Luka

Nawər Menekin a tala Yesu Kiristu,

Luka

mata lalaɓu

Jem a liɓ deftere cah

Luka ma lalaɓ deftere cah sin hidi ma təlanigi a Pol mandala Pol mata ɗa muluk tik a liɓlay pana pana, aza ti njigi a sin a liɓlay Roma. Luka toku doktor ma nja ka saf ma dal daligi (Kol 4:14). Sin ti neh ndiri pana pana a tala nja Yesu di ka lalaɓ deftere cah. A tala mbu Yesu wər, ndirigi a ngarigi sin ti neh á neh a zləra Mari, mamən Yesu. A ngarigi ɗere, mandala sin ta lalaɓ deftere cah, Pol ane je fərsəna ta liɓlay Kaysariya.

Luka a lalaɓ deftere cah ka va a zləra ngama tik Tewofil. Tewofil toku hidi ta ka səban Yahudiyagi ɗakun, a nja na ngar, Luka a lalaɓ deftere tik ka na diri mangar səban Yahudiya ɗakun. Luka a tala tik ɗere səban Yahudiyagi ɗakun.

Luka, hidi ma nja ka saf saha ndirigi. A nja ka ləwa pe a tala ndiri talan tələf wa nja nja motokonigi, ma dal daligi, wərigi, wərtigi, ɓaw mohuloyigi. A ceɗ kpay kpay kaɗ wa nja Yesu mata ya a talalay ka bit diri maɗa sinigi.

Kən ma ɗiya ka dawən ka dawən a liɓ deftere Luka:

Labar a tala kən pana pana ma ɗiya a zakay di Yesu ka mbu, ɓaw a tala mbu Yesu (ɓawama 1–2).

Labar a tala Zan ma nja ka ɗiya batisma a ndirigi, ɓaw a tala Gudul ma mbəlam ka bebeɗ Yesu (ɓawama 3:1–4:13).

Labar a tala kəzəɗ, Yesu mata ɗiyu a liɓlay Galili. Ka tar tik, sin ti tuh a je janga Yahudiyagi aza ti janga a liɓ deftere Dabawəzləv a tala kəzəɗ sin ta va ka ɗiyu, wa nja sin ta va ka ceɗeten Nawər Menekin a nja motokonigi ɓaw a ndiri ta liɓ zləra Gudul, aza wa nja sin ta va ka bit ndiri nja saha a kəsəm (4:17-19). Aza Yesu ti ɗiya kəzəɗ toku kap kap wa nja mata jangu toku (ɓawama 4:14–9:50).

Yesu ti sliɗ a liɓlay Galili za ka va a liɓlay Zeruzalem. A katəf, sin ti jəkwaneten kən pana pana a ndirigi (ɓawama 9:51–19:27).

Labar a tala kən ma təɗaha a tala Yesu mandala sin mata nja a liɓlay Zeruzalem təɗ ka məc tik (ɓawama 19:28–23:56).

Labar a tala mbəla Yesu a civi za, ɓaw wa nja Yesu mata ɗaf həra tik a ndiri pana pana, aza ɗere wa nja mata va tik a wəzləv ka nja a jakwar cin (ɓawama 24).

Tar ləwa Luka

^1-2Ta fəɗoh Maday ɗa, Tewofil. Hati zlimi kən,

Dabawəzləv mata ɗiyu kamatakan a daba kini. Ndiri ma ləmi kən ma ɗiya titoku a həra tan ka tar tar tik, Dabawəzləv ti zlən ta ka ceɗ labar tik a ndirigi, aza ti ya ceɗ kini ɗere. Tá nja cah acin ndiri pana pana a daba kini ti lalaɓi kəni toku kaɗ ba wa nja mata zlim ta. ³Yo na ɗa ɗere, kati may ka lalaɓ kəni toku takan takan kaɗ a hoh Maday ɗa. A tala sin aɗa kata mátá sliɗ ka va a zləra ndirigi ka neh kəni toku á neh kama ka sən ninek ninek daka ka tar tar tik təɗ ka way way tik. 1:3 Kmy 1:1⁴Ta lalaɓoh kəni toku acin, hoh ka sənu, labar, ndirigi mata ceɗohigi toku, kap duze.

Mazlən Dabawəzləv ege Zakari

⁵Ka tar tar tik, bay *Herod áɗa ma mar liɓlay Yahudiya. Mandala tik hidi maparam ɗaha, *mangarama ta je Dabawəzləv, zlim tik Zakari. A nja ka ɗiyay kəzəɗ tik a daba celegi, mangarama maday Abiya ta mar ta. Zakari toku, wərti tik ɗaha, zlim tik Elizabet. Elizabet, vinen mangarama meze maday ta kamatakan zlimi tik *Aron. 1:5 Abiya: 1Chron 24:7-19⁶Sinigi ege zelen a nja ka ɗiyi kən, Dabawəzləv ta may. A nja ka sləki mazuko Dabawəzləv a talan tan ninek, aza a nja ka kaw ta zləra səsəray ko a pu. ⁷Kərti tan ɗa ɗakun, ngam Elizabet mokodol wərti, aza ti məsərigi ege zelen səray tan.

^8-9Pic takan, pic ɗiya kəzəɗ mangarama ta je Dabawəzləv ma nja ka njigi tete Abiya ti təɗ. A ndi caca, nda za nda, nda za nda, ka waki kəzəɗ tan, ta va ka ɗiya ta a je Dabawəzləv wa nja mazuko tan ta ngar. Mata nda ta za, caca ti ndəv a tala Zakari takana, sin ka va *je Dabawəzləv ka ri vəna pay ma nja ka nji ninek wa nja urdi ka fol Dabawəzləv a sin. Mata sən kəzəɗ tik za, tuh a jik ka ɗiya tik acin. 1:8-9 Exo 30:7-8¹⁰Ta ri vəna pay toku, ndiri ma ɓas ɓasigi kərap á lakwat za, a vohi Dabawəzləv.

¹¹Njoɗ *mazlən Dabawəzləv ti pizlaha a həra Zakari, ma gar gar á pala zləra zəm lay, ta nja ka riyi vəna pay a nin toku. ¹²Zakari mata ləma za, kam kam ti pərət, ɓeɓiz tik ti zer. ¹³*Mazlən Dabawəzləv a ngaren acin: «A njá ka pərət kun, hati dəkəɓ Dabawəzləv, aza sin ti yək dəkəɓ ku. Wərti ku Elizabet a va ka ɗa liɓi ka mbu kərtapa. Ta mbu za, ha va ka ca zlim tik Zan. 1:13 1:60, 63¹⁴Ha va ka ɓeɓel kahay kahay a tala tik, aza ɗere ndiri pe ta va ka zlimi labar mbu tik za, nəv tan a va ka nja ɗewerakun. ¹⁵A tala mi, kərti toku ta gəl za, Dabawəzləv a va ka teɗu ka hidi maday ma va ka həl kəzəɗ tik. A va ka sa movu ɗakun, aza ko kən sa maparam ma nja ka hay hidi, a va ka su ɗakun ɗere. Ta va ka sla ka pic mbu kərti toku a liɓ mamən kaɗ, Dabawəzləv a va ka wek nəv tik a *Miɗ tik. 1:15 Nom 6:3; Jug 13:4-5; Luk 7:33¹⁶Áka kəzəɗ tik ta va ka ɗiyu za, *ndiri Isirayilagi pe a va ka buwi nəv tan za ka cəɓigi ka səba katəf Cine tan Dabawəzləv a nimin.

¹⁷«A va ka nja ka makatəf ma va ka təɗaha pəpəla ka Maday tokon. Ndukun talan tik ɓaw miseh maday tik a va ka nja wa nja na makatəf Dabawəzləv ta vina cekw, zlim tik *Eli. A va ka ngəz cin wərigi tete wəri tan ka nji nja menekin, aza a va ka ngəz ndiri ma buweten dawən a Dabawəzləv ka njigi ka ndiri ma nja ka ɗiyi kən wa nja Dabawəzləv ta may. Wa toku acin a va ka ceɗeten a ndiri Isirayilagi toku ka buwi nəv tan za ka yəki Maday tokon ma va ka yaha.» 1:17 Mal 3:1, 23-24; Mat 17:10-13; Mak 9:13; Zan 1:21

¹⁸Zakari mata zlimi za, a ngaren a mazlən Dabawəzləv acin: «Kata ka sənu, labar hoh ta ceɗ ka toku duze wər, kata ka sənu acin a nja siki? Ndah, min a wərti ɗa, min ti məsəray kini zaba.» 1:18 Gen 17:17; 18:11¹⁹Mazlən Dabawəzləv a ngaren: «Kata mazlən Dabawəzləv, mi nja ka nja a Dabawəzləv tik. Zlim ɗa Gabiriyel. Dabawəzləv á zləna ka a zləra ku ka ceɗoh labar menekin toku. 1:19 Dan 8:16²⁰Labar kata mata ceɗoh toku, pic tik ti sla wər, a va ka ɗiya kap duze. Ama na ku, nəv ku mata nja səray səray ka yək labar ɗa toku, tá nja cah ha va ka nja ka mbədən təɗ ka pic, kərti ku ta va ka mbu.» ²¹Mazlən Dabawəzləv ta ləwen wa toku, ndiri ma ɓas ɓasigi ta lakwat, a ngarigi: «Zakari wər a həl mi, lekw lekw a jik cah?» ²²Pu pu ta, kedirek ti ya a lakwat ba acin. Mata ya a lakwat za, mbəlam ka ləwaten a ndirigi, a sən ləwa baba kun. Njoɗ ndirigi ti sən ta, Zakari ti ləma kən ma yaha á wəzləv kaɗ a jik toku. A nja ka wiɗ zləra á wiɗ ka ləweten acin.

²³Kepic kepic Zakari a nja ka ɗiya kəzəɗ a *je Dabawəzləv. Wan kəzəɗ tik mata way za, sliɗ va tik ita acin. ²⁴Kedirek wərti tik Elizabet ti ɗa liɓi. Ti njay tik ida təra jeɓin, a ya a lakwat kun. A ngar: ²⁵«Dabawəzləv ti saf saha ɗa, aza ti kakar weli a talan ɗa kaɗ ba acin.» 1:25 Gen 30:23

Mazlən Dabawəzləv ege Mari

²⁶Elizabet mata ɗa liɓi, təra tik koh za, Dabawəzləv zlən *mazlən tik Gabiriyel ka va a liɓlay Nazaret ta liɓlay Galili. ²⁷A zlənu ane zləra medimi maparam, zlim tik Mari. Medimi toku hidi maparam á mbizu, zlim tik *Zozef. Zozef toku dehen bay *David ta kamatakan. 1:27 Mat 1:16²⁸Mazlən Dabawəzləv mata təɗ a liɓlay toku za, va a zləra medimi toku, fəɗu, a ngaren: «A mis muk maygi, Dabawəzləv ma gar gar a tala ku, aza ti ɗiyoh menekin.» ²⁹Mari mata zlimi labar toku za, ti kpas talan tik. A ɓənu á liɓi za, a ngar: «Gawla cah a ceɗ ka labar mi, ngacah mi?» ³⁰*Mazlən Dabawəzləv mata sən nəv Mari za, a ngaren: «A njá ka pərət kun, nəv Dabawəzləv ninek a hoh. ³¹Ha va ka ɗa liɓi, aza ha va ka mbu kərtapa. Ta mbu za, ha va ka ca zlim tik Yesu. 1:31 Esa 7:14; Mat 1:21; Luk 2:21; Kmy 4:12³²Kərti toku a va ka nja ka hidi maday, aza ndirigi a va ka sən ta, sin Kərti Dabawəzləv ma mar miseh maday. Vay tokon Dabawəzləv a va ka teɗu ka nja ka bay wa nja dehen bay David ta kamatakan. 1:32 Esa 9:6; 2Sa 7:16; Mat 20:30-31³³A va ka mar ndiri Isirayilagi ko a pu, aza mar lay tik a va ka kəray kun.» 1:33 Dan 7:14³⁴Mari mata zlimi labar toku za, a ngaren a mazlən Dabawəzləv acin: «Ndah, daka mbu ɗa a liɓ may kaɗ, mi jan a wapah kun, yaw kata ka ɗa liɓi toku acin a nja siki?» ³⁵Mazlən Dabawəzləv a ngaren: «*Miɗ Dabawəzləv a va ka ya a tala ku. A sembe tik a va ka ɗiya kən a tala ku, hoh ka ɗa liɓi. A tala ngatoku, kərti, hoh ta va ka mbuwu, a va ka nja ka hidi nja nəv ma barən. Aza ndirigi a va ka sən ta, sin Kərti Dabawəzləv. 1:35 Mat 1:18; Luk 4:18³⁶A ləma, ko golocehw Elizabet ti məsər, azama ti ɗa liɓi. Ndirigi ti ca ta, a va ka jan kərti ɗakun, azama tá nja cah ti janu. Təra tik koh acin. ³⁷Ta ceɗoh, kən ma nja ka pələk talan Dabawəzləv wər, ɗa ɗakun.» 1:37 Gen 18:14; Mat 19:26; Mak 10:27; Luk 18:27³⁸Mari mata zlimi wa toku za, a ngaren: «Dabawəzləv á mar ka, mata ɗiya ka kən wa nja hoh mata ceɗ ka toku.» Kedirek mazlən Dabawəzləv ti lekwey tik a həra tik za.

Mari ita Elizabet

³⁹Wan kedirek Mari sliɗ va á si ka saf Elizabet a liɓlay maparam ta liɓlay Yahudiya. Liɓlay toku a tala hohoy. ⁴⁰Mata təɗ za, jem ida Zakari, va fəɗ gelecin Elizabet, a ngaren: «Soko galavay.» ⁴¹Ta fəɗu toku, njoɗ kərti ta liɓi Elizabet ti kəz, aza *Miɗ Dabawəzləv ti wek a nəv Elizabet ɗere. ⁴²Elizabet a sler wəla a ɓeɓel kahay kahay, aza a ngaren a Mari: «Dabawəzləv ti vəloh menekin tik day za ka na wərti maparamigi kərap. Aza kərti ta liɓi ku toku ɗere, Dabawəzləv a va ka ker micin tik fonna. ⁴³Kay, hoh mamən Maday ɗa ka ya ita ɗa cah, a nja a nja siki? Kati təɗ gəga vu? ⁴⁴A ləma, hoh mata fəɗ ka za, kərti ɗa ta liɓi ɗa ti ɓeɓel, aza ti kəz. ⁴⁵Yo, nəv ku mata nja guɗum, ngam hati yək labar, mazlən Dabawəzləv mata ceɗoh toku, aza hati sənu, a va ka ɗiya kap duze.»

Dirfi Mari

⁴⁶Mari tar ka ca dirfi acin ka fol Dabawəzləv, a ngar:

«Ta fol Dabawəzləv Vay tokon, 1:46 1Sa 2:1-10

⁴⁷aza nəv ɗa ɗewerakun a sin ma bit ka.

⁴⁸Kata wa nja wərti ma tem səɓ,

ta nja ka ɗiya kəzəɗ tik a nəv menekin,

aza talan tik a zlay ka kata za ɗakun.

Hayin duze, daka a picah, ko a pu,

ndirigi a va ka ngarigi ka kata:

“Dabawəzləv ti ɗiyen menekin ta.”

⁴⁹Ngam Dabawəzləv ma mar kən kərap,

ti ɗiya ɓan ɓan kən a tala ɗa.

Sin nja nəv ma barən,

⁵⁰a nja ka saf saha hidi ko a pu,

a nja ka den kiye ndiri

ma nja ka ɗiyi kəzəɗ tik wa nja sin ta may. 1:50 Dir 103:13, 17

⁵¹Dabawəzləv sembe tik ɗaha kahay kahay

na ɗiya kən maday.

A nja ka pas ɓən ndirigi ma nja ka kafi talan tan za. 1:51 Deu 5:15; 26:8

⁵²Bayigi ma nja ka mari lay a həra piren,

a nja ka gwaɗ ta kaɗ,

aza a nja ka kaf ndiri ma nja ka gəci talan tan kaɗ. 1:52 Dir 75:8; Mat 23:12; Zak 4:6, 10

⁵³Ndiri nja metis a kəsəm,

ti vəleten kən ham zlan a dawən,

na bəbayigi ti ɓərəmeten,

aza ti gam ta zləra ánimin. 1:53 Dir 107:9; 34:11

⁵⁴Hayin duze, Dabawəzləv ti wan tokon a dawən,

min tokon *ndiri Isirayilagi ma ɗiya kəzəɗ tik.

Ti ɗiya kap wa nja mata ceɗeten a doku tokonigi. 1:54 Mic 7:20; Dir 98:3; Gen 17:7; 22:17

⁵⁵Kamatakan Dabawəzləv ti ɗiyen menekin a *Abəraham,

aza talan tik a zlay ka min tokon səban Abəraham kun.

Kúlá a picah a ɗiya tokon menekin,

aza menekin tik a va ka kəray kun, ko a pu.»

⁵⁶Mari mata way dirfi tik ka ca za, ti njigi a Elizabet təra makaɗ. Ka dawən tik sliɗ va tik ita.

Mbu Zan ma nja ka ɗiya batisma

⁵⁷Təra mbu Elizabet ti sla acin. A mbu kərtapa. ⁵⁸Njoɗ medike tan ɓaw vine tan ti zlimi labar toku zaba. A ɓeɓeligi kahay kahay tete Elizabet, ngam Dabawəzləv ti ɗiyen menekin kazaway. ⁵⁹Kərti mawar toku mata təɗ zəm lumo takan za, ndirigi yigi ka *zla məmən tik kaɗ. Ti may ta ka ci zlim tik Zakari wa nja zlim cin. 1:59 Gen 17:12-13⁶⁰Mamən kərti a ngar acin: «Awu, wa sin kun. Ni va ka ca zlim tik Zan.» 1:60 1:13⁶¹Ndirigi a ngarigi: «Yo, a daba vunohigi kərap, hidi ma mar zlimi maɗa ngatoku wər ɗa ɗakun.» ⁶²Wiɗi cin kərti toku a zləra, neh ta: «Ha may ka ca zlim kərti toku kemi?» ⁶³Cin kərti toku neh pay ma kasləpəpərap ka lalaɓ zlim kərti toku a nin. Ɓaw vəleten. Mata vəleten za, lalaɓ kaɗ: Zlim tik Zan. Aza ndiri kərap a ngarigi: «Toku si ndiri ɗa, a sənu a nja siki?» ⁶⁴Njoɗ gana Zakari ti masl, a sən ləwa ninek ninek a nimin. Tar ka fol Dabawəzləv acin.

⁶⁵Kən toku ta ɗiya wa nja ngatoku toku, medike tegi a pərətigi. Aza ndiri kərap ta liɓlay Yahudiyagi ta tala hohoy a ləwigi a tala kən ma ɗiya toku. ⁶⁶A ɓənigi kahay kahay, a ngarigi: «Tátoku a pat kərti cah, nja tik a va ka nja wa siki?» Ngam ko nayi ti sənu, Dabawəzləv ma gar gar a tala tik.

Dirfi Zakari

⁶⁷*Miɗ Dabawəzləv ti ya a tala Zakari, cin Zan toku. Tar ka ceɗ labar a tala kən, Dabawəzləv ta va ka ɗiyu, a ngar acin:

⁶⁸«Hidi ta fol tokon Vay tokon Dabawəzləv

ma nja ka pu tokon *ndiri Isirayilagi.

Ti saf saha tokon ndiri tik aza ti bit tokon za. 1:68 Dir 41:14; 72:18; 111:9; Luk 4:18-21; 7:16; 19:44

⁶⁹Ti zləna tokon hidi ma va ka təɗ gəga ka bit tokon za.

Ma bit tokon toku, dehen bay *David

ma həl kəzəɗ Dabawəzləv kamatakan. 1:69 Dir 132:17; Mat 20:30-31

⁷⁰Dabawəzləv ti ceɗ kəni toku

á pakam *makatəf tegi menekin ta vina cekw kaɗ. 1:70 Rom 1:2; Esa 9:1-6; Mic 5:1-3

⁷¹Ti ngareten a doku tokon:

“Ta va ka bit hini a liɓ zləra calambəlay hini za,

ɓaw a liɓ zləra ndiri ma tireh a hini ta.” 1:71 Dir 106:10

⁷²Mata ngar wa toku, ti saf saha doku tokon,

aza ti ɗasl talan ka *zla wəla həza menekin

sin mata zlu kaɗ ka lap tete sinigi kamatakan. 1:72 Dir 106:45; 105:8-9; Lev 26:42

⁷³Wa sin ɗere Dabawəzləv ti ngaren

a doku tokon Abəraham kamatakan: “Ta meɗi, 1:73 Gen 22:16-18

⁷⁴ta va ka bit hini a liɓ zləra calambəlay hini za,

ɓaw ta va ka zleɓ hini ka həl kəzəɗ ɗa manja pərət ta. 1:74 Tit 2:12, 14

⁷⁵Ta va ka wan hini a dawən, hini ka mar nəv ma barən,

aza hini ka ɗiya kən kepic kepic

wa nja kata mata may, ko a pu ta.”

⁷⁶Gara hoh kərti ɗa wər,

ha va ka nja ka *makatəf Dabawəzləv

ma mar miseh maday.

Ha va ka nja wa nja hidi ma zləzlaɗ katəf,

Maday tokon ka yaha a nin. 1:76 Mal 3:1; Mat 11:10; Mak 1:2; Luk 7:27

⁷⁷Ha va ka ceɗeten a ndirigi,

Dabawəzləv a va ka *zer *ma ngav ngav tan kaɗ

ka bit micin tan za. 1:77 Jer 31:34

⁷⁸Kən toku a va ka ɗiya duze

wa nja Dabawəzləv mata ngar,

ngam Dabawəzləv wər a may hidi kahay kahay,

ɓaw a nja ka nənay ndirigi ninékun.

A va ka zləna tokon hidi wa nja lay ma kəngay á wəzləv kaɗ

ma va ka kəngay nəv tokon

wa nja pic ma ya kaɗ za. 1:78 Exo 34:6; Esa 60:1-2; Mal 3:20

⁷⁹Lay ma kəngay toku a va ka zlaw a tala ndiri

ta liɓ kpizli ma nja ka pərətigi a məc.

A va ka lah tokon ɗere a zləra Dabawəzləv,

min tokon ka lap kaɗ ka nja tete sin.»

Zakari ti way dirfi tik toku acin. 1:79 Esa 9:1, 5; 42:6-7; Mat 4:16⁸⁰Yo, kərti Zakari a gəl, aza ndukun talan tik a zlər ɗere. Ti nja a daba donu, nja nja təɗ ka pic mata ɗafen həra tik a ndiri Isirayilagi.

Mbu Yesu

(Mat 1:18-25)

^1-2Mandala ta mbuwi Zan toku, hidi maparam ɗaha, masara *Roma ma mar lay kərap. Zlim masara toku Agustus. Á pala liɓlay Siri za, sin ti teɗ bay Kiriniyus a nin. Yo, mandala bay Kiriniyus ta mar lay, pic takan masara Roma toku ti ngareten a bayigi: «Hi va, hine lalaɓ zlim ndiri ta liɓlay ɗa kərap kaɗ. Ko nayi mata sliɗ, mata va tik ka caɗak dehen ka lalaɓ zlim tik a nin.» Lalaɓ toku, ci tar lalaɓ na cap jomorgol.

³Ndiri kərap mata zlimi labar lalaɓ toku za, ko nayi sliɗ va tik ka caɗak dehen ka va ka lalaɓ zlim tik a nin. ⁴Hidi maparam ɗaha, zlim tik *Zozef ta liɓlay Nazaret, bay Galili mata maru. Mata zlimi labar lalaɓ toku za, sliɗ va tik a liɓlay Betilehem ta liɓlay Yahudiya. Ane liɓlay Betilehem toku, səban bay *David a tətarigi a nin. Zozef toku dehen bay David aɗa mátá va a liɓlay toku. 2:4 Mat 2:1; Zan 7:42⁵A vigi a medimi tik Mari mata mbizu ka va ka lalaɓ zlim tan kaɗ. Mari a va liɓi.

⁶Mata təɗigi a liɓlay toku za, nəp nəp kedirek a nin, aza pic mbu tik ti sla acin. ⁷A mbu kərtapa, tizin tik. Mata mbu za, mbuk a gudel kaɗ, ɓaw mbuh ka zəm pilis ma kekes kekes. Mata mbuhu ka lay zəm pilis toku, ngam a jani je wan a liɓlay toku kun, mulukigi ti weki je wan kərap zaba.

⁸Ane liɓlay Betilehem toku ndiri ma marigi a nin. A nja ka wanigi a donu ka pu tumuk tan. ⁹A vuɗu tik njoɗ *mazlən Dabawəzləv ti pizlaha a həra tan, miseh maday Dabawəzləv mátá ya a talan tan, a zlaw a həra tan titiw titiw. Mata ləma ta za, kam kam ti pərətigi. ¹⁰*Mazlən Dabawəzləv a ngareten acin: «Hi pərət kun, ta yaha ka ceɗ hini labar menekin. Ndiri kərap a va ka ɓeɓeligi kahay kahay a tala tik. ¹¹Hi zlimi, Hidi ma va ka bit hini ti mbu a vuɗu cah ane liɓlay Betilehem. Sin aɗa Maday tokon aza Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday. 2:11 Mat 20:30-32; Zan 4:42; Kmy 5:31; 13:23; 2Pi 1:11¹²Hi sliɗ, hine va, hine safu. Hin ta va za, hin ti ləma kərti mawar ma mbuk mbuk a gudel, aza ma mbuh mbuh ka zəm pilis, sin aɗa toku.»

¹³Mazlən Dabawəzləv mata ngar wa toku za, njoɗ mazlən Dabawəzləv maparamigi pe kahay kahay ti yahigi á wəzləv kaɗ a zləra tik, lapigi tete sin. A foli Dabawəzləv, a ngarigi:

¹⁴«Dabawəzləv ta wəzləv a mar miseh maday.

Hidi ta folu.

Aza Dabawəzləv mata vəleten nja menekin

a ndiri ta talalay, sin mata may ta.» 2:14 Esa 57:19; Mat 10:13, 34; Mak 9:50; Luk 1:79; 10:5-6; 12:51; 19:38, 42; 24:36; Zan 4:27; Kmy 10:36; Efe 2:14, 17

¹⁵Mata foli Dabawəzləv za, cəɓa tan a wəzləv.

Mazlən Dabawəzləv gi mata va tan a wəzləv za, ma marigi takana a ngarigi kəsəm kəsəm acin: «Yo, nima tokon a Betilehem ka saf kən ma ɗiya a nin toku, Dabawəzləv mata ceɗ tokon cah.» ¹⁶Sliɗ vigi njoɗ, va jani Zozef ege Mari ɓaw kərti mawar takana ma mbuh mbuh a tala zəm pilis. ¹⁷Mata ləma ta za, a ceɗeten labar a ndiri ta nin, wa nja mazlən Dabawəzləv mata ceɗeten a tala kərti mawar toku. ¹⁸Ndiri toku mata zlim ta za, a ngarigi: «Tácah vu, ndiri ɗa. Kay ɗewerakun.» ¹⁹Mari wər na tik ɓaw ma ndiri ma marigi toku, kusla kusla a talan, aza a ɓənay kən tik á liɓ za. 2:19 2:51²⁰Ka dawən tik ma mari toku cəɓay tan. Ta va ka vigi á katəf ngiɗ, a foli Dabawəzləv. A ngarigi: «Dabawəzləv, mine foloh, aza mine ngaroh soko pe a tala kən min mata zlimi, aza min mata ləma cah ɗere. Ngam kəni toku ti ɗiya kap wa nja mazlən ku mata ceɗ kini.»

Zozef, Mari ɓaw Yesu a je Dabawəzləv

²¹Kərti mawar mata təɗ zəm lumo takan za, pic *zla məmən tik ti təɗ acin. Ti ci zlim tik Yesu wa nja *mazlən Dabawəzləv mata ceɗen a Mari, mandala sin a ɗa liɓi kese kun. 2:21 1:31

²²Mari ti wan wan mawar tik, wan wom foɗ wa nja *mazuko Moyiz ta ngar. Wan mawar tik mata way za, sliɗ vigi a Zozef ka va a liɓlay Zeruzalem, tuhigi a *je Dabawəzləv. 2:22 Lev 12; Nom 18:15-16 Ɓawi kərti mawar toku, vəlen a Dabawəzləv a zləra, sin ka maru. ²³Mata ɗiya ta wa nja ngatoku, ngam mazuko Dabawəzləv a ngar: «Wərti ti mbu tizin tik, ci mbu tik toku, sey ka vəlen a Dabawəzləv.» 2:23 Exo 13:2²⁴Ɓawi kən səray ɗere, məsaten a Dabawəzləv, ngam mazuko Dabawəzləv a ngar ɗere: «Wan mawar ti way wər, sey ka məsen ɓaram səray, akun kutuguruk səray a Dabawəzləv.»

²⁵Hidi maparam ɗaha ane liɓlay Zeruzalem toku, zlim tik Simeyon. A mar nəv ma barən, aza a nja ka kaw mazuko Dabawəzləv zləra səsəray. A pu hidi ma va ka yaha ka bit *ndiri Isirayilagi, Dabawəzləv ta va ka zlənaha. *Miɗ Dabawəzləv a tala tik. ²⁶Pic takan Miɗ Dabawəzləv toku a ngaren: «A ɓərəs kaɗ. Ha va ka ləma Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday toku a həra ku a zakay di ka məcay ku.»

²⁷A pic tik Zozef ege Mari mata tepi Yesu a *je Dabawəzləv, Miɗ Dabawəzləv ti lah Simeyon toku a nin ɗere. ²⁸Simeyon va ɓaw kərti toku ane mezi, aza a fol Dabawəzləv, a ngar:

²⁹«Vay kini Dabawəzləv, kən hoh mata ceɗ ka

ti ɗiya kap wa nja ma ku.

Tá nja cah kata, ma nja ka həl kəzəɗ ku,

nəv ɗa ninek ka məcay ɗa acin.

³⁰Ngam kati ləma a həra ɗa acin

Hidi, hoh mata zlənaha ka bit ndirigi. 2:30 Esa 52:10

³¹Tá nja cah ndiri kərap tane talalay a va ka sən ta acin,

*ma bit hidi ti pizlaha.

³²Sin a va ka nja wa nja lay ma kəngay

ka ɗafeten kula katəf a ndirigi kərap ka səbohigi.

Aza a va ka fiyeten miseh maday a ndiri ku Isirayilagi.» 2:32 Esa 42:6; 49:6; 46:13

³³Simeyon mata way ka fol Dabawəzləv za, labar tik ti pələk talan cin Yesu ɓaw mamən Yesu. ³⁴Simeyon a ngareten a nimin: «Dabawəzləv mata ker micin hini fonna,» aza a ngaren a mamən acin: «Dabawəzləv á mbat kərti toku ka saf nəv ndirigi. Kərti toku a va ka ɗafeten ndiri Isirayilagi katəf na nja mbeh mbeh ege Dabawəzləv, ama ndiri maparam a va ka salari ma tik. Ndirigi a va ka sən ta, Dabawəzləv á zlənaha, ama a va ka ɗiyaten tireh.2:34 Esa 8:14; 1Pi 2:8³⁵Wa toku kərti toku a va ka far ndaz ndirigi pe a gbəmgbalay. Gara na ku wər Mari, tireh, ndirigi ta va ka ɗiyaten a kərti ku, a va ka hamoh a nəv wa nja hidi ta nja ka səka hidi a njerven ka beke.»

³⁶Wərti maparam ɗaha, ti məsər kahay kahay, zlim tik Hana. Sin kərti Fanuyel, səban tik ndiri Aser. A nja ka ceɗeten labar ma yaha á zləra Dabawəzləv za a ndirigi. Ti məsər kahay kahay. Mandala sin ta nja ka medimi, ti va a zəɗ wapah, aza ti diyigi a sin viya cesireɗ. Məc həlen a zelen acin. ³⁷Zelen mata məc za, sin takana la je tik a mazləzlalay acin. Nja nja a mazləzlalay, viya wom cəfaɗ cəfaɗ atama foɗ. A nja ka njay tik a je Dabawəzləv ka ɗiyay kəzəɗ tik pic pic, vuɗu vuɗu. A nja ka ɗiyay sumay tik, aza a nja ka dəkəɓay Dabawəzləv tik. 2:37 1Ti 5:5; Mat 6:16-17³⁸Mata tepi Yesu ka vəlen a Dabawəzləv a zləra, mamən wərti toku a nin ɗere. Mata ləma kərti toku za, a fol Dabawəzləv. Tar ka ceɗ labar a ndiri ma puwi hidi, Dabawəzləv ta va ka zlənaha ka bit ndiri Isirayilagi. A ngareten: «Ndah, Hidi, Dabawəzləv ta va ka zlənaha ka bit ndirigi, aɗa kərti cah.» 2:38 Esa 52:9

³⁹Cin Yesu ege mamən Yesu mata wayi kəzəɗ tan ka ɗiya kərap za wa nja mazuko Dabawəzləv ta ngar, cəɓay tan ita a liɓlay Nazaret ta liɓlay Galili.

⁴⁰Kərti toku a gəlay tik a zləra mamən, kəsəm tik ninek ninek, aza ndukun talan tik a zlər ɗere, aza Dabawəzləv a mayu.

Yesu ti təɗ viya guɓ a tala səray

⁴¹Ka wan ka wan cin Yesu ege mamən Yesu a nja ka vigi ane liɓlay Zeruzalem ka dara *dara Pasəka. 2:41 Exo 12:1-27; 23:14-17

⁴²Yesu mata təɗ viya guɓ a tala səray za, ti ɗiyi dara tik wa nja ta nja ka ɗiya ta ka wan ka wan. Aza Yesu ti səba cin ege mamən ka va ka dara ɗere. ⁴³Dara mata pas kaɗ, Yesu batay tik á zal a liɓlay Zeruzalem. Cin ege mamən a sənay ta səka, kərti tan ti bat á zal za ɗakun. A va tanigi tete ndiri pe səɓ ka va ita. ⁴⁴Kedirek sinigi saf safi Yesu ɗaha a jakwar tan kun. A ngarigi á liɓ za: «Matoku a lapigi tete celegi.» Lay mata nja gəzam, va gər gəri Yesu takana a daba vinegi. A jan ta ɗakun. Vigi a zləra celegi, gər gər ta, a jan ta ɗakun. Wanigi kaɗ. ⁴⁵Gbəma sliɗ, cəɓigi a nimin a liɓlay Zeruzalem ka gər Yesu a nin. Ta vigi á katəf ngiɗ, a gər ta, gər gər, a jan ta ɗakun. Pic pic lay gər. Mata təɗigi a Zeruzalem za, wanigi kaɗ. ⁴⁶Gbəma acin, sliɗ va gər gər, jan ta a *je Dabawəzləv, ma nja nja a daba *maləmigi ma nja ka ceɗeten mazuko Dabawəzləv a ndirigi. A zlimi labar, ndiri ta ceɗ ta toku. Aza a neh ta a tala kənigi pana pana. ⁴⁷Ndiri ma ɓas ɓas ta nin kərap a ngarigi: «Kay, kərti toku a sən cek labar ngatoku a nja siki? Ndukun talan tik ɗaha kahay kahay.» ⁴⁸Zozef ege Mari mata ləmi kərti tan ma nja nja a daba ndiri madəday za, ti pələk talan tan. Mamən a ngaren: «Hoh ka sa yəm həra kini wa nja ngacah, ma həl mi kərti ɗa? A ləma, min ti gəroh, gər gər, mi janoh kun, nəv kini ti kwir.» ⁴⁹Yesu a ngareten acin: «Hi gər ka a ndatoku kemi? Hi sən səka Vay Dabawəzləv ti mbat ka, kata ka həl kəzəɗ a je tik kun vu?» 2:49 Zan 2:16⁵⁰Yesu mata ceketen wa toku za, ti pələk talan tan.

⁵¹Ka dawən tik acin Yesu sliɗ lapi ege cin ɓaw mamən ka va tanigi ita a liɓlay Nazaret. Mata vigi ita za, Yesu a zlimi ma tan wa nja ta məndan cekw. Yo, mamən tik slək kən ma ɗiya titoku kərap a talan. 2:51 2:19⁵²Yesu takana a gəlay tik, a sən ma, aza ndukun talan tik a zlər ɗere. Dabawəzləv tete ndiri kərap a may ta. 2:52 1Sa 2:26

Zan ma nja ka ɗiya batisma tete ndiri ma ɓasigi a jakwara tik

(Mat 3:1-12; Mak 1:1-18; Zan 1:19-28)

¹Agustus, masara *Roma ma mar lay kərap mata məc za, ti teɗi hidi maparam a dangaz tik, zlim tik Tiber. Tiber toku ti teɗ madəday tegi ɗere. Teɗ hidi maparam, zlim tik Pontus Pilat ka mar liɓlay Yahudiya. *Herod a mar liɓlay Galili, aza Filip, gelemin Herod ka mar liɓlay Iture ɓaw Tərakonit, aza teɗ Lisaniyas ka mar liɓlay Abilen. Tá nja cah Tiber, masara toku, viya tik mata mar lay kərap, ti di viya guɓ a tala jeɓin. ²Ndiri toku ta mari lay, *mangaramagi meze maday ta *je Dabawəzləv ɗahagi səray ane liɓlay Zeruzalem. Zlim tan Anas ege Kayif.

Mandala tik Zan kərti Zakari a wilin a daba donu. Pic takan Dabawəzləv ti ngaren acin: «Ta zlənoh, a sliɗ, ma va ma ceɗeten labar ɗa a ndirigi.» ³Zan mata zlimi wa toku za, sliɗ va a zləra ndirigi ma la la tá tala zungoh Zurdun kaɗ. A ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi ka lay ka lay. A ngareten: «Hi bu nəv hini za, hine yək *batisma, aza Dabawəzləv a va ka zer *ma ngav ngav hini kaɗ.» 3:3 Kmy 13:24; 19:4; Luk 24:37⁴Labar Zan toku ti nja kap wa nja *makatəf Dabawəzləv ta kamatakan *Ezay mata lalaɓu a liɓ deftere tik. Ti ngar a tala Zan toku:

«Hidi maparam a ca wəla a daba donu, a ngar:

“Hi ker ma ngav ngav tane nəv hini kaɗ

ka pu Maday tokon, Dabawəzləv ta va ka zlənaha

wa nja hin ta nja ka gar katəf sək sək,

aza ka zləzlaɗ tik za,

ka pu hidi maday ma va ka yaha á nin za. 3:4 Esa 40:3-5

⁵Hi ləma, hidi maday ta nja ka vay a liɓlay hini,

hi nja ka zləzlaɗ lay, lay ma kpam ka nja porok porok,

lay ma kpəm kpəm kpəm ka nja vaɗas vaɗas,

aza katəf ma mar mar ka gar sək sək.

Yo wa sin ɗere, hi ker ma ngav ngav hini kaɗ,

hine pu Maday tokon mangar mbeh ka yaha.

⁶Ndiri kərap a va ka ləmi hidi ma va ka bit tokon,

Dabawəzləv ta va ka zlənaha toku.”» 3:6 2:30-31; Kmy 28:28

⁷Aza acin ndirigi pe a yahigi a zləra Zan ka jan batisma. Zan takana mata ləma ta za, tar ka ngəz ta, a ngareten acin: «Hin ndiri ma nja ka ɗiyi tireh wa nja mgbeslke cicah, na hini, hi nja ka ɓənu, hin ti jan batisma wər, kita Dabawəzləv ma va ka yaha ɗaha a tala hini baba kun ta. Yaw nayi ma ceɗ hini acin wa nja ngatoku yi? 3:7 Mat 3:7; Luk 21:5-36⁸Səwan hi ɗiya kəzəɗ menekin, ndirigi ka sən ta á nin za, hin ti bu nəv hini zaba duze. Na hini, hi nja ka ɓənu aza ka ngar ɗere: “Na kini wər, Dabawəzləv ti bit micin kini zaba, ngam *Abəraham ta kamatakan doku kini ta.” Ama ta ceɗ hini, ngatoku a təɗ gəga ka bit hini za ɗakun. Hi ləma, ko gugunigi wa nja ngacicah, Dabawəzləv ti may ka mbaɗ ka səban Abəraham wər, a va ka mbaɗ ta səɓ ɗere. 3:8 1:54-55; Mat 3:9⁹Yo ta ceɗ hini, tá nja cah kita Dabawəzləv wər mbeh ka fara gbəmgbalay. Dabawəzləv a va ka ɓas kita ndiri mangar a ɗiyi menekin kun wa nja ndirigi ta nja ka bəli pay mangar a mbu mambambu ma nekw nekw kun a madaba tik kaɗ, aza ka cef a kuhu.» 3:9 Mat 7:19¹⁰Ndiri ma ɓas ɓas mata zlimi labar toku za, nəv tan ti ndoh. A ngareten a Zan: «Yaw tátoku acin wər, mini ka ɗiya mi?» ¹¹Zan a ngareten: «Hidi ti mar lukut kəsəm səray, mata ɓaw ma takan mata vəlen a celen manja lukut. Hidi nja kən zəm, mata mbaten a celen nja metis a kəsəm.»

¹²Aza *dəwanigi ti yigi a zləra Zan ɗere ka jan batisma. A ngareten: «Maday, na kini dəwanigi, mini ka ɗiya mi?» ¹³Zan a ngareten: «Hin ta nja ka ɗiya kəzəɗ dəwan, hi njá ka moh kən ndirigi kun, hine ɗiyu a katəf tik wa nja ma mar lay mata ngar hini.» ¹⁴Ka dawən tik sojigi sliɗ yigi ɗere. A ngareten a Zan: «Maday, na kini sojigi, mini ka ɗiya mi?» Zan a ngareten: «Hi njá ka moh dala a zləra ndirigi a həra piren kun, aza hi njá ka mban ma a ndirigi a madaba ka jan dala a nin kun. Sey hine ɗer talan hini səɓ á gindik ka dala həl kəzəɗ hini.»

¹⁵Kən toku mata ɗiya wa toku za, ndiri ma ɓas ɓas kərap a ngarigi á liɓi za: «Kay tátoku, ko gawla toku aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday cah, wisiki?» ¹⁶Zan mata sən nəv ndiri toku kərap za, a ngareten acin: «Kata aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa, hin ta puwu ɗakun. Kata wər, ta ɗiya hini batisma a yəm. Ama hidi má day za ka kata, a va ka yaha a dangaz ɗa. Ta təɗ gəga ka nja ka balam tik ka masl miseh kərap tik kaɗ kun. Na tik wər, a va ka ɗiya hini batisma a *Miɗ Dabawəzləv, aza a va ka ɓas hini kita3:16 Deftere ta ma girek a ngar: A va ka ɗiya hini batisma a kuhu ɗere. 3:16 Kmy 1:5; 11:16; 13:25; 19:2-4; Luk 4:18¹⁷Kita tik a va ka nja wa nja hidi ma ɓaw kaslak a zləra ka bom ndirimi. Ta bomu za, a va ka ɓaw ndirimi ka sek a debin, aza sagway tik ka cef a kuhu. Yo gara kita tik, a va ka ɓas kita toku a kuhu mangar a micin kun ko a pu.»

