Ma səray ɗerewel, Pol mata lalaɓeten
a ndiri ta liɓlay
Korintu
Jem a liɓ ɗerewel cah
Ɗerewel cah, mi nja ka wəlu ɗerewel ma səray tik, Pol mata lalaɓeten a ndiri Korintu. Ama Pol ti lalaɓeten ɗerewel maparam a daba daba ci Korintu ege ma səray Korintu (2:4 ege 7:8-9, 11). Ama ɗerewel toku a təɗaha səka a zləra min tokon kun, ti lekw a katəf.
A liɓ ɗerewel ma lekw toku, Pol ti ndul ndiri Korintu a sembe a tala kən ma ngav ngav ta nja ka ɗiya ta. A dawən ɗerewel ngatoku, Pol ti zlən celen Titus ka va ka saf ko ti yawi ma tik vu? Ko a yaw ta ɗakun vu? Titus mata cəɓaha za, ti ceɗen a Pol, ndiri Korintu ti mbəzli ma kaɗ (2:12-13; 7:6-16). Ama ndiri maparam ta liɓlay Korintu ti baseten nəv a Pol, a ngarigi: «Mine may Pol ka mar kini ɗakun. Sin ta nja ka mar kini toku, a nja ka ɗiya pəla pəla.»
Pol mata zlimi wa nja ngatoku za, mátá lalaɓ ɗerewel ngacah acin. Mandala tik sin ane liɓlay Masedəwan, a ɗa muluk ma makaɗ tik.
Wa nja ɗerewel cah mata wak ka dawən ka dawən:
Pol a ngareten a ndiri Korintu wa nja sin ta nja ka sa beni kahay kahay aza wa nja Kiristu ta nja ka bərəp nəv tik kaɗ. A fol ndiri Korintu ɗere, ngam ti mbəzli ma tan kaɗ, a səbi katəf menekin acin. Labar tan toku ti guɗum nəv tik kazaway a liɓ beni sin ta nja ka su. A may kwet, ndiri Korintu ka yəki sin a talan tik a nimin a nəv ma takan ka njigi nja menekin á lap. Ti nja wa toku wər, a va ka va ka hizl ta acin a nimin a nəv menekin ɗere (ɓawama 1–7).
Aza Pol a ngəz ndiri Korintu ka wayi cap dala na nji motokonigi ta liɓlay Yahudiya (ɓawama 8–9).
Pol a may ndiri Korintu ka sən ta ninek ninek ɗere, sin diri makatəf Yesu. Yesu áɗa ma vəlen sembe na ɗiya kəzəɗ toku. Ko sin a talan tik, sembe tik gəc, sembe Yesu a talan tik. A tala ngatoku, ninek ndiri Korintu ka yəki ma tik (ɓawama 10–13).
1Pol a fəɗ ndiri Ekilesiya ta liɓlay Korintu
1Kata Pol, ɓaw galamay tokon Timote, mine lalaɓ ɗerewel cah ka va a zləra ndiri Ekilesiya Dabawəzləv ta liɓlay Korintu. Kata Pol, Dabawəzləv a talan tik ti mbat ka, kata ka nja ka *makatəf Yesu *Kiristu. Mini a Timote, mine fəɗ hini acin ninek ninek, hin ndiri ta liɓlay Korintu, aza mine fəɗ ndiri Dabawəzləv ta liɓlay Akay kərap. 1:1 Gal 1:1; Timote: 1Ko 4:172Vay tokon Dabawəzləv ege Maday tokon Yesu Kiristu mata vəl hini nja menekin, aza mata keri micin hini fonna.
Dabawəzləv a nja ka bərəp nəv hidi a liɓ beni
3Hidi ta fol tokon Dabawəzləv, Cin Maday tokon Yesu *Kiristu. Sin aɗa Vay tokon ma nja ka ɗiya tokon menekin zlan a dawən. Kən ti pələk talan hidi, a nja ka bərəp nəv tik kaɗ ka nja guɗum ko a pu. 1:3 Efe 1:3; 1Pi 1:34Sin a nja ka bərəp nəv kini kaɗ a liɓ beni pana pana. Ta nja ka bərəp nəv kini kaɗ toku, mini ka jan ka zleɓeten a ndiri ma nja ka si beni pana pana, nəv tan ka guɗum kaɗ ɗere. Wa nja Dabawəzləv mata bərəp nəv kini kaɗ toku, min ɗere, mine bərəp nəv tan kaɗ. 5Ta ceɗ hini, mine sa beni kahay kahay wa nja Kiristu mata su. Ama wa nja min ta sa beni toku, Kiristu á nja ka bərəp nəv kini kaɗ ka nja guɗum. 1:5 4:10; Dir 34:20; 94:19; Kol 1:246Yo, min ta nja ka sa beni wa nja ngatoku, mi nja ka su ngam ka zleɓ hini, nəv hini ka bərəp kaɗ ɗere, aza Dabawəzləv ka bit hini za. Aza nəv kini ti guɗum kaɗ wər, mini ka jan ka zleɓ hini, nəv hini ka nja guɗum ɗere. Ti nja wa toku wər, hi va ka pərət ka sa beni wa nja min ta nja ka su ɗakun, hi va ka dihec kaɗ ka ɓərəs a nin. 1:6 4:15, 177Yo min ti sənu, hi va ka dihecey hini səɓ kaɗ, ngam min ti sənu, hin ta nja ka sa beni á lap a mini, Dabawəzləv a va ka bərəp nəv hini kaɗ ɗere wa nja na kini.
8Galamayigi, ta may hini ka sənu wa nja min mata sa beni a liɓlay Azi. Beni tik kahay kahay, ti day ka talan kini, gəga na ɓərəs kun. Mi ca na kini, micin kini a va ka lekw a liɓ beni toku. 1:8 4:8; Kmy 19:23; 1Ko 15:329Aza min ti ɓənu ɗere, pic na kini ti sla acin. Ama beni toku ti təɗaha a tala kini, mini ka sənu á nin za, sembe kini gəc ka ɓərəs kaɗ ka talan kini a zləra kini, aza mini ka cay talan kini sey ka Dabawəzləv á gindik, ma va ka vəl kini sembe, sin ma mar sembe ka mbəla ma məc məcigi a civi za. 1:9 Rom 4:1710Ka dawən tik Dabawəzləv tik ti bit kini a liɓ zləra məc za, aza min ti sənu acin, ko a pu a va ka bit kini za a nimin. Hayin talan kini genna ka sin, ngam min ti sənu, ko a pu a va ka bit kini ka beni za, min ta nja ka su. 1:10 2Ti 4:1811Gara na hini acin, hi nja ka zleɓ kini a lay cen zləra a Dabawəzləv a tala kini. Min tokon pe a dəkəɓ Dabawəzləv wa nja ngatoku, ndiri pe ɗere a va ka foli Dabawəzləv a pic, sin ta va ka zla wəla ka bit kini za. 1:11 4:15; Rom 15:30
Pol a jan ka va ka fəɗ ndiri Korintu kun
12Mi nja ka fol talan kini ngam nja kini, min mata nja a daba ndirigi, mi yor ma ɗakun, min ti nja a nəv ma barən a gibe Dabawəzləv. Kəzəɗ kini, min mata ɗiyu, ɓən hidi memilin á zleɓ kini ɗakun, Dabawəzləv a menekin tik áɗa ma zleɓ kini. Nja kini menekin, min mata nja a daba hini, day za ka nja kini a daba ndiri maparam. Min mata sənu wa nja ngatoku, ngam *Miɗ Dabawəzləv ta nəv kini á ceɗ kini wa sin. A tala ngatoku min mátá fol talan kini a zləra kini. 1:12 2:17; 1Ko 1:17, 19, 31; 2:13; Hib 13:1813-14Yo min mata lalaɓ hini ɗerewel ka vay ka saf hini, mine yor hini ma gawla ɗakun ɗere. Min ti ləwa hini səɓ kpay kpay kaɗ wa nja hin mata jangu. Ama tá nja cah hi sən kini ninek ninek kese kun, hi safu wa nja mine mban ma. Ama pic takan hi va ka sən kini ninek ninek, aza hi va ka sənu acin, mine mban ma ɗakun. Aza a pic, Maday tokon Yesu ta va ka cəɓaha, hi va ka fol kini acin, wa nja min ta va ka fol hini. 1:13-14 5:12; Fil 2:16
15-16Kata mata ɓən za, hin ti yək ma ɗa ka fol ka aɗa kata mátá may ka vay ka hizl hini. Kati ɓən, a pic ta va ka sliɗ ka va a liɓlay Masedəwan, ta va ka zlan á liɓlay hini za. Kati may ka vay ka ceɗ hini menekin, Dabawəzləv mata vəl hini, wa nja kata mata ceɗ hini kamatakan. Ko ta va ka cəɓaha a nimin a liɓlay Masedəwan za, ka zlənaha á liɓlay hini za. Kati may hini ka zleɓ ka a kən ham a pic tik, kata ka jan ka təɗ a liɓlay Yahudiya. 1:15-16 1Ko 16:5-617Kata mata va ka ngar wa nja ngatoku, aza ka dawən tik ta vay kun toku, na hini, hine ɓən ta nja ka ficik ma hirre wa nja ndiri ma tem, aza ta ɓən á ɓən ka ceɗ ma ɗakun. Kata mata ngar, ta va ka vay a liɓlay hini toku, hine ɓən nəv ɗa səray səray. 1:17 1Ko 4:18-1918Ta ceɗ hini a zlim Dabawəzləv mangar a jozl ma ɗakun, a liɓ ɗerewel ɗa, kata mata lalaɓ hini, kati ceɗ hini ta va ka vay, aza nəv ɗa a nja səray səray kun. 1:18 1:2319Mini a cala ɗa Silas ɓaw Timote, min ti ceɗ hini labar a tala Yesu *Kiristu Kərti Dabawəzləv. Yesu Kiristu wər, ti ngar: «Awu,» awu səɓ, ti ngar: «Hayin,» hayin səɓ. A ngar a nəv səray səray kun. Kən, sin ta nja ka ngar, a nja ka ɗiyu kap kap.1:19 Kmy 18:520Hi ləma, áka Yesu Kiristu toku za, Dabawəzləv ti vəl tokon kən mata ngar a va ka vəl tokon kərap. Wa toku min tokon mátá sən, kən kərap, Dabawəzləv ta nja ka ngar, a nja ka ɗiyu. A tala ngatoku, áka *Kiristu za, hidi a nja ka ngar tokon *Amen ka fol tokon Dabawəzləv a tala miseh maday tik. 21Dabawəzləv a tala tik a vəl tokon sembe ka dihec kaɗ ka nja á lap a Kiristu. A nja ka vəl kini sembe tik ɓaw a hini ɗere. Dabawəzləv aɗa ma mbat tokon. 22Ti ɗiya lamba tik a tala tokon ka sən tokon á nin za. Aza ti ɗiya Miɗ tik ane nəv tokon. Mata vəl tokon Miɗ tik toku, min tokon ka sənu á nin za, pic takan a va ka vəl tokon kən kərap mata cu kaɗ ka vəl tokon. 1:22 5:5; Rom 8:15-16, 23; Efe 1:13-14
23Ta ceɗ hini acin a zlim Dabawəzləv, kən maparam ma tak ka kaɗ ɗaha ka nja manja vay a liɓlay hini cah. Ta nja takana ta vay a liɓlay hini wər, ta va ka ɗiya hini beni, kuhu tik ka ya a zlimi. A tala ngatoku kata mátá nəpay ɗa manja vay. Ta mban ma wər, Dabawəzləv mata lekw micin ɗa za. 1:23 11:31; 13:2; Rom 1:9; Fil 1:8; 1Te 2:5; 2Te 2:1024Yo gara ca talan hini, hin ta cu ka Kiristu wər, mine təɗ gəga ka ngar ma ko kedirek a tala tik kun. Min ti sənu, hine cay talan hini ninek ninek. Gara labar min mata may ka ceɗ hini wər, mine may ka ceɗ hini labar, nəv hini ka nja guɗum. 1:24 1Pi 5:3
21Kata mata ɓənu ka nəpay ɗa manja vay a liɓlay hini toku, ngam kati sənu, kati vay wər, ta va ka bas nəv hini a nimin. 2:1 12:21; 1Ko 4:212Aza a picah kati bas nəv hini wər, nayi ma va ka guɗum nəv ɗa acin yi? Hi va ka mbay ɗakun.
