Amangʼana Amajomu ga Yeesu Kiristu

kya ego gaangʼoorwa na

Mataayo

Obhukangati

Ekitabho kinu kyangʼoorwa na Mataayo. Yeesu yaamubhirikira Mataayo okubha omwihigira waaye eribhaga rinú Mataayo yaaringa omutobhya wa erigooti. Amangʼana amaaru ganú Mataayo yaangʼoora mukitabho kinu, n-ganú yaamaaha omwene kwa ameeso gaaye. Mukitabho kinu, Mataayo yaabhangʼoorera ekinene Abhayahudi bhanú bheekirirya Yeesu. Nawe, Amangʼana Amajomu eguru ya Yeesu gataringi kurusumo rwa Abhayahudi abheenego, nawe n-kubhantu bhonsego bha ekyaro kinu. Amangʼana Amajomu garagamba ega, Yeesu ngʼo Kiristu na Omutuurya wa abhantu. N-kuhitira ku Yeesu ega, Waryubha yaakunaanʼya gonsego ganú yaaringa aragiri abhantu ega, arikora.

Ekitabho kya Mataayo kiseemiibhwe bhujomu na kiraganira amakorwa amaaru mubhuhoru bhwa Yeesu mukyaro hanu, okwambira okwibhurwa kwaye, okuhikira okuhunjuka kwaye murwire. Gatigati kiraruusya ameehigiryo amaaru ganú Yeesu yaaringa areehigirya abhantu. Mumeehigiryo gaaye, turatura okumanya kya ego obhukama bhwa Waryubha bhuringi, na turaraarikwa okwikara obhuhoru bhwa okumungʼarira Waryubha.

1

Ehamati ya Yeesu Kiristu

(Ruuka 3:23-38)

1Ganu ngo amariina ga bhajaaji waabho Yeesu Kiristu. Yeesu Kiristu yaarwira muhamati ya omukama Daudi1:1 Daudi. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. inú yaaringa ehamati ya Abhurahamu.

2Abhurahamu yaamwibhura Esaaka,

Esaaka akeebhura Yakobho,

Yakobho akeebhura Yuda na abhamura bhaabho.

3Yuda akeebhura Peresi na Jeera, ku Tamari,

Peresi akeebhura Hejironi,

Hejironi akeebhura Aramu,

4Aramu akeebhura Aminadabhu,

Aminadabhu akeebhura Nashoni,

Nashoni akeebhura Sarumoni,

5Sarumoni akeebhura Bhoaji, ku Rahabhu,

Bhoaji akeebhura Obhedi, ku Ruutu,

Obhedi akeebhura Yeese,

6na Yeese akeebhura omukama Daudi.

Daudi akeebhura Soromoni kumukari wa Uria,1:6 Kumukari wa Uria. Yaaringa arabhirikirwa ega, Bhatishebha. Maaha mukitabho kya 2 Samweri 12:24-25.

7Soromoni akeebhura Rehobhoamu,

Rehobhoamu akeebhura Abhia,

Abhia akeebhura Asa,

8Asa akeebhura Jehoshafati,

Jehoshafati akeebhura Joramu,

Joramu akeebhura Ujia,

9Ujia akeebhura Jotamu,

Jotamu akeebhura Ahaji,

Ahaji akeebhura Hejekia,

10Hejekia akeebhura Manase,

Manase akeebhura Amoni,

Amoni akeebhura Josia,

11na Josia akeebhura Jekonia na abhamura bhaabho.

Na kwibhaga riyo Abhaisiraeri bhaangʼaanyiribhwa mubhugaya mukyaro kya Bhabheri.

12Eribhaga rinú Abhaisiraeri bhaangʼaanyiribhwa eyo,

Jekonia akeebhura Sherateri,

Sherateri akeebhura Jerubhabheri,

13Jerubhabheri akeebhura Abhiudi,

Abhiudi akeebhura Eriakimu,

Eriakimu akeebhura Ajori,

14Ajori akeebhura Jadoki,

Jadoki akeebhura Akimu,

Akimu akeebhura Eriudi,

15Eriudi akeebhura Eriejeri,

Eriejeri akeebhura Matani,

Matani akeebhura Yakobho,

16Yakobho akeebhura Yusufu, omusaaja wa Mariamu,

na Mariamu akeebhura Yeesu unú arabhirikirwa Kiristu Omutuurya.1:16 Kiristu Omutuurya. Ekiyunani kiragamba ega, Kiristu. Ensonga ya eringʼana rinu niiga, m-muntu unú yaasorwa na Waryubha okutuurya abhantu okurwa munyanko. Maaha Kiristu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.

17Mbe, okurwa ku Abhurahamu, okuhikira okwibhurwa kwa omukama Daudi, gyaringa-ho eginyibhuro ekumi na ena. Na, okurwa ku Daudi, okuhikira kwibhaga rinú Abhaisiraeri bhaangʼaanyiribhwa mubhugaya mukyaro kya Bhabheri, gyaringa-ho eginyibhuro egindi ekumi na ena. Kweki, okurwa kwibhaga rinú bhaangʼaanyiribhwa eyo, okuhikira okwibhurwa kwa Kiristu, gyaringa-ho eginyibhuro egindi ekumi na ena.

Okwibhurwa kwa Yeesu Kiristu

(Ruuka 2:1-7)

18Ganu ngo amangʼana ga okwibhurwa kwa Yeesu Kiristu. Mariamu ngʼina waabho Yeesu, yaaringa arombeerwe obhuko na Yusufu. Nawe, yaaringa atararaara nawe, Mariamu akamaahikana ega, yaana enda kwa obhuturo bhwa Omutima Omurabhu.1:18 Omutima Omurabhu. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.19Yusufu yaaringa omuntu wa heene embere ya Waryubha. Nawe, ateendanga ega, amusuukye Mariamu, kwa ego akaamura okumutiga kwa ekinyerera.1:19 Nawe, ateendanga ega, amusuukye Mariamu, kwa ego akaamura okumutiga kwa ekinyerera. Okurekana na egimiira gya Abhayahudi, nyoore omumura na omuhara bharombeeni, bhaabhabharira ega, m-batetani. Nyoore omukari yaataaranga kibhara, yaajibhibhwanga okurekana na kya ego amaragiriryo gaagambanga.

20Hanú Yusufu yaamara okwiganirirya gayo, maraika1:20 Maraika. Maaha Bhamaraika mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. wa Omukuru Waryubha akamwibhukira mukirooto, akamukeerya ega, “Yusufu, omuhiiri Daudi, otoobhoha okumuteta Mariamu, kwa okubha anyooreri enda iyo kwa obhuturo bhwa Omutima Omurabhu. 21Ariibhura omwana wa ekimura, wonse orimutoga eriina Yeesu,1:21 Yeesu. Ensonga ya eriina rya Yeesu niiga, Omukuru Waryubha aratuurya. kwa okubha uyo ngʼo arituurya abhantu bhaaye okurwa mubhusarya bhwabho.”

22Gayo gonsego gaakoreka ego, naho rikunaane eringʼana rinú Omukuru Waryubha yaagamba, okuhitira kumurooti waaye ega,

23“Maaha, unú ataakataariri na omusaaja arigega enda,

weeki ariibhura omwana wa ekimura.

Bharimutoga eriina ryaye Emanueri.”1:23 Maaha mukitabho kya Isaaya 7:14.

Ensonga ya eriina rinu niiga, “Waryubha aringi hamwi na bheetu.”

24Hanú Yusufu yeemuka, akakora kya ego maraika wa Omukuru Waryubha yaamukeerya. Yusufu akamuteta Mariamu, 25nawe, atararaara nawe, okuhikira hanú Mariamu yeebhura omwana wa ekimura. Yusufu akamutoga omwana uyo ega, Yeesu.

2

Abhamanyi eguru ya eginjota bharaaja okumusyengera Yeesu

1Yeesu yeebhurirwa mumugi gwa Bhetereheemu mukyaro kya Yudea, eribhaga rinú omukama Herode2:1a Herode. Maaha Herode Omukuru mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. yaaringa omutungi. Mbe, kwibhaga riyo, abhamanyi eguru ya eginjota okurwa mubhyaro bhya bhuturira-ryubha, bhakahika mumugi gwa Yerusaremu.2:1b Yerusaremu. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. Bhakabhuurya ega, 2“Aringi-ha unú yeebhwirwe, abhe Omukama wa Abhayahudi? Tumanyiri ega, yeebhwirwe, kwa okubha enjota yaaye yaamaahikana kubheetu bhuturira-ryubha eyo. Kwa ego, tuujiri okumusyengera.”

3Hanú omukama Herode yeegwa amangʼana gayo, akagwatwa na enkubhi bhukongʼu, hamwi na abhantu bhonsego bha Yerusaremu. 4Nho, Herode akakumanʼya abhasyengeri abhakuru2:4a Abhasyengeri abhakuru. Maaha Abhasyengeri mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bhonsego na abheehigirya bha amaragiriryo,2:4b Abheehigirya bha amaragiriryo. Bhaaringa abhasomi bhanú bhasomeeri amaragiriryo ga Waryubha, na mbo bhoonjooranga na okwihigirya abhantu amaragiriryo gayo, na egimiira gyabho. Maaha Abheehigirya bha amaragiriryo mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. akabhabhuurya ega, “Bhoono, Kiristu Omutuurya, ariibhurirwa-ha?” 5Bhonse bhakamukyukya ega, “Ariibhurirwa mumugi gwa Bhetereheemu mukyaro kya Yudea. Tumanyiri gayo, kwa okubha niigo yaangʼoorwa na omurooti mu Mangʼoore Amarabhu ega,

6‘Uuwe omugi gwa Bhetereheemu mukyaro kya Yudea,

otaringi wa okujeerwa mubhutungi bhwa ekyaro kya Yudea.

Arirwa kuuwe, omukuru unú arikangata abhantu bhaani bha Isiraeri,

kya omuriisya unú arariisya amangʼondi gaaye.’2:6 Maaha mukitabho kya Mika 5:2.

7Nho, Herode akabhirikira abhamanyi eguru ya eginjota bharya kabhejyo, naho bhamukeerye bhujomu, eribhaga rinú bhaarora enjota irya bhuturira-ryubha. 8Kimwi, akabhatuma Bhetereheemu, akabhakeerya ega, “Mugende mubhuuririrye bhujomu, naho mumanye enú omwana uyo aringi. Hanú murimurora, mundeetere amangʼana bhwangu, naho na oni nonse ngende okumusyengera.”

9Hanú abhamanyi eguru ya eginjota bhayo bheegwa amangʼana ga omukama, bhakeemuka hayo. Rumwigo, enjota inú bhaaringa bharuuji bhuturira-ryubha, ekabhakangatira, ekagya ekeemirira bhwima eguru ya ahasi hanú omwana yaaringa. 10Hanú bhaarora enjota irya, bhakajomerwa bhukongʼu. 11Kimwi bhakasoha munyumba, bhakamurora omwana hamwi na Mariamu ngʼina waabho, bhakamutemera ebhiru okumusyengera omwana. Hanú bhaamara, bhakasibhura ebhibhumbiko bhyabho, bhakamuruusirya omwana uyo, omutuho gwa egijahaabhu, ekurusu na amaguta ganú gararangasira bhujomu ganú garabhirikirwa ega, manemane. 12Mbe, Waryubha akabhakemera mukirooto ega, bhatahunjuka kweki ku Herode. Kwa ego, bhakahunjuka owaabho kwa okuhitira enjira eindi.

Yeesu na abheebhuri bhaaye bharangʼosera mukyaro kya Misiri

13Hanú abhamanyi eguru ya eginjota bhayo bhaaringa bheemukiri, maraika wa Omukuru Waryubha, akamwibhukira Yusufu mukirooto. Akamukeerya ega, “Imuka! Ogege omwana na ngʼina waabho, mungʼosere mukyaro kya Misiri. Mwikare eyo, okuhikira hanú ndibhakeerya muhunjuke, kwa okubha Herode aramutuna omwana uyo, naho amwite.” 14Mbe, obhutiku bhuyobhuyo, Yusufu akeemuka, akamugega omwana na ngʼina waabho, bhakangʼosera mukyaro kya Misiri. 15Hanú bhaahika Misiri, bhakeekara eyo, okuhikira hanú Herode yaakwa. Gayo gonsego gaakoreka, naho rikunaane eringʼana rinú Omukuru Waryubha yaagamba okuhitira kumurooti waaye ega, “Naamubhirikira omwana waani ahunjuke okurwa Misiri.”2:15 Maaha mukitabho kya Hosia 11:1.

Abhaana bha ekimura bha mumugi gwa Bhetereheemubhareetwa

16Hanú Herode yaamanya ega, abhamanyi eguru ya eginjota bharya bhamungʼeeneri, akajima bhukongʼu. Nho, akaamura ega, abhaana bha ekimura bhonsego abha emyaka ebhiri okuhinda insi, abha mumugi gwa Bhetereheemu na egimbaara gyago gyonsego, bheetwe. Yaamura ego, okurekana na eribhaga rinú yaaringa akeeriibhwe na abhamanyi eguru ya eginjota bharya. 17Nho, eringʼana rinú omurooti Jeremia yaagamba, rikakunaana, ega,

18“Eriisi ryeebhuka mumugi gwa Rama,

ekiriro na okufumba okwaru.

Raheri arakuurira abhaana bhaaye,

atakwenda okuhorisibhwa,

kwa okubha, abhaana bhaaye bhatariho kweki.”2:18 Maaha mukitabho kya Jeremia 31:15.

Yeesu na abheebhuri bhaaye bhararwa mukyaro kya Misiri

19Hanú Herode yaakwa, maraika wa Omukuru Waryubha, akamwibhukira Yusufu mukirooto Misiri eyo, 20akamukeerya ega, “Imuka! Ogege omwana na ngʼina waabho, muhunjuke mukyaro kya Isiraeri, kwa okubha bhanú bhaaringa bhareenda okumwita omwana uyo, bhamariri okukwa.”

21Mbe, Yusufu akeemuka, akamugega omwana na ngʼina waabho, akahunjuka nabho mukyaro kya Isiraeri. 22Nawe, hanú Yusufu yeegwa ega, Arikerao omwana wa Herode, yaaringa aratunga Yudea, ahasi hanú Herode yaatunganga, akoobhoha okugya eyo. Waryubha akamukemera mukirooto ega, atagya eyo. Kwa ego, bhakagya mukyaro kya Gariraaya. 23Hanú bhaahika mumugi gwa Najareeti, bhakamenya muyo. Nho, eringʼana rinú ryagambwa eguru ya Yeesu okuhitira kubharooti, ega, “Yeesu aribhirikirwa Omunajareeti,” rikakunaana.

3

Emirimu gya Yoana Omubhatiiji

(Mariko 1:1-8; Ruuka 3:1-18; Yoana 1:19-28)

1Hanú gyahita emyaka emyaru, akeebhuka omuntu oumwi unú yaabhirikirwanga Yoana Omubhatiiji. Yoana uyo, yaaringa araraarika kukibhara kya Yudea ega, 2“Mutige obhusarya bhwenyu, mumwihunjurire Waryubha, kwa okubha obhukama bhwa murwire3:2 Obhukama bhwa murwire. Mataayo ahanjiri okutumira obhukama bhwa murwire hanú arahairira obhukama bhwa Waryubha. Arakora ego, kwa okukomererya ega, Waryubha aratunga kya omukama okurwa murwire. Abhayahudi abhaaru bhaamuhairira Waryubha kwa okutumira eringʼana orwire okurekana na obhusuuku obhunene ku Waryubha. Maaha Obhukama bhwa Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bhuringi haangʼi.” 3Yoana uyo, ngʼo yaagambwa na omurooti Isaaya ega,

“Omuntu aribhanga kukibhara araraarika kwa eriisi erinene ega,

‘Museemerye Omukuru Waryubha enjira,

mwimye kira ahasi hanú arihita!’”3:3 Maaha mukitabho kya Isaaya 40:3.

4Yoana yaaringa yeebhoheri emyenda ginú gikorerwe kwa obhunsinga bhwa engamia, na omuchipi gwa eriseero mubhukende.3:4 Yoana yaaringa yeebhoheri emyenda ginú gikorerwe kwa obhunsinga bhwa engamia, na omuchipi gwa eriseero mubhukende. Emyenda ginú Yoana yaaringa areebhoha, gyaringa kya egya omurooti Eriya. Maaha mukitabho kya 2 Abhakama 1:8. Ebhyakurya bhyaye bhyaringa egingige na obhuuki bhwa mwisisi. 5Abhantu bhakabha bharamuujira okurwa mumugi gwa Yerusaremu, mukyaro kyonsego kya Yudea, na embarika ya oruuji rwa Yorodani. 6Abhantu bhayo, bhakabha bharagamba obhusarya bhwabho embere ya abhantu na Yoana akabhabhatiija muruuji muyo.

7Nawe, hanú Yoana yaarora Abhafarisaayo na Abhasadukaayo3:7 Abhafarisaayo na Abhasadukaayo. Ginu m-miganda ebhiri gya abhatungi bha edini ya Abhayahudi. Maaha Abhafarisaayo na Abhasadukaayo mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bharamuujira kwa obhwaru, naho abhabhatiije, akabhakeerya ega, “Bheenyu orwibhuro rwa eginjoka! Mumanyiri ega, obhujibhu bhwa Waryubha bhuriija. Niwi yaabhakeerya ega, muriheenerya obhujibhu bhuyo, kwa okubhatiijwa okwenego? 8Mbe, moorokye kuginteemo gyenyu ega, mweehunjuriiri Waryubha okurwa mubhusarya bhwenyu. 9Muteeganirirya ega, muryabhirwa kwa okubha bheenyu m-beebhurwa bha ehamati ya Abhurahamu.3:9 Abhurahamu. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. Ndabhakeerya ega, Waryubha aratura okuhunjura amagina ganu, okubha abhaana bha Abhurahamu! 10Bhoono, Waryubha yeeseemerye okubhabhuturira ekiina, kya ekisiri kiringi kumiri gya omuti, kireenda okugugeeja! Na bhanú bhatakukora amangʼana ga obhuheene, bharibha kya emiti ginú gitaana emisumo ginú girageejwa na okweswa mumururo.

11“Oni ndabhabhatiija kwa amanji okoorokya ega, mumwihunjuriiri Waryubha okurwa mubhusarya bhwenyu. Nawe, ariija omuntu oundi omukuru okunkira oni. Ntakwenderwa kora okubha omugaya waaye, wa okusibhura egingoye gya eginkeeto gyaye!3:11 Okusibhura egingoye gya eginkeeto gyaye. Kuginsiku girya, nyoore omugeni arasoha munyumba, omugaya wa insi bhukongʼu yaaringa aramusibhura eginkeeto na okoogya amaguru gaaye. Weeki aribhabhatiija kwa Omutima Omurabhu, na arisikya obhusarya bhwenyu kya ego omururo gurasikya ebhintu. 12Bhoono, weeki n-kya omuntu unú agwatiriri oruhungo mumabhoko gaaye. Ariirura eginkuunyu okurwa mubhuro. Nho, arigega obhuro na okubhutuura mukitara, na arisamba eginkuunyu mumururo gunú gutakusima.”

Yeesu arabhatiijwa

(Mariko 1:9-11; Ruuka 3:21-22)

13Mbe, eribhaga riyo, Yeesu akarwa Gariraaya, akagya muruuji rwa Yorodani, naho abhatiijwe na Yoana. 14Nawe, Yoana akasakya okumuribhira, akamukeerya ega, “Ndora, uuwe oraaja kuoni! Oni ngʼo ndeenderwa okubhatiijwa na uuwe.” 15Yeesu akamukyukya ega, “Uuwe ikirirya umbatiije bhoonwego, kwa okubha niigo tureenderwa okukunaanʼya obhuheene bhunú Waryubha areenda.” Kimwi Yoana akamwikiririrya akamubhatiija.

16Hanú Yeesu yaamara okubhatiijwa, akarwa mumanji, rumwigo orwire rukasiikuka, akarora Omutima wa Waryubha3:16 Omutima wa Waryubha. Maaha Omutima Omurabhu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. areetuuma kya enguuti na okwikara eguru yaaye. 17Nho, eriisi rikarwa murwire riragamba ega, “Unu m-Mwana waani3:17 Mwana waani. Maaha Omwana wa Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. omuhanje, nngʼariirwe nawe.”

4

Yeesu arasakibhwa na Erisambwa

(Mariko 1:12-13; Ruuka 4:1-13)

1Kimwi, Yeesu akoorokereribhwa na Omutima Omurabhu okugya kukibhara, naho asakibhwe na Erisambwa.4:1 Erisambwa. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.2Hanú yaaringa eyo, akeeyima ebhyakurya eginsiku mirongo ena, obhutiku na omubhasu. Kubhuteero, akeegwa omweko bhukongʼu. 3Nho, Erisambwa rikaaja okumusakya. Rikagamba ega, “Nyoore maheene uuwe m-Mwana wa Waryubha, yaamura amagina ganu geehunjure okubha emikaate.” 4Nawe, Yeesu akarikeerya ega, “Engʼoorerwe mu Mangʼoore Amarabhu ega, ‘Omuntu atakubha na obhuhoru kwa okurya omukaate okwenego, nawe, arabha na obhuhoru kwa kira eringʼana rinú aragamba Waryubha.’4:4 Maaha mukitabho kya Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 8:3.

5Nho, Erisambwa rikamuhira Yeesu Yerusaremu, omugi gwa Waryubha, rikamwimirirya eguru kukinsongyo kya kwisyengerero erikuru rya Waryubha.4:5 Kwisyengerero erikuru rya Waryubha. Erikindaasi rinu ryaringa ahasi aharabhu ha okusyengerera Waryubha mumugi gwa Yerusaremu eyo. Maaha Erisyengerero erikuru rya Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.6Kimwi, rikamukeerya ega, “Nyoore maheene uuwe m-Mwana wa Waryubha, irekera hansi! Otakutura okunyahaarika, kwa okubha yaangʼoorwa mu Mangʼoore Amarabhu ega,

‘Waryubha arikutumira bhamaraika bhaaye, naho bhakwangararire,

bhonse bharaakutuumire kwa amabhoko gaabho,

otaaja okwikuujura kwigina, onyahaarike amaguru gaaho.’4:6 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 91:11-12.

7Nawe, Yeesu akarikeerya ega, “Kweki engʼoorerwe ega, ‘Otakaamusakya Omukuru, Waryubha waaho.’4:7 Maaha mukitabho kya Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 6:16.

8Kweki, Erisambwa rikamuriinʼya kunkuku entambi bhukongʼu, rikamoorokya obhutungi bhwa ebhyaro bhyonsego na obhuniibhi bhwabhyo. 9Kimwi, rikamukeerya ega, “Nyoore oraantemere ebhiru na okunsyengera, ndakuhaana obhutungi bhwa ebhintu bhinu bhyonsego.” 10Nawe, Yeesu akarikeerya ega, “Nuurwe hanu, Erisambwa! Engʼoorerwe mu Mangʼoore Amarabhu ega, ‘Omusyengere Omukuru Waryubha waaho. Omukorere emirimu weeki omwenego.’4:10 Maaha mukitabho kya Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 6:13.

11Nho, Erisambwa rikamutiga. Bhamaraika bha Waryubha bhakaaja okumukorera emirimu Yeesu.

Yeesu araamba emirimu gyaye kubhurabhu

(Mariko 1:14-15; Ruuka 4:14-15)

12Yeesu akeegwa ega, Yoana Omubhatiiji abhoherwe mwigereja, akagya mukyaro kya Gariraaya. 13Gariraaya eyo, Yeesu akangʼaanya okurwa mumugi gwa Najareeti, akagya okwikara Kaperinaumu. Kaperinaumu gwaringa omugi gunú guringi embarika wa enyanja ya Gariraaya, mubhyaro bhya Jabhuroni na Nafutari. 14Yaabha ego, naho rikunaane eringʼana rinú Waryubha yaagamba okuhitira kumurooti Isaaya ega,

15“Mwitegeerere bheenyu, abhantu bha ekyaro kya Jabhuroni na ekya Nafutari,

kunjira ya okubhata kunyanja,

ngʼambu ya oruuji rwa Yorodani,

mukyaro kya Gariraaya enú abhantu bha amakabhira agandi bhareekara.

16Abhantu bhanú bhareekara mukisunte,

bharuuji endingaasi enkuru,

na bhanú bhareekara mukyaro kya ekisunte na ekiiriiri kya oruku,

endingaasi ya nyenkyo ebhangʼarabhiiri.”4:15-16 Maaha mukitabho kya Isaaya 9:1-2.

17Okwambira eribhaga riyo, Yeesu yaamba okuraarikira abhantu ega, “Mutige obhusarya bhwenyu mumwihunjurire Waryubha, kwa okubha obhukama bhwa murwire bhuringi haangʼi!”

Yeesu araamba okusora abheehigira bhaaye

(Mariko 1:16-20; Ruuka 5:1-11)

18Orusiku orumwi hanú Yeesu yaaringa aragenda embarika wa enyanja ya Gariraaya, akarora abhamura bhabhiri, Simoni unú arabhirikirwa Petero, na Andurea, omumura waabho. Bhaaringa bharatega kwa emitego, kwa okubha bhaaringa abhategi. 19Yeesu akabhakeerya ega, “Muuje, munsoorane! Oni ndibhakora mubhe abhategi bha abhantu.”4:19 Abhategi bha abhantu. Ensonga yaaye niiga, bharuusye abhantu okurwa mubhusarya bhwabho na okubhakumanʼya hamwi mumuganda gwa abhantu bha Waryubha.20Rumwigo, bhakatiga emitego gyabho, bhakamusoorana Yeesu.

21Hanú Yeesu yaasuntara embere ahake, akarora abhantu abhandi bhabhiri, Yakobho, na Yoana, omumura waabho, abhaana bha Jebhedayo. Bhayo bheeki, bhaaringa mubhwato hamwi na esewaabho, bharasobhoora emitego gyabho. Kimwi, Yeesu akabhabhirikira. 22Rumwigo, bhakatiga hayo esewaabho na obhwato, bhakamusoorana Yeesu.

Yeesu areehigirya abhantu na okuhwenʼya abharweri

(Ruuka 6:17-19)

23Yeesu yaaringa areenaara mukyaro kyonsego kya Gariraaya. Yaaringa arasoha mumasinagogi4:23 Mumasinagogi. Erisinagogi ryaringa enyumba ya Abhayahudi ya okusyengera Waryubha orusiku rwa Esabhato. Maaha Erisinagogi mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. gaabho na okwihigirya abhantu muyo. Yaaringa araraarikira abhantu Amangʼana Amajomu eguru ya obhukama bhwa murwire, na okuhwenʼya amarweri gonsego na obhunyooheeru bhwa amanga gonsego. 24Amangʼana eguru ya Yeesu gakanyaragana bhukongʼu mukyaro kyonsego kya Siria. Abhantu bhakamuhirira abharweri bhaabho bhonsego, abha amarweri ga amanga amaaru. Gati yaabho, bhaaringa-mo bhanú bhaaringa bhanyankiri bhukongʼu, bhanú bhaaringa na ebhihwi, bhanú bhaaringa na ekitwe, na abhabheeru. Yeesu akabhahwenʼya bhonsego. 25Mbe, abhantu abhaaru bhukongʼu okurwa Gariraaya, Dekapori, Yerusaremu, Yudea na ngʼambu ya oruuji rwa Yorodani bhakabhanga bharamusoorana.

5

Ameehigiryo ga Yeesu munkuku

(Mataayo 5:1–7:29)

Ameehigiryo eguru ya enonkwe na enyanko

(Ruuka 6:20-23)

1Mbe, hanú Yeesu yaarora emiganda gya abhantu, akariina munkuku, akeekara. Nho, abheehigira bhaaye bhakamuseeta. 2Wonse akaamba okubheehigirya ega,

3“Nyakara bhanú bharamutuna Waryubha bhukongʼu kwa emitima gyabho,

kwa okubha obhukama bhwa murwire m-bwabho.

4Nyakara bhanú bharasurumbara,

kwa okubha Waryubha aribhahorisya.

5Nyakara abhanyoohu,

kwa okubha Waryubha aribhagabhya ekyaro.5:5 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 37:11.

6Nyakara bhanú bhaana omweko na enyonta ya okukora ganú Waryubha areenda,

kwa okubha Waryubha aribheegutya.

7Nyakara bhanú bharaabhira abhandi,

kwa okubha bhonse Waryubha aribhaabhira.

8Nyakara bhanú bhaana omutima omujomu,

kwa okubha bharimurora Waryubha.

9Nyakara bhanú bhareegwanʼya abhantu,

kwa okubha bharibhirikirwa ega, abhaana bha Waryubha.