¹⁸Wa toku Zan ti ceɗeten Nawər Menekin a ndirigi áka ma ma ngaɓ ngaɓ pana pana za, aza ti ngəz ta a ləwa pana pana ka buwi nəv tan za. ¹⁹A daba ndiri mata ngəz ta toku, bay Herod a nin ɗere. Sin ti ɗiya kən weli, ngam a ngazl Herodiyas, wərti gelemin. Aza ti ɗiya kən ma ngav ngav maparamigi pe ɗere. 3:19 Mat 14:3-4; Mak 6:17-18²⁰Zan mata ngəzu a tala kən mata həl titoku, Herod bas nəv, njap kaw fi a je fərsəna. Mata fi Zan a je fərsəna toku, ti zlaɗ ma ngav ngav day za a nimin.

Batisma Yesu

(Mat 3:13-17; Mak 1:9-11)

²¹Mandala a fiyi Zan kese a je fərsəna ɗakun, ndirigi pe yigi a zləra Zan, aza Zan a ɗiyaten batisma. Pic takan Yesu sliɗ va a zləra Zan, aza Zan ɗiyen batisma ɗere. Yesu ta dəkəɓ Dabawəzləv, njoɗ wəzləv ti zlər 3:21 5:16²²aza *Miɗ Dabawəzləv a jemaha á wəzləv kaɗ. Ti ɓaw kəsəm ɓaram, ya nja a tala tik. Njoɗ mongurom Dabawəzləv a ya á wəzləv kaɗ acin, a ngaren: «Hoh aɗa Kərti ɗa, ta mayoh kahay kahay, nəv ɗa ɗewerakun a hoh.» 3:22 4:18; Kərti: Dir 2:7; Esa 42:1; Luk 9:35; 20:13

Səban Yesu təɗ ka dehen talan ngaz

(Mat 1:1-17)

²³Tá nja cah viya Yesu wom makaɗ acin, sin tar ka həl kəzəɗ tik, Dabawəzləv mata vəlen a zləra. Ndirigi a nja ka ngarigi Yesu kərti *Zozef, Zozef kərti Heli, ²⁴Heli kərti Matat, Matat kərti Levi, Levi kərti Melki, Melki kərti Zanay, Zanay kərti Zozef, ²⁵Zozef kərti Matatiyas, Matatiyas kərti Amos, Amos kərti Nahum, Nahum kərti Esili, Esili kərti Nagay, ²⁶Nagay kərti Mat, Mat kərti Matatiyas, Matatiyas kərti Semeyin, Semeyin kərti Zozek, Zozek kərti Zoda, ²⁷Zoda kərti Zowanan, Zowanan kərti Resa, Resa kərti Zorobabel, Zorobabel kərti Salatiyel, Salatiyel kərti Neri, 3:27 Salatiyel: 1Ch 3:17; Esd 3:2²⁸Neri kərti Melki, Melki kərti Adi, Adi kərti Kosam, Kosam kərti Elmadam, Elmadam kərti Er, ²⁹Er kərti Yesu, Yesu kərti Eliyezer, Eliyezer kərti Zorim, Zorim kərti Matat, Matat kərti Levi, ³⁰Levi kərti Simeyon, Simeyon kərti Yahuda, Yahuda kərti Zozef, Zozef kərti Zonam, Zonam kərti Eliyakim, 3:30 Rut 4:18-22; 1Ch 2:1-14³¹Eliyakim kərti Meleya, Meleya kərti Mena, Mena kərti Matata, Matata kərti Natan, Natan kərti *David, 3:31 Natan: 2Sa 5:14³²David kərti *Yesa, Yesa kərti Zobed, Zobed kərti Bowaz, Bowaz kərti Sala, Sala kərti Nason, ³³Nason kərti Aminadab, Aminadab kərti Adimin, Adimin kərti Arni, Arni kərti Esirom, Esirom kərti Fares, Fares kərti Yahuda, 3:33 Gen 29:35; 25:19-26; 11:10-20; 5:1-32³⁴Yahuda kərti *Zakob, Zakob kərti *Izak, Izak kərti *Abəraham, Abəraham kərti Tara, Tara kərti Nakor, ³⁵Nakor kərti Seruk, Seruk kərti Ragaw, Ragaw kərti Falek, Falek kərti Eber, Eber kərti Sala, ³⁶Sala kərti Kaynam, Kaynam kərti Arfakəsad, Arfakəsad kərti Sem, Sem kərti *Noye, Noye kərti Lamek, ³⁷Lamek kərti Matusala, Matusala kərti Henok, Henok kərti Zared, Zared kərti Maleleyel, Maleleyel kərti *Kaynam, ³⁸Kaynam kərti Enos, Enos kərti Set, Set kərti *Adamu, Adamu acin hidi Dabawəzləv mata tətaru.

Gudul ege Yesu

(Mat 4:1-11; Mak 1:12-13)

¹Yesu mata jan batisma ane zungoh Zurdun za, sliɗ ka cəɓay tik. *Miɗ Dabawəzləv a kəsəm tik. Kedirek *Miɗ Dabawəzləv ti ngazlu tep a daba donu. 4:1 Mat 6:16-17; Luk 4:18; Hib 4:15²A nin *Gudul va a zləra tik ka bebeɗu ka ɗiya ma ngav ngav, mbəlam mbəlam ka bebeɗu wan wom foɗ. Wan, Yesu mata wan a daba donu toku, a ham kən ham kun, aza metis a ngacen acin. ³Njoɗ Gudul ti sənu zaba, metis a ngacen a Yesu, a ngaren acin: «Hoh Kərti Dabawəzləv duze wər, a ngaren a gugun cah mata mbaɗ ka kən ham, ma hamu.» ⁴Yesu a ngaren: «Ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv: “Kən ham a kaw micin hidi á gindik kun.”» 4:4 Deu 8:3

⁵Kedirek Gudul ti ngazlu a tala caɗak. Mata təɗigi a nin za, njoɗ ɗafen liɓlayigi ta talalay, bayigi ta mar ta kərap. ^6-7A ngaren: «A ləma, liɓlay titoku kərap tete gənan ta nin, kati janu. Aza kati may ka vəlen a hidi, sey a zləra ɗa tutu. Yo tá nja cah, hati dəɓ gbərəw a gibe ɗa ka voh ka wər, ta va ka teɗoh ka bay, hoh ka mar liɓlay titoku tete kən ta nin kərap.» 4:6-7 Mat 28:18; Zan 12:31⁸Yesu a ngaren acin: «Ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv: “A voh Cehw Dabawəzləv á gindik, aza ma həl kəzəɗ tik á gindik ɗere.”» 4:8 Deu 6:13; 5:9

⁹Gudul a keru kaɗ kun. Ngazlu tep a liɓlay Zeruzalem. Mata təɗigi za, ngazlu a tala *je Dabawəzləv ka ma ɗew ɗew tik. A ngaren acin: «Tá nja cah hoh Kərti Dabawəzləv duze wər, a mbir á tala jik cah kaɗ ka hayək ka saf. ¹⁰Ngam ti lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv: “Dabawəzləv a va ka ngareten a *mazlən tegi ka puwoh, kən ka nja ma nja həloh.” 4:10 Dir 91:11-12¹¹Ka lay maparam ti lalaɓ ta a nimin: “Ko ha va ka ndəv, mazlən Dabawəzləv gi a va ka kalawohigi, ngaz ku ka nja manja pusoɗ ka gugun.”» ¹²Yesu mata zlimu za, a ngaren: «Dabawəzləv a ngar a liɓ deftere tik: “A njá ka geh nəv Cehw Dabawəzləv kun ta!”» 4:12 Deu 6:16¹³Gudul mata mbəlamu, mbəlam mbəlam ka bebeɗu wa toku za, a jan katəf kun, ɓaw ker kaɗ. Sliɗ tá va tik acin ka jan a nimin a pic maparam ka bebeɗu. 4:13 22:3, 31

Tar kəzəɗ Yesu

(Mat 4:12-17; Mak 1:14-15)

¹⁴Yesu sliɗ cəɓ va tik á liɓlayigi ngiɗ pana pana ta liɓlay Galili. Sembe *Miɗ Dabawəzləv a kəsəm tik kahay kahay. Njoɗ zlim tik a gi á liɓlay ngiɗ kərap. 4:14 4:18¹⁵Aza Yesu a nja ka ceɗ labar a *je janga Yahudiya a ndirigi, aza ndiri kərap a nja ka fol ta, a nja ka tihi zləra kurop kurop.

Yesu tete ndiri ta liɓlay Nazaret

(Mat 13:53-58; Mak 6:1-6)

¹⁶Yesu sliɗ va tik a liɓlay Nazaret mata gəl a nin. *Pic nəp ndiri Yahudiyagi mata sla za, va tuh a *je janga Yahudiyagi ka ceɗ labar Dabawəzləv wa nja ta nja ka ɗiyay kən tik kepic kepic. Kedirek sliɗ za, gar á gar ka janga deftere Dabawəzləv. ¹⁷Ndirigi ɓawi ɗerewel ma paɗ paɗ, *Ezay, *makatəf Dabawəzləv ta kamatakan mata lalaɓu, vəleten ka jangu. Yesu takana pəl pəl kaɗ, jan labar maparam a nin ma ləwa a tala tik. Aza a jangu acin:

¹⁸«*Miɗ Dabawəzləv a tala ɗa.

Dabawəzləv ti mbat ka, aza ti zləna ka

ka va ka ceɗ Nawər tik Menekin a nji motokon.

Ti zləna ka ka ceɗeten a ndiri ta liɓ zləra *Gudul,

a va ka jani bit talan tan.

Gudul a va ka mar ta baba kun.

Aza ka ceɗeten a wələfigi, a va ka ləmi lay.

Ti zləna ka ɗere a zləra ndiri

ma nja ka si beni a zləra celegi,

kata ka bit ta za ka mari talan tan. 4:18 1:684:18 Esa 61:1-2; Mat 11:5; Luk 7:224:18 1:35; 3:16, 22; 4:1, 14; 10:21; 24:49; Mat 1:18, 20; 3:11, 16; 4:1; 12:18, 28, 31-32; 28:19; Mak 1:8, 10, 12; 3:29; Kmy 1:2, 5, 8; 2:4, 17, 18

¹⁹Aza kata ka ceɗeten a ndirigi,

tá nja cah pic tik ti sla,

Dabawəzləv a va ka saf saha ndirigi.» 4:19 Lev 25:10

²⁰Mata jangu za, paɗ paɗ ɗerewel toku azal kaɗ, ɓaw vəlenu a hidi ma nja ka həl kəzəɗ ta je janga toku. Aza njay tik kaɗ ka ceɗeten labar a ndirigi acin. Ndiri kərap ta jik ɓaw həra ca ka sin. ²¹Yesu a ngareten acin: «Labar ta liɓ deftere Dabawəzləv, hin mata zlimi toku, kən tik ti ɗiya kap a picah.» ²²Ndiri ma ɓas ɓas kərap mata zlimi labar Yesu toku za, a ngarigi: «Kay, labar gawla cah mata ceɗu a tala menekin Dabawəzləv cah, ɗewerakun. Azama sin kərti *Zozef ta wacah səɓ. Aza acin labar menekin toku, a sənu a nja siki?» 4:22 Zan 6:42²³Yesu cəɓ ka ngareten a nimin: «Na hini, hin ti zlimi kən menekin, kata mata ɗiyu a liɓlay Kaparnahum, aza hine may kata ka ɗiya kən tik ka lay gəl ɗa a wacah səka, ngam hi nja ka ngar wər: “Ko a liɓ kən mi, səwan ma den na tala ku a zakay.” ²⁴Ama ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, ndirigi a nja ka mayi hidi ma yaha áka fon za day ka hidi tane ida. Aza wa sin ɗere na *makatəf Dabawəzləv gi. 4:24 Zan 4:44²⁵Yo, hi ɗasl talan ka *Eli, makatəf Dabawəzləv ta vina cekw. Mandala tik wərti ta mazləzlalay pegi a liɓlay *Isirayila. Aza metis ti ɗiya kahay kahay a liɓlay toku, ngam van a za ɗakun viya makaɗ a təra koh. 4:25 1Ro 17:1, 8-16²⁶Azama Dabawəzləv a zlən Eli səka ka va ka zleɓeten a wərti titoku kun. Sey a zlənu ka va ka zleɓen a wərti tane mazləzlalay ta ka səban maparam ane liɓlay Sarepta ta liɓlay Sidon. ²⁷Hi ɗasl talan ɗere ka Elize, makatəf Dabawəzləv maparam ta vina cekw. Mandala tik kwala kwalagi pe a liɓlay Isirayila. Azama makatəf Dabawəzləv toku a zəɗ kwala kwala ko takan ta daba tan kun, sey kwala kwala ta ka səban maparam, zlim tik *Naman tane liɓlay Siri.» 4:27 2Ro 5:1-14²⁸Ndiri ma ɓas ɓas ta je janga toku mata zlimi labar Yesu wa nja ngatoku za, nəv tan a tərgəɗeten kahay kahay. ²⁹Sliɗigi za, ngazli Yesu a liɓlay za, tep ta a tala caɗak ta liɓlay tan. A may ta ka gwaɗa ta á tala caɗak toku kaɗ ka məc. ³⁰Ama Yesu ya tik səɓ a daba ndiri ma ɓas ɓas toku za, tá va tik.

Yesu ege hidi nja masərəf ta kəsəm

(Mak 1:21-28)

³¹Yesu sliɗ va tik acin a liɓlay maparam ta liɓlay Galili, zlim tik Kaparnahum. A liɓlay toku a nja ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi a *je janga Yahudiyagi. Kepic kepic a nja ka ceɗeten a pic nəp tan. ³²Aza ndiri ta nja ka zlimi labar tik za, janga tik ti pələk talan tan, ngam ma tik a ndəv ka lay kahay kun. 4:32 Mat 7:28-29

³³A *pic nəp ndiri Yahudiyagi maparam Yesu ta ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi a *je janga Yahudiyagi a nimin, wapah ma mbaɗ mbaɗ ɗaha a nin. *Masərəf a kəsəm tik. Mata ləma Yesu za, pa’ wəla day day, a ngar: ³⁴«Hoh Yesu tane liɓlay Nazaret cah, kən mi ma lap kini a hoh mi? Kati sənu, hoh aɗa Hidi nja nəv ma barən, Dabawəzləv mata zlənaha. Yaw aza acin wər, ha yaha ka lekw kini za vu?» 4:34 Mak 3:11³⁵Njoɗ Yesu kok ndul masərəf ta kəsəm gawla toku, aza a ngaren acin: «A pek ma kaɗ, ma yaha a kəsəm gawla toku za.» *Masərəf takana toku acin ciwlek mgbav gawla toku ka hayək a gibe ndirigi, aza cəka ya tik a kəsəm tik za, miɗ firra a gawla toku acin, aza ko kən kedirek ma həlen a wilin, ɗa ɗakun. ³⁶Ndiri ta nin kərap mata ləmi kən toku za, ti pələk talan tan. A ngarigi kəsəm kəsəm: «Kay, ma gawla toku a ndəv ka lay kahay kun. Ti ngaren a masərəfigi ka yahigi a kəsəm hidi za, a nja ka zlimi ma tik ka yigi vok za.» ³⁷Njoɗ zlim Yesu a gi á liɓlay ngiɗ kərap acin.

Yesu tete ma dal daligi

(Mat 8:14-17; Mak 1:29-39)

³⁸Yesu sliɗ a *je janga Yahudiyagi za, va tik ita Simon. Jan sikwilen Simon toku ma wərti wərti, a dal, kəsəm tik kuya kuya. Ndiri ma nja ka pu ta a dəkəɓi Yesu, a ngareten: «A ya ma bit ma dal dal kini cah za.» ³⁹Yesu va gar á tala tik kaɗ acin, ndul dal ta kəsəm wərti toku, a ngaren: «A ker wərti cah kaɗ.» Aza kəsəm wərti toku ti maɗ. Njoɗ sliɗ za acin, ta wili ka vəleten Yesu tete ndiri maparam. ⁴⁰Pic mata tuk kaɗ, lay lah lah,4:40 Pic nəp ndiri Yahudiyagi a nja ka way a sukuh. A tala sin ndirigi ti puwi pic ka tuk kaɗ zakay di ka dahi ma dal dal tan. Hi va safu ane ka Pala madaba ləwigi: Pic nəp ndiri Yahudiyagi. ndiri maparam pe a dahi ma dal dal tan a zləra Yesu ka bit za. Nja dal ta kəsəm tan pana pana. Yesu ɓaw zləra ɗiya a tala tan takan takan, aza bit ta ka dal tan za. ⁴¹A gam *masərəf pe ka yigi a kəsəm ndirigi za. Masərəfigi toku ta yigi a kəsəm ndirigi za, a sleri wəla, a ngareten a Yesu: «Min ti sənoh, hoh Kərti Dabawəzləv.» Yesu ndul ta, a ngareten: «Hi nja tete’w kaɗ, hi njá ka gi zlim ɗa kun.» Yesu mata ngareten wa nja ngatoku, ngam masərəfigi ti sən ta zaba, sin aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday. 4:41 Mak 3:11-12

⁴²Yesu mata wan kaɗ, ka gbəma tik sliɗ va tik a daba donu ka lay ma selel selel. Ndiri pe gər gər ta, jan ta acin. Mata jan ta za, a ngareten a Yesu acin: «Maday a njá ka ker kini kaɗ kun. A nəpay ku a wacah.» ⁴³Yesu a ngareten: «Ko ɗiya ɗiya wasiki, sey kata ka va ka ceɗ Nawər Menekin a ndiri ta liɓlay maparam ɗere, ka sən ta wa nja sin ta va ka mar lay. Ngam Dabawəzləv ti zləna ka ka ɗiya kəzəɗ ngatoku.» 4:43 11:2⁴⁴Yesu sliɗ acin, ker ndirigi kaɗ, va tik ka ceɗey labar Dabawəzləv tik a *je janga Yahudiyagi ta liɓlay tan pana pana.

Yesu tete ndiri ma kawi kilif

(Mat 4:18-22; Mak 1:16-20)

¹Pic takan Yesu ma gar gar a mazlən mitil ta Genezaret. Ndiri pe yigi ka zlimi labar Dabawəzləv. A deɗi kəsəm ko nayi ka jan lay gar á gibe za ka zlimi tik. ²Yesu takana ləma kambawal səray a bəramajəjən na ndiri ma kawi kilif. Ndiri ma kawi kilif toku ti jemahigi kaɗ ba, a gohi kwise tan. ³Yesu mata ləma ndirigi a mbireɗ ta za, jem a liɓ kambawal Simon, aza wəla Simon, a ngaren: «A ya ma ngur kambawal ku cah ka va ngiɗ ngiɗ a bəramajəjən za.» Piyer sliɗ, nguru. Yesu nja kaɗ acin, aza a ceɗeten labar Dabawəzləv a ndiri ma ɓas ɓas toku.

⁴Mata way ka ceɗeten labar a ndirigi za, a ngaren a Simon: «A ya ma gaɓ kambawal ku, min tokon ka va a daba daba yəm, hini ka kaw kilif tete colo hini.» ⁵Simon a ngaren acin: «Maday a ləma, na kini, min ti kap kəsəm vuɗu vuɗu ka gər tik, aza ko kilif takan, mi janu ɗakun. Ama hoh mata ngar ka wa nja ngatoku, nima tokon acin.» Mata vigi za, 5:5 Zan 21:2-11⁶ɓawi kwise fi a liɓ yəm acin. Ngazla ta za, kilif kpocok kpocok a nin, kwise tan ti tar ka pər. ⁷A wiɗi celegi ta liɓ kambawal maparam a zləra ka yi ka zleɓeten. Celegi mata yigi za, kaw kawi kilif toku, sek sek, kambawal səray tik ti wek, a gər ka va acin á liɓ yəm kaɗ. ⁸Simon Piyer, mata ləma kən toku za, gbərəw a metikisem a gibe Yesu, a ngaren: «Maday, a va ku a jakwar ɗa za, ngam kata, hidi ma nja ka ɗiya ma ngav ngav.» ⁹Simon mata ngaren wa nja ngatoku, ngam sin tete celegi ɓeɓiz tan ti zer a tala mata kawi kilif pe toku. ¹⁰Zak ege Zan, wəri Zebede ma nja njagi ta liɓ kambawal maparam, ti pərətigi ɗere. Yesu a ngaren a Simon acin: «A njá ka pərət kun, daka a picah za, ha va ka nja ka ma kaw kilif baba kun. Ha va ka nja acin ka hidi ma va ka wəla ndiri maparam, ka yigi ka səba katəf ɗa.» ¹¹Simon tete celegi mata zlim ta wa toku za, gaɓi kambawal tan a bəramajəjən. Jemi kaɗ, keri kən tan kərap, sliɗigi səbi Yesu acin. 5:11 Mat 8:21-22

Yesu ege kwala kwala

(Mat 8:1-4; Mak 1:40-45)

¹²Pic takan Yesu a liɓlay maparam. Jan wapah maparam a nin, kwala kwala a kəsəm tik gop gop gop. Gawla toku mata ləma Yesu za, va gbərəw a gibe tik, tək talan kaɗ kaɗ, a cen zləra. A ngaren: «Maday, kati sənu, hati may wər, sembe ku ti təɗ gəga ka goh kwala kwala ka yaɓ a kəsəm ɗa kaɗ kata ka nja kwizen kwizen.» ¹³Yesu takana zak zləra, dos a kəsəm tik, a ngaren acin: «Kati mayu. Tá nja cah kwala kwala ta kəsəm ku, mata yaɓ kaɗ!» Mata ngaren wa nja ngatoku za, njoɗ kəsəm tik ti goh yac. ¹⁴Yesu a ngəzu acin, a ngaren: «A zlimi ninek ninek, kən kata mata ɗiyoh toku, kana ha va ceɗeten a ndirigi. Sey a sliɗ, ma va a zləra *mangarama ta je Dabawəzləv, ma va ɗafen kəsəm ku. Mangarama ta ləma kəsəm ku za, ma ɓaw kən soson ma faten a Dabawəzləv acin wa nja *mazuko Moyiz mata ngar, ndiri kərap ka sən ta á nin za acin, kwala kwala ku ti goh.» 5:14 Lev 14:2-32; Mak 7:36; Luk 17:14¹⁵Yesu mata ngəzu za, gawla toku sliɗ səɓ va ceɗey kən tik a ndirigi, aza njoɗ labar tik a gəgar ka lay ka lay. A tala ngatoku ndirigi pe ya ɓasigi kaɗ a zləra Yesu. A may ta ka zlimi labar ta nja ka ceɗu, aza Yesu ka bit ta za ka dal tan. 5:15 Mak 7:36¹⁶Ama Yesu ker ta kaɗ kedirek, va tik ka lay ma selel selel, a voh Dabawəzləv a nin. 5:16 Mat 14:23; 26:36-46; Mak 1:35; 6:46; Luk 3:21; 6:12; 9:18, 28-29; 11:1; Kmy 1:14; 2:42; 6:4; 12:5

Yesu ege hidi ma gbərəw gbərəw

(Mat 9:1-8; Mak 2:1-12)

¹⁷Pic takan Yesu a ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi. A daba ndiri toku *Farisagi ɓaw *maləmigi ma nja njagi a nin ɗere. Ti yahigi á liɓlay pana pana za, bay Galili mata maru. Maparamigi ti yahigi á liɓlay Zeruzalem za ɓaw á liɓlay pana pana za, bay Yahudiya mata maru ɗere. Yesu ta ceɗ labar Dabawəzləv a ndiri ma ɓas ɓas toku, Dabawəzləv ti vəlen sembe ka bit ma dal daligi. ¹⁸Kedirek ndiri maparam ti yigi, a ɓawahi ma gbərəw gbərəw maparam a lay wan tik. Mata təɗahigi za, gər gəri katəf macah ka tep ta a zləra Yesu, ¹⁹aza ko lay va ɗa ɗakun, ndirigi hirkesl hirkesl. Ɓən ɓənigi za acin, ɓaw ta, aza tapigi acin a tala jik. Buduh buduh ta fonna za, ɓawi miseh, kər ka lay wan tik. Aza ɓawi ma gbərəw gbərəw takana acin, fi á tala jik ma buduh buduh toku, zeterenna a gibe Yesu ta daba ndiri ma ɓas ɓas. ²⁰Yesu mata ləma wa toku za, ti sənu, ndiri ma fiyi ma gbərəw gbərəw toku ti ci talan ka sin. Njoɗ a ngaren a ma gbərəw gbərəw toku acin: «Ngama ɗa, *ma ngav ngav ku ti zer.» 5:20 7:48; Mat 9:2²¹*Maləmigi tete Farisagi mata zlim ta wa toku za, a ngarigi á liɓ za: «Kay gawla cah wər nayi? Sin ti ra Dabawəzləv a ma mata ngar toku. Hidi memilin a təɗ səka gəga ka zer *ma ngav ngav ndirigi ɗakun, sey Dabawəzləv á gindik.» ²²Njoɗ Yesu ti sən ɓən tan zaba, a ngareten: «Hi ɓənu wa nja ngatoku kemi? ²³Kən maday aɗa siki, ka ngaren a hidi “Ma ngav ngav ku ti zer kaɗ ba” akun “A sliɗ za, ma va ku”? ²⁴Ama ta may, hini ka sənu, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta mar sembe a tala hayək a wacah ka zer ma ngav ngav ndirigi kaɗ.» Yesu mata ləwa wa toku za, a ngaren a ma gbərəw gbərəw takana toku acin: «A sliɗ za, ma ɓaw lay wan ku, ma va ku ita.» 5:24 Zan 5:36²⁵Njoɗ gawla toku caw sliɗ za a vere ndirigi kərap, ti bit kurzlik kurzlik acin. Ɓaw lay wan tik, tá va tik ita. A folay Dabawəzləv tik á katəf ngiɗ. ²⁶Ndiri ma ɓas ɓas ta nin mata ləma ta za, a pərətigi. Kən toku ti pələk talan tan. A foli Dabawəzləv acin. A ngarigi: «Toku si, ndiri ɗa! A picah min tokon ti ləma ɓan ɓan kən.»

Yesu ege Levi

(Mat 9:9-13; Mak 2:13-17)

²⁷Ka dawən tik Yesu sliɗ ka va lay maparam. Ta va á katəf ngiɗ, ləma *dəwan maparam ma nja nja a biriw tik, zlim tik Levi. Va a zləra tik, aza a ngaren: «A sliɗ za, ma səba ka.» ²⁸Levi takana caw sliɗ za, ɓaw kən tik kərap ker kaɗ, a səbu acin. 5:28 Mat 8:21-22

²⁹A dawən tik Levi ta wili ka zlimi ka zlimi, wəla Yesu ka ya ka zəm tik. Celen dəwan tegi pe tete ndiri maparam ti yahigi a nin ɗere. A zəmi wili tete Yesu ɓaw ndiri ta zəɗ ngaz tik acin. 5:29 Mat 9:10³⁰Kedirek ndiri *Farisagi tete *maləmigi mata ləma ta za, ti basi nəv, a ngareten a *ndiri ta zəɗ ngaz Yesu: «Hin tete maday hini, hi zəm wili tete dəwanigi ɓaw ndiri maparam ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav toku kemi?» ³¹Njoɗ Yesu a ngareten acin a ma ngaɓ ngaɓ: «Yo, tá nja cah wər, doktor a nja ka zleɓen a ndiri ma ɓelen ɓelen vu? Awu, a nja ka zleɓen a ndiri ma dal daligi. ³²Yo, kata ɗere wa sin, ta ya a talalay ka gər ndiri nja nəv ma barən kun. Kati ya ka gər ndiri ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav ka buwi nəv tan za.» 5:32 19:10

Mazuko ndiri Farisagi ege mazuko Yesu

(Mat 9:14-17; Mak 2:18-22)

³³Ka dawən tik ndiri *Farisagi maparam a ngareten a Yesu: «A ləma, ndiri ta zəɗ ngaz Zan a nja ka ɗiyi sumay kepic kepic, aza a nja ka caten zləra a Dabawəzləv ɗere. Aza ndiri ta zəɗ ngaz kini, a nja ka ɗiya ta wa sin ɗere. Yaw aza acin ndiri ta zəɗ ngaz kugi a ɗiyi sumay səka ɗakun wər, mi ma həl mi?» 5:33 Mat 6:16-17; 11:18-19; Luk 7:33-34³⁴Yesu a ngareten acin a ma ma ngaɓ ngaɓ: «Hidi ma ngazl wərti ti wəla ndirigi ka zəmi wili, aza hidi ma ngazl wərti a wilin a daba tan wər, a va ka ceɗeten ka njigi a metis vu? Awu, a va ka ɓeɓeligi azal ɓa a lay zəm tik. 5:34 Mat 9:15³⁵Ama pic takan ti ɓawi ma ngazl wərti toku a daba tan za wər, a pic tik ndiri toku a va ka denigi, aza a va ka njigi manja zəm wili acin.»5:35 Hi saf ane ka Mat 9:15

³⁶Yesu a ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a nimin, a ngar: «Hidi ma nja ka ɓaw yəwən lukut tik ka pər za ka mbaw kafən a sin, ɗa ɗakun. Ngam yəwən lukut a va ka ngəm baba kun, ti ngav. Aza yəwən kən ma mbaw mbaw ta ka kafən kən a ngəm kun ɗere. ³⁷Yo, hi ləma ɗere, hidi ma nja ka dok mbazla ka gbəmgbah səla, ɗa ɗakun. Ngam mbazla ta va ka basa a wərəm, a va ka zlər səla gəvba səray za. Mbazla a va ka zer, aza kən ma va ka ɗiya a səla tik ɗa baba kun. ³⁸Sey hidi ka dok mbazla ka yəwən səla. ³⁹Aza hin ti sənu, hidi ti sa movu ma na na zaba, nep a may ka sa ma nekw nekw baba kun. A nja ka ngar: “Movu ma na na aɗa menekin ta.”»

Labar a tala pic nəp ndiri Yahudiyagi

(Mat 12:1-8; Mak 2:23-28)

¹A *pic nəp ndiri Yahudiyagi maparam, Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik a zlanigi á liɓ biz maparam ta nja ka wəla ta bile. Ta vigi toku, ndiri ta zəɗ ngaz tik kar ta, humoɗ humoɗ za, a ham ta. 6:1 Deu 23:25²Ndiri *Farisagi mata ləma ta za, a ngareten: «Mazuko tokon a ngar ka həl kəzəɗ a pic nəp ninek kun. Yaw aza acin hi kar kən ham toku a pic nəp wər kemi?» 6:2 Exo 20:8-10³Yesu a ngareten acin: «Talan hini ti zlay ka labar ta liɓ deftere Dabawəzləv a tala kən, bay *David mata ɗiya kamatakan vu? Mandala tik metis ti ngacen David toku tete ndiri ma njigi tete sin. 6:3 1Sa 21:2-7; Lev 24:5-9⁴Sin tuh acin a *je Dabawəzləv ɓaw biret, mata ɗer ta kaɗ ka na Dabawəzləv, hamu, ɓaw vəleten a ndiri ma njigi tete sin ɗere. Azama mazuko Dabawəzləv a ngar: “Biret na Dabawəzləv toku wər, ndiri tem tem ka ham ta ɗakun, sey *mangaramagi ta je Dabawəzləv ka ham ta á gindik ta.” Ko David mata ham biret na Dabawəzləv toku, Dabawəzləv má, a ngaren səka ɗakun. Yo azal kən ham, ndiri ta zəɗ ngaz ɗa mata kar ta toku acin vu? ⁵Gara pic nəp wər, ta ceɗ hini, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, kata aɗa ma mar pic nəp toku.»

Yesu ege hidi nja zləra ma məc məc

(Mat 12:9-14; Mak 3:1-6)

⁶A *pic nəp ndiri Yahudiyagi maparam, Yesu tuh a *je janga Yahudiyagi, tar ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi. Jan hidi maparam a nin, zləra zəm ti məc. 6:6 Mak 2:27-28⁷*Maləmigi tete ndiri *Farisagi ta nin ɓawi həra ca ka Yesu ka saf, ko a va ka bit gawla toku a pic nəp wər. Ngam a may ta ka jani katəf ka caf Yesu a tala ta va ka həl kəzəɗ a pic nəp. ⁸Njoɗ Yesu ti sən nəv tan zaba. Wəla gawla takana toku acin, a ngaren: «A sliɗ za, ma ya ma gar á gibe ndirigi za.» Gawla toku caw sliɗ za, ya gar kaɗ. ⁹Yesu a ngareten a ndiri toku acin: «Mazuko Dabawəzləv wər a ceɗ tokon kemi? A pic nəp ninek ka ɗiyen menekin a hidi vu, ka keru ka ngav vu? Ninek ka bit micin tik za vu, ka ker ka məc vu?» ¹⁰Farisagi kərap njay tan tete’w tete’wgi kaɗ. Yesu saf saf ndiri kərap za, a ngaren a gawla nja zləra ma məc məc toku acin: «A zak zləra ku.» Gawla toku kaf zləra tik zak, njoɗ zləra tik ninek ninek acin. ¹¹Ndiri Farisagi tete maləmigi mata ləma ta za, nəv tan a kuɗayeten, aza a ngarigi kəsəm kəsəm: «Tátoku min tokon ka ɗiya mi a Yesu toku mi?» 6:11 Zan 5:16, 18

Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ma guɓ a tala səray

(Mat 10:1-4; Mak 3:13-19)

¹²Ka dawən tik kedirek Yesu va tap a tala caɗak ka dəkəɓ Dabawəzləv a nin. Vuɗu vuɗu a lay cen zləra a Dabawəzləv. 6:12 5:16¹³Lay mata pat za, wəla ndiri ta zəɗ ngaz tik ka yigi a zləra tik. Wəl wəl ndiri ta daba tan guɓ a tala səray. Teɗ ta ka *makatəf tegi. ¹⁴Ndah zlim tan: Simon, mata ca zlim tik Piyer, ege Andire, hidi ege gelemin. Aza ndiri maparamigi Zak, Zan, Filip, Bartelemi, 6:14 Kmy 1:13; Zan 1:40-44¹⁵Matiye, Tomas, Zak kərti Halfe, Simon, mata ci zlim tik *Zelot, ¹⁶Yahuda kərti Zak, ɓaw Yahuda Isikariyot ma va ka ɗaf zləra ka Yesu ndirigi ka kaw ta za.

Yesu tete ndiri ma yigi liɓlay pana pana

(Mat 4:23-25)

¹⁷Yesu mata wəl makatəf tegi za, jemahigi a tala caɗak kaɗ ka ya gbəmgban. Jani tete ndiri maparamigi ma ɓas ɓas pe. A daba ndiri toku, ndiri pe ma nja ka səbi Yesu kepic kepic a nin. Ndiri maparam a nin ɗere a yahigi á liɓlay Zeruzalem za ɓaw á liɓlay pana pana za, bay Yahudiya mata maru. Aza ndiri maparam a nin ɗere a yahigi á liɓlay Tir ege liɓlay Sidon za, ma la la ma mbeh a jakwar mitil maday. ^18-19Ndiri toku kərap ti vigi a zləra Yesu ka zlimi labar tik, aza Yesu ka bit ta ka dal tan za. Ko nayi a gər katəf ka jan ka dos zləra tik a kəsəm Yesu, ngam sembe na bit ma dal dal a yaha á zləra Yesu za. Ti bit ta kərap. Ko bazla bazlagi, Yesu ti gam masərəf a kəsəm tan za. 6:18-19 Mat 9:20

Nja menekin ege nja ta liɓ beni

(Mat 5:1-12)

²⁰Yesu va a zləra ndiri ta zəɗ ngaz tik, saf saf tegi gbam kaɗ, aza a ngareten:

«Hin nja motokon, nəv hini mata nja guɗum,

ngam hini a daba ndiri, Dabawəzləv ta mar ta. 6:20 Mat 5–76:20 Zak 2:5

²¹Hin ma həl metis tá nja cah, nəv hini mata nja guɗum,

ngam ta sla za Dabawəzləv a va ka vəl hini kən ham zlan a dawən, hini ka wek.

Hin ma nja ka nja a tiweɗ a həra tá nja cah, nəv hini mata nja guɗum, ngam ta sla za hi va ka mis. 6:21 Kzl 7:16-17; Jer 31:25; Dir 126:5; Esa 61:3

²²«Yo, ndirigi ti feh hini, ti ro hini, ti saf hini wa nja kən kahay, aza hine ngəm talan tete sinigi ɗakun, ngam hin ta nja ka səba katəf ɗa, kata *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za wər, nəv hini mata njay tik guɗum səɓ. 6:22 Mat 5:11; Zan 16:2; Kmy 5:41; 1Pi 4:14²³Hayin, a pic tik hi ɓeɓel aza hine mis, ngam kula mazlən maday a pu hini a wəzləv. Hi ləma, ko dehen tan ti ɗiyaten wa sin a *makatəf Dabawəzləv gi ta vina cekw. 6:23 Mat 5:12

²⁴«Ta ceɗ hini,

Hin bəbayigi, ta sla za beni a va ka ya a tala hini,

ngam gənan hini, hin ta nja ka ɓeɓel a sin a talalay a wacah, a va ka lekw. 6:24 Mat 19:23-24; Zak 5:1

²⁵Hin nja kən zəm ma pe tá nja cah,

ta sla za beni a va ka ya a tala hini,

ngam metis a va ka həl hini.

Hin ma nja ka mis tá nja cah,

ta sla za beni a va ka ya a tala hini.

Hi va ka ngaɗ həra, aza hi va ka han a tiweɗ məc hidi. 6:25 1Ko 4:8

²⁶Ndirigi ta va ka ngarigi ka hini: “Mana hidi menekin, mana hidi menekin,” ta ceɗ hini, ta sla za beni a va ka ya a tala hini. Hi ləma, dehen tan ti foli makatəfigi ma mbani ma ta vina cekw wa nja ngatoku ɗere.» 6:26 Zak 4:4; Jer 5:31

Diri may kəsəm tokon aɗa ka may calambəlay tokon ɗere

(Mat 5:38-48; 7:12)

²⁷Yesu a ngar: «Ta ngar hini, a hini kərap ta wacah ma zlimi labar ɗa. Hi may calambəlay hini, aza hine ɗiyaten menekin a ndiri ma feh hini. ²⁸Ndiri ma nja ka ləmi hini zaɓəl ka pisek hini, hine dəkəɓ Dabawəzləv ka ker micin tan fonna. Aza ndiri ma nja ka ɗiya hini tireh, hi njá ka ɗiyaten səka kun. Sey hine dəkəɓ Dabawəzləv ka vəleten menekin tik. ²⁹A picah hidi ti pəmoh a zləra ka dukurum ma takan, ma buwen pala dukurum həndan, mata pəmoh a nimin a nin. Hidi ti moh lukut ku maday ta kəsəm, ma səren mekedirek táda za, ma japen a nin. 6:29 Rom 12:17; 1Ko 6:7³⁰Hidi ti dəkəɓ kən a zləra ku, ma vəlen. Hidi ti ɓaw kən ku, a njá ka ngaren: “A vəlaku kən ɗa a lay tik” kun. ³¹Kən menekin hin ta nja ka may ndirigi ka ɗiya hini, hine ɗiyaten ɗere. ³²Yo, a picah hine may sey ndiri hin ta nja ka ngəm talan tete sinigi á gindik, aza hine may ndiri maparam səka ɗakun wər, Dabawəzləv ka fol hini acin vu? A va ka fol hini ɗakun. Ko ndiri mangar a səbi katəf Dabawəzləv kun má, a nja ka mayi cala ma ngəmi talan tan. ³³Aza hine ɗiya menekin sey a ndiri ma nja ka ɗiya hini menekin á gindik, manja ɗiyaten a ndiri maparamigi səka wər, Dabawəzləv ka fol hini acin vu? Awu. Ko ndiri mangar a səbi katəf Dabawəzləv kun, a nja ka ɗiya ta səɓ wa sin ɗere. ³⁴Aza hine vəl dəwa sey a hidi, hin ta ɓənu, a va ka pəl hini a lay tik wər, Dabawəzləv ka fol hini acin vu? Awu. Ko ndiri mangar a səbi katəf Dabawəzləv kun, a nja ka vəleten dəwa a celegi ma va ka jan ka pəlatenu azal a lay tik. ³⁵Gara na hini, hin ndiri ma səba katəf ɗa wər, ta ceɗ hini, hi may calambəlay hini, aza hine ɗiyaten menekin. Hine vəleten dəwa a ndirigi manja ɗasl talan a nin. Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, Dabawəzləv a va ka vəl hini mazlən maday, aza hi va ka nja ka wəri Dabawəzləv ma mar miseh maday. Ngam Dabawəzləv a nja ka ɗiya menekin a ndiri ma nja ka may ta á gindik kun. A nja ka ɗiya menekin a ndiri mangar a ɗasli talan ka sin kun, ɓaw a ndiri ma nja ka ɗiyi tireh. 6:35 ka vəl dəwa: Lev 25:35-36³⁶Yo, tá nja cah hine saf saha a ndirigi wa nja Cehw hini Dabawəzləv ta nja ka safu.»