3Yo ta jan ka vay a zləra ɗa ɗakun toku, aɗa kata mátá lalaɓ hini ɗerewel maparam a nimin. Ngam kati sənu, ta nja takana ta vay wər, ndiri maparam ta daba hini a va ka basi nəv ɗa. Ama hini ka bas ku nəv ɗa wər, ninek kun, səwan hini ka guɗum ku nəv ɗa azal ɓa, ngam kati sən ninek ninek, ta ɓeɓel wər, hin kərap, nəv hini a va ka nja guɗum. 2:3 13:104Ta ceɗ hini, kata mata lalaɓ hini ɗerewel takana toku, kati lalaɓ hini a tiweɗ a həra, ngam nəv ɗa ti bas kahay kahay, aza hin ti pələk ku talan ɗa. A liɓ ɗerewel ɗa toku, ta may ka bas hini nəv kun, ta may ɓa, hini ka sən səka wa nja ta may hini kwet. 2:4 7:8; Kmy 20:31; 1Ko 16:24
Colo hini ma ɗiya ma ngav ngav ti yək ngəz hini wər, hine zerenu ma ngav ngav tik kaɗ
5Yo, hidi ma bas nəv ɗa ta daba hini, a bas nəv ɗa á gindik kun, ti bas na hini kərap ɗere. Kata mata ngar ti bas nəv hini kərap toku, səwan ka ngar, ti bas nəv ndiri maparam ta daba hini. 6Aza ndiri pe ta daba hini ti ɗiyaten beni a gawla ma ɗiya kən toku. Ama tá nja cah hi njá ka ɗiyen baba kun, muk acin. 2:6 7:117Tá nja cah hi zerenu ma ngav ngav tik kaɗ. Hine ɗiya kən ma va ka bərəp nəv tik kaɗ, sin ka jan ɓərəs acin. Akun ɓən pana pana a va ka pələk talan tik ka lekw ka katəf Yesu, sin ta səbu. 2:7 Kol 3:138Ta dəkəɓ hini, hine nja nja menekin tete sin acin, sin ka sənu, hine mayu. 9Yo, kata mata lalaɓ hini ɗerewel na ngəz gawla toku, ta lalaɓ hini, kata ka sənu, hine ɗiya kən, kata mata ngar vu, mala hine ɗiya ɗakun vu? Ama hine ɗiyu. 2:9 7:15; 10:6
10Yo hin ti zerenu ma ngav ngav hidi kaɗ ba wər, ta va ka zerenu kaɗ ɗere. Gara gawla cah wər, kati zerenu kaɗ ba, ngam ka kata a talan ɗa, ma ngav ngav tik a həl ka kən kun. Kata mata zerenu kaɗ a gibe *Kiristu, ka zleɓ hini ɗere. 11Kata mata ngar ka zerenu kaɗ toku, ngam *Gudul ka jan katəf ka jək ndukun talan tokon kun. Ngam hidi ti sənu wa nja Gudul tik ta nja ka ter dabaray a tala hidi. 2:11 1Pi 5:8
Pol ti may ka zlimi nawər ndiri Korintu
12A liɓ muluk ɗa, kata mata ɗu, kati təɗ a liɓlay Torowas. Kati ceɗ Nawər Menekin a tala Kiristu a ndiri ta nin. Kati janu, Maday tokon Kiristu ti zlər nəv ndiri ta nin za, aza ti yəki labar ɗa. 2:12 1Ko 16:913Ko mata nja wa nja ngatoku, nəv ɗa ti həl ka, ngam galamay ɗa Titus, kata mata zlənay a zləra hini, ta janu a nin kun. A tala ngatoku, kata mátá ngareten a ndiri ta nin: «Hine nəpay na hini,» aza kata sliɗ va ɗa a liɓlay Masedəwan acin. 2:13 1Te 3:1; Tit 1–3; 2Ko 7:6, 13-14; 8:6, 16, 23; 12:18; Gal 2:1, 3; 2Ti 4:10; Tit 1:4; Masedəwan: 7:5 ; Kmy 20:1
Labar Kiristu wa nja urdi ma nja ka nji
14Mine fol Dabawəzləv. Ka liɓlay ka liɓlay ndirigi ta nja ka yəki *Kiristu a nin ka nja ka bay tan, nəv kini ɗewerakun, ngam min tete Kiristu takan. Dabawəzləv ti zlən kini ka va ka lay ka lay ka ceɗ labar a tala Kiristu, ndirigi ka sən ta. Tá nja cah acin labar tik a gəgar gbam lay wa nja urdi ta nja ka nji gbam lay. 15Hidi ta nja ka ceɗ labar a tala Kiristu toku a ndirigi, a nja ka nja wa nja urdi ta nja ka foli Dabawəzləv a sin. Nji urdi toku, ndiri ma jani micin tan a nja ka njiyeten, aza ndiri ma va la lekwi micin tan a nja ka zlimi nji tik ɗere. 2:15 1Ko 1:1816Ama na tan, nji urdi toku a va ka pəm ta za. Gara na ndiri ma jani micin, nji urdi toku a nja ka vəleten micin. Yo mata nja wa nja ngatoku acin, nayi ma təɗ gəga ka ceɗ labar a tala Kiristu wa nja ngatoku yi? 2:16 ka təɗ gəga: 3:5-617Gara na kini, mine ləwa ngam Dabawəzləv á zləna kini, aza mine ceɗ labar a nəv ma barən a gibe Dabawəzləv. Mine ɗiyay kəzəɗ kini á lap a Kiristu, manja gər dala a nin. Min wa nja ndiri maparam ma nja ka ci labar Dabawəzləv ka filiw na jan dala səka ɗakun. 2:17 4:2; Fil 1:15-17; 1Te 2:3, 5, 10; 1Pi 4:11
3Labar a tala kafən lap ege yəwən lap, Dabawəzləv mata ɗiyu tete ndirigi
1Min mata ləwa hini wa nja ngatoku, hi ɓənu wər, mine ɗiya pəla pəla wa nja hin ta nja ka ngar vu? Ta ceɗ hini, mi ɗiya pəla pəla ɗakun. Ndiri maparam ta nja ka vayigi a zləra hini, a nja ka vayigi a ɗerewel, hini ka sən kəzəɗ, ta nja ka ɗiya ta a nin. Akun ta nja ka va tan za, a nja ka nehi ɗerewel kəzəɗ mata həl ta a zləra hini, ka va a sin. 3:1 5:12; 10:12; Kmy 18:272Ama gara na kini wər, hini a talan hini aɗa ɗerewel kini, ndirigi ta nja ka sən ta á nin za, ko min nayi wər. Ɗerewel tik ma lalaɓ lalaɓ a nəv kini, aza ndiri kərap a səni janga tik. 3:2 1Ko 9:1-23Hayin duze, hini aɗa ɗerewel, *Kiristu mata lalaɓu. A lalaɓu áka kəzəɗ kini za. Ɗerewel tik, a lalaɓu a yəm kən memilin kun, a lalaɓu a *Miɗ Dabawəzləv ma nja ka vəl micin. A lalaɓu ɗere a tala hilepi ɗakun, a lalaɓu a nəv hidi memilin. 3:3 Exo 24:12; Jer 31:33; Ezé 36:26
4Min mata ngar wa nja ngatoku ka talan kini, ngam min ti sənu, Dabawəzləv áɗa ma vəl kini sembe tik áka Yesu Kiristu za. 5Min ti sənu, mine zləra kini, mi təɗ gəga ka ɗiya kəzəɗ wa nja ngatoku kun. Kən kərap, min ta nja ka təɗ gəga ka ɗiya tik, Dabawəzləv á nja ka vəl kini sembe tik. 3:5 2:16; Rom 15:186Dabawəzləv tik a nja ka vəl kini sembe ka va ka ceɗeten a ndirigi, wa nja sin mata *zla wəla həza kaɗ ka ɗiya yəwən lap tete ndirigi. Yəwən lap, Dabawəzləv mata lap tete ndirigi toku, wa nja lap ta kamatakan kun. Lap ta kamatakan ti lalaɓi *mazuko tik kaɗ, ndirigi ka yaw ta. Gara yəwən lap ma səɓ səɓ cah wər, Dabawəzləv ti vəl tokon Miɗ tik mini ka yawu. Gara mazuko mata lalaɓ ta kaɗ kamatakan wər, ti lekw micin ndirigi za, ngam ndirigi a təɗigi gəga ka ɗiya tik kun. Ama gara Miɗ Dabawəzləv wər, a nja ka vəleten micin a ndirigi. 3:6 Zan 6:36; Rom 7:5-6; 8:2, 6, 10; 1Ko 11:25
7Mazuko ta vina cekw ti lalaɓ ta a tala hilepi. Mata lalaɓ ta kaɗ, ndirigi ti ləmi miseh maday Dabawəzləv. *Moyiz ma nja ka ɗiya kəzəɗ mazuko toku, mazəra tik a nja ka zlaw titiw titiw. Zlaw tik á gindik a nja ka wələf həra *ndiri Isirayilagi, a jani həra ka ɗer ka mazəra tik kun. Ama nəp kedirek, mazəra tik a zlaw baba kun. Yo, mazuko ma lalaɓ lalaɓ tane tala hilepi toku a nja ka lekw micin hidi, azama miseh maday Dabawəzləv a tala tik. 3:7 Exo 34:29-308Gara yəwən lap ta Miɗ Dabawəzləv ma nja ka vəl micin a ndirigi wər, miseh maday Dabawəzləv ta tala tik day za ka miseh maday Dabawəzləv ta tala mazuko ta ka kafən lap kun vu? 9Mazuko na kafən lap toku ma nja ka lekw micin ndirigi, ndirigi ti ləma miseh maday Dabawəzləv a tala tik. Gara yəwən lap ma nja ka ɗiya hidi ka nja ka hidi ma kap ta gibe Dabawəzləv wər, sin miseh maday tik day kahay kahay. 3:9 Rom 8:2, 33; Gal 3:1010Mine ceɗ hini, miseh maday Dabawəzləv a tala lap ta vina cekw, ɓaw a tala lap ta picah, a sligi a ta vina cekw ko kedirek kun. 11A tala mi, lap ta vina cekw mangar a nəp pe kun, miseh maday Dabawəzləv a tala tik. Ama lap ma səɓacah mangar a way kun ko a pu, sin miseh maday tik day za acin.
