Zak

Ɗerewel,

Zak

mata lalaɓu

Jem a liɓ ɗerewel cah

Zak ma lalaɓ ɗerewel cah, ndirigi a ngarigi sin gelemin Yesu. Sin ti ngar: «Kata ma həl kəzəɗ Dabawəzləv ɓaw na Maday tokon Yesu Kiristu.» Ka dawən məc Yesu, Zak toku ti nja ka hidi maday ta daba ndiri Kiristu a Zeruzalem ( 15:13-21 ɓaw ane Gal 2:12). Mandala sin ta lalaɓ ɗerewel cah, ndirigi a ngarigi sin ane liɓlay Zeruzalem, aza a lalaɓu ka zlənu a zləra ndiri Dabawəzləv gi ma cakway cakway a talalay kərap.

A liɓ ɗerewel cah Zak a ngəz tokon a tala kəzəɗ pana pana, ndiri Kiristu ta va ka ɗiya ta kəsəm kəsəm, aza ta va ka ɗiya ta ɗere a daba ndiri ta talalay cah. Ta nja ka ceɗ tokon kən, a nja ka slu a kən ta talalay, hidi mata sən tokon, ngam hidi ka zlimi ninek ninek. Wa nja mata sla gana tokon a leje pilis ɓaw a kuhu (3:3, 6), ɓaw wa nja mata sla nja tokon ta talalay cah a meftenen ma nja ka cakway njoɗ (4:14).

Wa nja ɗerewel cah mata wak ka dawən ka dawən:

Zak a lalaɓ a tala ɓən menekin, Dabawəzləv ta nja ka vəleten a ndiri ma nja ka zeri nəv tan yac kaɗ ka dəkəɓ ta (1:1-8), aza a ləwa a tala nja motokon hidi ɓaw bəbay hidi (1:9-11). A ceɗ tokon kən ma nja ka həlen a hidi, ko a nja ka yaha á ki za wər (1:12-18), aza a ngar, hidi ma zlimi ləwa Dabawəzləv sey ka ɗiya kəzəɗ tik ɗere (1:19-27). A ngəz ndirigi ka saf ndiri kərap takanna (2:1-13).

Zak a ceɗ tokon ninek ninek wa nja ca talan ka Dabawəzləv ɓaw ɗiya menekin a ndirigi a kpali za ɗakun (2:14-26). A ləwa a tala gana hidi memilin (3:1-12) ɓaw a tala diri ɓen ma yaha á zləra Dabawəzləv za (3:13-18).

Ka way way ɗerewel tik a ləwa a tala kəzəɗ, ndiri Kiristu ta va ka ɗiya ta a daba ndiri ta talalay cah (4:1–5:6), aza wa nja ta va ka ɓərəsigi kaɗ ɓaw ta va ka dəkəɓi Dabawəzləv (5:7-20).

¹Kata Zak, ta lalaɓ ɗerewel cah ka va a zləra ndiri Dabawəzləv ma cakway cakway pana pana ta talalay kərap1:1 Deftere ta ma girek a ngar Zak a lalaɓ ɗerewel cah ka va a zləra səban guɓ a tala səray. Ndiri maparam a ngarigi, səban guɓ a tala səray toku, a ləwa a tala səban ndiri Isirayilagi, aza ndiri maparam a ngarigi, a ləwa a tala ndiri Dabawəzləv kərap.. Ta nja ka həl kəzəɗ Dabawəzləv ɓaw na Maday tokon Yesu Kiristu. Ta fəɗ hini acin ninek ninek. 1:1 Zak: Mat 13:55; Kmy 12:17; 15:13; 21:18; 1Ko 15:7; Gal 1:19; 2:9; 1Pi 1:1

Ka ɓərəs kaɗ a nja siki a liɓ beni?

²Galamayigi ta ceɗ hini, beni ti jan hini pana pana wər, nəv hini mata njay tik guɗum səɓ. 1:2 Rom 5:3-5; 1Pi 1:6-7³Kata mata ngar hini wa nja ngatoku, ngam hin ti sənu, hin ti cay talan hini ka Dabawəzləv manja buwen dawən, a liɓ beni ta tala hini toku wər, hi va ka jan sembe ka ɓərəs kaɗ. ⁴Hin ta nja ka ɓərəs kaɗ, hi njá ka dangar kun, hine ɓərəs kaɗ təɗ ka way sa beni toku. Hin ti ɗiyu wa sin, hi va ka nja acin ka ndiri Dabawəzləv ma səɓ səɓ, ma mari nəv ma barən, ma bəreten ngaz a kənigi kərap ka wəla.

⁵Yo, kən ti pələk talan hidi ta daba hini wər, mata dəkəɓ Dabawəzləv ka vəlen ɓən menekin kama ka sənu, ka ɗiya a nja siki a liɓ kən ma pələk talan tik toku. Dabawəzləv a va ka vəlen ɓən menekin, ngam Dabawəzləv wər, a nja ka vəl wa nja mbana, aza a pek həra a hidi səka ɗakun. 1:5 Pro 2:6⁶Yo, hidi toku ta va ka dəkəɓ Dabawəzləv, ta njá ka dəkəɓu a nəv səray səray kun, sey mata zer nəv tik yac a Dabawəzləv kaɗ. Gara hidi ma nja ka dəkəɓ Dabawəzləv a nəv səray səray wər, nəv tik kiɓe kiɓe yəm, miɗ ta nja ka kəzu gingiɓ gingiɓ. 1:6 5:13; Mat 7:7; 21:21-22; Efe 4:14^7-8A nja ka həl kəzəɗ tik a nəv səray səray, aza a vəlen nəv tik yac a Dabawəzləv kun. Sese hidi maɗa ngatoku wər, ta njá ka ɓənu səka, Vay tokon Dabawəzləv a va ka vəlen kən mata dəkəɓ toku kun.