Nja menekin na hidi ma səba katəf Yesu tete ndiri maparam

(Mat 7:1-5)

³⁷Yesu a ngar: «Hin ti caf colo hini, aza hin ti zəm madaba tan wər, Dabawəzləv a va ka ɓas hini kita. Hin ti ker kəni toku kaɗ manja ɗiya, Dabawəzləv a va ka ɓas hini kita ɗakun. Hidi ti ɗiya hini kən ma ngav ngav, hine zerenu kaɗ, aza Dabawəzləv a va ka zer na hini kaɗ ɗere. 6:37 Mat 6:14-15; Mak 11:25-26³⁸Hi vəleten kən a colo hini, aza Dabawəzləv a va ka vəl hini ɗere. A va ka vəl hini pe wa nja hidi ta nja ka mbat ndirimi pe a kaslak maday ka yaɓ ka hayək ɓərətatat ka vəlen a hidi. Ta ceɗ hini, hin ti vəlen kən a hidi, Dabawəzləv a va ka slu á sla. Ta slu za, a va ka vəl hini kap wa nja hin mata vəlen a hidi toku.» 6:38 Mak 4:24

³⁹Yesu a ngareten ma ma ngaɓ ngaɓ acin, a ngar: «Wələf ma nja ka ngazl cala wələf tik ɗaha vu? Awu, ɗa ɗakun. Ngam wələf ti lah cala wələf tik a va ka ndəvigi səray tan á wili kaɗ kun vu? 6:39 Mat 15:14⁴⁰Kərti mangar a sən ma kese kun, a va ka nja day ka cin vu? Awu ɗa ɗakun. Sey ta jəkwan kən a zləra cin za, a va ka təɗ gəga acin ka jəkwaneten kən a ndirigi wa nja cin. 6:40 Mat 10:24-25

⁴¹«Hi zlimi labar ɗa a nimin. Coloh ti ɗiyoh ma ngav ngav kedirek, ha nja ka ɗasl talan a nin. Aza na ku ma ngav ngav maday hoh mata ɗiyu, ha ɗasl talan a nin səka ɗakun mi ma həl mi? ⁴²Coloh ti ɗiyoh ma ngav ngav kedirek, ha nja ka ngəzu njoɗ. Yo aza na ku ma ngav ngav maday hoh mata ɗiyu, ha ngəz talan ku səka ɗakun mi ma həl mi? Yo, ta ngar hini acin, hin ndiri ma nja ka jozli ma cicah, hi ngəz talan hini a tala ma ngav ngav maday, hin mata ɗiyu a zakay, di hini ka təɗ gəga acin ka ngəz colo hini ma ɗiya ma ngav ngav mekedirek.»6:42 Hi saf ane ka Mat 7:3

Pay ma nja ka mbu mambambu ma nekw nekw

(Mat 7:16-20; 12:33-35)

⁴³Yesu a ngar a nimin: «Hin ti sənu, pay menekin a mbu mambambu ma kpososok sok kun. Aza pay ma ngav ngav a mbu mambambu ma nekw nekw kun. ⁴⁴Pay kərap hidi a nja ka sənu pay tik ninek wər áka mambambu tik za. Hi ləma, hidi ma nja ka dəm bus a pay gedikiɗ ɗa ɗakun. Aza ɗere hidi ma nja ka dəm gorbok a pay livi ɗa ɗakun. ⁴⁵Yo wa toku hidi menekin a nja ka ɗiya kəzəɗ menekin, ngam nəv tik ninek. Hidi ma tireh a nja ka ɗiya kəzəɗ ma ngav ngav, ngam nəv tik tireh. Nəv hidi a nja ka sən áka ləwa ta pakam tik za. A ləwa ma menekin, hi va ka sənu nəv tik ninek, a ləwa ma ma tireh, hi va ka sənu nəv tik tireh.»

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala ndiri səray ma ndəni je tan

(Mat 7:24-27)

⁴⁶Ka dawən tik Yesu a ngar: «Hi nja ka wəla ka “Maday Maday”, aza hine ɗiya kən ta nja ka ngar hini ɗakun, mi ma həl mi? 6:46 Mat 7:216:46 Mal 1:6⁴⁷Hidi ma ya a zləra ɗa aza ma zlimi labar ɗa, a ɗiyu wa nja labar toku ta ngar, ⁴⁸sin kiɓe kiɓe hidi ma la je tik ka lay ma kpam. Mata kperu za, la la wili za, ɓaw gugun, cəba cəba a nin, mgbaw kaɗ di ka ndən. Mata ndən za, pic takan van ti tar ka za, za za kahay kahay, aza yəm ti pe a zungoh kəcak kəcak, je gawla toku kərap a liɓ yəm. Nep a gom kun, ngam ti ndənu ninek ninek a tala gugun. ⁴⁹Ama gara hidi ma zlimi labar ɗa, aza a ɗiyu wa sin kun, sin kiɓe kiɓe hidi ma la je tik səɓ ka hayək manja cəba gugun á kaɗ za. Pic takan van ti tar ka za, yəm ti ya a zungoh kəcak kəcak, je gawla toku kərap a liɓ yəm. Njoɗ ti gom vaɗas vaɗas.»

Yesu ege maday sojigi

(Mat 8:5-13)

¹Yesu mata way ka ceɗ labar tik kərap a ndiri ma ɓas ɓas za, sliɗ va tik a liɓlay Kaparnahum. 7:1 Mat 7:28²Ane liɓlay toku hidi maparam a nin, maday soji ma bələkigi ta liɓlay *Roma. Sin səban Yahudiyagi ɗakun. Hidi maparam ma nja ka həl kəzəɗ ida tik ɗaha. Maday sojigi a nja ka may gawla toku kahay kahay. Aza gawla toku a dal, fəna nəv a dara á gindik.

³Yesu mata təɗ a liɓlay Kaparnahum za, maday sojigi toku ti zlimi labar tik. Njoɗ wəla gəbataligi ta daba *ndiri Yahudiyagi ka zlən tegi ka vigi a zləra Yesu. A ngareten: «Hi va hine ngazlaha ka ya ka bit ma həl kəzəɗ ɗa cah za.» ⁴Ndiri toku sliɗ vigi a zləra Yesu, a caten zləra, a ngareten: «Maday kini á zləna kini a zləra ku, hoh ka ya ka bit ma həl kəzəɗ tik za ta. Ninek hoh ka zleɓen, ⁵ngam a nja ka may tokon, min tokon ndiri Yahudiyagi, aza sin aɗa ma ndən tokon je janga tokon.» ⁶Yesu mata zlimi za, sliɗ va tete sinigi.

Kedirek maday sojigi ti zlən ngami tik maparamigi ka va ka janigi tete Yesu ka ngareten ka dangara ngaz tik kúlá ita tik kun. Yesu mata va ka nja mbeh ka təɗigi ita maday soji toku, jani tete ngami soji titoku. Ndiri toku a ngareten a Yesu acin: «Maday kini á zlən kini a zləra ku ka ngaroh: “A njá ka dangara ngaz ku kúlá ita ɗa ɗakun ta. Ngam ta təɗ gəga hoh ka yaha ida ɗa ɗakun. ⁷Aza ta təɗ gəga kata ka vay a tala ɗa ka ngazloh kun ta. Hati ngar a ma səɓ á gindik ma həl kəzəɗ ɗa ka sliɗ ka dal tik za, a va ka sliɗ səɓ kap wa nja ma ku. ⁸A ləma, kata a talan ɗa, cali ɗagi má day za ka kata ɗaha, aza ta nja ka zlimi ma tan ɗere. Aza ɗere sojigi maparam, kata aɗa maday tan. Kati ngaren a soji takan ta daba tan: ‘A sliɗ ma va a wata’, a va ka va. Aza kati ngaren a soji maparam ɗere: ‘A ya a wacah’, a va ka yaha. Kati ngaren a ma həl kəzəɗ ɗa: ‘A ɗiya kəzəɗ ngata a ndata’, a va ka ɗiyu. Yaw hoh ɗere, hoh hidi maday, hati ngar a ma səɓ á gindik ma həl kəzəɗ ɗa ka sliɗ ka dal tik za, a va ka sliɗ ta.”» ⁹Yesu mata zlimi labar maday soji toku za, ti guɗum nəv tik kahay kahay. A ngareten a ndiri ma səba ta acin: «Ta ceɗ hini, daka nja ɗa ta jan hidi ma zer nəv tik yac a Dabawəzləv kaɗ wa nja mohuloy hidi cah ɗakun. Ko a daba hin *ndiri Isirayilagi, ta jan hidi wa nja sin kun.» ¹⁰Ngami soji toku sliɗ cəɓa tan ita acin. Mata təɗigi za, jani ma həl kəzəɗ maday soji takana ti bit acin.

Yesu ege kərti wərti tane mazləzlalay

¹¹Ka dawən tik Yesu sliɗ va a liɓlay maparam, zlim tik Nayin. Ndiri ta zəɗ ngaz tik tete ndiri maparam pe a səba ta. ¹²Mata va ka təɗigi mbeh a liɓ jik, janigi tete ndiri maparamigi, a ɓawi memici a pay tik ka va ka məɗ. Kərti wərti tane mazləzlalay á məc, tizin tik, kərti həndan ɗa ɗakun. Ndirigi pe a lahi memici toku ka va ka məɗ. Mamən kərti toku ane daba tan. 7:12 1Ro 17:17¹³Maday tokon Yesu mata ləma wərti toku a han, saha tik a həlen. A ngaren: «Wərti cah, a han kun, a besay ku kaɗ.» ¹⁴Yesu va acin mbeh a jakwar memici toku, ɓaw zləra dos ka pay ta memici tik. Ndiri ma ɓaw ta garigi kaɗ. Yesu a ngaren a memici toku acin: «Ta ngaroh kərti ɗa, a mbəlaha ka məc za, ma sliɗ za.» ¹⁵Njoɗ gawla toku sliɗ za, nja á nja, tar ka ləwa. Yesu a ngaren a mamən: «Ndah kərti ku.» 7:15 1Ro 17:22-23¹⁶Ndiri kərap ta nin mata ləma ta za, a pərətigi. A foli Dabawəzləv, aza a ngarigi: «Kay a picah *makatəf Dabawəzləv maday ti pizlaha a həra tokon. Dabawəzləv a talan tik ti zlənaha ka waneten a ndiri tik a dawən.» 7:16 1:68; 19:44; Makatəf Dabawəzləv: Mat 16:14; 21:11, 46; 26:68; Mak 6:15; 8:28; 14:65; Luk 7:39; 9:8, 19; 22:64; 24:19; Zan 4:19; 6:14; 7:40; 9:17¹⁷Kedirek ndiri ta liɓlay pana pana, bay Yahudiya mata maru, tete liɓlay ta matətalaf tan ti zlimi ɓan ɓan kən ma ɗiya toku.

Yesu ege Zan ma nja ka ɗiya batisma

(Mat 11:2-19)

¹⁸Mandala Yesu ta ɗiya kəzəɗ tik pana pana toku, Zan ma nja ka ɗiya *batisma a je fərsəna. Ndiri ta zəɗ ngaz tik sliɗ va ceɗeten a Zan kən, Yesu mata ɗiyu kərap. Zan mata zlimi za, wəla ndirigi səray ta daba tan ¹⁹ka zlən tegi ka vigi a zləra Maday tokon Yesu. A ngareten: «Hi va, hine neheha, hine ngaren wisike: “Hoh aɗa hidi ma va ka yaha vu, mini ka pu hidi həndan vu ta”? Mata ceɗ hini pala ma tik.» Sliɗ vigi acin. ^20-21Mata vigi za, va jani Yesu, a bit ndiri pe nja dal ta kəsəm. A kaf vidiligi za, a gam masərəf a kəsəm ndiri ma mbaɗ mbaɗ za, aza a zlər həra wələfigi za pe ka ləmi lay a nimin ɗere. Ndiri, Zan mata zlən ta toku a ngareten a Yesu acin: «Zan ma nja ka ɗiya batisma á zləna kini a zləra ku, mini ka ya ka nehoh ka ngaroh: “Hoh aɗa hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ma va ka yaha vu, mine ka pu hidi həndan vu ta?”» ²²Yesu a ngareten: «Hi va hine ceɗen a Zan kən, hin mata ləma a həra hini a wacah ɓaw labar hin mata zlimu a zləra ɗa. Hin ti ləma wələfigi a ləmi lay a nimin, ndiri ma jabanigi kamatakan, a vigi á gar sək sək, mbəlah kwala kwalagi ti zəɗ, mbədənigi a zlimi lay, ndiri ma məc məc a mbəlahigi a civi za, aza ndiri talan tələf a zlimi Nawər Menekin acin. 7:22 4:18-19; Mat 11:5²³Hi va ceɗen a Zan ɗere, hidi mangar nəv tik səray səray kun, ti zer nəv tik yac kaɗ ba ka ca talan ka kata, nəv tik a va ka nja guɗum.» ²⁴Ndiri ma səray Zan mata zlən ta mata zlim ta wa nja ngatoku za, sliɗ tá va tan.

Ka dawən tik Yesu a ceɗeten labar a ndiri ma ɓas ɓas a tala Zan. A ngareten: «Mandala hin mata va ka saf Zan a daba donu wər, hi va cu ka nayi? Hi ɓənu wər, hi va ka ləma hidi ma nja ka jəv ma wa nja miɗ ta nja ka dongos ndirimi vu? Ta ceɗ hini, gara Zan wər a nja ka ceɗ ma ma delele. ²⁵Hin mata va za, hi ɓənu wər, hi va ka ləma hidi a lukut səwavan a kəsəm vu? Awu, hi janu wa sin kun. Ngam ndiri ma nja ka fiyi lukut səwavan ɓaw ma nja ka mari kən kezlimi kezlimi, a njigi a daba donu wa nja Zan kun, a nja ka njigi tete bay á lap. ²⁶Yo, hin mata va za acin, hi ca kən hini, hi va ka saf nayi? Hi ɓənu wər, hi va ka ləma *makatəf Dabawəzləv vu? Hayin, Zan toku *makatəf Dabawəzləv duze. Aza ta ceɗ hini, Zan toku ti day ka makatəf Dabawəzləv. ²⁷Ngam a tala mi, sin aɗa makatəf Dabawəzləv, Dabawəzləv mata ngar a liɓ deftere tik, a va ka zlənaha pəpəla ka kata. Ti ngar ka sin:

“Ndah ta zlənay makatəf ɗa pəpəla ka hoh

ka ceɗeten labar ɗa kese a ndirigi kaɗ.

A va ka ceɗeten ka buwi nəv tan za

di ka yəkohigi zləra səsəray.” 7:27 Mal 3:1; Exo 23:20; Mak 1:2; Luk 1:76

²⁸Yo ta ceɗ hini, a daba ndiri ma mbuwigi a talalay a wacah kúlá a picah, ko hidi takan ma sligi a Zan ɗa ɗakun. Ama tá nəp cah ko hidi kahay wa nja ndiri ma tem ti yək Dabawəzləv ka maru, ka həl bay ane nəv tik, sin day ka Zan.

²⁹«Hi ɗasl talan ka ndiri maparam ma vigi a zləra Zan ka zlimi labar tik a daba donu. Ndiri kərap, ko *dəwanigi ma nja ka mohi kən ndirigi ti yəki labar Dabawəzləv, Zan mata ceɗeten. Ti ngarigi: “Ninek, Dabawəzləv ka mar kini, ngam sin a nja ka ɗiya kən a katəf tik.” Aza ti jani batisma a zləra Zan. 7:29 Mat 21:327:29 3:7, 12³⁰Ama *Farisagi tete *maləmigi ti salari ka jani batisma a zləra Zan, aza wa toku acin ti fehi kən menekin, Dabawəzləv mata may ka vəleten.»

³¹Yesu a ngar a nimin: «Gara na hini acin, ta va ka sla hini, hin ndiri ma səɓacah a kən maparam. ³²Hin kiɓe kiɓe wərigi ma tari kəsəm tan kəsəm kəsəm ka ɗewer a gbəmgban lumo. Ta ɗewerigi, maparam njay tan tete’w kaɗ. A tala ngatoku celegi a ndul ta. A ngareten: “Min ti kpaw eremnde, aza hi dara kwayi? Min ti slaslaw han memici, aza hi ceku kwayi?”

³³«Yo ta ceɗ hini, mandala Zan ma nja ka ɗiya batisma mata ya za, hin ti ɗiya kən kiɓe kiɓe na wəri toku ɗere. Zan a ham kula kən kun, aza a sa movu ɗakun. Aza hin ti ngar ka sin: “Gawla toku bazla bazla” ta, aza hi yək ma tik kun. 7:33 Mat 9:14; Mak 2:18; Luk 5:337:33 1:15³⁴Gara kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, kata mata ya za, ta nja ka ham kən ham, aza ta nja ka sa kən sa wa nja ndiri ma tem. Aza hin ti ngar ka kata: “Gawla cah hidi ma hom hom, aza a nja ka jaɓ wəya ka kən sa. A nja ka kaw ngama tete dəwanigi ma nja ka mohi kən ndirigi ɓaw tete ndiri ma nja ka ɗiyi kən ma ngav ngav” ta, aza hi yək ma ɗa ɗakun ɗere. 7:34 Mat 9:10³⁵Ama gara ndiri maparam wər ti yək ta. Mata yək ta toku, a nja ka sən á nin za, ɓən Dabawəzləv wər, ɓən ma kap.»

Yesu ege wərti ma nja ka ɗiya ma ngav ngav

³⁶Pic takan hidi *Farisa maparam, zlim tik Simon, wəla Yesu ka zəm wili ita tik. Yesu sliɗ va. Mata təɗ za, njagi kaɗ acin ka zəm wili ege Simon ɓaw ndiri maparam. 7:36 11:37³⁷Ane liɓlay toku wərti maparam a nin, a nja ka ɗiya kən ma ngav ngav kahay kahay, aza ndirigi kərap ti sən ta. Wərti toku mata zlimi za, Yesu ti va ane ita Simon ba ka zəm wili, sliɗ ɓaw urdi a kəfa tik, va a nin ɗere. 7:37 Mat 26:6-7; Mak 14:3³⁸Va njay tik á dawən Yesu za. A han, aza tiweɗ tik a zləv ka ngaz Yesu. Ɓaw ngaz tik sakwat sakwat a soson talan tik ma za za, ɓaw urdi takana sek sek a nin ka hənu. ³⁹Simon Farisa takana mata ləma za, a ngar ka Yesu á liɓ za: «Gawla toku *makatəf Dabawəzləv duze wər, a va ka gərən wərti ma seken urdi ka ngaz tik toku kun. A va ka sənu, a nja ka ɗiya ma ngav ngav, aza zlim tik a gi.» 7:39 7:16⁴⁰Njoɗ Yesu ti sən ɓən ta nəv Simon zaba. A ngaren acin: «A ya Simon, ta may ka ceɗoh ma a liɓi ɗa a wacah.» Simon a ngaren: «Ninek, a ceɗ ka Maday.» ⁴¹Yesu a ngaren: «A zlimi acin. Kamatakan ndirigi səray ɗaha, a yəki dəwa a zləra hidi maparam. Hidi ma takan ti yək dəwa gawla toku gabal bələk jeɓin, aza hidi maparam gabal wom jeɓin. ⁴²Mata va ka nja ka pic pəl tik, kemeh kemehigi, a jan ta ka pəl kun. Gawla nja kən toku ɓaw kereten səɓ. Yo, tá nja cah a ceɗ ka acin Simon, a daba ndiri ma səray toku, nayi ma va ka may hidi ma kereten dəwa toku day za?» 7:42 Mat 18:27⁴³Simon a ngaren: «A zləra ɗa wər, hidi ma jan dala day za, gawla toku mata keren.» Yesu a ngaren acin: «Hayin, hati sənu.»

⁴⁴Aza acin bu ka va a zləra wərti toku, a ngaren a Simon: «Yo a ləma wərti cah, wa siki? Kata mata ya ita ku a wacah, ha vəl ka yəm ka goh ngaz ɗa ɗakun. Ama gara wərti cah ti goh ngaz ɗa a tiweɗ tik, aza ti sakwatu kaɗ a soson talan tik. 7:44 Gen 18:4; 1Ti 5:10⁴⁵Na ku, hoh mata yək ka ita ku, ha həna ka wa nja sin kun. Ama gara wərti cah mata təɗaha cap a je a wacah, a ker ka kaɗ manja həna ɗakun. ⁴⁶Ko ɗawa ku ɗere, ha pəz ka ɗakun. Ama gara wərti cah, ti sek ka urdi ka ngaz. 7:46 Dir 23:5⁴⁷Hoh Simon a zlimi, ta ceɗoh, menekin tik sin mata ɗiya ka a ɗaf ka, a may ka kahay kahay, aza a ɗaf ka *ma ngav ngav tik ma pe kahay kahay mata ɗiyu, Dabawəzləv ti zerenu kaɗ ba. Hidi ma jan zer kən *ma ngav ngav kedirek a ndata, a va ka may ka sey kedirek a ndata ɗere.» ⁴⁸Yesu mata ləwen Simon za, a ngaren a wərti toku acin: «Ma ngav ngav ku ti zer.» 7:48 5:20; Mat 9:2; Mak 2:5⁴⁹Ndiri maparam ma zəmi wili tete sinigi a ngarigi kəsəm kəsəm: «Kay gawla cah wər nayi, ka zer ma ngav ngav hidi kaɗ cah?» ⁵⁰Yesu a ngaren a wərti toku acin: «A sliɗ, ma va ku ninek, hati ca talan ka kata, hati bit.» 7:50 Mat 9:22

Yesu tete ndiri ma lah ta

¹Ka dawən tik kedirek Yesu sliɗ ka va a liɓlay madədayigi ɓaw a liɓlay ma jum jum jum pana pana. Sin ta nja ka zlan ka liɓlay ka liɓlay toku a nja ka ceɗ Nawər Menekin a ndirigi wa nja Dabawəzləv ta nja ka mar lay. Ndiri ta zəɗ ngaz tik ma guɓ a tala səray a lah ta ²tete wərti maparamigi. Kamatakan Yesu ti gam *masərəf a kəsəm wərtigi maparam ta daba tan, aza ti bit həndagi ka dal ta kəsəm tan za. A daba wərti toku, Mari ta liɓlay Magədala Yesu mata gam masərəf a kəsəm tik pana pana cesireɗ. 8:2 23:49, 55-56; 24:1-10; Mat 27:55-56, 61; 28:1, 8-10; Mak 15:40-41, 47; 16:1, 8³Yowana wərti Huja, maslay bay *Herod. Aza wərti səndan, zlim tik Suzan. Ɓaw wərti maparamigi pe ɗere. Wərti toku ti mbateten kən tan a Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik.

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala hidi ma kwih sesin kən

(Mat 13:1-9; Mak 4:1-9)

⁴Pic takan Yesu ane liɓlay maparam. Ndirigi ka lay ka lay mata zlim ta za, vigi a zləra tik. Mata ɓasigi kaɗ, Yesu tar ka ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam. A ngareten: ⁵«Hi zlimi, tá nja cah, hidi maparam ti va donu ka kwih sesin kən ka lay biz tik. Ta kwihu toku, sesin kən maparam ti ndəvigi á katəf ngiɗ. Ndiri ti yahigi a nin, jak jak ta a ngaz, aza vikin ya bəl ta za. ⁶Sesin kən maparam ti ndəvigi á da gugun ngiɗ. Mata təvigi za, ti kwaligi njoɗ, ngam hayək gəc, yəm a gar a nin kun. ⁷Aza tá kwihu ɗere, sesin kən maparam ti ndəvigi a liɓ gedikiɗ. Mata təvigi za, a gəli tete gedikiɗ toku, aza gedikiɗ toku a mbireɗ ta. ⁸Sesin kən maparam ti ndəvigi acin ka kula lay biz menekin. Mata təvigi za, ti gəligi ninek, aza ti mbuwigi ninek ninek. Kərap ti mbuwigi wa nja nəv ta may.» Yesu mata way ka ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ toku a ndirigi za, a ngareten acin: «Hi zlimi labar kata mata ceɗ hini toku. Hidi ma mar zlimi ka zlimi tik, mata sləku a talan ninek ninek.» 8:8 Mat 11:15

Yesu a sla nəv ndirigi a hayək pana pana foɗ

(Mat 13:18-23; Mak 4:13-20)

⁹Ma ma ngaɓ ngaɓ Yesu mata ceɗu toku, ndiri ta zəɗ ngaz tik a zlim ta ɗakun, a neh ta, a ngareten: «Maday a ceɗ kini ma takana ma ngar cah.» ¹⁰Yesu a ngareten: «Na hini, Dabawəzləv ti zlər ndukun hini, hini ka sən ɓən ta nəv Dabawəzləv wa nja sin ta va ka mar lay. Gara na ndiri maparam wər, sey ka ceɗeten áka ma ma ngaɓ ngaɓ za, ngam kən, *makatəf Dabawəzləv mata ceɗu kamatakan ka təɗaha a tala ndiri toku. A ngar:

“Həra tan ɗaha, aza a ləmi lay kun,

Zlimi tan ɗaha, aza a səni kən kun.” 8:10 Mat 13:14-15

¹¹Tá nja cah hi zlimi acin, ta va ka ceɗ hini pala madaba ma ma ngaɓ ngaɓ toku kpay kpay kaɗ, hini ka zlimi ninek ninek. Labar Dabawəzləv wa nja sesin kən, hidi ta nja ka kwih ka lay biz tik. ¹²Yo gara nəv ndiri maparam wər, wa nja mazləzla katəf sesin kən mata ndəvigi a nin toku. Ndiri toku a zlimi ma Dabawəzləv, ama mata zlim ta za, njoɗ *Gudul ti ya ɓawu ane nəv tan za ka njigi manja yək ta, aza ka njigi manja jan bit micin tan. ¹³Ndiri maparam wər nəv tan wa nja da gugun, sesin kən mata yaɓ a nin toku. Mata zlimi ma Dabawəzləv za, ti yək ta a ɓeɓel a nəv. Ama a keri ma Dabawəzləv toku ka za zemi ane nəv tan kun. A yək ta na wan kedirek á gindik. Beni ti ya a tala tan ka geh nəv tan wər, a va ka ker ta kaɗ. ¹⁴Gara nəv ndiri maparam ɗere wa nja da gedikiɗ, sesin kən mata yaɓ a nin toku. Ndiri toku ti zlimi labar Dabawəzləv, ama ta nja ka səbi katəf Dabawəzləv a ɓənigi a tala kən pana pana ta tala hayək. Mendireɗ ɓas gənan, aza ɓaw mendireɗ kənigi pana pana ta talalay a həleten. Kəni toku mata vigi a nəv tan wa toku, a nja ka taki ma Dabawəzləv ta nəv tan kaɗ. Aza kedirek ndiri toku a ɗiyi kəzəɗ ma nja ka va a nəv Dabawəzləv baba kun. 8:14 1Ti 6:9-10¹⁵Yo gara ndiri maparam acin wər, nəv tan wa nja kula lay biz menekin, sesin kən mata zləka a nin toku. Ndiri toku a nja ka zlimi labar Dabawəzləv, aza a nja ka yək ta a nəv menekin. Kepic kepic a nja ka kaw ta zləra səsəray. Ko a liɓ kən mi kərap, a nja ka dihecigi kaɗ, aza a nja ka ɗiyi kəzəɗ ma nja ka va a nəv Dabawəzləv.»

Labar Dabawəzləv wa nja pitirla

(Mak 4:21-25)

¹⁶Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «Hin ti sənu, hidi ma nja ka mbəl pitirla, mbəl mbəl za, ɓaw tasaw, jəɓ a tala tik ka ɓoh kaɗ, ɗa ɗakun. Ko ka ɗiyu a dawən arngaw ɗa ɗakun ɗere. Hidi a nja ka mbəlu za ka ɗeru ka lay ma kpam azal ɓa ka kəngay lay, ndiri ma va ka tuhigi a jik ka ləmi lay kəngay kəngay. 8:16 11:33; Mat 5:15¹⁷Yo wa sin ɗere, kəzəɗ Dabawəzləv a va ka nja ma ɓoh ɓoh kun, awu ndirigi a va ka ləma ta. A va ka ceɗi labar Dabawəzləv kpay kpay kaɗ, aza ndiri mangar a zlim ta kese kun, a va ka zlim ta a pic tik acin. 8:17 12:2; Mat 10:26¹⁸Yo, hin ta nja ka zlimi ma Dabawəzləv, hi kaw talan hini ninek. Hi njá ka yəku a sabaray kun. Hine yəku a nəv ma takan. Hidi ma yək labar Dabawəzləv, Dabawəzləv a va ka zlər ndukun talan tik a nimin day za ka zlimi ninek ninek. Hidi manja yək labar tik, ko mekedirek tik mata ɓən ka jan tik kamatakan, Dabawəzləv a va ka ɓawu za.» 8:18 Mat 25:29

Labar a tala mamən Yesu tete gelemin Yesu gi

(Mat 12:46-50; Mak 3:31-35)

¹⁹Pic maparam Yesu ta ceɗ labar Dabawəzləv a ndirigi, mamən Yesu tete gelemin Yesu gi ti təɗahigi, a yahigi ka saf ta. Ama a jani katəf ka va a zləra tik kun, ndiri ma ɓas ɓas ti day. Garay tan a lakwat za acin. ²⁰Ndiri mata ləma ta za, a ngareten a Yesu: «Maday, mocoh ɓaw golomocogi a lakwat, a gərohigi.» ²¹Yesu mata zlimi wa toku za, a ngareten: «Ta ceɗ hini, ndiri ma nja ka zlimi ma Dabawəzləv, aza ma nja ka kaw ta zləra səsəray, sinigi aɗa may tete galamayigi.» 8:21 11:28

Sembe Yesu day ka vilvili

(Mat 8:23-27; Mak 4:35-41)

²²Pic takan Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «Hi ya, ni jem tokon a liɓ kambawal ka zlan ka va pala məndar.» Va jemigi acin, a vigi. ²³Ta kizeri kambawal, wan tar ka ɓərət Yesu. Kedirek ti wan filen. Njoɗ vilvili ti ya, aza a ca day day a tala yəm viviv viviv. Yəm a kəz gingiɓ gingiɓ, aza a ha a sembe a liɓ kambawal. Ndiri toku ləma micin tan gər ka lekw. ²⁴Njoɗ vigi a zləra Yesu, fuɗuh fuɗuh ta za, a ngareten: «Ala Maday, ala Maday, min a wilin kun!» Yesu sliɗ za, ndul ta ndul vilvili toku, aza a ngaren a yəm toku ka kəz baba kun. Njoɗ ti kaw kaɗ ba. 8:24 Dir 89:11²⁵Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Hi ca talan ka kata kwayi?» Ndiri ta zəɗ ngaz tik mata ləmi kən toku za, ti pərətigi kazaway, aza a pələk talan tan. A ngarigi kəsəm kəsəm acin: «Wa ndiri ɗa, gawla cah wər nayi na? Hi ləma, ko miɗ ege yəm a zlimi ma tik kun va.»

Sembe Yesu day ka masərəfigi

(Mat 8:28-34; Mak 5:1-20)

²⁶Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik ti təɗigi acin á pala məndar a liɓlay Gerazene tá gibe liɓlay Galili za. ^27-29Ane liɓlay toku hidi maparam a nin, *ma mbaɗ mbaɗ. Ti təɗ viya pe a nja ka təlan kəsəm ánimin. A wan ka jik kun. A nja ka va á daba donu ngiɗ ka wanay tik a civi. Kepic kepic masərəf ta kəsəm tik a nja ka ɓərətu. Yo, ndirigi a nja ka jaw ta kaɗ a zəmbəl masa ɓaw a njemnjilem. Ama a nja ka nga kəni toku biyoc biyoc za ka mbaɗay tik fotot fotot ka va a daba donu ngiɗ. Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik mata təɗigi ka lay toku za, jemahigi a liɓ kambawal kaɗ. Njoɗ ma mbaɗ mbaɗ takana ti ləma Yesu zaba. Sliɗ va a zləra tik, gbərəw a metikisem, pa’ wəla day day, a ngar: «Hoh Yesu, Kərti Dabawəzləv ma mar sembe cah, kən ma lap kini a hoh mi?» Yesu ndul ta ndul masərəf takana ta kəsəm tik acin. A ngaren: «Hoh masərəf cah, ta ngaroh, a ya a kəsəm gawla cah za njoɗ.» Ma mbaɗ mbaɗ toku a ngaren: «Maday, ta coh zləra, a njá ka tes ka kun.» 8:27-29 Mak 3:11³⁰Yesu nehu acin, a ngaren: «Zlim ku kemi?» A ngaren: «Zlim ɗa, kən ma ɓas ɓas.» Mata ngar wa nja ngatoku, ngam masərəf pana pana pe a kəsəm tik. ³¹Masərəfi toku a pərətigi acin, a caten zləra a Yesu, aza a ngareten: «Maday, a njá ka zlən kini ka va a wili ma kpəm zolon zolon kun.»

³²Ka lay Yesu ta ləwigi a nin toku, vegedemigi pe a ngufi lay a mabəra caɗak. Masərəfigi takana ta kəsəm gawla toku a caten zləra a Yesu acin, a ngareten: «A ker kini katəf, mini ka va a kəsəm vegedemi toku.» Yesu a ngareten: «Hi sliɗ, hine va.» ³³Njoɗ vok yahigi a kəsəm gawla toku za, vigi a kəsəm vegedemigi. Vegedemi toku kərap a sigi, si si á kəsəm caɗak kaɗ. Sirif a liɓ mitil, lekwigi a nin.

³⁴Ma mari vegedemigi mata ləma ta wa nja ngatoku za, ca kaɗ, pəpəp pəpəp si tanigi ita. A vigi á liɓlay ngiɗ kərap ka tepi nawər tik a ndirigi. ³⁵Njoɗ ndiri toku mata zlim ta za, sliɗ vigi ka saf kən ma ɗiya toku səka a həra tan. Vigi a zləra Yesu acin, jani gawla ma mbaɗ mbaɗ ta kamatakan toku ma nja nja a jakwar tik a lukut a kəsəm, ndukun talan tik ti ɓas acin. Mata ləma ta wa toku za, cekweler ɓeɓiz tan ti zer. ³⁶Ndiri ma ləmi kən toku ta ɗiya a vere tan, a ceɗeten a ndiri ma yigi ka saf tik wa nja Yesu mata gam masərəf a kəsəm gawla toku za. ³⁷Ndiri kərap ta liɓlay pana pana, Gerazene ta maru toku mata zlim ta za, ti pərətigi kazaway. A ngareten a Yesu: «Mine takwanoh, a sliɗ ma va ku a liɓlay kini za.» Yesu sliɗ acin, jem a liɓ kambawal ka cəɓay tik ka lay mata kaf a nin. ³⁸Ta jem a nin, gawla takana, Yesu mata gam masərəf a kəsəm tik cah, a cen zləra a Yesu. A ngaren: «A ker ka, mini ka lap a hoh.» Yesu a keru ka lapigi a sin kun. A ngaren: ³⁹«A cəɓay ku, ma va ku ita, aza ma va ceɗeten a ndirigi kən menekin, Dabawəzləv mata ɗiyoh.» Njoɗ gawla toku sliɗ za, va tik ita, aza a ceɗeten a ndirigi kərap ta liɓlay tik kən, Yesu mata ɗiyu a tala tik.

Sembe Yesu day ka məc

(Mat 9:18-26; Mak 5:21-43)

⁴⁰Yesu mata cəɓa a pala məndar toku za, ti jan ndiri ma ɓas ɓas pe a nin, a pu ta. Ndiri toku a yək ta zləra səsəray. ^41-42Kedirek hidi maparam zlim tik Zayirus ti ya a zləra Yesu. Sin hidi maday ta *je janga Yahudiyagi. Kərti tik ɗaha, Kəzan tik. Viya tik guɓ a tala səray. Wəri maparam ɗa ɗakun. Mata təɗ za, gbərəw a metikisem a gibe Yesu, a cen zləra, a ngaren: «Nima ita ɗa, kərti ɗa a həl ka məc, a va ka tuk pic kun.» Yesu mata zlimi wa toku za, sliɗ va acin. Ta vigi, ndiri maparam pe a səba ta, aza a mbireɗi Yesu katəf katəf.

⁴³Wərti maparam ɗaha a nin. A nja ka gbay kən kepic kepic. Viya tik guɓ a tala səray a lay za ɓeɓiz. Ti ngav gənan tik kərap ka va a zləra doktor ka ɗiya kəsəm tik. Nep hidi ma mbay ka bit tik za, ɗa ɗakun. 8:43 Lev 15:25-27⁴⁴Yesu ta vigi, wərti toku va á dawən Yesu za, va dos zləra ka mazlən lukut tik. Njoɗ ɓeɓiz ta kəsəm tik ti kaw. 8:44 Mat 9:20⁴⁵Yesu a ngareten a ndirigi: «Nayi ma mbəlam ka cah yi?» Ko nayi a ngar: «Kata ɗakun.» Ko nayi a ngar: «Kata ɗakun.» Piyer a ngaren acin: «Maday, ha neh kini cah wər, ha ləma ndiri ma pe ma epohigi toku səka ɗakun vu?» ⁴⁶Yesu a ngar: «Kati sənu, hidi ti dos zləra ka kata, ngam sembe na bit hidi ti yaha á kəsəm ɗa kaɗ.» ⁴⁷Wərti takana mata zlimi za, njoɗ ti sənu, dabaray na ɓoh talan tik ɗa ɗakun, aɗa mátá nəna a pərət. Va a zləra Yesu, gbərəw a metikisem a gibe tik acin. Aza a ceɗen a vere ndirigi kərap kən ma təɗen a nəv, aza a ngar: «Kati dosoh ka jan bit. Aza kata mata dos za, kata mátá jan bit.» ⁴⁸Yesu a ngaren acin: «Kərti ɗa, hati ca talan ka kata, hati bit. A sliɗ, ma va ku ninek.» 8:48 Mat 9:22

⁴⁹Yesu ta ləwen a wərti toku, hidi maparam tane ida Zayirus takana ti ya. A ngaren a Zayirus acin: «Wa Maday, a dangar Maday tokon a ma baba kun. Kərti ku a wilin kun.» ⁵⁰Yesu mata zlimi za, a ngaren a Zayirus acin: «A njá ka pərət kun. Sey ma zer nəv ku yac kaɗ a Dabawəzləv, kərti ku a va ka bit.» ⁵¹Sliɗ vigi ita tik acin. Mata təɗigi za, Yesu a ker ndiri maparam ka jemigi ida tete sin kun. Sey ngazl Piyer, Zan, Zak ɓaw cin ege mamən kərti toku. ⁵²Mata jemigi ida za, jani ndiri maparam a hanigi, a mbəzli ma kahay kahay. Yesu a ngareten acin: «Hi han kun. Hine bes kaɗ. Kərti cah a məc kun, a wanay tik.» 8:52 Zan 11:11-13⁵³Ndiri mata zlim ta wa toku za, a miseten Yesu, ngam ti sən ta, kərti toku ti məc səɓ duze. ⁵⁴Yesu va a jakwar kərti ma məc məc toku, kawu ka zləra, aza a ngaren: «Kərti ɗa cah, a sliɗ za!» 8:54 Mak 5:41⁵⁵Njoɗ ti mbəla ka məc zaba, caw sliɗ za. Yesu a ngar acin: «Hi ɓaw kən ham, hine vəlen, mata hamu.» ⁵⁶Cin ege mamən kərti toku mata ləmi kən ma ɗiya toku za, ti pələk talan tan, a ngarigi: «Toku si, ndiri ɗa, kən toku a ɗiya a nja siki na?» Yesu ngəz ta, a ngareten: «Hi njá ka ləwa a sin a pakam kun.» 8:56 Mak 7:36

Kəzəɗ ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ma guɓ a tala səray

(Mat 10:5-15; Mak 6:7-13)

¹Pic takan Yesu wəla ndiri ta zəɗ ngaz tik ma guɓ a tala səray, ɓas ɓas ta kaɗ, fi fiyeten miseh maday tik ka jani sembe ka gam *masərəfigi kərap ta kəsəm ndirigi za ɓaw ka bit ma dal daligi. 9:1 10:1-12²Mata fiyeten miseh maday za, zlən ta acin á liɓlayigi ngiɗ. A ngareten: «Hi sliɗ, hine va ceɗeten a ndirigi wa nja Dabawəzləv ta nja ka mar lay, aza hine bit ma dal daligi. 9:2 11:2³Hin ta va ka sliɗ ka va, hine va zləra ánimin. Ko təlay hi njá ka ɓawu a zləra kun, ko kən ham, ko gabal ka sek kən ham, aza ko dala ɗere hi njá ka va a sin a zləra kun. Aza hi njá ka ɓaw lukut kəsəm səray ka va a sin kun. 9:3 22:35⁴Hin ta va ka təɗ a liɓlay maparam za, ndiri njijik ta nin ti yək hini zləra səsəray wər, hine nja səɓ a nin təɗ ka pic, hin ta va ka sliɗ ka va hini gibik gibik. ⁵Ka liɓlay mangar ndiri njijik ta nin a yək hini ɗakun wər, hine sliɗ, hine va hini a nin za. Hin ta va ka sliɗ ka va hini za, hine tih girbitil ta ka ngaz hini kaɗ, kama ndiri ta liɓlay toku ka sən ta á nin za, ti ɗiyi hini kən ma ngav ngav.» 9:5 Kmy 13:51⁶Yesu mata ngareten wa nja ngatoku za, sliɗ vigi a liɓlay pana pana acin. A ceɗeten Nawər Menekin a ndiri ta nin, aza a biti ma dal daligi ka lay ka lay.

