2 KORENT

1

1 Íñje Pool eeemo u apotor ite Yesu Kiris naane t’Atambatun ámaŋie du, n’ati úne Timote írikiñjinuun fee aruun bakate ku Korent kéeyilene ku, ni bakaaku fe bakate ku Akayi k’Atambatun akino ku. 2 Atambatun Faaf úne, n’Anahaan ite úne Yesu Kiris kaja kásoniyanuun, abe ni kawunuun káasuumaay. 3 Úsokoroor Atambatun Faaf ite Anahaan ite úne Yesu Kiris. Akina aamo fu Faaf u aa ayubiyen ésuk i, abe n’áyemi yooŋ Atambatun aa abeetooriin ko kireyi fe! 4 Aŋ’abeetoor úne ti sílaam site s’úne sireyi fe, kaanuku man n’úfin úyini kabeetoor yooŋ bakaaku kiŋki káyemi ti sílaam sánosan. Úbeetooriin yooŋ naane akina aa abeetoor úne. 5 Múniyo naane uu úmaat iye ti sílaam seehooje site su Kiris, iyu yooŋ i Kiris af’ahaŋ kabeetoor úne. 6 Hih’irijuk iye sílaam, kaanuku fu iriibeetooruun, abe n’arifak. Abe h’Atambatun aa abeetoor uni, kaanuku fu man n’iribeetooruun áriiyini yooŋ bújokumooro ti sílaam su naane sonde sins’irijuk iye. 7 Abe iribajabaj eyakar yómbokun uŋu hoonuun hu, ábuki írimoomi kaanuku naane aa arimaat iye ti sílaam site s’uni, aruun kabeetooree naane uni. 8 Kújakuwe, írimaŋamaŋi árimeyi sílaam s’irijuke su tu búsuk bite Asi. Sílaam sómbombokun, sútumbatumba síriif uni irisooñen n’iŋ’iriene man hite h’uni hihabanaa. 9 Irijaja ayak abin áami iŋ’iriene hee káhabaneino kaanuku keeyool uni. Bijaja iyu kaanuku itim iriyakar t’uni kumuum uni. Aaa, t’Atambatun unoono taŋ aa aritan keekete ku t’iriware fu kayakar. 10 Akina arame fu uni t’eket yéetaañie naane yendu, abe akina kasooñu aram uni. Te o t’irinaŋe fu eyakar ite uni, yite kaanuku abaa karamu uni. 11 Aruun yooŋ kumuumuun aŋ’áriyokunan uni naane aa arilaw bija t’uni. Iyu i bakan keehooje ifi kaane Atambatun eyeehen ti naane aa ájeŋgin kalawu kooniin bija t’uni, abe n’awun uni káasuumaay. 12 Iisokuun bimb’irisaŋgoor ne bo: sihel site s’uni súwufoorawufoor uni kaanuku iririikariiko n’ésuk i biriiko beejoŋoore, ni bijak yooŋ, áhaŋum n’aruun. Abe bondu fe t’Atambatun tu búnuutina fu. Káanukiiit tu búwesinato bite húŋgowulan. Aaa, t’Atambatun éewufoore u uni kajaku koone tu búnuutina fu. 13 Múniyo bimb’írikiñjinuun ti bileetar bite b’uni, áriyinooni bo kajaŋga, ábuki bítaañiit kánandin. Abe eenaan aruun bibin kánandin bimb’irisok fe, hutoof yooŋ hahiye árinandinaariit bo bireyi. Abe hunak h’Anahaan u Yesu ábatikein hu te ho, aruun kasaŋgoor n’uni naane iriyak i yooŋ kasaŋgoor n’aruun. 15 Hikawam hútumbatumba hiyaŋg tu bondu isooñen n’eene yéeni if’íyemi ti bija bija bu Maseduwan, n’iŋ’íŋaasin t’aruun, abe n’ífiitein bo yooŋ íñje ti bíbatikeina. Káhinu iyu, kikawuun n’uŋu kutoof kireeŋ kúsuba, abe n’aŋ’áriyokunanam iiyuun kátuki kúuma inde Súde. 17 H’eene hu íñje káhinu bondu, íhaminahamin fíya t’iyinoorut? Bare fíya if’íhabanein eene íñje káhinu bike, iŋ’iyinoor naane bakate ku t’etaam ye, t’áami hahiyu if’eene «hee» n’aŋ’áami kame «aaa»? 18 Iisokuun bonde hágila Atambatun eeemo u báhamino bifeeneŋ taŋ: h’irienuun hu «hee», áaaiit éyemie fu ti sihel site s’uni. 19 Ábuki Yesu Kiris Añi ite Atambatun i iriwaareuun u, íñje, ni Silas, ni Timote, abinut kaanuku éeyemi o afeeneŋ u «hee» ni «aaa». Ko kireyi fe akina aamo fu «hee» yite Atambatun. 20 Ábuki te o t’Atambatun aane fu «hee» tu buroon bu fe b’afiye bu aane o káhinu. Náami tu huruwu hite Yesu Kiris t’uf’úene «amiin» yite i úne kane úyemi ti kasokoroor Atambatun. 21 Abe Atambatun humuumo áhine fu úne núuyini kajoku alit tip ti káhinu k’úhine ku t’afeeneŋ ni Kiris, uni n’aruun. Akina ákajine fu úne núuyemi eroka yeene. 22 Akina yooŋ áhine fu t’úne éluwenuma yeene yite káwufoor ku kaanuku úne bakan koone, abe n’anaŋ ti sihel site s’úne Búwejet boone Beenabe bu, beekuur úne kaanuku aroŋa kawunu úne eke ebaj. 23 Atambatun onda ti kaseedaam, aja ayoolam kane arko haajuus h’isok fee: h’ísooñinoot hu Korent, íñje ímaŋiituun bibin kasoku bike bite káhinuuun áriitaañian. 24 Írimaŋiit káyemi eseef yeenuun iŋ’iribin irinoŋkooranuun bike ti káyilen koonuun, ábuki arijokajok te ko alit tip. B’iriŋes bu beemo fu núurok t’afeeneŋ bija ti katoofu koonuun.

2

1 Iŋ’ite ho h’eene fu it’ibin t’aruun, kaanuku atum’aŋk’arisooñ áritaañian. 2 Ábuki if’íhinuun áriitaañian, at’asooñ abajee an éeyinie káhinu hikawam heetoof, ábuki arireyi fe káataañianin. 3 Iŋ’ite ho h’ibine fu íkiñjinuun yaayu eleetar, ábuki ímaŋiit bibin t’aruun, n’íŋaabein bakan keeware ku yéeni káhinu hikawam heetoof ni káhinam íitaañian. Múniyo bukuuramkuur kaanuku hikawam ufu hutoof, arireyi fe koonuun ku yooŋ uŋu kutoof. 4 Ítaañianataañian dómbokun h’ibine hu íkiñjinuun, ehelam ehabanahabano yooŋ fe, abe iyiyayiy dómbokun. Ímaŋiituun káhinu áriitaañian, bare ikiñjuunkiñj kaanuku áriimeyi naane ímaŋiuun i ariike. 5 Arko ake t’aruun áhinahin ésuk i kéetaañian, íñjeiit a átumbe fu áhin íitaañian, bare aruun arireyi fe, man yooŋ bakaake t’aruun --- abe bondu bijarut kahahan. 6 Ániine ondu, naane keehooje t’aruun kakamoore i te o, bondu bifamofam. 7 Iŋ’ite ho aamo fu hahiyu ariwarowar kaboŋket, abe n’ariwuno yooŋ ehel kaanuku man kátaañian ku itim kíhin ehelo yéebujo. 8 Náami íñj’endu ti kaanuuun áriwufooro kaanuku árimaŋiomaŋi. 9 Béekinineŋe bu n’íkiñjinuun haahu beemo fu bonde: kaanuku iijuk buŋ bi siheluun seemo fu ariike, man aŋ’árijeŋginam tu doon areyi. 10 Af’ariboŋket an u, íñje yooŋ iboŋketoboŋket. Ábuki if’iboŋket an ondu ti b’ibaje bu bite kaboŋketo, aruun árikinineŋe fu n’íhin bo, abe íhina bo tu buhooŋu Kiris. 11 Íhinahin bo kaanuku Setani atum’abin ahaŋ úne sembe. Múniyo úmoomi jak bamb’aŋes. 12 H’ije hu Trowas kaanuku iiwaare bo Hirim Heetoofe hite hu Kiris, n’ijuk kaanuku Anahaan u áfeŋginamfeŋgin bo bítim kaanuku iirok. 13 Bare ehelam ebebut, ábuki ijukut bo ati úne Tit. Iŋ’ite ho h’eene fu bakate ku Trowas kéeyilene ku iriwasoor, abe n’ija Maseduwan. 14 Bare úene Atambatun eyeehen, ábuki aŋ’aja n’úne ko kireyi fe kaanuku núumaat tu búriiŋan bite Kiris. Úne k’ásike fu kaanuku núuhin Kiris éemeyiee tánotan, naane mátiso meehundane tánotan. 15 Ábuki t’Atambatun úne úemo fu naane haaw heetoofe hite hu Kiris hihi hireeŋ ésuk i. Ti keeemo ku ti kafaku ku, úne haaw heejake hite buroŋ hihi hibin nu buroŋ bu; bare ti keeemo ku tu bútowuto bu, úne haaw heejakut hite eket hihi hibin n’eket i. Aañ áyinie káhinu burok naane bondu? 17 Irinooto naane bakaaku keehooje kaa kiŋki kájula Hirim hite Atambatun. Uni iŋ’írihamin boone bu ajoŋoor júl, abe yooŋ tu buhooŋio naane eroka bakate Kiris, ábuki akina Atambatun aboñe fu uni.