Labar a tala nja motokon ɓaw bəbay hidi

⁹Ta ngar hini galamayigi, gara nji motokon ma səba katəf Dabawəzləv wər, mata ɓeɓel a tala kən menekin ta va ka janu a zləra Dabawəzləv. 1:9 2:5¹⁰Yo, gara bəbay hidi ma səba katəf Dabawəzləv wər, Dabawəzləv ta va ka gəc talan tik kaɗ ka nja wa nja ndiri ma tem, mata ɓeɓel ɗere, ngam bəbay hidi a va ka məc wa nja kisiɓit ta nja ka kwal huyok. 1:10 Job 14:2; Dir 90:5-6; Esa 40:6-81:10 5:1¹¹Sin ta va ka zlay talan kaɗ ka gər gənan, məc a va ka ya ka ɓawu mevilizim wa nja pic ta nja ka ta day day ka kwal fofon pay. Ta kwal za, a va ka yaɓ, aza a va ka ngəm baba kun.

Kən ma nja ka həlen a hidi a nja ka yaha á zləra nayi za yi?

¹²Yo galamayigi, ta ceɗ hini, hidi ma nja ka ɓərəs kaɗ a liɓ beni manja bu dawən, nəv tik mata njay tik guɗum səɓ. Ngam ta ɓərəs, ɓərəs ɓərəs za, a va ka jan mazlən tik. A nja na ngar, a va ka jan micin manja way, Dabawəzləv mata ngar, a va ka vəleten a ndiri ma mayi Dabawəzləv. 1:12 5:11; 1Ko 9:24-25

¹³Yo, kən ti həloh wər, a njá ka ngar səka: «Dabawəzləv á ngav ka» kun. Ngam ko ɗiya ɗiya wa siki, Dabawəzləv a talan tik a ngav hidi ɗakun, aza ɗere hidi ma təɗ gəga ka bebeɗ Dabawəzləv ka ngav hidi ɗa ɗakun. 1:13 Pro 19:3; 1Ko 10:13¹⁴Ama ta ceɗ hini, ɓən mendireɗ ma nja ka yaha a nəv hidi za, á nja ka bebeɗu ka ɗiya ma ngav ngav. 1:14 Rom 6:19-21; 7:7-10; 1Za 2:16-17¹⁵Ta bebeɗu za, hidi tik a va ka ɗiyu. *Ma ngav ngav tik ta fəfəl kaɗ, hidi toku a va ka lekw micin tik acin. ¹⁶Yo galamayigi, mata nja wa nja ngatoku, hi njá ka ɓənu səka kən ma nja ka həl hini a nja ka yaha á zləra Dabawəzləv za kun! ¹⁷Ta ceɗ hini, sey kula kən menekin tutu á nja ka yaha á zləra Dabawəzləv za. A nja ka yaha a zləra Vay tokon Dabawəzləv za ma tətar pic, təra ɓaw gəmzlagi á wəzləv kaɗ. Gara Dabawəzləv wər a zlambaɗ səka wa nja pic ma nja ka yaha á kaɗ za, ka tukay tik kaɗ, ka ker hini a liɓ kpizli ɗakun. Sin wər lay ma kəngay tutu. 1:17 Gen 1:14-18; Mat 7:11¹⁸Dabawəzləv a talan tik ti may ka vəl tokon yəwən micin áka ləwa tik ma duze za, min tokon ka nja ka talan, a daba kənigi kərap, sin mata tətaru. 1:18 Zan 1:13; Rom 8:19-23; 1Pi 1:23

Ka zlimi ləwa Dabawəzləv á zlimi á gindik manja ɗiya kəzəɗ tik a təɗ gəga kun

¹⁹Galamayigi, hi zlimi kən ta va ka ceɗ hini toku, hine sləku a ndukun talan hini ninek ninek! Hidi ti ləwa hini, hi njá ka ceku njoɗ njoɗ kun, hine zlimu a zakay, aza hi njá ka bas nəv njoɗ kun ɗere. 1:19 3:2; Pro 15:1; Ecc 7:8-9²⁰Ngam hidi ma nja ka bas nəv, a ɗiya kən ma nja ka va a nəv Dabawəzləv kun. ²¹A tala ngatoku ta ngar hini, hi ker tireh ta nəv hini kaɗ, hine bu dawən a ma ngav ngav hini. Hine gəcay talan hini a gibe Dabawəzləv kaɗ, kama di hini ka yək ləwa tik sin mata vəl hini a nəv. Ləwa toku a mar sembe ka bit hini za. 1:21 Kol 3:8; 1Pi 2:1

²²Galamayigi, na hini hi nja ka ɓənu ka ngar: «Ka zlimi ləwa Dabawəzləv á zlimi á gindik manja ɗiya kəzəɗ tik gəga ta.» Ama ta ceɗ hini, hin ti ɓənu wa sin wər, hi ngav talan hini a zləra hini. Sey hini ka ɗiya kəzəɗ tik ɗere wa nja Dabawəzləv mata ceɗ hini a liɓ deftere tik. 1:22 2:17; Mat 7:24, 26; Rom 2:13²³Hidi ma zlimi ləwa Dabawəzləv mata ceɗen, aza a ɗiyu wa sin kun, hidi tik wa nja hidi ma saf həra tik a liɓ dərugal ka sən kəsəm tik. ²⁴Ta saf kəsəm tik za, sliɗ va tik. Aza talan tik ti zlay njoɗ ka slesleɗ kəsəm tik mata ləma a liɓ dərugal toku. ²⁵Gara hidi ma may ka janga *mazuko Dabawəzləv ninek ninek, aza ka ɓən a tala tik, hidi toku a jangu ka zlimi á zlimi á gindik kun. Awu, talan tik a zlay a nin kun, a nja ka nja genna a nin. Ta zlimi za, a nja ka ɗiyu wa nja Dabawəzləv mata ceɗen. Hidi ma nja ka ɗiyu wa nja ngatoku, nəv tik a va ka guɗum, ngam Dabawəzləv a va ka ker micin tik fonna a liɓ kəzəɗ tik. Yo, mazuko Dabawəzləv toku kula ləwa menekin. A mar sembe ka bit tokon ka ma ngav ngav tokon za. 1:25 2:12, 24; Dir 19:8; Zan 13:17; Rom 8:2; Gal 6:2