Talan bay Herod ti pələk

(Mat 14:1-12; Mak 6:14-29)

⁷Pic takan bay *Herod ma mar liɓlay Galili ti zlimi labar a tala ɓan ɓan kən ma ɗiya titoku, aza ti pələk talan tik. Ngam ndirigi a gaɓəzigi ka sən hidi ma ɗiya ɓan ɓan kən toku. 9:7 9:19 Ndiri maparam a ngarigi: «Zan á mbəlaha a civi za ta.» ⁸Ndiri maparam a nimin a ngarigi: «Sin aɗa *Eli, *makatəf Dabawəzləv ta vina cekw, á pizlaha a həra tokon ta.» Aza ndiri maparam a ngarigi ɗere: «*Sin makatəf Dabawəzləv ma takan ta daba makatəf Dabawəzləv gi ta vina cekw á mbəla a civi za ta.» ⁹Bay Herod ɓən ɓən za, a ngar acin: «Gara Zan wər, kati taw talan tik zaba. Hidi ngatoku nayi acin yi ma nja ka ɗiya kən pana pana ta zlimi toku?» A may ka saf Yesu acin. 9:9 23:8

Kən ham na ndiri wujine jeɓin

(Mat 14:13-21; Mak 6:30-44; Zan 6:1-15)

¹⁰Kedirek *makatəfigi Yesu mata zlən ta cah ti cəɓahigi zaba. Vigi a zləra Yesu, a ceɗeten kən kərap mata ɗiya ta. Yesu ngazl ta gaɓ kəcah a liɓlay za ka va ka ɓat tete sinigi á gindik. Va njay tan a daba donu ma mbeh ta jakwar liɓlay Betisayda. 9:10 Mat 15:32-399:10 6:13; 10:17¹¹Njoɗ ndiri maparam pe ti sən ta zaba, Yesu ti va tik, aza sinigi sliɗigi, a səba ta. Mata təɗigi za, Yesu ti yək ta a nəv menekin. A ceɗeten labar a ndiri toku acin wa nja Dabawəzləv ta nja ka mar lay, aza a bit ma dal daligi ta daba tan ɗere. ¹²Yesu mata zlay talan kaɗ ka ɗiya kəzəɗ tik, pic a tukay tik kaɗ. Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ma guɓ a tala səray vigi a zləra tik, aza a ngareten: «Maday, pic a tukay tik kaɗ. Ndah min tokon a daba donu a wacah ka lay ma selel selel. Səwan a ker ndiri cah kaɗ, mata vigi á liɓlay ngiɗ, ko a liɓlay mekedirek ngiɗ, ko a liɓlay madəday ngiɗ, mata va gəray ta kən ham ɓaw lay wan.» ¹³Yesu a ngareten acin: «Hin a talan hini, hi ɓaw kən ham á liɓ zləra hini kaɗ, hine vəleten!» A ngarigi: «Maday, kən ham ɗaha a zləra kini ɗakun. Sey biret jeɓin ege kilif səray səɓ á gindik. Tátoku ma may acin wər, ha may ka zlən kini ka va ka səkəm kən ham na ndiri toku kərap vu?» ^14-15Mata ngarigi wa toku za, Yesu a ngareten acin: «Hi ceɗeten a ndiri ma ɓas ɓas toku mata njigi gum gum kaɗ, ka lay ma takan wom jeɓin, ka lay ma takan wom jeɓin, mata njigi kaɗ wa toku.» Ndiri ta zəɗ ngaz tik va ceɗeten, aza njigi kaɗ acin. Aza wapahigi á gindik ti təɗ wujine jeɓin. ¹⁶Ka dawən tik Yesu ɓaw biret jeɓin ege kilif ma səray takana, kaf həra wəzləv wəzləv, ngaren soko a Dabawəzləv, wak wak za, ɓaw vəleten a ndiri ta zəɗ ngaz tik ka waketen a ndiri toku. Ɓaw ta, va wak waketen. ¹⁷Ndiri toku kərap ti ham ta, ham ham wek wek, fəna ma fəna tik. Mata wekigi za, cap capi ma fəna biret toku, sek sek ane gezleber, gbaw gbaw gezleber guɓ a tala səray. 9:17 2Ro 4:43-44

Yesu aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday

(Mat 16:13-23; Mak 8:27-33)

¹⁸Pic maparam Yesu a dəkəɓ Dabawəzləv ane ka lay ma selel selel. Ndiri ta zəɗ ngaz tik a jakwar tik. Yesu tar ka neh ta acin, a ngareten: «Ndirigi a nja ka ngarigi ka kata wər, kata nayi? Hi ceɗ ka səka.» 9:18 5:16¹⁹A ngareten: «Ndiri maparam a ngarigi, hoh aɗa Zan ma nja ka ɗiya *batisma. Ndiri maparam ɗere a ngarigi, hoh aɗa *Eli, *makatəf Dabawəzləv ta kamatakan. Aza ndiri maparam ɗere, a ngarigi hoh aɗa *makatəf Dabawəzləv maparam ta daba makatəf Dabawəzləv gi ta vina cekw ma mbəlaha a civi za ta.» 9:19 9:7-8; Luk 1:17; 7:16²⁰Yesu mata zlimi wa toku za, a ngareten a ndiri tik: «Yo, hin a talan hini acin wər, hi ca ka ka nayi? Hi ceɗ ka səka.» Piyer a ngaren acin: «Hoh aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday.» ²¹Yesu a ngəz ndiri ta zəɗ ngaz tik acin, a ngareten acin: «Kana hi va ceɗeten a ndirigi ka sən kigi za. 9:21 Mat 16:16; Luk 22:67; 9:36²²Yo tá nja cah ta ceɗ hini, ko mata ɗiya wa siki, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka sa beni kahay kahay. Gəbataligi tete madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv ɓaw *maləmigi a va ka feh kigi, aza a va ka pəm kigi za. Ama ta məc za, wan səray ma makaɗ tik Dabawəzləv a va ka mbəla ka a civi za.» 9:22 9:43-45; 17:25; 18:31-34; 24:6-7

Labar a tala hidi ma may ka səba katəf Yesu

(Mat 16:24-28; Mak 8:34–9:1)

²³Yesu a ngareten a ndiri ma ɓas ɓas kərap: «Hidi ma may ka səba ka wər, mata ker kən, həra tik ta may kaɗ. Mata kəməsay kəsəm tik kaɗ kepic kepic ka sa beni wa nja kata ta va ka su ka *məc ka pay ma zlamba zlambay, aza mata səba ka acin. 9:23 14:27; 17:33; Mat 10:38-39; Zan 12:25-26; 1Pi 2:21²⁴Yo, hidi ma may ka bit micin tik a tala hayək a wacah, ta sla za, a va ka lekw diri micin tik ta zləra Dabawəzləv. Ama gara hidi ma vəl micin tik ka lekw a tala ta səba katəf ɗa wər, ta sla za a va ka jan bit diri micin tik a zləra Dabawəzləv. ²⁵Yo, a picah hidi ti jan kən kərap ta talalay a wacah, aza ka dawən tik ti ngav nja tik akun ti lekw diri micin tik ta zləra Dabawəzləv wər, a va ka həlay mi acin mi a kən ta talalay mata janu toku? ²⁶Yo ta ceɗ hini, hidi mangar a ca labar ɗa ka kən weli ɓaw mangar a həl weli a kata, ta va ka zəmen weli ɗere. A pic kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha a miseh maday ɗa ɓaw na Vay ɓaw na *mazlən tegi ma barən, a pic tik toku acin ta va ka zəmen weli ɗere.9:26 12:9; Mat 10:33; 2Ti 1:8; 2:12²⁷Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek: Ndiri maparam ta daba hini a wacah a va ka ləma ta wa nja Dabawəzləv ta va ka mar lay a zakay, aza di ka məcigi.» 9:27 Mat 16:28

Miseh maday Yesu

(Mat 17:1-8; Mak 9:2-8)

²⁸Mata ɗiya zəm lumo takan za, Yesu ngazl Piyer, Zan ɓaw Zak tapigi a tala caɗak ka dəkəɓ Dabawəzləv a nin. 9:28 5:16²⁹Mata təɗigi za, Yesu a dəkəɓ Dabawəzləv. Ta dəkəɓ toku, kəsəm tik ti wək. Aza lukut kəsəm tik ti zlambaɗ ka lukut ma barən ma tel tel, a zlaw titiw titiw a həra tan. 9:29 2Pi 1:16-18^30-31Njoɗ ndiri maparam səray egi a jakwar Yesu, a yahigi a miseh maday Dabawəzləv. Ndiri ma səray toku *Moyiz ege *Eli. A ləwigi tete Yesu acin. Ləwa, ta ləwa ta, a ləwigi a tala Yesu, ta va ka məc ane liɓlay Zeruzalem ka way kəzəɗ tik, Dabawəzləv mata vəlen a zləra ka ɗiya. 9:30-31 9:22; 13:33³²Ta ləwigi toku, Piyer tete celegi ti wanigi filen. Mata fuɗuhigi za, ləma ta Dabawəzləv ti fiyen miseh maday a Yesu, aza ləmi ndiri səray a jakwar tik ɗere. 9:32 Zan 1:14³³Ndiri ma səray toku mata va ka sliɗ ka vigi za, Piyer səmat ma manja ɓən á ɓən, a ngaren a Yesu: «Maday, nəv kini ɗewerakun hidi ka nja tokon a wacah. Tá nja cah ni va ka la mabəla makaɗ. Takan na ku, takan na Moyiz, aza takan na Eli.» ³⁴Piyer ta ləwa wa toku, njoɗ gazlavay ti ba kəlak a tala tan. Piyer tete celegi ti pərətigi acin. ³⁵A zlimi mongurom Dabawəzləv á liɓ gazlavay toku kaɗ. A ngar ka Yesu: «Gawla cah aɗa zlim Kərti ɗa, kati mbatu ka bit ndirigi, hine zlimi ma tik.» 9:35 3:22; Deu 18:15³⁶Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata zlimi mongurom Dabawəzləv za, saf safi lay, a ləmi Yesu á gindik. Yo, mandala Yesu ta nja a wilin a talalay, a ceɗi kən mata ləma ta a tala caɗak toku a ndirigi ɗakun. Njay tan tete’w a sin a liɓi. 9:36 9:21

Yesu ege kərtapa nja masərəf a kəsəm

(Mat 17:14-18; Mak 9:14-27)

³⁷Ka gbəma tik Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik ma makaɗ toku jemahigi a tala caɗak kaɗ. Mata jemigi kaɗ, ndiri maparam pe a yahigi ka jani tete Yesu. ³⁸A daba ndiri toku hidi maparam a nin, a wəla Yesu day day, a ngaren: «Maday, ta coh zləra, a ya ma saf saha kərti ɗa cah. Kərti ɗa maparam ɗa ɗakun, sey Tizi ɗa cah á gindik. ³⁹*Masərəf a kəsəm tik. A nja ka kawu njap ka par wəla, a nja ka ciwleku, ciwlek ciwlek mgbav ka hayək, aza maslasləgəf a nja ka yaha a pakam tik kaɗ pəcak pəcak. A nja ka vuvohu, vuvoh vuvoh kahay kahay, aza a ya kəsəm tik njoɗ za ɗakun. ⁴⁰Kati tepu a zləra ndiri ta zəɗ ngaz ku ka gam masərəf ta kəsəm tik za, mbəlam mbəlam tegi, nep a səni gam tik kun.» ⁴¹Yesu mata zlimi wa toku za, a ngar acin: «Kay hin ndiri cah, hi ca talan ka Dabawəzləv kun. Ndukun talan hini toy toy. Hini ka yək labar ɗa ninek ninek wər, hidi ka nja tokon tete hini a nimin pic nu? Aza kata ka ɓərəs tete hini ɗere pic nu?» Yesu mata ləwaten wa toku za, wəla cin kərti takana, a ngaren acin: «A da kərti ku toku a wacah.» ⁴²Cine tik va wətaha, da a zləra Yesu. Mata da ta za, *masərəf ta kəsəm tik ciwlek ciwlek mgbav ka hayək, aza a vuvoh kahay kahay. Yesu ndul ta ndul masərəf toku, aza ti bit acin. Aza Yesu ɓaw vəlenu a cine tik. ⁴³Ndiri ta nin kərap mata ləma ta za, a ngarigi: «Kay gawla cah a ɗiyu a nja siki? Dabawəzləv wər, sembe tik ɗaha.» Ti pələk daba talan ndiri toku. 9:43 9:21-22

Yesu a va ka məc, aza a va ka mbəla a civi za

(Mat 17:22-23; Mak 9:30-32)

Ndiri kərap ma ləmi kəzəɗ, Yesu ta nja ka ɗiyu toku, a nja ka ɓeɓeligi. Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: ⁴⁴«Hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa, hi zlimi labar ɗa ta va ka ceɗ hini toku, hine sləku a talan hini ninek ninek. Kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ndiri maparam a va ka kaw kigi ka vəl kigi a liɓ zləra ndiri maparam.» ⁴⁵Yesu mata ceɗeten wa toku za, a zlimey ta pala madaba ma toku kun. Ti nja ka kən ma ɓoh ɓoh ka sinigi aɗa mátá nja manja zlimey ta. A may ta ka nehi Yesu ka ceɗeten a nimin ka zlimi ninek ninek, ama pərət a həleten ka neh tik. 9:45 18:34

Hidi maday a həra Dabawəzləv wər aɗa sese hidi maɗa siki?

(Mat 18:1-5; Mak 9:33-37)

⁴⁶Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu tar ka gaɓəzigi kəsəm kəsəm, a ngarigi: «Hidi maday ta daba tokon aɗa nayi?» 9:46 22:24-26⁴⁷Njoɗ Yesu ti sən ɓən ta nəv tan zaba. Ɓaw kərti ta daba tan acin, ɗer a jakwar tik, ⁴⁸a ngareten: «Ta ceɗ hini, hidi ma yək kərti cah zləra səsəray a tala ta nja ka səba katəf ɗa, hidi tik ti yək ka zləra səsəray ɗere. Aza ɗere ti yək ka zləra səsəray á gindik kun, ti yək Vay Dabawəzləv ma zləna ka ɗere. Hi zlimi, ta ceɗ hini acin: Hidi ma nja ka gəc talan tik kaɗ a daba hini, sin aɗa hidi maday a həra Dabawəzləv.» 9:48 10:16; 22:26; Mat 10:40; 20:26-27; Mak 10:43-44; Zan 13:20

Hidi mangar a jən tala həra tik a hini ɗakun, colo hini

(Mak 9:38-40)

⁴⁹Zan a ngaren a Yesu acin: «Maday, min ti ləma hidi maparam, a gam *masərəf a kəsəm hidi áka zlim ku za. Min mata ləmu za, min ti taku kaɗ, ngam sin lap tokon kun.» ⁵⁰Yesu a ngaren: «Hi zlimi acin. Hi njá ka taku kaɗ kun. Hidi mangar a jən tala həra tik a hini kun, colo hini.» 9:50 11:23; Mat 12:30

Ndiri ta liɓlay Samari a salarigi ka yək Yesu

⁵¹Tá nja cah pic, Dabawəzləv ta va ka ɓaw Yesu ka va a zləra tik a wəzləv mbeh. Mandala tik Yesu a ngar: «Ko ɗiya wa siki, ta va ka va a liɓlay Zeruzalem.» 9:51 24:50-51; Mat 19:1; Mak 10:1; Kmy 1:9⁵²Wəla ndiri maparam ka zlən ta, a ngareten: «Hi va kese a gibik, ta vay. Hine va gər lay wan kese kaɗ a zləra ndiri maparam ta liɓlay *Samari.» Ndiri toku sliɗ vigi. 9:52 10:33⁵³Mata təɗigi za, ndiri ta nin ti salarigi ka vəlen lay wan a Yesu, ngam ti sən ta, a va tik gibik a liɓlay Zeruzalem.9:53 Ndiri Samari a ngəmi talan tete ndiri Yahudiyagi kun. A tala ngatoku, ndiri Samari a yəki ndiri ma nja ka zlanigi á liɓlay tan za ka va a liɓlay Zeruzalem kun.⁵⁴Zak ege Zan mata zlim ta za, ndiri Samari ti ɓərəmeten lay wan a Yesu, nəv tan ti baseten kahay kahay. A ngareten a Yesu acin: «Maday, a ker kini katəf, mini ka dəkəɓ Dabawəzləv ka zləna kuhu á wəzləv kaɗ ka lekw micin ndiri ta liɓlay cah kərap za.» 9:54 2Ro 1:10, 12⁵⁵Mata ngarigi wa toku za, Yesu bu zləra zləra tan, a ndul ta. A ngareten: «Sese ndukun talan ngatoku hi janu a zləra nayi? ⁵⁶[Kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta ya a talalay ka lekw micin ndirigi za ɗakun, awu, kati ya ka bit ta za.»] Ka dawən tik, sinigi sliɗ va tan a liɓlay maparam.

Yesu tete ndiri ma mayi ka səba katəf tik

(Mat 8:19-22)

⁵⁷Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik ta vigi á katəf ngiɗ, janigi tete hidi maparam. Gawla toku a ngaren a Yesu: «Maday, ko ha va kúlá ka lay siki, ni va ka lap a hoh.» ⁵⁸Yesu a ngaren acin: «A ɓən ninek ninek a zakay. Hati sənu, bəlwayigi je wan tan ɗaha, aza vikin ɗere, je wan tan ɗaha. Gara kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za wər, je wan ɗa ɗa ɗakun.»

⁵⁹Va va janigi a hidi maparam a nimin. Yesu a ngaren: «A ya ma səba ka.» Gawla toku a ngaren: «Maday, a ker ka katəf kata ka va ka məɗa vay kaɗ kway, di kata ka yaha ka səboh.» ⁶⁰Yesu a ngaren: «A ya, ma səba ka səɓ. Ma ker memicigi9:60 Memicigi toku a nja na ngar «ndiri mangar a jani yəwən micin ta zləra Yesu kun.» kaɗ, mata məɗi cala memici tan. Aza na ku, ma sliɗ ma va ceɗeten a ndirigi wa nja Dabawəzləv ta va ka mar lay.»

⁶¹Va va janigi a hidi maparam a nimin. Gawla toku a ngaren: «Maday, ta may ka səboh, ama a ker ka katəf kata ka va ita a zakay ka ngareten a ndiri tane ida ɗa, hine nəp ninek, kama kata ka cəɓaha mini ka lap a hoh acin.» 9:61 1Ro 19:20⁶²Yesu a ngaren acin: «A ləma, hidi ma nja ka biz a zla a nja zlay talan ka saf a zal zal vu? Ti saf a zal zal, dəvər a nja ka mbiraha a wili za ka zla lay kaɗ manja biz. Aza wa sin ɗere, hidi ma nja ka ɓən kən tá zal, a təɗ gəga ka ɗiya kəzəɗ ane ka lay Dabawəzləv ta maru ɗakun.» 9:62 11:2; Fil 3:13

Kən zəm na ɓas ka va ita pe, ndiri na ɓas tik gəc

¹Ka dawən tik pic takan Yesu ti mbat ndiri maparam wom cesireɗ [atama səray] a nimin ka njigi ka *makatəf tik. A may ka zlən tegi səray səray ka vigi a kese a gibik a liɓlayigi pana pana, sin ta may ka va a nin. 10:1 9:1-6²A ngareten acin a ma ma ngaɓ ngaɓ: «Kən zəm kahay kahay a donu, ama ndiri na ɓas tik ka va ita gəc. A tala ngatoku, hi dəkəɓ hidi nja kən zəm ta donu toku, mata zləna ndiri maparam a nimin, ka ɓas kən zəm tik toku ka va ita. ³Yo, tá nja cah hi sliɗ, hine va. Ta zlən hini wa nja wəri tumuk ka va a daba ndiri ma tireh maɗa movolumigi. ⁴Hin ta va ka sliɗ ka va, hi njá ka va a dala kun, ko gabal ka sek kən ham, ko kərap hini, hi njá ka va a sin a zləra kun. Aza ɗere hi njá ka zlay talan a katəf ka gar kaɗ ka fəɗ tete ndirigi kun. 10:4 22:35; 2Ro 4:29⁵Hin ta va ka jem ida hidi ka gər lay wan, hine ngareten a ndiri tane ida toku: “Soko hini, nja menekin mata nja tete hini.” 10:5 2:14⁶Ane ida toku, njijik ti yəki fəɗ hini a nəv menekin wər, fəɗ hini toku a va ka nja ka kən kahay kun. Yo, njijik toku a zlər nəv tik a menekin Dabawəzləv kun wər, fəɗ hini toku a va ka nja ka kən kahay. ⁷Hin ti jan lay wan wər, hine wan səɓ ka jik ma takan kúlá ka pic hin ta va ka sliɗ ka va hini ka lay maparam. Hin ta va ka jan wili a zləra ndiri toku ɗere, weli ta njá ka həl hini ka zəm tik kun. Ngam hidi ma nja ka həl kəzəɗ wər, ninek ka jan mazlən kəzəɗ tik ka lay ta nja həl kəzəɗ a nin. 10:7 1Ti 5:18; 1Ko 9:6-14⁸Ka liɓlay ka liɓlay hin ta va ka va a nin, ndiri ta nin ti yək hini zləra səsəray wər, ko wili kən mi, ndirigi ta va ka vəl hini, hi njá ka wel á wel kun, hine zəmu səɓ. ⁹Hine bit ma dal daligi ta nin za ɗere. Aza hine ceɗeten a ndirigi: “Tá nja cah Dabawəzləv wər mbeh ka ya ka mar hini.” 10:9 11:2¹⁰Ka liɓlay maparam mangar ndiri njijik a yək hini ɗakun wər, hine sliɗ hine va hini a nin za. Hin ta va ka va hini za, hine va ka lay ɓas tan, hine va ceɗeten kpay kpay kaɗ, hine ngareten: ¹¹“Mine tih girbitil liɓlay hini ta ka ngaz kini kaɗ, kama hini ka sən á nin za, hin ti ɗiya kən ma ngav ngav. Ko mata nja wa nja ngatoku, min ti ya ka ceɗ hini, Dabawəzləv wər mbeh ka ya ka mar hini ta.” Hin ta ngareten wa toku za, hine sliɗ hine va hini acin. 10:11 Kmy 13:51; 18:6¹²Ta ceɗ hini, a pic, kita Dabawəzləv ta va ka ya gbəmgban, kita ndiri ma salari ma hini toku a va ka nja day za ka na ndiri ta liɓlay *Sodom.» 10:12 Mat 10:15

Ndiri ma salarigi ka ca talan ka Yesu

(Mat 11:20-24)

¹³Yesu a ngar a nimin: «Wa hin ndiri ta liɓlay Korajin ɓaw hin ndiri ta liɓlay Betisayda. Ta ceɗ hini, saha maday a va ka yaha a tala hini. Ta nja takana ɓan ɓan kən kata mata ɗiyu a liɓlay hini, ta ɗiyu a liɓlay Tir ege Sidon wər, macah ndiri ta nin a va ka həli ta səná sən ka hanigi a tala *ma ngav ngav tan daka a məndan cekw, aza ka buwi nəv tan za. 10:13 Esa 23:1-16¹⁴Yo ta ceɗ hini, a pic, kita Dabawəzləv ta va ka ya gbəmgban, kita hini a va ka nja day za ka na tan. ¹⁵Yaw, aza na hini, hin ndiri ta liɓlay Kaparnahum, tátoku hi ca talan hini acin wər ka nayi? Ta ceɗ hini kaɗ, pic takan Dabawəzləv a va ka gəc hini, gəc gəc təɗ ka lay nja memicigi.» 10:15 Esa 14:13, 15

¹⁶Mata ndul ndiri ta liɓlay pana pana wa toku za, a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik a nimin: «Ndiri ma zlimi ma hini, a zlimi ma ɗa ɗere. Ndiri ma feh hini, a fehi kata ɗere. Aza hidi ma feh ka, a feh Vay Dabawəzləv ma zləna ka ɗere.» 10:16 9:48; Mat 18:5; Mak 9:37; Zan 13:20

Makatəf Yesu gi a ɓeɓeligi

¹⁷Pic maparam *makatəf Yesu gi ma wom cesireɗ [atama səray] ti paɗahigi zaba acin a zləra Yesu. Nəv tan ɗewerakun, a ngareten: «Maday, ko *masərəfigi a nja ka zlimi ma kini. Min ta nja ka gam tegi a kəsəm ndirigi áka zlim ku za, a nja ka va tan za.» 10:17 9:10; Mak 6:30¹⁸Yesu a ngareten: «Kati ləma *Gudul ti ndəva wəzləv kaɗ ba njoɗ wa nja van ma zəm a ndəv. Tá nja cah a kəz baba a liɓ zləra ɗa ɗakun. 10:18 Zan 12:31; Kzl 12:9¹⁹Hin ti sənu, kati vəl hini sembe ka bəren ngaz a Gudul ka wəla. Kən ma va ka həl hini ɗa baba kun. Ko hin ti jak ngaz a tala wən, ko hin ti jak ngaz a tala irdi, a va ka həl hini kən kun. 10:19 Dir 91:13²⁰Yo ta ceɗ hini, ko mata nja wa nja ngatoku, hi njá ka ɓeɓel ngam masərəfigi ta nja ka zlimi ma hini kun. Səwan hi ɓeɓel ɓa, ngam Dabawəzləv ti lalaɓ zlim hini kaɗ ba a wəzləv, hin ndiri tik.» 10:20 Exo 32:32; Fil 4:3; Kzl 3:5

²¹Njoɗ nəv Yesu ɗewerakun. *Miɗ Dabawəzləv ta kəsəm tik á ɓeɓelu. A fol Dabawəzləv, a ngaren acin: «Vay, hoh aɗa Maday ma mar wəzləv ege hayək. Ta foloh, ngam ndiri mangar ndukun talan tan a zlər kun, hati zlər nəv tan zaba ka zlimi ma ku. Aza ndiri ma ɓen ɓen tete ndiri nja ndukun talan ma zlər zlər, hati gbirzliliɓ ndukun talan tan kaɗ ba. Hayin Vay, ta foloh, ngam hati may kəni toku ka nja wa sin.» 10:21 4:18; Mat 11:25

²²Mata fol Dabawəzləv za, a ngareten a ndirigi acin: «Vay ti vəl ka kən kərap a zləra, kata ka maru. Aza ko hidi takan ma sən nəv ɗa ɗa ɗakun. Sey Vay á gindik á sən nəv ɗa. Aza ɗere, ko hidi takan ma sən nəv Vay ɗa ɗakun. Sey kata, Kərti tik áɗa ma sən nəv tik á gindik tete ndiri maparam kata mata may ka ceɗeten.» 10:22 Mat 11:27

²³Mata ləwaten a ndirigi kərap za, a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Ta ngar hini, hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa, nəv hini mata nja guɗum, ngam kən pana pana, Dabawəzləv ta nja ka ɗiyu, həra hini a ləma. ²⁴Ta ceɗ hini, a vina cekw makatəf Dabawəzləv gi tete bayigi pe ti may ta kwet ka ləma kən, hin ta nja ka ləmu ma səɓ səɓ cah, aza ko a ləma ta ɗakun. Ti may ta kwet ɗere ka zlimi kən, hin ta nja ka zlimu ma səɓ səɓ cah, aza ko a zlim ta ɗakun.» 10:24 1Pi 1:10-12

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala hidi ma ɗiya menekin

²⁵Kedirek *maləm maparam va a zləra Yesu. A may ka sən zal ma tik, ko a va ka ngaren kemi wər. A ngaren acin: «Wa Maday, a ceɗ ka səka, kata ka ɗiya mi ka jan micin mangar a way kun?» 10:25 18:18; Mat 19:16; Mak 10:17²⁶Yesu a ngaren: «Mazuko ta liɓ deftere Moyiz a ngar tokon kemi? Aza hoh ta nja ka jangu, ha nja ka zlimi kemi?» ²⁷Maləm toku a ngaren: «Mazuko tokon a ngar: “A may Cehw Dabawəzləv a nəv ku ma takan, a ndukun talan ku kərap, a sembe ku kərap, aza ma vəl talan ku a zləra tik ta.” Aza mazuko tokon a ngar ɗere: “A may coloh wa nja hoh ta may talan ku ta.”» 10:27 Mat 22:37, 39²⁸Yesu a ngaren acin: «Yawa, hati sənu ninek. Tá nja cah a sliɗ ma va ma ɗiyay kən ku səɓ wa toku, aza ha va ka jan micin mangar a way kun.» 10:28 Lev 18:5; Rom 10:5; Gal 3:12; Zan 13:17

²⁹Maləm toku mata zlimi wa toku za, a gaɓəz á tala tik kaɗ. A ngaren a Yesu: «Cala ɗa, kata ta va ka mayu toku, aɗa nayi?» ³⁰Ka zlimi ninek ninek, Yesu tar ka ceɗen a ma ma ngaɓ ngaɓ acin. A ngaren: «Pic takan hidi maparam, səban Yahudiyagi sliɗ a liɓlay Zeruzalem za ka va a liɓlay Zeriko. Ta va á katəf ngiɗ, njoɗ mahəligi ti yigi vok vok vok. Njap kaw ta, ləv ləveten pəm gizlibibirip, fəna nəv á gindik, a dara kuzlup kuzlup. Dəɓigi kaɗ ka lukut kəsəm tik acin, sər sər kaɗ, tá si tan. ³¹Kedirek hidi maparam, *mangarama ta je Dabawəzləv, vinen gawla mata pəm ta toku ti yaha á nin za. Ya ya girjik ka sin, nga katəf tik, tá va tik. ³²Kedirek a nimin hidi *Levi ma nja ka həl kəzəɗ ane *je Dabawəzləv ti yaha a nin. Sin vinen gawla toku ɗere. Ya ya girjik a nin, nga katəf tik, tá va tik. ³³Kedirek acin hidi maparam, mohuloy ta ka səban *Samari ti yaha a nin. Ya ya girjik ka gawla takana toku. Mata ləma za, saha tik a həlen. 10:33 Samari: Mat 10:5; Luk 9:52; 17:11, 16; Zan 4:9, 39-40; Kmy 1:8; 8:1, 5, 14-17, 25; 9:31³⁴Gar kaɗ, va a zləra tik, saf saf, ɓaw mbəlah ta kəsəm tik goh goh kaɗ. Ɓaw mazlərəc jaɓ jaɓ a nin, paɗ paɗ ninek ninek kaɗ. Mata ɗiyu wa toku za, ɓaw ca a dawən njenw njenw tik acin, lapigi a sin. Va va jan je hidi maparam, lay wan mulukigi, wanigi kaɗ. Gawla toku nja a jakwar tik ka pu vuɗu vuɗu. ³⁵Lay mata pat za, sliɗ ka va tik acin a gibik. A ngaren a gawla njijik toku: “Ngama ɗa, ta va ɗa, ma pu hidi ɗa cah ninek ninek. Ndah, ta vəloh dala cah a zləra. Ta va ka cəɓaha a nimin á wacah. Hati ngav dala day za ka kata mata vəloh wər, ma ceɗ ka, kata ka yaɓahu azal lay tik.” Mata ngaren a nja ngatoku za, sliɗ tá va tik acin.» ³⁶Yesu mata ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ ka way za, a ngaren a maləm takana ma nehu cah acin: «A daba ndiri ma makaɗ toku, nayi ma may gawla mahəl mata pəm ta toku wa nja ta may talan tik yi?» ³⁷Maləm toku a ngaren: «Aɗa hidi ma den kiye tik.» Yesu a ngaren: «A sliɗ ma va ku, aza ma ɗiyay kən ku səɓ wa sin.»

Yesu ida Marta ege Mari

^38-40Ka dawən tik Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik sliɗ ka va tan a gibik. Vigi vigi, kedirek ti təɗigi a liɓlay maparam. Ane liɓlay toku, wərti maparam a nin, zlim tik Marta. A njigi a gelemin Mari. Yesu tete ndiri ta zəɗ ngaz tik mata təɗigi za, vigi ida wərti titoku. Marta ti yək ta zləra səsəray. Njoɗ va taten wili. Kəzəɗ kahay kahay a tala tik bu dawən, bu liɓi. Ta ɗiya kəzəɗ toku Mari wər, ma nja nja a zləra Yesu. A zlimi ma, ta ceɗu. Marta mata ləma za, a ngaren a Yesu: «Maday, a ləma, ta gəgway kəzəɗ á gindik wər, wa siki? A ngaren a galamay toku, mata ya zleɓ ka səka.» 10:38-40 Zan 11:2; 12:2-3⁴¹Yesu a ngaren acin: «Marta, na ku ha kap kəsəm ku ka ɗiya kəzəɗ pana pana, aza ha ɓən kahay kahay a tala tik. ⁴²A zlimi, kən menekin maparam ɗaha hoh ka ɗiyu. Golomocoh aɗa ma ɗiya kən menekin toku. A keru kaɗ, mata zlimi labar ɗa.»

Ka dəkəɓ Dabawəzləv a nja siki?

(Mat 6:9-13; 7:7-11)

¹Pic maparam Yesu sliɗ va tik ka lay maparam ka voh Dabawəzləv a nin. Mata voh Dabawəzləv za, hidi ta zəɗ ngaz tik takan va a zləra tik, a ngaren: «Maday, a jəkwan kini ka dəkəɓ Dabawəzləv səka wa nja Zan mata jəkwaneten a makatəf tegi.» 11:1 5:16²Yesu a ngareten acin: «Hin ta va ka dəkəɓ Dabawəzləv, hine ngar:

“Vay kini Dabawəzləv,

Hoh aɗa ma barən, ndiri kərap mata folohigi.

Hoh aɗa bay, a ya ma mar kini! 11:2 Dabawəzləv aɗa bay: 4:43; 9:2, 62; 10:9, 11; 17:21; 19:11; Kmy 1:6-8; 19:8; 28:23, 31

³A vəl kini kən ham na liɓi kini a picah. 11:3 12:22-32

⁴A zer *ma ngav ngav kini kaɗ

wa nja min ta nja ka zer na cala kini kərap

ma nja ka ɗiya kini ma ngav ngav.

A njá ka keren katəf a *Gudul ka bebeɗ kini

ka ɗiya ma ngav ngav kun.”»

⁵Yesu a ceɗeten labar a nimin a tala dəkəɓ Dabawəzləv a ndiri ta zəɗ ngaz tik, a ngar: «Hidi maparam ɗaha, ti jan muluk a daba daba vuɗu, aza kən ham ɗaha a zləra tik ka vəlen kun. Sin sliɗ va acin a zləra ngama tik, fuɗuhu za, a ngaren: “Ngama ɗa, kati ya a zləra ku ka dəkəɓ. ⁶Kati jan muluk ma girjik, a ya akancah. Aza kən ham ɗaha a zləra ɗa ka vəlen kun.” ⁷Ngama tik toku a ngaren á je za acin: “A dangar ka kun, kati pek mejijik kaɗ ba, aza min ti wan tete wəri ɗa. Ta va ka jan ka sliɗ za ka vəloh kun.” 11:7 18:5⁸Ko mata ngaren wa nja ngatoku, gawla toku a wilin ɓe ɓe a takwanu. Ta ceɗ hini, ka dawən tik njijik toku ti sliɗ za ka vəlen kən ham. Mata sliɗ za ka vəlen kən ham toku, ngam mata nja ka ngama tik kun, ti sliɗ za ka vəlen kən kərap ma sen a zləra tik toku, ngam mata takwanu kazaway. ⁹Yo, ta ceɗ hini, hin ta va ka dəkəɓ Dabawəzləv, hine ɗiyu wa sin ɗere. Hi dəkəɓ kən a zləra Dabawəzləv, a va ka vəl hini. Hine gər kən a zləra tik, hi va ka janu. Aza hine wəlu ɗere, a va ka zla hini wəla. 11:9 Mat 7:7¹⁰Ngam ko nayi ma dəkəɓ kən, a va ka vəlen. Ko nayi ma gər kən, a va ka janu. Aza ko nayi ma fəɗ idida, a va ka zleten wəla. ¹¹Yo, cin wərigi ɗaha a daba hini a wacah. Kərti ti dəkəɓ kilif a zləra cin, a va ka ɓaw wən ka vəlen ka hamu vu? ¹²Ti dəkəɓ ndezli a zləra cin, cin a va ka ɓaw irdi ka vəlen vu? ¹³Yo, na hini acin, hin ti mbu a liɓ ma ngav ngav. Ama hin ti sən ka ɓaw kula kən menekin ka vəleten a wəri hini. Yaw a bilike Cehw hini ta wəzləv azal acin vu? A va ka ɓaw *Miɗ tik ka vəleten a ndiri ma nja ka dəkəɓ ta.»

Sembe Yesu day ka masərəf

(Mat 12:22-30; Mak 3:20-27)

¹⁴Hidi maparam ɗaha, *masərəf a kəsəm tik. *Masərəf toku á taku kaɗ ka nja manja ləwa. Pic takan Yesu ti gam masərəf a kəsəm tik toku za, njoɗ gawla toku tar ka ləwa acin. Ndiri ma ɓas ɓas mata ləma ta wa toku za, kən toku ti pələk talan tan, a ngarigi: «Kay gawla cah a ɗiya kən ngacah a nja siki?» 11:14 Mat 9:32-34¹⁵Ndiri maparam ta daba tan a ngarigi ka Yesu: «Belzebul, bay masərəf á vəlen sembe ka gam masərəf a kəsəm ndirigi za ta.» ¹⁶Ndiri maparam a nimin a may ta ka sən zal ma Yesu. A ngareten: «Ha ɗiya a sembe Dabawəzləv wər, a ɗiya kini ɓan ɓan kən maparam, mini ka sən tik.» 11:16 Mak 8:11; Mat 16:1¹⁷Njoɗ Yesu ti sən nəv tan zaba. A ngareten a ma ma ngaɓ ngaɓ acin: «Hin ti sənu, a liɓlay ma takan ndiri madədayigi a mgbərawi kəsəm tan kəsəm kəsəm wər, liɓlay tik a va ka pas njoɗ. Aza jegi a va ka gomigi kərap kaɗ. ¹⁸Yo aza acin, bay masərəf ti həligi tete cala masərəf tik wər, kəzəɗ tik a va ka va gibik gibik vu? A va ka ngav kəzəɗ tik səɓ. Aza na hini acin, hine ngar, Belzebul, bay masərəf á vəl ka sembe ka gam masərəf a kəsəm ndirigi za ta. ¹⁹Kati gam masərəf a sembe bay masərəf toku wər, gara na coloh hini acin wər, nayi ma vəleten sembe ka gam masərəf acin yi? Kay kəzəɗ coloh hini ta nja ka ɗiya ta toku má, a ɗaf hini, kən hin mata ngar ka kata toku, duze kun. ²⁰Ta ceɗ hini kaɗ, Dabawəzləv áɗa ma vəl ka sembe, kata ka gam masərəf a kəsəm ndirigi za. Aza Dabawəzləv ta nja ka vəl ka sembe ka gam masərəf a kəsəm ndirigi toku, a ɗiyu ka ɗaf hini á nin za, sin ti tar ka mar liɓlay hini.» 11:20 17:21

²¹Yesu a ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a nimin. A ngar: «Hidi nja sembe ti kəməs kəsəm tik kaɗ ba a bak tik ka pu gənan tik wər, kən ma va ka həlen ɗa ɗakun. 11:21 Esa 49:24²²Ama hidi maparam nja sembe day ka sin ti ya wər, a va ka həligi. Ta həli, həl həl za, gawla ma dayu toku a va ka bəren ngaz ka wəla. A va ka moh bak tik za, ta nja ka ca talan a nin. Aza a va ka moh gənan tik kərap za ka sliɗ ka va tik a sin ka waketen a celegi.»

²³Ka dawən tik acin Yesu a ngar: «Ta ceɗ hini, hidi mangar mine ngəm talan a sin kun, calambəlay ɗa. Aza hidi mangar a zleɓ ka ka kəzəɗ ɗa ɗakun, a nja ka pas kəzəɗ ɗa kaɗ.» 11:23 9:50; Mak 9:40

Masərəf ma cəɓay tik a kəsəm hidi

(Mat 12:43-45)

²⁴Yesu a ngar a nimin: «Ta ceɗ hini, *masərəf ta nja ka yaha a kəsəm hidi za, a nja ka va á daba donu ngiɗ kwak a wata, kwak a wata ka gər lay nja. Ta gər lay, gər gər za, a janu ɗakun, a va ka ngar: “Kay, ta va ka cəɓay ɗa ka va ka lay nja ɗa, kata mata nja a nin kamatakan.” ²⁵Ta cəɓa za, a va ka jan lay nja tik ta kəsəm gawla toku ti zlaɗ kwen kwen, aza ti ɗiya ninek ninek. ²⁶Ta janu wa toku za, a va ka cəɓ ka va donu ka va ka ngazla cala masərəf tegi maparam cesireɗ, mangar tireh tan day ka sin. Ta yigi za, a va ka vigi sərdək a kəsəm gawla toku ka njigi ka lay menekin toku. Ti nja wa toku, mbaɗ gawla toku a va ka nja day ka ta məndan cekw.» 11:26 2Pi 2:20

²⁷Yesu ta ləwa, wərti ta daba ndiri ma ɓas ɓas ma zlimi labar tik sliɗ za, a ngaren a Yesu: «Wərti ma mbuwoh aza ma vəloh wa, nəv tik mata nja guɗum.» ²⁸Yesu a ngaren acin: «Ndiri ma nja ka zlimi labar Dabawəzləv ɓaw ma nja ka yək ta a zləra səray səray, nəv tan a va ka nja guɗum day za.» 11:28 8:21

Ɓan ɓan kən a tala Zonas ege Yesu

(Mat 12:38-42)

²⁹Ndirigi pe ti ɓasigi a nimin a jakwar Yesu. Yesu a ngareten: «Gara hin ndiri ma səɓacah, hin ndiri ma tireh. Na hini, hine may kata ka ɗiya hini ɓan ɓan kən, hini ka ləma. Ama nep ta ɗiya hini ɓan ɓan kən maparam hini ka ləma ko takan kun. Sey ka kəray səɓ a ɓan ɓan kən Dabawəzləv mata ɗiyu a tala *Zonas. 11:29 Mat 16:2-4; Mak 8:12; Zan 6:30³⁰Dabawəzləv ti ɗiya ɓan ɓan kən a tala Zonas, ndiri *Ninivigi ka sən ta, Dabawəzləv á zlən Zonas. Dabawəzləv a va ka ɗiya ɓan ɓan kən a tala ɗa, Hidi ma yaha á zləra tik za ɗere, wa nja sin mata ɗiya a tala Zonas,11:30 Yesu, a va ka wan wan səray a civi, wan ma makaɗ tik a va ka mbəlaha a civi za. Sin aɗa ɓan ɓan kən, Dabawəzləv ta va ka ɗiyu. hin ndiri ma səɓacah ka sən ta, Dabawəzləv á zləna ka. 11:30 Zon 2:1³¹Yo ta ceɗ hini, a pic, Dabawəzləv ta va ka ɓas kita ndirigi, bay wərti ma ya kamatakan ka lay ma gədək a va ka ya ka fi hini ka kita, hin ndiri ma səɓacah. Ngam na tik, mata zlimi za, bay *Salomon a mar ndukun talan menekin, ti sliɗ ka lay ma gədək za ka ya ka zlimi labar tik. Ama na hini, hine may ka yək labar ɗa ɗakun, azama kata day ka Salomon tik. 11:31 1Ro 10:1-10³²Aza a nimin a pic, Dabawəzləv ta va ka ɓas kita ndirigi, ndiri Ninivigi toku a va ka yigi ka fi hini ka kita ɗere, hin ndiri ma səɓacah. Ngam na tan, mata zlimi labar Zonas za, ti mbəzli ma ngav ngav tan kaɗ, aza ti buwi nəv tan zaba. Ama na hini, hine zlimi ma ɗa ka bu nəv hini za ɗakun, azama kata day ka Zonas tik.» 11:32 Zon 3:5

Nəv ma kəngay wa nja pitirla

(Mat 5:15; 6:22-23)

³³Yesu a ngar a nimin: «Hin ti sənu, hidi ma nja ka mbəl pitirla, mbəl mbəl za ka ɓoh kaɗ ɗa ɗakun, ko ka jəɓ a zəɗ tasaw ɗa ɗakun. Hidi a nja ka mbəlu za ka ɗeru ka lay ma kpam azal ɓa ka kəngay lay, ndiri ma va ka tuhi jik ka ləmi lay kəngay kəngay. 11:33 8:16; Mak 4:21³⁴Yo, hin ti sənu ɗere, həra tokon a nja ka kəngay nja tokon wa nja pitirla ma nja ka kəngay lay. A picah həra ku a ləma lay kwerek kwerek wər, nja ku a va ka nja ka lay ma kəngay ɗere. Həra ku a ləma lay ninek ninek kun wər, nja ku a liɓ kpizli ɗere. ³⁵Aza wa sin ɗere na diri lay ma kəngay na Dabawəzləv ta nəv hidi. Yo, hi kaw talan hini acin ninek ninek, diri lay ma kəngay toku ka nja ka kpizli ɗakun. ³⁶Nəv hini ti nja kəngay kəngay, aza ko kpizli kedirek ɗaha a nin kun wər, nja hini a va ka nja pət pət wa nja pitirla ma nja ka kəngay lay a tala hini.»