3

1 B’isoke bee fíya beemo fu uni iŋk’irisooñ íriyemi ti jímak? Bare fíya uni irisawulee bakan kakiñj bileetar kéemuur uni bakan keejake naane bakaake ii káhin, man yooŋ n’irienuun árihin uni bondu íriiyini bija ti bakaaku? 2 Aruun kumuumuun ariemo fu eleetar ite uni yeekiñjee i tu suhol site s’uni, y’an fe ayino kámeyi, abe n’ajaŋga. 3 Áriwufoorawufoor ti máhinar moonuun kaanuku aruun eleetar yi Kiris akiñje, abe uni n’iribin ne yo. Ekiñjeekiñj káanukiiit man ni hikiñju, bare nu Búwejet bite Atambatun eeemo u buroŋ. Ekiñjeekiñj káanukiiit man tu bujuju, bare tu suhol site kúŋgowulan. 4 Irisokasok bondu aŋarkeyi naane kikaw uni kiyaŋgayaŋg t’Atambatun iŋ’ite hu Kiris. 5 Káanukiiit man iŋ’iriyinoor n’iriene uni íriyinie kanoŋku íriihin burok naane bondu uni kumuum uni. B’íriyinie bu, t’Atambatun tu búnuutina fu. 6 Akina áhine fu uni íriiyini káyemi eroka kaanuku iŋ’iriwaare ésuk i kaajamoor kíyeni ku. Kaajamoor kondu kukolut n’Eluwa yeekiñjee i, bare nu Búwejet Beenabe bu. Ábuki Eluwa yeekiñjee i eŋ’eyool, bare Búwejet bu uŋu buwun buroŋ. 7 Eluwa i ekiñjeekiñj tu bujuju, abe meejaaŋe mite kániku kite Atambatun ni misilan toko. Buhooŋu bite Moyis bútumb bisilan, abe naane aamo i fe kasilan kondu kíteiit bifiyo, bakate ku Israyel kátumbut káyini káheelino ni ñíkiniin. Arko Eluwa i, naane aamo i fe eŋ’eyool, éŋaasinoŋaasin ni kasilan naane kondu, 8 kasilan kite ku fíya burok bite Búwejet Beenabe bu ni kire buŋ? 9 Arko burok bite Eluwa i yey’etinan ésuk i bisilanasilan, bumbu bujok ésuk i bakan kéejube hágila Atambatun n’iŋi bihaŋ tu dómbokun! 10 Úyinooni kaanu kasilan kite kaajamoor kite ku kóŋkeyin, ko dóoniit fe kane kiliikee ni kite ku hahiye, keehaŋe ku ko tu dómbokun. 11 Múniyo arko kaajamoor kítiyar ku keeŋaaŋut ku bifiyo kisilanasilan, kame kíyeni ku keeemo ku kite bifiyo hiraanu kahaŋu kasilan! 12 Eyakar yendu y’iribaje i ékinineŋe fu kikaw kite k’uni ni kiyaŋg iŋ’iriwaare Hirim Heetoofe hu. 13 Irinooto naane Moyis éenuuse u buhooŋio nu musoor kaanuku bakate ku Israyel itim kajuk naane kasilan kondu kíyemie i tu bútowuto bu. 14 Náami búwesinato booniin biyinaat kánandin bondu. Bija yooŋ t’úmiye fe, ifi káyemi ti kajaŋga ti kaawiit kite kaajamoor kítiyar ku, musoor uŋu múkumbalool ñúwejet ñooniin, abe kájokaariit. Musoor mu uŋu munuut t’an éehine t’afeeneŋ ni Kiris barebare. 15 Bija yooŋ t’úmiye fe, bakate ku Israyel ifi káyemi ti kajaŋga ti kaawiit kite Eluwa yite Moyis, musoor uŋu múkumbalool ñúwejet ñooniin. 16 Bare an af’áwuŋgan inde Anahaan u, musoor mu uŋu munuut. 17 Diye Anahaan u aamo fu Búwejet bu, abe tu Búwejet bite Anahaan u beemo du, Eluwa i et’ékini toko an. 18 Úne úreyi, ñuhooŋu ñite ñ’úne ñúkumbaloolutee, abe kasilan kite Anahaan u ifi kifeeñ te ño naane ti kaajukooreey. Náami úne bokondu ti kahosanee kep kaanuku núuyemi naane Anahaan u, abe uŋ’úja ti kahaŋu kasilan. Diyu burok bite Búwejet bite Anahaan u.