12Na kini, talan kini genna ka kən ngatoku. A tala ngatoku pərət a həl kini ko kedirek ka ceɗeten labar Dabawəzləv a ndirigi ɗakun. 13Mine ɗiya kən, Moyiz mata ɗiyu kamatakan kun. Moyiz ti ɓaw gudel, ti mbuk həra tik kaɗ, *ndiri Isirayilagi ka njigi manja ləma ta, wa zlaw kən toku ta va ka way. 3:13 Exo 34:33-3514Yo gara ndiri Isirayilagi wər, ndukun talan tan ti suk, aza a zlimi labar ko kedirek kun. Kúlá a picah, ta nja ka jangigi a liɓ deftere mazuko Moyiz ta kamatakan, ndukun talan tan ti pek, wa nja Moyiz ma pek həra tik a gudel kaɗ. Gara na hidi ma nja ka njigi á lap a Kiristu, gudel ma nja ka pek həra ɗaha baba ka həra tik kun, a nja ka zlimi. 3:14 Esa 6:1015Duze, ndiri Isirayila wər, kúlá a picah ta nja ka jangigi a liɓ deftere Moyiz, a nja ka peki ndukun talan tan kaɗ ka nja manja zlimi tik. 16Ama labar Dabawəzləv ma lalaɓ lalaɓ a ngar: «Hidi ma nja ka bu nəv tik a zləra zləra Maday tokon, gudel a pek ndukun tik baba kaɗ kun ta.» 3:16 Exo 34:3417Min tokon ti sənu, Maday tokon toku takanna ege Miɗ Dabawəzləv. Aza Miɗ Dabawəzləv a tala hidi wər, kən ma va ka mbaɗ hidi tik ka nja ka balam ɗa baba kun. 3:17 Zan 8:32, 36; Rom 8:2; Gal 5:1, 1318Min tokon kərap, hidi a pek həra tokon a gudel kaɗ kun, mi nja ka ləma miseh maday na Maday tokon Kiristu. Aza ni nja ka mbaɗ tokon acin wa nja Kiristu a talan tik. Hidi a nja ka jan tokon miseh maday tik kepic kepic day za. Kən ngatoku Miɗ Maday tokon á nja ka ɗiyu a tala min tokon. 3:18 4:6; 1Ko 2:7
4Kiristu aɗa hidi ma nja ka zleɓen a hidi ko a liɓ kən mi kərap
1Dabawəzləv a menekin tik áɗa ma vəl kini kəzəɗ na ceɗ labar tik toku a zləra. A tala ngatoku mi nja ka ɓərəs a liɓ kəzəɗ kini toku ko a pu. 4:1 3:4, 62A liɓ kəzəɗ kini, mine ɗiya kən a weli ɗakun, mine ɗiya kən á ɓoh kun, aza mine ɗiya kən a dabaray kun. Ko labar Dabawəzləv, mine jəv za ɗakun ɗere, mi nja ka ceɗ labar ma duze səɓ kpay kpay kaɗ. Mine may ndiri kərap ka sən kini áka kəzəɗ kini za, min ta nja ka ɗiyu a gibe Dabawəzləv. 4:2 2:17; 6:4
3Nawər Menekin, min ta ceɗu kpay kpay kaɗ toku, ndiri mangar a zlim ta ɗakun wər, sey ndiri ma va ka lekwigi. 4:3 1Ko 1:184Mata nja manja yəki Nawər Menekin toku, ngam *Gudul, bay ta talalay cah ti suk ndukun talan tan kaɗ ba, ka nji manja ləma lay ma kəngay na Nawər Menekin. Nawər Menekin toku a ɗaf tokon wa nja *Kiristu ta mar miseh maday. Hidi ti ləma tokon Kiristu, hidi ti ləma tokon Dabawəzləv a talan tik. 4:4 Gudul: Zan 12:31; Efe 2:2; Dabawəzləv a talan tik: Kol 1:15; Hib 1:3
5Tá nja cah acin, labar min ta nja ka ceɗeten a ndirigi, mine ceɗu na talan kini ɗakun, mi nja ka ceɗu a tala Yesu Kiristu. Yesu Kiristu aɗa Maday tokon. Gara na kini wər, min ma həl kəzəɗ hini a tala Yesu. 4:5 1:246Dabawəzləv ma ɗiya lay ma kəngay ka zlaw ane liɓ kpizli, sin aɗa ma ɗiya lay ma kəngay ka zlaw ane nəv kini ɗere. Ti ɗiyu, ngam ndirigi ka sən ta, wa nja sin ta mar miseh maday. A va ka sən ta áka miseh maday ta tala Kiristu za. 4:6 Gen 1:3; Esa 9:1; 2Ko 3:18; 1Pi 2:9
7Dabawəzləv ti vəl kini kula kəzəɗ menekin toku na ceɗ labar tik a ndirigi. Gara na kini wər, min kef kef wa nja siwili həzəɓ mangar a gar lay kap kun. Ama nep mine kap kun, ngam ndirigi ka sən ta á nin za, Dabawəzləv ma gar gar a tala kini, aza min ti jan sembe zlan a dawən a zləra tik á gindik. 8Hi ləma, pic maparam beni pana pana mgbaw kini ida, ama a pəm kini za ɗakun. Kən a nja ka kpas talan kini pe, ama mi nja ka ɓərəs a liɓ tik. 4:8 1:8; 7:5; 11:23-299Ndirigi a nja ka ɗiya kini tireh, ama Dabawəzləv a bu kini dawən kun. Ndirigi a nja ka mgban kini ka hayək, ama mine məc a nin kun. 10Kepic kepic mi nja ka sa beni ka məc viren kəsəm kini wa nja Yesu mata məc. Mi nja ka sa beni wa nja ngatoku, ngam ndirigi ka ləma ta, ko kən titoku a va ka pəm kini za, ni va ka məc kun, micin Yesu ɗaha a tala kini. 4:10 1:5; Rom 6:8; Gal 6:17; Fil 3:10-1111Kepic kepic micin kini a nja ka gər ka lekw a tala Yesu, ama kən ma nja ka həl kini ɗa ɗakun, ndirigi ka sən ta á nin za, min a tala hayək wacah, micin Yesu ɗaha a kəsəm kini. 4:11 Rom 8:35-36; 1Ko 15:3112Wa nja ngatoku acin, a tala min ta nja ka ceɗ Nawər Menekin, micin kini a nja ka gər ka lekw. Ama micin hini fonna a tala Nawər Menekin, min ta nja ka ceɗ toku. 4:12 Kol 1:24
13Labar Dabawəzləv ma lalaɓ lalaɓ a ngar: «Kati ca talan ka Dabawəzləv, kata mátá ləwa a tala tik.» Na kini ɗere, min ti ca talan ka Dabawəzləv wa nja mata lalaɓ ta, aɗa min mátá ləwa ɗere. 4:13 Dir 116:1014Min ti sənu, Dabawəzləv ma mbəla Maday tokon Yesu a civi za, a va ka mbəla kini a civi za ɗere, ngam mine nja á lap a Yesu. A va ka mbəla kini a civi za ka tep kini a gibe tik tete hini. 4:14 1Ko 6:14; Rom 8:1115Hi ləma, beni ma pana pana titoku min ta nja ka su, mi nja ka su ka zleɓ hini. Wa toku, ndirigi ma səni menekin, Dabawəzləv ta nja ka ɗiyu, a va ka fəfəligi, aza ndiri ma va ka foli Dabawəzləv ma mar miseh maday ka gəl zlim tik, a va ka fəfəligi ɗere. 4:15 1:5-6, 11; 9:11, 15
Labar a tala viren kəsəm ta talalay ege yəwən kəsəm ta wəzləv
16A tala ngatoku ko a pu mi nja ka ɓərəs kaɗ ka katəf *Kiristu. Min ti sənu, viren kəsəm kini a nja ka mgbos kepic kepic. Ama yəwən micin, Dabawəzləv mata vəl kini, a mgbos kun ko a pu, a nja ka nja ka yəwən kepic kepic. 4:16 Efe 3:1617Hi ləma, beni min ta su ma səɓ səɓ cah, toy toy kun, aza a nəp pe kun, aza beni tik a nja ka kəməs kini ka jan miseh maday Dabawəzləv. Miseh maday toku ninek tik day kazaway, aza a va ka way kun ko a pu. Ninek tik day za ka beni hidi ta su ma səɓ səɓ cah. 4:17 3:18; Rom 5:2; 1Pi 1:6-718Na kini, kən mangar mine ləmu ɗakun, ndukun talan kini genna a nin. Gara kən min ta ləmu a həra kini, mine ca talan səka a nin kun, ngam kən tik kula kən menekin kun. Kən mangar hidi ta nja ka ləma, a nəp pe kun. Ama gara kən mangar a ləma a həra ɗakun, sin a way kun ko a pu. 4:18 Rom 8:25; Hib 11:1
51Gara kəsəm tokon, min tokon ti sənu a va ka lekw. Ama a pic tik, Dabawəzləv a va ka vəl tokon yəwən kəsəm ta wəzləv. Kəsəm toku, sin a zləra tik á ɗiyu, aza a va ka lekw kun ko a pu. 5:1 Job 4:21; 2Pi 1:142Gara min tokon a kese a talalay wacah wər, min tokon a naɓər. Kən, hidi mata may aɗa ka jan yəwən kəsəm ta wəzləv toku. 5:2 Rom 8:23-243Hidi ta may tokon wər, ka jan tokon yəwən kəsəm njoɗ mandala min a wilin a vere, ngam tá hidi ka va tokon a gibe Dabawəzləv sey a ziziwit á gindik. 4Mandala min tokon ta nja a kafən viren kəsəm, hidi a nja ka huhum, ngam beni tik a dangar tokon. Min tokon ta may wər, mi may ka lekw kafən kəsəm tokon za ɗakun, ka jan yəwən kəsəm a nimin a talan talan tik, ngam kən ma nja ka məc, ka jan yəwən micin ɗere, ka nja ka kən manja məc. 5:4 1Ko 15:53-545Dabawəzləv a tala tik áɗa ma kəməs tokon kaɗ ka jan yəwən kəsəm toku. Ti vəl tokon *Miɗ tik, min tokon ka sənu a nin, hidi a va ka jan tokon kəsəm mata ngar a va ka vəl tokon toku. 5:5 1:22
6A tala ngatoku, ko a pic maparam nəv kini a gər ka həl kini, mi nja ka ɓərəs kaɗ. Min ti sənu, min a wilin a kafən kəsəm kini wər, min gədək ka lay, Maday tokon Kiristu ta nja a nin. 7Aza a liɓ nja kini ta picah, kən, Dabawəzləv mata ngar a va ka vəl kini, mine ləma kese kun. Ama talan kini genna ka kən tik, 5:7 1Ko 13:12; 1Pi 1:8-98aza nəv kini ɗewerakun. Kən min mata may wər, ka ker kafən kəsəm kini kaɗ ka va ka lay, Maday tokon Kiristu ta nja a nin. 5:8 Fil 1:239Ama ko min a wilin a kafən viren kəsəm, ko min ti ker kaɗ ba, kən min mata may pəpəla zakay wər, ácah mini ka ɗiya kən ma va ka va a nəv Dabawəzləv. 5:9 Kol 1:10; 1Te 4:110Ngam hi ləma, pic takan Dabawəzləv a may, hidi ka gar tokon takan takan a gibe *Kiristu, Kiristu ka saf kəzəɗ tokon, ko nayi ka jan mazlən kəzəɗ tik mata ɗiyu mandala ta nja a talalay. Hidi ma ɗiya menekin, a va ka jan mazlən kəzəɗ tik, hidi ma ɗiya ma ngav ngav, a va ka jan mazlən kəzəɗ tik. 5:10 11:15; Esa 2:12; Dan 7:9-10; 12:2; Kmy 17:31; Rom 2:6; 1Ko 3:13-15; 4:5; Fil 3:19; 2Te 1:7-10
Labar a tala lap, Dabawəzləv mata lap tete ndirigi
11Min ti sənu, ni va ka nja cuɗuk a gibe *Kiristu. A tala ngatoku, labar Dabawəzləv, min ta nja ka ceɗeten a ndirigi, mi nja ka ceɗeten ninek ninek ka jan ka yək ta. Dabawəzləv wər ti sən kini ninek ninek kúlá ka nəv táda za. Aza ta ɓənu, hini a talan hini, hin ti sən kini ɗere. 5:11 4:2; 6:4; 1Ko 9:2212Mine may ka kaf talan kini a gibe hini za, hini ka jan ka yək kini ɗakun. Min mata ngar hini wa nja ngatoku, hini ka sən kini ninek ninek, aza hini ka jan ka fol kini a gibe ndiri ma nja ka gəli talan tan ka njigi tete’w kaɗ. Ndiri toku a nja ka ɗiyi pəla pəla ta pakam, ama kula kən ma nja ka ya á nəv tan za, ɗa ɗakun. 5:12 1:14; 3:113Ta ceɗ hini, a pic maparam, min a həra ndirigi wa nja wəya, ama mine njay kini səɓ ka na Dabawəzləv. Aza pic maparam ndirigi a nja ka ca kini ka hidi nja ndukun talan, ama mine njay kini səɓ wa nja ngatoku ka zleɓ hini. 14Kən kərap min ta nja ka ɗiyu, mi nja ka ɗiyu ngam Kiristu á may kini. Hi ləma, min tokon ti sən ninek ninek: Kiristu á gindik ti məc a tala ndiri kərap. Ngatoku a nja na ngar, ndiri kərap ti məcigi ɗere. 5:14 Zan 17:23; Rom 8:35; Gal 2:20; Efe 3:19; 5:2, 25; 1Za 3:1615Kiristu mata məc a tala ndiri kərap toku, a məc ngam ndiri ma jani micin ta zləra tik, ka ɗiyi kən sey na talan tan á gindik kun, ka ɗiyi kən kərap na Kiristu acin. Mata ɗiya ta wa sin, ngam Kiristu ti məc a tala tan, aza ti mbəla a civi za a tala tan ɗere. 5:15 Rom 6:3-4; 7:4; 14:7-9
16Kamatakan min ti ngar: «Mana ngacah ninek.» Aza ndiri maparam, min ti caf ta, wa nja ndiri ta talalay ta nja ka ɗiya ta. Aza min ti caf Kiristu wa sin ɗere. Ama tá nja cah, mine ɗiyu wa sin baba kun. 17Hi ləma, a pic, hidi ta nja ka nja á lap a Kiristu, ti mbaɗ acin ka yəwən hidi. Nja tik ta məndan cekw ɗa baba kun, ti mbaɗ ka yəwən hidi acin. 5:17 Esa 43:19; Rom 6:4; Gal 6:15; Efe 4:24; Kzl 21:518Kən titoku kərap a yaha á zləra Dabawəzləv za. Kamatakan min tokon calambəlay Dabawəzləv, ama áka Kiristu za, Dabawəzləv ti lap tokon tete sin kaɗ ka nja takan. Aza ti zlən kini ka va ka ceɗeten a ndiri maparam, sin ti may ka njigi á lap tete sinigi ɗere, ka njigi ka calambəlay tik baba kun. 5:18 Rom 5:1019Áka Kiristu za, Dabawəzləv ti lap ndirigi kərap kaɗ ba tete sin ka njigi ka calambəlay baba kun. Dabawəzləv a kaw ma ngav ngav tan ta məndan cekw a nəv baba kun. Yo labar toku ti vəl kini a zləra ka va ka ceɗeten a ndirigi. 5:19 Rom 3:24-26; Kol 1:20
20Mata nja wa nja ngatoku, a nja na ngar, labar, min ta nja ka ceɗeten a ndirigi, Kiristu áɗa ma zləna kini. Min ta nja ka ceɗ hini labar, mi nja ka ləwa hini wa nja Dabawəzləv a talan tik á ləwa hini. Mine dəkəɓ hini a zlim Kiristu, hi njá ka nja ka calambəlay Dabawəzləv baba kun, hi nja á lap a sin. Hi yək kən, Dabawəzləv mata may ka vəl hini toku. 5:20 Mat 10:40; Esa 52:721Kiristu a ɗiya *ma ngav ngav kun, ama Dabawəzləv ti zlaɗ ma ngav ngav tokon a talan tik. Dabawəzləv ti ɗiya wa nja ngatoku, ngam min tokon ka nja ka ndiri ma kap ta gibe tik a tala lap tokon tete Kiristu. 5:21 Zan 8:46; Rom 8:3; 1Ko 1:30; Gal 3:13; Hib 4:15
61Tá nja cah acin, min ma nja ka həl kəzəɗ a Dabawəzləv, mine dəkəɓ hini, menekin, Dabawəzləv mata vəl hini toku, hi njá ka cu ka kən kahay kun. Akun hi va ka lekw kən tik za. 6:1 Rom 5:2; 1Ko 15:102Hi ləma, Dabawəzləv a tala tik ti ngar a liɓ deftere tik:
«Kati ngaroh, ta va ka saf saha ku.