10Nyakara bhanú bharanyankibhwa kwa okukora ganú Waryubha areenda,

kwa okubha obhukama bhwa murwire m-bwabho.

11“Nyakara bheenyu nyoore abhantu bharabhatuka, bharabharaarira na okubhahaamirirya kwa amanga amaaru kurusumo rwani. 12Mujomerwe na okukiririrya kwa okubha omutuho gwenyu murwire m-munene, ego niigo bhaabhanyankya abharooti bhanú bhaaringa-ho akare.

Abheehigira bha Yeesu n-kya omuunyu na endingaasi

(Mariko 9:50; Ruuka 14:34-35)

13“Bheenyu n-kya omuunyu mukyaro. Nawe, gukaasarika, gutakutura okubha na omuta gwa omuunyu kweki. Gutakwenderwa kweki, kwa ego gureeswa kibhara na okutajwa na abhantu.

14“Bheenyu n-kya endingaasi mukyaro. Omugi gunú guhagaajirwe eguru kunkuku, gutakutura okwibhisa. 15Kweki, abhantu bhatakugwatya ekorobhoi kimwi bhaikundikirye na ekibhiga. Nawe, bharaituura kukisunga, naho emirike bhonsego bhanú bharingi munyumba. 16Egoego na bheenyu, endingaasi yeenyu ereenderwa emirike kubhantu, naho bharore ebhikorwa bhyenyu ebhijomu, bhamugungye Eseweenyu owa murwire.

Ameehigiryo eguru ya amaragiriryo ga Musa

17“Mutamanya ega, niijiri naho nduusye-ho amaragiriryo ga Musa,5:17 Amaragiriryo ga Musa. Ganu m-maragiriryo ganú Waryubha yaahaana Abhaisiraeri okuhitira kumurooti Musa. Maaha Musa mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. kasi ganú gaagambwa na abharooti. Tiigo-ha, nawe, naaja okukunaanʼya ganú garingi mumaragiriryo. 18Ndabhakeerya obhuheene ega, okuhikira eribhaga rinú orwire na ekyaro bhirirwa-ho, ritariho eringʼana kasi enyuguta enke kumaragiriryo inú erirwa-ho. Amaragiriryo gayo, gatarirwa-ho okuhikira hanú amangʼana gonsego garikunaana. 19Omuntu wowonse unú araanga kora eriragiriryo erimwi eriike ego, na okwihigirya abhandi bhonse bhakore ego, uyo aribha omuke mubhukama bhwa murwire. Nawe, wowonse unú aragagwata na okwihigirya abhandi bhonse bhakore ego, uyo aribha omukuru mubhukama bhwa murwire. 20Nkyo kirakora ndabhakeerya ega, nyoore mutaakore obhuheene bhunú Waryubha areenda, okukira kya ego Abhafarisaayo na abheehigirya bha amaragiriryo bharakora, mutarisoha kora ahake, mubhukama bhwa murwire.

Ameehigiryo eguru ya enkoro

(Ruuka 12:57-59)

21“Mwigwiri omugiro gunú abhantu bha akare bhaakeeribhwa, ega, ‘Oteeta!5:21a Maaha mukitabho kya Okuhuruka 20:13. Omuntu wowonse unú aramwita omurikyaye, areenderwa abhuturirwe ekiina.’5:21b Maaha mukitabho kya Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 17:8-9. 22Nawe, oni ndabhakeerya ega, omuntu wowonse unú aramujimira omurikyaye, areenderwa abhuturirwe ekiina. Na wowonse unú aramujeera omurikyaye, areenderwa abhuturirwe ekiina mwibharaja, kweki wowonse unú araamubhirikire omurikyaye ega, omutengʼo, areenderwa yeeswe mumururo gunú gutakusima.5:22 Mumururo gunú gutakusima. Ekiyunani kiragamba ega, Jehanamu. Mmo Waryubha arijibhirya abhasarya.

23“Mbe, nyoore orahira ekimwenso5:23 Ekimwenso. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. ahasi ha okumwensera, kimwi ohiituke ega, ojabhureeni na omurikyaho, 24otige ekimwenso kyaho ahasi ha okumwensera, ogende mbere wikiriranʼye nawe. Nho, ohinde oruusye ekimwenso kyaho.

25“Kweki, nyoore omuntu araakuhire kumubhuturi wa ekiina, wikiriranʼye nawe bhwangu, eribhaga mukyari kunjira. Nyoore otaakore ego, hayo arakuhikya kumubhuturi wa ekiina, na omubhuturi wa ekiina wonse arakuhira kumukuru wa abhasirikare, naho akubhohe mwigereja. 26Ndakukeerya obhuheene ega, otarirwa muyo, okuhikira hanú orimara okuriha esiiri yonsego!

Ameehigiryo eguru ya obhusimbe

27“Mwigwiri omugiro gunú guragamba ega, ‘Otakora ameega kibhara!’5:27 Maaha mukitabho kya Okuhuruka 20:14. 28Nawe, oni ndabhakeerya ega, omusaaja wowonse unú aramumaahirira omukari kwa orunamba, uyo amariri okukora nawe ameega mumutima gwaye. 29Mbe, nyoore eriiso ryaho rikaakora okore obhusarya, oriihe oryese ahare. Ndagamba ego, kwa okubha m-bujomu okubhurya ekiroobhero kyaho ekimwi kya omubhiri, okukira omubhiri gwaho gonsego okweswa mumururo gunú gutakusima. 30Kweki, nyoore okubhoko kwaho kukaakora okore obhusarya, okubhuture okwese ahare. Ndagamba ego, kwa okubha m-bujomu okubhurya ekiroobhero kyaho ekimwi, okukira omubhiri gwaho gonsego okweswa mumururo gunú gutakusima.

Ameehigiryo eguru ya okutigana na omukari

(Mataayo 19:9; Mariko 10:11-12; Ruuka 16:18)

31“Kweki, mwigwiri eriragiriryo rinú riragamba ega, ‘Omuntu wowonse unú araamutige omukari waaye, amuhaane enyarubha ya okumutiga.’5:31 Maaha mukitabho kya Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 24:1. 32Nawe, oni ndabhakeerya ega, omuntu wowonse unú aramutiga omukari waaye, etaringi kwa okubha amugwatiri ekiroogi, omusaaja uyo aramukora omukari waaye abhe ataariri kibhara. Na omuntu unú araamutete omukari uyo, wonse araabhe akoreri obhusarya ku Waryubha.

Ameehigiryo eguru ya emuuma

33“Kweki, mwigwiri omugiro gunú abhantu bha akare bhaakeeribhwa ega, ‘Mutateena kwa obhubheehi embere ya Omukuru Waryubha, nawe mukunaanʼye emuuma inú mwarya.’5:33 Maaha mubhitabho bhya Abharaawi 19:12; Okubhara 30:2; Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 23:21-23.34Nawe, oni ndabhakeerya ega, mutateena kora ahake. Mutateena kwa okutumira eriina rya murwire, kwa okubha kiyo nkyo ekitumbi kya ekikama kya Waryubha. 35Kora mutateena kwa ekyaro kinu, kwa okubha nho Waryubha aratuura amaguru gaaye. Kora mutateena kwa omugi gwa Yerusaremu, kwa okubha ngo omugi gwa Waryubha, Omukama omukuru. 36Kora mutateena kwa emitwe gyenyu, kwa okubha mutakunagya okuhunjura orutuukya orumwi okubha orurabhu kasi orumwamu. 37Mugambe ‘maheene’ nyoore m-maheene, na mugambe ‘tiigo-ha,’ nyoore tiigo-ha. Amangʼana gonsego ganú garakira gayo, gararwa kumusarya urya Erisambwa.

Ameehigiryo eguru ya okuriha ekisiiyomba

(Ruuka 6:29-30)

38“Mwigwiri eriragiriryo rinú riragamba ega, ‘Eriiso kwa eriiso, na eriino kwa eriino.’5:38 Maaha mubhitabho bhya Okuhuruka 21:24; Abharaawi 24:20; Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 19:21.39Nawe, oni ndabhakeerya ega, otamurihya amabhiibhi omuntu unú akukoreeri amabhiibhi. Nawe, nyoore omuntu akutemeri kumboto ya obhuryo, mukyukirye na eya obhumosi yonse. 40Kweki, nyoore omuntu akujongeeri, naho agege esyati yaaho, omutigire agege na ekabhuuti yonse.5:40 Maaha mubhitabho bhya Okuhuruka 22:26-27; Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 24:12-13.41Kweki, nyoore omuntu arakubhandirirya okugega omujigo gwaye okuhikira okugenda ekirometa eimwi, uuwe genda nawe egikirometa ebhiri. 42Kweki, nyoore omuntu arakusabha ekintu, muhaane. Na nyoore omuntu arasabha ega, omukopesye, otamwima.

Ameehigiryo eguru ya okuhanja abhasigu

(Ruuka 6:27-28, 6:32-36)

43“Mwigwiri kweki eriragiriryo rinú riragamba ega, ‘Omuhanje omurikyaho,’5:43 Maaha mukitabho kya Abharaawi 19:18. na mwigwiri kweki eragambwa ega, ‘Omubhihirirwe omusigu waaho.’ 44Nawe, oni ndabhakeerya ega, muhanje abhasigu bheenyu, na mubhasabhire bhonsego bhanú bharabhanyankya. 45Mbe, mukaakora ego, erimaahikana ega, maheene muringi abhaana bha Eseweenyu owa murwire. Weeki ngʼo arabhamirikira eryubha abhantu abhahanje na abhasarya. Kweki, embura erabhatwera abhantu abhaheene hamwi na abhasarya. 46Nyoore muraabhahanje bhanú bhabhahanjiri abheenego, murinyoora omutuho-ki? Kora abhatobhya bha erigooti5:46 Abhatobhya bha erigooti. Abhayahudi abhaaru bhaaringa bharabhajeera bhukongʼu abhatobhya bha erigooti, kwa okubha bhaabhandiriryanga abhantu okuriha erigooti okukira kya ego yeenderwanga. Maaha Abhatobhya bha erigooti mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bhonse bharakora egoego. 47Kweki, nyoore muraakeeranʼye abhahiiri bheenyu abheenego, bhoono, oranyoora mukoreri eringʼana-ki okukira abhandi? Kora abhantu bhanú bhatakumwikirirya Waryubha, bhonse bharakora egoego. 48Mbe, mubhe mukuneeni, kya ego Eseweenyu owa murwire akuneeni.

6

Ameehigiryo eguru ya okubheera abhatobhu

1“Mwiyangararire! Mutakora amakorwa amajomu, naho abhantu abhandi bhabharore. Nyoore muraakorenga ego, mutakunyoora omutuho gogonse okurwa kwi Eseweenyu owa murwire.

2“Mbe, hanú orabheera abhatobhu, otaraarika kinú orakora. Otakora kya ego bhanyarwambe bharakora mumasinagogi na kuginjira, naho abhantu bhabhagungye. 3Ndabhakeerya obhuheene ega, bhamariri okunyoora omutuho gwabho. Nawe, uuwe hanú orabheera abhatobhu, kora okubhoko kwaho kwa obhumosi kutamanya kinú okubhoko kwa obhuryo kuraruusya, 4naho obhubheeri bhwaho, bhubhe kwa ekinyerera. Na okaakora ego, Eseweenyu unú ararora ganú garakoreka kwa ekinyerera, arikuhaana omutuho.

Ameehigiryo eguru ya okumusabha Waryubha

(Ruuka 11:2-4)

5“Kweki hanú muramusabha Waryubha, mutabha kya bhanyarwambe, kwa okubha bheeki bhahanjiri okusabha bheemiriiri mumasinagogi na kuginjira gya nyamansaana, naho abhantu bhabharore. Ndabhakeerya obhuheene ega, bhamariri okunyoora omutuho gwabho. 6Nawe, uuwe hanú orasabha, osohe mukinyumba kyaho na osiike ekiseku. Kimwi omusabhe Eseweenyu unú atakumaahikana, weeki aramaaha gonsego ganú geebhisiri, na arakuhaana omutuho.

7“Bheenyu hanú murasabha, mutabharukabharuka kya ego bharakora abhantu bhanú bharasyengera abhakuru. Bheeki bhareeganirirya ega, abhakuru bhaabho bharabheegwa kwa amangʼana gaabho amaaru. 8Mbe bhoono, mutabha kya bhayo, kwa okubha Eseweenyu amanyiri ganú mureenda, kora mutaramusabha. 9Mbe, bhoono mureenderwa mumusabhe Waryubha ega,

Taata weetu owa murwire,

eriina ryaho rigungibhwe,

obhukama bhwaho bhuuje,

10obhwendi bhwaho bhukoreke mukyaro hanu,

kya murwire eyo.

11Otuhaane ebhyakurya bhya kira orusiku.

12Otwabhire obhusarya bhwetu,

kya ego na bheetu turabhaabhira bhanú bharatusarirya.

13Otakaatutiga tusohe mumasakyo,

nawe, otutuurye na omusarya urya Erisambwa.

[Kwa okubha obhukama na eginguru na obhukuru, m-byaho,

koko na koko!

Amina.]6:13 Amangʼana mumabhano ganu […] gataringi mumangʼoore agandi ga akare aga Ekiyunani.

14Yeesu akagendererya okugamba ega, “Nyoore muraabhira abharikyenyu obhusarya bhwabho, Eseweenyu owa murwire arabhaabhira bheenyu obhusarya bhwenyu. 15Nawe, nyoore mutakubhaabhira abharikyenyu obhusarya bhwabho, kora Eseweenyu owa murwire ataribhaabhira bheenyu obhusarya bhwenyu.

Ameehigiryo eguru ya okwiyima ebhyakurya

16“Kweki hanú mureeyima ebhyakurya, obhusu bhwenyu bhutoorokya okusurumbara kya ego bhanyarwambe bharakora. Bheeki bharakunya obhusu bhwabho, naho abhantu bharore ega, bheeyimiri ebhyakurya. Ndabhakeerya obhuheene ega, bhamariri okunyoora omutuho gwabho. 17Nawe, uuwe hanú oreeyima ebhyakurya, woogye obhusu bhwaho na okwihaka amaguta mumutwe gwaho, 18naho otamaahikana kubhantu ega, wiyimiri ebhyakurya. Nho, Eseweenyu unú atakumaahikana, ngʼo omwenego aramanya. Weeki aramaaha gonsego ganú geebhisiri, na arakuhaana omutuho.

Ameehigiryo eguru ya obhuniibhi

(Ruuka 11:34-36, 12:33-34, 16:13)

19“Mbe bhoono, muteetuurira ekibhumbiko mukyaro kinu. Muyo mmo ebhibhungi na obhukerebheru bhirasarya, na abheebhi bharahaanyura enyumba, naho bheebhe. 20Nawe, mwituurire ekibhumbiko murwire hanú ebhibhungi na obhukerebheru bhitakusarya, na abheebhi bhatakuhaanyura, naho bheebhe. 21Mukore ego, kwa okubha hanú ekibhumbiko kyaho kiringi, nho na omutima gwaho gonse guribha.

22“Ameeso ngo kya ekorobhoi kumubhiri. Nyoore ameeso gaaho gararora bhujomu, omubhiri gwaho gonsego gurabha na endingaasi. 23Nawe, nyoore ameeso gaaho m-masariku, omubhiri gwaho gonsego gurabha mukisunte. Mbe, endingaasi inú eringi munsi waaho ekaabha ekisunte, mbe ekisunte kirakurya bhukongʼu!

24“Atariho omuntu unú aratura okukorera emirimu abhakuru bhabhiri kwa eribhaga rimwi, kwa okubha araamujimire oumwi na okumuhanja oundi, kasi okugwatana na oumwi na okumujeera oundi. Ego na bheenyu, mutakunagya okukorera emirimu Waryubha na ebhintu kwa eribhaga rimwi!

Ameehigiryo eguru ya okwinyankira

(Ruuka 12:22-31)

25“Mbe, ndabhakeerya ega, mutanyankira obhuhoru bhwenyu ega, murirya-ki, kasi murinywa-ki, kora mutanyankira emibhiri gyenyu ega, muriibhoha-ki. Bhoono, obhuhoru bhutakukira ebhyakurya, na omubhiri gutakukira emyenda? 26Mbe, mumaahe ebhinyonyi. Bhitakuhamba, bhitakugesa kora bhitakubhiika ebhyakurya mubhitara. Nawe, Eseweenyu owa murwire, arabhiriisya. Bhoono bheenyu, mutaringi abha obhwera obhunene okukira ebhinyonyi bhiyo? 27Kwa okwinyankira, niwi gati yeenyu, aratura okwiyongerererya obhuhoru bhwaye kora kwa ensa eimwi?6:27 Okwiyongerererya obhuhoru bhwaye kora kwa ensa eimwi. Ensonga eindi eratura okubha ega, okwiyongerererya omubhiri gwaye kora okubhoko okumwi.

28“Kwaki mureenyankya eguru ya emyenda? Mwiganirirye eguru ya amauwa ga mwisisi, kya ego garamera, gatakukora emirimu kora gatakutuma emyenda. 29Nawe, oni ndabhakeerya ega, kora omukama Soromoni kwa obhuniibhi bhwaye bhonsego, ataajomibhwa bhwaheene kya eriuwa erimwi gati ya gayo! 30Bhoono, nyoore Waryubha areebhohya ego obhunyanki bhwa mwisisi, bhunú reero bhuriho na ejo bhureeswa mumururo, mbe bhoono, Waryubha ataritura okubheebhohya bheenyu abhantu bha eimani enke?

31“Mbe, bheenyu mutanyanka ega, ‘Turarya-ki?’ kasi ‘Turanywa-ki?’ kasi ‘Tureebhoha-ki?’ 32Abhantu bhanú bhatamanyiri Waryubha, mbo bharanyankira ebhintu bhiyo. Nawe bheenyu, Eseweenyu wa murwire amanyiri bhujomu ega, murabhyenda! 33Mbe bhoono, mutune mbere obhukama bhwa Waryubha, na obhuheene bhwaye. Hayo nho, muryongeribhwa agandi gayo gonsego. 34Mbe bheenyu, mutanyanka eguru ya ejo, kwa okubha ejo iina enyanko yaayo. Na kira orusiku ruuna enyanko yaarwo ya okwisa.

7

Ameehigiryo eguru ya okubhuturira ekiina abhandi

(Mariko 4:24; Ruuka 6:37-38, 6:41-42)

1“Mutabha murabhabhuturira ekiina abhandi, naho Waryubha atariija okubhabhuturira ekiina na bheenyu. 2Kya ego murabhuturira ekiina abhandi, niigo na bheenyu muribhuturirwa ekiina, na endengo iryairya murarengera abhandi, ngʼyo Waryubha aribharengera bheenyu.

3“Kwaki oramaaha ekingʼeningʼeni kinú kiringi muriiso rya omurikyaho, nawe, otakurora ensonko inú eringi muriiso ryaho? 4Bhoono, oratura egaki okumukeerya omurikyaho ega, ‘Tiga nkuruusye ekingʼeningʼeni muriiso ryaho,’ enu uuwe omwene uuna ensonko muriiso ryaho? 5Uuwe nyarwambe! Ruusya embere ensonko muriiso ryaho, nho oraature okurora bhujomu na okuruusya ekingʼeningʼeni muriiso rya omurikyaho.

6“Mutahaana egimbwa ebhintu bhya Waryubha, kwa okubha gireehunjure na okubharuma. Kweki, muteesera egimbiiji ebhintu bhya obhwera, kwa okubha girabhitajetaje.

Ameehigiryo eguru ya okumutongera Waryubha

(Ruuka 11:9-13)

7“Mumusabhe Waryubha, bheenyu murihaanwa. Mutune, bheenyu murinyoora. Musiikurye, bheenyu murisiikurirwa. 8Kira omuntu unú aramusabha, arahaanwa. Na kira omuntu unú aratuna, aranyoora. Na unú arasiikurya ekiseku, arasiikurirwa.

9“Bhoono, niwi gati weenyu, unú omwana waaye araamusabhe omukaate, amuhaane erigina? 10Kasi araamusabhe enswi, amuhaane enjoka? 11Mbe, onyoora bheenyu m-basarya, nawe, mumanyiri okuhaana abhaana bheenyu ebhintu ebhijomu. Kwa ego, Eseweenyu owa murwire aribhahaana amajomu bhukongʼu bhanú bharamusabha!

12“Mubhenga murakorera abhantu abhandi, kya ego bheenyu bhonse mureenda bhabhakorere. Iyo ngʼyo ensonga ya amaragiriryo ga Musa na ameehigiryo ga abharooti.

Okusoha obhukama bhwa Waryubha

(Ruuka 13:24)

13“Musohe mubhuhoru kwa okuhitira ekiseku ekinyintu, kwa okubha ekiita ekigari kirabhata kubhusikibhwa, na enjira ya okubhata eyo n-ngari. Abhantu bhanú bharahita muyo, m-baaru. 14Nawe, ekiseku kinú kirabhata mubhuhoru n-kinyintu, na enjira ya okubhata eyo, n-nyintu. Abhantu bhanú bhariirora, m-bakego.

Okumanya abharooti bha obhubheehi

(Ruuka 6:43-44)

15“Mwiyangararire na abharooti bha obhubheehi. Hanú bharaaja kubheenyu, kwa kibhara bharamaahikana kya amangʼondi, nawe, kwa munsi m-bahaari kya eginsuuji. 16Muraature okubhamanya kwa amakorwa gaabho. Abhantu bhatakugesa egijabhibhu kumiti gya amahwa, kasi bhatakugesa emisumo gya emitini kumiti gya emichongoma. 17Omuti omujomu, guraama emisumo emijomu, nawe, omuti omubhiibhi guraama emisumo emibhiibhi. 18Omuti omujomu, gutakutura okwama emisumo emibhiibhi, na omuti omubhiibhi gutakutura okwama emisumo emijomu. 19Kira omuti gunú gutakwama emisumo emijomu, gurageejwa na okweswa mumururo. 20Egoego, na abharooti bhayo, muribhamanya kwa amakorwa gaabho.

Abhantu bhanú bharisoha mubhukama bhwa murwire

(Ruuka 13:25-27)

21“Etaringi kira omuntu unú arambirikira ega, ‘Ee Omukuru, ee Omukuru,’ arisoha mubhukama bhwa murwire. Nawe, omuntu unú arakora obhwendi bhwa Taata owa murwire, ngʼo arisoha muyo. 22Orusiku rwa okubhuturirwa ekiina abhantu abhaaru bharinkeerya ega, ‘Ee Omukuru, ee Omukuru! Bhoono, orahiituka ega, twaruusya obhurooti kwa eriina ryaho? Na ega, twakenyia ebhihwi kwa eriina ryaho? Na ega, twakora ebhika ebhyaru kwa eriina ryaho?’ 23Hayo ndibhakeerya ega, ‘Ntabhamanyiri bheenyu kora ahake! Mundwire hanu, bheenyu abhakori bha obhusarya!’7:23 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 6:8.

Ekirengyo kya abhahagaaji bhabhiri

(Ruuka 6:47-49)

24“Mbe, omuntu wowonse unú arageegwa amangʼana gaani, na okugakora, arahunkanibhwa na omuntu wa egintungwa unú yaahagaaja enyumba yaaye kwitare. 25Hanú embura yaatwa, eginyuji gikeejura amanji gakagera, omuyaga omuhaari gukahuuta na okuisukuma enyumba yaaye. Nawe, enyumba iyo etaagwa, kwa okubha yaaringa ehagaajirwe kwitare. 26Nawe, omuntu wowonse unú areegwa amangʼana gaani, na atakugakora, uyo arahunkanibhwa na omuntu omukangi unú yaahagaaja enyumba yaaye kumusenyi. 27Hanú embura yaatwa, eginyuji gikeejura amanji gakagera, na omuyaga omuhaari gukahuuta na okuisukuma enyumba yaaye. Hayohayo, enyumba iyo ekagwa ekahaanyuka.”

28Hanú Yeesu yaamara okugamba amangʼana gayo gonsego, omuganda gwa abhantu gukaruguura bhukongʼu eguru ya ameehigiryo gaaye. 29Ataaringa areehigirya kya abheehigirya bha amaragiriryo, nawe, yeehigiryanga kya omuntu wa obhutungi.

8

Yeesu arahwenʼya omugenge

(Mariko 1:40-45; Ruuka 5:12-16)

1Hanú Yeesu yeetuuma okurwa munkuku, emiganda eminene gya abhantu gikamusoorana. 2Kimwi, akaaja omuntu oumwi omugenge, akatema ebhiru embere ya Yeesu, akamukeerya ega, “Ee Omukuru, nyoore oreenda okunkuunʼya, oratura okunhwenʼya!” 3Yeesu akeenura okubhoko kwaye, akamukuunʼya, akamukeerya ega, “Ndeenda ohwene, iraama!” Hayohayo, akahwena obhugenge bhwaye. 4Kimwi, Yeesu akamukeerya ega, “Yangararira, otamukeerya omuntu wowonse eguru ya riyo! Nawe, genda wiyorokye kumusyengeri,8:4 Kumusyengeri. Okuringʼaana na amaragiriryo ga Waryubha, omusyengeri ngʼo yaaringa areemiririra omuntu yeeraame obhugenge. Maaha mukitabho kya Abharaawi 14:1-32. oruusye ekimwenso kya ego amaragiriryo ga Musa garagamba, naho worokye abhantu ega, wiraamiri.”

Eimani ya omukuru wa abhasirikare

(Ruuka 7:1-10)

5Hanú Yeesu yaaringa arasoha mumugi gwa Kaperinaumu, omukuru oumwi wa abhasirikare bha Ekiruumi, akamuseeta akamusabha amubheere. 6Akamwisasaama ega, “Ee Omukuru, omukori wa emirimu waani yaana omujimu, m-murweri omusingu.” 7Yeesu akamukyukya ega, “Ndaaja okumuhwenʼya.” 8Kimwi omukuru wa abhasirikare uyo akamukeerya ega, “Ee Omukuru Yeesu, ntakwenderwa osohe owaani. Nawe, gamba eringʼana rimwi ego, omukori wa emirimu waani arahwena. 9Kora oni ndingi insi ya abhakuru bhaani, na niina abhasirikare bhanú bharingi insi waani. Hanú ndaakeerye oumwi ega, ‘Genda,’ rumwigo aragya. Na hanú ndaakeerye oundi, ‘Njo,’ rumwigo araaja. Na omukori wa emirimu waani, ndaamukeerye ega, ‘Kora ekintu nyabhurebhe,’ niigo arakora.”

10Hanú Yeesu yeegwa amangʼana gayo, akaruguura bhukongʼu. Akabhakeerya bhanú bhaaringa bharasoorana nawe ega, “Ndabhakeerya obhuheene ega, kora gati ya Abhaisiraeri bhonsego, ntararora omuntu wowonse wa eimani enene kya unu! 11Ndabhakeerya ega, abhantu abhaaru bharireka mbaara gyonsego gya ekyaro okusoha mubhukama bhwa murwire. Bhariija okurya munyangi irya hamwi na bhajaaji bheetu Abhurahamu, Esaaka na Yakobho. 12Nawe, bhanú obhukama bhuyo m-bwabho, bharyeswa kibhara mukisunte, na eyo, bharikuura na okusya ameeno.”

13Mbe, Yeesu akamukeerya omukuru wa abhasirikare uyo ega, “Genda iika. Na riraakoreke kya ego wikiriirye.” Omukori wa emirimu waaye akahwena kwa eribhaga riyoriyo.

Yeesu arahwenʼya abharweri abhaaru

(Mariko 1:29-34; Ruuka 4:38-41)

14Kimwi Yeesu akahika owa Petero. Hanú yaasoha munyumba, akanyoora ngʼinabhyara waabho Petero areeri kubhuriri, yaana ehooma enduru. 15Yeesu akamukuunʼya okubhoko, rumwigo akahwena ehooma irya. Nho, akeemuka, akaamba okumukorera ebhyakurya Yeesu.

16Hanú yaahika mugoroobha, bhakamureetera Yeesu abhantu abhaaru bhanú bhaaringa na ebhihwi. Wonse akakenyia ebhihwi bhiyo kwa okugamba eringʼana eryenego. Kweki akahwenʼya abharweri bhonsego. 17Gayo gaakoreka, naho rikunaane eringʼana rinú ryagambwa eguru yaaye na omurooti Isaaya ega,

“Yaagega obhunyooheeru bhwetu,

yaagega amarweri geetu.”8:17 Maaha mukitabho kya Isaaya 53:4.