4

1 Atambatun ayubiyene fu eesaan uni burok bondu; iŋ’ite ho h’iriñakeit fu ni hiñaawu. 2 Iriteñekateñeko béefuñinanie bu bumbu búnuusee. Íribuutaariit an, abe írihosanaariit yooŋ Hirim hite Atambatun. Múniyo mu kep m’if’íriwufoor ésuk i akuur but, man huruw fe n’ámeyi t’ehelo hágila Atambatun kaanuku uni bakan kéejube. 3 Arko bare Hirim Heetoofe hu hih’iriwaare húkumbalooleekumbalool, n’aŋ’áami kame ti bakan keeemo ku tu bútowuto bu barebare. 4 Bokondu káyilenut, ábuki atambatun eejakut u ite etaam i ámiñamiñ ñúwejet ñooniin ñéeyemi t’ébaani. Áhinahin bondu kaanuku itim káyini kajuku meejaaŋe mite Hirim Heetoofe hu, héewufoore hu kániku kite ku Kiris eeemo u humuum búnokoorum bite Atambatun. 5 Úniiit kumuum uni k’if’iriwaareuun, bare Anahaan u Yesu Kiris i if’iriwaareuun. Irijokoorajokooro naane eroka yeenuun iŋ’ite hu Yesu. 6 Ábuki Atambatun eeene u: «Meejaaŋe mu mija mijaaŋan t’ébaani i!» o yooŋ áhine fu meejaaŋe moone meejaaŋ ti sihel site s’uni, kaanuku man n’ajaaŋan uni ti kámeyi kite kániku koone kiŋki kisilan tu buhooŋu bite Kiris. 7 Bare uni kéeyekie ku ebaj yendu, írimoomi naane simeenaay seerokee n’ekaf, man ésuk i n’ejuk kaanuku sembe sómbombokun sondu t’úniiit tu súnuutina fu, bare t’Atambatun. 8 Iŋ’irijuk sílaam sánosan, bare iriwelejeit; iŋ’irijahale, bare sihel site s’uni súbujaariit; 9 iŋ’írihihinooree, bare Atambatun awasut uni; iŋ’írifiitenee t’etaam, bare iriyoolutee. 10 Sini site s’uni uŋu súwufoor ko kireyi fe buŋ b’eket ite Yesu eje fu ariike, kaanuku man buroŋ boone ni bifeeñ yooŋ ti sini site s’uni. 11 Uni bokondu tu buroŋ, bare ko kireyi fe iŋ’íriheelin t’eket i iŋ’ite hu Kiris, kaanuku man buroŋ boone ni bifeeñ yooŋ ti sini site s’uni seeemo su iŋi siket. 12 Náami eket i ef’eŋolool uni, bare aruun, buroŋ bu beemo fu t’aruun. 13 Míkiñjin mu meenaan: «Íyilenayilen, iŋ’ite ho h’íhamine fu.» Abe makamu káyilen kondu koko k’iribaje fu, uni yooŋ káhamin. 14 Múniyo írimoomi kaanuku Atambatun eeritane u Anahaan u Yesu t’eket i, o yooŋ karitan uni, ábuki írihinahin t’afeeneŋ ni Yesu, abe n’aŋ’áhin uni iriisiiŋo kaagoroor ne o, n’aruun yooŋ fe. 15 Bimbi bibaj uni fe, uŋu hoonuun hu, kaanuku man meejake mite Atambatun ni mihaŋ kagoru bakan keehooje. Iyu, ésuk i n’eŋ’ehaŋ kahooju ti kaanu Atambatun eyeehen, ni ti kasokoroor koone. 16 Iŋ’ite ho h’úñakeit fu hikee ni hiñaawu. Hutoof yooŋ sini site s’úne uŋu súbujo ni diŋgilis, ni diŋgilis, ñúwejet ñite ñ’úne iŋi ñihaŋ káyemi ñíyeni húnakonak. 17 Sílaam suns’újuk iye, uf’úliik so ni jáyi jómbokun jéehabanaariit ju j’úja ju kabaju, n’uŋ’úmeyi kaanuku síwiinawiini, abe sífiyaariit yooŋ. Abe sílaam su humuum hite te so iŋi sifare jáyi jondu bija t’úne. 18 Ábuki kikaw úne kunooto tu buroon beejukanee bu; kondu ti beejukaneit bu. Beejukanee bu bífiyaariit, bare beejukaneit bu iŋi bifiyo hiraanu.

5

1 Múniyo úmoomi kaanuku sini site s’úne ufu súbujo, so seeemo su naane búwuureey b’úkine te bo t’etaam ye, úbajabaj t’etiir bufor bu sini seeemo naane sunuuf site hiraanu. Atambatun afaree fu so bija t’úne, kúŋgowulan kíiit. 2 Abe hahiye uŋ’úriŋgan aŋarkeyi naane úhaŋahaŋ kamoken kabaju sini site s’úne sondu seeemo su t’etiir. 3 Abe múniyo uf’úbaj sini sondu, ut’úyemi bakan keebajut sini. 4 Naane uŋ’úyak bifiyo ni sini site su t’etaam ye fe, uŋ’úriŋgan naane bakan keeniŋane. Káanukiiit man úne úmaŋie kaketu núunuut ti sini site s’úne, aaa. Úne úmaŋie kabaju sini site su t’etiir, man buroŋ béehabanaariit bu ni bimer doon deeemo du iŋi diket. 5 Abe Atambatun humuumo afaree fu úne bija tu buroŋ bondu. Ajabajaba awun úne Búwejet Beenabe bu, beekuur úne kaanuku aroŋa kawunu úne eke ebaj. 6 Náami ko kireyi fe kikaw úne kiyaŋgayaŋg. Úmoomi kaanuku naane uŋ’úyak bifiyo ni sini sonde site s’úne fe, úbaa kakamboor nu t’úyak du bibin kakinu n’Anahaan u. 7 Ábuki buroŋ bite b’úne bite bu t’etaam ye biyaajayaajo tu doon d’úyilene du, káanukiiit man tu buroon bumb’újuk. 8 Kikaw úne kiyaŋgayaŋg piŋ, abe b’úhaŋe bu kámaŋi beemo fu únuut ti sini sonde site s’úne, núuja úkin kaagoroor n’Anahaan u. 9 Náami b’úhaŋe bu kámaŋi beemo fu útoofo t’úyino fe káyemi, úne káaroŋin ni sini site s’úne, man yooŋ úne káanuutin te so. 10 Ábuki úwarawar bibin bisiiŋo úreyi fe hágila Kiris eejoonan úne, huruw fe eebatikanee doon d’aroke du t’enio, man meejake, man yooŋ meejakut. 11 Náami írimoomi naŋ neemo fu kákoleyi Anahaan u. Iŋ’ite ho h’if’iriŋes káhinu ésuk i kéeyilen. Atambatun ámoomi uni ahaban fe, abe eenaan aruun yooŋ árimoomi uni arihaban. 12 Úniiit iŋk’irisooñ íriyemi ti jímak t’aruun; uni iriemo ti káwufooruun bítim kaanuku ariisaŋgoor n’uni. Iyu, n’aŋ’áriyini kásafin kiŋki kasok t’uni. Bokondu iŋi kasaŋgoor ni beejukanee bu keewas beeemo bu t’éhinda suhol su. 13 Arko ti bakaake t’aruun iribinabina iriwen, n’aŋ’áami kame iŋ’ite h’Atambatun; arko káasuumaay uni jaŋ, n’aŋ’áami uŋu hoonuun hu. 14 Ábuki kámaŋi ki Kiris ámaŋie ku úne kíkinie fu úne, úne ku bukuure ku kaanuku afeeneŋ taŋ akete fu bija t’ésuk i ereyi; aamo fu butum ésuk i ereyi fe ekete fu. 15 Aketaket bija t’ésuk i ereyi kaanuku man keeroŋe ku itim’iŋki karoŋ bija tu boko kumuumiin, bare ni karoŋ bija t’akina eekete u, abe n’áritein t’eket i bija tu boko. 16 Náami hahiye iŋkut irijok an naane ti bakate ku t’etaam ye kajoko du. Múniyo kóŋkeyin irijokajok Kiris naane ti bakate ku t’etaam ye kajoko du, bare hahiye iŋkut irijoko naane iyu. 17 An af’áhin ni Kiris t’afeeneŋ, an ondu áyemia húŋgowulan híyeni; beehaane bu bútowutaa, bíyeni bisiiŋee fu. 18 Abe bondu fe t’Atambatun tu búnuutina fu, o éehine u núubukan ne o, aŋ’asaan bo ti Kiris. Abe hahiye Atambatun n’asaan uni burok bondu bite káwufoor ésuk i kaanuku ámaŋamaŋi kabukan nu boko. 19 Múniyo ti Kiris t’Atambatun aŋaase fu eebukan n’ésuk i ereyi fe, abe ajukerut tu wuhoofoor wooniin. N’aboñ uni kawaare ésuk i hirim hondu hite hubukan hu. 20 Náami uni bakan ki Kiris aboñe, abe ti sembe soone t’if’írihamin, anokoor naane Atambatun humuumo af’áhaminuun. Uni bokondu ti káwasiyanuun bonde tu huruwu hite Kiris: waasuun, atum’ariteñeko kabukan ku n’Atambatun. 21 Kiris ámusut káhinu kaahoofoor, bare Atambatun asejanosejan wuhoofoor wute w’úne. Áhinahin bondu kaanuku man úne kéehine ku t’afeeneŋ ni Kiris n’úyini káyemi bakan kéejube t’Atambatun.