Tá nja cah pic tik ti sla, ta yək dəkəɓ ku acin.
Kati ngaroh ta va ka zleɓoh,
Tá nja cah pic tik ti sla, ta va ka bitoh za acin.»
Ta ceɗ hini galamayigi, hi kaw talan hini, ngam pic tik ti sla tá nja cah. A picah səɓ a saf saha tokon, aza a picah səɓ a bit tokon. 6:2 Esa 49:8; Luk 4:19-21
Pol a ɓərəs a liɓ beni pana pana, ngam sin ma həl kəzəɗ Dabawəzləv
3Kəzəɗ, Dabawəzləv mata vəl kini a zləra, mine may ndirigi ka ngarigi: «Ninek kun» ata ɗakun. A tala ngatoku, mi nja ka ɗiya kəzəɗ tik ninek ninek, ngam ndirigi ka yawi ma kini ka njigi manja səba katəf maparam ka lekwigi. 4Kən min ta nja ka ɗiyu kərap, mine may ndirigi ka sən ta á nin za, mine həl kəzəɗ Dabawəzləv. A tala ngatoku, a liɓ beni pana pana min ta nja ka su, mi nja ka ɓərəs kaɗ. Ko kən pana pana min ta nja ka ɓənu, aza ko kən ma nja ka kpas talan kini, mi nja ka ɓərəs kaɗ. 6:4 4:25Ndirigi maparam ti pəm kini a tala *Kiristu, aza ti pek kini a je fərsəna. Ndirigi ti ɓas kini a talan, ama min ti ɓərəs səɓ. Min ti ɗiya kəzəɗ mangar day ka talan kini. Mine janay wan ko kedirek kun, aza mine janay kən ham kun. 6:5 11:23-296Kən cicah kərap, mi nja ka ɗiyu, ndirigi ka sən ta, mine həl kəzəɗ Dabawəzləv. Mi nja ka ɗiya kəzəɗ a nəv ma barən, aza mi nja ka sən ɓən Dabawəzləv. Mi nja ka ɓərəs, aza mi nja ka ɗiyaten menekin. *Miɗ Dabawəzləv ɗaha a tala kini, aza mi nja ka may ta a nəv ma takan. 6:6 8:24; Rom 12:9; 1Ko 13:4-7; Gal 5:22-23; 1Ti 4:127Mi nja ka ceɗeten labar Dabawəzləv ma duze, aza Dabawəzləv a nja ka vəl kini sembe tik. Ndirigi a nja ka ɗiya kini tireh, ama mine pərət kun, ngam kən min ta nja ka ɗiyu, mi nja ka ɗiyu a katəf tik6:7 Deftere ta ma girek a ngar: Ɗiya kən a katəf tik aɗa wa nja kən ləm kini tá zləra zəm ege tá zlaɓay. A may ka ngar, hidi mangar kən ləm a zləra tik ɗaha wər, a pərət a hidi ma ɗiyen tireh kun.. 6:7 10:4-5; Rom 13:12; 1Ko 2:48Ndiri maparam a nja ka fol kini, ndiri maparam a nja ka ra kini. A nja ka ceɗi ma ma ngav ngav a tala kini, aza a nja ka ceɗi ma menekin a tala kini. A nja ka ca kini ka ma mban ma, azama mi nja ka ceɗ ma a katəf tik. 9A nja ka ngarigi ka mini: «Mine sən kən, sinigi ta nja ka ɗiya ta ɗakun,» azama ko nayi ti sən kini. A nja ka ca kini wa nja hidi ma mbeh ka məc, azama min a vere. A nja ka ɗiya kini beni, aza mine məc a nin kun. 6:9 4:1010A nja ka basi nəv kini, azama mine ɓeɓeley kini ko a pu. A nja ka ca kini ka hidi nji motokonigi, azama mi nja ka zleɓeten a ndiri pe ka njigi ka diri bəbay ta gibe Dabawəzləv. A zləra ndirigi, mine mar kən ko kedirek kun, azama kən ma sen kini ɗa ɗakun, kərap mine maru. 6:10 ɓeɓel: 7:4; Rom 5:3; 12:12; motokon ege bəbay: 8:9; Fil 2:17; 4:12-13; 1Te 1:6
11Yo, hini ngama kini ndiri Korintigi, min ti ceɗ hini labar titoku kərap kpay kpay kaɗ hini ka zlimi. Min ti ɓaw nəv kini kərap, min ti vəl hini. 12Nəv kini barən barən a hini, ama na hini nəv hini barən barən a mini ɗakun. 13Galamayigi, ta ləwa hini wa nja zlim wəri ɗa: Hi may kini ɗere wa nja min mata may hini. Hi zlər nəv hini kərap za, hine yək kini. 6:13 1Ko 4:14
Kən menekin ege kən ma ngav ngav a lapigi kaɗ kun
14Ta ceɗ hini, ndiri mangar a ci talan ka *Kiristu kun, hi njá ka lap tete sinigi kaɗ kun. Ko kən mi ta njá ka lap hini tete sinigi kun. Yo hin ta ɓənu wər, menekin ege ma ngav ngav a lapigi kaɗ vu? Awu a lapigi kaɗ kun. Yo hin ti ləma lay ma kəngay ege kpizli a lapigi kaɗ vu? Awu, a lapigi kaɗ kun ɗere. 6:14 1Ko 6:9-13; 10:21; Efe 5:5-1115Hin ta ɓənu wər, Kiristu ege *Gudul a nja ka lapi ma tan kaɗ vu? A lapi ma tan kaɗ kun. Aza ɗere hidi ma ca talan ka Kiristu ege hidi mangar a səba katəf Kiristu ɗakun a lapigi kaɗ kun. 16Hin ta ɓənu wər, je Dabawəzləv ege je zuko takanna vu? Awu takanna ɗakun. Gara na tokon wər, min tokon je Dabawəzləv ma nja ka vəl micin. Yo aza acin ka lap kaɗ a zuko a nja siki? Dabawəzləv a tala tik ti ngar a tala ndiri tik:
«Ta va ka la je ɗa a daba tan,
mini ka nja tete sinigi á lap.
A va ka njigi ka ndiri ɗa,
aza kata ta va ka nja ka Dabawəzləv tan.» 6:16 Lev 26:12; Jer 32:38; Ezé 37:27; 1Ko 3:16
17A tala ngatoku Dabawəzləv a ngareten a ndiri tik acin:
«Səwan hi ker ta kaɗ, hine kpal tete sinigi za.
Hine ceh kəsəm hini a kən ma ngav ngavigi.
Hin ti ɗiyu wa nja ngatoku,
ta va ka yək hini zləra səsəray. 6:17 Esa 52:11; Kzl 18:4
18Hi va ka nja ka wəri ɗa ma kərta kərtapa
ɓaw ma kərta kərtaza.
Aza ta va ka nja ka cehw hini ɗere.
Kata Dabawəzləv ma mar sembe day ka kən kərap
á ngar wa sin.» 6:18 2Sa 7:14; Esa 43:6; Amo 4:13; Kzl 11:17
71Kula ngami ɗagi, labar, Dabawəzləv mata ceɗu kərap titoku, a ngareten a min tokon ɗere. Mata nja wa nja ngatoku, sey hidi ka ceh kəsəm tokon a kən ma nja ka dəbəl nja tokon, ɓaw a kən ma nja ka dəbəl nəv tokon. Hidi ta pərət tokon a Dabawəzləv, aza hidi ta ɓərəs tokon kaɗ ka nja ka kula hidi nja nəv ma barən ta gibe tik.
Pol a ɓeɓel a tala ndiri ta liɓlay Korintu 7:1 1Za 3:3
2Galamayigi ta ngar hini, hi yək kini a nəv ma barən. Na hini hin ti ngar, mi nja ka ɗiya tireh, aza mi nja ka kwac hidi aza ɓaw ka zəm kən ndirigi. Aza ta ceɗ hini, ta ɗiya kəni toku ko takan kun. 7:2 6:13; 12:173Kata mata ngar hini wa nja ngatoku, hi njá ka ɓənu səka, ta da kita a tala hini kun. Ko hini a tala hini, kati ceɗ hini zaba wa nja min ta may hini. Mine may hini kwet, ko min tokon a vere, ko hidi a va ka məc. 7:3 6:11; Fil 1:74Nəv ɗa ɗewerakun a hini, aza ta fol hini pe. A liɓ beni kərap ta pərət kun, ngam hin ti bərəp nəv ɗa, aza ta ɓeɓel kahay kahay. 7:4 6:10
5Kata mata ngar wa nja ngatoku, ngam min ti sa beni pana pana a liɓlay Masedəwan cah. Min mata təɗ a liɓlay cah, mi jan nja menekin kun. Kən pana pana ti pələk talan kini. Min ti gaɓəz tete ndirigi a həra piren, aza liɓi kini ti ca gəma. 7:5 2:13; 4:86Ama Dabawəzləv ma nja ka bərəp nəv ndiri mangar kən a nja ka pələk talan tan, ti bərəp nəv kini ɗere. Nəv kini ti guɗum a pic paɗa Titus mata paɗaha ita hini za. 7:6 1:3-4; Titus: 2:137Hayin duze, təɗa tik a zləra kini ti bərəp nəv kini. Mata ya ceɗ kini labar a tala hini za, nəv kini ti guɗum a nimin day za. Ti ceɗ kini wa nja hin mata yəku zləra səsəray, aza hin mátá bərəp nəv tik kaɗ. Ti ceɗ kini ɗere, hine may kwet kata ka vay ka saf hini, aza hine həl ta səná sən a ma ngav ngav hini, hin mata ɗiyu. Hi nja ka ɓərəs kaɗ ka mən ka ko a pu. Kata mata zlimi labar titoku kərap za, nəv ɗa ti ɓeɓel kahay kahay acin.