Yeesu arahairira bhanú bhareenda okumusoorana

(Ruuka 9:57-62)

18Yeesu hanú yaarora omuganda gwa abhantu abhaaru bhamwinaariri, akabhakeerya abheehigira bhaaye ega, bhaambuke enyanja bhagye ngʼambu. 19Mbe, omwihigirya oumwi wa amaragiriryo akaaja ku Yeesu, akamukeerya ega, “Ee Omwihigirya, hohonse hanú oraagye, ndakusoorana.” 20Yeesu akamukyukya ega, “Ebhibhwe bhiina amasana na ebhinyonyi bhiina amasu, nawe, Omwana wa Adamu,8:20 Omwana wa Adamu. Kwa okutumira eriina riyo, Yeesu yaaringa areegamba omwene. Ensonga ya eriina riyo niiga, omuntu unú yaahaanwa obhuturo okurwa ku Waryubha. Maaha mukitabho kya Danyeri 7:13-14, kasi maaha Omwana wa Adamu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. ataana kora aha okuraarya omutwe gwaye!”

21Mbe, oumwi gati ya bhanú bhaaringa bharamusoorana Yeesu akamukeerya ega, “Ee Omukuru, unyikiririrye ngende mbere okumubhiika taata.” 22Nho, Yeesu akamukyukya ega, “Uuwe nsoorana, tiga abhaku8:22 Abhaku. Maaha mukitabho kya Abhaefeso 2:1. bhabhiike abhaku bhaabho.”

Yeesu aratendya omuyaga omuhaari munyanja

(Mariko 4:35-41; Ruuka 8:22-25)

23Mbe, Yeesu hamwi na abheehigira bhaaye, bhakariina mubhwato. 24Hanú bhaahika gatigati ya enyanja, rumwigo omuyaga omuhaari bhukongʼu gukeebhuka na amabhooka gakaamba okukundikirya obhwato. Nawe, Yeesu yaaringa areeri egintiro. 25Abheehigira bhaaye bhakamubhuukya, bhakakora ekituri ega, “Ee Omukuru, otutuurye! Turasika!”

26Yeesu akabhakeerya ega, “Bheenyu abhantu bha eimani enke, kwaki muroobhoha?” Nho, akeemuka, akakemera omuyaga na enyanja. Rumwigo, enyanja ekatenda. 27Abheehigira bhaaye bhakaruguura, bhakagamba ega, “Omuntu unu ngʼ-wa egaki? Kora omuyaga na amabhooka, bhiramwigwa!”

Yeesu arakenyia ebhihwi okurwa kubhantu abhabhiri

(Mariko 5:1-20; Ruuka 8:26-39)

28Yeesu hanú yaahika mukyaro kya Abhagadara,8:28a Abhagadara. Amangʼoore agandi ga akare aga Ekiyunani garagamba ega, Abhagerasi. ngʼambu ya enyanja, akasikana na abhantu abhabhiri bhanú bhaana ebhihwi, bhararwira mugimbihira.8:28b Mugimbihira. Yaaringa emiira ya Abhayahudi okubhiika abhantu mumasana ganú gaaringa munkuku, agandi bhaaringa bharabhaaja abheene. Abhantu bhayo, bhaaringa abhajuuru, kora atariho omuntu unú yaasakyanga okuhita kunjira iyo. 29Mbe, ebhihwi bhikakora ekituri bhikagamba ega, “Ee Omwana wa Waryubha, uuna enyanko-ki na bheetu, oratutuna? Bhoono, uujiri okutusikya enú eribhaga ryetu ritarahika?” 30Haangʼi hayo, ryaringa-ho erihijo erinene rya egimbiiji girariisya. 31Kimwi ebhihwi bhiyo bhikamwisasaama Yeesu ega, “Nyoore oratukenyia, otwikiririrye tusohe mwihijo rya egimbiiji girya.” 32Yeesu akabhikeerya ega, “Mugende!” Mbe, ebhihwi bhikarwa kubhantu bhayo, bhikagya na okusoha kwa eginguru mugimbiiji giyo. Hayohayo, erihijo ryonsego rikaharamuka kumuhiringito omuhaari, rikasika ryonsego mumanji.

33Abhariisya bha egimbiiji giyo, bhakakenya okugya mumugi, bhakakeerya abhantu amangʼana gonsego ganú gaabhanyoora abhantu bhanú bhaaringa na ebhihwi. 34Mbe, abhantu bhonsego bha mumugi guyo, bhakakenya okugya okurora Yeesu. Hanú bhaamurora, bhakamukomererya ega, arwe mukyaro kyabho.

9

Yeesu arahwenʼya omurweri wa omujimu

(Mariko 2:1-12; Ruuka 5:17-26)

1Mbe, Yeesu akariina mubhwato, akaambuka enyanja ya Gariraaya kweki, akahunjuka mumugi gwa Kaperinaumu enú yaaringa areekara. 2Hanú yaahika, abhantu bhakamureetera omurweri wa omujimu, areeri kwisayenge. Hanú Yeesu yaarora ekikorwa kya abhantu bhayo, akamanya ega, bhaaringa na eimani, akamukeerya omurweri uyo ega, “Omwana waani, ikongʼererya! Wabhiirwe obhusarya bhwaho.”

3Nho, abheehigirya bha amaragiriryo, bhanú bhaaringa-ho bhakeegambira mumitima gyabho ega, “Omuntu unu aramujabhura Waryubha!” 4Nawe, Yeesu akamanya gonsego ganú bhaaringa bhareeganirirya, akabhabhuurya ega, “Kwaki mureeganirirya amabhiibhi mumitima gyenyu? 5Erinyoohu n-diiha, okumukeerya omurweri ega, ‘Wabhiirwe obhusarya bhwaho,’ kasi okumukeerya ega, ‘Imirira, ogende’? 6Nawe, ndeenda mumanye ega, Omwana wa Adamu yaana obhuturo bhwa okwabhira obhusarya mukyaro hanu.” Hanú yaamara okugamba gayo, akamukeerya omurweri uyo ega, “Imirira! Witiike erisayenge ryaho, ogende iika owaaho.” 7Hayohayo, akeemirira, akagya iika owaaye. 8Hanú abhantu bhaarora gayo, bhakaruguura na okoobhoha bhukongʼu. Bhakamugungya Waryubha unú yaahaana abhantu obhutungi bhuyo.

Yeesu aramubhirikira Mataayo amusoorane

(Mariko 2:13-17; Ruuka 5:27-32)

9Yeesu hanú yeemuka hayo, akasikana kunjira na omutobhya wa erigooti oumwi unú arabhirikirwa Mataayo, yeekeeri mukihuuna kya okutobherya erigooti. Kimwi Yeesu akamukeerya ega, “Nsoorana.” Mataayo akeemirira rumwigo, akamusoorana Yeesu.

10Mbe, Yeesu hanú yaaringa yeekeeri okurya ebhyakurya munyumba ya Mataayo, abhatobhya bha erigooti abhaaru na abhasarya abhandi bhakaaja bhakeekara hamwi na Yeesu na abheehigira bhaaye. 11Abhafarisaayo hanú bhaarora gayo, bhakabhuurya abheehigira bhaaye ega, “Ndeegwa, omwihigirya weenyu ararya hamwi na abhatobhya bha erigooti9:11a Abhatobhya bha erigooti. Abhayahudi abhaaru bhaaringa bharabhajeera bhukongʼu abhatobhya bha erigooti, kwa okubha bhaabhandiriryanga abhantu okuriha erigooti okukira kya ego yeenderwanga. Kiyo nkyo kyakora abhantu bhakamaaha abhatobhya bha erigooti ega, m-basarya. Maaha Abhatobhya bha erigooti mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. na abhakori bha obhusarya?9:11b Abhakori bha obhusarya. Abhafarisaayo bhaaringa bharagwata bhukongʼu amaragiriryo ga Waryubha. Bhanú bhataaringa bharagagwata amaragiriryo na egimiira gyabho ginú bhoongerya, bhaabhabhirikiranga ega, abhakori bha obhusarya.

12Yeesu hanú yeegwa amangʼana gayo, akabhakeerya ega, “Abhantu bhanú bhataringi abharweri bhatakwenda omureri, nawe abharweri mbo bharamwenda! 13Mbe, mwihigire ensonga ya amangʼana ganu ega, ‘Ndeenda mubhe na ekyabhira okukira okuruusya ekimwenso.’9:13 Maaha mukitabho kya Hosia 6:6. Oni nonse ntaajiri okubhirikira abhantu bhanú bhareerora ega, m-baheene, nawe, niijiri okubhirikira abhasarya bhamwihunjurire Waryubha.”

Yeesu araringʼaanʼya ameehigiryo ga akare na amahya

(Mariko 2:18-22; Ruuka 5:33-39)

14Nho, abheehigira bha Yoana Omubhatiiji, bhakaaja ku Yeesu, bhakamubhuurya ega, “Bheetu na Abhafarisaayo tureeyima ebhyakurya. Ndeegwa, abheehigira bhaaho bheeki, bhatakwiyima ebhyakurya?” 15Yeesu akabhakyukya ega, “Abhantu bhanú bharaarikirwe mubhwenga, bharatura egaki okusurumbara, eribhaga bharingi hamwi na omuteti? Nawe, eginsiku giriija, ginú omuteti ariruusibhwa gati ya abhageni bhaaye. Hayo nho, bhariiyima okurya ebhyakurya.

16“Atariho omuntu unú aratuma ekiraka ekihya kumwenda gwaye omugotu. Nyoore arakora ego, ekiraka ekihya kirataamura omwenda guyo na hayo harataamuka bhukongʼu. 17Kweki, atariho omuntu unú aratuura edivai9:17 Edivai. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. enhya muginsaho gya amaseero amagotu. Nyoore arakora ego, eginsaho giyo, girabhaaruka, na edivai ereetika na eginsaho gyonse girasarika. Nawe, oranyoora abhantu bharatuura edivai enhya muginsaho eginhya. Hayo nho, eginsaho eginhya na edivai enhya bhyonsego bhirabha bhwaheene.”

Yeesu arahwenʼya omukari na okuhyukya omuhara

(Mariko 5:21-43; Ruuka 8:40-56)

18Yeesu hanú yaaringa akyabhakeerya gayo, rumwigo omutungi oumwi akahika, akatema ebhiru embere yaaye, akamukeerya ega, “Omuhara waani akwiri bhoonwego! Nawe, tugende omutuurire okubhoko kwaho, wonse araabhe omuhoru kweki.” 19Kimwi, Yeesu akagya nawe, hamwi na abheehigira bhaaye.

20Mbe, kwibhaga riyoriyo omukari oumwi unú yaaringa aranyankibhwa na obhurweri bhwa obhureegu kwa emyaka ekumi na ebhiri, akaaja enyuma ya Yeesu, akakuunʼya eripindo rya omwenda gwaye. 21Yaakora ego, kwa okubha yeegambira mumutima gwaye ega, “Nyoore ndaakuunʼye eripindo rya omwenda gwaye ego, ndahwena.” 22Niigo yaarikuunʼya ego, hayohayo Yeesu akeekyukya akamumaahirira akamukeerya ega, “Ee omuhara waani, kongʼa omutima! Eimani yaaho ekuhwenerye!” Hayohayo, omukari uyo, akahwena.

23Mbe, hanú Yeesu yaahika iika owa omutungi urya, akanyoora abhantu abhaaru bheekumeenʼye muruku, enu bharakuura bhukongʼu, na abhandi bharatema ebhironge bhya ekiriro.9:23 Bharatema ebhironge bhya ekiriro. Abhayahudi bhaaringa na egimiira gya okutema ebhironge muruku, okoorokya ega, bharafumba.24Yeesu akabhakeerya ega, “Murwe hanu! Omuhara unu atarakwa, nareeri.” Hanú bheegwa ego, bhakamuseka Yeesu. 25Hanú abhantu bhonsego bhaahurukibhwa kibhara, Yeesu akasoha munyumba, akamugwata okubhoko omuhara uyo, kimwi omuhara uyo akeemirira! 26Amangʼana gayo, gakanyaragana mukyaro kiyo kyonsego.

Yeesu arahwenʼya abhahoku bhabhiri

27Yeesu hanú yaarwa eyo, abhahoku bhabhiri bhakamuseeta, bhakamubhirikira kwa eriisi erinene ega, “Ee Omuhiiri Daudi,9:27 Omuhiiri Daudi. Abhayahudi bhaaringa bhareesiga ega, Masiha arirwa muhamati ya omukama Daudi. Maaha mubhitabho bhya Egijabhuri 89:3-37; Jeremia 23:5-6; Ejekieri 34:23-24. Maaha Daudi na Kiristu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. turakwisasaama otumaahire ekyabhira!” 28Yeesu hanú yaasoha munyumba nyabhurebhe, abhahoku bhayo bhakamuseeta muyo. Mbe, Yeesu akabhabhuurya ega, “Bhoono, mureekirirya ega, ndatura okubhahwenʼya?” Bhakamukyukya ega, “Ee, Omukuru!” 29Nho, Yeesu akakuunʼya ameeso gaabho, akabhakeerya ega, “Ekoreke kubheenyu kya ego mureekirirya.” 30Hayohayo, ameeso gaabho gakaribhuka, bhakatura okurora. Yeesu akabhakemera kwa obhururu ega, “Mutamukeerya omuntu wowonse amangʼana ganu!” 31Nawe, bheeki bhakagya, bhakanyaraganʼya amangʼana eguru yaaye, mukyaro kiyo kyonsego.

Yeesu arahwenʼya erimuumu

32Hanú abhahoku bhayo bhaarwanga hayo, nho abhandi bhakamureetera Yeesu omuntu oumwi, unú yaaringa agwatirwe na ekihwi, na kikamukora abhe erimuumu. 33Yeesu akakenyia ekihwi kiyo, na hayohayo omuntu uyo, akaamba okuhaira. Omuganda gwa abhantu bhanú bhaaringa-ho bhakaruguura bhukongʼu, bhakagamba ega, “Ritakeebhukiri eringʼana kya rinu mukyaro kya Isiraeri kyonsego!” 34Nawe, Abhafarisaayo bhakagamba ega, “Arakenyia ebhihwi kwa eginguru gya Erisambwa, omukuru wa ebhihwi!”

Yeesu aramaahira abhantu ekyabhira

35Yeesu yaaringa areenaara mumigi gyonsego na mubhijiji, areehigirya mumasinagogi gaabho, na okuraarika Amangʼana Amajomu eguru ya obhukama bhwa murwire, na okuhwenʼya amarweri gonsego na obhunyooheeru bhwa amanga gonsego. 36Yeesu hanú yaarora emiganda gya abhantu, akabhamaahira ekyabhira, kwa okubha bhaaringa bharanyanka na bhataaringa na abhantu bha okubhabheera. Bhaaringa kya amangʼondi ganú gataana omuriisya. 37Nho, akabhakeerya abheehigira bhaaye ega, “Omugeso m-mwaru, nawe, abhagesi m-bake.9:37 Omugeso m-mwaru, nawe, abhagesi m-bake. Ensonga yaaye niiga, abhantu abhaaru bhareenda okumwikirirya Yeesu, nawe m-bantu abhakego bhanú bharatura okubharaarikira amangʼana amajomu eguru yaaye.38Kwa ego, mumusabhe Waryubha omwene omugunda, naho atume abhagesi abhandi mumugunda gwaye, bhagese.”

10

Yeesu aratuma abheehigira bhaaye ekumi na bhabhiri

(Mariko 3:13-19, 6:7-13; Ruuka 6:12-16, 9:1-6)

1Kimwi, Yeesu akabhirikira abheehigira bhaaye ekumi na bhabhiri, akabhahaana obhuturo bhwa okukenyia ebhihwi ebhibhiibhi na okuhwenʼya amarweri gonsego na obhunyooheeru bhwa amanga gonsego. 2Amariina ga abhatumwa10:2 Abhatumwa. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. ekumi na bhabhiri bhayo n-ganu,

Simoni unú Yeesu yaamutoga Petero, na Andurea omumura waabho, Yakobho na Yoana abhamura bha Jebhedayo, 3Firipo, Bhatoromayo, Tomaso, Mataayo unú yaaringa omutobhya wa erigooti, Yakobho omumura wa Arifayo, Tadayo, 4Simoni Omukananaayo10:4 Simoni Omukananaayo. Eriina ryaye erindi m-Mujeroote. Amariina gayo gonsego ensonga yaago niiga, omuntu unú yaaringa arwaniri eriihe rya okwiyagaara kwa ekyaro kyaye okurwa mubhutungi bhwa Abharuumi. Maaha mukitabho kya Ruuka 6:15. na Yuda Esikariote unú yaamara akamuriira eniku.

5Mbe, Yeesu akabhatuma abhatumwa bhaaye ekumi na bhabhiri bhayo, akabharagirirya ega, “Mutagenda kubhantu bhanú bhataringi Abhaisiraeri, kweki mutasoha mumugi gogonse gwa Abhasamaria. 6Nawe, mugende ku Bhaisiraeri, bheeki n-kya amangʼondi ganú gaabhura. 7Hanú muraagyenga, muraaraarikenga ega, ‘Obhukama bhwa murwire bhuringi haangʼi.’ 8Muhwenʼye abharweri, muhyukye abhaku, muraame abha obhugenge na mukenyie ebhihwi. Mwahaanwa obhuturo bhuyo bhusa, na bheenyu bhonse, mubheere abhandi bhusa. 9Mutagega egijahaabhu na egimbirya gyogyonse muginsakwa gyenyu. 10Mutagega eginsaho, kasi emyenda gya okuswenʼya, kasi eginkeeto, kasi egingʼimbo. Kira omukori wa emirimu areenderwa okurihwa amariho gaaye.

11“Omugi gogonse kasi ekijiji kyokyonse kinú murisoha-mo, mutune omuntu omuheene, unú araabhagenihye iika owaaye. Bheenyu, mwikare iika owaaye okuhikira eribhaga rinú muriimuka hayo. 12Hanú murasoha iika owaaye, mubhakeeranʼye abhantu bha iika hayo. 13Mbe, nyoore iika hayo, bhariho abhantu abhaheene, bhanú bharabhagenihya, mubhanonke na omurembe okurwa ku Waryubha. Nawe, nyoore bhatakwenderwa okunyoora omurembe guyo, gubhahunjukire bheenyu. 14Nyoore muraahike munyumba yoyonse, kasi kumugi gogonse, na abhantu bha hayo bhaange okubhagenihya kasi okubheetegeerera, mwimuke ahasi hayo enu murakungʼunta oruteeri okurwa kumaguru geenyu.10:14 Murakungʼunta oruteeri okurwa kumaguru geenyu. Ensonga yaaye niiga, Waryubha yaangiri abhantu bha ahasi hayo, kwa okubha bhonse bhaangiri abhatumwa bhaaye.15Ndabhakeerya obhuheene ega, kurusiku rwa okubhutura ekiina, Waryubha aribhajibhya bhururu, abhantu bha omugi guyo, okukira kya ego aribhajibhya abhantu bha Sodoma na Gomora!10:15 Sodoma na Gomora. M-migi ginú Waryubha yaasikya kwa ekisigo kya obhusarya bhwa abhantu bhaagyo. Maaha mukitabho kya Obhwambiro 19:1-29.

Enyanko inú eriija

(Mariko 13:9-13; Ruuka 21:12-17)

16“Mwitegeerere, ndabhatuma kya amangʼondi gati ya eginsuuji. Kwa ego, mubhe abhaangarariri kya enjoka, kweki mubhe abhanyoohu kya enguuti. 17Mwiyangararire na abhantu, kwa okubha bharibhahira mwibharaja, kweki bharibhatema mumasinagogi gaabho. 18Bharibhahiranga embere ya abhaanangwa na abhakama, kurusumo rwani. Muryenderwa okubha abheemiririri bhaani, embere yaabho na embere ya abhantu bhanú bhataringi Abhayahudi. 19Hanú bharibhahira bheenyu mwibharaja, mutariija okubha na enkubhi, eguru ya amangʼana ganú murigamba, kasi ega, murigamba egaki. Waryubha aribhahaana amangʼana ga okugamba kwibhaga riyo. 20Etaringi ega, bheenyu mbo murihaira, nawe Omutima wa Eseweenyu Waryubha, unú aringi munsi weenyu ngʼo arihaira.

21“Kwibhaga riyo, abhantu bharibhariira eniku abhamura bhaabho, naho bheetwe. Kweki, bhataata bharibhariira eniku abhaana bhaabho, naho bheetwe. Abhaana bhonse bharibharwanʼya abheebhuri bhaabho na okubheeta. 22Abhantu bhonsego bharibhajimira kurusumo rwa eriina ryani. Nawe, wowonse unú ariigumirirya okuhikira kubhuteero, ngʼo Waryubha arimutuurya. 23Nyoore bharibhakenyia okurwa mumugi ogumwi, mungʼosere mumugi ogundi. Ndabhakeerya obhuheene ega, mutarikunaanʼya emigi gyonsego gya Isiraeri, Omwana wa Adamu atarahunjuka.

24“Omwihigira atakumukira omwihigirya waaye, kora omugaya atakumukira omukuru waaye. 25Omwihigira areenderwa abhe kya ego omwihigirya waaye aringi, na omugaya wonse abhe kya ego omukuru waaye aringi. Nyoore oni omukuru weenyu, bharambirikira Bherijebhuri,10:25 Bherijebhuri. Rinu ni-riina erindi rya Erisambwa, omukuru wa ebhihwi bhyonsego. bhoono, bhataribhabhirikira bheenyu, amariina amabhiibhi bhukongʼu?

Mumoobhohe Waryubha omwenego

(Ruuka 12:2-9)

26“Mbe, mutabhoobhoha abhantu bhayo, kwa okubha ritariho eringʼana rinú riibhisiri, rinú ritaritubhurwa, kora ritariho rinú ribhisirwe, rinú ritarimaahikana. 27Amangʼana gogonse ganú ndabhakeerya kwa ekinyerera, mugagambe kubhurabhu. Kweki, amangʼana gogonse ganú mureegwa okurwa kuoni kabhejyo, mugaraarike kubhurabhu. 28Mutoobhoha bhanú bharabheeta omubhiri, nawe, bhatakutura okwita emitima gyenyu. Bheenyu mumoobhohe Waryubha omwenego, kwa okubha weeki ngʼo aratura okusikya omubhiri, hamwi na emitima gyenyu mumururo gunú gutakusima.

29“Ebhisanje ebhibhiri bhiraguribhwa kwa obhuguri obhuke. Kora ego, kitariho kora ekisanje ekimwi kinú kirakwa bira obhuhanje bhwa Eseweenyu. 30Nawe bheenyu, Waryubha amanyiri kora erisaabhu rya egintuukya gya emitwe gyenyu. 31Kwa ego, mutoobhoha, kwa okubha bheenyu muuna obhwera okukira erihijo rya ebhisanje ebhyaru.

32“Omuntu wowonse unú aranyikirirya embere ya abhantu, oni nonse ndimwikirirya embere ya Taata owa murwire. 33Nawe, omuntu wowonse unú aranyanga embere ya abhantu, na oni ndimwanga embere ya Taata owa murwire.

Yeesu areeteri obhwahukani

(Ruuka 12:51-53, 14:26-27)

34“Muteeganirirya ega, niijiri mukyaro kinu okureeta omurembe. Tiigo-ha! Ntaaja okureeta omurembe, nawe naaja okureeta obhwahukani. 35Niijiri okureeta obhwahukani gati ya omumura na esewaabho, omuhara na ngʼina waabho, na gati ya omukamwana na ngʼinabhyara waabho. 36Abhasigu bha omuntu m-ba iika owaaye.10:35-36 Maaha mukitabho kya Mika 7:6. 37Omuntu wowonse unú ahanjiri esewaabho kasi ngʼina waabho okukira oni, uyo atakutura okubha omwihigira waani. Kora, wowonse unú ahanjiri omumura waaye, kasi omuhara waaye okukira oni, uyo wonse atakutura okubha omwihigira waani. 38Omuntu wowonse unú atakugega omusarabha10:38 Atakugega omusarabha. Ensonga ya okugega omusarabha niiga, okwikirirya enyanko yoyonse irya kasi kora okukwa okurekana na okugwatana na Yeesu. gwaye, kurusumo rwani, uyo atakutura okubha omwihigira waani. 39Omuntu wowonse unú areenda okuhonʼya obhuhoru bhwaye bhwa mukyaro munu, aribhubhurya obhuhoru bhwa koko. Nawe, omuntu unú araruusya obhuhoru bhwaye kurusumo rwani, arinyoora obhuhoru bhwa koko.

Omutuho gunú abheehigira bha Yeesu bharinyoora

(Mariko 9:41)

40“Omuntu wowonse unú arabhagenihya bheenyu, arangenihya oni. Na wowonse unú arangenihya oni, aramugenihya Waryubha unú yantumiri oni. 41Omuntu wowonse unú aramugenihya omurooti, kwa okubha m-murooti, arinyoora omutuho okurwa ku Waryubha kya gunú omurooti arinyoora. Na wowonse unú aramugenihya omuheene kwa okubha m-muheene, arinyoora omutuho kya gunú omuheene arinyoora. 42Ndabhakeerya obhuheene ega, wowonse unú aramuhaana ekikombe kya amanji amamititu oumwi gati ya abhake bhanu, kwa okubha m-mwihigira waani, omutuho gwaye gutaribhura.”

11

1Yeesu hanú yaamara okubharagirirya abheehigira bhaaye ekumi na bhabhiri bhayo, akeemuka hayo, akagya okwihigirya na okuraarika mumigi egindi gya Gariraaya.

Yoana Omubhatiiji aratuma abheehigira bhaaye ku Yeesu

(Ruuka 7:18-35)

2Eribhaga riyo, Yoana Omubhatiiji yaaringa abhoherwe mwigereja. Akeegwa amangʼana eguru ya Kiristu Omutuurya, nho akabhatuma abheehigira bhaaye kumwene, bhamubhuurye ega, 3“Uuwe nuuwe unú ariija,11:3 Uuwe nuuwe unú ariija. Amangʼana ganu garamuhairira Masiha. Ni-ringʼana rya Ekiebhurania ensonga yaaye niiga, Kiristu. Maaha Kiristu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. kasi tuganyirire oundi?”

4Yeesu akabhakyukya abheehigira bhayo ega, “Mugende mukeerye Yoana gonsego ganú muruuji, na ganú mwigwiri. 5Abhahoku bhararora, abhabheeru bharagenda, abhagenge bharahwenibhwa, abharibhu bha amatwi bhareegwa, abhaku bharahyukibhwa na abhatobhu bhararaarikirwa Amangʼana Amajomu ga Waryubha.11:5 Omurooti Isaaya yaaroota ega, Kiristu arakora emirimu giyo gyonsego. Maaha mukitabho kya Isaaya 35:5-6, 61:1. 6Nyakara omuntu unú atakubhurya eimani yaaye kuoni.”

7Hanú abheehigira bha Yoana bhaaringa bheemukiri, Yeesu akaamba okukeerya emiganda gya abhantu eguru ya Yoana. Akabhabhuurya ega, “Bhoono, mwagya okumaaha-ki kukibhara eyo? Obhunyanki bhunú bhurahuutwa na omuyaga? Tiigo-ha! 8Bhoono, mwagya okumaaha-ki? Mwagya okumumaaha omuntu unú yeebhoheri emyenda emijomu gya obhuguri? Abhantu bhanú bhareebhoha emyenda emijomu gya obhuguri, oranyoora bhareekara muginyumba gya ekikama. 9Bhoono, mwagya okumaaha-ki? Mwagya okumumaaha omurooti? Obhuheene! Nawe, ndabhakeerya ega, Yoana m-mukuru okukira omurooti wowonse. 10Weeki ngʼo amangʼana eguru yaaye gaangʼoorwa mu Mangʼoore Amarabhu ega, ‘Maaha, ndamutuma omuchaama waani akukangatire, naho akuseemerye enjira.’11:10 Maaha mukitabho kya Maraki 3:1. 11Yeesu akagamba kweki, “Ndabhakeerya obhuheene ega, ataakeebhukiri kora omuntu oumwi okurwa kurwibhuro rwa omukari, unú yaabha omukuru okukira Yoana Omubhatiiji. Nawe, omuke okukira bhonsego mubhukama bhwa murwire, ngʼo omukuru okumukira Yoana Omubhatiiji. 12Okwambira kuginsiku gya Yoana Omubhatiiji okuhikira nawanyareero, obhukama bhwa murwire bhuraangwa kwa eginguru, na abhantu abharuru bharasakya okubhutumbarira kwa eginguru. 13Abharooti bhonsego na amaragiriryo ga Musa, bhaaruusya obhurooti okuhikira eribhaga rinú Yoana yaamaahikana. 14Mbe, nyoore mureekirirya obhurooti bhwabho, Yoana ngʼo Eriya unú yaagambwa ega, ariija.11:14 Eriya unú yaagambwa ega, ariija. Eriya m-murooti wa akare. Maaha mukitabho kya 1 Abhakama 17 okuhikira 2 Abhakama 2. Abhayahudi bhaaringa bhareesiga ega, omurooti Eriya ariija kweki, okuseemya okuuja kwa Kiristu. Maaha mukitabho kya Maraki 4:5-6.15Unú yaana amatwi, yeegwe!