6

1 Makamu iŋ’irirok n’Atambatun, uni bokondu ti kaanuuun waasuun, atum’árihin kásoniyan k’Atambatun ásoniyanuun ku kéeyemi kite fuufu. 2 Múniyo Atambatun aanaan ti Míkiñjin mu: «H’aamo hu areeŋee ñaaj, íjeŋginajeŋgin kalawu koonuun. Hunak hite kafaku ku, ibinabin karamuuun.» Úja! Hahiyu areeŋee ñaaj; úmiye n’aamo fu hunak hite kafaku ku. 3 Írimaŋiit an asok beejakut tu burok bite b’uni, iŋ’ite ho h’írihinaariit fu doon fe déeyinie kaneyan an eeemo ti bítim bu. 4 Aaa, iŋ’íriwufoor tu buroon bu fe bimb’írihin kaanuku uni eroka bakate Atambatun: iŋ’irituumen dómbombokun ti sílaam su, nu kúnuur ku, nu wútaañi wu, 5 ni bímiñ bu, nu tu bukulu bu, ni ti naane ésuk i ee erito iŋ’ite h’uni, nu ñurok ñeeniŋe ñu, ni kaŋotaate ku, ni kañoofaate ku. 6 Iŋ’íriwufoor kaanuku uni eroka bakate Atambatun ti kakuuru ku, ni kámeyi kite múniyo mu, ni kámuñu ku, ni kajaku ku, ni ti sembe site Búwejet Beenabe bu, ni kámaŋi kite ku nu múniyo, 7 ni kawaare kite múniyo mu, ni ti sembe site Atambatun. N’íriwufoor bo yooŋ ti kájubu kite k’uni keeemo ku naane bujuŋko bite kálaatin, man yooŋ bite biramooro. 8 Iŋi kajok uni nu sumoŋu súsuba, abe ni kafuñatan uni. Ni kasok t’uni beejakut, abe ni kasok t’uni beejake. Ni kajok uni naane ejuusa, abe bare uni bakate bifeeneŋ. 9 Ni kajok uni bakan kéemeyiitee, abe bare ésuk i ereyi émeyie fu uni. Ni kajok uni naane bakan keekete, abe bare uni bokondu tu buroŋ jes. Iŋi káhihinoor uni, bare káyoolaariit uni. 10 Iŋi káhin uni íriitaañian, bare ko kireyi fe iŋ’iritoofan. Írimoomi naane bakan keebajut, bare iŋ’írihin keehooje kéeyemi kusaanum ti bítim bu. Írimoomi naane bakan kéeyekiit doon fe, bare uni irikino fu buroon bireyi fe. 11 Kújakuwe, aruun bakate ku Korent, írihaminuunhamin akuur but, írifeŋginuunfeŋgin yooŋ sihel site s’uni. 12 Íriwufooruunwufoor kaanuku írimaŋiuunmaŋi, bare aruun áriwufoorut uni kaanuku árimaŋamaŋi uni. 13 Náami íihaminuun naane faaf aa áhamin añio: árihin naane uni, árifeŋgin uni sihel soonuun! 14 Atum’aŋ’árigiilool ni kéeyilenut ku áriihin t’afeeneŋ. Doon déejube díyinooni fíya káhinu t’afeeneŋ nu doon deejakut? Meejaaŋe míyinooni fíya káhinu t’afeeneŋ n’ébaani i? 15 Kiris áyinooni fíya kajamoor ni Setani? Man yooŋ an éeyilene, áyinooni fíya kakolu n’an éeyilenut? 16 Enuuf ite Atambatun éyinooni fíya kakolu nu ñúwisenum ñu? Ábuki fu úne úemo fu enuuf ite Atambatun eeemo u buroŋ. Akina humuumo Atambatun asokasok aane: «Íñje kakinu t’etutiin, abe n’iŋ’iŋ’iriboor nu boko. Íñje káyemi Atambatun ooniin, boko n’iŋi káyemi bakan kúuma.» 17 Iŋ’ite ho h’Atemit aane fu: «Arinuut ti kéeyilenut ku áriiyemi káasiŋuun. Atum’arigor mayet doon deekuurut, abe n’iŋ’ijokuun áwariee. 18 Íñje káyemi Faafuun, aruun n’áriyemi ehaawa íima, nu búsuŋgute búuma. Atemit eehaŋe u ebaja sembe asoke fii.»

7

1 Kújakuwe, aruun k’ímaŋie-maŋie ku, makamu Atambatun aanaan o káhinu úne bondu fe, úkuuranooro tu buroon bu fe bumbu bubuusatan sini su nu ñúwejet ñu. Úbaj buroŋ bite bakan keenabe kareeŋ, abe n’úkoleyi Atambatun. 2 Árifeŋgin uni siheluun! Iritinut t’an, íribujut káyilen kite an, iribuutut yooŋ an íriisik ebaj yeene. 3 Isokut bondu kaanuku iitinanuun. Iheeka eeenuun írimaŋiuunmaŋi dómbombokun, abe humuum eket i eyinaat kákinineŋ n’iriraan kámaŋi koonuun. 4 Hikawam hiyaŋgayaŋg t’aruun dómbokun, abe n’aruun n’if’isaŋgoor. Naane aamo i iŋ’irijuk sílaam fe, hikawam iŋi hiyaŋg piŋ, abe iŋ’itoofan dómbokun. 5 Múniyo h’irireeŋe hu Maseduwan, íritumbut iriyih mayet, abe irijukajuk sílaam sánosan: iribatikanoorabatikanoor ni bakan, sihel site s’uni yooŋ sibebut. 6 Bare Atambatun aa abeetoor keeemo ku kikawiin uŋkut kusok, n’abeetoor uni éehin Tit éereeŋin. 7 Abe káanukiiit kikaw uni kiyaŋgayaŋg iŋi naane Tit áreeŋina i barebare, bare kiyaŋgayaŋg yooŋ iŋi naane asoke i uni kaanuku aruun kumuumuun aribeetoorobeetoor. Asokasok uni kaanuku árimaŋamaŋi dómbokun kasooñu arijukam, n’asok yooŋ naane ariwatanooree i beebine bu bibaj, ni naane árihabaneina i bísiiŋooreina n’íñje, isooñen hikawam ni hihaŋ katoofu. 8 Ímoomi kaanuku eleetar íima eraan i éhinuunhin áriitaañian, bare iŋkut iwatanooro hahiye. Múniyo iwatanoorawatanooro yéeni h’ijuke hu kaanuku eleetar i éhinuunhin áriitaañian toko-toko. 9 Bare hahiye itoofana, káanukiiit naane íhinuun i áriitaañian, aaa. Itoofanatoofan naane aamo i kátaañian koonuun kíhinuunhin ariiwatanooro kunoŋk koonuun. Kátaañian koonuun, t’Atambatun kijakajak, hahiyu uni írihinutuun doon fe. 10 Abe kátaañian keejake t’Atambatun uŋu kubuk buwatanooro bite kafakan an u, abe an u at’awatanooro bondu hikee. Bare kátaañian kéebukaariit buwatanooro uŋu kútowutan an u. 11 Kátaañian koonuun, t’Atambatun kijakajak, abe hahiyu arijuka buŋ bi heemo fu! Arijuk naane arihile i ti káhinu kite buroon bu beewayo, nu buŋ b’árihandine fu baabu báhamin bujoŋoor, nu buŋ b’ariyiŋate fu t’aruun kumuumuun, nu buŋ b’árikoleyie fu káhinu kite meejakut mu, nu buŋ b’arimokene fu kasooñu áriheelin t’íñje, nu buŋ b’árihabaneina fu t’Atambatun, nu buŋ b’arifaree fu kajoŋooran an eetine u! Áriwufoorawufoor tu buroon bu fe kaanuku arikuurakuur but tu bondu. 12 Náami h’íkiñjinuun hee, iŋ’ite híiit an eetine u, man yooŋ an i katine u te o. Íkiñjinuunkiñjin kaanuku áriinandin akuur but hágila Atambatun kaanuku árimaŋamaŋi uni árihabanein. 13 Iŋ’ite ho hi kikaw uni kiyaŋge fu. Káanukiiit man kikaw uni kiyaŋgayaŋg barebare, bare iritoofanatoofan yooŋ dómbokun iŋi naane aamo i Tit hikawo hutoofatoof aŋarkeyi naane arireyi fe árihinahin ehelo yeebeb. 14 Imakamak te o uŋu hoonuun hu, abe arisaanutam ñufuñ. Abe naane ii iriboo kasokuuun múniyo mu, iyu yooŋ i beejake bu b’irisoke bu Tit t’aruun beemo fu bite nu múniyo. 15 Kámaŋi k’ámaŋiuun ku iŋi kihaŋ kane ábaŋino naane árijeŋgino i arireyi fe, ni naane arijoko i áwariee n’ekoloowe, abe ti kábitu yooŋ. 16 Hikawam hutoofa dómbokun naane aamo i íyinooni kayakar t’aruun tu doon areyi fe.