Yesu tete ndiri Farisagi ɓaw maləm Yahudiyagi

(Mat 23:1-36; Mak 12:38-40)

^37-38Yesu ta ləwa, hidi *Farisa takan sliɗ va a zləra tik, a ngaren: «Nima ita ɗa ka zəm wili.» Sliɗ vigi acin. Mata təɗigi za, Yesu nja kaɗ ka zəm wili manja pan zləra kaɗ wa nja mazuko dehen tan ta ngar. 11:37-38 7:36 Farisa toku mata ləma za, ti pələk talan tik, ngam na tan mbikiɗ. 11:37-38 Mak 7:2-4; Mat 15:2³⁹Njoɗ Yesu ti sən ɓən tik zaba, a ngaren: «Haya hin Farisagi, na hini, hi nja ka pəz dawən kəɗəm sa yəm hini ɓaw dawən kaslak hini pəz pəz ninek ninek. Ama kən táda za, mangar hidi a ləma ɗakun, hine ca talan a nin ka ngəm tik kun. A nja na ngar, nəv hini wek a ɓən na həl kən ndirigi ɓaw na ɗiya tireh ɗere. ⁴⁰Haya hin ndiri nja ndukun talan ma cəkwasl cəkwasl cicah. Hin ta ɓənu wər, Dabawəzləv ma ɗiya tá dawən za, hidi ta nja ka ləma, a ɗiya kən táda za səka ɗakun vu? ⁴¹Yo tá nja cah hi ɓən səka acin a tala nəv hini mangar hidi a ləma ɗakun. Hine ɓaw kən ham ta kaslak hini toku, hine vəleten a nja motokonigi. Hin ti ɗiyu wa toku, gəga səɓ, nəv hini a va ka nja barən barən a gibe Dabawəzləv. 11:41 12:33

⁴²«Haya hin Farisagi cicah, ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Na hini, a daba kən kərap hin ta maru, hi nja ka mbat kən takan a daba kən guɓ ka vəlen a Dabawəzləv. Aza ko a kən ma fiɗiɗiɗigi má ma nja ka ninek wili ɓaw vediɗ wili maparam pana pana, hi nja ka ɗiyu wa sin ɗere. Ama gara kən, Dabawəzləv ta may hidi ka ɗiyu, hin ti ker kaɗ ba. Kən sin ta may wər, hini ka ɗiya kən kərap a katəf tik aza hini ka may Dabawəzləv a nəv ma takan. Kən ngatitoku aɗa kən meze maday a həra Dabawəzləv. Ka dawən tik ninek ɗere hini ka ɓaw kən takan a daba kən guɓ hin ta maru, ka vəlen a Dabawəzləv. 11:42 Mat 23:23; Luk 18:12

⁴³«Haya hin Farisagi cicah, ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. A *je janga Yahudiyagi hi nja ka may ka nja rip a nin, ndiri ka ləma hini. Aza ka lay ɓas hini, hi nja ka may ndiri ka dəɓigi gbərəw kaɗ ka fəɗ hini wa nja ndiri madəday. 11:43 20:46; Mak 12:38-39⁴⁴Ta ceɗ hini acin, saha maday a va ka ya a tala hini. Hini wa nja ma civi mangar a sən baba kun, ndirigi ta nja ka vigi á tala tik za, a sənay ta, memici ma wəra wəra a nin kun.»

⁴⁵Ndiri mata zlim ta wa toku za, maləm maparam a ngaren a Yesu acin: «Maday, hoh mata ləwa wa toku, hati mgbet kini min maləmigi ɗere.» ⁴⁶Yesu a ngaren: «Hin maləmigi, saha maday a va ka ya a tala hini ɗere. Na hini, hi nja ka ngareten a ndirigi ka ɗiyi kən ma nja ka kpas talan tan wa nja dongol ma ɓilik ɓilik ta nja ka zizeleten a hidi a talan. Aza na hini, hi nja ka dos zləra ko kedirek a nin səka ɗakun. ^47-48Ta ceɗ hini, saha maday a va ka ya a tala hini. Kamatakan doho hini ti pəmi *makatəf Dabawəzləv gi za. Aza na hini acin, hin ti ndən ma civi tan ka ngəm ninek ninek ka ɗasl talan a nin. Hin mata ɗiyu wa toku, hin ti yaw kəzəɗ doho hini ma pəmi makatəfi toku. 11:47-48 Kmy 7:52⁴⁹Dabawəzləv a ndukun talan tik menekin ti ngareten a doho hini a tala kən toku: “Ta va ka zləneten makatəf ɗagi ɓaw makatəf həndagi ma va ka ceɗi labar ɗa a ndirigi. Ndirigi a va ka ɗiyaten tireh a ndiri maparam ta daba tan, aza maparamigi a va ka pəm ta za.” 11:49 6:13⁵⁰Ta ceɗ hini, tá nja cah, hin ndiri ma səɓacah, kita doho hini, ma pəmi makatəfigi toku za daka ka tar tar lay a va ka ya a tala hini. ⁵¹Ti pəmi makatəf Dabawəzləv gi pana pana za, tar ka *Abel təɗ ka Zakari, mata pəm ta za a walan *je Dabawəzləv ege lay, ta nja ka fateten kən a Dabawəzləv a nin. Ta ceɗ hini, kita ndiri ma pəmi ndiri toku kərap za a va ka cəɓaha a tala hini, hin ndiri ma səɓacah. 11:51 Gen 4:8-10; 2Ch 24:20-22

⁵²«Ta ceɗ hini, hin maləmigi, saha maday a va ka ya a tala hini. Hin ti geɓer labar Dabawəzləv a ɓən hini, ndirigi ka njigi manja səni labar Dabawəzləv. Hin a tala hini má, hi sənu ɗakun. Aza acin ndirigi ma may ta ka sən tik, hi nja ka tak ta kaɗ.» 11:52 Mat 16:19

^53-54Yesu mata ngəz *maləmigi ɓaw Farisagi za, sliɗ ka va tik. Aza ngəz mata ngəz ta toku a tərgəɗeten a nəv kahay kahay. Daka a pic tik a məmari Yesu ka sən zal ma tik. A nja ka neh ta a tala kən pana pana ka saf, ko a va ka ficik ma ma ngav ngav wər ka kaw ta za. 11:53-54 20:20

Hi kaw talan hini a tala gana hini!

(Mat 10:26-27)

¹Kən toku ta ɗiya, ndiri ti ɓasigi fənkət fənkət, jak ngaz a dawən ngaz celen. Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik a zakay: «Hi kaw talan hini ninek ninek a *njozl ta biret ndiri *Farisagi. A nja na ngar, hine kaw talan hini a ma ta nja ka jozl ta. 12:1 Mat 16:6; Mak 8:15²Ta ceɗ hini acin, ɓən ta nəv ndirigi kərap a va ka sla ka fara a gbəmgbalay. Ma ma nja ka ləwa á ɓoh, a va ka sla ka sən za. 12:2 8:17; Mak 4:22³A tala ngatoku ta ngar hini ɗere, hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa: Aza ma, hin mata ləwu tete colo hini á ɓoh, a va ka sla ka fara a gbəmgbalay ndirigi ka zlim ta. Ma, hin mata ceɗeten a colo hini a zlimi zlimi, ndirigi a va ka gari ka lay ma kpam ka ca wəla tik.»

Hi njá ka pərət a ndirigi kun!

(Mat 10:28-31)

⁴Yesu a ngar: «Ta ngar hini ngami ɗagi, hi njá ka pərət a ndiri ma nja ka pəmi hidi za kun. Na tan ti təɗigi gəga ka pəm hidi za, ama kən maparam ta va ka təɗigi gəga ka ɗiya hini day za ka ngatoku ɗa ɗakun. ⁵Ndah, hidi hin ta va ka pərət a sin azal ɓa: Hi pərət a Dabawəzləv, na tik ti təɗ gəga ka pəm hidi za á gindik kun, ti təɗ gəga ka fi hidi a kuhu ɗere. Yo, ta ceɗ hini a nimin, hidi, hin ta va ka pərət, sin aɗa toku. 12:5 Hib 10:31

⁶«Hin ti sənu, vikin madabaday ma fiɗiɗiɗ a nja ka səkəm ta jeɓin, dala səray. Azama talan Dabawəzləv a zlay ko ka vikin ma takan ta daba tan kun. ⁷Aza na hini ɗere, ko soson talan hini kərap má, Dabawəzləv ti nəf ta zaba. Mata nja wa nja ngatoku acin, hi njá ka pərət kun. Dabawəzləv wər a nja ka gar a tala hini. Hi ləma ko vikin pe, talan Dabawəzləv a zlay a nin kun, yaw a bilike hini, hidi memilin acin vu?» 12:7 21:18

Hi njá ka həl weli a zlim Yesu Kiristu kun!

(Mat 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

⁸Yesu a ngar: «Hi zlimi labar ɗa a nimin. Hidi ma səba katəf ɗa, aza ma ceɗu kpay kpay kaɗ a gibe ndirigi: “Ta nja ka səba katəf *Kiristu ta,” kata ɗere, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka ceɗu kaɗ a gibe *mazlən Dabawəzləv gi: “Gawla cah hidi ɗa.” ⁹Gara hidi ma səba katəf ɗa, aza ma ceɗ kpay kpay kaɗ a gibe ndirigi: “Ta sənay ka Kiristu səka ɗakun ta,” kata ɗere, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka ceɗu kaɗ a gibe *mazlən Dabawəzləv gi: “Ta sənay ka gawla cah ɗakun.” 12:9 9:26; Mak 8:38¹⁰Yo, hidi ma ceɗ ma ma ngav ngav ka kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, Dabawəzləv a va ka zer ma ngav ngav tik toku kaɗ. Ama gara hidi ma ceɗ ma ma tireh ka *Miɗ Dabawəzləv, ma ngav ngav tik toku a zer kaɗ kun. ¹¹Yo, ta sla za, ndiri maparam a va ka tep hini a zləra ndiri Yahudiyagi ma nja ka ɓasi kita a *je janga tan ɓaw ka tep hini a zləra bayigi tete madədayigi ma mari lay. Ta tep hini za, hi njá ka ɓən pele pele a tala labar hin ta va ka ceɗeten ka pəla talan hini kun. 12:11 21:14-15; Mat 10:19-20; Mak 13:11¹²A pic tik labar hin ta va ka ceɗeten toku *Miɗ Dabawəzləv á va ka vəl hini.»

Bəbay hidi manja ndukun talan

¹³Hidi maparam ta daba ndiri ma ɓas ɓas toku ya a zləra Yesu, a ngaren acin: «Maday, a ngaren a galamay, mini ka pas je vay kini a sin.» ¹⁴Yesu a ngaren: «Wa gawla cah, Dabawəzləv ti zləna ka ka wak gənan hini ɓaw ka cəba ma ta walan hini vu?» ¹⁵Yesu a ngareten a ndirigi kərap acin: «Hi kaw talan hini ninek ninek a mendireɗ na ɓas gənan, ngam micin a jan a gənan kun. Ko bəbay a jan micin a gənan kun.» 12:15 1Ti 6:9-10¹⁶Ka dawən tik a ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam ka zlim ta ninek ninek. A ngar: «Bəbay hidi maparam ɗaha, á biz. Mata biz za, kən zəm ti ya nguf. ¹⁷Sin ɓən ɓən za, a ngar á liɓi za: “Tá nja cah kata ka ɗiya mi acin mi? Ndah lay sek kən zəm ɗa gəc.” ¹⁸Mata ɓənu, ɓən ɓən za, a ngar: “Kay, tá nja cah kati sən kən, ta va ka ɗiyu acin. Ta va ka kap debin ɗa kərap kaɗ ka ndən madədayigi. Aza ta va ka njuk kən zəm ɗa kərap a nin, ɓaw gənan ɗagi kərap. ¹⁹Ta ɗiyu wa toku za, ta va ka fol talan ɗa acin. Ta va ka ngar: Kay, kati biz kən zəm kahay kahay, a va ka təɗ viya pe, kata lay zəm tik. Mi ma sen ka baba mi? Tá nja cah ta va ka nəpay ɗa kaɗ ka nja manja biz acin, ka hamay kən ham ɗa, ka say kən sa ɗa wa nja nəv ɗa ta may, aza ta va ka njay nja menekin ɗa acin.” 12:19 Dir 49:21²⁰Ta ɓən wa toku, Dabawəzləv a ngaren: “Hoh gawla ndukun talan ma cəkwasl cəkwasl cah, a vuɗu cah ha va ka məc. Aza acin kən ma ɓasu kaɗ toku a va ka pas ta za, ɗakun vu?”» ²¹Yesu mata way ka ləwa ma ma ngaɓ ngaɓ za, a ngar acin: «Na ndiri kərap ma nja ka ɓasi gənan a tala hayək a wacah a va ka nja wa sin. A nja ka ɓasi na tala tan á gindik, a həra Dabawəzləv sini nja motokonigi.»

Kən kərap, Dabawəzləv á nja ka vəlu

(Mat 6:25-34)

²²Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Ta ngar hini, hi njá ka ɓən pele pele a tala kən ndap kun. Aza hi njá ka ɓən pele pele ɗere a tala lukut kəsəm hini kun. 12:22 11:3²³Ngam micin hidi a sla a kən ndap kun, aza kəsəm hidi a sla a lukut kun. ²⁴Hi ləma ngrəngrakigi, a bizigi ɗakun, aza a ɓasi kən ham kun. Mgbenten tan ege debin tan na sek kən tan ɗa ɗakun. Yaw azama a seni kən gadəbəlak tan kun, ngam Dabawəzləv á nja ka vəleten kən ham. Mata nja wa nja ngatoku acin, yaw a bilike micin hini, hidi memilin azal vu? 12:24 Dir 147:9²⁵Hin ta nja ka ɓən pele pele wa nja ngatoku, Dabawəzləv ti may ka wət micin hini a picah za wər, hi va ka zlan wan tik za vu? Awu ko wan takan a zlan za ɗakun. ²⁶Yo, hi təɗ gəga ka zlan wan tik za ɗakun toku wər, hi nja ka ɓən pele pele acin a tala kən maparam kemi? ²⁷Yo, hi ɓənu ɗere a tala pay ta donu wa nja ta nja ka fofonigi ninek. A həli kəzəɗ kun, aza a bi lukut kun ɗere. Hin ti sənu, bay *Salomon ta kamatakan bəbay hidi ma mar lukut kəsəm kahay kahay. Azama a daba lukut tik kərap, ko lukut takan, ma ngəm wa nja fofon pay titoku, ɗa ɗakun. 12:27 1Ro 10^28-29Yo hi ləma, fofon a nəp pe kun. Hidi ti ləma a picah ɗewerakun, a gbəm ti yaɓ, aza kuhu ka riyu za. Ko mata nja wa nja ngatoku, Dabawəzləv má a nja ka ngəm ta ka fofon menekin. Yo a bilike hini, hidi memilin acin vu? Dabawəzləv a va ka fi hini lukut menekin. Yo mata nja wa nja ngatoku acin, hi nja ka ɓən pele pele a tala kən ndap hini ɓaw a tala yəm sa hini ka raw kemi? Ta ceɗ hini, hi ca talan ka Dabawəzləv ninek ninek kese kun. 12:28-29 Mat 14:31³⁰Sese ɓən ngatitoku, ndiri manja ci talan ka Dabawəzləv á nja ka ɓən ta kepic kepic. Gara na hini wər, Cehw hini Dabawəzləv ɗaha. Aza ko a pu talan tik ɗesle ka hini ka vəl hini kən kərap ma sen a zləra hini. ³¹Ta ceɗ hini, hi vəl talan hini ɓa a Dabawəzləv ka mar hini. Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku wər, kən kərap ma sen a zləra hini, Dabawəzləv a va ka vəl hini acin.

³²«Yo, hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa, kati sənu, hin pe kun, ama ta ngar hini, hi njá ka pərət kun. Nəv Cehw hini Dabawəzləv ɗewerakun a hini ka tep hini ka lay, sin ta maru, hini ka nja tete sin á lap.» 12:32 Esa 41:14; Luk 22:29

Gənan mangar a ngav kun

(Mat 6:19-21)

³³Yesu a ceɗeten ma maparam a ndiri ta zəɗ ngaz tik. A ngar: «Tá nja cah hi ber gənan hini za, hine ɓaw dala tik, hine vəleten a nja motokonigi. Hi səkəm pos mangar a ngav kun. A nja na ngar, hine ɓas gənan hini maparam tane wəzləv. Gənan ta nin toku a yaɓ á walan zləra kaɗ kun, mahəl a jan katəf ka həl tik kun, aza nimi a hamu ɗakun ɗere. 12:33 Mat 6:19; 6:20; Luk 11:41; 18:22; Kmy 2:45; 4:34-37; Kol 3:1-2³⁴Kata mata ngar hini wa nja ngatoku, ngam ka lay hin ta nja ka ɓas gənan hini a nin, nəv hini a nin ɗere.»

Ndiri ma puwi njijik ta va ka cəɓaha ita

³⁵Yesu a ngar: «Kana hi zlay talan kaɗ. Hine kəməs kəsəm hini kepic kepic kaɗ ka pu kən ma va ka təɗaha. Hine nja a vere, hine mbəl pitirla hini kaɗ ɗere. 12:35 Mat 25:1³⁶Hine nja kiɓe kiɓe ndiri ma nja ka kəməsi kəsəm tan kaɗ ka pu njijik ta va ka cəɓaha ka lay ngazl wərti za. Ta təɗaha za, ndiri ti zlimi mongurom tik, a va ka zləri medikiɗ njoɗ kaɗ. Yo, ta ngar hini, hi nja a vere wa nja ndiri toku ɗere. 12:36 Kzl 3:20³⁷Njijik ta cəɓa za, nəv tan a va ka nja guɗum, ngam sin ti ya jan ta a vere. Yo, ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, njijik toku a tala tik a va ka sliɗ ka va ka ɓaw wili tane kaslak gəda tik ka vəleten ka zəm ta. ³⁸Ko a ya daba daba vuɗu, ko gamndak a ca wəla, njijik toku ti ya jan ta a vere wər, a va ka fol ta, aza nəv tan a va ka nja ɗewerakun. ³⁹Hin ti sənu, a picah njijik ti sənu, mahəl a va ka ya ka kap je tik wər, a va ka nja a vere ka taku kaɗ kun vu? 12:39 Mat 24:43⁴⁰Mata nja wa nja ngatoku, ta ngar hini acin, na hini ɗere, hine nja a vere ko a pu, ngam kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha mevilizim.» 12:40 Mat 24:42

Hidi ma həl kəzəɗ ida hidi

(Mat 24:45-51)

⁴¹Piyer a ngaren a Yesu acin: «Wa Maday, ha ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ toku a mini á gindik vu, a ndiri kərap vu?» ⁴²Yesu a ngaren: «A zlimi, tá nja cah ta va ka ceɗoh labar a tala hidi maparam ma nja ka həl kəzəɗ ida hidi. A nja ka kaw kəzəɗ tik toku zləra səsəray, aza a nja ka ɗiyu a ndukun talan menekin. Sese hidi ma nja ka həl kəzəɗ maɗa ngatoku, njijik ta va ka sliɗ ka va muluk, a va ka teɗu ka nja ka maday a tala ndiri ma nja həl kəzəɗ tegi kərap ka saf ta, aza ler zəm wili ta sla za, ka vəleten kən ham. 12:42 19:17-19⁴³Njijik ta paɗa za, ti jan hidi toku a ɗiyey kəzəɗ tik ninek ninek wər, nəv hidi ma saf jik toku a va ka nja guɗum. ⁴⁴Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, njijik toku a va ka vəlen liɓ je tik kərap acin, sin ka safu. ⁴⁵Ama hidi ma nja ka həl kəzəɗ toku ti ɓənu aza ka ngar: “Kay maday ɗa a va ka yaha ita njoɗ kun,” aza a va ka tar ka pəm wapahigi tete medimigi ma həli kəzəɗ ida, ka hamay kən ham tik, ka say movu tik ka hayay tik. ⁴⁶Ta va ka zlay talan kaɗ ka ɗiya kən wa nja ngatoku, njijik a va ka cəɓaha njoɗ ka janu mevilizim. Ta janu za, a va ka pəmu, kuhu tik ka ya pok a zlimi, aza a va ka fiyu ka lay, ndiri ma buweten dawən a Dabawəzləv ta njigi a nin. ⁴⁷Hayin duze, hidi ma həl kəzəɗ tane ida hidi ti sən nəv njijik zaba, aza a kaw kəzəɗ tane ida zləra səsəray ka va a nəv njijik kun wər, njijik ta va ka janu, kuhu tik a va ka yaha á zlimi. 12:47 Zak 4:17⁴⁸Gara hidi ma həl kəzəɗ mangar a sən nəv njijik kun, ko ti ɗiya kən ma va ka bebeɗa pəm a tala tik, njijik a va ka pəmu kazaway kun. Ta ceɗ hini acin, Dabawəzləv ti vəl kən pe a hidi wər, a va ka gər kən pe a zləra tik ɗere. Ti vəlen kəzəɗ maday a hidi a zləra ka ɗiyu, a may hidi toku ka vəl talan tik kərap ka kaw kəzəɗ toku zləra səsəray.»

Yesu a ya a talalay kemi?

(Mat 10:34-36; 16:2-3; 5:25-26)

⁴⁹Yesu a ngar a nimin: «Kati ya a talalay ka da kuhu. Kati may kwet kuhu toku ka zlaw səɓacah. ⁵⁰Ama sey kata a talan ɗa ka jem a liɓ beni a zakay, kama kuhu toku ka zlaw. Tá nja cah nəv ɗa a kwir, a va ka kwir, kwir kwir təɗ ka pic mgbi fini tik. 12:50 Mak 10:38⁵¹Yo, hin ta ɓənu wər, kati ya a talalay ka da nja menekin a ndirigi vu? Awu, ta ceɗ hini, kati ya ka kpal ndirigi za ɓa. 12:51 2:14⁵²Daka a picah, ndiri tane ida jeɓin a va ka kpaligi za pana pana. Ndiri makaɗ a va ka ngəmi talan tete ndiri səray kun. Aza ndiri səray a va ka ngəmi talan tete ndiri makaɗ kun. 12:52 14:26; 21:16; Mat 24:10; Mak 13:12⁵³Cin kərti a va ka ngəmi talan ege kərti tik kun. Aza kərtapa tik ɗere a va ka ngəmi talan ege cin kun. Mamən kərti a va ka ngəmi talan ege kərti tik kun. Aza kərtaza tik ɗere a va ka ngəmi talan ege mamən kun. Aza wa sin ɗere na mamən zelen ege wərti danakway tik.» 12:53 Mic 7:6

⁵⁴Yesu mata way ka ləwa a ndiri ta zəɗ ngaz tik za, a ngareten a ndiri ma ɓas ɓas acin: «Na hini, hin ta nja ka ləma gazlavay á kaɗ za milen, hi nja ka ngar: “Kay, a picah van a va ka za ta,” aza a nja ka nja kap wa nja ma hini. ⁵⁵Aza hin ta nja ka ləma miɗ a ca ma pala pala, hi nja ka ngar: “Tala sife a tar ta,” aza a nja ka nja kap wa nja ma hini. ⁵⁶Na hini, hin ndiri ma jozli ma, gara kən pana pana a tala hayək a wacah ɓaw a wəzləv, hin ti sən sla tik ninek ninek. Ama gara kən pana pana ma nja ka ɗiya azal a daba hini cah, hine sən sla pala ma daba ma tik səka ɗakun, mi ma həl mi?

⁵⁷«Hi ɓən a tala nja hini ta talalay cah a zləra hini səka kwayi, aza hine ɗiya kən a katəf tik kwayi? ⁵⁸Yo, ta ceɗ hini, a picah hidi ti fiyoh ka kita, hin ta va ka sliɗ ka va á katəf ngiɗ ka ɓas kita tik, ma gar kaɗ, hine cəba ma tik. Akun a va ka tepoh a zləra ma ɓas kita. Aza ma ɓas kita toku a va ka vəloh a zləra soji, aza soji toku a va ka fiyoh a je fərsəna. ⁵⁹Yo ta ceɗ hini kaɗ, a je fərsəna toku, ha yaɓ dala kərap kap kap wa nja mata zlohigi ɗakun wər, a ficikohigi kaɗ kun.»

Mbəzl ma kaɗ ka jan micin

¹Kedirek ndiri maparam ti yigi a zləra Yesu, aza a ngareten: «Maday, min ti zlimi labar a tala ndiri maparam ta liɓlay Galili. Mandala ndiri Galili toku ta fateten kən soson a Dabawəzləv, Pilat, masara ma mar lay ti pəm ta za.» ²Yesu a ngareten: «Hine ɓən wər, ndiri Galiligi toku ti ɗiyi ma ngav ngav day ka na ndiri Galili maparamigi aɗa mátá pəm ta za vu? ³Hi njá ka ɓənu wa sin kun. Ko na hini, ta ceɗ hini, hi mbəzl ma kaɗ ka bu nəv hini za ɗakun wər, hi va ka məc kərap wa nja sinigi ɗere. 13:3 Dir 7:13⁴Hin ti zlimi labar a tala ndiri ma guɓ a tala cəfaɗ cəfaɗ ma məcigi a liɓlay Zeruzalem kiɗe. Beden je gəba ma cim ane Silewe a paseten a talan, mátá məcigi. Ko a tala sinigi hine ɓən wər, ma ngav ngav tan day ka ndiri maparamigi ta liɓlay Zeruzalem, aɗa mátá məcigi. ⁵Hi njá ka ɓənu wa sin kun. Ko na hini, ta ceɗ hini, hi mbəzl ma kaɗ ka bu nəv hini za ɗakun wər, hi va ka məc kərap wa nja sinigi ɗere.»

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala vizi mangar a mbu kun

⁶Ka dawən tik Yesu a ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a ndiri ma ɓas ɓas. A ngar: «Hidi maparam ɗaha, a kəlah vizi ka lay biz tik. Mata sla ka təra na tik, sliɗ va janu, a mbu kun. 13:6 Mat 21:19; Mak 11:13⁷Nji tik ka wan ka wan lay va, cəɓ makaɗ, nep a mbu kun. A ngaren a hidi ma nja ka saf tik acin: “A ləma, cəɓ ya ɗa viya makaɗ, ta nja ka ya ka gər mambambu vizi cah, aza ta nja ka janu, a mbu kun. Kay, tá nja cah a bəlu kaɗ, a nja ka tak lay səɓ kahay.” ⁸Gawla toku a ngaren: “Maday a keru ka saf á wan həndan. Ta va ka ɗa hayək a madaba tik, aza ta va ka yaɓ bəbah gənaw a nin. 13:8 2Pi 3:9, 15⁹Ta ɗiyu wa toku za, a va ka mbu acin á wan vu, ásəɗ. A mbu kun wər, di ma bəl kaɗ acin.”»

Yesu ege wərti nja masərəf, a pic nəp ndiri Yahudiyagi

¹⁰A *pic nəp ndiri Yahudiyagi, Yesu ane *je janga tan, a ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi ta nin. 13:10 Mak 2:27-28¹¹Wərti maparam ɗaha a daba tan, *masərəf a kəsəm tik. *Masərəf toku ti kisu, ti təɗ viya guɓ a tala cəfaɗ cəfaɗ. A va gar sək sək kun, *masərəf toku á maru kaɗ. ¹²Yesu mata ləmu za, wəlu, aza a ngaren acin: «Wərti cah, hati bit ka dal ku.» ¹³Ɓaw zləra ca a tala tik. Njoɗ wərti toku a va tik sək sək á gar. A folay Dabawəzləv tik. Ti bit acin. ¹⁴Hidi maday ta je janga Yahudiyagi mata ləma kən toku za, ti bas nəv a tala Yesu mata bit wərti toku a pic nəp tan. A ngareten a ndiri ma ɓas ɓas acin: «Ta ceɗ hini, gara kəzəɗ wər, a nja ka həl sey a liɓ wan koh á gindik. Ndiri ma dal dal ti may ta ka yigi, mata yigi ka wan ma koh toku. A pic nəp wər, kəzəɗ ɗa ɗakun.» 13:14 Exo 20:9-10¹⁵Yesu a ngareten: «Hin ndiri nja ndukun talan ma toy toy cicah, a pic nəp, na hini, hi nja ka masl zla hini kaɗ ege njenw njenw hini ka tep ka sa yəm kun vu? 13:15 14:5; Mat 12:11-12¹⁶Hi ləma, wərti toku vinen *Abəraham. *Gudul á maru kaɗ kamatakan. Ti təɗ viya guɓ a tala cəfaɗ cəfaɗ. Yo aza acin a pic nəp hini má hi nja ka pəla kən soson hini kaɗ, a bilike ka gam masərəf a kəsəm wərti toku za ka va á gar vu?» 13:16 vinen Abəraham: 1:54-55, 73; 3:8; 19:9¹⁷Labar Yesu mata ceɗu toku, weli a həleten a ndiri kərap ma tireh ka sin. Gara ndiri maparam ma ɓas ɓas wər, nəv tan ɗewerakun a tala kula kən menekin Yesu ta nja ka ɗiyu pana pana.

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala ndirimi gorbok ege njozl ta biret

(Mat 13:31-33; Mak 4:30-32)

¹⁸Yesu a ngar: «Tá nja cah ta va ka sla lay, Dabawəzləv ta nja ka maru a kən maparam. Gara lay, Dabawəzləv ta nja ka maru wər, ¹⁹a nja ka tar kedirek a ndata wa nja hidi ma ɓaw ndirimi gorbok, aza ma zləku ka lay biz tik. Mata zləku za, a təvay tik, a gəlay tik, gəl gəl mbaɗ ka pay maday ma hir hir. Aza vikinigi a nja ka yigi ka bi je tan a nin.» 13:19 Ezé 17:23; Mat 13:31

²⁰Yesu a ngar a nimin: «Ta va ka sla lay, Dabawəzləv ta nja ka maru a kən maparam. Gara lay, Dabawəzləv ta nja ka maru ²¹a nja ka tar zaya zaya wa nja wərti ma ɓaw *njozl ta biret ka gaɓ a liɓ masəf reta buhu ka bas hipipipip kərap za.» 13:21 Mat 13:33

Gara medikiɗ ma tenw

(Mat 7:13-14, 21-23)

²²Yesu a zlan liɓlay pana pana ka va a liɓlay Zeruzalem. Ka liɓlay ka liɓlay mata zlan a nin za, a ceɗeten Nawər Menekin a ndirigi. ²³Pic takan hidi maparam a nehu, a ngar: «Maday, sey ndiri kedirek a ndata á va ka jani bit micin tan á gindik vu?» Yesu a ceketen a ndiri kərap acin, a ngareten: ²⁴«Tá nəp cah hi mbəlam kwet a sembe hini kərap ka tuh áka gara medikiɗ ma tenw. Ta ceɗ hini, ta sla za, ndiri pe a va ka mbəlam ta, mbəlam mbəlam kwet ka tuh, aza a va ka jan ka tuhigi ɗakun. ²⁵Ngam pic takan njijik a va ka sliɗ ka pek medikiɗ tik kaɗ. Ta va ka pek kaɗ, hini a wilin a lakwat wər, hi va ka cen zləra acin: “Vay, vay, a zlər kini medikiɗ kaɗ, mini ka tuhay səka.” Njijik toku a va ka ngar hini: “Ko hi yaha á ki za ki, ta sən hini ɗakun.” ²⁶Hi va ka ngar: “Vay, a ləma, min ti ham kən ham ɓaw min ti sa kən tete hoh kamatakan. Aza pic maparam hati ya a liɓlay kini ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi ɗere ɗakun vu?” ²⁷Njijik toku a va ka ngar hini a nimin: “Ko hi yaha á ki za ki, tete’w bay ɗa, ta sən hini səka ɗakun. Hi sliɗ, hine va hini a jakwar ɗa a watoku za, hin kərap ma nja ka ɗiya ma ngav ngav cicah.” 13:27 2Ti 2:19²⁸Yo hi zlimi, ta ceɗ hini, hin ta va ka ləma *Abəraham, *Izak, *Zakob ɓaw *makatəf Dabawəzləv ta kamatakan kərap ka lay Dabawəzləv ta maru, hi va ka han, aza hi va ka wərna, ngam na hini, a va ka ficik hini á lakwat za. ²⁹Aza acin ndiri maparam ka madabalay ka madabalay a va ka tuhigi ka lay Dabawəzləv ta maru ka zəm wili dara. ³⁰Yo ta ceɗ hini acin, ka lay Dabawəzləv ta maru toku, zal zal ndirigi a va ka njigi ka talan, aza tala gana ndirigi a va ka njigi ka zal zal ndirigi.» 13:30 Mat 19:30

Yesu tete ndiri ta liɓlay Zeruzalem

(Mat 23:37-39)

³¹Kedirek ndiri *Farisagi maparam ti yigi a zləra Yesu, fiteɗ fiteɗ ta ka ceɗeten ma, a ngareten: «A sliɗ ma va ku a lay maparam, ngam bay *Herod a gər ka pəmoh za.» ^32-33Yesu a ngareten: «Hi va hine ceɗen a gawla nja dabaray toku, hine ngaren wisike: “Pic kaw ɗa a təɗ kese kun. Ngam ko ɗiya ɗiya wa siki, *makatəf Dabawəzləv a məc a liɓlay maparam kun, sey a Zeruzalem. A picah ta va səɓ a gibik gibik ka va a Zeruzalem, aza ta va ka gam *masərəf a kəsəm ndirigi katəf katəf, aza ta va ka bit ma dal daligi ɗere. A gbəm ta va ka ɗiyu wa sin. Pahəndan ta va ka təɗ a Zeruzalem za di ka mgbi fini kəzəɗ ɗa acin.”

³⁴«Haya, hini ndiri ta liɓlay Zeruzalem, hi nja ka pəm *makatəf Dabawəzləv gi za, aza ndiri maparam Dabawəzləv ta nja ka zləna ta, hi nja ka nda ta a gugun ka pəm za. Hi ləma, kati mbəlamu kwet cəɓ pe ka kəməs hini wa nja mamən gamndak ta nja ka kəməs wəri tik. Aza nep hine may kun. ³⁵Yo, tá nja cah Dabawəzləv a va ka pəɗ zləra tik ka liɓlay hini za, liɓlay tik ka pas kaɗ. Ta ceɗ hini, hi va ka ləma ka baba kun təɗ ka pic, hin ta va ka ngar ka kata: “Dabawəzləv mata ker micin hidi, ma yaha áka zlim tik za fonna.”» 13:35 Dir 118:26; Ezé 10:18-19

Yesu ege hidi nji kəsəm ma hov hov, a pic nəp Yahudiyagi

¹A *pic nəp ndiri Yahudiyagi maparam, Yesu sliɗ va ita hidi maday ta daba ndiri *Farisagi ka zəm wili a nin. Ndiri kərap ma vi ka zəm wili ɓaw həra ca ka Yesu ka saf ko a va ka həl mi a pic tik. 14:1 Mak 2:27-28²Hidi maparam a nin ɗere, a dal, kəsəm tik ti hov pirke pirke. Ma gar gar a gibe Yesu. ³Yesu takana acin a ngareten a *maləmigi ɓaw a Farisagi: «Mazuko tokon a ngar ka bit hidi ma dal dal a pic nəp ninek vu, mbikiɗ vu?» ⁴Sinigi kərap tete’w tete’wgi kaɗ. Yesu ɓaw zləra, ɗiya a tala gawla toku acin, bitu ka dal tik za, aza a ngaren: «A sliɗ za, ma va ku ita.» ⁵Mata bitu za, Yesu a ngareten a ndiri toku kərap acin: «Tátoku kərti hini akun zla hini ti ndəv a liɓ yəm a pic nəp wər, hi va ka jem njoɗ ka ɓawa kən hini za ɗakun vu?» 14:5 13:15-16; Mat 12:11⁶Mata zlimi ləwa toku za, ti pələk talan tan, aza a sən ta ka ceketen a Yesu a nja siki kun.

Ngəz a tala mbat lay nja ka lay dara

⁷Yesu ta zəm wili tete ndiri toku, ləma ndiri maparamigi a gəri kula lay nja menekin ka nja a nin. Mata ləma ta za, a ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam acin ka ngəz ta. A ngar: 14:7 20:46⁸«A pic maparam ngama ku ta va ka wəloh ka zəm wili dara ngazl wərti, hoh ta va za, a njá ka gər kula lay nja menekin ka nja a nin kun. Ngam ko a daba ndiri mata wəla ta, hidi má day za ka hoh ɗaha a nin wər, 14:8 Pro 25:7⁹njijik ma wəla hini a va ka ngaroh: “A sliɗ za, ma keren lay nja a maday cah.” Ti nja wa toku, weli a va ka həloh a lay sliɗ za ka va ka nja ka hayək. ¹⁰Səwan ngama ku ta va ka wəloh ka zəm wili dara, ma va njay ku ka hayək ɓa. Ta ləmoh za, a va ka ngaroh: “Ngama ɗa, ha nja ka hayək kemi, a ya ma njay ku ka kula lay nja menekin cah.” Ti nja wa toku, ndiri, njijik mata wəla ta ɗere, a va ka cohigi acin ka hidi maday. ¹¹Yo tá nja cah hin ti zlimi kiɗe, hidi ma gəl talan tik za, Dabawəzləv a va ka gəcu kaɗ. Hidi ma gəc talan tik kaɗ, Dabawəzləv a va ka kafu za.» 14:11 Mat 23:12

¹²Yesu mata way ka ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ za, a ngaren a Farisa ma wəla tik ka zəm wili toku acin: «Hoh ta va ka wəla ndirigi ka zəm wili dara, a njá ka wəla ngami kugi kun, ko golomocogi, ko vunogi, aza ko mediki ku nja kən, a njá ka wəla ta kun. A tala mi, hati wəla ndiri toku wər, ndiri toku a va ka pəlohigi azal a lay tik. ¹³A zlimi, hoh ta va ka wəla ndirigi, ma wəla nja motokonigi, ma gbərəw gbərəwigi, ma jabanigi ɓaw wələfigi. 14:13 Deu 14:29¹⁴Ta sla za, nəv ku a va ka nja guɗum. Ngam na tan, kən ɗaha a zləra tan ka pəlohu a lay tik kun. Dabawəzləv a talan tik a va ka pəlohu a pic ta va ka mbəla ndiri ma ɗiyi kən Dabawəzləv ta may a civi za.»

Hidi ma wəla ndirigi ka zəm wili dara

(Mat 22:1-10)

¹⁵Ndiri ma zəmi wili tete Yesu mata zlimi labar tik za, hidi takan ta daba tan a ngaren a Yesu: «Kay, nəv ndiri ma va ka zəmi wili ka lay Dabawəzləv ta maru a va ka nja guɗum.» 14:15 13:29¹⁶Yesu a ngaren a ma ma ngaɓ ngaɓ acin: «Hidi maparam ɗaha, á ta wili dara maday ka wəla ndiri pe ka zəm tik. ¹⁷Mata ta wili, ta ta za, zlən hidi ma nja ka həl kəzəɗ tik ka va ka wəla ndirigi acin. Gawla toku sliɗ va jan tete ndiri maparamigi. A ngareten takan takan: “Ta nja cah wili ti ta acin, hi ya ka zəm tik.” ¹⁸Aza ko nayi a ngar: “Kay, ta va ka jan katəf ka vay kun.” “Kay, ta va ka jan katəf ka vay kun.” Həndan a ngar: “Kati səkəm lay biz a zləra hidi. Tá nja cah ta va ka va ka hizl tik. A njá ka bas ka nəv kun.” ¹⁹Həndan a ngar: “Kati səkəm zla guɓ, tá nja cah ta va ka jəkwaneten biz ka saf. A njá ka bas ka nəv kun.” ²⁰Həndan ɗere a ngar: “Ta ngazl wərti səɓ səɓ cah, ta va ka jan ka vay kun.” ²¹Ndiri toku mata ngareten wa toku za, gawla toku sliɗ ya tik ita acin, a ngaren a maday tik: “Ta janay ka ndirigi ɗakun.” Aza a ceɗen labar, ndiri toku mata ngareten. Maday tik mata zlimi wa toku za, ti bas nəv. A ngaren a hidi ma nja ka həl kəzəɗ tik toku: “A sliɗ, ma va lalan ka lay ndiri ta nja ka ɓasigi a nin ɓaw á mazləzla katəfigi ngiɗ. Ma wəla nja motokonigi, ma gbərəw gbərəwigi, wələfigi ɓaw vidiligi, sinigi ka yigi ka zəm wili takana toku.” ²²Gawla toku sliɗ va ceɗeten acin. Mata cəɓa ita za, a ngaren a njijik: “Maday ɗa, kati wəla ndirigi wa nja hoh mata ceɗ ka. Ti yigi pe. Ama jik a wek kun, lay ma fəna fəna a wilin.” ²³Maday toku a ngaren: “A sliɗ, ma va á katəf ngiɗ. A nin ha va ka jan ndirigi ma naɓəra ta ka yigi ka wek jik za!” ²⁴Ta ceɗ hini kaɗ, a daba ci ndiri ma salarigi ka ya ka zəm wili ɗa toku, ko hidi takan ma va ka təl tik ka pakam tik, ɗa ɗakun.» 14:24 22:30

Sey hidi ka ɓən á ɓən a zakay kama ka səba katəf Yesu

(Mat 10:37-38)

²⁵Pic maparam ndirigi pe sliɗ lapigi tete Yesu ka va ka lay. Kedirek Yesu ti gar kaɗ, bu a zal zal, aza a ngareten: ²⁶«Hidi ma may ka səba ka, sey sin ka may ka day ka cin, mamən, wərti tik, wəri tik, geleminigi ɓaw sin a talan tik kama di ka nja ka hidi ta zəɗ ngaz ɗa. 14:26 12:51-53; 18:29; Mat 10:37²⁷Hidi ma salar ka sa beni kúlá ka məc ɓaw ka salar ka səba dangaz ɗa, hidi tik a va ka nja ka hidi ta zəɗ ngaz ɗa ɗakun. 14:27 9:23; Mat 16:24; Mak 8:34²⁸Yo hi ɓənu a tala labar toku ninek ninek. Hin ti sənu, hidi ti may ka pəm jik wər, a nja ka pəm lisafi dala a zakay na kaf jik toku ka va a wəzləv ka sən, a va ka mgbi motokon tik kərap vu, a va ka mgbi ɗakun vu? ²⁹Akun ti kper je tik ka ndən səɓ, manja pəm lisafi tik a zakay wər, ta ndənu, ndən ndən za, a va ka memeɗu kaɗ kun. Ndiri ta ləma ta za, a va ka fiteɗi kəsəm ka miseten acin. ³⁰A va ka ngarigi: “Hi ləmay na, gawla toku a ngar: Ta va ka ndən jik ka kpaw ta, aza ndən ndən, a jan ka memeɗu kaɗ kun, sembe tik gəc.” ³¹Yo hin ti sənu ɗere, bay ma mar ndiri wujine guɓ ti may ka va ka ləm a cala bay tik maparam ma ya katəf ka kap tik tete ndiri wujine guɓ guɓ səray, a va ka ɓənu á ɓən a zakay. A va ka ngar: “Min ti təɗ gəga ka kap ndiri má day za ka mini tokon vu, mi təɗ kun vu?” ³²Ta ɓənu, ɓən ɓən za, a va ka ngar: “Sembe kini gəc.” A va ka zlən ndirigi a gibik acin ka va ka jan tete cala bay tik a katəf ka caten zləra ka zeri ma kaɗ. ³³Yo, ta ceɗ hini kaɗ ɗere, hi ɓənu á ɓən a zakay. Hidi ta daba hini ma may ka nja ka hidi ta zəɗ ngaz ɗa, sey ka ker kən tik kərap ta maru kaɗ kama di ka səba ka.»