16“Bhoono, abhantu bha orwibhuro runu, mbahunkanʼye naki? Bharahunkana na abhaana bhanú bhareekara mumudiira bharabhirikira abharikyabho na okubhakeerya ega, 17‘Twabhatemera ekironge, nawe, mutaabhina! Twabheembira ameembo ga okufumba, nawe, mutaakuura.’ 18Ndagamba ego, kwa okubha Yoana Omubhatiiji hanú yaaja, ataaryanga ebhyakurya bhya iika, kora ataanywanga edivai. Abhantu bhakagamba ega, ‘Unu yaana ekihwi ekibhiibhi!’ 19Omwana wa Adamu yaajiri, ararya ebhyakurya na okunywa edivai, abhantu bhakagamba ega, ‘Maaha! Unu m-muhubhaaru na omureebhi, kweki m-musaani wa abhatobhya bha erigooti na abhakori bha obhusarya!’ Nawe, egintungwa gya Waryubha giroorokereribhwa ega, n-gya maheene kwa enjira ya amakorwa ga abhantu bhaaye.”

Yeesu arakemera abhantu mumigi ginú bhamwangiri

(Ruuka 10:13-15)

20Nho, Yeesu akaamba okukemera abhantu bha mumigi ginú yaakora-mo ebhika ebhyaru, kwa okubha abhantu bhayo, bhateehunjurira Waryubha okurwa mubhusarya bhwabho. 21“Murikirora-ko bheenyu abhantu bha mumugi gwa Korajini! Murikirora-ko bheenyu abhantu bha mumugi gwa Bhetisaida! Nyoore ebhika bhinú bhyakoreka kubheenyu hanu, bhikaakorekeri mumigi gya Tiro na Sidoni, singa bhaamara akare okumwihunjurira Waryubha, kwa okwibhoha amagunira na okwihaka eriibhu. 22Nawe, ndabhakeerya ega, kurusiku rwa okubhutura ekiina, Waryubha aribhajibhya bheenyu bhururu, okukira kya ego aribhajibhya abhantu bha mumigi gya Tiro na Sidoni.11:22 Tiro na Sidoni. Abhantu bha mumigi gya Tiro na Sidoni bhataaringa Abhayahudi, bhaaringa abhapagaani. Kweki, Abhayahudi bhaaringa bhabhamanyiri ega, m-bantu bha obhusarya bhukongʼu. Maaha mubhitabho bhya Amosi 1:9-10; Joeri 3:4.23Na bheenyu, abhantu bha mumugi gwa Kaperinaumu, bhoono mureeganirirya ega, Waryubha aribhariinʼya okuhikira murwire? Muriituumibhwa okuhikira mumururo gunú gutakusima,11:23a Mumururo gunú gutakusima. Ekiyunani kiragamba ega, kujimu. kwa okubha ebhika bhinú bhyakoreka kubheenyu, bhikaakorekeri mumugi gwa Sodoma,11:23b Sodoma. M-mugi gunú Waryubha yaasikya kwa ekisigo kya obhusarya bhwa abhantu bhaago. Maaha mukitabho kya Obhwambiro 19:1-29. omugi guyo gukaabheeri-ho nawanyareero. 24Nawe, ndabhakeerya ega, orusiku rwa okubhutura ekiina, Waryubha aribhajibhya bheenyu bhururu okukira kya ego aribhajibhya abhantu bha mumugi gwa Sodoma.”

Yeesu n-hasi ha okumuunyira

(Ruuka 10:21-22)

25Eribhaga riyo, Yeesu akagamba ega, “Ee Taata, Omukuru wa orwire na ekyaro, ndakukumya kwa okubha amangʼana ganú obhabhisiri abhangʼeeni na abhasomi, obhatubhuriiri abhantu bhanú bhaana eimani kya abhaana abhake. 26M-bwaheene, Taata, kwa okubha ego niigo yaakujomera.”

27Kimwi Yeesu akagendererya okubhakeerya abhantu ega, “Taata amariri okungʼaana amangʼana gonsego. Atariho omuntu wowonse unú amumanyiri Omwana, nawe, Taata omwenego. Na atariho omuntu wowonse unú amumanyiri Taata, nawe, Omwana omwenego, na omuntu wowonse unú Omwana areende okumutubhurira.

28“Muuje kuoni, bheenyu bhonsego bhanú muranyanka na okuhigwa na emijigo, na oni ndibhamuunyia. 29Mwibhohere ejeeki yaani, na mwihigire okurwa kuoni, kwa okubha oni m-munyoohu na omwisuuhya wa omutima, na bheenyu murinyoora obhujomerwa mumitima gyenyu, 30kwa okubha ejeeki yaani ni-nyoohu na omujigo gwani m-muhuhu.”

12

Yeesu ngʼo Omukuru wa orusiku rwa Esabhato

(Mariko 2:23-28; Ruuka 6:1-5)

1Orusiku orumwi rwa Esabhato, Yeesu hamwi na abheehigira bhaaye, bhaaringa bharahita mumigunda gya egingano. Abheehigira bhaaye, bhakeegwa omweko bhakabhuna ebhigara bhya egingano na okurya eginheke. 2Hanú Abhafarisaayo12:2a Abhafarisaayo. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bhaarora gayo, bhakamukeerya Yeesu ega, “Maaha, abheehigira bhaaho bharakora ganú gatakwikiriribhwa okukoreka orusiku rwa Esabhato!”12:2b Orusiku rwa Esabhato. Rwaringa n-dusiku rwa okumuunya na okumusyengera Waryubha. Eteekiriribhwa okukora emirimu gyogyonse. Maaha mubhitabho bhya Okuhuruka 20:8-11, 34:21; Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 5:12-15, 23:25, kasi maaha Esabhato mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.

3Yeesu akabhakyukya ega, “Bhoono, bheenyu mutarasoma mu Mangʼoore Amarabhu kya ego Daudi12:3a Daudi. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. yaakora, hanú weeki na abharikyaye bheegwa omweko?12:3b Maaha mukitabho kya 1 Samweri 21:1-6.4Yaasoha munyumba ya Waryubha, akarya emikaate ginú gyaringa giteerwe embere ya Waryubha. Weeki hamwi na abharikyaye, bhateekiriribhwanga okugirya, nawe, bhanú bheekiriribhwanga okugirya m-basyengeri12:4 M-basyengeri. Maaha Abhasyengeri mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. abheenego. 5Kweki bhoono, mutarasoma amaragiriryo ga Musa, ganú garagamba eguru ya abhasyengeri bhanú bharakora emirimu mwisyengerero erikuru rya Waryubha12:5a Mwisyengerero erikuru rya Waryubha. Maaha Erisyengerero erikuru rya Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. orusiku rwa Esabhato?12:5b Maaha mukitabho kya Okubhara 28:9-10. Bhatakugwata amaragiriryo ga Esabhato, nawe, Waryubha atakubhabhara ega, m-basarya. 6Nawe, ndabhakeerya ega, ariho hanu omukuru okukira erisyengerero. 7Nawe, nyoore mukaamanyiri ensonga ya amangʼana ganu ega, ‘Ndeenda mubhe na ekyabhira okukira okuruusya ekimwenso,’12:7 Maaha mukitabho kya Hosia 6:6. mutakaabhabhuturiiri ekiina abhantu bhanú bhataana obhusarya bhobhonse. 8Omwana wa Adamu ngʼo Omukuru wa Esabhato.”

Yeesu aramuhwenʼya omuntu orusiku rwa Esabhato

(Mariko 3:1-6; Ruuka 6:6-11)

9Yeesu akeemuka hayo, akagya mwisinagogi ryabho. 10Mwisinagogi muyo, yaaringa-mo omuntu unú okubhoko kwaye kwaringa na omujimu. Na bhaaringa-mo Abhafarisaayo bhanú bheendanga okumujongera Yeesu. Kwa ego, bhakamubhuurya ega, “Amaragiriryo ga Waryubha garatwikiririrya okuhwenʼya omuntu, orusiku rwa Esabhato?”

11Nawe, Yeesu akabhakeerya ega, “Ngʼ-uuha gati weenyu unú yaana eringʼondi rimwi, hanú riraagwe mwituko orusiku rwa Esabhato, atakutura okurigwata na okuriruusya-mo? 12Mbe bhoono, omuntu ataana obhwera bhukongʼu okukira eringʼondi? Kwa ego, amaragiriryo ga Waryubha garatwikiririrya okukora amajomu orusiku rwa Esabhato.”

13Kimwi Yeesu akamukeerya omuntu uyo ega, “Imya okubhoko kwaho.” Hanú yeemya okubhoko kwaye, rumwigo kukahwena, kukabha okuhoru kya okundi kurya. 14Mbe, Abhafarisaayo bhakahuruka kibhara, bhakabhuuranʼya kya ego bharaamwite Yeesu.

Yeesu ngʼo omukori wa emirimu unú asorerwe na Waryubha

15Yeesu akamanya eniku ya Abhafarisaayo bhayo, akarwa eyo. Omuganda gwa abhantu abhaaru bhakamusoorana, wonse akabhahwenʼya abharweri bhonsego. 16Nawe, akabhakaanʼya ega, bhatamutubhura kubhantu abhandi. 17Yaagamba ego, naho rikunaane eringʼana rinú Waryubha yaagamba okuhitira kumurooti Isaaya ega,

18“Maaha, unu ngʼo omukori wa emirimu waani unú mmusoreri.

Unu m-muhanje waani unú aransambaarukya omutima gwani.

Ndituura Omutima Omurabhu12:18 Omutima Omurabhu. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. eguru yaaye,

wonse aribharaarikira abhantu bha ebhyaro bhyonsego, amangʼana ga obhuheene.

19Atarihakaananʼya na abhantu kora okukorerana nabho ekituri,

kora omuntu wowonse atariigwa eriisi ryaye kunjira.

20Ataribhuna omunyooheeru wowonse kya omwanji gunú gwisisiri,

kora atarisikya wowonse unú aringi haangʼi okukwa kya orutambi runú ruraruusya engesi,

okuhikira eribhaga rinú arireeta obhutuurya okuhiga obhusarya bhonsego.

21Kweki, abhantu bha ebhyaro bhyonsego bharimwisigira omwenego.”12:18-21 Maaha mukitabho kya Isaaya 42:1-4.

Yeesu aragambwa ega, obhuturo bhwayebhurarwa ku Bherijebhuri

(Mariko 3:20-30; Ruuka 11:14-23)

22Kwibhaga riyo, Yeesu akareeterwa omuntu unú yaaringa agwatirwe na ekihwi, kikamuhokya na okumukora abhe erimuumu. Yeesu akamuhwenʼya, wonse akaamba okuhaira na okurora kweki. 23Abhantu bhonsego bhakaruguura bhukongʼu, bhakagamba ega, “Mbe, unu ataringi Omuhiiri Daudi?”12:23 Omuhiiri Daudi. Abhayahudi bhaaringa bhareesiga ega, Masiha arirwa muhamati ya omukama Daudi. Maaha mubhitabho bhya Egijabhuri 89:3-37; Jeremia 23:5-6; Ejekieri 34:23-24. Maaha Daudi na Kiristu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.

24Nawe, hanú Abhafarisaayo bheegwa gayo, bhakagamba ega, “Omuntu unú atakukenyia ebhihwi kwa obhutungi bhwaye, nawe, arakenyia kwa obhutungi bhwa Bherijebhuri,12:24 Bherijebhuri. Ni-riina erindi rya Erisambwa. omukuru wa ebhihwi bhyonsego.”

25Yeesu akamanya ganú bhaaringa bhareeganirirya, kwa ego akabhakeerya ega, “Obhukama bhobhonse bhunú bhwahukeeni kumiganda na okuhakaananʼya, bhutakutura okuguma. Na abhantu bha mumugi gogonse, bhanú bhaahukeeni miganda miganda bhanú bharahakaananʼya, bharigwa. 26Egoego, nyoore Erisambwa rirakenyia Erisambwa, obhukama bhwaryo bhurabha bhwiyangiri. Bhoono, obhukama bhwaryo mbuguma egaki? 27Mbe nyoore m-buheene ega, oni ndakenyia ebhihwi kwa obhutungi bhwa Bherijebhuri, bhoono abheehigira bheenyu bharakenyia kwa obhutungi bhwawi? Kwa ekisigo kiyo, bheeki mbo bharibhabhuturira ekiina bheenyu. 28Nawe, nyoore oni ndakenyia ebhihwi kwa obhutungi bhwa Omutima wa Waryubha, mbe mumanye ega, obhukama bhwa Waryubha bhumariri okubhahikiira. 29Omuntu aratura egaki okusoha munyumba ya omuntu owa eginguru, naho amuruusye ebhintu bhyaye, bira okumubhoha mbere, nho agege ebhintu bhyaye?

30“Omuntu wowonse unú ataringi hamwi na oni, aranyanga. Kweki, wowonse unú atakukumanʼya abhantu bha Waryubha hamwi na oni, arabhanyaraganʼya. 31Kwa ego ndabhakeerya ega, Waryubha aribhaabhira abhantu obhusarya bhwabho bhonsego na obhujabhuri bhwabho bhonsego, nawe, Waryubha ataribhaabhira abhantu bhanú bharajabhura Omutima Omurabhu. 32Kweki omuntu wowonse unú aragamba bhubhiibhi eguru ya Omwana wa Adamu, Waryubha arimwabhira. Nawe, wowonse unú aragamba eringʼana erya okujabhura Omutima Omurabhu, uyo Waryubha atarimwabhira kwibhaga rinu kasi rinú riraaja.

Abhantu bharamanyikana kwa amangʼana gaabho

(Ruuka 6:43-45)

33“Mukore omuti okubha omujomu, na emisumo gyago girabha emijomu, kasi mukore omuti okubha omubhiibhi na emisumo gyago girabha emibhiibhi. Kwa okubha kira omuti guramanyikana kwa emisumo gyago. 34Bheenyu orwibhuro rwa eginjoka! Muratura egaki okugamba amangʼana amajomu eribhaga bheenyu m-basarya? Ndagamba ego, kwa okubha kira omuntu arahaira ganú geejwiri mumutima gwaye. 35Omuntu wa enkoro enjomu aragamba amangʼana amajomu okurwa kumajomu ganú geejwiri mumutima gwaye, na omuntu omubhiibhi aragamba amangʼana amabhiibhi okurwa kumabhiibhi ganú geejwiri mumutima gwaye. 36Mbe, ndabhakeerya ega, kira eringʼana rinú ritaana ensonga yoyonse rinú abhantu bharagamba, ririruusiribhwa erisaabhu ryaye kurusiku rwa obhubhuturi bhwa ekiina. 37Waryubha arikubhara okubha omuntu owa obhuheene okurekana na amangʼana gaaho amajomu. Kasi arikubhuturira ekiina okubha omubhiibhi okurekana na amangʼana gaaho amabhiibhi.”

Abhafarisaayo bhareenda ekika okurwa ku Yeesu

(Mariko 8:11-12; Ruuka 11:29-32)

38Nho, gati ya Abhafarisaayo na abheehigirya bha amaragiriryo bhakamukyukya Yeesu ega, “Ee Omwihigirya, tureenda okurora ekika kya okoorokya ega, orwiri ku Waryubha.”

39Yeesu akabhakyukya ega, “Orwibhuro orubhiibhi runú rutaringi oruheene, rureenda ekimanyiiriryo, kora ntaribhoorokya ekimanyiiriryo kyokyonse, nawe, kirya ekya omurooti Yoona ekyenego.” 40Na kya ego Yoona yeekara munda ya enswi enene eginsiku esatu obhutiku na omubhasu,12:40 Maaha mukitabho kya Yoona 1:17. egoego na Omwana wa Adamu, ariikara mumbihira eginsiku esatu obhutiku na omubhasu.

41“Orusiku rwa okubhutura ekiina, abhantu bha mumugi gwa Ninaawi, bhariimirira embere ya Waryubha, na bharibhabhuturira ekiina abhantu bha orwibhuro runu ega, m-basarya. Eribha ego, kwa okubha bheeki bheehunjura obhusarya bhwabho, okurekana na obhuraariki bhwa Yoona,12:41 Maaha mukitabho kya Yoona 3. na hanu ariho omukuru okukira Yoona, nawe, mutakumwigwa. 42Kweki, kurusiku rwa okubhutura ekiina, omukama omukari wa ekyaro kya Sheebha ariimirira embere ya Waryubha na okubhabhuturira ekiina abhantu bha orwibhuro runu ega, m-basarya. Weeki yaarwa mubhyaro bhya ahare, naho yeetegeerere amangʼana ga egintungwa aga omukama Soromoni,12:42 Maaha mubhitabho bhya 1 Abhakama 10:1-13; 2 Amangʼana ga Eribhaga 9:1-12. nawe, hanu ariho oumwi unú aringi omukuru okukira Soromoni, nawe, mutakumwigwa.”

Ameehigiryo eguru ya ebhihwi

(Ruuka 11:24-26)

43Yeesu akagendererya okugamba ega, “Hanú ekihwi ekibhiibhi kirarwa kumuntu, kiragya kukibhara na okutuna ahasi ha okumuunyira. Nawe, hanú kiraabhurwe, 44nho kiragamba ega, ‘Ndahunjuka kumuntu waani unú naarwa-mo.’ Hanú kiraahunjuke kinyoore omuntu uyo aringi kya enyumba inú yeyereerwe erabhiri, na eseemiibhwe bhujomu, kweki, eringi bhusa. 45Hayo nho kiragya okureeta ebhihwi ebhindi muhungati ebhibhiibhi bhukongʼu okukikira. Bhyonsego bhirasoha na okwikara munsi ya omuntu uyo. Nho, obhuhoru bhwa omuntu uyo bhurabha obhubhiibhi okukira kya ego yaaringa obhwa mbere. Ego niigo eribha kurwibhuro runu rwa abhakori bha obhusarya.”

Ngʼina waabho na abhaana bhaabho Yeesu

(Mariko 3:31-35; Ruuka 8:19-21)

46Hanú Yeesu yaaringa akyahaira na omuganda gwa abhantu bhayo, ngʼina waabho na abhaana bhaabho, bhakaaja bhakeemirira kibhara, bhakeenda okuhaira nawe. 47Nho, omuntu oumwi akamukeerya ega, “Maaha, ngʼina weenyu na abhaana bheenyu bheemiriiri kibhara, bhareenda okuhaira na uuwe.”

48Yeesu akamukyukya ega, “Maayi niwi? Na abhaana bheetu m-bawi?” 49Kimwi akasomosya abheehigira bhaaye, akagamba ega, “Maaha, bhanu mbo maayi na abhaana bheetu! 50Omuntu wowonse unú arakora obhwendi bhwa Taata owa murwire, uyo ngʼo omumura weetu, omuhara weetu na maayi.”

13

Ekirengyo kya omubhusuri wa egimbusuro

(Mariko 4:1-9; Ruuka 8:4-8)

1Orusiku ruyoruyo, Yeesu akeemuka munyumba iyo, akagya akeekara embarika wa enyanja. 2Omuganda omunene gwa abhantu gukaaja, na okwikumanʼya hanú Yeesu yaaringa. Kimwi, akariina mubhwato akeekara-mo, na abhantu bhakabha bheemiriiri kumurambo. 3Mbe, Yeesu akabhakeerya amangʼana amaaru kwa ebhirengyo ega, “Mwitegeerere, yaaringa-ho omubhusuri oumwi, unú yaagya mumugunda gwaye, okubhusura egimbusuro gyaye. 4Hanú yaabhusuranga, egimbusuro egindi gikagwa kunjira, ebhinyonyi bhikaaja, bhikagirya. 5Egindi gikagwa mumagina hanú hataana erirobha eryaru. Gikamera bhwangu, kwa okubha erirobha ryaringa ekego. 6Nawe, hanú omubhasu gwabhara, gikeebhabhiirira na okooma, kwa okubha emiri gyagyo, gitaaringa gigiiri munsi bhukongʼu. 7Egindi gikagwa gatigati ya emiti gya amahwa. Hanú amahwa gayo gaakiina, gakagihiga egimbusuro giyo, gikakwa. 8Egindi gikagwa kwirobha erijomu, gikamera. Egindi gikaama emisumo egana rimwi, egindi mirongo esansabha na egindi mirongo esatu.” 9Hanú Yeesu yaamara okugamba gayo, akabhakeerya ega, “Unú yaana amatwi, yeegwe!”

Ekisigo kya Yeesu okwihigirya kwa ebhirengyo

(Mariko 4:10-12; Ruuka 8:9-10)

10Abheehigira bha Yeesu bhakaaja na okumubhuurya ega, “N-kwaki orahaira kwa ebhirengyo hanú orahaira na abhantu?” 11Wonse akabhakyukya ega, “Waryubha abhatubhuriiri bheenyu okumanya ekinyerera kya obhukama bhwa murwire,13:11 Obhukama bhwa murwire. Maaha Obhukama bhwa Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. nawe bheeki, atabhatubhuriiri. 12Omuntu wowonse unú amanyiri amangʼana gayo, Waryubha arimukora okugamanya deke. Nawe, unú atagamanyiri, Waryubha arimuruusya kora amake ganú amanyiri. 13Ndahaira nabho kwa ebhirengyo, kwa okubha bhararora ganú ndakora, nawe, bhatakumanya ensonga yaago. Kweki bhareegwa ganú ndagamba, nawe, bhatakumanya ensonga yaago. 14Gayo garakoreka, naho gakunaane ganú omurooti Isaaya yaangʼoora eguru yaabho ega,

‘Okwigwa muriigwa, nawe, mutarimanya ensonga yaago.

Okurora murirora, nawe, mutarimanya.

15Eribha ego, kwa okubha emitima gya abhantu bhanu, gibheeri emikongʼu,

amatwi gaabho, gatakwigwa bhujomu,

na ameeso gaabho, gahindiriirye.

Bhatakaaja okurora kwa ameeso gaabho,

bheegwe kwa amatwi gaabho,

bhamanye kwa emitima gyabho,

bhataaja bhanyihunjurire, naho mbatuurye.’13:14-15 Maaha mukitabho kya Isaaya 6:9-10.

16Nho, Yeesu akabhakeerya abheehigira bhaaye ega, “Waryubha abhanonkeri bheenyu, kwa okubha ameeso geenyu gararora na amatwi geenyu gareegwa. 17Ndabhakeerya obhuheene ega, abharooti abhaaru na abha obhuheene bheegombanga okurora ganú bheenyu murarora, nawe, bhataagarora. Kweki bheegombanga okwigwa ganú bheenyu mureegwa, nawe, bhataageegwa.

Yeesu aroonjoora ekirengyo kya omubhusuri wa egimbusuro

(Mariko 4:13-20; Ruuka 8:11-15)

18“Mbe, bheenyu mwitegeerere ensonga ya ekirengyo kya omubhusuri. 19Omuntu wowonse unú areegwa Amangʼana Amajomu ga obhukama bhwa murwire, nawe, atakugamanya, omuntu uyo arahunkana na egimbusuro ginú gyagwa kunjira. Omusarya urya Erisambwa,13:19 Erisambwa. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. araaja na okusaka eringʼana rinú Waryubha ahambiri mumutima gwaye. 20Na egimbusuro ginú gyagwa mumagina, girahunkana na omuntu unú areegwa Amangʼana Amajomu ga obhukama bhwa murwire, na hayohayo aragagwata kwa obhujomerwa. 21Nawe, kwa okubha arahunkana na ekiimerya kinú kitaana emiri, areekara na eringʼana riyo, kwa eribhaga ekego. Nyoore enyanko kasi amakongʼu garaamunyoore kurusumo rwa eringʼana riyo, rumwigo araritiga. 22Egimbusuro ginú gyagwa gatigati ya emiti gya amahwa, girahunkana na omuntu unú areegwa Amangʼana Amajomu ga obhukama bhwa murwire, nawe, arangʼeenwa na amangʼana ga ekyaro na obhuniibhi. Kwa ego, Amangʼana Amajomu ga obhukama bhwa murwire garahigwa, na gatakunagya okwibhura emisumo. 23Egimbusuro ginú gyagwa mwirobha erijomu, girahunkana na omuntu unú areegwa Amangʼana Amajomu ga obhukama bhwa murwire, na okugamanya. Omuntu uyo ngʼo arabha areebhura emisumo egindi egana rimwi, egindi mirongo esansabha na egindi mirongo esatu.”

Ekirengyo kya orujama

24Yeesu akaruusya ekirengyo ekindi ega, “Obhukama bhwa murwire bhurahunkana na omuntu unú ahambiri egimbusuro eginjomu mumugunda gwaye. 25Nawe, hanú abhantu bhaaringa bhareeri, omusigu waaye akaaja, akahamba orujama mugingano, akamara akagya. 26Hanú egingano gyamera na okwamba okwama, orujama ronse rukamaahikana-mo. 27Abhakori bha emirimu bha omwene omugunda bhakaaja, okumubhuurya ega, ‘Omukuru, otaahamba egimbusuro eginjomu mumugunda gwaho. Bhoono, orujama rurwiriri-ha?’ 28Nho, omwene omugunda akabhakyukya ega, ‘Omusigu ngʼo akoreri ego.’ Abhakori bha emirimu bhakamubhuurya ega, ‘Oreenda tugende turwihe?’ 29Wonse akabhakyukya ega, ‘Tiigo-ha, hanú mureehe orujama, muratura mukeehiranʼya-mo egingano. 30Mubhitige bhyonsego bhikiine hamwi, okuhikira eribhaga rya okugesa. Eribhaga riyo, ndibhakeerya abhagesi ega, “Mwihe mbere orujama murubhohe miganda miganda murusambe, nawe, egingano mugikumanirye mukitara kyani.”’”

Ekirengyo kya akabhusuro akatuuya

(Mariko 4:30-32; Ruuka 13:18-19)

31Yeesu akabhakeerya ekirengyo ekindi ega, “Obhukama bhwa murwire bhurahunkana na akabhusuro ka eharadari, kanú omuntu yaagega akakahamba mumugunda gwaye. 32Akabhusuro kayo, n-katuuya bhukongʼu okukira egimbusuro egindi gyonsego, nawe, hanú karamera, karakiina na okukira emikubhi gyonsego gya mumugunda, na gurabha omuti omunene. Na ebhinyonyi bhiraaja na okuhagaaja amasu kumasagi gaago.”

Ekirengyo kya ekimera

(Ruuka 13:20-21)

33Yeesu akabhakeerya ekirengyo ekindi ega, “Obhukama bhwa murwire bhurahunkana na ekimera, kinú omukari yaagega akasanganʼya mumadebhe gasatu ga obhusye bhwa engano, kikabhimbya obhusye bhonsego.”

Ensonga ya Yeesu ya okuhaira kwa ebhirengyo

(Mariko 4:33-34)

34Yeesu yaaringa arakeerya emiganda gya abhantu ameehigiryo gayo gonsego kwa ebhirengyo. Ataabheehigirya eringʼana ryoryonse bira okutumira ebhirengyo. 35Yaakora ego, naho rikunaane eringʼana rinú Waryubha yaagamba kwa enjira ya omurooti waaye ega,

“Ndihaira na abhantu kwa ebhirengyo.

Ndibhakeerya amangʼana ganú gaabhiswa okurwa okubhumbwa kwa ekyaro.”13:35 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 78:2.

Ensonga ya ekirengyo kya orujama

36Mbe, Yeesu akaraga emiganda gya abhantu, akasoha munyumba. Abheehigira bhaaye bhakamuseeta, bhakamukeerya ega, “Toonjoorere ensonga ya ekirengyo kya orujama rwa mumugunda.”

37Yeesu akabhakyukya ega, “Omubhusuri wa egimbusuro eginjomu, nu-Mwana wa Adamu. 38Omugunda n-kyaro, egimbusuro eginjomu, m-bantu bhanú obhukama bhwa murwire m-bwabho. Nawe, orujama m-bantu bha omusarya urya Erisambwa. 39Omusigu unú yaaja akahamba orujama, ni-Risambwa. Omugeso m-buteero bhwa ekyaro kinu, na abhagesi, m-bamaraika13:39 M-bamaraika. Maaha Bhamaraika mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bha Waryubha.