8Kati sənu, ɗerewel kata mata zlən hini ti bas nəv hini a zakay. Ama ta həl ta səná sən səka a tala ɗerewel, kata mata zlən hini toku kun. Kamatakan kata mata zlimi za, ɗerewel toku ti bas nəv hini, kati həl ta səná sən. 7:8 2:49Ama tá nja cah ta həl ta səná sən a tala ɗerewel toku baba kun. Nəv ɗa ɗewerakun azal ɓa. Nəv ɗa ɗewerakun a tala hin mata bas nəv toku kun. Nəv ɗa ɗewerakun, ngam bas nəv hini toku ti zleɓ hini ka bu nəv hini za. Hin mata bas nəv wa nja ngatoku, Dabawəzləv mátá jan katəf acin ka ɗiya kəzəɗ tik a tala hini. A tala ngatoku min ti sənu, ɗerewel min mata zlən hini a ngav nja hini ɗakun. 10Hi ləma, hidi ti bas nəv wa nja Dabawəzləv mata may wər, Dabawəzləv a va ka ɗiya kəzəɗ tik a tala tik, hidi toku ka bu nəv za ka jan bit micin tik acin. Yo mata nja wa nja ngatoku, hidi ti bu nəv wər, ka həl ta səná sən baba a wilin kemi? Gara na hidi ma nja bas nəv wa nja ndiri ta talalay cah, aza Dabawəzləv a jan katəf ka həl kəzəɗ tik a tala tik kun wər, hidi ngatoku, kən ma basen nəv toku a va ka pələk talan tik, aza a va ka pəm tik za. 11Gara na hini, hin mata bas nəv, Dabawəzləv ti ɗiya kəzəɗ tik a tala hini duze. Hin ti zlambaɗ nja hini zaba, hi nja ka ɗiya kən ninek ninek a katəf tik acin. *Ma ngav ngav, gawla maparam mata ɗiyu toku, hi nja ka ngar: «Ma kini a nin kun.» Hin ti ɓasen kita a hidi ma ɗiya ma ngav ngav toku. Hin ti pərət kahay kahay, aza hin ti may kwet, kata ka vay njoɗ ka saf hini. Hin ti lap kaɗ ka ɗiya kən wa nja Dabawəzləv ta may, aza hin ti ɗiyen beni a gawla ma ɗiya ma ngav ngav toku. Kən pana pana hin mata ɗiyu titoku, min ti sənu acin, ma hini ɗaha ane ka ma ngatoku kun. 7:11 2:5-6
12Ɗerewel kata mata lalaɓ hini, ta lalaɓ hini a tala hidi ma ɗiya ma ngav ngav, ɓaw a tala hidi nja ma ngav ngav ta talan kun. Aza kati lalaɓ ɗerewel tik day za a tala hini kərap, ngam hini ka sənay kən hini a zləra hini a gibe Dabawəzləv, wa nja hin mata may ka ɗiya kən ma va ka guɗum nəv kini. 7:12 2:913Yo kən min mata may hini ka ɗiyu toku, hin ti ɗiyu zaba. Aza kən ngatoku ti bərəp nəv kini kaɗ.
Ama ta ceɗ hini, hin ti bərəp nəv kini á gindik kun, hin ti vəl kini ɓeɓel ɗere zlan a dawən. Titus ti ceɗ kini wa nja hin kərap mata guɗum nəv tik. Aza ngatoku ti vəlen ɓeɓel maday. Min mata ləma ɓeɓel Titus toku za, min ti ɓeɓel ɗere. 14Ngam kamatakan kati fol hini a gibe ngama ɗa Titus. Kati ngaren: «Ndiri cah, ndiri ma ɗiyi kən a katəf tik.» Titus mata təɗay ita hini za, hin ti ɗiya kən wa nja kata mata ceɗen, hi zəm ka weli ɗakun. Hin ti sənu, mi nja ka ceɗ hini ma a katəf tik kepic kepic, aza tá nja cah, labar min mata ceɗen a Titus a tala hini, mi mban ma ɗakun ɗere. 7:14 8:2415Tá nja cah acin, Titus a may hini kahay kahay, day ka ta məndan cekw. Talan tik a ɗasl wa nja hin mata yəku a zləra səsəray, ama a pərət. Hin ti ɗiya kən wa nja sin mata may. 7:15 2:916Aza kata a talan ɗa, nəv ɗa ɗewerakun, ngam kati sənu acin, hine ɗiya kən kərap kap kap wa nja kata mata mayu.
8Ndiri Ekilesiyagi a nja ka capi kən ka vəleten a nji motokon hidigi
1Galamayigi, mine may hini ka sən kəzəɗ, Dabawəzləv mata ɗiyu a menekin tik a daba ndiri Ekilesiya ta liɓlay Masedəwan cah pana pana. 8:1 Kmy 11:29-30; Rom 15:262Ndiri ta liɓlay Masedəwan cah ti si beni kahay kahay aza beni toku ti kpas talan tan. Ama na tan ti ɓeɓeligi kahay kahay. Ko ti njigi ka nji motokon, ti may ta a nəv ma takan ka capi dala ka zleɓeten a ndiri maparamigi. 3Ta ceɗ hini, ti vəli kən pe wa nja mata mbay ta, aza zlan a dawən. Sinigi a zləra tan səɓ a vəlay kən tan. 4Ti dəkəɓi kini ka jani katəf ka zleɓeten a ndiri Dabawəzləv ta liɓlay Yahudiyagi. Ti ca kini zləra kepic kepic ngam ka jan ka jemigi ka kəzəɗ toku ɗere. 5Ti vəli kən day za ka ɓən, min mata ɓənu. Ti ɗiyi kən wa nja Dabawəzləv ta may. Pəpəla zakay ti vəli talan tan a zləra Maday tokon *Kiristu, aza ti zlimi ma kini ɗere.
6Yo, min mata ləma kəzəɗ ndiri Masedəwan wa nja ngatoku za, min mátá ngaren a Titus ka vay a liɓlay hini. Min ti ngaren ka vay ka zleɓ hini a lay cap dala ka zleɓeten a ndiri ta liɓlay Yahudiyagi ɗere. Kamatakan sin ti tar kəzəɗ cap dala toku a daba hini, tá nja cah mine zlənay hini ka pərən kəzəɗ toku tete sin acin. 8:6 Titus: 2:137Min ti sənu na hini, kən ma sen a zləra hini ɗa ɗakun. Hine ca talan ninek ninek ka Dabawəzləv. Dabawəzləv ti vəl hini kula ndukun ka ceɗ labar tik. Aza ti ceɗ hini ɓən tik ɗere. Kən hin ta nja ka ɗiyu kərap, hi nja ka ɗiya a nəv ma takan. Aza hine may kini kahay kahay. Yo hin mata sən kən titoku, mine may ɗere hini ka zleɓeten a ndiri maparamigi a kən hin ta maru a nəv ma takan. 8:7 1Ko 1:5; 16:1-3, 24; Gal 6:10
8Kən kata mata ngar hini, hini ka ɗiyu toku, ta ngar hini a həra piren kun. Ta ceɗ hini səɓ wa nja ndiri maparam mata ɗiya kəzəɗ toku a nəv ma takan ngam mendireɗ tik ka ɗiya hini, hini ka ɗiya wa nja sin ɗere. Wa toku ta va ka sənu acin, hine mar nəv menekin na may hidi duze. 9Hin ti sənu wa nja Maday tokon Yesu Kiristu mata vəl hini menekin tik. Ti nja ka bəbay, aza ti mbaɗ ka nji motokon hidi ka zleɓ hini. Sin ti ker kən kərap mata maru kaɗ ka zleɓ hini, hini ka jan diri gənan. 8:9 Mat 8:20; Fil 2:6-7
10Yo ɓən ɗa a tala cap toku wər, ninek tá nja cah hini ka mgbi fini kəzəɗ hini, hin mata taru ta vina cah. Hini aɗa ci hidi ma tar kəzəɗ toku, aza hini áɗa ma ɓən a tala kəzəɗ toku pəpəla. 8:10 1Ko 7:2511Tá nja cah, hi ɗiya kəzəɗ tik ka va gibik gibik ka mgbi fini tik acin. Hine ɗiya kəzəɗ tik a nəv menekin wa nja hin mata ɓənu ka ɗiya tik. Hine vəl kən wa nja hin mata mbayu. 12Hidi ti ɓaw kən mata maru, ti vəlu a nəv menekin, Dabawəzləv a nja ka yək kən tik mata vəlu, aza a va ka neh kən ma sen a zləra tik kun. 8:12 Mak 12:4313Ta may ka kwac hini ngam ka bit micin ndiri maparam kun. Ta may ko nayi ka mar kən səka. 14Tá nja cah hine mar kən zlan a dawən. Mata nja wa nja ngatoku, hi zleɓen a ndiri mangar kən tan ɗa ɗakun. Ko pic maparam kən ti sen a zləra hini, aza sinigi a mar ta wər, a va ka zleɓ hini ɗere. Wa nja ngatoku ko nayi a va ka mar kən ɗere, 15aza a va ka nja kap wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv:
«Hidi ma ɓas kən zəm pe, a jan ka fəna kaɗ kun.
Aza hidi ma ɓas kən zəm kedirek a ndata,
kən ma senen ɗa ɗakun.» 8:15 Exo 16:18
16Ta fol Dabawəzləv ngam ti vəlen ɓən a Titus ka zleɓ hini a nəv ma takan wa nja min ta nja ka zleɓ hini a nəv ma takan. 17Min mata ngaren ka vay ita hini, ti yawu a nəv menekin. Ko sin a talan tik ti ɓənu a va ka vay ka zleɓ hini. 18Yo ni va ka zlənay galamayi tokon maparam ka lapayigi a sin. Gawla toku, ndiri Ekilesiya kərap a nja ka fol ta wa nja ta nja ka ceɗ Nawər Menekin. 19Aza ndiri Ekilesiya ti mbat ta mini ka ɗa muluk a sin. Muluk min ta nja ka ɗu toku, ka va ka ɓaw dala, ndirigi ta nja ka cap tegi ka zleɓeten a ndiri ta liɓlay Yahudiyagi. Kəzəɗ ngatoku mi nja ka ɗiyu ka fol zlim Maday tokon Kiristu ma mar miseh maday, aza ka ɗafeten a ndirigi mine may ka zleɓeten a ndiri maparam. 20Yo min ta nja ka lap a gawla toku, ndirigi ka mban kini ma a madaba ka ngarigi, dala min ta nja ka cap pe toku min á nja ka zəmu ata ɗakun. 21Min ti may ka ɗiya kən kərap a katəf tik a gibe Maday tokon aza ɓaw a gibe ndirigi ɗere.
22Mi va ka zlənay galamay kini maparam ɗere ka lapayigi tete sinigi. Min ti həl kəzəɗ pe a sin aza min ti ləma kəzəɗ tik ta nja ka ɗiyu, a nja ka ɗiyu a nəv ma takan ko a pu. Aza kəzəɗ sin ta va ka ɗiyu a daba hini toku, sin a may ka ɗiya day za a nəv ma takan. Ngam sin ti sənu, hi va ka ɗiya kən sin ta va ka ngar hini. 23Gara Titus wər, cala ma həl kəzəɗ ɗa, aza mi nja ka həl kəzəɗ á lap ka zleɓ hini. Gara celegi ma va ka vayigi tete sin, ndiri Ekilesiya áɗa ma zlənay ta. A nja ka həli kəzəɗ ka fol zlim Kiristu ma mar miseh maday. 8:23 Titus: 2:1324Ta təɗayigi ita hini za, hi yək ta zləra səsəray ka ɗafeten, hine may ta a nəv ma barən. Wa nja ngatoku, ndiri Ekilesiya pana pana a va ka sən ta acin, min ta nja ka fol hini, mine fol hini kahay kun. 8:24 7:14; 8:7-8
9Dabawəzləv a ɓərəmen kən a hidi ma nja ka vəlen kən a nəv ma barən kun
1Ta may ka lalaɓ hini a tala dala, hin ta va ka capu ka zleɓeten a ndiri Dabawəzləv ta liɓlay Yahudiya baba kun. 9:1 8:1-42Kati sənu, nəv hini ɗewerakun ka cap dala tik. Kati fol hini zaba a gibe ndiri ta liɓlay Masedəwan cah, kati ngareten: «Cala tokon ta liɓlay Akay ti kəməsi kəsəm tan kaɗ ba, tar a vina, a capi dala.» Ndiri ta wacah mata zlim ta wa nja ngatoku za, ndiri pe ta daba tan ti may ta ka ɗiya wa sin ɗere. 3Tá nja cah ta zlənay galamayigi a zləra hini ka zleɓ hini. Ta zlənay ta ngam fol, kata mata fol hini ka nja ka kən kahay kun. Ta may ácah, a pic kata ta va ka vay ita hini, kata ka jan hini, hin ti lap dala tik kaɗ ba ka lay ma takan, wa nja kata mata fol hini a gibe ndirigi. 9:3 8:22, 244Hi ləma, a pic vay ɗa, ta va ka vay, min ti lapay tete ndiri Masedəwan wər, aza min ti jan hini, hi cap dala tik kese kun wər, weli a va ka həl ka, ngam kati ɓənu, hi va ka capu duze. Ama ta ɓənu, weli tik a va ka nja day za a talan hini. 5A tala ngatoku kata mátá ɓənu səwan ka dəkəɓ galamayigi cicah ka vayigi a kese a gibik. A va ka vayigi ka zleɓ hini a lay cap dala, wa nja hin mata ngar ka cap tik, aza a pic, kata ta va ka vay, kata ka janu, hin ti kəməsu kaɗ ba. Wa toku hidi a va ka sənu acin, hine capay kən hini a nəv ma barən, hidi á ngar hini a həra piren kun.