8

1 Kújakuwe, írimaŋamaŋi árimeyi naane Atambatun áwufoore i kéeyilene ku keeemo ku t’ésuk ite Maseduwan kajaku koone. 2 Kajukajuk bo sílaam sómbokun, bare kikawiin kútumbatumba kutoof kasooñen naane aamo i kabajut doon fe-fe-fe, doon di kawune du dihahahah. 3 Iiseede bonde: kawunawun doon di káyinie du; kajaja yooŋ ayak abin áami kawuna ahaŋ doon di káyinie du. Kanoŋkanoŋk 4 kéewasiyan uni dómbokun kaanuku man boko yooŋ sírirem sooniin ni sígiiloolee ni seeja su kaboñiee bija ti bakan k’Atambatun akino ku bakate ku Serusalem. 5 Bi káhine bu bihaŋahaŋ b’iriyakare bu yéeni. Kajabajaba kásik ñúwejet ñooniin kasaan Anahaan u; kahaban, ni kájeŋgin uni káhabanein naane t’Atambatun ámaŋie du. 6 Tit ajabe fu asiiŋan t’aruun bateg bu bite káyokunan kite bakate ku Serusalem kéeyilene ku. Iŋ’ite ho h’íriwasiyano fu irieno ábatikein t’aruun eebin éereeŋinan burok bondu beejake bii. 7 Aruun kusaanum tu buroon bu fe: ti káyilen ku, ni kámeyi kite múniyo mu, ni kawaare kite te mo, ni bíhabaneina bu t’Atambatun, ni kámaŋi k’árimaŋie ku uni. Náami írimaŋamaŋi áriyemi yooŋ naane kusaanum tu burok bondu beejake bii bite bateg bu. 8 Íñjeiit eemo ti kanoŋkooranuun. Íñj’eemo ti kasokuuun naane bakaaku káhabaneina i ti káyokunan kite kéeyilene ku, iijuk man aruun yooŋ árimaŋamaŋi bakaaku nu múniyo. 9 Ábuki árimoomi naane Anahaan ite úne Yesu Kiris áwufoore i úne kajaku koone: akina éeyemie u husaanum, n’áhinooro an eebajut uŋu hoonuun hu kaanuku man kabajaate koone ni kíhinuun áriiyemi kusaanum. 10 Foomane, aruun áriyemie fu étiyar i ti kaanu ku árimaŋamaŋi káyokunan bakate ku Serusalem kéeyilene ku, aruun áriyemie fu yooŋ étiyar i ti káhinu kite te bo. Náami íñj’endu ti kasokuuun kaayinoor kúuma tu bondu, abe bo yooŋ bijake fu t’aruun: 11 arihabanoor bo hahiyu. Árihabanein ti káreeŋinan kite te bo nu doon d’aribaje du, naane árihabaneina i yooŋ ti kájabina kite te bo. 12 Ábuki an af’awun áhabanein, bondu bijakajak t’Atambatun. Atambatun aŋ’ámaŋi an awun aliik tu doon d’abaje du, káanukiiit tu doon d’abajut du. 13 Eenutuun arihaŋkooro áriiyokunan bakaaku. Ésuk i fe ewarawar kareyi. 14 Hahiye árinooni kásiku baataayaay boonuun áriiyokunan keebajut ku. Hike hunak, aruun yooŋ afut’aribaj, n’iŋi kafin kásik baataayaay booniin kéeyokunanuun. Iyu, ésuk i fe n’eŋ’ere 15 naane yooŋ ti Míkiñjin mu musoke du. Meenaan: «Keehere ku dómbokun kabajut ahahee, keehere ku diŋgilis kabajut átetiee.» 16 Úene Atambatun eyeehen, akina éehine u Tit éehabanein t’eholo kaanuku éeyokunanuun, naane uni yooŋ írihabaneina i! 17 Tit aanaan hee eebin t’aruun naane irisoko i. Afiyafiya ásiten bo yéeni, ábuki átumbatumba áhabanein ti kaanu kite éeyokunanuun. 18 Íriboñiniinboñin o n’ake ati úne. Ati úne ondu, kéeyilene ku fe iŋi kasok te o beejake iŋi naane aa awaare ajakee Hirim Heetoofe hu. 19 Abe yooŋ kéeyilene ku kajifano fu kaanuku eebin eeriboor n’uni ti kátuki k’irija ku, bija kasaan bakate ku Serusalem kéeyilene ku sírirem seetegee su. Burok bondu beejake bii kánikan Anahaan u, abe bo yooŋ káwufoor kaanuku írimaŋamaŋi káyokunan bakaaku. 20 Sírirem s’irisaanee su sifamafam, abe írimaŋiit an abin awatan uni ti naane irijoke i so. 21 B’iriŋes bu káhinu beemo fu beejake bu, káanukiiit t’Atemit barebare, bare yooŋ tu kúŋgowulan ku. 22 Íriiboñin ake ati úne yooŋ éeriboorin nu boko. Ati úne ondu, irijukajuk keehooje-hooj kaanuku áhabaneinohabanein tu burok bite b’Atambatun. Abe hahiye ahaŋa bíhabaneina aŋarkeyi naane hikawo hiyaŋgayaŋg t’aruun. 23 N’afin áami Tit, uni if’iriboor, abe aŋ’arok n’íñje bija t’aruun. Bakati úne bakaaku kéeriboorina ku ne o, kéeyilene ku káboñiniin fu, abe iŋi karok bija ti kánikan kite Kiris. 24 Náami áriwufooriin kaanuku árimaŋiiinmaŋi nu múniyo, beekuur kéeyilene ku kaanuku irikooŋakooŋ fu naane ii irimak iye uŋu hoonuun hu.