Labar a tala kətəf ma lalah lalah

(Mat 5:13; Mak 9:50)

³⁴Yesu a ngar a nimin: «Gara kətəf wər, kula kən menekin. Yaw pic takan ti mbaɗay tik lalah lalah acin wər, ha va ka ɗiyu acin a nja siki ka nja mgbiɗew mgbiɗew a nimin? ³⁵Ti nja wa nja ngatoku wər, sey ka zer. Ngam ko ka sek ka lay biz, a zleɓ kun. Ko ka sek ka kilviɗ, a zleɓ kun. A va ka nja ka kən kahay səɓ. Labar kata mata ceɗ hini toku, hidi ma mar zlimi ka zlimi tik, mata sləku a talan ninek ninek.» 14:35 Mat 11:15

Hidi ma mar ege tumuk tik ma lekw

(Mat 18:12-14)

¹Pic maparam *dəwanigi tete ndiri maparam ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav kərap sliɗ vigi a zləra Yesu ka zlimi labar tik. 15:1 Mat 9:10²*Farisagi tete *maləmigi mata ləmi ndiri toku za, a basi nəv, a ngarigi ka Yesu: «Gawla toku a nja ka kaw ndiri ma nja ka ɗiyi ma ngav ngav zləra səsəray, aza a nja ka zəmi wili tete sinigi.» ³Ta ɓənigi wa toku, Yesu a ngareten acin a ma ma ngaɓ ngaɓ: 15:3 Zan 10:11-15⁴«Hi ɓən a tala hidi maparam ta daba hini, a mar tumuk bələk. Pic takan tumuk tik ma takan mátá pin mátá lekw. Njoɗ sin dəɓ kaɗ ka tumuk tik ma wom dərfatakan atama dərfatakan ker kese a zləra cala ma mar tegi, sliɗ va ka gər ma takan ma lekw toku. Va gər gər, ti janu. 15:4 Ezé 34:11, 16⁵Mata janu za acin, nəv tik ɗewerakun, ɓaw kən tik pak a wəla, ⁶sliɗ ya tik ita. Wəla ngami tik tete medike tegi, a ngareten: “Hi ya ndiri ɗa, kati jan kən ɗa ma lekw cah. Nəv ɗa ɗewerakun. Hidi ta ɓeɓel tokon á lap acin.”» ⁷Yesu mata ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ toku za, ceɗeten pala madaba tik acin. A ngar: «Yo ta ceɗ hini, a daba ndiri pe ma nja ka ɗiyi kən ma ngav ngav, ko hidi takan á gindik ti bu nəv tik za a gibe Dabawəzləv wər, Dabawəzləv a va ka ɓeɓel kahay kahay wa nja na ma mar toku. A va ka ɓeɓel day za a tala hidi ma takan ma bu nəv tik toku ka ndiri ma wom dərfatakan atama dərfatakan maparamigi ma ci talan tan ka ndiri ma kap ta gibe Dabawəzləv, aza mangar a mayi ka bu nəv tan za kun.»

Wərti nji dala tik ma lekw

⁸Yesu a ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ maparam, a ngar: «Wərti maparam ɗaha, a mar dala gabal guɓ. Pic takan dala tik gabal takan ti lekw. Wərti toku sliɗ mbəl kuhu ka gər tik, va far far a wata, va far far a wata, gər gər, ti jan kən tik acin. ⁹Mata janu za, njoɗ wəla ngami tik tete medike tegi, a ngar: “Hi ya ndiri ɗa, kati jan dala ɗa ma lekw cah. Nəv ɗa ɗewerakun. Hidi ta ɓeɓel tokon á lap.”» ¹⁰Yesu mata ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ toku za, ceɗeten pala madaba tik acin. A ngar: «Yo, ta ceɗ hini, a daba ndiri pe ma nja ka ɗiyi kən ma ngav ngav, ko hidi takan á gindik ti bu nəv tik a gibe Dabawəzləv za wər, *mazlən Dabawəzləv gi a va ka ɓeɓeligi. A va ka ɓeɓeligi kahay kahay a tala tik wa nja wərti ma jan dala tik toku.»

Kərti tik ma lekw, cin ti jan kən tik

¹¹Yesu a ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a nimin. A ngar: «Hidi maparam ɗaha, á mar wəri kərtapa səray. 15:11 Mat 21:28¹²Pic takan meze mekedirek a ngaren a cin: “Vay, a wak kini gənan ku za, min ta va ka pasu ka je ku, aza ma vəlaku na ɗa za.” Mata ngaren wa toku za, cin dəɓ kaɗ ka gənan toku acin, wak wak za, ɓaw vəleten.

¹³«Wan kedirek meze mekedirek takana va ɓaw gənan tik, ber ber kərap za, sliɗ va tik a dala tik a liɓlay ma gədək ka va ka njay tik a nin. Mata təɗ a liɓlay toku za, ti nja manja ndukun talan, ɓaw dala tik, cakway cakway hirre. Kedirek ti way a zləra tik. 15:13 Pro 29:3¹⁴Mata ngav dala tik kərap za, metis maday ti ya a liɓlay toku, aza kən kedirek ɗaha a zləra tik baba kun. ¹⁵Sliɗ va acin a zləra hidi maparam ta liɓlay toku ka zəm metis a zləra tik. Gawla toku zlənu ka va ka mar vegedem a donu. ¹⁶Ta mar toku, metis a ləɓen kahay kahay. May may ácah ka hamay kən, vegedem ta nja ka nguf tegi, ama hidi ma vəlen ɗa ɗakun.

¹⁷«Pic takan gawla toku a ɓən a tala nja tik ma saha saha. Ɓən ɓən za, a ngar: “Ndiri kərap ma həli kəzəɗ vay a nja ka hami kən ham, ham ham ker ka hayək. Aza na ɗa, metis a kukur gugun dawən ɗa a wacah. ¹⁸Kay səwan ta va ka cəɓ ɗa ka va ita a zləra vay. Ta va za, ta va ka ngaren: Vay, kati ɗiya kən ma ngav ngav a gibe Dabawəzləv, aza kati ɗiyoh ɗere. ¹⁹Tá nja cah a nja ka ca ka baba wa nja zlim kərti ku kun, ma ca ka səɓ ka maɓarmay hidi ma həl kəzəɗ ku.” ²⁰Mata ɓənu wa toku za, sliɗ ka cəɓ acin ka va ita a zləra cin. Ta va a wilin gədək a mazləzla katəf, njoɗ cin ti ləma zaba. Mata ləma za, saha tik a həlen kahay kahay. Sliɗ á si, si si va janigi a sin a katəf, aza kpirim kaw ka wəla. ²¹Kərti tik a ngaren acin: “Vay, kati ɗiya kən ma ngav ngav a gibe Dabawəzləv, aza kati ɗiyoh ɗere. Tá nja cah, a nja ka ca ka baba wa nja zlim kərti ku kun.” ²²Ama cin wər, wəla ma həli kəzəɗ tegi, a ngareten: “Hi sliɗ, hine va lalan, hine ɓawa kula lukut menekin, hine fiyen. Hine va hine ɓawa mepinpin, hine təmen a zləra, aza hine va hine ɓawa kərap ɗere, hine təmen a ngaz. ²³Hine kaw zla, hidi mata geh tokon cah, hine fatu, min tokon ka zəm kula wili menekin wek wek ka ɓeɓel aza ka dara acin. ²⁴Ndah, kərti ɗa cah kata ngar ti məc, azama a vere a wilin. Ta nja za ti lekw, tá nja cah ti jan acin. Nəv ɗa ɗewerakun.” Ma həli kəzəɗ tegi sliɗ vigi ka ɗiyi kən, maday tan mata ngareten. Kedirek dara maday ti gbəmgban acin, ndiri kərap a ɓeɓeligi. 15:24 Efe 2:5

²⁵«Kən titoku ta ɗiya kərap, mazəmida gawla a wilin a donu. Nəp kedirek, sliɗ ka ya tik ita. Mata va ka nja mbeh ka təɗa ita, zlimi gəma a gi ita cin gurum gurum, gurum gurum a dirfi tik guzl guzl. ²⁶Mata təɗ za, wəla hidi takan ta daba ndiri ma həli kəzəɗ cin, aza a nehu, a ngar: “Kən mi ma həl a picah ida vay, mi?” ²⁷Gawla toku a ngaren: “Golomocoh á cəɓa tik ita, aza cehw mátá fat zla ka dara, ka ɓeɓeligi, ngam ti jan kərti tik kurzlik kurzlik.” ²⁸Mazəmida gawla toku mata zlimi wa toku za, bas nəv, a may ka jem ida ɗakun. Cin ya a lakwat, a takwanu ka jem ida. ²⁹Kərti tik toku a ngaren acin: “Vay, a ləma, ti təɗ viya pe ta nja ka həl kəzəɗ ku, aza ko ha ngar ka ka həl mi, ta bazl ma ku kun. Yo, hati vəl ka mazlən vu? Ko bopu purtus a ndata, kata ka fatu za, mini ka zəmu tete ngami ɗagi ka ɗiya dara, ha vəl ka ɗakun. ³⁰Ama na kərti ku ma ngav gənan ku kərap ka pesl wərtigi mata cəɓaha za, hati ɓaw zla min tokon mata geh cah, aza hati faten ka ɗiya dara a sin.” ³¹Cin a ngaren acin: “Kərti ɗa, a njá ka bas nəv kun, mi nja ka nja a hoh kepic kepic. Kən kərap ta maru, na ku. ³²A ləma, golomocoh cah kata ngar ti məc, azama a vere. Ta nja za ti lekw, tá nja cah ti jan acin. Yaw mata nja wa nja ngatoku acin, hidi ka ɗiya tokon dara maday, aza hidi ka ɓeɓel tokon kun vu?”»

Hidi ma ter dabaray a tala maday tik

¹Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «Bəbay hidi maparam ɗaha nja kən kahay kahay. Mbat hidi takan acin ka pəm lisafi kəni toku. Pic takan ndiri maparamigi yigi a zləra bəbay hidi toku, a ngareten: “Hidi ma nja ka pəm lisafi kəni ku cah a ngav gənan ku.” ²Mata zlimi wa toku za, wəlu, a ngaren: “Ndirigi ti ceɗ kigi, ha nja ka ngav gənan ɗa ta. Yo, a da ɗerewel pəm lisafi tik, ta hizlu.” Mata da za, ɗafen. Hizl hizl za, dala tik ti ngav duze. A ngaren acin: “Tá nja cah, ta may hoh ka pəm lisafi kən ɗagi baba kun.” ³Mata zlimi wa toku za, a ɓən á liɓi za, a ngar: “Kay, maday ɗa a va ka ficik ka ka kəzəɗ tik kaɗ, yaw tá nja cah acin kata ka jan kən gadəbəlak ɗa baba a ki? Ndah, sembe ɗa na biz ɗa ɗakun, aza ka dəkəɓ kən a zləra ndirigi ɗere, weli a va ka həl ka.” ⁴Ɓən ɓən za, a ngar: “Yawa, kati sən kən, ta va ka ɗiyu acin. Ta va ka kaw ngama tete ndirigi, maday ɗa ta ficik ka ka kəzəɗ tik kaɗ za, ndiri toku ka yək kigi zləra səsəray ita tan.” ⁵Mata ɓənu wa toku za, wəla ndiri mangar dəwa maday tik a zləra tan, wəla tegi takan takan. Ci hidi mata ya za, a ngaren: “Dəwa maday ɗa ta zləra ku, kən mi?” ⁶A ngaren: “Tapal ɗawa madəday bələk.” Gawla toku a ngaren: “Ndah ɗerewel dəwa ku. A nja kaɗ njoɗ, ma lalaɓ tapal ɗawa madəday wom jeɓin á gindik, aza ma ker ma fəna tik kaɗ.” ⁷Wəla hidi maparam, a ngaren: “Na ku, dəwa maday ɗa ta zləra ku, kən mi?” A ngaren: “Buh ndirimi bələk jeɓin.” A ngaren: “Ndah ɗerewel dəwa ku, a lalaɓ buh bələk foɗ á gindik.” Mata ngar wa toku za, ngam sin a may ka kaw ngama tete ndiri toku.» ⁸Yesu mata way ləwa toku za, a ngar: «Ta fol gawla ma kəɓ maday tik toku, ngam ti sən ter dabaray ka bit talan tik. Yo, ta ceɗ hini, hin ndiri ɗa, ndiri ta talalay cah, ɓen tan ta nja ka ɗiya ta kəsəm kəsəm day ka na ndiri ma jani lay ma kəngay a zləra Dabawəzləv. 16:8 Efe 5:8⁹Gara kata wər, ta ngəz hini. Dala wər miɗ ma cay tik. Hi ɓawu hine ɗiyaten menekin a ndirigi a sin, hini ka kaw ngama tete sinigi. Ngam a pic məc hini, kən ma va ka həl a gənan hini toku ɗa baba kun. Gara na hini acin, a va ka yək hini zləra səsəray a wəzləv.

¹⁰«Ta ceɗ hini, hidi ma nja ka kaw kəzəɗ tik kedirek a ndata zləra səsəray, ko kəzəɗ maday ta va ka janu, a va ka kaw zləra səsəray ɗere. Hidi ma nja ka kaw kəzəɗ mekedirek a sabaray, ko kəzəɗ maday ta va ka janu, a va ka kawu a sabaray ɗere. 16:10 19:17-19; Mat 25:21-23¹¹Yaw aza acin, gənan tane talalay a wacah, hi sən kaw tik zləra səsəray kun, diri gənan menekin, Dabawəzləv a va ka vəl hini a zləra ka kaw tik vu? ¹²A picah kən, hidi mata vəl hini a zləra hini ka safu, hi kawu zləra səsəray kun wər, kən, Dabawəzləv mata ɗeru kaɗ ka vəl hini a zləra, a va ka vəl hini vu?

¹³«Hin ti sənu, hidi ma nja ka wak zləra za ka həl kəzəɗ ndiri səray, ɗa ɗakun. A va ka may hidi ma takan, aza a va ka feh hidi həndan. A va ka kaw kəzəɗ hidi ma takan zləra səsəray ka həlu, aza kəzəɗ hidi həndan a va ka kawu a sabaray. Yo aza acin wa sin ɗere: Hidi takan ka wak zləra za, zləra həndan ka həl kəzəɗ Dabawəzləv, zləra həndan ka ɓas gənan, a va ɗakun.»

Yesu tete ndiri Farisagi

(Mat 11:12-13; 5:31-32; Mak 10:11-12)

¹⁴Ndiri *Farisagi mata zlimi ma Yesu toku za, a miseten a Yesu, ngam na tan, dala a nja ka baɗ ta. ¹⁵Yesu a ngareten: «Na hini, hi nja ka ɗaf talan hini a gibe ndirigi, ndirigi ka co hini ka ndiri ma ɗiyi kən Dabawəzləv ta may. Ama Dabawəzləv wər, ti sən nəv hini təɗ ka nəv táda za. Ta ceɗ hini, kən, ndirigi ta nja ka ca ta ka kula kən menekin, a həra Dabawəzləv wər, kən ma ngav ngav kazaway. 16:15 Mat 23:28

¹⁶«Kamatakan deftere *Moyiz ɓaw deftere *makatəf Dabawəzləv gi ɗaha, aza ndirigi ti səba ta kúlá ka pic, Zan mata ya. Zan mata ya za, Nawər Menekin wa nja Dabawəzləv ta va ka mar lay, a gi gbam lay acin. Aza ko nayi a mbəlam a sembe tik kərap ka nja a daba ndiri, Dabawəzləv ta va ka mar ta toku. ¹⁷Ko mata nja wa nja ngatoku, *mazuko Moyiz wər, a wilin. Ta ceɗ hini, ka pas hayək ege wəzləv kaɗ, toy toy kun. Ama ka pəsər kən kedirek a ndata a liɓ deftere mazuko toku toy toy.

¹⁸«Yo, ta ceɗ hini, a picah wapah ti gam wərti tik za, aza ti ngazl maparam, ti ɗiya ma ngav ngav. Aza wapah ma ngazl wərti, zelen mata gamu za toku, sin ti ɗiya ma ngav ngav ɗere.» 16:18 Mat 19:9; Mak 10:11-12; 1Ko 7:10-11

Bəbay hidi ege nji motokon

¹⁹Yesu a ngar: «Hidi maparam ɗaha, bəbay hidi. A nja ka fi lukut ma lubus lubus, kəsəm tik letetet, mangar səkəm tik toy toy. A nja ka ham kula kən tutu, ham ham zlan a dawən. Ko mi a senen kun. ²⁰Kepic kepic nji motokon maparam a nja ka wan a mejije tik, zlim tik Lazar. Mbəlah kwici kwici gbam kəsəm tik. ²¹Ko həza a nja ka yigi ka nakat tik. A may ácah ka felemey kən ham ma nja ka yaɓigi á mazlən pakam bəbay toku kaɗ ka hamay səka.

²²«Pic takan nji motokon toku ti məc acin. *Mazlən Dabawəzləv gi ya wət ta, tep a wəzləv a jakwar *Abəraham. Kedirek bəbay takana ti məc ɗere. Ɓaw ta, məɗ kaɗ. ²³A sa beni kahay kahay ka lay, ndiri ma məc məcigi ta njigi a nin. Kaf həra za, ləma *Abəraham gədək ege Lazar a jakwar tik. ²⁴Mata ləma ta za, wəla day day, a ngar: “Ala vay Abəraham a saf saha ɗa, ma bit ka za. Ma zləna Lazar mata jaɓ tala zləra ka yəm, mata ya tekw ka gana ɗa ka nja kwiɗin kwiɗin, ngam ta sa beni kazaway a liɓ kuhu cah.” ²⁵Abəraham a ngaren acin: “Kərti ɗa, a ɗasl talan ka nja ku menekin, hoh mata nja a tala hayək, ko kən kedirek a senoh ɗakun. Aza Lazar, na tik ti nja saha saha á gindik. Yaw, tá nja cah acin nəv tik ti maɗ, a ɓeɓel acin a zləra ɗa a wacah. Gara na ku wər, ha sa beni. ²⁶Yo aza kən maparam ɗere, wili ma kutuk ma zolon zolon ma kpal tokon za, ɗaha. Lay zlan ɗa ɗakun. Hidi ta zləra ɗa a wacah ti may ka vay a zləra hini, lay zlan ɗa ɗakun. Aza hidi ta zləra ku a watoku, ti may ka yaha a zləra kini, lay zlan ɗa ɗakun.” ²⁷Bəbay toku a ngar: “Kati zlimi labar ku toku, vay Abəraham. Tátoku acin ta may ácah, hoh ka zlən Lazar ka va njoɗ ita vay, ²⁸galamayigi ɗaha jeɓinigi. Mata va ceɗeten kən ma təɗaha a tala ɗa ka bət yəm a zlimi tan kaɗ. Ta zlim ta za ka buwi nəv tan za, ka njigi manja təɗahigi ka lay sa beni ɗa cah.” ²⁹Abəraham a ngaren: “Na golomocogi wər, deftere *Moyiz ɓaw labar *makatəf Dabawəzləv gi ɗaha ka ngəz ta. Ta va ka janga ta za, mata yək ta.” 16:29 2Ti 3:16³⁰Bəbay toku a ngar: “Awu vay Abəraham, mazuko ndiri toku gəc, sey hoh ka zlən hidi ma mbəla civi za ka va ka ceɗeten, di ka yək ta, aza ka buwi nəv tan.” ³¹Abəraham a ngaren acin: “A yəki labar Moyiz tete labar *makatəf Dabawəzləv gi kun wər, ko labar hidi ma mbəla a civi za, a va ka yək ta ɗakun ɗere.”»

Labar a tala ɗiya ma ngav ngav ɓaw zer ma ngav ngav

(Mat 18:6-7, 21-22; Mak 9:42)

¹Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «Kənigi ma nja ka bebeɗ ndirigi ka ker səba katəf Dabawəzləv kaɗ, a va ka nja ɗaha ko a pu. Ama ta ceɗ hini, beni maday a va ka ya a tala hidi ma va ka bebeɗ celen ka ker ka səba katəf ɗa. ²Hidi ma ɓən ka bebeɗ hidi a daba ndiri talan tələf ma ci talan ka kata ka ker katəf ɗa kaɗ, səwan mata kəreten lagun a hidi toku ka wəla, aza mata gwaɗ ta á liɓ yəm maday kaɗ. Ngam ti bebeɗ hidi ka ker katəf ɗa kaɗ wər, kita maday ɗaha a tala tik. ³Yo ta ceɗ hini, hi kaw talan hini acin ninek ninek.

«A picah coloh ti ɗiyoh ma ngav ngav wər, ma ngəzu. Ti coh zləra, ma zerenu ma ngav ngav tik kaɗ. ⁴Yo, coloh ti ɗiyoh ma ngav ngav, aza ti vay a zləra ku ka coh zləra ka ngaroh: “Ngama ɗa, kati ɗiyoh ma ngav ngav, a zereku kaɗ,” ma zerenu səɓ. Ko ti ɗiyoh ma ngav ngav ka dawən ka dawən cəɓ cesireɗ a liɓ pic ma takan, aza ti vay cəɓ cesireɗ ɗere ka neh zer ma ngav ngav, ma zerenu səɓ cəɓ cesireɗ ɗere.»

Ca talan ka Dabawəzləv

⁵*Makatəf Yesu gi a ngareten a Yesu: «Maday, a zleɓ kini səka mini ka ca talan ka Dabawəzləv ninek ninek.» 17:5 6:13⁶Yesu a ngareten: «Ta ceɗ hini, hin ti zer nəv hini yac kaɗ a Dabawəzləv wər, ko ca talan hini ka Dabawəzləv ti nja kedirek a ndata wa nja ndirimi gorbok, muk gəga. Hi va ka ngaren a pay maday acin: “A caf a watoku za, ma va ngəɓ a liɓ yəm,” a va ka pəɗ fok ka va ka ngəɓ a liɓ yəm wa nja ma hini.» 17:6 Mat 13:31; 21:21; Mak 11:23

Hidi ma həlay kəzəɗ Dabawəzləv tik manja mazlən

⁷Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik: «Hi zlimi, tátoku hidi maparam ɗaha, a nja ka həl kəzəɗ ida hidi həndan. A nja ka bizen, akun a nja ka marenu kən soson tik. Yo, gawla toku ta va ka ya a donu za, njijik a va ka ngaren: “A ya ma nja kaɗ, ma zəmay wili” vu? Awu, a va ka ngaren wa sin kun. ⁸A va ka ngaren ɓa: “A va ma sər lukut ku kaɗ, ma ya ma ta ka wili. Ha tu za, ma daha, kata ka zəmu. Ta zəmu za, di ma zəm na ku acin.” ⁹Gawla toku ta way kəzəɗ tik wa nja njijik mata ngaren za, njijik toku a va ka folu acin vu? Awu, a folu ɗakun, ngam kəzəɗ ngatoku, kəzəɗ tik səɓ. ¹⁰Yo aza wa sin ɗere, hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa, hin ta ɗiya kəzəɗ hini kərap, Dabawəzləv mata vəl hini a zləra za, hine ngar: “Min ndiri ma həl kəzəɗ Dabawəzləv səɓ, yo ndirigi ka fol kini acin a tala mi, mi ɗiyay kəzəɗ kini səɓ.”» 17:10 1Ko 9:16-17

Yesu tete kwala kwalagi guɓ təɓa təɓa

¹¹Yesu a va ka va a liɓlay Zeruzalem. A zlan á matalaf liɓlay Samari ege liɓlay Galili. ¹²Ta zlan toku, a liɓlay maparam kwala kwalagi guɓ təɓa təɓa ti ləma ta, a vigi ka janigi tete sin. Cehey tan gaɓ kəcah, 17:12 Lev 13:46¹³a ci wəla day day. A ngarigi: «Yesu, Maday kini, a den kiye kini səka!» ¹⁴Yesu mata ləma ta za, a ngareten: «Hi sliɗ, hine va a zləra *mangarama ta *je Dabawəzləv, hine va ɗafen kəsəm hini, mata hizlu.» Mata zlim ta za, sliɗ vigi acin. Ta vigi á katəf ngiɗ, saf mbəlah ta kəsəm tan tem ti goh. Kwala kwala tan ɗa baba kun. 17:14 Lev 14:2-32; Mat 8:4; Mak 1:44; Luk 5:14¹⁵Ma takan ta daba tan mata ləma za, kəsəm tik ti zəɗ, a fol Dabawəzləv kahay kahay. Cəɓ a zal zal ka ya a zləra Yesu, ¹⁶gbərəw a metikisem a gibe tik, aza a ngaren: «Soko soko pe, maday ɗa.» Gawla toku mohuloy hidi, səban *Samarigi. 17:16 10:33¹⁷Yesu a ngar acin: «Kati zəɗ ndiri guɓigi ɗakun vu? Yaw aza acin wər, ma dərfatakanigi titoku a ki? ¹⁸A daba tan, ma ɓənu ka cəɓ a zal zal ka ya ka ngaren soko a Dabawəzləv ɗa ɗakun, sey mohuloy cah á gindik, a nja a nja siki?» ¹⁹A ngaren acin: «A sliɗ, ma va ku, hati ca talan ka kata, hati bit.» 17:19 Mat 9:22

Kənigi ma va ka ɗiya a zakay kama Yesu ka cəɓaha

(Mat 24:23-28, 37-41)

²⁰Pic takan ndiri *Farisagi a nehi Yesu, a ngareten: «Wa Maday, Dabawəzləv wər a va ka tar ka mar lay a pu?» Yesu a ngareten: «Ta ceɗ hini kaɗ, Dabawəzləv ta va ka mar lay, a va ka nja kir kir kun. ²¹Hidi ma va ka ngar hini: “Hi ləma, Dabawəzləv a mar lay a wacah,” akun: “A mar lay a wata,” ɗa ɗakun. Awu, ta ceɗ hini, tá nja səɓ cah, Dabawəzləv a mar ndiri maparam ta daba hini a wacah.» 17:21 11:2, 20; Mat 12:28

²²Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Ta sla za, pic takan ta va ka nja baba a daba hini ɗakun. Hi va ka may kwet ka ləma ka, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za ko pic takan á gindik, ama hi va ka ləma ka ɗakun. 17:22 21:7-24²³Ndiri maparam a va ka kəɓ hini, a va ka ɗaf hini a zləra ka ngar hini: “Yesu cah tawana cah,” akun: “Yesu cah tawana ngiɗ ta.” Ta va ka ngar hini wa toku, kana hi si guguk á wata, guguk á wata ka va ka hizl ka. 17:23 Mat 24:23-25; Mak 13:21-23²⁴Gara na ɗa wər, a pic, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha, a va ka gərən kun. Ndirigi a va ka ləma kigi wa nja van ma nja ka zəm, wəcəɗ á wata, wəcəɗ á wata ka kəngay lay gbam kaɗ. ²⁵Ama pic tik a wilin. Ko mata ɗiya ɗiya wa siki, sey kata ka sa beni kahay kahay a zakay, aza ndiri ma səɓ səɓ cah ka feh kigi. 17:25 9:21-22

²⁶«A pic kata, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka cəɓaha, kənigi a va ka ɗiya wa nja mandala *Noye mata nja a tala hayək. ²⁷Mandala tik ndirigi ti ɗiyi kən wa nja nəv tan mata may ta. A hənay gadəbəlak tan, a say kən sa tan, a ngazlay wərti tan, aza a vəli wəri tan a zəɗ wapah. Ti ɗiya ta wa nja ngatoku, ɗiya ɗiya təɗ ka pic, Noye mata jem a liɓ kambawal tik. Mata jem za, bəlay maday ti ya, talalay kəcak kəcak a yəm, aza ti lekwigi kərap. Sey Noye tete je tik ti bitigi. ²⁸Yo, a pic ta va ka cəɓaha, kənigi a va ka ɗiya wa nja mandala *Lot mata nja a tala hayək. Mandala tik ndirigi ti ɗiyi kən, nəv tan mata may ta. A hənay gadəbəlak tan, a say kən sa tan. A səkəmay kən tan, a bizey tan, aza a ndənay je tan. 17:28 Gen 19:24-25²⁹Ti ɗiya ta wa nja ngatoku təɗ ka pic, Lot mata sliɗ a liɓlay *Sodom za. Mata sliɗ tik za, kuhu ɓaw kən ma nja ka zlaw kuhu njoɗ ti yaha a wəzləv kaɗ acin, aza ndiri kərap ti lekwigi. ³⁰Yo, ta ceɗ hini, a pic, kata, Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka yaha ka ɗaf talan ɗa, kən a va ka ɗiya kap wa sin.

³¹«A pic tik acin, hidi ma nja nja ka lay ɓat tik, ta njá ka ɓənu ka jem ida ka gas kən tik kun. Ko hidi ma biz a donu, ta njá ka ɓənu ka cəɓ ita ka gas kən tik kun. 17:31 Mat 24:17-18; Mak 13:15-16³²Yo, hi ɗasl talan a tala kən ma təɗaha a tala wərti Lot. Mata bu həra ka saf a zal zal za, ti məc. 17:32 Gen 19:26³³Yo, ta ceɗ hini, hidi ma may ka bit micin tik a tala hayək a wacah, ta sla za a va ka lekw diri micin tik ta zləra Dabawəzləv. Gara hidi ma vəl micin tik ka lekw, a tala ta səba katəf ɗa, ta sla za a va ka jan diri micin tik a zləra Dabawəzləv. 17:33 9:24; Mat 16:25; Mak 8:35³⁴Ta ceɗ hini kaɗ, a vuɗu ya ɗa toku ta va ka jan ndiri səray ma wan wanigi ka lay ma takan. Ta va ka ɓaw ma takan za ka ker həndan a nin. ³⁵Ta va ka jan wərti sərayigi a həzigi. Ta va ka ɓaw ma takan za ka ker həndan a nin. [³⁶Ta va ka jan ndiri səray a bizigi a donu. Ta va ka ɓaw ma takan za ka ker ma takan.»] ³⁷Ndiri ta zəɗ ngaz tik a neh tegi acin, a ngareten: «Maday, kən ngatoku a va ka ɗiya ane ki?» Yesu a ngareten: «Yo hin ti sənu, ka lay kən ma məc məc ta nja ka nja a nin, mokodok a nja ka ɓasigi a nin.» 17:37 Job 39:30

Hidi ka cen zləra a Dabawəzləv manja dangar

¹Yesu a ləwaten a ndiri ta zəɗ ngaz tik a nimin, a ngareten: «Hin ta nja ka dəkəɓ kən a zləra Dabawəzləv, hi njá ka dangar lay cen zləra kun, hine ɓərəs kaɗ ka dəkəɓ tik təɗ ka pic tik, hin ta va ka jan kən toku.» Ndiri tik ka jan ka zlimi ma tik ninek ninek, a ceɗeten acin a ma ma ngaɓ ngaɓ. A ngareten: 18:1 11:2; Rom 12:12; Fil 4:6; Kol 4:2; 1Te 5:17²«A liɓlay maparam hidi maparam ma nja ka ɓas kita ɗaha. Gara na tik wər, a pərət a Dabawəzləv səka ɗakun, aza a nja ka saf ndirigi wa nja kən kahay. ³Ane liɓlay toku wərti ta mazləzlalay a nin ɗere. A nja ka va kepic kepic a zləra gawla ma ɓas kita toku ka cen zləra. A nja ka ngaren: “Maday, hidi maparam ti fi ka, aza ta gər ma tik kun, a wak kini za.” ⁴Nəp nəp ham madaba, gawla ma ɓas kita toku a may ka zleɓen kun. Ama wərti toku a wilin a takwanu ɓe ɓe. Mata gbor ma tik za acin, ma ɓas kita toku a ngar á liɓ za: “Ko ta pərət a Dabawəzləv kun, aza ta nja ka saf ndirigi wa nja kən kahay wər, ⁵kay səwan kata ka zleɓen a wərti cah, ngam a dangar ka kazaway. Ta zleɓen kun wər, a va ka ya kepic kepic ka dangar ka.”» 18:5 11:7-8⁶Yesu mata ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ ka way za, a ngar acin: «Yo, ma ta va ka ceɗ hini toku, hi sləku a talan ninek ninek. Wərti toku mata gbor ma hidi ma ɓas kita toku za, ko sin hidi ma tireh, ti zleɓen acin. ⁷Yaw azal Dabawəzləv vu? Ndiri tik mata mbat ta ma nja ka caten zləra pic pic, vuɗu vuɗu, a va ka zlay talan ka sinigi vu? ⁸Ta ceɗ hini, gara Dabawəzləv wər, hidi ma nja ka cen zləra, Dabawəzləv a va ka zlen wəla njoɗ ka zleɓen. Ama a pic, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka cəɓaha, ta va ka jan ndirigi a wilin a ci talan ka kata vu?»

Hidi Farisa ege dəwan

⁹Yesu a ceɗ labar maparam a ndiri ma ci talan tan ka ndiri ma həli kəzəɗ menekin a həra Dabawəzləv, aza ma nja ka safi ndiri maparam wa nja kən həva. ¹⁰A ngareten a ma ma ngaɓ ngaɓ acin: «Pic takan ndiri sərayigi sliɗ vigi a *je Dabawəzləv ka caten zləra a Dabawəzləv. Hidi həndan *Farisa, aza həndan *dəwan. ¹¹Mata tuhi za, Farisa toku va gar kaɗ a gibe ndirigi za, a dəkəɓ Dabawəzləv acin. A ngar: “Aw Dabawəzləv ɗa, ta ngaroh soko soko pe, ngam kata wa nja ndiri ma tem kun. Ta həl kən ndirigi ɗakun, ta ɗiya tireh kun, aza ta wan a wərti maparam kun ɗere. Dabawəzləv, ta ngaroh soko soko, ngam kata səka wa nja dəwan cah ɗakun. ¹²Dabawəzləv hati sənu, a liɓ zəm lumo, ta nja ka ɗiya sumay cəɓ səray. Kən kərap ta janu, a daba kən guɓ, ta nja ka mbat kən takan ka vəloh.” 18:12 11:42; Mat 6:16-17; 23:23

¹³«Yo, gara dəwan wər, garay tik á mazlən, weli a həlen ka kaf həra za a wəzləv wəzləv, tih nəv tik, a ngar: “Haya Dabawəzləv ɗa, haya Dabawəzləv ɗa, a saf saha ɗa, kata hidi ma nja ka ɗiya *ma ngav ngav.”» 18:13 5:8; Dir 51:3, 5

¹⁴Yesu mata way ka ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ toku za, a ngar: «Ta ceɗ hini, dəwan mata cəɓ ita za, Dabawəzləv ti yəku, aza ti zer ma ngav ngav tik kaɗ ba. Ama gara Farisa wər, Dabawəzləv a yəku ɗakun. Ngam hidi ma gəl talan tik za, Dabawəzləv a va ka gəcu kaɗ. Aza hidi ma gəc talan tik kaɗ, Dabawəzləv a va ka kafu za.» 18:14 Dir 51:19; Mat 23:12

Yesu tete wəri ma fiɗiɗiɗ

(Mat 19:13-15; Mak 10:13-16)

¹⁵Kedirek ndiri maparam ti dahi wəri tan ma fiɗiɗiɗ a zləra Yesu, Yesu ka ɗiya zləra tik a tala tan, micin tan ka nja fonna. *Ndiri ta zəɗ ngaz Yesu mata ləma ta za, a nduli ndiri ma dahi wəri tan toku, a ngareten: «Hi sliɗ, hine va hini a watoku za.» ¹⁶Yesu mata zlimi wa toku za, wəla wərigi ka yigi a zləra tik, a ngar: «Hi njá ka gam wərigi a jakwar ɗa za kun, hi ker ta kaɗ, mata yigi a zləra ɗa. Ta ceɗ hini, ndiri ma mari nəv maɗa wəri cah á va ka njigi ka ndiri Dabawəzləv ta mar ta. ¹⁷Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek acin, sey hidi ma vəl talan tik a zləra Dabawəzləv sin ka maru, wa nja kərti, a va ka təɗ ka lay, Dabawəzləv ta maru.» 18:17 Mat 18:3

Labar a tala bəbay hidi

(Mat 19:16-30; Mak 10:17-31)

¹⁸Pic takan hidi maday ta daba ndiri Yahudiya va a zləra Yesu, a nehu, a ngaren: «Wa Maday, hoh hidi menekin, a ceɗ ka səka, kata ka ɗiya kən mi ka jan micin mangar a way kun?» 18:18 10:25¹⁹Yesu a ngaren acin: «Ha wəla ka hidi menekin kemi? Ta ceɗoh, hidi menekin wər, ɗa ɗakun, sey Dabawəzləv á gindik. ²⁰Yo, hati sən mazuko, Dabawəzləv ta may min tokon ka səba tik ɗakun vu? Ndah mazuko tik a ngar: “A njá ka wan a wərti maparam kun. A njá ka ndəv teli kun. A njá ka həl kun. A njá ka mbanen ma a coloh a madaba kun, yo aza a zlimi ma cehw ege mocoh.”» 18:20 Exo 20:12-16²¹Gawla toku mata zlimi za, a ngaren acin: «Maday, mazuko ngatitoku kərap kati kaw ta zaba zləra səsəray daka kata ka na kərti a wilin.» ²²Yesu mata zlimi wa toku za, a ngaren acin: «Ninek, ama kən ma fənoh wər takan. A sliɗ, ma va ɓaw kən ku kərap hoh ta maru, ma beru za, aza ma ɓaw dala tik ma vəleten a nji motokonigi. Hati ɗiya wa toku wər, ha va ka jan diri gənan a zləra Dabawəzləv. Aza ma ya səba ka acin.» 18:22 12:33; Mat 8:21-22

²³Gawla toku mata zlimi wa toku za, nəv tik ti hamen kazaway, ngam sin a mar gənan kahay kahay. ²⁴Njoɗ Yesu ti sənu, nəv tik a həlen a gənan tik. A ngar acin: «Ta ceɗ hini, toy toy kazaway na bəbayigi ka təɗ ka lay, Dabawəzləv ta maru. ²⁵Hin ti sənu, gara zlokomo ka tuh áka buh batal wər toy toy kazaway. Ama ta ceɗ hini, bəbay hidi ka təɗ ka lay, Dabawəzləv ta maru wər, toy toy tik day za.» ²⁶Ndiri ta nin mata zlimi labar toku za, a ngarigi: «Yo, mata nja wa nja ngatoku acin wər, nayi ma va ka ka jan bit micin tik acin yi?» ²⁷Yesu a ngar: «Kən ma nja ka pələk talan hidi memilin, a pələk talan Dabawəzləv səka ɗakun.» 18:27 Zac 8:6; Luk 1:37

²⁸Piyer a ngaren a Yesu acin: «Maday hati sənu, gara na kini wər, min ti ker kən kini kərap á zal ka səboh.» ²⁹Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, hidi ma sliɗ ka ker je tik kaɗ, ka ker wərti tik tete geleminigi, ka ker cin ege mamən, aza ka ker wəri tik ka ceɗ labar Dabawəzləv a ndirigi, ngam Dabawəzləv ka mar ta, 18:29 14:26; Mat 10:37³⁰ta sla za, a va ka jan kəni toku a nimin day za a liɓ nja tik ta talalay cah, aza a va ka jan micin mangar a way kun ka yəwən lay ta wəzləv.»

Ma makaɗ ləwa Yesu a tala məc tik ege mbəla tik a civi za

(Mat 20:17-19; Mak 10:32-34)

³¹Kedirek Yesu wəla ndiri ta zəɗ ngaz tik ma guɓ a tala sərayigi a mazlən mazlən, aza a ngareten: «Tá nja cah hidi a tap tokon ka va a liɓlay Zeruzalem. Kən kərap, *makatəf Dabawəzləv gi mata lalaɓ ta a tala ɗa, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, a va ka həl ka a nin. 18:31 9:21-22³²Ndiri maparam a va ka kaw kigi ka vəl kigi a liɓ zləra *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun. Ndiri toku a va ka mis kigi, a va ka ra kigi, aza a va ka tif kigi gedeni a kəsəm. ³³A va ka pəm kigi a lakwatay, aza a va ka pəm kigi za. Ama ta məc za, wan səray ma makaɗ tik Dabawəzləv a va ka mbəla ka a civi za acin.» ³⁴Yesu mata ngar wa nja ngatoku toku, ko a ngar ka kən mi, ndiri ta zəɗ ngaz tik a zlimey ta ɗakun. Ndukun talan tan ti gbirzliliɓ. 18:34 9:45

Yesu ege wələf a liɓlay Zeriko

(Mat 20:29-34; Mak 10:46-52)

³⁵Yesu a tala katəf ka va a liɓlay Zeruzalem. Mata nja mbeh ka təɗ a liɓlay Zeriko, wələf maparam ma nja nja a mazlən katəf. A jəwayay dəkəɓ tik. ³⁶Ndiri pe a səbi Yesu. Ngaz tan a gi kəkəyaɓ kəkəyaɓ kəkəyaɓ a vigi. Wələf toku mata zlimi za, a neh hidi ta jakwar tik, a ngar: «Kən mi ma gi toku mi?» ³⁷Gawla toku a ngaren: «Yesu ta liɓlay Nazaret a yaha ta.» ³⁸Njoɗ wələf toku pa’ wəla, a ngar: «Wa Yesu, dehen bay *David, a saf saha ɗa səka!» 18:38 Mat 20:30-31³⁹Ndiri tá gibe Yesu za ndul ta, a ngareten: «Gawla cah, a pek ma ku a watoku kaɗ!» Ama wələf toku a wilin ɓe ɓe paray wəla tik səɓ day day, a ngar: «Maday hoh dehen bay David, a saf saha ɗa səka ta!» ⁴⁰Yesu mata zlimi wa toku za, gar kaɗ, a ngareten a ndirigi: «Hi va hine ngazla wələf toku, mata yaha.» Mata ngazla ta za, Yesu a ngaren acin: ⁴¹«Hoh gawla cah, ha may kata ka ɗiyoh mi?» A ngaren: «Aw vay ɗa, a zləra ku həra ɗa cah za, kata ka ləma lay.» ⁴²Yesu a ngaren: «Ta ngaroh, a zlər həra ku za, ma ləma lay. Hati ca talan ka kata, hati bit.» 18:42 Mat 9:22⁴³Njoɗ həra tik ti zlər acin, a ləma lay kwerek kwerek. Sliɗ a səba Yesu, aza a fol Dabawəzləv. Ndiri kərap mata ləma ta za, a foli Dabawəzləv ɗere.