40“Mbe, kya ego orujama rurakumanibhwa na okusambwa mumururo, ego niigo eribha kurusiku rwa obhuteero bhwa ekyaro kinu. 41Omwana wa Adamu, aribhatuma bhamaraika bhaaye, bhakumanʼye okurwa mubhukama bhwaye, bhonsego bhanú bhaakora abharikyabho bhakore obhusarya, na bhonsego bhanú bharakora amabhiibhi. 42Bhamaraika bhayo, bharibheesa abhasarya bhayo bhonsego mwitanuuru rya omururo. Na muyo, bharikuura na okusya ameeno. 43Hayo nho, abhaheene embere ya Waryubha, bharingʼesangʼesa kya eryubha mubhukama bhwa Esewaabho. Unú yaana amatwi, yeegwe!”

Ekirengyo kya ekibhumbiko na eruru enjomu ya obhwera obhunene

44Kimwi Yeesu akagamba ekirengyo ekindi ega, “Obhukama bhwa murwire bhurahunkana na ekibhumbiko kinú kibhisirwe mumugunda. Hanú omuntu yaakirora, akakibhisa kweki. Akajomerwa bhukongʼu, akagya akagurya ebhintu bhyonsego bhinú yaaringa nabhyo, akagura omugunda gurya.

45“Kweki, obhukama bhwa murwire bhurahunkana na ebhigera bhya eruru enjomu ya obhwera obhunene bhukongʼu, inú omukori wa ebhyasara yaagya okutuna. 46Hanú yaanyoora ekigera ekimwi, akagya akagurya ebhintu bhyonsego bhinú yaaringa nabhyo, akakigura.”

Ekirengyo kya erikokooro

47Kweki Yeesu akaruusya ekirengyo ekindi ega, “Obhukama bhwa murwire bhurahunkana na erikokooro, rinú ryeeswa munyanja, na okukumanʼya eginswi gya amanga amaaru. 48Hanú erikokooro ryeejura eginswi, abhategi bhakariruta na okurihikya kumurambo. Kimwi bhakeekara, bhakakumanʼya eginswi eginjomu na okugituura mubhintu bhyabho, nawe, egimbiibhi bhakagyesa. 49Ego niigo eribha kurusiku rwa obhuteero bhwa ekyaro kinu. Bhamaraika bhariibhuka, na bharyahukanʼya abhasarya hagari na abha obhuheene hagari. 50Bhamaraika bhayo, bharibheesa abhasarya mwitanuuru rya omururo. Muyo bharikuura na okusya ameeno.”

Ameehigiryo amahya na aga akare

51Yeesu akabhabhuurya abheehigira bhaaye ega, “Bhoono, mumanyiri gayo gonsego mbakeererye?” Bhonse bhakamukyukya ega, “Yee, tumanyiri.” 52Akabhakeerya ega, “Omwihigirya wowonse wa amaragiriryo unú areehigiribhwa eguru ya obhukama bhwa murwire, arahunkana na omwene enyumba unú araruusya kubhuniibhi bhwaye ebhintu ebhihya na ebhya kare.”

Yeesu araangwa mumugi gwa Najareeti

(Mariko 6:1-6; Ruuka 4:16-30)

53Hanú Yeesu yaamara okugamba ebhirengyo bhiyo, akeemuka eyo, 54akagya mumugi gwa owaabho ogwa Najareeti. Hanú yaahika, akaamba okwihigirya abhantu mwisinagogi13:54 Mwisinagogi. Maaha Erisinagogi mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. ryabho. Abhantu bhakaruguura bhukongʼu, bhakabhuuranʼya ega, “Omuntu unu anyooreri-ha egintungwa ginu na ebhika bhinu? 55Unu tu-mwana wa omuseremara? Na ngʼina waabho ti-unú arabhirikirwa Mariamu? Na abhamura bhaabho ti-Yakobho, Yusufu, Simoni na Yuda? 56Na abhahara bhaabho bhonsego tibho bhanú tumenyeri nabho hanu? Bhoono, anyooreri-ha amangʼana gonsego ganu?”

57Abhantu bhayo bhakabhihirirwa, bhakaanga okumwikirirya. Nawe, Yeesu akabhakeerya ega, “Omurooti arasuukwa ahasi ahandi hohonse, nawe, atakusuukwa mumugi gwa owaabho na iika owaaye.” 58Kora, Yeesu ataakora ebhika ebhyaru eyo, kwa okubha abhantu bha eyo, bhataaringa bharamwikirirya.

14

Oruku rwa Yoana Omubhatiiji

(Mariko 6:14-29; Ruuka 9:7-9)

1Eribhaga riyo, omukama Herode Antipa14:1 Herode Antipa. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. yaaringa omutungi wa ekyaro kya Gariraaya. Akeegwa amangʼana ganú Yeesu yaaringa arakora, 2akabhakeerya abhakori bha emirimu bhaaye ega, “Uyo n-Yoana Omubhatiiji, yaahyukiri okurwa mubhaku! Nkyo kirakora yaana eginguru gya okukora ebhika.”

3Herode yaagamba ego, kwa okubha yaaringa amugwatiri Yoana, amubhoheri na okumutuura mwigereja. Yaaringa amubhoheri, kwa okubha Yoana yaamutoongʼanʼya eguru ya okumugega Herodia, omukari wa Firipo, omumura waabho Herode, 4na kwa okubha Yoana yaaringa aramukeerya Herode ega, “M-mugiro, uuwe okumugega omukari wa omumura weenyu.”14:4 Maaha mukitabho kya Abharaawi 18:16, 20:21. 5Mbe, Herode akatuna enjira ya okumwita Yoana, nawe, yaaringa aroobhoha abhantu, kwa okubha kubheene, Yoana yaaringa omurooti wa Waryubha.

6Eribhaga rya enyangi ya okwibhurwa kwa Herode, omuhara wa Herodia, yaabhina embere ya abhageni, Herode akajomerwa bhukongʼu. 7Nho, akamuraga omuhara uyo, kwa okurya emuuma ya okumuhaana kyokyonse kinú araamusabhe. 8Omuhara uyo, akasiigiriribhwa na ngʼina waabho, akamukeerya Herode ega, “Ngʼaana hanuhanu omutwe gwa Yoana Omubhatiiji, kuruhungo.” 9Omukama Herode akasurumbara bhukongʼu, nawe, kwa okubha yaaringa amariri okurya emuuma, embere ya abhageni bhanú bhaaringa bheekeeri hamwi nawe, akaamura ega, omuhara uyo ahaanwe. 10Mbe, Herode akatuma omuntu agye mwigereja, amubhuture Yoana omutwe. 11Kimwi omutwe gwa Yoana gukareetwa kuruhungo, omuhara uyo akahaanwa, wonse akamuhirira ngʼina waabho. 12Nho, abheehigira bha Yoana bhakagya bhakagega omubhiri gwaye, bhakagya okumubhiika. Kimwi, bhakagya bhakamukeerya Yeesu gonsego ganú geebhukiri.

Yeesu arariisya abhantu okwambuka ebhiku bhitaanu

(Mariko 6:30-44; Ruuka 9:10-17; Yoana 6:1-14)

13Hanú Yeesu yeegwa gayo, akariina mubhwato akeemuka hayo, akagya omwene kabhejyo. Na hanú abhantu bhaamanya hanú aringi, bhakarwa mumigi gyabho bhakamuseeta. 14Mbe, hanú Yeesu yeetuuma okurwa mubhwato, akarora omuganda omunene gwa abhantu. Akabhamaahira ekyabhira, akabhahwenerya abharweri bhaabho.

15Hanú yaahika kumugoroobha, abheehigira bhaaye bhakamugya-ko bhakamukeerya ega, “Hanu turingi m-mwisisi na eryubha rireenda okusikira. Obharage abhantu bhanu, bhagye mubhijiji, naho bheegurire ebhyakurya.” 16Yeesu akabhakyukya ega, “Bhatakwenderwa okugya. Bheenyu, mubhahaane ebhyakurya.” 17Bhonse bhakamukyukya ega, “Tutaana ebhyakurya hanu! Tuuna emikaate etaanu, na eginswi ebhiri ego.” 18Yeesu akabhakeerya ega, “Mubhindeetere hanu.” 19Kimwi, akabharagirirya abhantu bharya ega, bheekare hansi kubhunyanki. Akagega emikaate etaanu girya na eginswi ebhiri girya, akamaahirira eguru murwire, akamukumya Waryubha. Akamara akasuunura emikaate, akabhahaana abheehigira bhaaye, bhonse bhakagabhira abhantu. 20Abhantu bhonsego bhakarya, bhakeeguta. Kimwi, abheehigira bhaaye, bhakakumanʼya amasaagyo, gakeejurya ebhikapo ekumi na bhibhiri. 21Abhantu bhanú bhaarya, abhasaaja bhaaringa ebhiku bhitaanu, bira okubhara abhakari na abhaana.

Yeesu aragenda eguru ya amanji

(Mariko 6:45-52; Yoana 6:15-21)

22Hayohayo, Yeesu akabhabhandirirya abheehigira bhaaye ega, bhariine mubhwato, bhakangate okugya ngʼambu ya enyanja ya Gariraaya, eribhaga weeki yaaringa akyaragana na omuganda gwa abhantu. 23Hanú yaamara okuragana na omuganda gwa abhantu, akagya kabhejyo munkuku, okumusabha Waryubha. Okuhikira ekisunte kikasoha, yaaringa akyari munkuku eyo, omwenego. 24Eribhaga riyo, obhwato bhurya, bhwaringa bhuhikiri kubhuribha, nawe, bhuratemwa na amabhooka, kwa okubha omuyaga omuhaari gwaringa gurabharibhira.

25Hanú yaahika muruguru, Yeesu akahika hanú abheehigira bhaaye bhaaringa bhahikiri, enu aragenda kunyanja kwa amaguru. 26Hanú abheehigira bhaaye bhaamurora aragenda eguru ya amanji, bhakoobhoha bhukongʼu, bhakatema ekituri bharagamba ega, “Kinu n-kihwi!”

27Hayohayo, Yeesu akabhakeerya ega, “Mutereme, mutoobhoha! Nooni.”

28Petero akamukyukya ega, “Ee Omukuru, nyoore nuuwe, yaamura ngende kumanji kwa amaguru, okuuja kuuwe.” 29Yeesu akamukyukya ega, “Nuuje!” Kimwi Petero akeetuuma okurwa mubhwato, akagenda kumanji, naho okumuseeta Yeesu. 30Nawe, hanú yeegwa omuyaga omuhaari gurahuuta, Petero akoobhoha bhukongʼu, akaamba okusika. Akakuura kwa eriisi erinene ega, “Ee Omukuru, ntuurya!” 31Hayohayo, Yeesu akeemya okubhoko akamugwata, akamukeerya ega, “Uuwe wa eimani enke, kwaki obheeri na enkubhi?”

32Hanú bhaariina mubhwato, omuyaga gukatenda. 33Nho, bhonsego bhanú bhaaringa mubhwato muyo, bhakamusyengera Yeesu. Bhakagamba ega, “Maheene, uuwe m-Mwana wa Waryubha!”14:33 M-Mwana wa Waryubha. Maaha Omwana wa Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.

Yeesu arahwenʼya abharweri bha Genejareeti

(Mariko 6:53-56)

34Yeesu na abheehigira bhaaye, hanú bhaambuka enyanja, bhakahika mukyaro kya Genejareeti. 35Abhantu bha hayo, hanú bhaamumanya ega, n-Yeesu, bhakatuma abhantu okunyaraganʼya amangʼana, mubhyaro bhya haangʼi. Mbe, abhantu bhakamureetera abharweri bhaabho. 36Bhakamwisasaama ega, abheekiririrye abharweri, nyakara bhakuunʼye kora eripindo rya omwenda gwaye eryenego. Na bhonsego bhanú bhaarikuunʼya bhakahwena kimwi.

15

Yeesu araanga ameehigiryo ga Abhafarisaayo

(Mariko 7:1-13)

1Nho, Abhafarisaayo abhandi na abheehigirya bha amaragiriryo15:1 Abheehigirya bha amaragiriryo. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. okurwa Yerusaremu, bhakagya ku Yeesu, bhakamubhuurya ega, 2“Kwaki abheehigira bhaaho bhatakugwata egimiira ginú abhakuru bheetu bhaatutigira? Bhatakwisaabha amabhoko gaabho kya ego ereenderwa hanú bhararya ebhyakurya!”15:2 Bhatakwisaabha amabhoko gaabho kya ego ereenderwa hanú bhararya ebhyakurya. Kugimiira gya Ekiyahudi omuntu akaarya ebhyakurya bira okwisaabha na okusabha, ebhyakurya bhirakona na bhiramukora abhe omukonu na abhandi bhanú bhararya bhonse bharakona.

3Yeesu akabhakyukya ega, “Kwaki bheenyu bhonse, mutakugwata amaragiriryo ga Waryubha kwa enjira ya okugwata egimiira gyenyu? 4Waryubha yaagamba ega, ‘Obhasuuke eseweenyu na ngʼina weenyu.’15:4a Maaha mubhitabho bhya Okuhuruka 20:12; Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 5:16. Kweki yaagamba ega, ‘Wowonse unú aramutuka esewaabho kasi ngʼina waabho, ereenderwa yeetwe.’15:4b Maaha mubhitabho bhya Okuhuruka 21:17; Abharaawi 20:9. 5Nawe, bheenyu muragamba ega, omuntu areekiriribhwa okumukeerya esewaabho kasi ngʼina waabho ega, ‘Ebhintu bhinú nkaaturiri okukubheera, mmariri okubhiruusya ku Waryubha.’ 6Nho, muragamba ega, omuntu atakwenderwa okumusuuka esewaabho kasi ngʼina waabho. Nawe, kuyo nko okujeera eringʼana rya Waryubha kwa enjira ya okugwata egimiira gyenyu. 7Bheenyu bhanyarwambe! Omurooti Isaaya yaaroota bhujomu eguru yeenyu ega,

8‘Abhantu bhanu bharansuuka kwa amangʼana ageenego,

nawe, emitima gyabho giringi ahare na oni.

9Bharansyengera bhusa,

kwa okubha ameehigiryo ganú bhareehigirya, muna ega, n-ga Waryubha,

m-maragiriryo ga abhantu.’15:8-9 Maaha mukitabho kya Isaaya 29:13.

Amangʼana ganú garamukonʼya omuntu

(Mariko 7:14-23)

10Mbe, Yeesu akabhirikira omuganda gwa abhantu, akabhakeerya ega, “Mwitegeerere bhujomu, na mumanye amangʼana ganú ndabhakeerya. 11Ekintu kinú kiramukora omuntu abhe omukonu embere ya Waryubha, kitaringi kinú kirasoha mumunwa gwaye, nawe, amangʼana amabhiibhi ganú gararwa mumunwa gwaye, ngo garamukonʼya.”

12Nho, abheehigira bhaaye bhakamuseeta Yeesu bhakamubhuurya ega, “Omanyiri ega, hanú Abhafarisaayo bheegwa amangʼana gaaho garya, bhakabhihirirwa bhukongʼu?” 13Yeesu akabhakyukya ega, “Kira ekiimerya kinú Taata owa murwire ataahamba, arikiiha. 14Mubhatige, bhayo m-batungi abhahoku bhanú bharoorokererya abhahoku! Na omuhoku aroorokererye omuhoku omurikyaye, bhonsego bhabhiri bharagwa mwituko.”

15Mbe, Petero akamukeerya Yeesu ega, “Toonjoorere ekirengyo kiyo.” 16Yeesu akagamba ega, “Kora bhoono, bheenyu bhonse mutarangʼeeniha? 17Mutaramanya ega, kyokyonse kinú kirasoha mumunwa, kirahitira munda, na okweswa muchoroni? 18Nawe, kyokyonse kinú kirarwa mumunwa gwa omuntu, kirarwa mumutima gwaye, na kiyo nkyo kiramukonʼya omuntu. 19Ndagamba ego, kwa okubha mumutima gwa omuntu, mmo gararwa ameetegeerero amabhiibhi, obhwiti, obhusimbe, obhusuunu, obhwibhi, obhwimiririri bhwa obhubheehi na amatuki. 20Gayo ngo garamukonʼya omuntu. Nawe, okurya bira okwisaabha amabhoko, kutakumukonʼya omuntu.”

Eimani ya omukari oumwi unú ataringi Omuyahudi

(Mariko 7:24-30)

21Mbe, Yeesu akarwa eyo, akagya mbaara gya mumigi gya Tiro na Sidoni. 22Kimwi, omukari oumwi Omukananaayo wa muyo akaaja ku Yeesu, akagamba kwa eriisi erinene ega, “Ee Omukuru, Omuhiiri Daudi, ndakwisasaama ummaahire ekyabhira! Omuhara waani aranyankibhwa bhukongʼu na ekihwi ekibhiibhi.”

23Nawe, Yeesu ataamukyukya eringʼana ryoryonse. Kimwi, abheehigira bhaaye bhakamuseeta Yeesu, bhakamusabha ega, “Mutige agye gyaye, kwa okubha aragendererya okututemera ekituri, enu aratuseeterera enyuma.” 24Yeesu akabhakyukya ega, “Waryubha yaantuma kurusumo rwa Abhaisiraeri abheenego, kwa okubha bheeki n-kya amangʼondi ganú gaabhura.”

25Omukari uyo wonse, akamusuntarira Yeesu, akamutemera ebhiru, akamwisasaama ega, “Ee Omukuru, untuurye.” 26Yeesu akamukyukya ega, “Etaringi bhujomu okugega ebhyakurya bhya abhaana na okwesera egimbwa.”15:26 Okugega ebhyakurya bhya abhaana na okwesera egimbwa. Obhugambi bhuyo, ensonga yaabho niiga, obhutuurya bhwaringa kurusumo rwa Abhayahudi abheenego, abhantu bhanú bhataringi Abhayahudi bhatakutura okunyoora obhutuurya bhuyo.27Omukari uyo akagamba ega, “Niigo eringi Omukuru, nawe, kora egimbwa girarya amasaagyo ganú garagwa hansi okurwa kugimeja gya abhakuru bhaabho.”

28Nho, Yeesu akamukyukya ega, “Maayi, eimani yaaho ni-nene! Waryubha akukorere kya ego oreenda.” Hayohayo, omuhara waaye akahwena.

Yeesu arahwenʼya abharweri abhaaru

29Mbe, Yeesu akarwa eyo, akagya embarika wa enyanja ya Gariraaya, akariina munkuku akeekara eyo. 30Kimwi emiganda gya abhantu abhaaru, bhakamuhirira Yeesu abhabheeru, abhahoku, abharema, abhamuumu, na abharweri abhandi abhaaru. Hanú bhaahika, bhakabhatuura mumaguru gaaye, wonse akabhahwenʼya. 31Abhantu abhaaru bhayo, bhakaruguura bhukongʼu okurora abhamuumu bharahaira, abharema bhahweneri, abhabheeru bharagenda na abhahoku bhararora. Bhakamugungya Waryubha wa Abhaisiraeri.

Yeesu arariisya abhantu bhanú bharakira ebhiku bhina

(Mariko 8:1-10)

32Nho, Yeesu akabhabhirikira abheehigira bhaaye, akabhakeerya ega, “Ndabhamaahira ekyabhira abhantu bhanu, kwa okubha bharingi hamwi na oni kwa eginsiku esatu na bhataana ebhyakurya. Ntakwenda mbarage bhagye mumigi gyabho bhaana omweko, kwa okubha abhandi bharatura okuhyutuka munjira.”

33Abheehigira bhaaye, bhakamukyukya ega, “Hanu turingi m-mwisisi, kweki abhantu m-baaru. Ntunyoora-ha ebhyakurya bhya okwisa okubheegutya bhonsego?” 34Yeesu akabhabhuurya ega, “Muuna emikaate eringa?” Bhakamukyukya ega, “Tuuna emikaate muhungati na eginswi egintuuya nkego.”

35Wonse akabhakeerya abhantu bhonsego ega, bheekare hansi. 36Nho, akagega emikaate muhungati na eginswi giyo, akamukumya Waryubha. Akamara akasuunura, akabhahaana abheehigira bhaaye, abheehigira bhayo bhonse, bhakabhagabhira abhantu bhayo. 37Abhantu bhonsego bhakarya, bhakeeguta. Kimwi, abheehigira bhaaye, bhakakumanʼya amasaagyo, gakeejurya ebhikapo muhungati. 38Abhantu bhanú bhaarya, abhasaaja bhaaringa ebhiku bhina, bira okubhara abhakari na abhaana. 39Mbe, Yeesu akabharaga abhantu bharya, akamara akasoha mubhwato, akagya orubhaara rwa mumugi gwa Magadani.

16

Yeesu areenderwa okukora ekika

(Mariko 8:11-13; Ruuka 12:54-56)

1Abhafarisaayo na Abhasadukaayo,16:1 Abhasadukaayo. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bhakamuseeta Yeesu, bhakamusabha kwa okumusakya akore ekika kya okoorokya ega, arwiri ku Waryubha. 2Nawe, Yeesu akabhakyukya ega, “[Hanú erahika kumugoroobha, bheenyu muragamba ega, ‘Ejo bhwakakye bhujomu, kwa okubha orwire n-durabhu.’ 3Nawe, hanú erahika nyenkyo, muragamba ega, ‘Reero embura ya omuyaga yaakatwe, kwa okubha orwire n-dumwamu na amasaaru gatandiri.’ Kumbe bheenyu muratura okumanya ebhimanyiiriryo bhya murwire, nawe, mutakutura okumanya ebhimanyiiriryo bhya eribhaga rinu!]16:2-3 Amangʼana mumabhano ganu […] gataringi mumangʼoore agandi ga akare aga Ekiyunani.4Orwibhuro orubhiibhi runú rutaringi oruheene, rureenda ekimanyiiriryo, kora ntaribhoorokya ekimanyiiriryo kyokyonse, nawe, kirya ekya omurooti Yoona ekyenego.” Akamara akabhatiga, akagya.

Ameehigiryo amabhiibhi ga Abhafarisaayo na Abhasadukaayo

(Mariko 8:14-21)

5Mbe, abheehigira bha Yeesu, bhakaambuka okugya ngʼambu wa enyanja, nawe, bhaaringa bharabhiirwe okugega emikaate. 6Yeesu akabhakeerya ega, “Mwiyangararire na ekimera kya Abhafarisaayo na Abhasadukaayo.” 7Abheehigira bhaaye, bhakaamba okubhuuriranʼya ega, “Aragamba ego, kwa okubha tutagegeri emikaate.”

8Yeesu akamanya ganú bhaaringa bharabhuuriranʼya, akabhakeerya ega, “Bheenyu abhantu bha eimani enke! Ndeegwa murabhuuriranʼya bheenyu abheene kwa abheene ega, mutaana emikaate? 9Okuhikira bhoono, mutaramanya? Kora mutakuhiituka eguru ya emikaate etaanu girya, na kya ego gyabheegutya abhantu ebhiku bhitaanu bharya na ega, amasaagyo mwakumanʼya ebhikapo bhiringa? 10Kora mutakuhiituka emikaate muhungati girya, na kya ego gyabheegutya abhantu ebhiku ebhina bharya, na ega, amasaagyo mwakumanʼya ebhikapo bhiringa? 11Ebheeri egaki mutamanyiri ega, ntabhakeererye ego, kurusumo rwa emikaate? Nawe, mwiyangararire na ekimera kya Abhafarisaayo na Abhasadukaayo.” 12Nho, abheehigira bhaaye bhakamanya ega, ataaringa arahairira eguru ya okwiyangararira na ekimera kya emikaate, nawe, yaaringa arahairira okwiyangararira na ameehigiryo ga obhubheehi ga Abhafarisaayo na Abhasadukaayo.

Petero areekirirya ega, Yeesu ngʼo Kiristu Omutuurya

(Mariko 8:27-30; Ruuka 9:18-21)

13Mbe, Yeesu akagya mbaara gya mumugi gwa Kaisaria-Firipi, akabhabhuurya abheehigira bhaaye ega, “Abhantu bharagamba ega, Omwana wa Adamu,16:13 Omwana wa Adamu. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. niwi?” 14Bhakamukyukya ega, “Abhandi bharagamba ega, uuwe nuuwe Yoana Omubhatiiji, abhandi bharagamba ega, uuwe nuuwe Eriya na abhandi bharagamba ega, uuwe nuuwe Jeremia kasi ega, uuwe ngʼ-umwi wa abharooti abhandi bha Waryubha.”

15Yeesu akabhabhuurya ega, “Na bheenyu muragamba ega, oni nooni-wi?” 16Simoni Petero akamukyukya ega, “Uuwe nuuwe Kiristu Omutuurya,16:16 Kiristu Omutuurya. Ekiyunani kiragamba ega, Kiristu. Ensonga ya eringʼana rinu niiga, m-muntu unú yaasorwa na Waryubha okutuurya abhantu okurwa munyanko. Maaha Kiristu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. Omwana wa Waryubha omuhoru.”

17Yeesu akamukeerya Petero ega, “Waanonkwa uuwe Simoni omwana wa Yoona, kwa okubha atariho omuntu unú yaakutubhurira obhuheene bhuyo, nawe, n-Taata owa murwire. 18Oni nonse ndakukeerya ega, uuwe nuuwe Petero,16:18 Petero. Ensonga yaaye niiga, eritare. unú oringi eritare, na eguru ya eritare rinu, ndihagaaja-ko erikanisa ryani, na eginguru gya oruku gitaririhiga. 19Na oni ndikuhaana eginfunguro gya obhukama bhwa murwire. Na gonsego ganú oreekirirya mukyaro kinu, Waryubha wonse arigeekirirya okurwa murwire. Kweki, gonsego ganú orakemera mukyaro kinu, Waryubha wonse arigakemera okurwa murwire.”16:19 Maaha mukitabho kya Mataayo 18:18.20Nho, Yeesu akabhakemera abheehigira bhaaye ega, bhataaja okukeerya omuntu wowonse ega, weeki ngʼo Kiristu Omutuurya.

Yeesu arahaira eguru ya okukwa na okuhyuka kwaye

(Mariko 8:31–9:1; Ruuka 9:22-27)

21Okwambira eribhaga riyo, Yeesu akaamba okubhakeerya kubhurabhu abheehigira bhaaye ega, areenderwa agye Yerusaremu,16:21 Yerusaremu. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. na okunyoora eginyanko eginjaru. Yaabhakeerya ega, arinyankibhwa na abhakaruka bha Ekiyahudi, na abhasyengeri abhakuru na abheehigirya bha amaragiriryo, na okwitwa. Nawe, orusiku rwa kasatu okurwa okukwa kwaye, arihyuka. 22Nho, Petero akamuhira Yeesu kabhejyo, akaamba okumukemera ega, “Tiigo-ha Omukuru, gayo gatarikunyoora!” 23Nawe, Yeesu akamwikyukirya Petero, akamukeerya ega, “Nuurwe embere yaani Erisambwa! Orasakya okundibhira ntakora obhwendi bhwa Waryubha! Otakwiganirirya aga Waryubha, nureeganirirya aga abhantu.”

24Mbe, Yeesu akabhakeerya abheehigira bhaaye ega, “Omuntu wowonse unú areenda okunsoorana oni, areenderwa yeeyange omwene,16:24a Yeeyange omwene. Ensonga yaaye niiga, ateehanja omwene, nawe, amukorere Waryubha na okubhakorera abhandi amajomu. Maaha mukitabho kya Mariko 12:30-31. na okugega omusarabha gwaye,16:24b Okugega omusarabha gwaye. Ensonga yaaye niiga, okumwikirirya Waryubha kwa omutima gonsego na okwiseemya kwa enyanko yonsego, kora onyoora n-kukwa kurusumo rwa Yeesu. yansoorane. 25Ndagamba ego, kwa okubha omuntu unú areenda okuhonʼya obhuhoru bhwaye bhwa mukyaro munu, aribhubhurya obhuhoru bhwa koko. Nawe, omuntu unú araruusya obhuhoru bhwaye kurusumo rwani, arinyoora obhuhoru bhwa koko. 26Omuntu arinyoora obhwera-ki, nyoore araanyoore ebhintu bhyonsego bhya ekyaro kinu, nawe, abhurirye obhuhoru bhwa koko? Bhoono, omuntu aratura okuruusya ekintu-ki, anyoore obhuhoru bhwa koko? 27Ndagamba ego, kwa okubha Omwana wa Adamu ariija hamwi na bhamaraika bhaaye mubhukuru bhwa Taata. Hayo nho, arimuriha kira omuntu okurekana na ebhikorwa bhyaye. 28Ndabhakeerya obhuheene ega, gatigati yeenyu bhanú mwimiriiri hanu, bhariho bhanú bhatarikwa okuhikira hanú bharirora Omwana wa Adamu araaja mubhukama bhwaye.”