²⁶Hi zlimi, hidi ti ngar: «Ta səba katəf Dabawəzləv,» aza a ficik ma hirre wər, sin a ngav talan tik a zləra tik, aza a səbay katəf Dabawəzləv tik kahay. 1:26 3:2, 10; Dir 34:14; 141:3²⁷Gara hidi ma nja ka səba katəf Dabawəzləv a nəv ma barən wa nja Vay tokon Dabawəzləv mata may, sin aɗa hidi ma nja ka saf saha tiwehigi ninek ninek ɓaw wərtigi tane mazləzlalay ma si beni. A nja ka mar talan tik ɗere ninek ninek a kən ta talalay ma va ka bebeɗu ka ɗiya ma ngav ngav. 1:27 Dir 10:14, 18; Esa 1:17; Mat 25:35-36

Hi saf ndirigi kərap takanna!

¹Galamayigi, na hini, hine cay talan hini ka Maday tokon Yesu *Kiristu ma mar miseh maday. A tala ngatoku ta ceɗ hini, hi njá ka wel ndirigi á wel ka yək a daba hini kun, hine yək tegi səɓ takanna zləra səsəray. 2:1 2:1-9; Deu 1:17; 10:17; 16:19; 2Ch 19:7; Job 34:19; Dir 82:2; Pro 24:23; Mat 5:45; Kmy 10:34; Rom 2:11; 10:12; Gal 2:6; Efe 6:9; Kol 3:25; 1Pi 1:17²Yo tátoku ɗiya səɓ a nja kən tik: Pic takan, hin ma ɓas ɓas a je Dabawəzləv ka zlimi labar tik, muluk səray ka vayigi a daba hini. Həndan bəbay hidi a kula mepinpin ka zləra, ɓaw lukut səwavan a kəsəm, həndan nja motokon a lukut ma pər pər a kəsəm. ³Hi va ka fəɗ bəbay hidi toku acin ninek ninek, aza hi va ka ngaren: «Maday, a ya ma njay ku ka kula lay menekin a wacah.» Gara nja motokon wər, hi va ka ngaren: «A ya ma njay ku gbərəw ka hayək a jəkwara ɗa a wacah, akun ma garay ku ngiɗ a wata a tala ngaz.» ⁴Yo, hin ta nja ka ɗiyu wa nja ngatoku, hi nja ka wel ndirigi á wel ka yək ta a daba hini ɗakun vu? Wa toku hi nja ka wel ndirigi a ɓən hini ma ngav ngav ta talalay, a ɓən Dabawəzləv səka ɗakun.

⁵Galamayigi, hi zlimi labar ta va ka ceɗ hini toku. Dabawəzləv ti mbat nja motokonigi a daba ndiri ta talalay cah, ka njigi ka ndiri tik. Yo, a tala ta ci talan ka Yesu Kiristu, ti njigi ka diri bəbay á nəv tan za acin. Dabawəzləv ti mbat ta ɗere ka vəleten lay sin ta maru, mata ngar a va ka vəleten a ndiri tik ma may ta a nəv ma takan. 2:5 1:9; Luk 6:20-21; 1Ko 1:26-28; Kzl 2:9⁶Yo hi ləma, na hini wər, hi nja ka saf nja motokonigi wa nja kən həva, aza ka fol bəbayigi. Azama bəbayigi á nja ka ɗiya hini beni aza ka fi hini ka kita cah ɗakun vu? ⁷Aza sinigi ɗere á nja ka cafi Yesu Kiristu, zlim menekin, hin mata jan batisma á nin za.

⁸Yo, Dabawəzləv ti ceɗ tokon mazuko tik meze maday, a ngar: «A may coloh, wa nja hoh ta may talan ku.» Hin ti kaw mazuko toku zləra səsəray wər, a nəv Dabawəzləv wa ɓoɓom. 2:8 Lev 19:18; Mat 22:39; Rom 13:9⁹Ama hin ta nja ka wel ndirigi á wel ka yək toku, hi nja ka ɗiya *ma ngav ngav, aza kita Dabawəzləv a tala hini, ngam hi nja ka salar *mazuko Dabawəzləv toku. 2:9 2:1¹⁰Ko hin ti kaw mazuko tegi maparamigi kərap ninek ninek, ama hin ti salar ma takan toku wər, kita Dabawəzləv a tala hini. Ngam hidi ti salar ka ɗiya mazuko Dabawəzləv ma takan wər, a nja na ngar hidi toku ti salar ka ɗiya ma fəna tik ɗere. 2:10 Mat 5:19; Gal 3:10; 5:3¹¹Hayin ngatoku duze, ngam Dabawəzləv a ngar: «A njá ka wan a wərti maparam kun!» Aza sin səɓ ma takan a ngar a nimin: «A njá ka ndəv teli kun!» Yaw, ko ha wan a wərti ndirigi ɗakun, aza hati ndəv teli, hati salar mazuko Dabawəzləv, aza kita a tala ku. 2:11 Exo 20:13-14¹²Ta ceɗ hini kaɗ, Dabawəzləv a va ka ɓas kita tokon a mazuko tik, mata vəl tokon a zləra, hidi toku ti kawu ninek vu, hidi toku a kawu ninek kun vu? A tala ngatoku, hi kaw talan hini ninek ninek acin a ləwa ta pakam hini, ɓaw a kəzəɗ hini. Yo, mazuko mangar «a may coloh» toku, a va ka bit tokon za ka ma ngav ngav. 2:12 1:25¹³Dabawəzləv ta va ka ɓas kita ndirigi, hidi manja saf saha celen, a va ka ɓasen manja saf saha tik ɗere. Hidi ma nja ka saf saha celen, ta njá ka pərət a kita Dabawəzləv toku kun! Dabawəzləv a va ka saf saha tik ɗere. 2:13 Mat 5:7; 7:1; 18:32-35