6Hin ti sənu, a picah hidi ma biz kən zəm pe, a nja ka jan pe. Hidi ma biz kən zəm kedirek a ndata, a jan pe ɗakun. Aza na tokon ɗere wa sin a tala cap toku. 9:6 Pro 11:24; 19:17; 28:277A tala ngatoku, ko nayi mata vəlu wa nja mata ɓənu ka vəl a nəv tik. Vəl tik ɗere ta njá ka vəlu ngam hidi a ngaren ka vəl a həra piren kun, aza ta njá ka həl ta səná sən a tala tik kun. Hi ləma, Dabawəzləv a nja ka may hidi ma nja ka vəlen kən a nəv ma barən. 8Ta ceɗ hini, Dabawəzləv ti təɗ gəga ka vəl hini kən menekin pana pana pe. A va ka vəl hini kən wa nja hin ta mayu kepic kepic aza zlan a dawən, hini ka jan ka ɗiyaten menekin pe kahay kahay a ndiri maparam a sin ɗere. 9A va ka nja wa nja mata lalaɓ ta a liɓ deftere Dabawəzləv:
«Gawla toku a nja ka vəleten kən a nji motokonigi
manja həl nəv a nin.
Menekin tik ta nja ka ɗiyu a va ka way kun ko a pu.» 9:9 Dir 112:9
10Dabawəzləv a nja ka ɓaw sesin kən ka vəlen a hidi ka zləku kaɗ, aza a nja ka vəlen kən ham. Sin a va ka vəl hini kən pana pana ɗere, hini ka jan ka vəleten a ndiri maparam. A va ka vəl hini kən titoku, ngam menekin hini ka fəfəl wa nja sesin kən ta nja ka fəfəl. 9:10 Esa 55:10; Osé 10:1211Ko a pu a va ka vəl hini kən pana pana pe, hini ka jan ka vəleten a ndiri maparam zlan a dawən. Yo hin ti cap dala wa nja ngatoku, a pic min ta va ka vəleten a ndirigi, ndiri toku a va ka foli Dabawəzləv a tala kən hin mata vəleten toku. 9:11 1:11; 4:1512Hi ləma, kəzəɗ hini, hin ta nja ka ɗiyu toku, a nja ka zleɓeten a ndiri Dabawəzləv. Aza day za ɗere, ndirigi a nja ka foli Dabawəzləv kahay kahay a tala tik. 13Ta ceɗ hini, hin ti ɗiyu wa nja ngatoku, ndiri ta liɓlay Yahudiya a va ka foli Dabawəzləv ma mar miseh maday. A va ka foli Dabawəzləv ngam hine kaw Nawər Menekin a tala *Kiristu zləra səsəray, aza hin ti waketen kən a ndiri toku ɓaw a ndiri maparam a nəv ma barən. 14Sinigi ta va ka ləma ta za wa nja Dabawəzləv mata ɗiya hini menekin tik zlan a dawən toku, a va ka dəkəɓi Dabawəzləv a tala hini, aza acin a va ka mayi hini kahay kahay. 15Tá nja cah acin, hidi ta fol tokon Dabawəzləv ma vəl tokon kula kən menekin day ka ləwa ta pakam. 9:15 9:11
10Labar a tala kəzəɗ, Dabawəzləv mata slu ka vəlen a Pol a zləra
1Yo tá nja cah galamayigi, kata Pol ta may ka ləwa hini na talan ɗa acin. Ndiri maparam a nja ka ngarigi, kata ane daba hini wər, kata hidi ma tete’w, ta ləwa ɗakun. Ama kati va ɗa gədək wər, ta nja ka ndul hini a sembe á liɓ ɗerewel za. Hin ti sənu, *Kiristu hidi ma tete’w aza a mar nəv ma barən. Na ɗa ɗere, ta may ka nja wa sin. A tala ngatoku ta dəkəɓ hini, 10:1 1Ko 9:310:1 10:10; 1Ko 2:32hi bu nja hini za, ngam a pic ta va ka vay ita hini, kata ka ndul hini a sembe kun. Ndiri maparam ta daba hini a nja ka ngarigi, ta nja ka ɗiya kəzəɗ a sembe ɗa ɓaw na talan ɗa. Ama ta ceɗ hini, ta vay za, ta va ka pərət a ndiri toku kun. Ta va ka ɗafeten wa nja ta mar sembe Dabawəzləv. 10:2 13:10; 1Ko 13:23Hayin duze, min hidi memilin. Ama kəzəɗ min ta nja ka ɗiyu, mi nja ka ɗiyu a sembe hidi memilin kun. 4Sembe, min ta nja ka həl kəzəɗ a sin, pana ka na ndiri ta talalay a wacah. Sembe tik wər a yaha á zləra Dabawəzləv za. Min ti təɗ gəga ka ceɗeten labar a calambəlay Dabawəzləv gi ka njigi tete’w kaɗ. Ndiri ma nja ka ɓəni ɓən ma ngav ngav, mi nja ka ɗafeten, ɓən tan kula kula ɓən kun. 10:4 6:7; Rom 13:12; Efe 6:13-175Ndiri ma nja ka kafi talan tan za a ɓen tan, aza mangar a may ta ka səni Dabawəzləv kun, mi nja ka tak ta kaɗ. Ɓən pana pana, ndirigi ta nja ka ɓən ta, mi nja ka ngəz ta a sembe Dabawəzləv ka zlimi ma Kiristu. 10:5 Esa 2:12-176Na kini min ti kəməs kəsəm kaɗ ba ka ɗiya beni a hidi mangar a zlimi ma Dabawəzləv kun. A pic hin ndiri Ekilesiya kərap ta va ka zlimi ma Dabawəzləv za, ndiri ma takan takan ta daba hini ma va ka salarigi, ni va ka ɗiyaten beni. 10:6 2:9
7Hidi ti ceɗ hini ma wər, hine ɓən á ɓən a zakay di ka yək tik. Hidi ti ngar: «Min a Kiristu takan,» mata sənu, min ɗere, min tete Kiristu takan wa nja sin. 10:7 1Ko 1:128Kati may wər, ta va ka gəl talan a gibe hini a sembe, Maday tokon Kiristu mata vəl ka. Aza ko hin ti ɓənu, gəl talan ɗa ti day, weli a va ka həl ka səka a labar, ta nja ka ceɗu ɗakun. Ngam kati sənu, Kiristu á vəl ka sembe ka ɗiya kəzəɗ toku. Aza mata vəl ka a zləra, a vəl ka ka lekw micin hini za ɗakun, ka zleɓ hini, hini ka va gibik gibik ka katəf Kiristu azal ɓa. 10:8 13:109A tala ngatoku ta may hini ka ɓənu ta gər ka ha hini pərət a liɓi ɗakun a liɓ ɗerewel ɗa. 10Ngam ndiri maparam a nja ka ngarigi: «Pol a nja ka ndul hidi a sembe a liɓ ɗerewel tik. Ama sin a talan tik a daba min tokon wər, pərət a nja ka həlen, aza a sən ləwa ɗakun.» 11Ta ngar hini, ndiri ma nja ka ngarigi wa nja ngatoku, a səni kən ta ngarigi ɗakun. A pic min ta va ka nja a daba hini, hi va ka ləma, kəzəɗ kini a va ka nja ɓire ɓire ege ləwa, min mata ləwa hini a liɓ ɗerewel kinigi. 10:11 13:1-2
12Ndiri maparam ta daba hini a nja ka ngar hini: «Min hidi menekin, hi yək ma kini ta.» Yo ta ceɗ hini, gara na kini wər, mi təɗ gəga ka sla talan kini tete ndiri toku ko kedirek kun. Sinigi, ndukun talan tan ɗa ɗakun. Sinigi a talan tan a nja ka sli talan tan a zləra tan aza ka ngarigi: «Min hidi menekin ta.» Yo, ndirigi a ngarigi ɗakun wər, sinigi a talan tan a va ka sən ta, sinigi hidi menekin toku a nja siki? 10:12 3:113Gara na kini wər, mine may ka ɗiya pəla pəla səka wa nja sinigi ɗakun. Min ta nja ka fol talan kini wər, sey a kəzəɗ, Dabawəzləv mata slu ka vəl kini a zləra. Dabawəzləv ti zlən kini mini ka vay ka ceɗ hini Nawər Menekin, 10:13 Rom 12:314aza min ti ɗiyu. Hin ti sənu, min ti vay kúlá a liɓlay hini aza min ti ceɗ hini Nawər Menekin a tala Kiristu. Yo min ta nja ka fol talan kini a kəzəɗ ngatoku, mine zlan matalaf kun. 15Mine ɗiya pəla pəla a tala kəzəɗ, ndiri maparam mata ɗiya ta ɗakun. Kən min mata may wər, hini ka ca talan ka Kiristu day za. Wa toku ni va ka jan katəf ka ɗiya kula kəzəɗ menekin day za a liɓlay hini, aza ni va ka ɗiyu səɓ wa nja Dabawəzləv mata slu ka vəl kini a zləra. 10:15 Kmy 19:21; Rom 15:2016Wa toku ka dawən tik acin ni va ka sliɗ ka va a liɓlay ma gədək mangar bat liɓlay hini kaɗ ka va ka ceɗeten Nawər Menekin a ndiri ta nin ɗere. Gara lay mangar Nawər Menekin ti təɗ a nin, ni va ka va baba a nin kun. Ngam mine may ka ɗiya pəla pəla a kəzəɗ, ndiri maparam mata ɗiya ta ɗakun. 17Hi ləma, labar Dabawəzləv ma lalaɓ lalaɓ a ngar: «Hidi ti may ka gəl talan tik wər, mata gəlu a kən, Dabawəzləv mata ɗiyen!» 10:17 Jer 9:22-23; 1Ko 1:3118Hidi mangar kula hidi, Dabawəzləv á nja ka ngar, sin kula hidi, sin á nja ka ngar səka a zləra tik kun. 10:18 1Ko 4:4-5
11Labar a tala Pol tete makatəf ma mbani ma
1Yo tá nja cah ta va ka ləwa hini wa nja hidi manja ndukun talan. Hi ker ka katəf kata ka ləwa hini. 2Ta va ka ləwa hini, ngam liɓi ɗa a həl ka a hini wa nja liɓi Dabawəzləv ta həlen a hini. A tala mi, hin wa nja medimi, kata mata vəlen a wapah ma takan, sin ka mbizu, a nja na ngar *Kiristu. Aza kati may, medimi toku ka janigi a wapah maparam kun. 11:2 Efe 5:25-273Ama ta pərət, kana ndiri maparam ka kəɓ hini, hini ka bu ndukun talan hini za. Wa toku, katəf Kiristu, hin ta səbu, hi va ka səba a nəv ma takan ɓaw a nəv ma barən baba kun. Ta pərət, ndirigi a va ka kəɓ hini wa nja wən mata bebeɗ *Hawa a ma ma kukuɗ. 11:3 Gen 3:1-5, 134Kata mata ngar hini wa nja ngatoku, ngam hidi maparam ti ya ceɗ hini labar a tala Yesu ma pana, mangar hi zlimi a zləra ɗa ɗakun, hi nja ka yəku. Aza hidi ti ya ceɗ hini, *Miɗ Dabawəzləv maparam ɗaha, mangar hi jan kamatakan kun, hi nja ka yəku. Aza ti ngar hini ɗere a tala Nawər Menekin ma pana, mangar hi zlimi a zləra ɗa ɗakun, hi nja ka yəku səɓ ɗere a nəv menekin. Kən ngatitoku a nja ka pələk talan ɗa, aɗa nəv ɗa mátá nja ka bas a hini. 11:4 Gal 1:8-9
5Ndiri maparam ta daba hini a nja ka ngarigi: «Min diri *makatəf Yesu ta.» Ama kata talan ɗa, kati sənu, kata áɗa ma gəc gəc ka sinigi ɗakun. 11:5 12:11; 1Ko 15:10; Gal 2:6, 96Hayin duze, gara ləwa wər, ta sən ləwa ɗakun. Ama gara sən kən ta liɓ Nawər Menekin wər, sən kən tan day ka kata ɗakun. Hini a talan hini hin ti sənu, ngam min ti ləwa hini cəɓ pana pana pe aza hin ti zlimu. 11:6 1Ko 2:6-16; Efe 3:4