Yesu ege Zase

¹Kedirek Yesu ti təɗ a liɓlay Zeriko acin, a zlan á nin za. ²A liɓlay toku hidi maparam ɗaha, hidi maday ta daba dəwanigi, a mar jawdi, zlim tik Zase. ³Mata zlimi za, Yesu a zlan a liɓlay tan, may may ácah ka ləmay Yesu ka sənay səka. Sliɗ va acin ka saf tik. Va jan ndiri ma ɓas ɓas kəcak kəcak. Mbəlam mbəlam ka hizl, nep a ləma ɗakun, ngam gəl tik duk a ndata. ⁴Si acin a gibik, va dor tap a pay gorbok, nja a nin ka jan ka ləma Yesu, ta va ka yaha á nin za. ⁵Yesu mata təɗaha a zəɗ pay toku za, kaf həra za, hizl pay pay, ləmu. A ngaren: «Zase, a jemaha njoɗ kaɗ, ngam ko ɗiya ɗiya wa siki, sey kata ka wan ita ku a picah.» ⁶Zase yulan gbəran jemaha a pay toku kaɗ, aza yəku a nəv ma ndezlezl ndezlezl ita tik. ⁷Ndiri kərap mata ləma ta za, a basi nəv, aza a ngarigi: «Kay, gawla toku a va ka wan ita hidi ma nja ka ɗiya ma ngav ngav.» 19:7 Mat 9:10⁸Gara Zase wər, sliɗ za, a ngaren a Yesu acin: «A zlimi Maday, tá nja cah kən ɗa kərap ta maru, ta va ka ɓawu ka wak ɓire ɓire za, aza ta va ka ɓaw pala ma takan, ta va ka vəleten a nji motokonigi. Aza ko kati kəɓ hidi ka lay cap dəwan ka yək dala zlan a dawən, ta va ka pəlenu a hidi tik azal lay tik cəɓ foɗ day za ka na tik kata mata yəku toku.» 19:8 Exo 21:37; Ezé 33:14-16⁹Yesu mata zlimi wa toku za, a ngaren acin: «A picah, hoh tete je ku, Dabawəzləv ti bit hini zaba. Hati ca talan ka Dabawəzləv wa nja *Abəraham, hati nja ka səban tik duze acin. 19:9 13:16; Kmy 16:31¹⁰Gara kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, kati ya a talalay ka gər ndiri ma lekw lekwigi ka bit ta za.» 19:10 Ezé 34:16; Mat 9:13; Mak 2:17; Luk 5:32; 1Ti 1:15

Ma ma ngaɓ ngaɓ a tala dala ka bu a sin

(Mat 25:14-30)

¹¹Yesu tete ndiri ma zlimi labar tik toku, mbeh ka təɗigi a liɓlay Zeruzalem acin. Ndiri kərap a ɓən ta, Dabawəzləv a va ka mar lay acin njoɗ. Yesu wər ti sən ɓən tan zaba. A ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam ka sən ta á nin za, ɓən Dabawəzləv wər pana. 19:11 11:2; Kmy 1:6¹²A ngareten: «Pic takan, hidi maday maparam ti may ka va ka gər bay a liɓlay ma gədək. Ta jan bay za, a va ka cəɓaha ita ka mar lay. 19:12 Mak 13:34; Kmy 1:11; 2:33-36¹³A pic mata va ka sliɗ ka va tik, wəla ndiri ma guɓ ma nja ka həli kəzəɗ ida tik ka yigi a zləra tik. Mata yigi za, ɓaw gabal bələk bələk, vəl vəleten gbam sinigi, a ngareten: “Hi bu a dala cah ka mbir a dawən kúlá ka pic ta va ka cəɓaha za.” Gawla toku sliɗ va tik a muluk acin. ¹⁴Ama ndiri ta liɓlay tik a ngəmi talan tete sin kun. A tala ngatoku, zləni makatəfigi ka səba ta, ka va ka ceɗeten a ndiri mata va ka gər bay a nin toku: “Mine may gawla toku ka nja ka bay kini kun.” 19:14 Kmy 4:17; 5:28; 13:44-46; 28:25-28¹⁵Ko mata nja wa nja ngatoku, ti janay bay tik səɓ. Aza ti cəɓa tik ita ka həl bay acin. Mata cəɓaha za, wəla ndiri ma həl kəzəɗ tik mata vəleten dala a zləra toku, ka sən dala tan ma mbir a dawən. ¹⁶Hidi takan ya a zləra tik, a ngaren: “Maday, ndah dala hoh mata vəl ka a zləra ka bu a sin cah. Tá nja cah ti mbir a dawən gabal bələk bələk guɓ.” ¹⁷Bay toku a ngaren: “Kay ɗewerakun, hoh kula hidi menekin ma həl kəzəɗ ɗa. Kəzəɗ mekedirek kata mata vəloh a zləra, hati kawu zləra səsəray. A tala ngatoku tá nja cah ta va ka teɗoh acin ka hidi maday hoh ka mar liɓlay madədayigi guɓ.” 19:17 12:42-44; 16:10¹⁸Hidi ma səray tik ya a zləra tik, a ngaren: “Maday, ndah dala, hoh mata vəl ka a zləra ka bu a sin cah, ti mbir a dawən gabal bələk jeɓin.” ¹⁹Bay a ngaren: “Yawa, ninek. Na ku, ta va ka teɗoh ka hidi maday hoh ka mar liɓlay madəday jeɓin.” ²⁰Hidi maparam ya za, a ngaren: “Maday, ndah dala ku hoh mata vəl ka a zləra cah. Kati njəɗu ka kece kece, aza kati ɓohu ninek ninek kaɗ. ²¹Kati pərət a hoh, ngam hoh hidi ma tireh. Ha nja ka gekey beke ku a kən ndirigi. Ka lay mangar ha dəɓ a nin kun, ha nja ka taku za səɓ.” ²²Bay toku a ngaren: “Hoh gawla ma nja ka ngav kəzəɗ cah, ma ku ma ceɗu ngatoku, ta va ka zla kita ku a sin. Hati ngar, kata hidi ma tireh ta, ta nja ka gekey beke ɗa a kən ndirigi, aza ka lay mangar ta dəɓ a nin kun, ta nja ka taku za ta. ²³Yo ta nja takana a pic tik, ha sənu za, ha va ka bu a sin kun wər, macah ha vəlen a hidi maparam ka bu a sin kwayi? Macah kata mata paɗa za cah, kata ka janu, ti mbir a dawən kun vu?” ²⁴Mata ngəzu wa toku za, a ngareten a ndiri ma ɓas ɓas ta nin acin: “Hi yək dala gabal bələk ta zləra tik toku za, hine japen a hidi ma jan gabal bələk bələk guɓ.” ²⁵A ngareten: “Maday, a mar gabal bələk bələk guɓ, yaw ka japen baba kemi?” ²⁶Maday toku a ngareten acin: “Hidi ma jan kən, aza a bu a sin, a va ka japeten a nimin a tala tala tik ka va gibik gibik. Ama hidi ma jan kən, aza a bu a sin kun, ko mekedirek tik mata janu, Dabawəzləv a va ka ɓawu za. 19:26 Mat 25:29²⁷Tá nja cah acin, hi da ka calambəlay ɗagi ma salarigi kata ka nja ka bay tan, hine zla wəla tan za a gibe ɗa a wacah.”»

Yesu mbeh ka təɗ a liɓlay Zeruzalem wa nja bay

(Mat 21:1-11; Mak 11:1-11; Zan 12:12-19)

²⁸Yesu mata ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ a ndirigi za, sliɗ jəka katəf acin ka vigi a liɓlay Zeruzalem. ²⁹Va vagi, mbeh ka təɗigi a liɓlay Betifaze ege liɓlay Betani ta kəsəm caɗak, zlim tik *Oliv. A nin Yesu mbat ndiri ta zəɗ ngaz tik səray acin ka zlən ta a gibik. A ngareten: ³⁰«Hi sliɗ, hine va a liɓlay ta gibe hini toku. Hin ta təɗ za, hi va ka jan kərti njenw njenw ma kər kər ka gara medikiɗ, mangar hidi a tap kese a nin kun. Hine maslu, hine daha a zləra ɗa a wacah. ³¹Hidi maparam ti neh hini: “Hi masl njenw njenw toku kaɗ kemi?” hine ngaren: “Maday kini á gəru ka tap ta.”» ³²Yesu mata ngareten wa toku za, ndiri toku sliɗ vigi acin. Va vagi, jan kap wa nja Yesu mata ceɗeten. ³³Mata jan ta za, a masl ta. Ndiri nji njenw njenw toku mata ləma ta za, a ngareten: «Hi masl njenw njenw toku kaɗ kemi?» ³⁴A ngareten: «Maday kini á gəru ka tap ta.» Aza nji tegi kereten katəf ka masla ta. ³⁵Mata masl ta za, ngazl ta ka va a zləra Yesu. Ɓawi lukut ta kəsəm tan, mbuk mbuk a dawən njenw njenw toku, aza a ngareten a Yesu ka tap. ³⁶Yesu ta va toku, ndirigi maparam a ɓawi lukut tan, mbuh mbuh a katəf, Yesu ka va a tala tik wa nja bay ndirigi ka fol ta. 19:36 2Ro 9:13

³⁷Yesu mata va ka jemaha á tala caɗak Oliv kaɗ ka təɗ a liɓlay Zeruzalem, ndiri ma nja ka səbi Yesu a ɓeɓeligi, aza a foli Dabawəzləv a tala ɓan ɓan kən, Yesu mata ɗiya kamatakan a vere tan. ³⁸A sleri wəla, a ngarigi: «Vay tokon Dabawəzləv mata ker micin bay ma yaha áka zlim tik cah za fonna. Dabawəzləv mata vəl tokon nja menekin a gibe tik, aza ndiri kərap mata fol ta, sin ma mar miseh maday.» 19:38 Dir 118:26; Luk 2:14³⁹Ndiri *Farisagi maparam ta daba tan mata zlim ta za, a ngareten a Yesu: «Maday, a ngareten a ndiri ma səbohi toku, mata njigi tete’w tete’wgi kaɗ!» ⁴⁰Yesu a ngareten acin: «Ndiri toku ti njigi tete’w tete’wgi kaɗ ba wər, gugun a va ka sleri wəla ka fol kigi.» 19:40 Hab 2:11

Yesu ege ndiri ta liɓlay Zeruzalem

⁴¹Yesu mbeh ka təɗ a liɓlay Zeruzalem. Mata ləma liɓlay toku á gibe za, a han a tiweɗ. Nəv tik a hamen a tala ndiri ta nin. 19:41 21:20-24⁴²A ngar: «Haya hin ndiri ta liɓlay cicah, ta nja takana a picah hi yək menekin, Dabawəzləv ta may ka ɗiya hini wər, macah hi va ka jan bit micin hini. Ama ti ɓohay tik a həra hini. 19:42 Deu 32:29; Luk 2:14⁴³Ta ceɗ hini, pic takan beni a va ka ya a tala hini. Calambəlay hini a va ka yigi ka ndəni mohol mgbaw liɓlay hini kaɗ ka tak hini idida. A va ka garigi á dawən za acin ka tak hini ka ma tenw. ⁴⁴A va ka pasi liɓlay hini vaɗas vaɗas kaɗ. Ko lay kper je hini, a va ka ləma baba kun, aza a va ka lekwi micin hini tete wəri hini za. Ngam a pic tik Dabawəzləv mata yaha ka bit hini za, hi may kun.» 19:44 1:68; 21:6; Mat 24:2; Mak 13:2

Yesu tete ndiri ma beri kən a je Dabawəzləv

(Mat 21:12-17; Mak 11:15-19; Zan 2:13-22)

⁴⁵Yesu mata təɗ a liɓlay Zeruzalem za, tuh a *je Dabawəzləv. Jan ndiri maparam a nin, a beri kən. Mata ləma ta za, a wəteten gam kərap a lakwat, ⁴⁶a ngareten acin: «Dabawəzləv a ngar a liɓ deftere tik: “Je ɗa aɗa jik, ndiri ta va ka voh kigi a nin.” Ama na hini, hin ti mbaɗay kən hini ka je ɓoh mahəligi.» 19:46 Esa 56:7; Jer 7:11

⁴⁷Ka dawən tik Yesu a nja ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi kepic kepic a nin. Madəday mangaramagi, *maləmigi ɓaw ndiri madəday maparam ta liɓlay toku a gəri katəf ka lekw micin Yesu za. 19:47 21:37; 22:53; Mat 26:55; Mak 14:49; Zan 18:20⁴⁸Ama a sənay ta ka kawu a nja siki ɗakun, ngam kepic kepic ndirigi a nja ka ɓasigi a zləra tik, a may ta kwet ka zlimi labar tik ninek ninek. 19:48 20:19; 22:2

Nayi ma zləna Yesu yi?

(Mat 21:23-27; Mak 11:27-33)

¹Pic takan Yesu a jəkwaneten labar a ndirigi a *je Dabawəzləv, aza a ceɗeten Nawər Menekin. Kedirek madəday *mangaramagi, *maləmigi ɓaw gəbataligi yahigi a zləra tik. ²A ngareten: «Nayi ma vəloh katəf ka ɗiya kən ngatitoku yi? Aza nayi ma zlənoh yi?» ³Yesu a ngareten: «Yo tá nja cah kata ɗere, ta va ka neh hini kən kedirek. ⁴Nayi ma zləna Zan ka ɗiya *batisma yi? Dabawəzləv vu? Ndirigi vu? Hi ceɗ ka hidi tik.» ⁵Sinigi tar ka ləwigi kəsəm kəsəm acin, a ngarigi: «Yaw tátoku min tokon ti ngar: “Dabawəzləv á zlənaha” wər, a va ka ngar tokon: “Yaw mata nja wa nja ngatoku, hi yək ma Zan kwayi?” ⁶Aza ɗere min tokon ti ngar: “Ndirigi á zləna ta” wər, ndiri kərap a va ka nda tokon a gugun ka pəm za, ngam ti sən ta Zan *makatəf Dabawəzləv.» 20:6 Mat 14:5⁷Cek tik mata pələk talan tan za, a ngarigi acin: «Mi sənay kini hidi ma zləna ɗakun, Maday.» ⁸Yesu a ngareten: «Yo ninek, kata ɗere, ta ceɗ hini hidi ma vəl ka katəf ka ɗiya kəni toku kun.»

Ndiri ma tireh ma puwi pay mambambu 20:8 Pay mambambu toku, a ma nasara vigne. A liɓ kafən Deftere, vigne toku a nja ka sla a ndiri Isirayila, Dabawəzləv mata mbat ta. Ma ma ngaɓ ngaɓ toku a may ka ngar, ndiri Isirayila ti fehi ndiri Dabawəzləv mata zləna ta, aza ti pəmi həndagi za. Aza Dabawəzləv a va ka ficik ta ɗere.

(Mat 21:33-46; Mak 12:1-12)

⁹Ka dawən tik Yesu a ceɗeten ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a ndiri ma ɓas ɓas. A ngar: «Hidi maparam ɗaha, ngəɓ ngəɓ pay ma nja ka mbuwigi ka ham a liɓ biz tik. Mata ngəɓ za, ɓaw vəl a ndiri maparam a zləra ka pu ta. Gara sin takana wər, sliɗ va tik ka ɗa muluk ka wan pe a nin. 20:9 Esa 5:1-2

¹⁰«Pic dəm mambambu tik mata sla za, nji pay takana zlən hidi ma həl kəzəɗ tik a zləra ndiri ma puwi payi tik toku ka mbateten ma na na tik səka. Gawla toku mata təɗ za, njap kaw ta, ləv ləveten pəm, gam ta ka va ita zləra ánimin. 20:10 2Ch 36:15-16¹¹Hidi nji pay toku zlən hidi ma həl kəzəɗ tik maparam. Mata təɗ za, njap kaw ta ɗere, ləv ləveten pəm, kpesl kpesleten dirni, gam ta ka va ita zləra ánimin. ¹²Nji pay toku cəɓ zlən hidi maparam a nimin. Mata va za, njap kaw ta, pəm pəm tagi ɓeɓiz piren, aza wəteten gam. ¹³Hidi nji pay toku ɓən ɓən za, a ngar acin: “Tátoku kata ka ɗiya mi baba mi? Tá nja cah ta va ka zlən zlim kərti ɗa ma həna həna. Ta ləmi kərti ɗa cah za, ta cuko a va ka zlimi ma tik.” 20:13 3:22 Kərti tik toku sliɗ va. ¹⁴Ndiri ma puwi pay toku mata ləmi kərti tik toku za, a yaha, a fiteɗi kəsəm tan kəsəm kəsəm acin, a ngarigi: “Ndah hidi ma va ka pas payigi cah ti ya acin. Nima tokon ka kaw kon ka pəm za, hidi ka mar pay mambambu toku acin.” ¹⁵Njoɗ vagi njap kawi kərti toku, ngazl ta á dawən gedikiɗ za, va pəm ta za acin.» Yesu mata way ka ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ toku za, a ngareten a ndiri ma ɓas ɓas acin: «Tátoku na hini, hin ta ɓənu wər, hidi nji pay ta ya za, a va ka həleten mi a ndiri ma puwi pay toku acin? ¹⁶Ta ceɗ hini, gara sin ta ya za wər, a va ka pəm ndiri ma puwi payi toku za ɗere, aza a va ka ɓaw pay tik ka vəleten a liɓ zləra ndiri maparam ka pu ta.» Ndirigi mata zlim ta wa toku za, a ngarigi: «Mgba, labar toku a va ka ɗiya wa sin kun.» 20:16 21:20-24¹⁷Yesu ca həra ka sinigi, a ngareten: «Hin ti sənu, ko labar Dabawəzləv ti ngar:

“Gugun, ndiri ma ndeɓi beden mata ficik ta toku,

Dabawəzləv ti mbatu ka gugun menekin nja sembe.” 20:17 Dir 118:22

¹⁸Ta ceɗ hini, gara gugun mata ficik ta toku, hidi ma va ka va, a ləma gugun toku kun, a va ka nden talacakun ka ndəv a tala tik ka kap kolom micin tik za. Aza gugun toku ti gom a tala hidi wər, a va ka jaɗu za ɗere.» 20:18 1Pi 2:8¹⁹*Maləmigi tete madəday *mangarama ta je Dabawəzləv mata zlimi labar toku za, ti sən ta, Yesu a ceɗ ma ma ngaɓ ngaɓ titoku a tala tan. A tala ngatoku acin, a gəri katəf ka kaw Yesu njoɗ za, ama a pərətigi a ndiri kərap ta va ka ɓaseten a kəsəm. 20:19 19:48

Jomorgol na masara Roma

(Mat 22:15-22; Mak 12:13-17)

²⁰Daka pic tik *maləmigi ɓaw madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv a məmari Yesu ka kaw ta za. Njoɗ wəli ndiri maparam ma ci talan tan wa nja ndiri ma kawi *mazuko Moyiz zləra səsəray. Zlən ta ka vigi ka neh ta ka səni zal ma tik, ko a va ka ngar kemi wər, ka jani katəf acin ka kaw ta za ka tep a gibe masara ma mar lay ka ɓasen kita. Ndiri toku sliɗ vigi acin. 20:20 11:53-54²¹Mata təɗigi a zləra Yesu za, a ngareten: «Maday, min ti sənu, na ku ha mban ma ɗakun, aza ha nja ka jəkwaneten kən a ndirigi a katəf tik. Ko hidi tik mata njay tik wa siki, ha ca həra ku a nin kun. Ha nja ka ceɗey ma ku səɓ kpay kpay kaɗ, ndiri ka nji nja menekin wa nja Dabawəzləv ta may. ²²Yaw Maday, tá nja cah ma ceɗ kini ɓən ku səka, gara mazuko Dabawəzləv ta ngar wər, ninek mini ka yaɓen jomorgol a masara *Roma ma mar lay kərap vu, ninek kun vu?» ²³Njoɗ Yesu ti sən jirek tan zaba, a ngareten acin: ²⁴«Hi da ka dala takan a wacah.» Ɓaw da ta. Yesu a ngareten acin: «Həra nayi ege zlim nayi ta ka dala cah?» A ngarigi: «Na masara Roma ma mar lay kərap.» ²⁵Yesu a ngareten acin: «Yawa ninek, mata nja wa nja ngatoku, hi yaɓenu jomorgol a masara Roma wa nja mata ngar, aza hine vəlenu na Dabawəzləv wa nja mata ngar ɗere.» 20:25 Rom 13:7²⁶Mata zlim ta wa nja ngatoku za, a ngarigi: «Kay gawla cah a sən cek ma kwet kun va!» Njay tan tete’w tete’w kaɗ. Wa toku a zlimi ma ma ngav ngav ma ya á pakam tik kaɗ ka jani zal ma tik a gibe ndirigi ɗakun.

Ndiri ma məc məc a va ka mbəlahigi a civi za

(Mat 22:23-33; Mak 12:18-27)

²⁷Pic takan ndiri *Sadukigi ti yigi a zləra Yesu. Sadukigi toku a nja ka gaɓəzigi, aza a nja ka ngarigi: «Ndiri ma məc məc a va ka mbəlahigi a civi za ɗakun ta.» Mata yahigi za, a nehi Yesu ka sən zal ma tik, a ngareten: 20:27 Kmy 4:1-2; 23:6-8²⁸«Maday, *Moyiz ti lalaɓ mazuko, mini ka ɗiyu. Ti ngar: “A picah hidi ti ngazl wərti, aza məc ti həlen manja ker wərigi á zal, gelemin mata mən wərti tik toku ka jan ka mbu wərigi a dangaz gelemin ma məcay tik za toku ta.” 20:28 Deu 25:5-6; Gen 38:8²⁹Yo Maday, kamatakan hidi maparam ɗaha tete geleminigi ma kərta kərtapagi cesireɗ. Tizi ngazl wərti, məcay tik manja jan kərti. ³⁰Zərmba mən wərti toku, məcay tik manja jan kərti ɗere. ³¹Təmbaya ɗere wa sin. Aza ma fəna tegi kərap wa sin. ³²Mata məcigi kərap za, məc həlen a wərti toku ɗere. ³³Yo, mata nja wa nja ngatoku acin Maday, a pic ndiri ma məc məc ta va ka mbəlahigi a civi za, wərti toku acin a va ka nja ka wərti nayi? Ngam ndiri toku cesireɗ tan ti ngazl ta.» ³⁴Yesu a ngareten: «A tala hayək a wacah wapah ege wərti a nja ka ngazli kəsəm. ³⁵Ama wapahigi tete wərtigi ma təɗigi gəga Dabawəzləv ka mbəla ta a civi za ka tep ta ka lay ta maru, a ngazli kəsəm baba kun. ³⁶A va ka məcigi baba kun, a va ka njigi wa nja *mazlən Dabawəzləv gi. Ti njigi ka wəri Dabawəzləv, ngam Dabawəzləv ti mbəla ta a civi za. 20:36 1Za 3:1-2³⁷Hi gaɓəz a tala mbəla ma məc məcigi a civi za a wilin kemi? Ko Moyiz a zləra tik ti ngar, ndiri ma məc məcigi a va ka mbəlahigi a civi za toku. Hi ɗasl talan ka labar ta ka lay da gedikiɗ, Moyiz mata ngar a liɓ deftere Dabawəzləv. Ti ngar: “Vay tokon Dabawəzləv *Abəraham, na *Izak ɓaw na *Zakob.” 20:37 Exo 3:2, 6³⁸Mata nəfi zlim tan toku, a nja na ngar egi a vere. Ngam gara Dabawəzləv wər, na ndiri ma məc məc səka ɗakun, Dabawəzləv na ndiri ta vere. A həra tik wər, ndiri kərap egi a vere.» ³⁹*Maləmigi maparam ta nin mata zlim ta wa nja ngatoku za, a ngareten a Yesu: «Kay maday, ha sən cek ma kwet.» 20:39 Mak 12:32⁴⁰Ka dawən tik tete’w tete’w njay tan kaɗ, ngam ti pərətigi ka neh ma maparam a nimin. 20:40 Mat 22:46; Mak 12:34

Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa aɗa Kərti Dabawəzləv

(Mat 22:41-46; Mak 12:35-37)

⁴¹Yesu a ceɗeten labar maparam a ndirigi. A ngareten: «Ndirigi a nja ka ngarigi: “Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday aɗa dehen bay *David wər kemi?” 20:41 Mat 20:30-31⁴²Ko bay David a tala tik má ti ca dirfi a tala Kiristu toku a liɓ deftere tik. A ngar:

“Dabawəzləv ti ngaren a Maday ɗa:

A njay ku á zləra zəm ɗa za, mini ka mar lay a hoh. 20:42 Dir 110:1; Kmy 2:33-35

⁴³Kúlá ka pic, ta va ka vəloh calambəlay kugi a zləra,

hoh ka bəreten ngaz ka wəla.”

⁴⁴Hi ləma, bay David a tala tik má ti wəla Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa toku, “Maday ɗa.” Yaw aza acin ka nja ka dehen toku wər, a nja a nja siki?»

Maləmigi ma nja ka gəli talan tan

(Mat 23:1-36; Mak 12:38-40)

⁴⁵Yesu a bəteten yəm a zlimi ndiri ta zəɗ ngaz tik kaɗ a vere ndiri ma ɓas ɓas ma zlimi labar tik. A ngareten: ⁴⁶«Hi kaw talan hini ninek ninek a *maləmigi. A nja ka may ka təlanigi a lukut madəday vet hayək ka ɗafi talan tan a sin. Ka lay ɓas tan a nja ka may ta, ndiri ka dəɓigi gbərəw kaɗ ka fəɗ ta wa nja hidi maday. Ane *je janga tan, a nja ka gəri lay nja ma kpam ka njigi rip a nin, ndirigi ka ləma ta. Aza ndirigi ta nja ka wəla ta ka zəm wili dara, a nja ka gəri kula lay nja menekin ka njigi a nin ka ci talan tan ka ndiri madəday. 20:46 11:43; 14:7⁴⁷A nja ka vohi Dabawəzləv, voh voh zlan a dawən ndirigi ka ca ta ka kula ndiri menekin. Azama a nja ka kəɓi wərtigi ta mazləzlalay ka jan ka yək kən ta zləra tan kərap za. Ta ceɗ hini, ndiri titoku, ta sla za kita tan, kuhu tik a va ka nja pok á zlimi.»

Wərti tane mazləzlalay a vəlen kən a Dabawəzləv

(Mak 12:41-44)

¹Yesu ane je Dabawəzləv. Ləma bəbayigi, a vəleten dala a Dabawəzləv. A sek ta ka lay sek tik. 21:1 2Ro 12:10²Kedirek ti ləma motokon wərti ta mazləzlalay ya ɓaw dala suloy səray sek a nin ɗere. ³Yesu mata ləma za, a ngareten a ndirigi acin: «Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, motokon wərti toku ti vəlen dala a Dabawəzləv day ka na ndiri kərap ma vəl ta pe pe toku. ⁴A tala mi, motokon wərti toku wər, ti ɓaw kən kərap mata maru, aza ti vəlen a Dabawəzləv. Ko kən kedirek a fəna a zləra tik baba kun, sin pəm talan ka debin acin. Gara bəbayigi wər, a vəli dala mangar motokon na nda a sin ɗa ɗakun.» 21:4 2Ko 8:12

Beni pana pana ma va ka təɗaha a zakay kama talalay ka way

(Mat 24:1-14; Mak 13:1-13)

⁵Pic takan ndiri maparam a ləwigi a tala *je Dabawəzləv, aza a ngarigi: «Hi ləma jik menekin toku. Ti ndən ta a kula gugun toku aza *kula kən menekinigi a nin, ndirigi mata vəleten a Dabawəzləv ka vohu a sin.» Yesu a ngareten acin: ⁶«Kula jik menekin hin ta ləma toku, pic takan a va ka pas holol kaɗ. Gugun mata cəba ta mesl mesl titoku, ma va ka fəna a tala celen ɗa ɗakun.» 21:6 19:44⁷Mata zlim ta wa toku za, a ngarigi: «Wa Maday, kən titoku a va ka təɗaha a pu? Kən ma va ka ɗaf kini, je Dabawəzləv cah a va ka pas toku, kən mi? A ceɗ kini səka!» 21:7 17:22-24⁸Yesu a ngareten: «Hi mar talan hini ninek ninek, kana ndiri maparam a kəɓ hini. Ngam ta ceɗ hini, ndirigi pe a va ka yahigi a zlim ɗa ka mbaɗi talan tan ka kata, ko nayi ka ngar, kata aɗa *Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday ta. Pic tik ti sla aɗa mátá yaha ta. Ta va ka ngar hini wa toku, hi njá ka yək ma tan kun.

⁹«Hin ta va ka zlimi ləm ti təz ka lay ka lay, aza ndirigi a gwigwiri lay, hi njá ka pərət kun. Ngam ko ɗiya wa siki, sey kəni toku ka ɗiya a zakay. Ama ta ceɗ hini, ko kəni toku ta ɗiya wa toku za, talalay a va ka way kese njoɗ kun. ¹⁰Yo ta ceɗ hini, ndiri ta liɓlay maparam a va ka ləmigi tete ndiri ta liɓlay maparam. Bay maparam a va ka gəra ma cala bay tik. 21:10 Mak 13:8¹¹Mamən hayək a va ka kəz gingiɓ gingiɓ. A liɓlay pana pana metis a va ka həl kahay kahay, aza daligi ma nja ka zlan njoɗ njoɗ a va ka gbam liɓlayigi ɗere. ’Wizik kən maday a va ka yaha a wəzləv kaɗ ka haten pərət a ndirigi a liɓi.

¹²«Yo, hi slək a tala hini ninek ninek, hi va ka sa beni a zakay di kən, kata mata ceɗ hini toku ka ɗiya. Ndiri maparam a va ka ɗiya hini tireh a tala hin ta səba katəf ɗa. A va ka kaw hini ka tep a gibe ma ɓasi kita a je janga Yahudiyagi. A va ka pek hini a je fərsəna, aza a va ka tep hini a gibe masara ma mari lay ɓaw a gibe bayigi ka ɓas hini kita. 21:12 Mat 10:17-22; Zan 16:1-421:12 Kmy 12:1-4; 18:12-17; Kmy 24–26¹³Hin ta va ka nja a liɓ zləra ndiri madəday titoku, hi va ka jan katəf acin ka ceɗeten kpay kpay kaɗ, hine səba katəf ɗa ta. ¹⁴Aza talan hini mata nja ɗesle ɗere: Ndirigi ta va ka kaw hini toku, hi njá ka ɓən pele pele a tala labar, hin ta va ka ceɗeten ka pəla talan kun. 21:14 12:11-12¹⁵Ngam labar ma va ka yaha á pakam hini kaɗ, katá va ka ceɗ hini, aza ta va ka vəl hini ɓen. Ko a daba calambəlay hini kərap, hidi takan ma va ka ter hini a kita ɗa ɗakun.

¹⁶«Ko cehw hini ege mocoh hini a va ka vəl hini a liɓ zləra ndiri madəday, ngam hi nja ka səba katəf ɗa. Ko golomocoh hini, ko vuno hini, ko ngami hini a va ka ɗiya hini wa sin ɗere. Ndiri maparam pe ta daba hini a va ka pəm ta za. 21:16 Mic 7:6; Mat 10:35; Luk 12:52-53¹⁷Ndiri kərap a va ka feh hini a tala hin ta nja ka səba katəf ɗa toku. ¹⁸Ama ta ceɗ hini, hi njá ka pərət kun, ko soson talan hini takan a va ka lekw kun. 21:18 1Sa 14:45; Mat 10:30; Luk 12:7¹⁹Hi vəvər kaɗ di hini ka jan diri micin.» 21:19 Kzl 13:10

Liɓlay Zeruzalem a va ka pas

(Mat 24:15-21; Mak 13:14-19)

²⁰Yesu a ngareten a nimin: «Ta sla za, ndiri ma təzi ləm a va ka yigi ka kap liɓlay Zeruzalem. Hin ta va ka ləma sojigi ti mgbawi liɓlay toku kaɗ, hi va ka sənu acin a nin, liɓlay toku a va ka pas njoɗ. 21:20 19:41-44; 20:16; Mat 22:7²¹A pic kən tik ta va ka təɗaha, ndiri ta liɓlay pana pana bay Yahudiya mata maru, mata si tan a caɗak ka bit micin tan. Ndiri ta liɓlay Zeruzalem ma va ka njigi ita, mata seha tan za njoɗ. Aza ndiri tane donu, ta njá ka cəɓigi itita kun, mata si tan səɓ. ²²A pic tik Dabawəzləv a va ka ɓaseten kita a ndirigi. Kən kərap a va ka təɗaha a tala tan wa nja labar Dabawəzləv ta ngar. 21:22 Deu 32:35; Osé 9:7²³Beni maday a va ka yaha a tala ndiri ta liɓlay toku, ngam Dabawəzləv a va ka ɗafeten elek tik. Ta ceɗ hini, a pic tik wərtigi ma vi liɓi tete mawarigi a va ka kemehigi kahay kahay. ²⁴Ndiri a va ka bəli ndiri maparam ta liɓlay toku a waz maday. Həndagi a va ka kaw ta ka tep á liɓlay ngiɗ ma pana pana ta tala hayək ka njigi ka balam. Ndiri ta ka səban pana pana a va ka bəreten ngaz a ndiri ta liɓlay toku ka wəla. A va ka mari liɓlay toku kúlá ka pic, Dabawəzləv mata slaten ka mgbi fin kəzəɗ tan.»

Cəɓa Yesu

(Mat 24:29-35; Mak 13:24-31)

²⁵Yesu a ngar a nimin: «A pic talalay ta va ka way, pic, təra ɓaw gəmzlagi a va ka wəkigi za. Səban ndiri pana pana ta talalay kərap, ta va ka ləmi kəni toku, a va ka nanigi a pərət. Ta va ka zlimi zungoh a jav a sembe, a gi, ɓeɓiz tan a va ka zer. 21:25 Dir 46:3-4; Mat 24:29²⁶Ndiri kərap ta va ka puwi kən pana pana ma va ka təɗaha a talan tan a nimin, nəv tan a va ka ndoh ka pərət ka məc. Ngam kən kərap ta wəzləv nja sembe ma kawi kən ta nin a va ka cakwayigi. ²⁷Aza acin ndirigi a va ka ləma kigi, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta yaha á liɓ gazlavay kaɗ. Ta va ka yaha a sembe ɓaw a miseh maday. 21:27 Mat 24:30²⁸Kən titoku kərap ta va ka tar ka təɗaha, hi njá ka nja á cuɗuk kun, hine ɓərəs kaɗ. Ngam a fəna wan pe kun, Dabawəzləv a va ka bit hini za.

²⁹«Yo hi zlimi, ta va ka ceɗ hini ma ma ngaɓ ngaɓ maparam a tala sikiɗ ɓaw pay maparamigi. ³⁰Hin ta nja ka ləma tegi, ti yaɓ aza a tar ka ca yəwən vediɗ, hi nja ka ngar: “Yəm van mbeh,” ata ɗakun vu? ³¹Yo, wa sin ɗere, hin ta va ka ləma kən kərap, kata mata ceɗ hini titoku, a ɗiya wər, hi va ka sənu á nin za, Dabawəzləv mbeh ka ya ka mar lay. ³²Ta ceɗ hini kaɗ ninek ninek, ndiri ta picah a va ka ləmi kən titoku kərap a zakay a həra tan di ka məcigi. ³³Wəzləv ege hayək a va ka lekwigi, ama gara labar ɗa wər, a va ka lekw səka ɗakun, a va ka nja ko a pu.

³⁴«Yo ta ngar hini, hi kaw talan hini ninek ninek acin. Hi njá ka zlay talan ka nak wili, nak nak ka hov, aza ka jaɓ wəya ka sa movu day ka talan hini ka hay kun. Ndukun talan hini ta njá ka nja slərra ka ɓən ka kən ham ɓaw ka gənan hini kun. Ngam hin ti zlay talan kaɗ ba ka kən ngatitoku wər, a pic ta va ka cəɓaha, ta va ka jan hini mevilizim. 21:34 Esa 24:17; 1Te 5:1-3³⁵Ta va ka ya mevilizim wa nja baya ta nja ka kaw kən donu viyak. A pic tik ta va ka jan ndirigi kərap ta talalay ma girjik. ³⁶Yo, mata nja wa nja ngatoku acin, ta bət hini yəm a zlimi kaɗ. Hi nja a vere, aza hine dəkəɓ Dabawəzləv kepic kepic. Wa toku hi va ka jan sembe na vəvər kaɗ a liɓ kən kərap ma va ka təɗaha a tala hini. Aza hi va ka yaha a gibe ɗa, kata Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za manja pərət acin.» 21:36 Mat 24:42; Kzl 6:17

³⁷Wa nja ngatoku Yesu a nja ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi a *je Dabawəzləv kepic kepic. Vuɗu ta nja ka ya kaɗ, a nja ka va ka wanay tik a caɗak *Oliv. 21:37 19:47; 22:39³⁸Gbəma cekw cekw ndirigi kərap a nja ka vigi ane *je Dabawəzləv ka pu Yesu ka zlimi labar tik.

Ter dabaray na pəm Yesu za

(Mat 26:1-5, 14-16; Mak 14:1-2, 10-11; Zan 11:45-53)

¹Dara ndiri ma nja ka hami biret manja bas mbeh. Zlim dara toku *dara Pasəka. 22:1 Exo 12:1-20²Madəday *mangaramagi ta *je Dabawəzləv tete *maləmigi a gəri katəf ka pəm Yesu za. A gər ta ka pəm á ɓoh, ngam a pərətigi, ti kawi Yesu a vere ndirigi wər, ndiri maparam a va ka ɓaseten a talan. 22:2 19:48

³Kedirek *Gudul ti va a nəv Yahuda, ta nja ka wəla ta Isikariyot. Yahuda toku, hidi ta daba ndiri ta zəɗ ngaz Yesu ma guɓ a tala sərayigi. 22:3 4:2, 13; 10:18; 22:31, 53⁴Sliɗ va a zləra mangarama madəday ɓaw a zləra ndiri madəday ma nja ka puwi je Dabawəzləv ka cəbi ma tan takan kaɗ. A ngareten: «Ta va ka ɗaf hini zləra ka Yesu, hini ka kawu za.» ⁵Ndiri madəday titoku mata zlim ta za, nəv tan ɗewerakun. A ngareten: «Ninek, na kini, ni va ka vəloh dala ka mazlən ku.» ⁶Yahuda ti yək ma tan. Aza a məmar pic tik acin ta va ka sla kap, di ka ɗaf zləra ka Yesu ka kaw ta za á ɓoh, ndirigi ka njigi manja sən ta.

Ta wili dara Pasəka

(Mat 26:17-25; Mak 14:12-21; Zan 13:21-30)

⁷Tá nja cah pic dara na ndiri ma nja ka hami biret manja bas ti sla. A pic tik ndirigi a nja ka fati kərti tumuk na *dara Pasəka. 22:7 Exo 12:6⁸Yesu a wəla Piyer ege Zan ka zlən ta a liɓlay Zeruzalem. A ngareten: «Hi va, hine ta tokon wili dara Pasəka, hidi ka zəm tokon.» ⁹Ndiri toku a ngareten: «Ha may mini ka va ka ta tik a ki?» ¹⁰A ngareten acin: «Hi va a liɓlay tá gibik toku. Hin ta va, va va mbeh ka təɗ a nin, hi va ka jan hidi a səla yəm a talan a va á katəf ngiɗ. Hine səbu. Sin ta va ka jem ida, hine səbu ɗere, ¹¹aza hine ngaren a njijik ta nin acin: “Maday kini á zlən kini a zləra ku ka ngaroh wisike: Jik min ta va ka zəm wili dara Pasəka tete ndiri ta zəɗ ngaz ɗa a ki ta.” ¹²Hin ta ngaren wa toku za, gawla toku a va ka ɗaf hini jik maday ta tala həndan, nja lay nja ta nin. Ka jik toku acin hi va ka ta wili dara Pasəka a nin.» ¹³Ndiri ma səray titoku mata zlim ta za, sliɗ vigi acin, jani kən kərap kap kap wa nja Yesu mata ceɗeten. Aza ti ti wili dara Pasəka a nin.

Zəm wili dara Pasəka

(Mat 26:26-30; Mak 14:22-26; 1Ko 11:23-25)

¹⁴Ler zəm wili *dara Pasəka mata təɗ za, Yesu tete *makatəf tegi sliɗ vigi. Mata təɗigi za, nja njagi kaɗ acin, a zəmi wili. 22:14 6:13¹⁵Ta zəmi wili, Yesu a ngareten acin: «Kati may ácah ka zəm wili dara Pasəka cah tete hini á lap a zakay kama kata ka sa beni. ¹⁶Ta ceɗ hini, ta va ka zəm wili dara cah baba kun. Sey pala madaba ma dara Pasəka toku ka kpasl a zakay ane ka lay Dabawəzləv ta maru.» ¹⁷Mata ceɗeten wa toku za, ɓaw kən sa a kop tik, ngaren soko a Dabawəzləv, aza a ngar: «Hi ɓaw kən sa cah, hin kərap hine su. ¹⁸Ta ceɗ hini kaɗ, daka a picah, ta va ka sa kən sa maɗa ngacah baba kun, sey a pic, Dabawəzləv ta va ka mar lay.» ¹⁹Aza ɓaw biret, ngaren soko a Dabawəzləv, wak wak za, ɓaw vəleten ka ham ta. A ngar: «Ngacah aɗa kəsəm ɗa. Ta va ka vəlu, ndirigi ka pəm kigi za, hini ka jan bit micin hini á nin za. Hine ham biret cah kepic kepic, hini ka ɗasl talan ka kata!» ²⁰Mata wayi zəm wili za, Yesu ɓaw kən sa a kop tik a nimin, aza a ngar: «Ngacah aɗa *zla wəla həza, Dabawəzləv ta va ka zlu kaɗ ka ɗiya yəwən lap tete hini. A va ka ɗiyu áka ɓeɓiz ɗa cah za ma va ka kwar kaɗ ka na hini. 22:20 Exo 24:8; Jer 31:31; Zac 9:11; Rom 11:27; 2Ko 3:6; Gal 4:24; Hib 8:6; 9:12

²¹«Hi zlimi ta ceɗ hini, hidi ma va ka ɗaf zləra ka kata ka kaw kigi za má, mine zəm wili a sin. 22:21 Zan 13:2, 21-30²²Hayin duze, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka məc, ngam Dabawəzləv ti zla məməɗ ɗa a nin ba. Yo gara hidi ma va ka ɗaf zləra ka kata toku, a va ka sa beni kazaway.» ²³Mata zlimi labar Yesu za, a nehi kəsəm tan kəsəm kəsəm, ko nayi a ngar: «A ngar ka kata acin vu?» «A ngar ka kata acin vu?»