9

1 Ti bite sírirem seetegee su kaanuku t’áyokunan bakan kite Atambatun bakate ku Serusalem, bijarut n’iŋk’ikiñjuun bike íwutiyen ti b’isoke bu. 2 Ímoomi kaanuku arisiiŋasiiŋo ti kaanu ku áriiyokunaniin, abe imakamak uŋu hoonuun hu ti bakate ku Maseduwan eeeniin: «Bakati úne bakate ku Akayi kafaraa kawunu ku huta hu foomane.» Bíhabaneina boonuun bondu biñakañak bakan keehooje tu boko. 3 Náami íiboñinuun bakati úne bokondu kaanuku t’áami nu múniyo, arifarafare naane isokiin i. N’aŋ’áami b’irisambooree bu uŋu hoonuun hu iti bíyemi fuufu. 4 Káhinaate iyu, if’ibin t’aruun ni bakate ku Maseduwan, abe n’írireeŋin aruun t’arifareit, káwoolu k’íriwooluuun ku n’uŋu kusooñ kíyemi t’uni ñufuñ, abe aruun kumuumuun yooŋ n’aŋ’arifuño. 5 Iŋ’ite ho h’ijukere fu n’ilaw bakati úne bokondu eeniin kágilanam toko keebin t’aruun keetofotoor bondu beejake bii bite kawunu ku b’arifiye bu arisok. Iyu n’iŋi bifare kane íreeŋin, abe n’uŋu búwufoor kaanuku aŋ’ariwun árihabanein, ániit anoŋkooranuun. 6 Áribaŋino bonde: an af’ayoosen sinawaay seefamut, o káhotukan diŋgilis; an n’ayoosen dómbokun, o káhotukan dómbokun. 7 Náami huruw fe aja awun naane t’ayinoore du tu búwejeto; káanukiiit man nu buwatanooro, man yooŋ am atiŋgee, bare áhin bo ni katoofu, ábuki Atambatun aŋ’ámaŋi an eewune ni katoofu kómbokun. 8 Abe Atambatun áyinooniuun kawunu beejake bánoban ahahan, kaanuku ko kireyi fe n’aribaj doon fe d’arisawulee du, abe ni diŋeñen yooŋ bija ti káhinu kite meejake mánoman, 9 naane busokee i ti Míkiñjin mu. Meenaan: «An eejake aŋ’awun dómbokun keebajut ku, abe kajaku koone kisiiŋasiiŋo hiraanu.» 10 Atambatun af’awun awaña u sinawaay, o yooŋ af’awuno doon dite búkuumanooro. O kawunuuun yooŋ sinawaay seefame, abe n’áhin so seehaat kaanuku man meejake moonuun nu mubuk miriyaay meehooje. 11 Iyu, n’aŋ’áriyemi kusaanum t’ebaj yánoyan, kaanuku man n’áriyini kawunu bakaaku árihabanein. Náami bakan keehooje-hooj n’iŋi kaane Atambatun eyeehen iŋ’ite buroon b’arisaane bu uni iriijeiin ne bo. 12 Ábuki bondu bamb’árihin ii uŋu búyokunan bakan kite Atambatun ti bisawula booniin, abe yooŋ iŋi bíhin bakan keehooje-hooj ni kalaw Atambatun keeeno eyeehen iŋ’ite te bo. 13 Abe bondu b’arija bu káhinu, bo káwufoor kaanuku áriyilenayilen árihabanein. Bakan keehooje-hooj kasokoroor Atambatun iŋi naane aa árijeŋgin Hirim Heetoofe hite hu Kiris, hondu h’áriyilene hu. Boko yooŋ kasokorooro iŋi naane aa áriruboor ebaj yeenuun nu boko, n’ésuk i ereyi yooŋ. 14 Boko kalawu bija t’aruun, abe bondu káwufooruun kaanuku kámaŋiuunmaŋi, ábuki Atambatun ásoniyanuunsoniyan dómbokun. 15 Úene Atambatun eyeehen iŋi b’awune bu úne beehaŋe bu doon areyi fe!

10

1 Ésuk i kaane, íñje Pool, if’íyemi t’aruun, iŋ’iluubo luub, abe n’ifin ikambuun, n’iŋ’ibaj butum. Íñj’endu ti káwasiyanuun bonde ti Kiris, eeemo u an éeneenie, abe n’ajak: 2 atum’aritiŋgam iibin ibaj butum kane ija ibin. Bakaake t’aruun iŋi kaane manoŋkar mite m’uni, mo naane mite mu bakate ku t’etaam ye. Náami kane ija ibin, bukuuramkuur kaanuku íñje kabaju tu boko butum. 3 Múniyo t’etaam ye t’irikine fu, bare elob y’iriemo i te yo, írilobaariit yo naane bakate ku t’etaam ye. 4 Bujuŋko bimb’irilob ne bo bíteiit bakate ku t’etaam ye: bo bujuŋko beeyane bite Atambatun, abe bíyinooni kábuju doon fe déerahanna te o. Iŋ’íribuj biyinoor beenooto bite nu múniyo, 5 nu doon fe dite jísaŋg deesiiŋanee dite káfibu ésuk i kaanuku itim kámeyi Atambatun. Iŋ’irijok yooŋ biyinoor bu fe irikul, kaanuku íriihin bo béejeŋgin Kiris. 6 Abe af’arija ayak abin áami árijeŋgina uni fe, n’iŋ’irifare kajoŋooran an fe éejeŋginut uni. 7 Arijondoman jak tu buroon bu. Ufu bukuur ake kaanuku akina an ite Kiris, aja ámeyi kaanuku uni yooŋ bakan bakate Kiris naane akina. 8 Maske ihaŋahaŋ kamaku dikee iŋ’ite sembe s’Anahaan u awune su uni. Bare ijeit bufuño, ábuki sembe sondu síteiit kábujuuun, so site káhinuuun ariihaŋ kayanu ti káyilen ku. 9 Ímaŋiit ariyinoor n’ariene man íñje ímaŋiuun kákolinan ti bileetar búuma. 10 Ábuki bakaake iŋi kaane: «Bileetar bite Pool búsufasuf, béetaañie káhinu taŋ b’af’asok. Abe bare af’abin beebe, aŋ’áhin naane an eebajut sembe, abe áyiniaariit yooŋ káhamin naane ewaaraa i kómbokun ku.» 11 An fe eesoke bondu aja ámeyi kaanuku bimb’irisokuun ti bileetar bite b’uni kane úkamboor utu buwayo hikee ni b’irija bu káhinuuun kane iribin t’aruun. 12 Irikañenut kaliikool, man yooŋ n’iriŋes kareyi ni bakaaku kiŋki kajokooro bakan kómbokun. Tu boko kumuumiin t’ifi kaliik, tu boko kumuumiin yooŋ t’ifi kaliikoolo. Diyu búsoŋotoiit? 13 Uni bare it’irimak hikee irihahan. Uni kamaku tu burok b’Atambatun asaane bu uni barebare, beeemo bu írireeŋin yooŋ t’aruun. 14 Eraju y’Atambatun asiiŋane i ebinabin bibin t’aruun. Náami naane írireeŋinuun i ni Hirim Heetoofe hite hu Kiris, irijaaŋeit eraju i. 15 Irimakut tu burok bi bakaaku káhine bu. Bondu bijaaŋajaaŋo eraju yite y’uni. Bare iriyakarayakar kaanuku káyilen koonuun ifi kihaŋ kayanu, burok bite b’uni t’aruun n’iŋi bíyini yooŋ kahaŋu, bare it’irijaaŋo eraju y’Atambatun asiiŋane i. 16 Irihaban, n’iŋ’íriyini bija tu búsuk béeseina bu ti yeenuun i, iriiwaare bo Hirim Heetoofe hu. Irijeit kawañu tu múwañiin mite bakan mi kaheeke keewañ, iriibaj doon dite kamaku. 17 Míkiñjin mu meenaan bare: «An af’ámaŋi kamaku, amak tu buroon b’Atemit áhine bu barebare.» 18 Ábuki kiŋki kanoŋk keesokorooro, bókoiit katoofe fu Atemit. Aaa, keetoofo ku kaamo fu kaŋk’anoŋk eesokoroor.