17

Obhukuru bhwa Yeesu bhuramaahikana kunkuku

(Mariko 9:2-13; Ruuka 9:28-36)

1Hanú gyahita eginsiku esansabha, Yeesu akabhagega Petero, Yakobho na Yoana omumura waabho Yakobho, akagya akariina hamwi nabho munkuku entambi kabhejyo. 2Hanú bhaaringa eyo, Yeesu akeehunjura ekisusa kyaye embere yaabho. Obhusu bhwaye bhukangʼarabha kya eryubha na emyenda gyaye gikabha emirabhu pee, gikangʼesangʼesa bhukongʼu kya endingaasi. 3Hayohayo, bhakeebhukirwa na abharooti bha kare Musa17:3 Musa. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. na Eriya bhaaringa bharahaira na Yeesu.

4Nho, Petero akamukeerya Yeesu ega, “Ee Omukuru, m-bujomu okubha hanu. Nyoore oreende, ndahagaaja hanu ebhihuuna bhisatu. Ekimwi ekyaho, ekimwi kya Musa, na ekimwi kya Eriya.”

5Hanú Petero yaaringa akyahaira gayo, hayohayo erisaaru erirabhu rikaaja rikabhakundikirya. Kimwi bhakeegwa eriisi okurwa mwisaaru muyo riragamba ega, “Unu ngʼo Omwana waani omuhanje, nngʼariirwe nawe. Mumwigwenga weeki!”

6Hanú abheehigira bhaaye bheegwa gayo, bhakoobhoha bhukongʼu, bhakagwa hansi bhwibhumbike. 7Yeesu akabhasuntarira, akabhakuunʼya, akabhakeerya ega, “Mwimirire, mutoobhoha!” 8Hanú bhaatiirura ameeso gaabho, bhakamurora Yeesu atamiri omwenego.

9Hanú bhaaringa bhareetuuma okurwa munkuku eyo, Yeesu akabhakaanʼya ega, “Mutaaja okumukeerya omuntu wowonse ganú muruuji, okuhikira hanú Omwana wa Adamu, arihyuka okurwa mubhaku.”

10Abheehigira bhaaye, bhakamubhuurya ega, “Kwaki abheehigirya bha amaragiriryo bharagamba ega, ereenderwa Eriya akangate okuuja, Kiristu Omutuurya ataraaja?”17:10 Maaha mukitabho kya Maraki 4:5-6.11Yeesu akabhakyukya ega, “M-maheene, Eriya arikangata okuuja, aseemye amangʼana gonsego. 12Ndabhakeerya ega, Eriya17:12 Eriya. Yeesu araringʼaanʼya Eriya na Yoana Omubhatiiji. Yoana yaamukorera Yeesu enjira, emirimu ginú Abhayahudi bhaaringa bhareesigira ega, Eriya arakora. Maaha mubhitabho bhya Mataayo 11:13-14; Mariko 1:2-4. yaamara okuuja, nawe, abhantu bhataamumanya, bhakamukorera amabhiibhi gonsego ganú bheendanga. Egoego Omwana wa Adamu wonse, aragya okunyankibhwa mumabhoko gaabho.” 13Nho, abheehigira bhaaye bhakamanya ega, Yeesu yaaringa arahaira eguru ya Yoana Omubhatiiji hanú yaaringa arahairira Eriya.

Yeesu arahwenʼya omwana unú yaana ekihwi

(Mariko 9:14-29; Ruuka 9:37-43)

14Eribhaga rinú Yeesu na abheehigira bhaaye abhasatu bhayo, bhaahunjuka okurwa munkuku, bhakasikana na omuganda gwa abhantu. Omuntu oumwi okurwa mumuganda guyo akaaja ku Yeesu, akamutemera ebhiru. 15Akamukeerya Yeesu ega, “Ee Omukuru, ndasabha omumaahire ekyabhira omwana waani! Aragwa ekitwe, na obhurweri bhuyo bhuramunyankya bhukongʼu. Mara kaaru aragwa mumururo na mumanji. 16Naamuhiira kubheehigira bhaaho bhamuhwenʼye, nawe, bhataanagya.”

17Yeesu akakyukya ega, “Bheenyu orwibhuro runú rutaana eimani, runú ruhabhiri! Ndiikara na bheenyu na okubheegumirirya okuhikira ruuha? Mumureete hanu omwana uyo!” 18Hanú bhaaja nawe, Yeesu akakemera ekihwi kinú kyaringa munsi waaye, kyonse kikamurwa-ko. Hayohayo, omwana akahwena.

19Kimwi abheehigira bha Yeesu bhakamuujira kabhejyo, bhakamubhuurya ega, “Kwaki bheetu twatamwa okukenyia ekihwi kirya?” 20Wonse akabhakyukya ega, “N-kwa ekisigo kya eimani yeenyu okubha enke. Ndabhakeerya obhuheene ega, nyoore mukaabheeri na eimani enke kya akabhusuro ka eharadari, mukaakeererye enkuku inu ega, ‘Nuurwe hanu, ogye erya,’ yonse ekaarwiri-ho. Kora ritakaabheeri-ho eringʼana ryoryonse rinú ritakaaturikeeni kubheenyu. [21Hamwi na gayo, omuntu atakutura okukenyia ekihwi kya kiyo, nawe, kwa enjira ya okusabha Waryubha na okwiyima ebhyakurya.]17:21 Amangʼana mumabhano ganu […] gataringi mumangʼoore agandi ga akare aga Ekiyunani.

Yeesu arahaira kweki eguru ya okukwa na okuhyuka kwaye

(Mariko 9:30-32; Ruuka 9:43-45)

22Hanú Yeesu yaaringa hamwi na abheehigira bhaaye mukyaro kya Gariraaya, akabhakeerya ega, “Omwana wa Adamu, aragya okutuurwa mumabhoko ga abhasarya, bhonse bharimwita. Nawe, orusiku rwa kasatu okurwa okukwa kwaye, arihyuka.” 23Hanú abheehigira bhaaye bheegwa gayo, bhakasurumbara bhukongʼu.

Yeesu arariha erigooti rya erisyengerero

24Hanú Yeesu na abheehigira bhaaye bhaahika mumugi gwa Kaperinaumu, abhantu bhanú bhaaringa bharatobhya erigooti kurusumo rwa erisyengerero erikuru rya Waryubha,17:24 Erigooti kurusumo rwa erisyengerero erikuru rya Waryubha. Eribhaga riyo, kira Omuyahudi omusaaja owa emyaka mirongo ebhiri kasi okukira giyo, yeenderwanga okuriha erigooti kira omwaka kurusumo rwa okukora erisyengerero erikuru rya Waryubha. Egimbirya giyo gyaringa giraringʼaana na amariho ga eginsiku ebhiri. Maaha mubhitabho bhya Okuhuruka 30:13-16; 2 Amangʼana ga Eribhaga 24:9-14; Nehemia 10:32. bhakaaja ku Petero. Bhakamubhuurya ega, “Bhoono, omwihigirya weenyu weeki arariha erigooti rya erisyengerero erikuru rya Waryubha?” 25Petero akabhakyukya ega, “Arariha.”

Nho, Petero akasoha munyumba. Nawe, eribhaga atarahaira eringʼana ryoryonse, Yeesu akaamba okumubhuurya ega, “Uuwe Simoni orarora egaki? Abhakama bharakumanʼya erigooti okurwa kubhantu bhaabho kasi okurwa kubhantu bha ebhyaro ebhindi?” 26Petero akamukyukya ega, “Abhakama bharakumanʼya erigooti okurwa kubhantu bha ebhyaro ebhindi.” Yeesu akamukeerya ega, “Nyoore niigo eringi, mbe, abhantu bhaabho bhaabhiirwe okuriha erigooti. 27Nawe bhoono, tutaaja okubhajimya abhantu bhanu, genda munyanja orobhye. Enswi inú wakakangate okugwatya, oyasamye omunwa, wakanyoore-mo embirya. Oigege ogende oriihe erigooti eryani na eryaho.”

18

Niwi omukuru mubhukama bhwa murwire?

(Mariko 9:33-37; Ruuka 9:46-48)

1Eribhaga riyo, abheehigira bha Yeesu bhakamuujira, bhakamubhuurya ega, 2“Niwi omukuru okukira abhandi bhonsego mubhukama bhwa murwire?” Yeesu akamubhirikira omwana omuke umwi, akamwimirirya gatigati waabho. 3Kimwi, akabhakeerya ega, “Ndabhakeerya obhuheene ega, nyoore muteehunjure na okubha kya abhaana abhake, mutarisoha mubhukama bhwa murwire kora ahake. 4Mbe, omuntu wowonse unú areesuuhya na okubha kya omwana unu, uyo ngʼo aribha omukuru mubhukama bhwa murwire. 5Kweki, omuntu wowonse unú aramugenihya omwana kya unu kwa eriina ryani, arangenihya oni.

Obhukemeri eguru ya amasakyo

(Mariko 9:42-48; Ruuka 17:1-2)

6“Nawe, nyoore omuntu wowonse araamuhabhye oumwi gati ya abhake bhanú bharanyikirirya, ajeeme na okukora obhusarya, areenderwa abhoherwe ensyo mwigoti na okweswa gatigati wa enyanja. 7Murikirora-ko bheenyu abhantu bha ekyaro kinu, kwa ekisigo kya okukora amangʼana ganú garakora abhantu bhajeeme na okukora obhusarya! Amasakyo ngo gareenderwa gabhe-ho, nawe, arikirora-ko omuntu unú arikora gabhe-ho! 8Nyoore okubhoko kasi okuguru kwaho, kukaakukora okore obhusarya, okubhuture okwese ahare. Nyakara osohe mubhuhoru bhwa koko uuna okubhoko okumwi ego, kasi uuna okuguru okumwi ego, okukira okubha na amabhoko gonsego kasi amaguru gonsego, nawe, weeswe mumururo gwa koko. 9Na eriiso ryaho rikaakora okore obhusarya, oriihe na okuryesa ahare! Nyakara osohe mubhuhoru bhwa koko uuna ensonko okukira okubha na ameeso gonsego, nawe, weeswe mumururo gunú gutakusima.”

Ekirengyo kya eringʼondi rinú ryabhura

(Ruuka 15:3-7)

10Yeesu akagendererya okubhakeerya ega, “Mwiyangararire, mutajeera oumwi gati ya abhake bhanu! Ndabhakeerya ego, kwa okubha bhamaraika bhaabho murwire eyo, eribhaga ryonsego bharamaahirira obhusu bhwa Taata wa murwire. [11Omwana wa Adamu, yaaja mukyaro, naho abhatuurye abhantu bhanú bhaabhura.]18:11 Amangʼana mumabhano ganu […] gataringi mumangʼoore agandi ga akare aga Ekiyunani.

12“Murarora egaki? Nyoore omuntu akaabha na amangʼondi egana rimwi, na erimwi ribhure, arakora egaki? Bhoono, ataatige munkuku amangʼondi mirongo kenda na kenda (99) garya na agende okutuna rinú ribhuriri? 13Ndabhakeerya obhuheene ega, hanú araarinyoore, araajomerwe bhukongʼu kwa ekisigo kya eringʼondi erimwi riyo, okukira amangʼondi mirongo kenda na kenda ganú gatabhuriri.

14“Egoego, Eseweenyu owa murwire, atakwenda ega, kora oumwi gati ya abhake bhanu abhure.

Ameehigiryo eguru ya unú abhuriri

15“Nyoore omwikirirya omurikyaho akusariirye, genda omukemere muringi bheenyu abheene. Nyoore araakwigwe, orabha omunyooreri omwikirirya omurikyaho. 16Nawe, nyoore ataakwigwe, genda ogege omuntu oundi oumwi kasi abhantu bhabhiri, naho ‘bhabhe-ho abheemiririri bhabhiri kasi bhasatu bha okwimiririra amangʼana gayo.’18:16 Maaha mukitabho kya Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 19:15. 17Na nyoore ataabheegwe bhayo, genda okeerye erikanisa. Nyoore ataariigwe na erikanisa, mbe, omubhare kya unú atakumwikirirya Waryubha kasi omutobhya wa erigooti.

18“Ndabhakeerya obhuheene ega, gonsego ganú mureekirirya mukyaro kinu, Waryubha wonse arigeekirirya okurwa murwire. Kweki, gonsego ganú murakemera mukyaro kinu, Waryubha wonse arigakemera okurwa murwire.18:18 Maaha mukitabho kya Mataayo 16:19.19Ndabhakeerya kweki ega, nyoore bhabhiri gati yeenyu bhakeekiriranʼya mukyaro kinu, okusabha kuringʼana ryoryonse, Taata wa murwire aribhakorera eringʼana riyo. 20Ndagamba ego, kwa okubha, hanú bheekumeenʼye abhantu bhabhiri kasi bhasatu kora okukira bhayo, kurusumo rwa eriina ryani, na oni ndabha gatigati yaabho.”

Ekirengyo kya omuntu unú atakwabhira

21Kimwi, Petero akagya ku Yeesu, akamubhuurya ega, “Ee Omukuru, omwikirirya omurikyani akaansarirya mmwabhire mara karinga? Mara muhungati?” 22Yeesu akamukyukya ega, “Ntakukukeerya mara muhungati, nawe, omwabhire omurikyaho eribhaga ryonsego bira okubhara.18:22 Eribhaga ryonsego bira okubhara. Ekiyunani kiragamba ega, mirongo muhungati mara muhungati.

23“Ndabhakeerya ego, kwa okubha obhukama bhwa murwire bhurahunkana na omukama oumwi unú yeendanga okukora amasaabhu ga egimbirya na abhakori bha emirimu bhaaye. 24Hanú omukama yaamba okubhara, akareeterwa omukori wa emirimu oumwi, unú yaaringa aratongwa egimbirya eginjaru bhukongʼu, endengo ya egitaranta ebhiku ekumi.18:24 Egitaranta ebhiku ekumi. Etaranta eimwi yaaringa eraringʼaana na amariho ga okumuriha omuntu emyaka mirongo ebhiri kasi okukira giyo. 25Omukori wa emirimu uyo, akatamwa okuriha esiiri inú yaaringa nayo. Nho, omukama akaamura ega, omuntu uyo, aguribhwe hamwi na omukari waaye, na abhaana bhaaye, na ebhintu bhyaye bhyonsego, naho esiiri yaaye erihwe.

26“Mbe, omukori wa emirimu uyo, akamutemera ebhiru omukama, aragamba ega, ‘Omukuru ndasabha unyigumirirye, ndaakurihe esiiri yaaho yonsego!’ 27Nho, omukuru uyo akamumaahira ekyabhira, akamwabhira esiiri yaaye yonsego, akamwikiririrya agye gyaye.

28“Hanú omukori wa emirimu uyo, yaahuruka kibhara, akamunyoora oumwi gati ya abhakori bha emirimu abharikyaye unú yaaringa aratonga egimbirya nkego bhukongʼu, endengo ya egidinari egana rimwi.18:28 Egidinari egana rimwi. Edinari eimwi yaaringa eraringʼaana na amariho ga orusiku rumwi kwa omuntu oumwi. Maaha Edinari mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. Hayohayo, akamutumbarira mwimiro, akamukeerya ega, ‘Ndiha esiiri yaani inú ndakutonga!’ 29Omukori wa emirimu omurikyaye uyo akatema ebhiru embere yaaye, akagamba ega, ‘Ndasabha unyigumirirye, ndaakurihe esiiri yaaho!’ 30Nawe, weeki akaanga okumwabhira, akagya akamubhoha omurikyaye mwigereja, okuhikira hanú aririha esiiri yaaye.

31“Hanú abhakori bha emirimu abharikyaye bhaarora ganú gakorekeri, bhakagwatwa na enkoro bhukongʼu. Bhakagya kumukuru waabho bhakamukeerya gonsego ganú gaakoreka. 32Nho, omukuru waaye akamubhirikira omukori wa emirimu uyo, akamukeerya ega, ‘Uuwe m-mukori wa emirimu omubhiibhi bhukongʼu! Waansabha, oni nkakwabhira esiiri yaaho! 33Bhoono, na uuwe otakwenderwa okumumaahira ekyabhira omukori wa emirimu omurikyaho, kya ego oni naakumaahira ekyabhira?’

34“Mbe, omukuru waaye akajima bhukongʼu, akaamura ega, abhasirikare bhaaye bhamugwate omuntu uyo na okumutuura mwigereja, okuhikira hanú aririha esiiri yonsego.”

35Kimwi, Yeesu akamariisya kwa okugamba ega, “Mumanye ega, kora Taata owa murwire, aribhakorera na bheenyu egoego, nyoore muraanga okwabhira abharikyenyu kwa emitima gyenyu gyonsego.”

19

Yeesu areehigirya eguru ya okutetana na okutigana

(Mariko 10:1-12)

1Hanú Yeesu yaamara okuhaira amangʼana gayo, akarwa Gariraaya eyo, akagya mukyaro kya Yudea, ngʼambu ya oruuji rwa Yorodani. 2Omuganda gwa abhantu abhaaru bhakamuseeta eyo, wonse akahwenʼya abharweri.

3Nho, Abhafarisaayo nyabhurebhe bhakamugya-ko, naho bhamusakye. Bhakamubhuurya ega, “Bhoono, ereekiriribhwa omusaaja okumutiga omukari waaye, kwa ekisigo kyokyonse kirya?” 4Yeesu akabhakyukya ega, “Bhoono bheenyu mutaakasomeri mu Mangʼoore Amarabhu ega, okurwa kubhwambiro ‘Waryubha yaabhumba omusaaja na omukari’?19:4 Maaha mukitabho kya Obhwambiro 1:27. 5Kweki, Waryubha akagamba ega, ‘Kwa ekisigo kiyo, omusaaja aribhatiga esewaabho na ngʼina waabho, aribha hamwi na omukari waaye, na abhabhiri bhayo, bharibha omubhiri gumwi.’19:5 Maaha mukitabho kya Obhwambiro 2:24. 6Kwa ego, bhataribha bhabhiri kweki, nawe, bharibha omubhiri gumwi. Bhoono mbe, bhanú Waryubha agwateenʼye, omuntu atabhaahukanʼya.”

7Kweki, Abhafarisaayo bhayo, bhakamubhuurya ega, “Nyoore niigo, kwaki Musa yaatwikiririrya ega, omusaaja amuhaane omukari waaye enyarubha ya okutigana?” 8Yeesu akabhakeerya ega, “Musa yaabheekiririrya okutiga abhakari bheenyu okurekana na obhukongʼu bhwa emitima gyenyu. Nawe, okurwa kubhwambiro etaaringa ego. 9Oni nonse ndabhakeerya ega, omuntu wowonse unú aramutiga omukari waaye, etaringi kwa okubha amugwatiri ekiroogi, na amare atete omukari oundi, uyo arabha arakora obhusarya bhwa okukora ameega kibhara. Na omuntu unú araamutete omukari uyo, wonse araabhe akoreri obhusarya ku Waryubha.”

10Nho, abheehigira bhaaye bhakamukeerya ega, “Nyoore niigo amangʼana garingi kumusaaja na omukari, nyakara abhantu bhatatetana!” 11Nawe, Yeesu akabhakyukya ega, “Etaringi abhantu bhonsego bharanagya okurigwata eringʼana rinú muragamba, nawe, bhanú bhaanonkwa na Waryubha okutiga okuteta. 12Ndagamba ego, kwa okubha bhariho abhasaaja abhandi bhanú bhatakuteta kwa okubha bheebhurwa abhajigaru. Abhandi bhatakuteta kwa okubha abhantu bhaabhakora okubha abhajigaru. Kweki bhariho na abhandi bhanú bhaamura bhatateta kurusumo rwa obhukama bhwa murwire. Omuntu wowonse unú aratura okugwata eringʼana riyo, arigwate.”

Yeesu aranonka abhaana abhake

(Mariko 10:13-16; Ruuka 18:15-17)

13Mbe, Yeesu akareeterwa abhaana abhake, naho abhatuurire amabhoko eguru yaabho okubhanonka, na okubhasabhira. Nawe, abheehigira bhaaye bhakabhakemera bhanú bhaabhareeta.

14Nawe, Yeesu akabhakeerya ega, “Mubhatige abhaana abhake bhaaje kuoni! Mutabhakaanʼya, kwa okubha obhukama bhwa murwire m-bwa abhantu kya abhaana bhanu.” 15Kimwi Yeesu akabhanonka abhaana bhayo, akarwa eyo.

M-bukongʼu kumuniibhi okusoha mubhukama bhwa Waryubha

(Mariko 10:17-31; Ruuka 18:18-30)

16Mbe, omuntu oumwi akaaja ku Yeesu, akamubhuurya ega, “Ee Omwihigirya, nkore eringʼana-ki erya heene, naho nnyoore obhuhoru bhwa koko?” 17Yeesu akamukyukya ega, “Kwaki orambuurya oni eguru ya eringʼana erya heene? Maaha, Waryubha omwenego ngʼo owa heene! Nawe, nyoore oreenda okusoha mubhuhoru bhwa koko, ogwate emigiro gya Waryubha.” 18Omuntu uyo, akamubhuurya ega, “Emigiro-ki?” Yeesu akamukyukya ega, “Oteeta, otakora ameega kibhara, oteebha, otagamba obhwimiririri bhwa obhubheehi, 19obhasuuke eseweenyu na ngʼina weenyu, na omuhanje omurikyaho kya ego oreehanja uuwe omwene.”19:18-19 Maaha mubhitabho bhya Okuhuruka 20:12-16; Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 5:16-20; Abharaawi 19:18.

20Omumura uyo akagamba ega, “Emigiro gyonsego giyo mmariri okugigwata. Nkyasuuhirwa-ki kweki?” 21Yeesu akamukeerya ega, “Nyoore oreenda okukunaana, genda ogurye ebhintu bhyonsego bhinú uunabhyo, egimbirya obhagabhire abhatobhu. Nyoore oraakore ego, orabha wituuriiri ekibhumbiko murwire. Hanú orimara, uuje unsoorane.” 22Hanú omumura uyo yeegwa ego, akeemuka kwa okusurumbara, kwa okubha yaaringa na ebhintu ebhyaru.

23Nho, Yeesu akabhakeerya abheehigira bhaaye ega, “Ndabhakeerya obhuheene ega, m-bukongʼu kubhaniibhi okusoha mubhukama bhwa murwire. 24Ndabhakeerya kweki ega, m-bunyoohu kungamia okuhita muryoobho rya esindani, okukira abhaniibhi okusoha mubhukama bhwa Waryubha.”

25Hanú abheehigira bhaaye bheegwa ego, bhakaruguura bhukongʼu, bhakamubhuurya ega, “Bhoono niwi aratura okutuuribhwa?” 26Yeesu akabhamogorera, akabhakeerya ega, “Kubhantu riyo ritakuturikana, nawe, ku Waryubha gonsego garaturikana.”

27Kimwi Petero akamukyukya ega, “Maaha, bheetu twatiga ebhintu bhyetu bhyonsego, tukakusoorana uuwe! Bhoono, na bheetu turinyoora-ki?” 28Yeesu akabhakeerya ega, “Ndabhakeerya obhuheene ega, eribhaga rinú oni, Omwana wa Adamu, ndibha nikeeri kukitumbi kya obhukuru bhwani,19:28a Maaha mukitabho kya Danyeri 7:9-14. mukyaro ekihya, bheenyu bhanú mwansoorana bhonse muriikara kubhitumbi ekumi na bhibhiri, okubhuturira ekiina amakabhira ekumi na gabhiri ga Isiraeri.19:28b Amakabhira ekumi na gabhiri ga Isiraeri. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.29Omuntu wowonse unú yaatiga enyumba yaaye, kasi abhamura bhaabho kasi abhahara bhaabho kasi esewaabho kasi ngʼina waabho kasi abhaana bhaaye kasi emigunda gyaye kurusumo rwani, arinyoora ebhyaru bhukongʼu. Hamwi na gayo, arinyoora obhuhoru bhwa koko. 30Nawe, abhaaru bhanú bharamaahikana ega, m-ba eguru bhoonwego, bharibha abha insi. Na bhanú bharamaahikana ega, m-ba insi bhoonwego, mbo bharibha abha eguru.”

20

Ekirengyo kya okuriha abhakori bha emirimu

1Yeesu akagendererya okugamba ega, “Obhukama bhwa murwire bhurahunkana na omwene omugunda, unú aramwenja nyenkyo juri okutuna abhantu, bhamukorere emirimu mumugunda gwaye gwa emijabhibhu. 2Hanú yaabhanyoora, akeekiriranʼya nabho ega, abharihe kira omuntu edinari eimwi.20:2 Edinari eimwi. Yaaringa eraringʼaana na amariho ga orusiku rumwi kwa omuntu oumwi. Maaha Edinari mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. Kimwi, akabhahira mumugunda gwaye.

3“Hanú gyahika ensa esatu nyenkyo, akahuruka kibhara kweki, akarora abhantu abhandi bheemiriiri mumudiira bhataana omurimu. 4Akabhakeerya ega, ‘Na bheenyu mugende mukore emirimu mumugunda gwani gwa emijabhibhu. Nakaabharihe kya ego ereenderwa.’ 5Bhonse bhakagya.

“Kweki, hanú gyahika ensa esansabha na ensa kenda, akagega abhantu abhandi akabhahira mumugunda gwaye. 6Hanú gyahika ensa ekumi na eimwi mugoroobha, akahuruka kibhara kweki akanyoora abhantu abhandi bheemiriiri, akabhabhuurya ega, ‘Ndora mwimiriiri mumudiira hanu omubhasu omugima bira omurimu gogonse?’ 7Bhonse bhakamukyukya ega, ‘Kwa okubha atariho omuntu unú atuheeri emirimu.’ Weeki akabhakeerya ega, ‘Na bheenyu bhonse mugende mukore emirimu mumugunda gwani gwa emijabhibhu.’

8“Hanú eryubha ryasikiranga, omwene omugunda akamukeerya omwimiririri wa emirimu waaye ega, ‘Obhabhirikire abhakori bha emirimu bhonsego, obharihe amariho gaabho. Hanú wakabharihe, wambire na abhakori bha emirimu bhanú bhaajiri enyuma na omariisirye na bhanú bhaajiri mbere.’

9“Nho, abhakori bha emirimu bhanú bhaamba emirimu mugoroobha, bhakaaja bhakahaanwa amariho ga edinari eimwi. 10Hanú abhakori bha emirimu bhanú bhaamba nyenkyo bhaaja, bheesiganga okunyoora egidinari eginjaru okukira abharikyabho bhanú bhaarwa enyuma. Nawe, kira omuntu akarihwa amariho garyagarya ga edinari eimwi. 11Hanú bhaamara okunyoora amariho gaabho, bhakaamba okwingʼeheerya kumwene omugunda, 12bhakagamba ega, ‘Abha enyuma bhayo bhakoreri emirimu kwa ensa eimwi ego! Bhoono, ebhe egaki oturihe bhuringʼaanʼya nabho, eribhaga bheetu tukoreri emirimu emikongʼu bhukongʼu na omubhasu gutubhariri orusiku orugima?’

13“Omwene omugunda akakyukya oumwi wa abhakori bha emirimu bhayo ega, ‘Ee omusaani, ntakuraariiri kyokyonse. Bhoono, tuteekirireenʼye ega, okore emirimu kwa amariho ga edinari eimwi? 14Gega egimbirya gyaho, ogende owaaho. Oni naamwiri okubhariha abhantu bhanú bhaajiri enyuma, amariho ganú gararingʼaana na agaaho. 15Bhoono, ntakwenderwa okutumira egimbirya gyani kya ego ndeenda? Kasi, oramaaha orwango kwa okubha oni m-muserenʼya?’”

16Yeesu akamariisya kwa okugamba ega, “Egoego, abhantu bha enyuma, bharibha abha embere, na abha embere, bharibha abha enyuma.”

Yeesu arahaira orwa kasatu eguru ya okukwana okuhyuka kwaye

(Mariko 10:32-34; Ruuka 18:31-34)

17Yeesu yaaringa aragya mumugi gwa Yerusaremu. Hanú yaaringa kunjira, akabhagega abheehigira bhaaye ekumi na bhabhiri bharya, akabhahira kabhejyo, akabhakeerya ega, 18“Mwitegeerere, bhoono turagya Yerusaremu. Eyo, Omwana wa Adamu, aragya okutuurwa mumabhoko ga abhasyengeri abhakuru na abheehigirya bha amaragiriryo. Bheeki bharimubhuturira ekiina yeetwe. 19Hanú bharimara, bharimutuura mumabhoko ga abhantu bhanú bhataringi Abhayahudi, naho bhamujabhure, bhamuteme emijariti na okumubhamba kumusarabha. Nawe, orusiku rwa kasatu okurwa okukwa kwaye, arihyuka.”