Ca talan ka Dabawəzləv ɓaw ɗiya menekin a ndirigi a kpali za ɗakun

¹⁴Ta neh hini galamayigi, a picah hidi ti ngar: «Ta ca talan ka Dabawəzləv,» aza a ɗiya menekin a ndirigi ɗakun wər, hidi toku a ca talan ka Dabawəzləv duze vu? Hidi ma ca talan ka Dabawəzləv manja saf saha ndirigi, a va ka jan bit micin tik vu? 2:14 Mat 7:21; 1Za 3:17¹⁵Yo, tátoku ɗiya səɓ a nja kən tik: Colo hini ma səba katəf Kiristu ti vay ane ita hini ka zəm metis ɓaw ka gər lukut kəsəm, 2:15 Mat 25:35-36¹⁶hi va ka ɓərəmen, aza hi va ka ngaren a ma ma kukuɗ səɓ á gindik: «Haya vay ɗa, kən ɗaha a zləra ɗa ɗakun, səwan a va ku, ko ha va ka janu a lay maparam, ásəɗ. Dabawəzləv mata wanoh a dawən.» Yo, ka ɓərəmen kən a colo hini wa nja ngatoku ninek vu? ¹⁷Aza wa sin ɗere na ca talan ka Dabawəzləv. Hidi ti ngar: «Ta ca talan ka Dabawəzləv,» aza a ɗiya menekin a ndirigi ɗakun, sin a cay talan tik ka Dabawəzləv kahay. 2:17 Gal 5:6, 16, 22-24; 1Za 3:18

¹⁸Yo, hidi maparam a gaɓəz a wilin a tala labar toku, aza ti ya ka ngar ka wər: «Na ɗa, ta nja ka ca talan ka Dabawəzləv, manja ɗiya menekin a ndirigi. Mana, na tik a nja ka ɗiya menekin a ndirigi á gindik.» Yo, ta va ka ngaren a gawla toku acin: «A ceɗ ka səka, hoh ma ca talan ka Dabawəzləv manja ɗiya menekin toku, kata ka sənu, hati ca talan ka Dabawəzləv, ha cu a nja siki wər? Kata ɗere, ta va ka ceɗoh kəzəɗ menekin ta nja ka ɗiyu, hoh ka sənu á nin za, ta ca talan ka Dabawəzləv duze.» ¹⁹Hati sənu, Dabawəzləv wər takan, ngatoku ninek. Ko *masərəfigi ti sən ta ɗere, Dabawəzləv wər takan, ama a ɗiyi kən, sin mata may kun. A tala kən mata sən ta á gindik toku, kepic kepic nəv tan a nja ka ca gəma. 2:19 Deu 6:4; masərəf: Mat 8:29; Mak 1:24²⁰Hoh gawla nja ndukun talan ma toy toy cah, ha may kata ka ceɗoh pic nu ka va ka ndukun talan ku? Ka ca talan ka Dabawəzləv á gindik manja ɗiya menekin a ndirigi gəga vu? Awu gəga kun, ngatoku ha cay talan ku ka Dabawəzləv kahay. ²¹Yo, tá nja cah, a ɗasl talan ka doku tokon *Abəraham ma nja kamatakan. Dabawəzləv ti cu ka hidi ma kap tane gibe tik a tala mi? Ti cu ka hidi ma kap a tala kəzəɗ tik menekin sin mata ɗiyu, mandala sin mata ɓaw kərti tik *Izak ka faten a Dabawəzləv. 2:21 Gen 22:9, 12; Rom 4:1-5, 13-16, 19-22; Hib 11:17²²Tátoku hati zlimi acin vu? Abəraham ti ca talan ka Dabawəzləv á gindik kun, awu ti ɗiya kəzəɗ, Dabawəzləv mata ngaren ka ɗiyu ɗere. Aza aka kəzəɗ tik mata ɗiyu toku, ca talan tik ka Dabawəzləv ti nja ka kula kən menekin. ²³Kən toku ti ɗiya wa sin duze, wa nja deftere Dabawəzləv mata ceɗ tokon: «Abəraham ti ca talan ka Dabawəzləv, Dabawəzləv mátá cu ka hidi ma kap ta gibe tik.» Aza ti kpawi ngama ege sin ɗere. 2:23 Gen 15:6; 2Ch 20:7; Rom 4:3

²⁴Yo galamayigi, tá nja cah, hin ti zlimi acin kiɗe. Hidi ti nja ka hidi ma kap ta gibe Dabawəzləv, ngam a ca talan ka sin á gindik kun, awu ngam a nja ka ɗiya kəzəɗ menekin ɗere.

²⁵A ɗasl talan ɗere ka wərti ta kamatakan ma la je tik kaɗ ka njay tik ka ɓerem, zlim tik *Rahab. Mandala makatəf *Isirayilagi mata vigi ka saf liɓlay tan, wərti toku ti yək ta ida tik zləra səsəray. Aza ti ɗafeten katəf maparam ka solohigi á nin za, ka jan ka bitigi. A tala menekin, wərti toku mata ɗiyu a ndiri toku, Dabawəzləv ti cu ka hidi ma kap ta gibe tik ɗere. 2:25 Jos 6:17; Mat 1:5; Hib 11:31

²⁶Yo, min tokon ti sənu acin, hidi ti ca talan ka Dabawəzləv, aza a ɗiya menekin a ndirigi ɗakun, a zleɓ hidi ɗakun. Sin ti nja wa nja hidi ma məc məc. 2:26 2:17, 20

Hi kaw tala gana hini ninek ninek!