11

1 Áyine, ímaŋamaŋi árimuñalam íihaminuun diŋgilis naane esoŋ! Hee, árimuñalam! 2 Ítumbatumba ífiir t’aruun káfiiru kéenuutina t’Atambatun. Ábuki isibaruunsibar bija t’ániine afeeneŋ eeemo u Kiris, abe n’ímaŋi kaanuku huyoosan hu ifi hireeŋ, n’iŋ’isaanuuno naane ásuŋgute éemeyiit ániine, abe n’akuur but. 3 Bare íkolakoleyi an atum’abin abuutuun éehinuun ariiwas kájeŋgin Kiris kájeŋgin keejoŋoore abe nu kukuur, naane yooŋ doon du dibine i dubuut Eef ni haajuus hu. 4 Ábuki aŋ’árimuñal kiŋki kabin t’aruun keewaareuun ake Yesu eewayee ni i iriwaareuun u. Abe ake af’aane eewunuun bike búwejet beewayee nu Búwejet Beenabe b’aribaje bu, man yooŋ n’awaareuun hike hirim heewayee ni Hirim Heetoofe h’arijame hu t’uni, aŋ’árimuñalo. 5 Bare eenaan siñaab soonuun sans’ariene boko kaamo «epotor kómbokun», bokondu kahaŋutam tu doon fe! 6 Arko múniyo iwatatawatato ti báhamin, iwatateit bare ti kámeyi kite buroon bite Atambatun, abe íriwufooruunwufoor bo akuur but tu doon areyi fe. 7 H’iwaareuun hu Hirim Heetoofe hite h’Atambatun, íhinahin bo t’íkandijenutuun mayet érirem. Ítetianooratetianooro, aruun áriiyemi bakan kómbokun. Diyu fíya kaahoofoor? 8 Íñje tu burok bu bija t’aruun, bakaake kéeyilene ifi kajaamam sírirem, áruuniit. Abe sírirem sondu síkinineŋe fu n’íyiniuun kawaare. 9 H’íyemie hu t’aruun, ibinabina ijahale, bare ibinut ílaaman mayet afeeneŋ t’aruun. Bakati úne kéenuutina ku Maseduwan kaje fu kabinam nu doon d’isawulee du. Íhinut an t’aruun éelaam t’íñje tu doon fe, abe it’iwas hikee an t’aruun éehin bo. 10 Iisokuun bonde yooŋ tu múniyo mite mu Kiris meeemo mu t’íñje: bimb’isaŋgoor iye ne bo, an fe tu búsuk bite Akayi at’ákinineŋ n’iwas bo. 11 Iŋi naŋ fíya? Butum fíya íñje ímaŋiituun? Atambatun ámoomi bare kaanuku ímaŋiuunmaŋi! 12 Ibaa káhinu naane ii íhin hahiye. Iyu, kiŋki kaŋes kasaŋgoor ti kaanu ku karare n’uni tu burok bu iti kabaj bi kaware bukuuso te bo. 13 Bokondu épotoriit bakate nu múniyo. Iŋi kajuus ésuk i tu burok booniin, abe n’iŋi kásik búnokoorum bite epotor bakate Kiris keebuut ésuk i. 14 Abe bondu bijahalut an, ábuki Setani humuumo aŋ’ásik búnokoorum bite amalaka ite meejaaŋe. 15 Náami buwarut yooŋ kajahal an kane eroka yite Setani kásik búnokoorum bite eroka yite meejake mu. Bare kámuje kooniin, boko kágalinee doon deejakut fe di karoke. 16 Iisooñ isok bo: an atum’ajokam naane esoŋ. Man yooŋ arko arijokamjok esoŋ, kame árimuñalam íñje yooŋ iimak dikee. 17 B’ija bee kasoku, íñje káhamin káanukiiit naane Anahaan u ámaŋie i, bare iimak naane esoŋ. 18 Makamu keehooje iŋi kamak naane bakate ku t’etaam ye, íñje yooŋ íihin naane boko. 19 Ábuki aruun keejokooree ku naane kúwesina, uŋu hutoofuun aa kane árimuñal busoŋ bu! 20 Aŋ’árimuñ kane káhinuun naane búsukateen, ni kane kameruun, ni kane kabuutuun, ni kane kaheebuun, ni kane karofaŋatuun. 21 Uni bare iribajut sembe, írihinutuun iyu. Kame arija ariboŋket uni! Hahiyu íihamin naane esoŋ. An af’akañen kamaku ti bike, íñje yooŋ íyinooni káhinu bo. 22 Eeman kaane boko Esuwif? Íñje yooŋ Asuwif. Eeman boko bakate Israyel? Íñje yooŋ an ite Israyel. Eeman boko bakañi Aburaham? Íñje yooŋ añi Aburaham. 23 Boko eroka bakate Kiris? Íihamin fu naane an éetumbe awen: ihaŋiinhaŋ káyemi aroka ite Kiris. Af’arko karokarok, ihaŋiinhaŋ; ihaŋiinhaŋ kámeyi ekulu; bímiñ bu t’íñje ti bihaŋe; ihaŋiinhaŋ yooŋ káheelin t’eket i. 24 Keemo hutok, Esuwif i kasubenamsuben ásuf ti kafinu bija butuman nu sumoŋu nu hutok ni kibaakiir; 25 keemo kíhaaji, bakate ku Rom ni kámiñam nu kunuk; abe hike, enatoora íima ni kawiŋgam bujuju kaanuku keeyoolam. Íyuusaa ti han keemo kíhaaji, abe haahu n’íyemi tu móhujo mu bújom tujon, tiyak yooŋ tifiit. 26 Keehooje-hooj kane íyemi ti kátuki, iŋ’ijuk kúnuur tánotan: tu wuyelu wu kane kaasiiŋ ku kibin, ni t’énukenoora i. Iŋ’ijuk kúnuur ti bakanam Esuwif i, ni ti keenooto ku yooŋ Esuwif. Iŋ’ijuk kúnuur tu búsuk bu, ni t’eramba i, ni ti han hu. Iŋ’ijuk kúnuur ti keenooto ku bakati úne nu múniyo. 27 Irokarok burok beeniŋe, abe ífandaariit kaŋotu. Iŋ’ijoñjolat, búhujo bu yooŋ nu bujokam, abe aŋarko íbajaariit íihin ti haram. Kajokokana ku nere t’íñje, abe íbajaariit yooŋ wañ weeniŋe. 28 Bike yooŋ bondu toko b’isokut: bo beemo fu hunak heenee hunak, naane ii iyinoor kéeyilene ku kareyi fe, búmoomi t’íñje naane an eesejee aniŋee. 29 Ake afut’áyilen ti Kiris ayanee, ehelam fe eŋ’ehabano; ake n’afin aney ti kaahoofoor, iŋ’ítaañian dómbokun. 30 Makamu iwarawar kamaku, íñje kamaku tu buroon béewufoore bu kabajaate kúuma kite sembe su. 31 Atambatun, Faaf ite Anahaan u Yesu ámoomi kaanuku ijuusut. Úsokorooro ko kireyi fe! 32 H’íyemie hu Damas, águwernoor ite u bo kóyin áyi u Aretas asiiŋanasiiŋan esulaan tu wuruŋ wute hikinu hu kaanuku man ni kajokam. 33 Bare bakanam ni kájaaŋannam ti kaajeŋgen ti hiñaan heeŋoloole hu hikinu hu, kéewanannam ti katekel keekobee ñúruuk. Iyu i ifako fii.