Omukuru abhakorere emirimu bhanú aratunga

(Mariko 10:35-45)

20Nho, omukari wa Jebhedayo akagya ku Yeesu hamwi na abhaana bhaaye bhabhiri, akamutemera ebhiru, na okumusabha eringʼana nyabhurebhe. 21Yeesu akamubhuurya ega, “Oreenda nkukorere-ki?” Wonse akamukyukya ega, “Ndasabha obheekiririrye abhaana bhaani abhabhiri bhanu, bheekare hamwi na uuwe, mubhukama bhwaho, kumweya gwa embere, oumwi orubhaara rwaho rwa obhuryo na oundi orubhaara rwaho rwa obhumosi.”

22Yeesu akamukyukya ega, “Mutamanyiri ganú murasabha. Bhoono, muratura okunywera ekikombe kya enyanko kinú oni ndagya okunywera?”20:22 Muratura okunywera ekikombe kya enyanko kinú oni ndagya okunywera? Ensonga yaaye niiga, muratura okunyanka kya ego oni ndagya okunyanka? Bhonse bhakamukyukya ega, “Turatura.” 23Yeesu akabhakeerya ega, “Maheene murinywera ekikombe kyani kya enyanko. Nawe, okwikara orubhaara rwani rwa obhuryo kasi rwa obhumosi, gitaringi emirimu gyani okwamura. Omweya guyo, n-gwa bhanú bhaamara okuseemiribhwa na Taata.”

24Hanú abheehigira abhandi ekumi bharya, bheegwa amangʼana gayo, bhakabhajimira abharikyabho abhabhiri bhayo. 25Ego, Yeesu akabhabhirikira bhonsego hamwi, akabhakeerya ega, “Mumanyiri ega, abhatungi bha ebhyaro bharatunga abhantu bhaabho kwa eginguru, na abhakuru bhaabho, bharabhabhandirirya okukora emirimu kwa eginguru. 26Nawe, etabha ego kubheenyu. Omuntu wowonse unú areenda okubha omukuru gati yeenyu, areenderwa abhe omukori wa emirimu weenyu. 27Kweki, omuntu wowonse unú areenda okubha owa mbere gati yeenyu, abhe omugaya weenyu.20:27 Maaha mukitabho kya Yoana 13:12-17. 28N-kya ego Omwana wa Adamu, ataaja okukorerwa emirimu, nawe yaaja okubhakorera abhantu emirimu na okuruusya obhuhoru bhwaye, naho atungurye abhantu abhaaru.”

Yeesu arahwenʼya abhahoku abhabhiri

(Mariko 10:46-52; Ruuka 18:35-43)

29Hanú Yeesu na abheehigira bhaaye, bhaarwanga mumugi gwa Yeriko, omuganda omunene gwa abhantu bhakamusoorana. 30Embarika wa enjira inú Yeesu yaaringa arahitira, bhaaringa-ho abhahoku bhabhiri. Bhonse hanú bheegwa ega, Yeesu arahita, bhakabhirikira kwa eriisi erinene ega, “Ee Omukuru, Omuhiiri Daudi, turakwisasaama otumaahire ekyabhira!” 31Omuganda gwa abhantu gukabhakemera ega, bhakire. Nawe bheeki, bhakagendererya okubhirikira kwa eriisi erinene ega, “Ee Omukuru, Omuhiiri Daudi, turakwisasaama otumaahire ekyabhira!”

32Kimwi Yeesu akeemirira, akabhabhirikira, akabhabhuurya ega, “Mureenda mbakorere-ki?” 33Bhonse bhakamukyukya ega, “Ee Omukuru, tureenda ameeso geetu garibhurwe, turore!” 34Nho, Yeesu akabhamaahira ekyabhira, akabhakuunʼya kumeeso gaabho. Hayohayo, ameeso gaabho gakaribhuka, bhakarora kweki, bhonse bhakamusoorana Yeesu.

21

Abhantu bharamuturuungʼana Yeesukwa obhujomerwa Yerusaremu

(Mariko 11:1-11; Ruuka 19:28-40; Yoana 12:12-19)

1Hanú Yeesu na abheehigira bhaaye bhaahika haangʼi na omugi gwa Yerusaremu, bhakahika orubhaara rwa ekijiji kya Bhetifage, munkuku ya Emijeituni. Nho, Yeesu akabhatuma abheehigira bhaaye bhabhiri, akabhakeerya ega, 2“Mugende mukijiji kinú kiringi embere weenyu. Hanú mwakasohe muyo, mwakarore entikiri ebhoherwe hayo, hamwi na ekimoori kyayo. Mugisibhure, mundeetere hanu. 3Nyoore omuntu wowonse yaakabhabhuurye ega, ‘Murahira-ha egintikiri giyo,’ mumukyuke ega, ‘Omukuru aragyenda,’ wonse yaakabheekiririrye muuje nagyo.”

4Gayo gonsego gaakoreka ego, naho rikunaane eringʼana rinú Waryubha yaagamba kwa enjira ya omurooti waaye ega,

5“Obhakeerye abhantu bha Sayuni21:5a Sayuni. Ni-riina erindi rya Yerusaremu. ega,

‘Maaha, omukama weenyu araaja kubheenyu, m-munyoohu,

araaja yeekeeri kuntikiri,

na entikiri iyo kikyari ekimoori.’”21:5b Maaha mukitabho kya Jakaria 9:9.

6Mbe, abheehigira bhaaye, bhakagya, bhakakora kya ego Yeesu yaabhakeerya. 7Bhakareeta entikiri na ekimoori kyayo, bhakabharya-ko emyenda gyabho, na Yeesu akariina akeekara eguru ya emyenda giyo.21:7 Yeesu akariina akeekara eguru ya emyenda giyo. Abhakama bha eribhaga riyo, bhaagenderanga kugifaraasi gya eriihe. Kwa ego, Yeesu okugendera kuntikiri hanú yaaringa arasoha Yerusaremu, yaaringa aroorokya ega, weeki araaja kwa obhunyoohu. 8Hayo haaringa-ho na omuganda omunene gwa abhantu, omuganda guyo gonse, bhakabharya emyenda gyabho kunjira. Abhandi bhakatabhura amasagi ga emiti na okugatuura kunjira. 9Abhantu bhanú bhaaringa bhakangatiri na bhanú bhaamurwanga enyuma, bhaagambanga kwa eriisi erinene ega,

“Hosana,21:9a Hosana. Ensonga yaaye niiga, Ee Omukuru otutuurye. Omuhiiri Daudi!21:9b Omuhiiri Daudi. Abhayahudi bhaaringa bhareesiga ega, Masiha arirwa muhamati ya omukama Daudi. Maaha mubhitabho bhya Egijabhuri 89:3-37; Jeremia 23:5-6; Ejekieri 34:23-24. Maaha Daudi na Kiristu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.

Anonkerwe unú araaja kwa eriina rya Omukuru Waryubha!21:9c Maaha mukitabho kya Egijabhuri 118:26.

Hosana, Waryubha unú aringi murwire!”

10Hanú Yeesu yaasoha mumugi gwa Yerusaremu, omugi gonsego gukaruguura bhukongʼu. Abhantu bhakaamba okubhuuranʼya ega, “Unu niwi?” 11Omuganda guyo gukabhakyukya ega, “Unu n-Yeesu! M-murooti urya owa mumugi gwa Najareeti mukyaro kya Gariraaya!”

Yeesu arakenyia abhakori bha ebhyasarabharwe mwisyengerero rya Waryubha

(Mariko 11:15-19; Ruuka 19:45-48; Yoana 2:13-22)

12Nho, Yeesu akasoha murubhanja rwa erisyengerero erikuru rya Waryubha. Hanú yaasoha muyo, akanyoora abhantu bharagurya na okugura ebhintu muyo, akabhakenyia bhonsego. Akahenura egimeja gya bhanú bhaaringa bharaswenʼya egimbirya gya okutumira mwisyengerero21:12a Bharaswenʼya egimbirya gya okutumira mwisyengerero. Etaaringa kira egimbirya gyeenderwanga okutumira mwisyengerero, nawe, ginú gyatumirwanga, ni-gimbirya gya Ekiyahudi egyenego. na okugwisya ebhitumbi bhya bhanú bhaaringa bharagurirya abhantu eginguuti, kurusumo rwa okuruusya ekimwenso.21:12b Ekimwenso. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.13Yeesu akabhakeerya ega, “Engʼoorerwe mu Mangʼoore Amarabhu ega, ‘Erisyengerero ryani erikuru riribha enyumba ya amasabho.’21:13a Maaha mukitabho kya Isaaya 56:7. Nawe, bheenyu muikoreri okubha erisana rya abheebhi.”21:13b Maaha mukitabho kya Jeremia 7:11.

14Mbe, eribhaga Yeesu yaaringa akyari mwisyengerero muyo, abhahoku na abhabheeru bhakaaja kumwene, wonse akabhahwenʼya. 15Nawe, abhasyengeri abhakuru na abheehigirya bha amaragiriryo bhaarora ebhika bhinú Yeesu yaaringa arakora. Kweki bhakeegwa abhaana bharagamba kwa eriisi erinene mwisyengerero muyo ega, “Hosana, Omuhiiri Daudi!” Kwa ekisigo kiyo bhakajima bhukongʼu. 16Bhakamubhuurya Yeesu ega, “Bhoono, oreegwa ganú abhaana bhanu bharagamba?” Yeesu akabhakyukya ega, “Ndeegwa. Bhoono, mutarasoma amangʼana ganú gaangʼoorwa mu Mangʼoore Amarabhu ega,

‘Wiseemeerye eginkuma gyaho,

okuhitira eminwa gya abhaana abhake na abharera’?”21:16 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 8:2.

17Yeesu akabhatiga hayo, akarwa mumugi gwa Yerusaremu, akagya okuraara mukijiji kya Bhetania.

Yeesu areehiima omuti gunú gutaana emisumo

(Mariko 11:12-14, 11:20-24)

18Nyenkyo wendeko, hanú Yeesu yaaringa arahunjuka Yerusaremu, akeegwa omweko. 19Nho, akarora embarika wa enjira omuti gunú gurabhirikirwa ega, omutini. Akasuntara haangʼi, akanyoora gutaana emisumo gyogyonse, nawe, gwaringa na amasya ageenego. Akagwihiima ega, “Uuwe otaryama emisumo kweki kora orusiku orumwi!” Hayohayo, gukooma.21:19 Yeesu yeehiima omuti gwa omutini, okoorokya kya ego Waryubha aribhabhuturira ekiina Abhayahudi, kwa okubha bhataaringa na emisumo gya eginteemo eginjomu.

20Hanú abheehigira bha Yeesu bhaamaaha gayo, bhakaruguura bhukongʼu. Bhakamubhuurya ega, “Omuti gunu goomeri rumwigo na nyoma-ki?” 21Yeesu akabhakyukya ega, “Ndabhakeerya obhuheene ega, nyoore muramwikirirya Waryubha na mutaana enkubhi, na bheenyu murikora rinú rikorekeri kumuti guyo. Kweki mutarikora riyo eryenego, nawe kora mukaakeerya enkuku inu ega, ‘Ihika na wiyese munyanja,’ ryonse rirakoreka. 22Nyoore muuna eimani, kyokyonse kinú murasabha ku Waryubha, murihaanwa.”

Obhutungi bhwa Yeesu bhureekomibhwa

(Mariko 11:27-33; Ruuka 20:1-8)

23Yeesu akasoha kweki murubhanja rwa erisyengerero erikuru rya Waryubha. Hanú yaaringa areehigirya muyo, abhasyengeri abhakuru na abhakaruka bha Ekiyahudi bhakamugya-ko. Bhakamubhuurya ega, “Amangʼana ganú orakora, oragakora kwa obhutungi bhwawi? Niwi unú akuheeri obhutungi bhuyo?” 24Yeesu akabhakyukya ega, “Na oni nonse ndabhabhuurya eringʼana rimwi. Mbe, nyoore muraakyukye riyo, na oni ndabhakeerya n-kwa obhutungi bhwawi ndakora ganu. 25Bhoono, obhutungi bhwa Yoana obhwa okubhatiija abhantu, bhwarwa-ha? Bhwarwa ku Waryubha kasi kubhantu?” Nho, bhakaamba okubhuuranʼya abheene kwa abheene ega, “Nyoore turaakyukye ega, bhwarwa ku Waryubha, aratubhuurya ega, ‘Bhoono, ndeegwa mutaamwikirirya?’ 26Kweki, nyoore turaakyukye ega, bhwarwa kubhantu, turoobhoha omuganda gwa abhantu bhanu, kwa okubha bhonsego bhaana obhuheene ega, Yoana yaaringa m-murooti wa Waryubha.” 27Kwa ego bhakamukyukya ega, “Tutamanyiri.” Mbe, Yeesu wonse akabhakeerya ega, “Na oni nonse ntakubhakeerya ndakora ganu kwa obhutungi bhwawi.”

Ekirengyo kya omwana omwigwa na unú ataringi omwigwa

28Yeesu akagendererya okugamba ega, “Bhoono, murarora egaki eguru ya ekirengyo kinu? Yaaringa-ho omuntu oumwi unú yaaringa na abhaana abhabhiri. Akagya kumwana wa okwamba, akamukeerya ega, ‘Omwana waani, reero genda okore emirimu mumugunda gwani.’ 29Omwana waaye uyo akamukyukya ega, ‘Ntakugya!’ Nawe, akamara akahunjura ameetegeerero gaaye, akagya akakora emirimu. 30Kweki, esewaabho akagya kumwana waaye owa kabhiri, na okumukeerya kya ego yaamukeerya owa okwamba urya. Wonse akamukyukya ega, ‘Ndagya taata!’ Nawe, ataagya.

31“Bhoono, gati ya abhabhiri bhayo, ngʼ-uuha unú yaakora kya ego esewaabho yeendanga?” Abhasyengeri abhakuru na abhakaruka bha Ekiyahudi bharya bhakamukyukya ega, “Ngʼ-urya owa okwamba.”

Nho, Yeesu akabhakeerya ega, “Ndabhakeerya obhuheene ega, abhatobhya bha erigooti21:31 Abhatobhya bha erigooti. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. na abhasimbe bharibhakangatira okusoha mubhukama bhwa Waryubha. 32Yoana yaaja kubheenyu, naho abhoorokye enjira ya obhuheene, bheenyu mutaamwikirirya. Nawe, abhatobhya bha erigooti na abhasimbe mbo bhaamwikirirya. Kora, bheenyu hanú mwarora gonsego gayo, mutaahunjura ameetegeerero geenyu na okumwikirirya.”

Yeesu arahunkanʼya abhatungi na abharimi abhasarya

(Mariko 12:1-12; Ruuka 20:9-19)

33Yeesu akagendererya okubhakeerya abhasyengeri abhakuru na abhakaruka bha Ekiyahudi bharya ega, “Mwitegeerere ekirengyo ekindi. Yaaringa-ho omuntu oumwi unú yaaringa na omugunda. Mumugunda muyo, akahamba-mo emijabhibhu, akamara akagugitira orubhago, akasimba-mo erituko rya okumitira-mo egijabhibhu, na akahagaaja-mo obhutara obhutambi bhwa okurindira-ko. Akamara akabhakodisirya abharimi nyabhurebhe omugunda guyo, akagya orugendo.

34“Hanú eribhaga rya okugesa ryahika, omwene omugunda akatuma abhakori bha emirimu bhaaye kubharimi bharya, naho bhagende bhamugegere omugabho gwaye gwa omugeso. 35Nawe, hanú bhaahika mumugunda murya, abharimi bharya bhakabhagwata, oumwi bhakamutema, oundi bhakamwita na oundi bhakamutema na amagina. 36Kimwi, omwene omugunda urya, kweki akatuma abhakori bha emirimu abhandi, abhaaru okukira abha mbere bharya. Hanú bhaahika, abharimi bharya bhakabhakorera kya ego bhaabhakorera abha mbere bharya. 37Kubhuteero, akamutuma omwana waaye kubharimi bharya. Akeeganirirya ega, ‘Unu m-mwana waani, weeki bharaamusuuke.’ 38Nawe, hanú abharimi bharya bhaamurora omwana uyo, bhakagambana ega, ‘Unu ngʼo omugabhi wa omugunda gwa esewaabho. Mbe, tumwite, naho bheetu tugege engabho yaaye.’ 39Mbe, bhakamugwata, bhakamuruusya mumugunda murya, bhakamwita.

40“Mbe bhoono, hanú omwene omugunda arihunjuka okurwa kurugendo rwaye, aribhakora egaki abharimi bharya?” 41Bhakamukyukya ega, “Aribheeta bhubhiibhi abhasarya bharya, na omugunda gwaye aribhakodisirya abharimi abhandi bhanú bharimuhaana omugabho gwaye gwa omugeso kwibhaga ryaye.”

42Nho, Yeesu akabhakeerya ega, “Bhoono, mutarasoma ganú gaangʼoorwa mu Mangʼoore Amarabhu? Gaangʼoorwa ega,

‘Erigina rinú abhahagaaji bhaangiri,

ndyo ryabheeri erigina erikuru rya obhurusa.

Omukuru Waryubha ngʼo akoreri eringʼana riyo,

ryonse n-kiruguuro kubheetu.’21:42 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 118:22-23.

43Yeesu akoongerya okugamba ega, “Kwa okubha munyangiri, ndabhakeerya ega, Waryubha ariruusya-ho obhukama bhwaye kubheenyu, na okubhahaana abhantu bha ebhyaro ebhindi bhanú bhariibhura emisumo kurusumo rwaye. 44Omuntu wowonse unú arigwa kwigina riyo, aribhunikabhunika, na omuntu wowonse unú erigina riyo ririmugwira, ririmubhondorabhondora.”21:44 Maaha mubhitabho bhya Isaaya 8:14-15; Danyeri 2:31-45.

45Hanú abhasyengeri abhakuru na Abhafarisaayo21:45 Abhafarisaayo. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bheegwa ebhirengyo bhya Yeesu, bhakamanya ega, mbo arahairira. 46Kwa ego, bhakatuna enjira ya okumugwata. Nawe, bhoobhoha omuganda gwa abhantu, kwa okubha bheeki bhaaringa bharamwikirirya ega, m-murooti wa Waryubha.

22

Ekirengyo kya obhwenga

(Ruuka 14:15-24)

1Yeesu akagendererya okwihigirya Abhafarisaayo na abhasyengeri abhakuru kwa ebhirengyo ebhindi ega, 2“Obhukama bhwa murwire22:2 Obhukama bhwa murwire. Maaha Obhukama bhwa Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bhurahunkana na obhwenga bhunú omukama umwi yaakorera omwana waaye. 3Omukama uyo akatuma abhakori bha emirimu bhaaye, bhagye okubhirikira bhanú yaaringa araarikiri okuuja mubhwenga, nawe, bhonsego bhakaanga okuuja.

4“Kweki, akatuma abhakori bha emirimu bhaaye abhandi ega, ‘Mugende mubhakeerye abhantu bhanú naaraarika ega, “Mmariri okuseemya kira ekintu kya obhwenga. Ngoogeri egingʼombe gyani eginure hamwi na egintugo egindi eginure. Ebhintu bhyonsego bhimariri okubha, mugende mubhwenga!”’ 5Nawe, bhanú bhaaringa bharaarikirwe bhakajeera bhakagya kumirimu gyabho. Oumwi akagya kumugunda gwaye, na oundi akagya kubhyasara bhyaye. 6Abhantu abhandi bhanú bhaatama bhakabhagwata abhakori bha emirimu bha omukama urya, bhakabhatema bhukongʼu na okubheeta. 7Mbe, hanú omukama uyo yeegwa ganú gabhanyooreri abhakori bha emirimu bhaaye, akajima bhukongʼu. Akatuma abhasirikare bhaaye bhakagya bhakabheeta abheeti bharya, na okusamba omugi gwabho.

8“Kimwi, omukama uyo akakeerya abhakori bha emirimu bhaaye ega, ‘Ebhintu bhyonsego bhya obhwenga bhimariri okuseemibhwa, nawe, bhanú naaraarika okuuja mubhwenga, bhataaringa bhareenderwa. 9Mbe bhoono, mugende kuginjira gya nyamansaana, bhobhonse bhanú mwakanyoore mubhakeerye bhaaje mubhwenga.’ 10Abhakori bha emirimu bhayo bhakagya kuginjira gya nyamansaana, bhakakumanʼya abhantu bhonsego bhanú bhaanyoora, bhabhe abhasarya kasi abhaheene, obhwenga bhukeejura abhageni.

11“Nawe, hanú omukama urya, yaasoha munyumba munú obhwenga bhwaringa bhurakorekera, okumaaha abhageni, akamurora omuntu oumwi unú ataaringa yeebhoheri emyenda gya obhwenga. 12Akamubhuurya ega, ‘Musaani waani, osoheri egaki munu enu oteebhoheri emyenda gya obhwenga?’ Omuntu uyo, akabhurwa erya okugamba. 13Kimwi, omukama uyo akakeerya abhakori bha emirimu bhaaye ega, ‘Mumubhohe omuntu unu amaguru na amabhoko na mumwese kibhara mukisunte. Eyo ngʼyo, abhantu bharibhanga bharakuura na okusya ameeno.’”

14Yeesu akamariisirya kwa okugamba ega, “Abhantu bhanú bharabhirikirwa okusoha mubhukama bhwa murwire m-baaru, nawe, m-bakego bhanú bhaasorwa okusoha-mo.”

Abhantu bharamuteganʼya Yeesueguru ya obhurihi bhwa erigooti

(Mariko 12:13-17; Ruuka 20:20-26)

15Mbe, Abhafarisaayo bhakagya bhakeekumanʼya okutuna enjira ya okumugwatya Yeesu kwa amangʼana gaaye. 16Kimwi, bhakatuma ku Yeesu abheehigira bhaabho, na abhantu abhandi bhanú bhaaringa abhabheeri bha omukama Herode Antipa.22:16 Abhantu abhandi bhanú bhaaringa abhabheeri bha omukama Herode Antipa. Ekiyunani kiragamba ega, Abhaherodi. Abhantu bhayo bheekirirya obhutungi bhwa Abharuumi mukyaro kyabho. Bhayo bhakamwinogorya ega, “Ee Omwihigirya, tumanyiri ega, uuwe m-muntu wa heene na ega, oreehigirya obhuheene eguru ya amangʼana ga Waryubha. Tumanyiri ega, uuwe otakoobhoha omuntu wowonse, kora akaabha omutungi wa eguru. 17Bhoono mbe, otukeerye uuwe orarora egaki. Okuringʼaana na amaragiriryo ga Waryubha, tureekiriribhwa okutobha erigooti ku Kaisari,22:17 Kaisari. Kiyo n-kyeo kya omutungi omukuru wa ekyaro kyonsego kya Abharuumi. Yaaringa omukama wa Abharuumi, kweki ngʼo yaatunga ekyaro kya Isiraeri kwibhaga rirya. Maaha Kaisari mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. kasi-ha?”

18Nawe, Yeesu akamanya eniku yaabho, akabhakyukya ega, “Bheenyu bhanyarwambe, kwaki murasakya okuntega? 19Munyorokye egimbirya ginú murarihira erigooti.” Bhonse, bhakamuhaana edinari22:19 Edinari. Gyaringa ni-gimbirya gya Ekiruumi, ginú abhantu bhaarihanga erigooti. Maaha Edinari mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. eimwi. 20Nho, Yeesu akabhabhuurya ega, “Epicha inu na amangʼoore ganú gangʼoorerwe kudinari inu, m-byawi?” 21Bhakamukyukya ega, “M-bya Kaisari.” Yeesu akabhakeerya ega, “Mbe, mumuhaane Kaisari ebhya Kaisari, na mumuhaane Waryubha ebhya Waryubha.”

22Hanú bheegwa erikyukya rya Yeesu, bhakaruguura bhukongʼu, bhakamutiga hayo, bhakeemuka.

Yeesu arakyukya amabhuuryo eguru ya obhuhyuki

(Mariko 12:18-27; Ruuka 20:27-40)

23Orusiku ruyoruyo, Abhasadukaayo22:23 Abhasadukaayo. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. nyabhurebhe bhakaaja ku Yeesu. Abhasadukaayo mbo bhaaringa bhareehigirya ega, obhuhyuki bhwa abhaku bhutariho. Nho, bhakamubhuurya Yeesu ega, 24“Ee Omwihigirya, Musa yaaturagirirya mumaragiriryo gaaye ega, nyoore omusaaja araakwe na atige omukari waaye ataana abhaana, omumura waabho amutete omukari uyo, naho amwibhurire omumura waabho abhaana.22:24 Maaha mukitabho kya Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 25:5-6. 25Bhoono tugambe ega, bhaaringa-ho abhamura muhungati abha enda eimwi. Omutangi akateta omukari, akamara akakwa atareebhura omwana. Mbe, omumura waabho wa kabhiri akamugabha omusino uyo. 26Omumura waabho wa kabhiri uyo wonse, akakwa atareebhura omwana na omusino uyo. Omumura waabho wa kasatu wonse akamugabha omusino uyo, akakwa atareebhura nawe omwana. Ekabha egoego kubhamura bhayo bhonsego, bhaakwa bhateebhwiri nawe omwana. 27Kubhuteero, omusino uyo, wonse akakwa. 28Bhoono otukeerye, nyoore obhuhyuki bhwa abhaku bhuriho, orusiku runú abhantu bharihyuka, omukari uyo, aribha wawi gati ya abhamura muhungati bhayo? Kwa okubha bhonsego muhungati bhaaringa bhamuteteri!”

29Yeesu akabhakyukya ega, “Bheenyu murabhura bhukongʼu, kwa okubha mutamanyiri ganú gaangʼoorwa mu Mangʼoore Amarabhu, kweki mutamanyiri obhuturo bhwa Waryubha kya ego bhuringi. 30Orusiku runú abhantu bharihyuka, bhatariteta kora okutetwa. Bharibha kya bhamaraika22:30 Bhamaraika. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. bha murwire, bheeki bhatakuteta kora okutetwa. 31Nawe, eguru ya okuhyuka kwa abhaku, bhoono mutarasoma mu Mangʼoore Amarabhu eringʼana rinú Waryubha yaabhakeerya ega, 32‘Oni ngʼ-Waryubha wa Abhurahamu, Esaaka na Yakobho’?22:32a Maaha mukitabho kya Okuhuruka 3:6. ” Yeesu akagendererya okugamba ega, “Mbe, Waryubha ataringi Waryubha wa abhaku, nawe ngʼ-Waryubha wa abhahoru!”22:32b Mbe, Waryubha ataringi Waryubha wa abhaku, nawe ngʼ-Waryubha wa abhahoru. Obhugambi bhuyo ensonga yaaye niiga, Abhurahamu, Esaaka na Yakobho m-bahoru, bharingi hamwi na Waryubha murwire.33Hanú emiganda gya abhantu bheegwa gayo, bhakaruguura bhukongʼu kwa ameehigiryo gaaye.

Eriragiriryo erikuru okukira gonsego

(Mariko 12:28-34; Ruuka 10:25-28)

34Abhafarisaayo hanú bheegwa ega, Yeesu yaaringa ahigiri Abhasadukaayo kwa obhugambi bhwaye, bhakeekumanʼya hamwi. 35Kimwi, bhakagya ku Yeesu, na oumwi waabho unú yaaringa omwihigirya wa amaragiriryo, akasakya okumutega. Akabhuurya ega, 36“Ee Omwihigirya, eriragiriryo erikuru okukira agandi gonsego ga Waryubha n-diiha?”

37Yeesu akamukyukya ega, “‘Omuhanje Omukuru Waryubha waaho kwa omutima gwaho gonsego, na kwa enkoro yaaho yonsego na kwa obhungʼeeni bhwaho bhonsego.’22:37 Maaha mukitabho kya Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 6:5. 38Riyo ndyo eriragiriryo erikuru okukira amaragiriryo agandi gonsego, kweki ndyo riina obhwera okukira agandi. 39Eriragiriryo rya kabhiri ryonse riina obhwera kya riyo, ryonse riragamba ega, ‘Omuhanje omurikyaho kya ego oreehanja uuwe omwene.’22:39 Maaha mukitabho kya Abharaawi 19:18. 40Amaragiriryo gonsego ga Musa na ameehigiryo ga abharooti gareesigira amaragiriryo gabhiri gayo.”