¹Galamayigi ta ceɗ hini, hi njá ka may, ka nja ka ma jəkwaneten labar Dabawəzləv a ndirigi pe a daba hini kun. Kata mata ngar hini a nja ngatoku, ngam hidi ti sənu, min tokon ma nja ka jəkwaneten labar Dabawəzləv a ndirigi, mine ɗiya tokon kəzəɗ wa nja Dabawəzləv mata mayu kun wər, Dabawəzləv a va ka ɓas kita tokon day za ka na ndiri kərap.

²Kepic kepic, hidi a nja ka ɗiya tokon kən ma ngav ngav pana pana. Yo, hidi mangar ma ma ngav ngav a səmat a pakam tik kaɗ kun wər, sin kula hidi menekin, a sən mar talan tik ninek ninek. 3:2 Dir 141:3; Pro 10:193:2 1:26

³Hi ləma, tala gana tokon kən mekedirek wa nja leje pilis, hidi ta nja ka fi tokon a pakam pilis, sin ka zlimi ma tokon. Ti fi wər, a nja ka tep tokon ka lay min tokon mata may ka va a nin. 3:3 Dir 32:9⁴Aza tala gana tokon ɗere kən mekedirek wa nja kən kizer kambawal. Hin ti sənu, ko kambawal tik ti nja ka maday, ko vilvili a cay tik kahay kahay a tala yəm, ma kizer tik a nja ka təngəɗ kambawal tik a kən kizer tik ma kedirek toku, ka tepu ka lay sin ta mayu. ⁵Yo tala gana tokon baba ɗere wa sin. Kedirek a ndata, ama a nja ka ɗiya kən maday ma pana pana. Tala gana tokon ma kedirek cah ɗere wa nja kuhu, hidi ta nja ka ndu ka paslka. Ti kaw ka paslka, a nja ka vovonay tik ka nja ka kuhu maday, ka cef donu ka ri bəɗ bəɗ za. ⁶Kay duze, tala gana tokon cah wa nja kuhu ma nja ka ngever kən. Ngam a nja ka jozl ma hirre, aza a nja ka da *ma ngav ngav maday a tala hidi. Kana gana ta pakam tokon cah ka ngever nja tokon a ləwa ma ngav ngav ta nja ka ləwu. A nja ka ngav nja tokon, tar ka mbu tokon a liɓ kaɗ, kúlá ka pic məc tokon. Ləwa ma ma ngav ngav ta tala gana tokon a yaha á zləra *Gudul za. 3:6 Pro 10:19; Mat 15:11, 18-19

⁷Yo min tokon ti sənu, hidi memilin ti təɗ gəga ka ngəz kən sosonigi pana pana pe. Ko kən donu ma tirehigi, ko kən ma mbirigi a wəzləv, ko kən ma vigi á wan, aza ko kənigi ta liɓ yəm ɗere, hidi ti təɗ gəga ka ngəz ta. 3:7 Gen 9:2⁸Ama ko hidi takan ma təɗ gəga ka ngəz tala gana tik ɗa ɗakun. Ko mbəlam mbəlam ka ngəz, a ngəz kun, ngam tala gana tokon wər, kən ma ngever ngever. Sin a talan tik wa nja ndərəzl ma jaɓ jaɓ ma nja ka pəm hidi za. 3:8 Dir 140:4; Rom 3:13; Efe 4:29⁹Tala gana tokon, hidi a nja ka fol tokon Vay tokon Dabawəzləv a sin, aza cala tokon, mangar Dabawəzləv á tətar tegi ka njigi kiɓe kiɓe sin, hidi a nja ka pisek tegi a tala gana toku ɗere. 3:9 Gen 1:26-27¹⁰Galamayigi hi ləma, a pakam ma takanna mi nja ka fol tokon Dabawəzləv a sin, aza mi nja ka pisek tokon ndirigi a sin ɗere. Ta ngar hini acin, hidi ta njá ka ɗiyu tokon wa nja ngatoku kun! ¹¹Min tokon ti sənu, yəm menekin ege yəm ma los a yahigi a wili yəm ma takanna za ɗakun. ¹²Yaw, hin ti ləma sikiɗ a mbu ngonok ɓaw zəzəkway a mbu sikiɗ vu? Awu ɗa ɗakun. Aza wa sin ɗere, yəm ma los a mbaɗ ka yəm menekin kun. 3:12 Mat 7:16

Diri ɓen ma yaha á zləra Dabawəzləv za

¹³Yo ta ceɗ hini, hidi ma ɓen ɓen, nja ndukun talan ma zlər zlər ɗaha a daba hini wər, mata ɗiya kəzəɗ a ndukun talan menekin, aza mata gəc talan tik kaɗ ɗere a liɓ kəzəɗ tik kərap. Ti nja wa sin, ndirigi a va ka sən ta, sin hidi ma ɓen ɓen duze. 3:13 Rom 12:16¹⁴Hidi ti ngar a picah: «Kata hidi ma ɓen ɓen,» aza a nja ka sərəh a ndiri maparamigi, a ɗiya tireh, a ɗiya kən na talan tik á gindik, hidi toku a folay talan tik kahay. Aza a mbanay ma tik ɗere. 3:14 1Ko 3:1-3; Gal 5:20–6:4¹⁵Ta ceɗ hini, sese ɓen maɗa ngatoku a yaha səka á zləra Dabawəzləv za ɗakun. Awu, sin aɗa ɓen mata janay kən tik a talalay a wacah, aza ɓən mata ɓənay kən tik á nəv tik za. Sese ɓen ngatoku wər, a yaha á zləra *Gudul za. 3:15 1:5, 17¹⁶Kata mata ngar hini wa nja ngatoku, ngam min tokon ti sənu, ane ka lay, ndirigi ta nja ka sərəhigi, aza ta nja ka ɗiyi kən ko nayi na talan tik á gindik, kən kərap a va a katəf tik baba kun, aza kəzəɗ tan wər, kəzəɗ ma ngav ngav tutu. ¹⁷Gara diri ɓen ma yaha á zləra Dabawəzləv za wər, sin pana ka na hidi memilin. Hidi ma mar diri ɓen toku, nəv tik barən barən, a nja ka nja nja menekin tete ndirigi. A jən tala həra tik a hidi ɗakun ko a pu. Nəv tik ninek tete ndirigi. A wel ndirigi á wel ka yək kun. Wərigi na tik, madədayigi na tik. A nja ka ɗiya kəzəɗ tik ninek ninek, aza a nja ka saf saha ndirigi. A ceɗ ma ma kukuɗ ka kəɓ ndirigi ɗakun ɗere. A daba kəni toku kərap, kən meze maday ta nin, aɗa mar nəv ma barən. 3:17 Mat 5:48; 1Ko 13:4-7; Gal 5:22-23; Fil 1:9-11¹⁸Ndiri mangar nəv tan tireh a hidi ɗakun, a nja ka zleɓi celen tan ka nji nja menekin tete ndiri maparamigi. Kəzəɗ tan kərap ta nja ka ɗiya ta, kəzəɗ ma kap ma va a nəv Dabawəzləv. 3:18 Mat 5:9