7Kata mata vay ita hini, kati ceɗ hini Nawər Menekin na Dabawəzləv manja neh mazlən a nin. Kati gəc talan ɗa kaɗ, hini ka jan ka yaw ma ɗa, aza ka gəl a liɓ ngar tik. Yo kata mata ɗiya hini wa nja ngatoku acin, ta ɗiya kən *ma ngav ngav vu? 11:7 12:13; 1Ko 9:12, 188Mandala kata mata nja a daba hini toku, ndiri ta Ekilesiya maparam áɗa ma vəl ki dala day ka talan tan, kata ka həl kəzəɗ a daba hini a sin. 11:8 Fil 4:15-189Ko pic maparam dala ti sen a zləra ɗa, ta neh hidi ta daba hini ɗakun. Ngam galamayigi ma yigi a liɓlay Masedəwan za ti da ki kən ma sen a zləra ɗa kərap. Ta may ka neh kən a zləra hini, ko kən mi ɗakun. Aza ko a pu, ta va ka yək kən a zləra hini ɗakun. 10Kiristu mangar a mban ma ɗakun ane nəv ɗa. Ta ceɗ hini a zlim tik, kən ngatoku, ta va ka ɗiyay kən ɗa səɓ wa sinna a liɓlay Akay kərap. Aza ta va ka fol talan ɗa a tala kən ngatoku. Áka fol talan ɗa ta fol toku, ta may ndiri ka tak kigi kaɗ kun. 11:10 1Ko 9:15-1811Kata mata ngar wa nja ngatoku, a zləra hini, ta may hini ɗakun vu? Yo, ko Dabawəzləv a talan tik ti sənu, ta may hini. 11:11 1Ko 16:2412Ta ceɗ hini, ta va ka ɗiyay kəzəɗ ɗa səɓ wa nja ngatoku, manja neh dala a zləra hini. Ta va ka ɗiya wa nja ngatoku a tala ndiri ma nja ka ci talan tan ka *makatəf Kiristu, aza ka ɗiya pəla pəla. Na tan a nja ka yəki dala a zləra hini, aza a may ta ɗere, hini ka vəl ka dala. Ta nja ka ɗiya ta wa nja ngatoku, ka jan ka ngarigi: «Mi nja ka ɗiya kən tete Pol takanna ta.» Ama ta may wa sin kun. 11:12 11:5; 12:1113Ndiri ngatoku, makatəf ma mbani ma. Kən kərap a ɗiya ta a katəf tik kun, a ɗiya ta a dabaray. A nja ka ci talan tan ka makatəf Kiristu. Ama duze kun, a mbani ma. 11:13 Fil 3:2; Kzl 2:214Ta ceɗ hini, kən ngatoku ta njá ka pələk talan hini kun. Hin ti sənu, ko *Gudul a talan tik a nja ka mbaɗay tik wa nja *mazlən Dabawəzləv ta ka lay ma kəngay. 15Wa toku ndiri ma nja ka həli kəzəɗ tik a nja ka mbani ma, a nja ka ngarigi: «Min makatəf Kiristu ma nja ka ɗiyi kən wa nja Dabawəzləv ta may ta.» Ama ta ceɗ hini, kən ngatoku ta njá ka pələk talan hini kun. Ta sla za, a va ka jani mazlən na kən ma ngav ngav tan mata ɗiya ta. 11:15 4:10; Rom 2:6
Pol a liɓ beni pana pana
16Ta ceɗ hini a nimin, hi njá ka ca ka ka hidi manja ndukun talan kun. Ama hin ti ɓən, kata hidi manja ndukun talan duze wər, hine yək ka wa nja ɓən hini. Wa toku ta va ka ɗiya pəla pəla ɗere wa nja hidi manja ndukun talan. 11:16 12:617Kati sənu, labar tik ta va ka ceɗ hini toku, labar tik wa nja na Maday tokon *Kiristu mata may kun. Ta va ka ɗiya pəla pəla pana pana a tala ɗa a zləra ɗa. Wa toku ta va ka ɗiya kən acin wa nja wəya. 18Ndiri maparam ta daba hini a nja ka ɗiyi pəla pəla a kən pana pana ndirigi ta nja ka ca ta ka kula kən. Yo kata ɗere, ta va ka ɗiya pəla pəla wa sin. 19Ngam na hini, hin ndiri Korintu, hi nja ka ngar: «Min ti ɓen,» azama hi nja ka yək ma wəyagi a nəv menekin. 20Hi nja ka may, ndirigi ka mar hini wa nja balam. Hi nja ka may ndirigi ka kwac hini ɓaw ka kəɓ hini. Hi nja ka may ndirigi ka gəc hini kaɗ, aza ka pəm hini a zləra cigiɗ. 21Kən ngatitoku kərap, ndiri maparam ti ɗiya ta a daba hini, aza hin ti yaw ma tan. Kay tá nja cah weli a gər ka zəm ka, ngam mandala kata mata nja ane ita hini, kati pərət ka ɗiya kən ngatitoku a daba hini.
Tá nja cah ta va ka har hini ma wəya acin. Kən, ndirigi ta nja ka ɗiyi pəla pəla a sin, kata ɗere, ta va ka ɗiyu wa nja sinigi. 22Ndiri toku a nja ka ngarigi: «Min wa nja səban maparam kun, min səban *Hibiru ta.» Yo kata ɗere, kata səban tan. A nja ka ngarigi: «Min *ndiri Isirayilagi ta.» Yo kata ɗere wa sin. A nja ka ngarigi: «Min sesin *Abəraham ta.» Azama kata ɗere wa sin. 11:22 Fil 3:5; Rom 11:123A nja ka ngarigi: «Min ma həl kəzəɗ Kiristu ta.» Yo kata ɗere wa sin. Ta va ka ləwa hini səɓ wa nja hidi nja ndukun talan ma cəkwasl cəkwasl. Na ɗa kati ɗiya kəzəɗ Kiristu day ka sinigi. Kati jan beni pana pana day ka sinigi ɗere. Kati va je fərsəna cəɓ pe, kati jan pəm cəɓ pe. Kepic kepic ta nja ka bit məlay məlay a ma məc. 11:23 4:8-12; 1Ko 4:11-13; 12:2611:23 ɗiya kəzəɗ: 1Ko 15:10; je fərsəna: Kmy 16:2324*Ndiri Yahudiyagi ti pəm kigi lakwatay wom foɗ, takan ɗa ɗakun. Ti ləv kigi wa toku tutu, cəɓ jeɓin. 11:24 Deu 25:325Ndiri *Romagi ɗere, ti pəm kigi a təlay cəɓ makaɗ. Pic maparam ndiri ti nda kigi a gugun ka pəm za. Kambawal ti kwar a liɓ yəm kaɗ cəɓ makaɗ a kata, micin ɗa ti gər ka lekw. Aza pic takan kati nja a daba daba yəm pic pic, vuɗu vuɗu. 11:25 Kmy 14:19; 16:2226A liɓ ɗa muluk ɗa pana pana, kata mata ɗu, micin ɗa ti gər ka lekw a nin. A liɓ zungoh ma kəcay kəcay ta yəm, kati gər ka lekw micin ɗa a nin. Mahəligi ti gər ka lekwi micin ɗa za. Cala ɗa Yahudiyagi tete *ndiri mangar Yahudiyagi ɗakun ti gər ka pəm kigi za ɗere. Kata mata nja a liɓlay maday, micin ɗa ti gər ka lekw a nin. A daba donu ma selel selel, micin ɗa ti gər ka lekw a nin ɗere. A tala mitil maday, micin ɗa ti gər ka lekw a nin. Aza cali ɗagi ma mbani ma a tala Kiristu ti gər ka pəm kigi za. 11:26 Kmy 9:23; 14:527Kati ɓərəs a liɓ beni aza a liɓ kəzəɗ ma nja ka pələk talan ɗa pana pana. Ta janay ka wan wek kun. Metis ti ngac ka, aza maram ti ngac ka. Kati nəp cəɓ pe manja jan kən ham. Lukut ɗa ɗa ɗakun, cəcən ti zəm ka kahay kahay. 11:27 6:528Beni maparamigi ɗaha pana pana, kata mata su, ama ta va ka nəf kərap kun. Ama kən ma pələk talan ɗa day za wər, ta nja ka ɓən kepic kepic ka jan ka zleɓeten a ndiri Ekilesiya pana pana. 29Cala tokon mangar sembe tik gəc ka səba katəf Kiristu, saha tik a nja ka həl ka. Cala tokon ti ndəv a liɓ ma ngav ngav ka lekw katəf Kiristu, nəv ɗa a nja ka ri ka ninékun. Kən ngatoku aɗa kən ma pələk talan ɗa day za. 11:29 1Ko 9:22; Gal 6:2
30Kay galamayigi, hin ti may kata ka ɗiya pəla pəla wər, ta va ka ɗiya pəla pəla a kən maparam. Ta va ka ɗiya pəla pəla a kən ma nja ka ɗaf ka, kata talan ɗa, sembe ɗa ɗa ɗakun. 11:30 12:5; 1Ko 1:3131Dabawəzləv, Cin Maday tokon Yesu ti sənu, labar kata mata ceɗ hini toku, ta mban ma ɗakun. Hidi ta fol tokon ko a pu. 11:31 1:2332Hi ləma, mandala kata mata nja a liɓlay Damas, sembe ɗa ɗa ɗakun na ɗiya kən. Liɓlay toku ti ndən ta mgbaw a mohol kaɗ, aza masara ta liɓlay toku, bay Aretas mata teɗu, ti ɓaw sojigi ti ɗer ta ka medikiɗ ka pu tik ka jan ka kaw kigi za, ta va ka soloh ɗa za. 11:32 Kmy 9:23-2533Ama ndiri maparam ti ɓaw kigi, ti fi kigi a liɓ kakal. Aza ti fi kigi zeterenna áka buh mohol ka va a lakwat. Wa toku kata mátá jan ka bit a zləra bay Aretas acin.
12Labar a tala sembe Kiristu ma nja ka zleɓ ndiri mangar sembe tan ɗa ɗakun
1Na hini, hin ndiri Korintu, hi nja ka may kata ka gəl talan ɗa. Yo kati sənu, gəl talan a zleɓ kun. Ama tá nja cah ta va ka gəl talan ɗa a kən pana pana, kata mata zlimi aza kata mata ləma. Maday tokon *Kiristu ti ɗaf ka kənigi, aza ti ceɗ ka kpay kpay kaɗ áka sini za. 2Kati sənu, hidi ma səba katəf Kiristu maparam ɗaha12:2 Pol ta ləwa a tala hidi ma səba katəf Kiristu maparam cah, a ləwa ma ma ngaɓ ngaɓ a talan tik.. Ti təɗ viya guɓ a tala foɗ, kən ti ɓaw gawla toku, ti tepu a wəzləv. Ti tepu a wəzləv ta wərəm kaɗ ma makaɗ tik. Gawla toku mata va ka ɓaw ka va a wəzləv, ko a ɓaw ta a viren kəsəm tik vu, ko a wəti ziziwit tik á gindik vu, ásəɗ. Dabawəzləv á gindik áɗa ma sənu. 3-4Kati sənu, gawla toku, kən ti ɓawu, ti tepu ka kula *lay nja menekin ta wəzləv. A nin ti zlimi labar mangar hidi a təɗ gəga ka ceɗ tik kun, aza ninek kun ɗere, hidi memilin ka ləwa a tala tik. Gawla toku mata va ka ɓaw ka va a wəzləv, ko a ɓaw ta a viren kəsəm tik vu, ko a wəti ziziwit tik á gindik vu, ásəɗ. Dabawəzləv á gindik áɗa ma sənu. 5Gawla ngatoku, ta gəl talan ɗa a sin. Ama ta gəl talan ɗa səka a zləra ɗa ɗakun. Kati sənu, kən menekin ta zləra ɗa, kata ka gəl talan ɗa a sin, ɗa ɗakun. Ta va ka fol talan ɗa səɓ á gindik a kən ma nja ka ɗaf ka, sembe ɗa ɗa ɗakun. 12:5 11:16, 30; 12:16Ama ta ceɗ hini, kati may ka gəl talan ɗa a kən ma təɗaha a tala gawla toku wər, ta va ka har ma wəya ɗakun, ta va ka ceɗ ma a katəf tik a tala ɗa. Ama ta may ka fol talan ɗa a kən, gawla toku mata ləma ɗakun, ngam ta may ndirigi ka ca kigi ka hidi maday a tala kən, kata mata ləma titoku kun. Ta may ndirigi ka ləmi kəzəɗ ɗa, aza ka zlimi ma ɗa, kama sinigi a zləra tan ka sənay kən tan, ko kata hidi maday, ko kata hidi maday kun wər.