12

1 Kamaku k’eemo kee te ko kibajut éñjeriŋ, bare iwarawar káwutiyen bike b’Anahaan u áwufooram h’afeeñam hu. 2 Ímoomi ake ániine Akarjen, abe abajee simit sumoŋu ni sibaakiir, Atambatun n’ayito bija t’etiir-t’etiir tu bufor bu bíraanna du. (Ímeyiit man Atambatun átumbe fu ayito, man yooŋ bibajabaj an ondu naane ti híyawutu; Atambatun unoono taŋ ámeyie fu.) 3 Hee, ímoomi kaanuku ániine ondu ayiteeyit bija arijana. (Eene ímeyiit man Atambatun átumbe fu ayito, man yooŋ bibajabaj an ondu naane ti híyawutu; Atambatun unoono taŋ ámeyie fu.) N’ajam bo báhamin b’an ayinaat kasooñu abatikan asok, abe kawunut húŋgowulan bítim bite kasoku bo. 5 Íñje kamaku ániine ondu, bare it’imak hikee tu buroon b’íhine, kane arko taŋ ti béewufoore bu kabajaate kúuma kite sembe su. 6 Kane bare ímaŋi yéeni kamaku, báhamin búuma man bíyemi bite esoŋ, ábuki n’aŋ’áami múniyo taŋ m’ija fu kasoku. Bare iŋ’iteñeko jímak ju, ábuki ímaŋiit an abin ajokam ahaŋ t’afiye du ajokam hah’ajuk buroon bimb’íhin, man yooŋ hah’ajamam ti báhamin. 7 Bondu b’Atambatun áwufooram bu bihaŋahaŋ káwari. Bare asejanamsejan bike iŋi bíhihinoor eniam dómbombokun kaanuku itim’iyitooro. Ake amalaka ite Setani af’ámiñam ii kaanuku itim’iyitooro. 8 Ilawalaw Anahaan u keemo kíhaaji eeeno: «A̱nuutanam sílaam sondu.» 9 Bare n’aanam: «Kajaku kiŋk’íwufoori kifamifam, ábuki an af’aja ayak abin áami aŋkut abaj sembe, toko ti sembe súuma t’ifi sihaŋ kafeeñu te o.» Náami íñje kamaku ti béewufoore bu kabajaate kúuma kite sembe su, man sembe site Kiris ni síyemi t’íñje. 10 Iŋ’ite ho aamo fu kabajaate kúuma kite sembe su, ni kílafatinu ku, nu kúnuur ku, ni káhihinoor ku, nu wútaañi wu, hikawam uŋu hutoof dómbokun kane bondu fe bibajam iŋ’ite hu Kiris. Ábuki if’ija ayak abin áami iŋkut ibaj sembe, toko ti sembe site Kiris t’ifi síyemi t’íñje. 11 Íhamina fu naane an eewene, bare aruun aritiŋgam fu. Aruun ariwaram fu yéeni kámuuru, ábuki hutoof yooŋ inooto doon tus, siñaab soonuun sans’ariene boko kaamo «epotor kómbokun», bokondu kahaŋutam tu doon fe. 12 Béewufoore bu kaanuku íñje apotor ite nu múniyo bíhineehin t’aruun ni kámuñu kómbokun. Bo beemo fu bonde: káhinu kite buroon bánoban beehaŋe bu ésuk i kikaw. 13 Náami naŋ n’íhine fu neejake ti bakaaku kéeyilene ku n’íhinut t’aruun? Kane arko fu taŋ naane íhinutuun i áriilaam t’íñje. Kame aribaalam katin kúuma kondu! 14 Hahiyu iŋk’ifare bibin t’aruun híhaajiyan, abe it’íhin an éelaam t’íñje, ábuki ebaj yéenuuniit y’iŋese fu, bare aruun kumuumuun k’iŋese fu. Múniyo biñi bíiit kaware fu káyeki sifaafiin, bare sifaafiin kawariin fu káyeki. 15 Íñje bare ifaraa kasaan doon d’ibaje du fe, bija humuum síhiiniam uŋu hoonuun hu. If’ímaŋiuun esaan ee, bondu fíya buwarawar kákinineŋ n’ariraan kámaŋi kúuma? 16 Náami árimoomi kaanuku íhinutuun áriilaam t’íñje. Bare bakaake kaanu ímuusamuus aa, abe iŋ’ibuutuun yooŋ. 17 Arijondoman fee ti bakan k’íboñinuun ku. Ake fíya tu boko abuutuunbuut éesik ebaj yeenuun abin asaanam? 18 Íwasiyanawasiyan Tit kaanuku eebin t’aruun akina n’ati úne i isokuun u. Tit abuutuunbuut fíya éesikuun dike doon? Árimoomi kaanuku aaa. Kaayinoor kite k’uni kifeeneŋ ku, bija yooŋ máhinar mite m’uni fe. 19 Hahiyu tíme ariena man uni írihaminuun atoof iye kaanuku iriiŋes ekooŋ t’aruun, bare me? Aaa kújakuwe, aruun k’írimaŋie-maŋie ku, írihaminuunhamin hágila Atambatun naane eroka bakate Kiris, abe irisokuunsok bonde fe kaanuku man n’arihaŋ kayanu ti káyilen ku. 20 Íkolakoleyi n’ija ibin, n’íŋaabeinuun tu buroŋ beetoofutam, aruun yooŋ n’arijamam ti kasokuuun beetoofutuun. Íkolakoleyi bíŋaabeina t’aruun síheñjeŋoor, ni bíhiñanoor, ni kayiŋatoor, ni kabatikanoor, ni bílafatinool, nu búsokoor meejakut, ni biyitooro, ni kajoŋooraate. 21 Íkolakoleyi n’ija ibin, Atambatun n’asooñ áhinam iisa t’aruun ñufuñ, iibin iyiy iŋi keehooje keehoofoore abe kawatanooreit keewas kakuuraate ku, nu huŋotu hu ni haare ki kaseñeit, nu bufurukato bu.

13

1 Híhaajiyan h’ija fee bibin t’aruun. Míkiñjin mu meenaan: «Bala an atinanee, bákasuba man yooŋ bákahaaji kawarawar kajabu kaseede kaane kajukojuk.» 2 B’ibine bu isok keebine ku kahoofoor ti híbinin húuma húsooboriyan hu, naane inooto i t’aruun fe iisooñ ibatikan isokiin bo, boko ni bakaaku fe: if’ísooñin t’aruun, it’iyubiyen an. 3 Eeman árimaŋamaŋi bukuuruun kaanuku Kiris af’áhamin áŋaasann bo tu butumam? Bo kakuuruuun. Kiris anooto an eebajut sembe, bare af’áyemiuun ti kajoŋooran, aŋ’áwufooruun sembe soone. 4 Múniyo atibeetib t’ekuruwa ti kabajaate koone kite sembe su, bare ondu tu buroŋ ti sembe site Atambatun. Uni yooŋ írihinahin ne o t’afeeneŋ ti kabajaate kite k’uni kite sembe su, bare uni bokondu tu buroŋ ne o ti sembe site Atambatun, abe ne so n’irija fu karoku t’aruun. 5 Arijuker kikawuun jak, ariijuk man aribajabaj káyilen. Eeman árimeyia kaanuku Yesu Kiris ondu t’aruun? Kane arko taŋ aruun ariyinaat káwufoor kaanuku áriyilenayilen. 6 Bare eenaan aruun kánandin kaanuku uni íriwufoorawufoor káyilen kite k’uni. 7 Uni bokondu ti kalawu Atambatun kaanuku atum’aŋk’árihin doon fe deejakut. Úniiit írimaŋie káwufoor kaanuku burok bite b’uni t’aruun bijakajak, aaa. B’írimaŋie bu kep beemo fu árihin meejake, hutoof yooŋ irijokutee epotor bakate nu múniyo. 8 Ábuki iriyinaat kafitu múniyo mite m’Atambatun; b’íriyinie bu beemo fu irirok bija te mo. 9 Arko kabajaate kite k’uni kite sembe su iŋi kíkinineŋ n’áriyemi bakan kómbokun, kikaw uni yooŋ uŋu kutoof dómbokun. Náami iŋ’irilaw bija t’aruun kaanuku áriiyemi bakan keekuure but. 10 Bonde bíkinineŋe fu n’íkiñjinuun úne káakamboorin kee: ímaŋamaŋi kane ija ibin, n’íŋaabeinuun aruun káawatanoorein, it’iŋk’ija káhaminuun ásufee. Ábuki sembe s’Anahaan u awunam su síteiit kábujuuun, so site káhinuuun ariihaŋ kayanu ti káyilen ku. 11 Hahiyu úwasoor kújakuwe! Ariŋes káyemi bakan keekuure but, ariyaŋgananoor kikaw, arijamoor, abe n’arikin ti káasuumaay. Af’árihin iyu, Atambatun éemaŋie u ésuk i, abe n’aŋ’awuniin káasuumaay n’aŋ’áyemi n’aruun. 12 Arisaafoor ti káfoonoor kite baatiaay. Bakan k’Atambatun akino ku kareyi fe keeemo ku beebe kasaafuun. 13 Anahaan u Yesu Kiris aja ásoniyanuun arireyi fe! Yala Atambatun n’ámaŋiuun yooŋ! Yala Búwejet Beenabe bu ni bíhinuun áriiyemi t’afeeneŋ!