May kənigi ta talalay cah á nja ka kpal tokon za a Dabawəzləv

¹Galamayigi, hi nja ka slakam aza hi nja ka həl kəsəm kəsəm a tala mi? Nayi ma da kəzəɗ ngatitoku a daba hini yi? Ta ceɗ hini, ɓən kən ma ngav ngav ma nja ka tərgəɗ hini a nəv á nja ka bebeɗ hini ka da kən titoku a tala hini. 4:1 Rom 7:5; 1Pi 2:11²Yo, kən hini ɗa ɗakun wər, mendireɗ hini a nja ka va ka kən hidi. Hi janu ɗakun wər, hi nja ka sərəh kahay kahay a hidi toku, ka gər ka pəm za kama ka jan kən tik. Ko a pic maparam ɗere, həra hini ti va ka kən hidi, hi janu ɗakun, hi nja ka slakam, aza hi nja ka gozlok a hidi toku acin. Ta ceɗ hini, kən, hin ta nja ka may mata sen a zləra hini toku, ngam hine dəkəɓ Dabawəzləv ka vəl hini ɗakun. 4:2 1Za 3:16³Ko hin ti dəkəɓ kən a zləra tik ka vəl hini, hi janu ɗakun wər, ngam hi nja ka dəkəɓu a ɓən ma ngav ngav. Hi nja ka dəkəɓu ka guɗum nəv hini á gindik. ⁴Kay na hini, hin ti bu dawən a Dabawəzləv. Hi sənu səka ba wər, hidi ma nja ka vəl talan tik ka kən ta talalay cah, sin aɗa calambəlay Dabawəzləv kun vu? Hayin duze, hidi ma may ka vəl talan tik ka kənigi ta talalay cah, sin ti nja ka calambəlay Dabawəzləv. 4:4 Mat 6:24; Zan 15:18-19; 1Za 2:15

⁵Ta ceɗ hini, səwan hi vəl talan hini a zləra Dabawəzləv acin.4:5 Ta ceɗ hini, səwan hi vəl talan hini a zləra Dabawəzləv acin. Ləwa ngacah, ti lalaɓ a nin ka jan ka zleɓ di ka zlimi ninek ninek. Hi njá ka ɓənu, ləwa Dabawəzləv a lalaɓ ta kahay kun. Ane liɓ deftere tik ti lalaɓ ta: «Dabawəzləv a may kwet *Miɗ tik mata vəl tokon a nəv, ka mar tokon á gindik, aza mini ka vəl talan tokon sey a zləra tik á gindik.» ⁶A tala ngatoku Dabawəzləv ti vəl tokon sembe tik day za a nəv tokon ka feh kənigi ta talalay a dawən zləra. Tá nja cah, Dabawəzləv a ɗiyu wa nja sin mata ngar a liɓ deftere tik: «Dabawəzləv a nja ka salareten a ndiri ma nja ka kafi talan tan za. Aza a nja ka ɗiyaten menekin a ndiri ma nja ka gəcay talan tan kaɗ.» 4:6 4:10; Pro 3:34; Mat 23:12; 1Pi 5:5⁷Tá nja cah acin, hi vəl talan hini a zləra Dabawəzləv, mata mar hini. Hi ceh kəsəm hini a *Gudul, hi njá ka keren katəf ka nja hini a talan kun. Hin ti ɗiyu wa sin, Gudul a va ka ker hini kaɗ, ka si tik pəpəp pəpəp za. 4:7 Efe 6:12; 1Pi 5:8-9⁸Hi ya mbeh a zləra Dabawəzləv, aza Dabawəzləv a va ka vay mbeh a zləra hini ɗere, hini ka nja tete sin. Hin ndiri ma ɗiyi ma ngav ngav cicah, hi njá ka ɗiyu baba kun. Hin ndiri ma səbi katəf Dabawəzləv a nəv səray səray cicah, hine zer nəv hini yac kaɗ acin. 4:8 Dir 18:21, 25; Esa 1:16; Zac 1:2-3; Mal 3:6-7⁹Hi həl ta səná sən a ma ngav ngav hini, aza hine han a tiweɗ məc hidi. Hi njá ka mis kun, səwan hine hanay ɓa. Hi njá ka ɓeɓel kun, səwan nəv hini mata ham hini ɓa. 4:9 Luk 6:25¹⁰Hine gəc talan hini kaɗ a gibe Maday tokon, sin a va ka kaf hini za. 4:10 4:6; 1Pi 5:6

Hi njá ka caf colo hini kun!