7Ta ceɗ hini, kati ləma kən mangar hidi a təɗ gəga ka ləma tik kun. Ama Dabawəzləv a may kata ka gəl talan ɗa a kəni toku kun. A tala ngatoku ti vəl ka beni a kəsəm. Ti keren katəf a mazlən *Gudul ka ɗiya ka beni toku ka tak ka kaɗ manja gəl talan ɗa. 12:7 Gal 3:13-14; Job 2:68Ti təɗ cəɓ makaɗ ta nja ka dəkəɓ Maday tokon Kiristu a tala beni ta kəsəm ɗa toku. Aza kati dəkəɓu ka bit ka za ka beni tik. 9Ama Kiristu ti salar ma ɗa, ti ngar: «Ta va ka ɗiya menekin ɗa a tala ku, aza menekin ɗa toku á va ka təɗ gəga ka zleɓoh. Ngam sembe ɗa má, a nja ka həl kəzəɗ day za a tala hidi ma kef kef.» Kata mata zlimi wa nja ngatoku za, kata mátá ngar: «Dabawəzləv a nja ka ɗaf sembe tik áka hidi ma kef kef za.» Wa toku sembe Kiristu a va ka nja a tala ɗa ka ɗiya kəzəɗ tik mangar ta təɗ gəga ka ɗiya tik kun. 12:9 Esa 40:29-31; Rom 5:2; Fil 4:1310Kati sənu, Kiristu a nja ka zleɓ ka a sembe tik. A tala ngatoku nəv ɗa ɗewerakun a beni pana pana ta nja ka su a tala Kiristu. Nəv ɗa ɗewerakun a liɓ kef kef ɗa, a dirni, ta nja ka ra kigi, a liɓ kən ma sen a zləra ɗa, a tireh, ndirigi ta nja ka ɗiya kigi, ɓaw a kən ma nja ka pələk talan ɗa. Beni titoku kərap, ta nja ka ɓeɓel a liɓ tik, ngam a tala mi, sembe ɗa ɗa ɗakun wər, ta nja ka jan sembe ma toy toy a zləra Kiristu.
Pol a ɓən a tala ndiri Korintu
11Labar, kata mata ceɗ hini toku, kati ləwa wa nja wəya. Ama hiné may wa sin. Kati fol talan ɗa a gibe hini. Ama a slambeɗemi, hiné va ka fol ka ɓa a gibe ndirigi. Ngam ko sembe ɗa mata nja gəc a gibe Dabawəzləv, ama a daba ndiri takana toku ma nja ka ngarigi: «Min diri *makatəf Kiristu,» kata ma gəc gəc kun. 12Kəzəɗ pana pana kata mata ɗiyu a daba hini a ɗaf hini, kata makatəf Kiristu duze. Kati ɓərəs kahay kahay a lay həl kəzəɗ a daba hini. Kati ɗiya ɓan ɓan kən, aza kati ɗiya kən madədayigi pana pana ɗakun vu? 12:12 Kmy 13:6-12; 14:8-10; 16:16-18; 19:11-16; Rom 15:1913Yo hi ceɗ ka acin kəzəɗ maparam ɗaha, kata mata ɗiyu a daba ndiri Ekilesiya pana pana manja ɗiya ane liɓlay hini vu? Kən kərap, kati ɗiyu ɓire ɓire. Sey ta yək dala na mazlən kəzəɗ ɗa a zləra hini ɗakun á gindik. Ama hin ti ɓənu ngatoku, ta ɗiya ma ngav ngav wər, ta co hini zləra. 12:13 11:7-914Tá nja cah kati kəməs kəsəm kaɗ ba ka vay ka saf hini cəɓ ma makaɗ tik. Aza ta vay za, ta va ka neh kən ham a zləra hini ɗakun. Ta may dala hini ɗakun, ta may hini a talan hini, hini ka yək ma ɗa. Yo hin ti sənu, kərti á gəl cin kun, cin tik á nja ka gəl kərti tik ɓa. Wa sin ɗere, min tete hini. 12:14 13:115Ta ceɗ hini, gara na ɗa wər, kən kərap, kata mata maru, ta va ka ɓawu a nəv menekin ka zleɓ hini. Aza ko ka məc ɗere a tala hini ka zleɓ hini, ta va ka məc. Yo mata nja ta may hini kwet wa nja ngatoku, tá nja cah acin hi va ka may ka baba kun vu? 12:15 1Ko 16:24
16Hini a talan hini, hin ti ngar, ta yək kən ham a zləra hini ɗakun. Ama hidi ta daba hini a va ka ngar, kati kəɓ hini a dabaray ɗa ka jan kən a zləra hini. 17Yo hi ceɗ ka, ta kəɓ hini a nja siki? Ndirigi kata mata zlənay ta a zləra hini, kati ngareten ka yəki kən a zləra hini vu? 12:17 7:218Kati zlənay Titus ege galamay tokon maparam a zləra hini. Yo tátoku hi va ka ngar acin, Titus, kata mata zlənay, ti kwac hini vu? Mini a Titus, ɓən kini takan, aza kən, min ta nja ka ɗiyu takan ɗere kun vu? 12:18 2:13; 8:6, 16-17
19Hin ta ɓənu wər, labar min mata ceɗ hini a tala kini a zləra kini daka a məndan cekw a liɓ ɗerewel cah, a zləra hini wər, mi ləwa wa toku ngam hini ka yaw ma kini vu? Wa sin kun. Mi ləwa a gibe Dabawəzləv wa nja Kiristu ta may. Sin áɗa ma va ka ɓas kita kini. Kula ngami ɗagi, kən titoku kərap, min ti ceɗ hini na ceh kita ta tala kini ɗakun, min ti ceɗ hini, ngam mine may ka zleɓ hini, hini ka va gibik gibik a katəf Kiristu. 20Ta pərət, kana kata ka vay ka jan hini, hine ɗiya kən mangar a va a nəv ɗa ɗakun. Kati jan hini wa toku wər, hi va ka sən ka ɗere. Kana kata ka jan hini, hine slakam tete ndirigi, hine ɗiya sərəh, hine bas nəv, hine ra kəsəm, hine cəba ma hini takan kaɗ kun, hine caf kəsəm hini kəsəm kəsəm, hine gəl talan hini a daba colo hini, aza hine ɗiya kən ma hirre. 12:20 1:23; 1Ko 1:10-1121Ta ceɗ hini, ta va ka vay a nimin aza kati jan hini, hine ɗiya kən ngatitoku wər, weli a va ka zəm ka a tala hini a gibe Dabawəzləv. Ta pərət, tá kata ka jan ndiri maparam ta daba hini a ɗiyi ma ngav ngav aza a mbəzli ma tan kese kaɗ kun. A ɗiyi kən weli, a wanigi a wərti maparam, aza wərtigi a wanigi a wapah maparam, aza a ɗiyi kən ma ngav ngav pana pana. Kati jan hini wa nja ngatoku, tiweɗ a va ka ya a həra ɗa. 12:21 13:2
13Pol a ngəz ndiri Korintu aza a fəɗ ta
1Kata mbeh ka vay ita hini cəɓ ma makaɗ tik. Ta vay ita hini za, hidi a va ka saf tokon kəzəɗ hini wa nja labar Dabawəzləv ta ngar. Labar Dabawəzləv á ngar: «Hidi ti ɗiya ma ngav ngav, ma tik ka cəba wər, sedewa ka nja səray akun makaɗ.» 13:1 12:14; Deu 19:15; Mat 18:16; 1Ti 5:192Ta ngar hini, a hin ma ɗiya *ma ngav ngav kamatakan ɓaw a ndiri maparam kərap: Ta va ka vay ka hizl hini toku, ko hidi takan ta daba hini, saha tik a va ka həl ka baba kun. Kata mata vay kamatakan ita hini ka cəɓ ma səray tik, kati ceɗ hini zaba, aza tá nja cah kata gədək, ama ta ngar hini səɓ a nimin, ta vay za wər, ta va ka saf saha hini baba kun. 13:2 1:23; 10:11; 12:20; 13:103Na hini, hi nja ka may ka sənu, ta ləwa áka zlim *Kiristu za vu, ta ləwa áka zlim Kiristu za ɗakun vu? Yo a pic ta vay za, hi va ka sənu acin. Ta ceɗ hini, Kiristu mangar a ɗiya kəzəɗ tik a daba hini, sembe tik gəc kun. A va ka ɗaf hini sembe tik hini ka sənu. 4A pic mata kpaw ta ka pay ma zlamba zlambay ka məc, sembe tik ti gəc kaɗ. Ama tá nja cah a vere acin, áka sembe Dabawəzləv za. Min ma nja á lap a sin, na kini ɗere, sembe kini gəc. Ama min ta vay ita hini za ka ɗiya kəzəɗ a daba hini, hi va ka sənu, mine ɗiyu a sembe Dabawəzləv ma vəlen micin a Kiristu, aza mine nja a vere a Kiristu tik. 13:4 12:9-10; 1Ko 1:25; Fil 2:7-8
5Galamayigi, hi saf talan hini a zləra hini a zakay. Hine ca talan ka Yesu duze vu? Yesu Kiristu ɗaha ane nəv hini duze vu? Ama hini a talan hini hin ti sənu, Kiristu ɗaha ane nəv hini. A nja wa nja ngatoku kun wər, a nja na ngar, hin ti lekw ka katəf Kiristu. 6Ama ta may hini ka sənu, gara na kini wər, mine ker katəf Kiristu kaɗ kun. 7Yo, mine ceɗ hini, mine dəkəɓ Dabawəzləv, sin ka zleɓ hini, hini ka ɗiya ma ngav ngav ko kedirek kun. Min mata ngar hini wa nja ngatoku, ngam mine may ka ɗiya hini beni səka kama ndirigi ka yək kini wa nja makatəf Kiristu ɗakun. Min ti may hini ka ɗiya kən a katəf tik. Ko ka dawən tik ndirigi a va ka ngarigi a nimin, mi təɗ gəga ka ɗiya hini beni ɗakun, mata ləway tan səɓ. 8Hi ləma, hine səba katəf ma duze wər, ni va ka ɗiya hini beni a tala tik kemi? Mi va ka zleɓ hini azal ɓa ka səba katəf ma duze toku. 9Ta ceɗ hini, hin ti jan sembe wər, nəv kini ɗewerakun. Ko ndirigi ti ngarigi, sembe kini ɗa ɗakun, mata ləway tan səɓ. Mata nja wa nja ngatoku, mine dəkəɓ Dabawəzləv, hini ka səɓ ka katəf tik ka nja ka kula ndirigi.
10Yo ko kata gədək, kati lalaɓ hini kən titoku kərap. A tala mi, a pic ta va ka vay ita hini, ta may ka vay a nəv ka ndul hini ɗakun, aza ta may ka ɗiya hini beni a sembe, Dabawəzləv mata vəl ka ɗakun. Sembe, Dabawəzləv mata vəl ka, ti vəl ka a zləra ka lekw micin hini za ɗakun, ti vəl ka ɓa ka zleɓ hini, hini ka va gibik gibik ka katəf tik. 13:10 13:2; 10:8; 1Ko 4:21
11Yo tá nja cah acin, galamayigi, hine nəpay na hini. Hi ɓərəs kaɗ, hini ka nja ka ndiri ma səɓ səɓ ka katəf Kiristu. Hi zleɓ kəsəm hini kəsəm kəsəm ka ɓərəs kaɗ. Ma hini mata nja takanna, aza hine nja nja menekin. Ti nja wa nja ngatoku wər, Dabawəzləv ma nja ka vəl nja menekin aza ma may hidi a va ka nja tete hini. 13:11 Zan 14:27; Rom 15:33; 1Ko 7:15; Efe 6:23; Fil 4:9; 1Te 5:23; 2Te 3:16; Hib 13:20; 1Pi 5:14
12Hin kərap ta watoku, hi fəɗ kəsəm hini kəsəm kəsəm ninek ninek. Cala tokon kərap ma səba katəf Dabawəzləv a fəɗ hini. 13:12 1Ko 16:2013Maday tokon Yesu Kiristu mata ker micin hini fonna, Dabawəzləv mata zleɓ hini ka sən wa nja sin ta may hini, aza *Miɗ Dabawəzləv mata zleɓ hini, hini ka nja á lap takanna. 13:13 Mak 13:11; Rom 8:26, 39; Gal 6:18