Hidi maday aɗa nayi?

²⁴Nəp kedirek ndiri ta zəɗ ngaz Yesu tar ka gaɓəzigi kəsəm kəsəm, a ngarigi: «Hidi maday ta daba tokon aɗa nayi?» 22:24 9:46-4822:24 Mat 18:1; Mak 9:33-34²⁵Yesu a ngareten: «Hin ti sənu, bayigi ta talalay cah a nja ka mari ndirigi a həra piren. Aza bayigi nji sembe a nja ka may ta, ndirigi ka fol ta ka ngarigi: “Kay, ndiri toku ndiri menekin.” ²⁶Ama gara na hini wər, hin ndiri ta zəɗ ngaz ɗa, hi njá ka ca talan hini wa nja na bayigi toku kun! Ta ceɗ hini, hidi meze maday ta daba hini mata nja ka hidi meze mekedirek ɓa. Talan hidi ta daba hini mata nja ka ma həl kəzəɗ ndiri kərap. 22:26 9:48; Mat 23:11; Mak 9:35²⁷Yaw, tá toku hidi ma nja ka nja kaɗ ka zəm wili ege hidi ma həl wili toku a siwili kaɗ wər, nayi aɗa maday yi? Hi ceɗ ka! Yo, hin ti sənu, hidi maday aɗa hidi ma nja ka zəm ma zəm zəm. Hi ləma, kata hidi maday ta daba hini má, ta nja ka həl hini kəzəɗ. Hi səba dangaz ɗa acin. 22:27 Zan 13:4-5, 12-17

²⁸«Na hini, ko ka beni kata mata su kərap, hin ti ɓərəs tete kata. ²⁹A tala ngatoku, ta va ka vəl hini lay, hidi ka mar tokon á lap wa nja Vay mata vəl ka kata ka maru. ³⁰Ka lay ta va ka maru toku, ni va ka zəm tokon wili á lap, aza ni va ka sa tokon kən sa a nin ɗere. Hi va ka nja ka lay nja bay ka ɓas kita səban *ndiri Isirayilagi pana pana guɓ a tala səray. Aza hi va ka nja ka maday acin.»22:30 Aza hi va ka nja ka maday acin22:30 Mat 19:28

Yesu ege Simon Piyer

(Mat 26:31-35; Mak 14:27-31; Zan 13:36-38)

³¹Yesu a ngaren a Simon Piyer: «Simon, a jen zlimi kaɗ ka zlimi labar ta va ka ceɗoh toku. Dabawəzləv ti ker katəf a *Gudul ka geh nəv hini, hin ndiri ma səba katəf ɗa, wa nja wərti ma nja ka kec masəf ka kpal ma kpek kpek ege manja dapəɗ. 22:31 22:3³²Ama kati dəkəɓ Dabawəzləv a tala ku Simon, hoh ka nja manja bu ka dawən. Kati sənu, ha va ka bu ka dawən, ama pic takan, hoh ta va ka cəɓaha ka səba katəf ɗa a nimin, ma zleɓeten a golomocogi ka gari toy toy ka katəf ɗa.» 22:32 Mat 16:18; Zan 21:15-17³³Simon Piyer a ngaren acin: «Ha may ka ngar ka kemi, Maday? Ko a va ka fiyohigi a je fərsəna, ni va ka va a hoh. Ko a va ka pəmohigi za, ni va ka məc a hoh.» ³⁴Yesu a ngaren: «Piyer, ta ceɗoh kaɗ, a vuɗu cah, gamndak a ca wəla kese kun, ha va ka ngar ka kata a vere ndirigi cəɓ makaɗ, ha sən ka ɗakun ta.» 22:34 22:61; Mat 26:75; Mak 14:72

Ngəz na vəvər kaɗ a liɓ beni

³⁵Yesu a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik a nimin: «Kata mata va ka zlən hini ka va a liɓlay maparam ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi, kati zlən hini manja dala, manja gabal ka sek kən ham a nin, aza manja kərap a ngaz. Yaw, hin mata va za, kən ti sen hini acin vu?» A ngarigi: «Awu, kən a sen kini ɗakun.» 22:35 9:2-3; 10:4³⁶Yesu a ngareten acin: «Tá nja cah wa sin baba kun. Hidi nja dala ɓaw hidi nja gabal ka sek kən ham, mata ɓaw kən tik ka va a sin. Hidi mangar waz maday tik ɗa ɗakun wər, mata ber lukut tik za, mata səkəmu takan ka va a sin ɗere. ³⁷Hin ti sən labar maparam mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv kiɗe. Ti lalaɓ ta: “Ti ca ta ka hidi ma ɗiya ma ngav ngav.” Yo, labar ngatoku a lalaɓ ta ka kata. Ta ceɗ hini, ko ɗiya ɗiya wa siki, sey kən toku ka ɗiya wa sin a tala ɗa. Hayin, kən mata lalaɓ tegi a tala ɗa toku, mbeh ka ɗiya a tala ɗa duze.» 22:37 Esa 53:12³⁸Ndiri ta zəɗ ngaz tik a ngareten: «Maday, ndah waz maday səray ta wanacah.» Yesu a ngareten: «Kay, hi zlimi labar ɗa kese kun, səwan ka kəray ləwa tik a wacah.»

Yesu ane Gecemane ta caɗak Oliv

(Mat 26:36-46; Mak 14:32-42)

³⁹Yesu sliɗ va a caɗak *Oliv ka lay mata səsən ka va a nin. Ndiri ta zəɗ ngaz tik a səba ta. 22:39 5:1622:39 21:37; Mat 26:30; Mak 14:26; Zan 18:1⁴⁰Mata təɗigi ka lay toku za, a ngareten a ndiri ta zəɗ ngaz tik acin: «Hi dəkəɓ Dabawəzləv a tala hini, Gudul ka nja manja bebeɗ hini, hini ka ɗiya ma ngav ngav.» ⁴¹Yesu mata ngareten wa toku za, sliɗ va tik ngiɗ ngiɗ a slambeɗemi nda gugun təɗ a nin. Gbərəw dəɓ kaɗ a metikisem, cen zləra a Dabawəzləv, ⁴²a ngaren: «Aw Vay, a va ka jan wər, a njá ka ker ka ka sa beni ma va ka ya a tala ɗa toku kun. Yo Vay, a njá ka ɗiya kən nəv ɗa mata may kun, a ɗiya kən, nəv ku ta may.» 22:42 Mat 6:10; 20:22; Mak 10:38; Zan 12:27-28 [⁴³Njoɗ mazlən Dabawəzləv ti yaha á wəzləv kaɗ a zləra tik ka vəlen sembe ka ɓərəs. ⁴⁴Yesu a nəna kam kam kam a pərət, nəv tik mbeh ka ndoh ka məc. A tala ngatoku a dəkəɓ Dabawəzləv day za a sembe tik kərap kərap ka zleɓen. Den den lay ɓərət ta zləv á mazəra tik kaɗ com com com wa nja ɓeɓiz.] ⁴⁵Mata cen zləra a Dabawəzləv za, cəɓ a zləra ndiri ta zəɗ ngaz tik, jan ta a wanigi, ti ngaɗi həra zaba, ngam saha a tala tan. ⁴⁶Fuɗuh ta za, a ngareten: «Na hini, hin ti wan vu? Hi sliɗ za, hine dəkəɓ Dabawəzləv, Gudul ka nja manja bebeɗ hini, hini ka ɗiya ma ngav ngav.»

Yesu tete ndiri ma kaw ta

(Mat 26:47-56; Mak 14:43-50; Zan 18:3-11)

⁴⁷Yesu ta ləwa a wilin toku, ndiri pe ti təɗahigi. Yahuda takana, hidi ta daba ndiri ta zəɗ ngaz tik ma guɓ a tala səray á jəka katəf. Va a zləra Yesu ka fəɗu ninek ninek. ⁴⁸Yesu a ngaren acin: «Wa Yahuda, ha ya ka fəɗ ka, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za wa nja ngama ku menekin, ndiri ka sən ta a nin ka kaw kigi za vu?» ⁴⁹Njoɗ ndiri ma nja ka səbi Yesu ti səni kən ma va ka təɗaha a tala Yesu, a neh ta acin: «Wa Maday, mini ka bəl ta a waz maday wər, wa siki?» ⁵⁰Njoɗ hidi takan ta daba tan fak waz maday fi bəl a hidi ma nja ka həl kəzəɗ ida mangarama meze maday ta je Dabawəzləv, pəɗa zlimi tik tá pala zləra zəm za, ti taw. ⁵¹Yesu a ngar: «Hi ker həl kaɗ, muk.» Njoɗ Yesu zəɗ zlimi gawla toku kaɗ.

⁵²Ka dawən tik Yesu a ngareten a madəday *mangaramagi, a madədayigi ma nja ka puwi *je Dabawəzləv, ɓaw a gəbataligi ma yigi ka kaw ta toku acin: «Na hini, hin ti yaha a waz maday ɓaw a təlay wər, kata mahəl ma zla wəla hidi vu? ⁵³Kepic kepic hidi ti nja tokon á lap a je Dabawəzləv, aza hi kaw ka mandala tik kwayi? Yo a picah, pic na hini ti sla acin ka kaw ka za, ɓaw pic na *Gudul ti sla ɗere ka ɗiya kəzəɗ kpizli tik.» 22:53 19:47; 22:3

Piyer a ngar: «Ta sən Yesu ɗakun.»

(Mat 26:57-58, 69-75; Mak 14:53-54, 66-72; Zan 18:12-18, 25-27)

⁵⁴Ka dawən tik, ndirigi ti kawi Yesu toku, tep ta ita *mangarama meze maday ta je Dabawəzləv. Gara Piyer wər, a səba tegi á zal za. ⁵⁵Ane mandarida mangarama toku, ndirigi ti mbəli kuhu, a siɓ ta. Piyer va a zləra tan, nja kaɗ ka siɓ tik ɗere. ⁵⁶Kedirek wərti maparam ma həl kəzəɗ ida mangarama toku ti ləma Piyer, a siɓ kuhu. Ɓaw həra ca a nin, a ngar: «Gawla toku ɗere a nja ka njigi a Yesu.» ⁵⁷Piyer a ngaren: «Mgba, ta sən gawla toku kun.» ⁵⁸Kedirek hidi maparam ti ləmu, a ngar: «Kati sənoh, hoh a daba celen Yesu ɗere.» Piyer takana a ngaren: «Awu, kata celen ɗakun.» ⁵⁹Ka dawən ler takan, hidi maparam a ngar a nimin: «Kati sənu, ko ɗiya wa siki, gawla cah celen Yesu, ngam sin hidi ta liɓlay Galili.» ⁶⁰Ama Piyer a gaɓəzay tik səɓ, a ngaren: «Ha ceɗ ka ma ma ngatoku mi? Ta sənay ka ɗakun.» Piyer ta ləwa toku, njoɗ gamndak ti ca wəla. ⁶¹Yesu bu za, ɓaw həra ca ka sin. Njoɗ talan Piyer ti ɗasl ka labar, Yesu mata ceɗen ka sukuh sukuh gəda. Ti ngaren: «A vuɗu cah gamndak a ca wəla kese kun, ha va ka ngar ka kata cəɓ makaɗ a vere ndirigi ha sən ka ɗakun ta.» 22:61 22:34; Mat 26:34; Mak 14:30⁶²Piyer mata ɗasl talan ka labar, Yesu mata ceɗen toku za, sliɗ va tik a lakwat, aza a han acin a tiweɗ məc hidi.

Yesu tete madəday Yahudiyagi ma ɓasi kita

(Mat 26:59-68; Mak 14:55-65; Zan 18:19-24)

^63-64Kedirek ndiri ma puwi Yesu tar ka miseten. Ɓawi həra tik vət vət kaɗ, pəm pəm ta. Mata pəm ta za, a ngareten: «Hati sən hidi ma pəmoh toku vu? A ceɗ kini səka!» 22:63-64 7:16⁶⁵A ra ta kahay kahay.

⁶⁶Lay mata pat za, gəbataligi, madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv tete *maləmigi ya ɓas ɓasigi kaɗ. A ngareten a ndirigi ka dahi Yesu a gibe gəbatal Yahudiyagi ma ɓasi kita ka cəba ma tik. Sliɗ va da ta. ⁶⁷Mata da ta za, ndiri madəday titoku a neh ta, a ngareten: «Hoh aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday vu? A ceɗ kini səka.» Yesu a ngareten: «Kati ngar hini wər, hayin kata, hi va ka yək ma ɗa ɗakun. 22:67 9:20; Zan 10:24-25⁶⁸Aza kati neh hini kən ɗere, hi va ka cek ka ɗakun. ⁶⁹Ama ta ceɗ hini, daka a picah, kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ta va ka nja á zləra zəm Dabawəzləv ma mar sembe za.» 22:69 Dan 7:13; Dir 110:1; Kmy 7:56⁷⁰Mata zlim ta wa toku za, sini kərap gas ma waw, a ngareten: «Yawa, a nja na ngar hoh Kərti Dabawəzləv kiɗe?» Yesu a ngareten acin: «Hayin, hin ti ceɗu kaɗ ba, kata sin.» 22:70 Mat 26:63; Luk 1:32-35⁷¹Mata zlim ta wa toku za, a ngarigi: «Ma ngatoku muk səɓ gəga, mine may hidi ka ceɗ kini á ceɗ baba kun. Min a tala kini, min ti zlimi labar mata ceɗ ma ma tireh kazaway a tala Dabawəzləv.»

Yesu a gibe Pilat

(Mat 27:1-2, 11-14; Mak 15:1-5; Zan 18:28-38)

¹Kedirek ndiri ma ɓas ɓas kərap ti sliɗigi za, a tepi Yesu a gibe Pilat, masara ma mar lay. ²A nin, a fi ta ka kita, a ngarigi: «Min ti jan gawla cah a gwigwir liɓlay kini. A ngareten a ndirigi ka yaɓ jomorgol masara *Roma ma mar lay kərap kun ta. Ti ngar ɗere, sin aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka bay ta.» 23:2 20:20-26³Pilat mata zlimi wa toku za, a neh Yesu acin, a ngaren: «Hoh aɗa bay *ndiri Yahudiyagi duze vu?» Yesu a ngaren: «Hayin wa nja hoh mata ngar toku səɓ.» ⁴Pilat a ngareten a madəday *mangaramagi ɓaw a ndiri ma ɓas ɓas acin: «Ta jan ma ngav ngav, gawla cah mata ɗiyu ko kedirek ka zlen kita ɗakun.» ⁵Ama ndiri a wilin ɓe ɓe a mbaneten ma a madaba ka fi ta ka kita səɓ. A ngarigi: «Gawla toku ti gəgar labar tik a daba ndiri Yahudiyagi. Ti tar ka liɓlay bay Galili ta maru təɗ a wacah. A wilin a gəgaru. Aza labar tik a nja ka da gwigwir a daba ndirigi kərap.»

Yesu a gibe bay Herod

⁶Pilat mata zlimi labar ndiri ma fiyi Yesu ka kita toku za, a ngareten: «Gawla toku wər, hidi ta liɓlay Galili, bay Herod ta maru vu?» ⁷Ndiri toku a ngareten: «Hayin, sin hidi ta liɓlay Galili.» Pilat a ngareten: «Yo, Yesu hidi ma nja ka vəl zləra tik a bay Herod, hi tep səɓ a zləra tik, sin mata ɓasen kita.» Kən toku ta ɗiya, bay Herod a liɓlay Zeruzalem ɗere. 23:7 3:1⁸Sliɗ tep ta acin. Mata tep ta za, nəv bay Herod ɗewerakun ka ləma həra Yesu. Ti may daka məndan cekw ka janigi a sin. Ngam ti zlimi labar tik a gi, aza ti may kwet sin ka ɗiya ɓan ɓan kən səka a vere tik ka ləma. 23:8 9:9⁹Herod a neh Yesu a tala kən pana pana acin. Ama Yesu a ceken kun, tete’w nəpay tik. ¹⁰Madəday mangaramagi ta je Dabawəzləv tete *maləmigi a nin ɗere. A mbaneten ma pana pana a madaba acin. ¹¹Herod tete soji tegi a miseten, aza a ca ta ka kən həva. Ɓawi lukut menekin kazaway, fiyeten wa nja na bay ka miseten. Mata ɗiya ta wa toku za, cəɓ ta a nimin ka va a zləra Pilat. 23:11 Mat 27:28; Mak 15:17; Zan 19:2¹²Kamatakan Pilat ege Herod a ngəmi talan kun. Ama a pic tik ti kpawi ngama acin.

Kita Yesu

(Mat 27:15-26; Mak 15:6-15; Zan 18:39–19:16)

¹³Yesu mata təɗ a gibe Pilat za, Pilat wəla madəday *mangaramagi ta je Dabawəzləv, ndiri madədayigi ɓaw ndiri maparam ka ɓas kaɗ. ¹⁴Mata ɓasahigi kaɗ, a ngareten: «Hin ti da gawla cah a gibe ɗa, aza hin ti ngar: “A gwigwir liɓlay kini ta.” Yo, kati nehu a vere hini ɗakun vu, a tala kən pana pana hin mata fiyu ka kita. Aza ta jan kən ma ngav ngav mata ɗiyu ko kedirek ka zlen kita ɗakun. ¹⁵Hi ləma, ko Herod a jan kən ma ngav ngav mata ɗiyu ɗakun, aɗa mátá da ta a nimin a zləra tokon a wacah. Yo ta ceɗ hini, gawla toku a ɗiya ma ngav ngav ko kedirek ka pəm za ɗakun. ¹⁶Tá nja cah ta va ka rəben lakwatay, aza ta va ka ficiku kaɗ.» [¹⁷Mata ngareten wa nja ngatoku, ngam ka wan ka wan ndiri Yahudiyagi ta nja ka ɗiyi dara *Pasəka, sey Pilat ka ficiketen hidi takan a je fərsəna kaɗ.] ^18-19A pic ta gəri Yesu ka pəm za toku, hidi maparam a je fərsəna, zlim tik Barabas. Barabas toku ti gwigwiri liɓlay Zeruzalem tete ndiri maparam, aza ti ndəv teli. Ndiri ma ɓas ɓas mata sən ta za, Pilat a gər ka ficik Yesu kaɗ, a sleri wəla day day, a ngarigi: «A pəm gawla toku za, ma ficik kini Barabas kaɗ.» 23:18-19 Kmy 3:13-14²⁰Pilat a ləwaten a nimin ka jan ka yawi ma tik, a ngareten: «Ta may ka ficik Yesu kaɗ.» ²¹Ama sinigi a wilin ɓe ɓe a slerey wəla tan səɓ, a ngarigi: «A kpawu ka pay ma zlamba zlambay mata məc, a kpawu ka pay ma zlamba zlambay mata məc ta.» ²²Pilat a ngareten a nimin cəɓ ma makaɗ tik: «Wa ndiri cah, hi ceɗ ka kən ma ngav ngav mata ɗiyu, kata ka kpawu ka pay ma zlamba zlambay ka məc toku, a ɗiya kən mi? Ta jan kən ma ngav ngav mata ɗiyu ko kedirek ka pəm za ɗakun. Tá nja cah ta va ka rəben lakwatay, aza ta va ka ficiku kaɗ.» ²³Ama a wilin ɓe ɓe a slerey wəla tan səɓ. A ngarigi: «Ala, a kpawu ka pay mata məc ta.» Ta sleri wəla, sler za sler, sler za sler toku, ti gbori nəv Pilat. ²⁴Pilat pəɗ zləra tik a nin za, a ngar acin: «Hi ɗiyen kən hin mata may.» ²⁵Ɓaw Yesu, vəleten a liɓ zləra tan, ɓaw hidi ma gwigwir lay aza ma ndəv teli takana, ficik a je fərsəna kaɗ wa nja nəv tan ta may.

Yesu ka pay ma zlamba zlambay

(Mat 27:32-44; Mak 15:21-32; Zan 19:17-27)

²⁶Sojigi a tepi Yesu ka pəm za acin. Ɓawi pay ma zlamba zlambay vəleten a Yesu ka ɓawu ka va ka kpaw ta a nin. Ta vigi á katəf ngiɗ, janigi tete hidi maparam, a ya donu za, zlim tik Simon ta liɓlay Sirene. Soji titoku ɓawi pay takana vəlen gawla toku, a ngareten: «A səbaha á zal za.» Simon ɓawu, a səba ta á zal za.

²⁷Ndiri maparam pe a səba ta ɗere. A daba ndiri toku, wərti a nin. A hanigi, a tihi nəv tan a tala beni ma va ka təɗaha a tala Yesu. ²⁸Yesu bu áka sinigi, a ngareten: «Hini wərti ta liɓlay Zeruzalem cicah, hi njá ka han a tala ɗa kun. Hi han na daba talan hini, ɓaw na wəri hini ɓa. ²⁹Ta ceɗ hini, pic takan beni maday a va ka yaha a tala hini. A pic tik ndirigi a va ka ngarigi: “Mokodol wərtigi, nəv tan mata nja guɗum.” Ngam wərti nja wərigi a va ka hanigi: “Haya wəri ɗa,” ka ɓəni kahay kahay. 23:29 21:23³⁰Ndirigi a va ka pərətigi kahay kahay, aza a va ka ngareten a caɗak: “Hi pas a tala kini!” Aza a va ka ngareten a hohoy ɗere: “A məɗ kini kaɗ!” 23:30 Osé 10:8; Kzl 6:16³¹Hayin duze, kati sənu, ndirigi a va ka si beni kahay kahay, ngam, ko kata ma nja ka ɗiya kən, Dabawəzləv ta may, ta va ka sa beni. Yaw azal ndiri ma fehi labar Dabawəzləv vu?.» 23:31 1Pi 4:17

³²Sojigi ta tepi Yesu toku, a tepi mahəligi səray ɗere ka va ka kpaw tete Yesu. ³³Ti təɗigi ka lay mata vigi a nin, zlim tik Golgota. Golgota toku a nja na ngar, lay tik kiɓe kiɓe kokulom talan hidi memilin. Mata təɗigi za, ɓawi Yesu kpaw ta ka pay ma zlamba zlambay acin. Dəɓigi kaɗ ka mahəl sərayigi ɗere, kpaw ta a jakwar Yesu ko nayi ka pay ma zlamba zlambay tik, həndan á zləra zəm tik za, həndan á zlaɓay tik za. 23:33 Esa 53:12³⁴Yesu acin a dəkəɓ Dabawəzləv a tala sojigi ma kpaw ta toku. A ngar: «Vay, a zer ma ngav ngav tan kaɗ, ngam a səni kən mata ɗiya ta ɗakun.» Ka dawən tik sojigi ɓawi lukut ta kəsəm tik, aza a fiyi caca ka sən a va ka wak ta a nja siki. Mata fi ta za, wak waki kən tan toku za acin. 23:34 Dir 22:19; Mat 5:44; Luk 6:28; Kmy 7:60³⁵Ndiri ma ɓas ɓas ta nin garigi kaɗ ka saf kən ma ɗiya toku. Gara madəday Yahudiyagi ta daba tan wər, a miseten a Yesu. A ngarigi: «Sin Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa aza Hidi, Dabawəzləv mata mbatu wər, mata bit talan tik za muk. Ti bit ndirigi, aza a bit talan tik səka ɗakun wər, mi ma həl mi?» 23:35 Dir 22:8; 109:25³⁶Ko sojigi ma kpaw tegi má a miseten ɗere. Vigi mbeh mbeh a jakwar tik, ɓawi kən sa ma ɓilekw vəleten ka su. 23:36 Dir 69:22³⁷A ngareten: «Hoh bay *ndiri Yahudiyagi wər, a bit talan ku səka za acin muk!» 23:37 Mat 27:11³⁸Ndirigi ti lalaɓ ta ka pay tá tala tik kaɗ: «Gawla cah, bay Yahudiyagi.»

³⁹Mahəl takana ma takan ɗere a ra Yesu, a ngaren: «Há ngar, hoh aɗa Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday. Tá nja cah, a bit talan ku za acin, aza ma bit kini səka za.» ⁴⁰Mahəl ma səray tik a ngaren a celen toku: «A ngar wa nja ngatoku kun. Ha pərət səka a Dabawəzləv kun vu? A ləma, min tokon makaɗ tik, ti ɓasi kita tokon takanna. ⁴¹Ama gara min a hoh wər, ninek mini ka sa beni wa toku, ngam mi jan mazlən kəzəɗ kini min mata ɗiyu. Ama na tik a ɗiya ma ngav ngav kun, a sa beni səɓ kahay.» ⁴²A ngaren a Yesu acin: «Yesu, hoh ta va ka cəɓa ka mar lay, ma ɗasl talan səka ka kata.» ⁴³Yesu a ngaren: «Ta ceɗoh kaɗ ninek ninek, a picah, ni va ka lap a hoh ka va ka nja ka *lay menekin a wəzləv.»23:43 2Ko 12:3-4; Kzl 2:7

Məc Yesu

(Mat 27:45-56; Mak 15:33-41; Zan 19:28-30)

^44-45Mata nja pic debe pic, pic a zlaw baba kun, talalay kərap ti gbirzliliɓ. Ti nəp, nəp nəp təɗ ka pic ma biz tar a yigi ita. Gwada ma zen zen ta je Dabawəzləv ma nja ka pəla lay, Dabawəzləv ta nja ka nja a nin kaɗ, ti pər á daba daba kaɗ kuraɗ səray. 23:44-45 Amo 8:9⁴⁶Njoɗ Yesu pa’ wəla. A ngaren a Dabawəzləv: «Vay, a ɓaw ziziwit ɗa za.» Mata ngar wa nja ngatoku za, məcay tik acin. 23:46 Dir 31:6; Kmy 7:59⁴⁷Maday soji ma bələkigi ta nin ta ləma Yesu ta məc toku, a ngar: «Kay gawla cah a ɗiya ma ngav ngav kun, hidi menekin duze kun va ndiri ɗa,» aza a fol Dabawəzləv.23:47 a ɗiya ma ngav ngav kun: Mat 27:19; Kmy 3:14; 7:52; 22:14⁴⁸Ndiri ma ɓas ɓas ta nin ma yigi ka saf tik mata ləma ta za, a tihi nəv tan, aza a va tan ita. ⁴⁹Gaɓ kəcah ngami Yesu gi tete wərtigi maparam ma gar garigi, a ləmi Yesu ta məc toku ɗere. Mandala Yesu mata sliɗ a liɓlay Galili za, wərti titoku ti səba ta. 23:49 8:2-3; Dir 38:12

Məɗ Yesu a civi

(Mat 27:57-61; Mak 15:42-47; Zan 19:38-42)

^50-51Hidi maparam ɗaha, zlim tik *Zozef. Sin hidi ta liɓlay Arimate ta liɓlay Yahudiya. Gawla toku hidi menekin, aza a nja ka ɗiya kən wa nja Dabawəzləv ta may. A nja ka pu pic, Dabawəzləv ta va ka yaha ka mar lay. Zozef toku, hidi ta daba gəbataligi ma nja ka ɓasi kita. Mata va ka ɓasi kita Yesu ka pəm za, a yək ma tan kun. ⁵²Yesu mata məc za acin, Zozef toku sliɗ va a zləra Pilat, aza a ngaren: «Kati ya ka neh katəf ka ɓaw memici cah ka va ka məɗ kaɗ.» ⁵³Bay Pilat keren katəf. Zozef sliɗ va, va ɓawa memici ka pay kaɗ, paɗ paɗ a yar ma barən, va məɗ a civi. Civi toku yəwən civi, a rahi gudungul wa nja bədəm kamatakan. ⁵⁴Ta məɗ tegi toku, ndiri a kəməsi kəsəm na *pic nəp ndiri Yahudiyagi. Pic mbeh ka tuk, zal ka tari nəp tan.

⁵⁵Wərti maparamigi ma səbi Yesu mandala mata va ka sliɗ a liɓlay Galili za, səbi Zozef ɗere ka va a ma civi, aza ti ləma ta wa nja Zozef mata məɗ memici toku a civi. 23:55 8:2-3⁵⁶Mata ləmi lay tik za, sliɗ cəɓa tan ita. Va gər gəri mambambu pay, ta ta ɗawagi a sin ka va ka pəzeten a memici tik. A pic nəp ndiri Yahudiyagi a vigi ɗakun. Nəpay tan wa nja mazuko tan ta ngar. 23:56 Exo 20:10

Civi ánimin

(Mat 28:1-10; Mak 16:1-8; Zan 20:1-10)

¹A dawən pic nəp Yahudiyagi, a pic dəmas acin, gbəma cekw cekw, wərti toku ɓawi ɗawa tan mata ta ta toku, aza sliɗ vigi acin a ma civi Yesu toku. ²Mata təɗigi za, jani gugun mata peki ma civi a sin ma gwaɗ gwaɗ á mazlən za. ³Tuhigi a civi, saf safi, kəsəm Maday tan Yesu ɗaha a nin kun. ⁴A ngarigi: «Yaw, kən mi ma həlen acin mi? Tátoku hidi ka həlay tokon mi?» Ta ɓənigi wa toku, njoɗ ndiri səray a lukut ma barən ma tel tel a kəsəm ti pizlahigi a həra tan. ⁵Wərti toku ti pərətigi kam kam, ɓawi talan tan, tək kaɗ. Ndiri toku a ngareten acin: «Hidi, hin ta gəru toku a vere, yaw, hi gəru acin a civi kemi? ⁶Ɗaha a wilin a wacah ɗakun, Dabawəzləv ti mbəla a civi zaba, tá nja cah a vere. Hi ɗasl talan ka labar mata ceɗ hini mandala sin mata nja ane liɓlay Galili. Ti ngar hini: 24:6 9:21-22⁷“Kata, *Hidi ma yaha á zləra Dabawəzləv za, ko ɗiya wa siki, ndirigi a va ka ɓaw kigi ka vəl kigi a liɓ zləra ndiri ma nja ka ɗiyi kən ma ngav ngav ka kpaw kigi ka pay ma zlamba zlambay ka məc. Ta məc za, ta va ka wan a civi wan səray, ma makaɗ tik ta va ka mbəla ɗa za ta,” ɗakun vu?» ⁸Wərti toku mata zlim ta wa toku za, talan tan ɗasl acin ka labar Yesu toku.

^9-10Sliɗay tan a ma civi za, cəɓay tanigi. A daba tan Mari ta liɓlay Magədala, Yowana ɓaw Mari mamən Zak. Vigi a zləra ndiri guɓ a tala takan24:9-10 Ndiri ma guɓ a tala takan taku, makatəf Yesu gi. ta zəɗ ngaz Yesu tete ndiri maparamigi ma nja ka səbi katəf Yesu, ceɗeten labar toku. A ngareten: «Hi zlimi, Yesu a vere ta.» 24:9-10 Mak 16:10-11; Luk 8:2-3¹¹Mata zlim ta za, a yəki ma tan kun, a ca ta, a ceɗi ma wəya. ¹²Ama Piyer caw sliɗ si á si, va a ma civi ka hizl tik. Mata təɗ za, dəɓ kaɗ kəɗan kəɗan, ɗaha a nin kun. Sey a ləma kən maɗa maslaga mata paɗ ta a sin á gindik. A ngar: «Yaw kən mi ma həl acin mi? Kən ngatoku a kpas talan ɗa.» Sliɗ ya tik ita acin.

Ndiri səray ma vigi liɓlay Emawəs

(Mak 16:12-13)

¹³A pic mbəla Yesu toku, ndiri ma nja ka səbi katəf Yesu sərayigi sliɗigi ane liɓlay Zeruzalem za, vigi a liɓlay Emawəs. Ka sliɗ a liɓlay Zeruzalem za ka təɗ a liɓlay toku, ler səray a katəf. ¹⁴Ta vigi á katəf ngiɗ a ləwigi a tala kən kərap ma ɗiya a tala Yesu.

¹⁵Ta gaɓəzigi pele pele a tala kəni toku, Yesu a talan tik ti ya a daba tan, aza a vigi tete sinigi á lap. ¹⁶A ləma ta, ama a sənay ta Yesu ata ɗakun, həra tan ti gbirzliliɓ. ¹⁷Yesu a ngareten acin: «Hi mbu ma takana á katəf ngiɗ cah a tala mi?» Garigi kaɗ, ngaɗ ngaɗ həra za acin. ¹⁸Hidi takan ta daba tan, zlim tik Kiliyopas, a ngaren a Yesu: «Kən ma ɗiya ta məndan, mulukigi kərap ma njigi a liɓlay Zeruzalem ti sən ta zaba, aza na ku ha sənu səka ɗakun vu?» ¹⁹Yesu a ngaren: «Kən mi ma ɗiya mi?» A ngaren: «Ni ləwa a tala kən ma ɗiya a tala Yesu ta liɓlay Nazaret. A həra Dabawəzləv ɓaw a həra ndirigi kərap, sin aɗa *makatəf Dabawəzləv. Ti ɗiya kən madədayigi pana pana. Aza ta nja ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi ɗere, labar tik a ndəv ka lay kahay kun. 24:19 7:16²⁰Madəday *mangarama ta je Dabawəzləv kini ɓaw madəday kini á ɓaw ta, mátá vəl ta a liɓ zləra ndiri madəday *Romagi ka zli kita tik ka pəm za, aza mátá kpaw ta ka pay ma zlamba zlambay ka məc. ²¹Na kini, min ti ɓənu, Dabawəzləv á zlənaha ka bit *ndiri Isirayilagi aɗa talan kini mátá nja genna ka sin. A ləma, mata pəmi Yesu toku za, wan ma makaɗ a picah. Ama kən maparam ti ɗiya a picah. 24:21 1:68; 2:38^22-23Wərti maparam ta daba kini á sliɗ mátá vigi gbəma cekw cekw a ma civi, mátá tuhigi a nin. Mata tuhigi za saf safi, memici tik ɗaha a nin baba kun. Njoɗ *mazlən Dabawəzləv gi səray mátá pizlahigi a həra tan, aza mátá ngareten: “Dabawəzləv ti mbəlaha zaba, a vere ta.” Mata zlim ta wa toku za, mátá ya ceɗ kini labar tik acin. Labar wərti toku ti vəl kini ɓən pele pele a tala tik. ²⁴Min mata zlimi za, ndiri maparam ta daba kini mátá vigi a ma civi toku, aza mátá jani kən kap wa nja wərti toku mata ceɗ kini. Sey Yesu a talan tik a ləma ta ɗakun.» 24:24 24:12; Zan 20:3-10

²⁵Kiliyopas mata ceɗen wa toku za, Yesu a ngareten: «Hi zlimi ninek kese kun cah, mi ma həl mi? Labar, *makatəf Dabawəzləv mata ceɗ hini a tala kən ma va ka təɗaha, nəv hini a wilin səray səray ka yək tik. 24:25 24:45²⁶Ta ceɗ hini, ko ɗiya ɗiya wa siki, Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday, sey ka sa beni wa nja ndiri mata ɗiyaten toku, di ka təɗ ka lay, Dabawəzləv ta maru, sin ka fiyen miseh maday tik acin.» ²⁷Ka dawən tik, Yesu ceɗeten kən kərap, ndirigi pana pana mata lalaɓ ta a tala tik a liɓ deftere Dabawəzləv. Tar ka ceɗeten labar a liɓ deftere *Moyiz, ceɗ ceɗ təɗ ka labar, makatəf Dabawəzləv gi mata lalaɓ ta kərap ka zlim ta ninek ninek. 24:27 24:44

²⁸Mata va ka nja mbeh ka təɗigi a liɓlay Emawəs mata vigi a nin toku, Yesu a gər ka ker ta kaɗ ka va gibik á gindik. ²⁹Ndiri toku a ngareten: «A ker kini kaɗ kun, a ləma pic mbeh ka tuk, hidi ta nəpay tokon, wa siki?» Yesu yaw ma tan, aza nəpay tik tete sinigi. ³⁰Njagi kaɗ ka ham kən acin. Yesu takana ɓaw biret, ngaren soko a Dabawəzləv, wak wak za, ɓaw vəleten. ³¹Mata ləma ta wa toku za, njoɗ ndukun talan tan ti ɗasl. A ngarigi acin: «Yesu cah aɗa ngacah.» Njoɗ Yesu lekwey tik a həra tan za. ³²A ngarigi kəsəm kəsəm acin: «Mandala Yesu mata ləwa tokon á mazləzla katəf ngiɗ, aza ta ceɗ tokon labar Dabawəzləv ta liɓ deftere tik mini ka zlimi ninek ninek, ti kəz nəv tokon kun vu?» 24:32 24:45

³³Njoɗ caw sliɗigi za, cəɓa tan a liɓlay Zeruzalem. Va jani ndiri ma guɓ a tala takan ta zəɗ ngaz Yesu ma ɓas ɓas tete celegi. ³⁴Ndiri ma ɓas ɓas toku a ngarigi: «Maday tokon ti mbəla duze, a vere. Simon ti ləma a həra tik.» 24:34 Mak 16:7; 1Ko 15:4-5³⁵Aza ndiri ma səray titoku a ceɗeten kən ma həl a tala tan. A ngareten: «Min mata va ka va a liɓlay Emawəs, min ti jan tete Yesu a katəf, aza ni cu ka sin kun. Sukuh sukuh ta wak biret min mátá sənu acin.»

Yesu tete ndiri tik

(Mat 28:16-20; Mak 16:14-18; Zan 20:19-23; Kmy 1:6-8)

³⁶Ndiri ma səray titoku ta ceɗi kən ma ɗiya toku, njoɗ Yesu a talan tik ti ya a daba tan. A ngareten: «Nja menekin mata nja tete hini!» 24:36 1Ko 15:5; nja menekin: Luk 2:14³⁷Ndiri kərap ɓeɓiz tan ti zer, ngam a ca ta a ləmi ziziwit hidi. 24:37 Mat 14:26; Mak 6:49³⁸Yesu a ngareten: «Hi pərət wa nja ngacah kemi, aza nəv hini a nja səray səray cah a tala mi?» ^39-40Yesu ɗafeten zləra tik ɓaw ngaz tik acin. A ngareten: «Ndah, hi hizl zləra ɗa ɓaw ngaz ɗa, hi va ka sən, kata səɓ a tala ɗa. Hi ya, hine dos zləra hini a kəsəm ɗa, hi va ka sənu a nin, kata ziziwit kun, ngam ziziwit, viren kəsəm tik ɓaw gengirizl tik ɗa ɗakun. Ama na ɗa wər, ɗaha.» ⁴¹Mata ləma ta za, nəv tan ti guɗum kazaway, ama talan tan a wilin a pələk. Talan tan ka pələk baba kun wər, Yesu a ngareten: «Kən ham ɗaha a zləra hini vu? Hi vəla ka a wacah kata ka hamu.» 24:41 Zan 21:10; Kmy 10:46⁴²Ndiri toku ɓawi kilif ma məsa məsa kedirek, vəleten. ⁴³Yesu yək ham a vere tan.

⁴⁴Ka dawən tik Yesu a ngareten acin: «Kata mata nja a daba hini, kati ceɗ hini ninek ninek kən kərap, ndirigi mata lalaɓ ta a tala ɗa, ko ɗiya ɗiya wa siki, kən toku a va ka ɗiya a tala ɗa, aza ti ɗiya wa sin. Kən, *Moyiz mata lalaɓu a liɓ deftere tik, kən, *makatəf Dabawəzləv gi mata lalaɓ ta a liɓ deftere tan, ɓaw kən, ndirigi mata lalaɓ ta a liɓ deftere dirfi, kəni toku kərap ti ɗiya a tala ɗa.» 24:44 24:27; Zan 5:39; Moyiz: Kmy 7:20-27, 35, 37-39; Zan 5:46; makatəf Dabawəzləv: Esa 52:13–53:12; Osé 6:2; deftere dirfi: Dir 22:69⁴⁵Aza acin a zleɓeten, ndukun talan tan ka zlər za ka səni kən mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv ninek ninek. 24:45 24:25-27, 32; Zan 20:9⁴⁶A ngareten: «Hin ti sən kən mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv a tala ɗa kiɗe. Ti lalaɓ ta, Hidi, Dabawəzləv mata pəzen ɗawa ka nja ka hidi maday a va ka sa beni, a va ka məc, aza wan səray ma makaɗ tik a va ka mbəlaha a civi za. 24:46 9:21-22; Mat 26:56; Mak 14:49; 1Ko 15:3-4; Kmy 17:2-3; 28:23⁴⁷Aza ɗere, ndirigi a va ka ceɗi Nawər Menekin a səban ndiri pana pana ta talalay kərap. A va ka ceɗeten ka buwi nəv tan za, aza Dabawəzləv ka zer *ma ngav ngav tan kaɗ áka zlim tik za. Labar tik a va ka gəgar, tar a liɓlay Zeruzalem za, gbam talalay kərap. 24:47 3:3; Kmy 1:8; 5:31; 11:18; 17:30-31; 20:21; Rom 15:19⁴⁸Kəni toku ti ɗiya a vere hini, aza na hini, hini á va ka gəgar labar tik acin, ndiri kərap ka zlim ta. 24:48 Kmy 5:32; Zan 15:26-2724:48 Kmy 1:8, 22; 2:32; 3:15; 4:33; 10:39-41; 13:31⁴⁹Gara kata wər, ta va ka vəl hini Miɗ Dabawəzləv, Vay mata ngar ka vəl hini. Hi nja kese a liɓlay Zeruzalem a wacah kúlá ka pic, Dabawəzləv ta va ka zlən hini Miɗ tik tá wəzləv kaɗ, hini ka jan sembe kama hini ka va acin.» 24:49 4:18

Cəɓ Yesu a wəzləv

(Mak 16:19-20; Kmy 1:9-11)

⁵⁰Kedirek Yesu ti ngazl ndiri ta zəɗ ngaz tik a liɓlay toku za, vigi a liɓlay maparam, zlim tik Betani. Mata njigi mbeh ka təɗ, Yesu kaf zləra za, a ngar: «Micin hini mata nja fonna.» ⁵¹Ta ngar wa toku, lekway tik a həra tan za. Dabawəzləv a ɓaw kən tik ka va a zləra tik. 24:51 9:51; Mak 16:19; Kmy 1:9; 3:21⁵²Na tan wər, gbərəwigi kaɗ ka fol ta. Sliɗigi za acin, cəɓay tan a liɓlay Zeruzalem a nəv ma ndezlezl ndezlezl.24:52 Kmy 1:12; Zan 14:28; 16:22⁵³A liɓlay toku a nja ka vigi kepic kepic a *je Dabawəzləv aza a folay Dabawəzləv tan.24:53 Kmy 2:46; 5:12