¹¹Galamayigi, hi njá ka zəm madaba colo hini kun. Hidi ma caf celen aza ka zəm madaba tik, a nja ka pas *mazuko Dabawəzləv kaɗ ka ngar: «Mazuko tik ninek kun ta.» Yo hin ta nja ka ɗiyu wa nja ngatoku, hin ti sən mazuko day ka Dabawəzləv acin vu? Ngam hine ɗiya kən, sin mata ngar baba kun.4:11 Dir 101:5; 1Pi 2:1¹²Hi zlimi acin, Dabawəzləv á gindik áɗa ma vəl mazuko tik a ndirigi a zləra. Aza sin á gindik ɗere ti təɗ gəga ka ɓas kita ndirigi. Sin səɓ ma takanna á mar sembe ka bit ndirigi ɓaw ka lekw micin ndirigi za ɗere. Yo hin ta nja ka caf colo hini wər, hin ti sən ɓən ta nəv hidi toku vu? Awu, hi sənu ɗakun, sey Dabawəzləv áɗa ma sən tik á gindik. Yo aza acin, hi ɗiya talan hini ka nayi ka caf colo hini cah? 4:12 Rom 14:4; 1Ko 4:5

Hi njá ka gəl talan hini za kun!

¹³Galamayigi, hi zlimi labar ɗa ta va ka ceɗ hini toku. Na hini, hi nja ka ngar: «A picah, akun a gbəm, ni va ka va kini ka liɓlay ngata ka njay kini a nin pal viya. Mi va ka ber kənigi a nin ka jan dala ta.» 4:13 Pro 27:1; Luk 12:18-20¹⁴Hin ma nja ka ləwa wa nja ngatoku toku, hi sən gbəm a mi? Hi sənu səka, nja hini ta talalay cah duk, wa nja meftenen ma nja ka kwar zitititit, aza njoɗ ka cakway tik za ɗakun vu? 4:14 Job 7:9-10; Dir 39:6¹⁵Ta ceɗ hini, səwan hine ngar ɓa: «Dabawəzləv ti may wər, aza ti ker micin kini fonna wər, ni va ka ɗiya kən ngata a ndata ta.» 4:15 Kmy 18:21; Rom 1:10; 1Ko 4:19; 16:7¹⁶Gara na hini wər, hi nja ka ɗaf talan hini səɓ ka ngar: «Mini a talan kini, min ti təɗ gəga ka ɗiya kən ngata a ndata.» Hin ta nja ka ngar wa nja ngatoku, ninek kun. 4:16 1Ti 6:17; 1Za 2:16

¹⁷Hi sləku a talan hini acin, a picah hidi maparam ti sənu ka ɗiya kəzəɗ menekin, aza a ɗiyu ɗakun, ti zlaɗ *ma ngav ngav a talan tik ba. 4:17 Luk 12:47

Labar a tala bəbayigi

¹Hin bəbayigi, tá nja cah hi zlimi labar ɗa, ta va ka ceɗ hini toku. Hi tar ka han a tiweɗ məc hidi a tala beni ma va ka təɗaha a tala hini. 5:1 Pro 15:6; Esa 5:8-10; Amo 6:3-75:1 1:10; Luk 6:24²Gənan hini a va ka wəra, aza nimi a va ka ham kən fəfar hini bəɗ bəɗ za. 5:2 Mat 6:19³Dala hini tete melenge hini menekin, gozu a va ka ham ta za. Gozu toku a ɗaf hini, kən hin mata ɓas kərap toku, kən kahay, ngam kən hini ma va ka fəna kaɗ manja ham za, ɗa ɗakun. A va ka ham ta lap a talan hini bəɗ bəɗ, wa nja kuhu á riyu. Na hini, hin ti sənu, talalay mbeh ka way, azama hini a wilin ɓe ɓe a ɓasay gənan hini. ⁴Pic maparam, ndiri ti zleɓ hini ka lay biz, hine vəleten mazlən kun. Hi zlimi acin, ndiri ma zleɓ hini ka lay biz toku, a basi nəv a tala hini, a pari han, aza Dabawəzləv Vay tokon, ma bat kən kərap a sembe, a zlimi par wəla tan. 5:4 Exo 3:7; Lev 19:13; Jer 22:13; Mal 3:5⁵Hin bəbayigi, na hini, gənan hini zlan a dawən. Nja hini ta talalay cah, hi nja ka ɗiya kən kərap wa nja nəv hini ta may. Yo, tá nja cah acin, Dabawəzləv mbeh ka ɓas kita hini. Hin mata zlay talan kaɗ ka geh kəsəm hini toku, hi va ka va kuhu acin wa nja bopu, ndirigi ta nja ka geh ta ka fat aza ka pəsa. 5:5 Jer 12:3; 25:34⁶Aza ɗere ndiri mangar a ɗiyi ma ngav ngav kun, hin ti ɓaseten kita, aza hin ti pəm ta za səɓ kahay, ngam na tan sembe tan gəc ka həl tete hini.

Hi ɓərəs kaɗ galamayigi!

⁷Ta ngar hini galamayigi, hi ɓərəs kaɗ, hine pu Maday tokon Yesu Kiristu, təɗ ka pic tik, ta va ka cəɓaha. Hine ləma hidi ma biz səka ɗakun vu? A nja ka zləzlaɗ lay biz tik kere kaɗ ka pu ci van. Van toku ta ya kaɗ, a nja ka zləka sesin kən, aza a nja ka ɓərəs kaɗ ka ɗiya kəzəɗ tik ka pu, pu pu təɗ ka pic, kən zəm tik ta va ka ɓas ka ya ita. 5:7 Joë 2:23; 2Pi 3:3⁸Hin ɗere, hi ɓərəs kaɗ a liɓ kən kərap ka pu Maday tokon Yesu Kiristu, wa nja hidi ma biz toku. Hin njá ka dangar kun, ngam Maday tokon Yesu Kiristu mbeh ka cəɓaha. 5:8 Rom 13:11-12; 1Te 5:5-8; Hib 10:25, 37

⁹Galamayigi ta ngar hini, hin kəsəm kəsəm hi njá ka jən tala həra a colo hini kun. Hin ti ɗiyu wa sin wər, Dabawəzləv a va ka ɓas hini kita. Tá nja cah, kita tik mbeh ka ya gbəmgban. 5:9 Mat 7:1-2¹⁰Galamayigi, talan hini mata ɗasl ka *makatəf Dabawəzləv gi ta vina cekw, Dabawəzləv mata zləna ta ka ceɗ labar tik a ndirigi. Makatəf titoku ti si beni kahay kahay, aza ti ɓərəsigi kaɗ səɓ a liɓ tik. Yo hin ɗere, hi səba dangaz tan. 5:10 Mat 5:12; Hib 11:32-38¹¹Min tokon ti sənu, ndiri toku mata ɓərəsi kaɗ a liɓ beni toku, Dabawəzləv mátá vəleten menekin tik. Hin ti zlimu, kən ma həlen a hidi maparam, zlim tik Zob ta kamatakan kun vu? Beni mata təɗaha a tala tik za, sin ti ɓərəsay tik səɓ kaɗ, aza ka way way sa beni tik, Dabawəzləv ti ker micin tik fonna. Hayin duze, Dabawəzləv wər a nja ka saf saha hidi, aza a nja ka ɗiyen menekin kazaway. 5:11 1:12; Exo 34:6; Job 1:21-22; 2:10; 42:10-17

¹²Galamayigi, labar ta va ka ceɗ hini toku, hine cu ka kula labar menekin. Ma ta pakam hini mata nja ka ma ma delele. Ta may hini ka meɗ á meɗ kun. Hi njá ka meɗ a zlim Dabawəzləv kun. Hi njá ka mbat hayək a daba talan ka meɗ a sin kun. Aza hi njá ka meɗ a kən maparamigi ma hirre ta talalay cah kun. Hati ɗiya kən tik duze wər, ma ngar: «Ha, katá ɗiyu.» Ha ɗiyu ɗakun, ma ngaray ku səɓ: «Awu, katá ɗiyu ɗakun.» Ma ceɗ ma ma delele səɓ, á tala ka meɗ á tala tik kaɗ, ngam Dabawəzləv a va ka ɓas hini kita a tala meɗ, ma nja ka yaha á pakam hini kaɗ. 5:12 Mat 5:34-37

Ka dəkəɓ Dabawəzləv ninek ninek wər, ka ɗiya a nja siki?

¹³Yo galamayigi, hidi ma sa beni ɗaha a daba hini wər, mata dəkəɓay Dabawəzləv tik ka wanen a dawən. Hidi ma ɓeɓel ɗere ɗaha a daba hini wər, mata cay dirfi tik ka fol Dabawəzləv. 5:13 1:5-6; Kmy 16:25¹⁴Aza hidi a dal a daba hini wər, mata wəla gəbatal Ekilesiyagi ka garigi a tala tik. Gəbatal ta yigi za, mata dəkəɓi Dabawəzləv a tala ma dal dal toku, aza mata pəzeten ɗawa áka zlim Maday tokon Yesu Kiristu za. 5:14 Mak 6:13¹⁵Ta va ka dəkəɓi Dabawəzləv toku, ti zeri nəv tan yac kaɗ ba wər, Dabawəzləv a va ka yək dəkəɓ tan, aza a va ka bit ma dal dal toku, ka jan ka sliɗ za. Yo, ma dal dal toku ti ɗiya *ma ngav ngav wər, Dabawəzləv a va ka zerenu kaɗ ɗere. 5:15 Mat 9:2; Mak 16:18¹⁶A tala ngatoku ta ngar hini acin, ko a pic maparam hine dal, aza hin ti ɗiya ma ngav ngav wər, hi va, hine mbəzl ma ngav ngav hini kaɗ kəsəm kəsəm tete colo hini, ka zer kaɗ. Aza acin hine dəkəɓay Dabawəzləv, hini kəsəm kəsəm ɗere, Dabawəzləv ka bit hini za. Hi zlimi, ta ceɗ hini, hidi ma nja ka ɗiya kən ma va a nəv Dabawəzləv, ti dəkəɓu a nəv ma takan, Dabawəzləv a va ka zla wəla duze. 5:16 Dir 32:3-5; 38:4-6; Pro 28:13; 1Za 1:8-9¹⁷Yo talan hini mata ɗasl ka *makatəf Dabawəzləv ta vina cekw, zlim tik *Eli. Sin ɗere hidi memilin wa nja min tokon. Pic takan Eli toku ti zer nəv tik yac kaɗ ka dəkəɓ Dabawəzləv, van ka nja manja za. Ti dəkəɓu, dəkəɓ dəkəɓ, aza van a za a tala hayək kun, kap kap viya makaɗ a təra koh. 5:17 1Ro 17:1¹⁸Ka dawən tik, Eli cəɓ ka dəkəɓ Dabawəzləv a nimin, van ka zay tik. Kedirek van tar ka za acin, aza kən zəm a təvay tan ninek ninek. 5:18 1Ro 18:42-45

¹⁹Galamayigi, hi zlimi way ləwa ɗa acin. Hidi takan ta daba hini ti ker katəf Dabawəzləv kaɗ ba wər, hine zleɓen ka cəɓaha ka səba katəf tik a nimin. 5:19 Gal 6:1²⁰Ta ceɗ hini, hini ka sənu, hidi ma zleɓ celen ma ker katəf Dabawəzləv kaɗ ka cəɓaha ka katəf tik a nimin, ɓaw ka zleɓen ka bu dawən a ma ngav ngav tik mata ɗiyu, a va ka bit micin gawla toku za. Aza ko *ma ngav ngav kahay kahay a tala gawla toku, Dabawəzləv a va ka zerenu kərap kaɗ. 5:20 1Pi 4:8