Kiristu Omutuurya ngʼo omuhiiri Daudina Omukuru wa bhonsego

(Mariko 12:35-37; Ruuka 20:41-44)

41Abhafarisaayo hanú bhaaringa bhakyeekumeenʼye hamwi hayo, Yeesu akabhabhuurya ega, 42“Mureeganirirya egaki eguru ya Kiristu Omutuurya, m-muhiiri-wi?” Bhakamukyukya ega, “M-muhiiri Daudi.” 43Yeesu akabhabhuurya ega, “Nyoore gayo n-ga heene, kwaki Omutima wa Waryubha yaamoorokererya Daudi amubhirikire Kiristu ega, ‘Omukuru.’ Daudi yaagamba ega,

44‘Omukuru Waryubha yaamukeerya Omukuru waani ega,

“Ikara orubhaara rwani rwa obhuryo,

okuhikira hanú ndituura abhasigu bhaaho hansi ya amaguru gaaho.”’22:44 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 110:1.

45Nyoore Daudi aramubhirikira Kiristu ega, ‘Omukuru,’ bhoono Kiristu aratura egaki okubha omuhiiri waaye?”22:45 Omuhiiri waaye. Yeesu yeebhurwa okurwa muruganda rwa Daudi, nkyo kyakora bhaamubhirikiranga Omuhiiri Daudi. Nawe, yaaringa murwire okwambira akare. Omukama Daudi yaamubhirikiranga Omukuru, kwa okubha Kiristu yaaringa Waryubha. Maaha mukitabho kya Egijabhuri 110. Kweki, maaha Daudi na Kiristu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.

46Atariho omuntu wowonse unú yaatura okumukyukya ryoryonse. Kora okwambira orusiku ruyo, atariho wowonse unú yaasakya kweki okumubhuurya Yeesu amabhuuryo agandi.

23

Yeesu arabhakemera Abhafarisaayona abheehigirya bha amaragiriryo

(Mariko 12:38-40; Ruuka 11:37-52, 20:45-47)

1Kimwi, Yeesu akakeerya emiganda gya abhantu na abheehigira bhaaye ega, 2“Abheehigirya bha amaragiriryo23:2 Abheehigirya bha amaragiriryo. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. na Abhafarisaayo bhaana obhuturo bhwa okwihigirya abhantu amaragiriryo ga Musa. 3Kwa ego, mugwate na okugakora gogonse ganú bharabheehigirya. Nawe, mutagwata amakorwa gaabho, kwa okubha bheeki bhatakukora na okugagwata gogonse ganú bhareehigirya. 4Bheeki bharabhoha amaragiriryo gonsego kya emijigo emirito na okubhatuurira abhantu kumariko, nawe, abheene bhatakwenda okwinura kora ekyara, naho bhagigege. 5Kweki, bharakora amakorwa gaabho gonsego, naho bheeyorokye kubhantu. Bhareebhoha mubhusu na kumabhoko gaabho, ebhibhaara bhya amaseero bhinú bhingʼoorerwe-ko amaragiriryo ga Waryubha,23:5a Ebhibhaara bhya amaseero bhinú bhingʼoorerwe-ko amaragiriryo ga Waryubha. Mubhibhaara bhiyo, bhyangʼoorwa amangʼana ga ahasi hane ganú garingi mu Riragano rya Akare, Okuhuruka 13:1-10 na 13:11-16 hamwi na Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 6:4-9 na 11:13-21. Omusaaja Omuyahudi wa emyaka ekumi na esatu yaaringa areebhoha ebhibhaara bhiyo mubhusu na kukubhoko kwa obhumosi eribhaga ryonsego rya esaara. na oranyoora bharabhigarihya bhibhe ebhinene okukira ebhya abhandi. Kweki oranyoora bharoongerya amapindo ga emyenda gyabho gya esaara gabhe amatambi okukira aga abhandi.23:5b Amapindo ga emyenda gyabho gya esaara gabhe amatambi okukira aga abhandi. Abheehigirya bha amaragiriryo na Abhafarisaayo bhaaringa bharatuma amapindo ga emyenda gyabho okubha amatambi bhukongʼu, okubhoorokya abhantu ega, bheeki m-barabhu bhukongʼu mumeeso ga Waryubha. Ego etaringi kya ego Waryubha yaabhakeerya mumaragiriryo. Maaha mubhitabho bhya Okubhara 15:37-41; Obhuhiituki bhwa Amaragiriryo 22:12. 6Orusiku rwa enyangi, oranyoora bhahanjiri bhukongʼu okwikara kubhitumbi ebhya embere ebhya abhageni abhasuukwa. Kora mumasinagogi23:6 Mumasinagogi. Maaha Erisinagogi mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. gaabho, oranyoora bhahanjiri okwikara kubhitumbi bhya embere ebhya abhasuukwa. 7Kweki, bhahanjiri bhukongʼu okukeeranibhwa na abhantu kwa obhusuuku mumidiira, na bhahanjiri okubhirikirwa na abhantu ega, ‘Rabhi.’23:7 Rabhi. Ensonga ya eringʼana rinu niiga, Omwihigirya. Rabhi kyaringa n-kyeo kya omwihigirya wa edini ya Ekiyahudi.

8“Nawe, bheenyu, muteekirirya okubhirikirwa ega, ‘Rabhi,’ kwa okubha Omwihigirya weenyu ngʼ-umwi ego, na bheenyu bhonsego m-bahiiri kuimani. 9Kweki, mutabha murabhirikira omuntu wowonse ega, ‘taata’ mukyaro kinu, kwa okubha Eseweenyu ngʼ-umwi ego, unú aringi murwire. 10Kweki, muteekirirya okubhirikirwa ega, ‘abhatungi,’ kwa okubha Omutungi weenyu ngʼ-umwi ego, wonse ngʼo Kiristu Omutuurya. 11Omuntu wowonse unú areenda okubha omukuru kubheenyu, areenderwa abhe omukori wa emirimu weenyu. 12Omuntu wowonse unú areeriinʼya omwene, Waryubha arimwituumya. Nawe, omuntu wowonse unú areeyituumya omwene, Waryubha arimuriinʼya.

13“Murikirora-ko, bheenyu abheehigirya bha amaragiriryo na bheenyu Abhafarisaayo! Bheenyu m-banyarwambe, kwa okubha murabharibhira abhantu okusoha mubhukama bhwa murwire kwa ameehigiryo geenyu. Bheenyu abheene mutakusoha-mo, kweki mutakubheekiririrya abhantu abhandi bhanú bhareenda okusoha-mo.

[14“Murikirora-ko, bheenyu abheehigirya bha amaragiriryo na bheenyu Abhafarisaayo! Bheenyu m-banyarwambe, kwa okubha murasabha Waryubha kwa amasabho amatambi bhukongʼu, naho mwiyorokye kubhantu, nawe, enu muraraarira abhasino ebhintu bhyabho. Mbe, mumanye ega, kurusiku rwa okubhuturirwa ekiina, maheene Waryubha aribhajibhya bhururu.]23:14 Amangʼana mumabhano ganu […] gataringi mumangʼoore agandi ga akare aga Ekiyunani.

15“Murikirora-ko, bheenyu abheehigirya bha amaragiriryo na bheenyu Abhafarisaayo! Bheenyu m-banyarwambe, kwa okubha mureenaara munyanja na mukyaro kyonsego, naho mungʼeenererye kora omuntu oumwi agwate edini yeenyu. Na hanú muramara okumungʼeenererya omuntu uyo, muramukora okubha omuntu unú areenderwa okweswa mumururo gunú gutakusima okukira bheenyu.

16“Murikirora-ko, bheenyu abhatungi abhahoku, kwa okubha mureehigirya abhantu ega, ‘Nyoore omuntu arateena kwisyengerero erikuru rya Waryubha,23:16 Kwisyengerero erikuru rya Waryubha. Maaha Erisyengerero erikuru rya Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. m-busa. Nawe, nyoore arateena kugijahaabhu ginú giruusiibhwe mwisyengerero rya Waryubha, omuntu uyo areenderwa okukora kya ego ateeneri.’ 17Bheenyu m-bakangi, kweki n-kya abhahoku! N-kiiha kiina obhwera obhunene okukira ekindi, egijahaabhu ginú giruusiibhwe mwisyengerero rya Waryubha, kasi erisyengerero rya Waryubha rinú riraraama egijahaabhu giyo? 18Kweki mureehigirya abhantu ega, ‘Nyoore omuntu arateena ahasi ha okumwensera mwisyengerero erikuru rya Waryubha, m-busa. Nawe, nyoore arateena kukimwenso kinú kiringi ahasi ha okumwensera, omuntu uyo areenderwa okukora kya ego ateeneri.’ 19Bheenyu muringi kya abhahoku! N-kiiha kiina obhwera obhunene okukira ekindi, ekimwenso kasi ahasi ha okumwensera hanú hararaama ekimwenso kiyo? 20Mbe, nyoore omuntu arateena ahasi ha okumwensera, arateena kora kukira ekimwenso kinú kiringi ahasi ha okumwensera. 21Kweki, nyoore omuntu arateena kwisyengerero rya Waryubha, arateena kwisyengerero na ku Waryubha unú areekara-mo. 22Kweki, nyoore omuntu arateena murwire, arateena kukitumbi kya ekikama kya Waryubha na ku Waryubha omwene, unú areekara-ko.

23“Murikirora-ko, bheenyu abheehigirya bha amaragiriryo na bheenyu Abhafarisaayo! Bheenyu m-banyarwambe, kwa okubha muragwata amaragiriryo ga okuruusya ejaaka kora kwa ebhintu bhya obhwera obhuke bhukongʼu, kya egimbusuro gya emyungu, ebhinjari na obhukaanu. Nawe, muraanga amangʼana ga obhwera bhukongʼu mumaragiriryo. Muraanga okukora obhuheene, okoorokya ekyabhira, na okubha abhantu abheekiriribhwa. Nawe, mureenderwa mugakore gonsego amanene na amake hamwi. 24Bheenyu m-batungi abhahoku, kwa okubha muratuuja eginsuna okurwa mubhyokunywa, nawe, muramira engamia engima!

25“Murikirora-ko, bheenyu abheehigirya bha amaragiriryo na bheenyu Abhafarisaayo! Bheenyu m-banyarwambe, kwa okubha mureekorya kubhantu ega, muringi abhantu abhajomu embere ya Waryubha. Muroogya ekikombe na ekibhakuri kwa kibhara bhujomu, nawe, muratiga okoogya kinú kiringi munsi wabhyo, ebhintu bhinú mwanyoora kwa obhwibhi na kwa orunamba orubhiibhi. 26Bheenyu Abhafarisaayo, muringi kya abhahoku! Mutige mbere obhusarya bhunú bhuringi munsi weenyu, kya okoogya obhukonu bhunú bhuringi mukikombe. Hayo nho, amakorwa geenyu gonse garibha amajomu, kya ego ekikombe kirarabha hanú kirabha kyogiibhwe kwa kibhara.

27“Murikirora-ko, bheenyu abheehigirya bha amaragiriryo na bheenyu Abhafarisaayo! Bheenyu m-banyarwambe, kwa okubha muringi kya egimbihira ginú gihakirwe echokaa. Kwa kibhara girangʼarira, nawe, munsi giijwiri amaguha ga abhaku na obhukonu bhwa amanga amaaru. 28Egoego na bheenyu, kwa kibhara muramaahikana kubhantu ega, m-baheene embere ya Waryubha, nawe, obhuheene niiga, emitima gyenyu giijwiri orwambe na obhusarya.

29“Murikirora-ko, bheenyu abheehigirya bha amaragiriryo na bheenyu Abhafarisaayo! Bheenyu m-banyarwambe, kwa okubha murahagaaja na okugijomya egimbihira gya abharooti bha Waryubha, na okugijomya egimbihira gya abhantu abhandi bhanú bhaaringa abhaheene embere ya Waryubha. 30Nho, muragamba ega, ‘Nyoore bheetu tukaabheeri-ho kwibhaga rinú bhajaaji weetu bhaaringa abhahoru, tutakaagwateeni nabho okwita abharooti bha Waryubha.’ 31Bhoono, kwa okugamba ego, muroorokya ega, bheenyu m-basarya kya bhajaaji weenyu bhanú bheeta abharooti bha Waryubha! 32Mbe, mukunaanʼye endengo ya obhusarya bhwa bhajaaji weenyu bhunú bhaamba! 33Bheenyu eginjoka, orwibhuro rwa eginjoka! Muritura egaki okungʼosa okubhuturirwa ekiina kya okweswa mumururo gunú gutakusima?

34“Kiyo nkyo kirakora ndabhatuma kubheenyu, abharooti bha Waryubha, abhantu abhamanyi eguru ya Amangʼoore Amarabhu, na abheehigirya bha amaragiriryo. Nawe, abhandi gati yaabho, muribheeta na okubhabhamba kumusarabha. Abhandi muribhatema emijariti mumasinagogi geenyu, na abhandi muribhatuna omugi kwa omugi na okubhanyankya. 35Kwa ego, Waryubha aribhabhuturira ekiina bheenyu kwa ekisigo kya kira omuheene unú yeetwa. Mwakora ego, okwambira hanú Kaini yeeta Abheri, unú ataaringa na obhusarya bhobhonse, okuhikira okwitwa kwa Jakaria, omwana wa Bharakia, unú yeetwa mwisyengerero erikuru rya Waryubha gatigati ya enyumba enkuru na ahasi ha okumwensera.23:35 Maaha mubhitabho bhya Obhwambiro 4:8; 2 Amangʼana ga Eribhaga 24:20-22. 36Ndabhakeerya obhuheene ega, Waryubha aribhabhuturira ekiina abhantu bha orwibhuro runu, kwa obhusarya bhuyo bhonsego.”

37Nho, Yeesu akagamba ega, “Bheenyu abhantu bha Yerusaremu! Abhantu bha Yerusaremu! Mureeta abharooti na okubhatema na amagina abhantu bhanú Waryubha yaabhatuma kubheenyu. Mara kaaru naatuna okubhakumanʼya bheenyu kya ego enkoko erakumanʼya ebhijuuju bhyayo mumabhabha, nawe, muteenda! 38Maaha, Waryubha aritiga omugi gwenyu gubhe eritongo. 39Oni ndabhakeerya ega, mutarindora kweki okuhikira eribhaga rinú murigamba ega, ‘Anonkerwe unú araaja kwa eriina rya Omukuru Waryubha!’”23:39 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 118:26.

24

Yeesu arahairira eguru ya enyanko enduru inú eraaja

(Mariko 13:1-13; Ruuka 21:5-19)

1Yeesu akahuruka okurwa murubhanja rwa erisyengerero erikuru rya Waryubha. Hanú yaahuruka-mo, abheehigira bhaaye bhakamugya-ko, naho bhamoorokye kya ego eginyumba gya erisyengerero rya Waryubha gyaringa gihagaajirwe. 2Nawe, Yeesu akabhakeerya ega, “Mumaahiiri bhujomu eginyumba giyo gyonsego? Ndabhakeerya obhuheene ega, ritariho erigina rinú riritama eguru ya erindi, gonsego garihaanyurwa!”

3Mbe, Yeesu hanú yaaringa yeekeeri munkuku ya Emijeituni, abheehigira bhaaye bhakamugya-ko kabhejyo, bhakamubhuurya ega, “Tukeerye, amangʼana gayo gariibhuka ruuha? Na n-kimanyiiriryo-ki kinú kiritoorokya okuuja kwaho na obhuteero bhwa ekyaro?”

4Yeesu akabhakyukya ega, “Mwiyangararire omuntu wowonse atariija okubhangʼeena! 5Abhantu abhaaru bhariija kwa eriina ryani, bharigamba ega, ‘Oni nooni Kiristu Omutuurya!’ Abhantu bhayo bharibhanga bharangʼeena abhantu abhaaru.

6“Kwibhaga riyo, muriigwa amangʼana ga eriihe na emijuujumo gya eriihe. Mutariija okoobhoha, kwa okubha gayo gareenderwa geebhuke, nawe, obhuteero bhwa ekyaro bhuribha bhukyari okuhika. 7Ekyaro kimwi kirirwana na ekyaro ekindi, na obhukama obhumwi bhurirwana na obhukama obhundi. Enjara na ebhirigiti bhya erirobha bhiriibhuka kira ahasi. 8Gayo gonsego garibha kya omukari, okwamba okurumwa obhusungu hanú areenda okwibhura. 9Kwibhaga riyo, abhantu bharibhariira eniku, naho munyanke na okwitwa, na abhantu bha ebhyaro bhyonsego bharibhajimira kurusumo rwani. 10Nho, abhantu abhaaru bharitiga eimani yaabho. Bharibha bharariirana eniku, na bharijimirana abheene kwa abheene.

11“Kwibhaga riyo, bhariibhuka abharooti abhaaru bha obhubheehi, na okungʼeena abhantu abhaaru. 12Kweki, abhantu bhatarihanjana, kwa okubha obhusarya bhuribha bhwaruhiri. 13Nawe, wowonse unú ariigumirirya okuhikira kubhuteero, ngʼo Waryubha arimutuurya. 14Kubhuteero Amangʼana Amajomu eguru ya obhukama bhwa murwire gariraarikwa mukyaro kyonsego. Kwibhaga rinú abhantu bhonsego bharibha bheegwiri obhwimiririri bhwa amangʼana gayo, nho obhuteero bhwa ekyaro bhurihika.”

Orusiku rwa enyanko enene mukyaro kya Yudea

(Mariko 13:14-23; Ruuka 21:20-24)

15Omuntu unú arasoma amangʼoore ganu, amanye ensonga ya obhukemeri bhwa Yeesu bhunu, “Kwibhaga riyo, murikirora ‘ekintu kinú kirakonʼya na okusarya,’ kimiriiri ahasi aharabhu ha erisyengerero rya Waryubha. Ekintu kiyo nkyo kyagambwa na omurooti Danyeri.24:15 Maaha mukitabho kya Danyeri 9:27, 11:31, 12:11. 16Hayo mbe, bhanú orinyoora bharingi mukyaro kya Yudea, bhakenyere muginkuku. 17Na omuntu unú aribha atiriiri kurusara, ateetuuma okugega ebhintu bhyaye, weeki angʼose.24:17 Omuntu unú aribha atiriiri kurusara, ateetuuma okugega ebhintu bhyaye, weeki angʼose. Kwibhaga rya Yeesu abhantu bhaahagaajanga eginyumba gyabho, bhararaarya egimbaau kwikindaasi kurusumo rwa okumuunyira-ko, bhaakoranga na egingaji gya okuriina-ko.18Egoego, na omuntu unú orinyoora aringi mumugunda, atahunjuka iika okugega emyenda gyaye, weeki angʼose. 19Kuginsiku giyo, ndabhamaahira ekyabhira abhakari bha eginda na bhanú orinyoora bharaneenʼya! 20Kwa ego, mumusabhe Waryubha ega, okukenya kwenyu kutariija okubha kwibhaga rya embeho enduru kora kurusiku rwa Esabhato.24:20 Esabhato. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu.21M-maheene, kuginsiku giyo, abhantu bharinyoora enyanko enene bhukongʼu. Enyanko kya iyo, etaakeebhukiri okurwa okubhumbwa kwa ekyaro nawanyareero, na etariibhuka kweki. 22Nyoore Waryubha atakaasuuhirye eginsiku gya enyanko iyo, mbe, atariho omuntu unú akaatuurikiri. Nawe, Waryubha arisuuhya eginsiku giyo, kurusumo rwa abhasorwa bhaaye.

23“Mbe, kwibhaga riyo, nyoore abhantu bharibhakeerya ega, ‘Mumaahe, Kiristu Omutuurya aringi hanu!’ kasi ‘Aringi erya!’, muteekirirya, 24kwa okubha bhariibhuka abharooti bha obhubheehi na abhantu bhanú bharibhanga bhareebhirikira ega, mbo Kiristu Omutuurya. Bharibha bharakora ebhimanyiiriryo ebhyaru na ebhiruguuryo. Bharikoranga ego, naho bhature okungʼeena, kora abhasorwa bha Waryubha. 25Mwiyangararire, kwa okubha mmariri okubhakemera, amangʼana gayo gatareebhuka. 26Mbe, nyoore abhantu bharibhakeerya ega, ‘Maaha, Kiristu Omutuurya, aringi kukibhara erya!’, mutariija okugya eyo. Kasi ega, ‘Maaha, yeebhisiri munyumba muyo!’, muteekirirya. 27Mumanye ega, okuuja kwa Omwana wa Adamu, kuribha kwa okutakya abhantu, kya ego orukubha ruramesya bhuturira-ryubha, rumwigo rurahika bhusikirira-ryubha. 28Amangʼana garibha kubhurabhu, kya ekirengyo kinú kiragamba ega, hanú haana ekigundo, nho amatoonyi gareekumanʼya.

Yeesu arahairira okuhunjuka kwaye

(Mariko 13:24-37; Ruuka 21:25-33, 17:26-30, 17:34-36)

29“Mbe, hanú eginsiku gya enyanko giyo girihwa, eryubha riribha ekisunte, omweri gutariruusya obhurabhu bhwago, na eginjota gyonse girigwa hansi okurwa kurwire. Na eginguru gya kurwire gyonsego girisingisibhwa.24:29 Maaha mukitabho kya Isaaya 13:10, 34:4; Joeri 2:10.

30“Kwibhaga riyo, ekimanyiiriryo kya Omwana wa Adamu kirimaahikana kurwire eyo, na abhantu bha ebhyaro bhyonsego bharifumba, bhonse bharimurora Omwana wa Adamu araaja kumasaaru okurwa murwire, hamwi na eginguru na obhukuru obhwaru. 31Nho, aribhatuma bhamaraika bhaaye, bhahuute enkombi kwa eriisi erinene, naho bhakumanʼye abhasorwa bhaaye. Bharibhakumanʼya okurwa mbaara gyonsego gya ekyaro, okurwa kubhwambiro bhwa orubhaara orumwi rwa ekyaro okuhikira kubhuteero bhwa orubhaara orundi.”

32Yeesu akagendererya okubhakeerya ega, “Mwihigire ekirengyo okurwa kumuti gwa omutini. Hanú amasagi gaago garasebhuka na okunyeregeta, nho muramanya ega, eribhaga rya embura riringi haangʼi. 33Egoego na bheenyu, hanú murirora amangʼana gayo gonsego gakorekeri, mumanye ega, Omwana wa Adamu aringi haangʼi okuuja. 34Ndabhakeerya obhuheene ega, abhantu bha orwibhuro runu bhatarihita, gayo gonsego gakyari okwibhuka. 35Ekyaro na orwire bhirihita, nawe, amangʼana gaani gariguma koko!

36“Nawe, atariho omuntu unú amanyiri orusiku kora ensa inú amangʼana gayo gariibhuka. Kora bhamaraika bha murwire na Omwana wa Waryubha bhatabhimanyiri, nawe Taata omwenego ngʼo abhimanyiri. 37Okuuja kwa Omwana wa Adamu, kuribha kya ego yaabha kuginsiku gya Nuhu. 38Kuginsiku giyo, embura ya obhusiki yaaringa etaratwa, abhantu bhaaringa bhararya na okunywa, bhaaringa bharateta na okutetwa, okuhikira orusiku runú Nuhu na abhantu bhaaye bhaasoha muryato erinene. 39Abhantu bhayo, bhataamanya kinú kiriibhuka, okuhikira hanú obhusiki bhwaaja na okubheeta bhonsego. Mbe, ego niigo eribha orusiku runú Omwana wa Adamu arihunjuka. 40Kwibhaga riyo, nyoore orinyoora abhantu bhabhiri bharingi mumugunda, oumwi arigegwa, na oundi aritigwa. 41Kweki nyoore orinyoora abhakari bhabhiri bharasya hamwi kurugina, oumwi arigegwa, na oundi aritigwa. 42Kwa ego mutengeeje, kwa okubha mutamanyiri orusiku runú Omukuru weenyu ariija.

43“Nawe, mumanye bhujomu eringʼana rinu ega, nyoore omwene enyumba akaamanyiri eribhaga rinú omwibhi araaja, mbe akaatengeejeri, kora atakaatigiri enyumba yaaye ehaanyurwe. 44Kwa ego, bheenyu bhonse mwiseemye eribhaga ryonsego, kwa okubha Omwana wa Adamu ariija kwibhaga rinú mutakwiganirirya.”

Ekirengyo kya omukori wa emirimu omuheene

(Ruuka 12:41-48)

45Yeesu akabhakeerya abheehigira bhaaye ega, “Omukori wa emirimu omuheene na wa egintungwa, ngʼ-unú omukuru waaye amuteeri okubha omwimiririri wa abhakori bha emirimu abhandi munyumba yaaye, naho abhe arabhahaana ebhyakurya kwibhaga rinú rireenderwa. 46Arinonkwa omukori wa emirimu unú omukuru waaye, hanú arihunjuka okurwa kurugendo, amunyoore arakora kya ego yaamuragirirya. 47Ndabhakeerya obhuheene ega, omukuru waaye arimukora okubha omwimiririri wa ebhintu bhyaye bhyonsego!

48“Nawe, omukori wa emirimu omubhiibhi, ngʼ-unú areeganirirya mumutima gwaye ega, ‘Omukuru waani aritigita okuhinda.’ 49Kimwi, yaambe okubhatema abhakori bha emirimu abharikyaye, yaambe okurya na okunywa amarwa hamwi na abhareebhi. 50Mbe, omukuru waaye arihunjuka okurwa kurugendo orusiku runú omukori wa emirimu uyo atakwiganirirya okumuturuungʼana na ensa inú atamanyiri. 51Nho, omukuru waaye arimujibhya bhururu, amare amutuure hamwi na bhanyarwambe. Eyo ngʼyo abhantu bharakuura na okusya ameeno.”

25

Ekirengyo kya abhahara ekumi

1Nho, Yeesu akakeerya abheehigira bhaaye, ekirengyo ekindi ega, “Kwibhaga rinú Omwana wa Adamu arihunjuka, obhukama bhwa murwire bhurihunkana na abhahara ekumi, bhanú bhaagega egikorobhoi gyabho, bhakagya okumuturuungʼana omuteti. 2Abhataanu gati yaabho, bhaaringa abhakangi, nawe, abhataanu abhandi bhaaringa abhangʼeeni. 3Abhataanu abhakangi bhayo, bhaagega egikorobhoi gyabho, nawe, bhataagega amaguta ga okoongerya-mo. 4Nawe, abhataanu abhangʼeeni bheeki, bhaagega egikorobhoi gyabho hamwi na amaguta ga okoongerya-mo muginchupa gyabho.

5“Hanú omuteti yaatigita okuuja, abhahara bhayo bhonsego bhakasundagira, kimwi bhakaraara egintiro. 6Nawe, mubhutiku gati abhantu bhakakiririrya, bharagamba ega, ‘Mumaahe, omuteti araaja! Muuje tugende okumuturuungʼana!’ 7Rumwigo, abhahara bhayo bhonsego bhakeemuka, bhakaseemya egikorobhoi gyabho. 8Abhahara bhataanu abhakangi bharya, bhakabhakeerya abhangʼeeni ega, ‘Turasabha mutuhaane-ko amaguta amakego, kwa okubha egikorobhoi gyetu girasima.’ 9Nawe, abhahara abhangʼeeni bhayo, bhakabhakyukya ega, ‘Tutakubhahaana, kwa okubha amaguta ganú tuunago, gatakutwisa bheetu na bheenyu. Ekaabheeri bhujomu mugende enú bharagurya amaguta mwigurire.’

10“Mbe, abhahara abhakangi bhayo, bhakagya okugura amaguta. Hanú bhaaringa bharagya, omuteti akahika. Abhahara abhangʼeeni bhanú bhaaringa bheeseemerye, bhakasoha hamwi na omuteti munyumba munú enyangi ya obhwenga yaaringa erakorekera. Kimwi, ekiseku kikasiikwa-ho. 11Hanú eribhaga ekego ryahita, abhahara abhakangi bhakahunjuka, bhakanyoora ekiseku kisiikirwe. Kimwi, bhakeemirira kibhara bhakamubhirikira omuteti ega, ‘Omukuru! Omukuru! Otusiikurire ekiseku!’ 12Nawe, omuteti akabhakyukya ega, ‘Ndabhakeerya obhuheene ega, bheenyu ntabhamanyiri!’”

13Kimwi, Yeesu akamariisirya kwa okugamba ega, “Mutengeeje, kwa okubha mutamanyiri orusiku kora ensa inú ndihunjuka.”

Abhakori bha emirimu abhaheene nabhanú bhataringi abhaheene

(Ruuka 19:11-27)

14Yeesu akagendererya okuruusya ekirengyo ekindi ega, “Kweki, obhukama bhwa murwire bhurihunkana na ekirengyo kinu. Yaaringa-ho omuntu unú yeendanga okugya orugendo. Hanú yaaringa ataraamba orugendo, akabhabhirikira abhakori bha emirimu bhaaye, akabhahaana ebhintu bhyaye bhyonsego, naho bhabhiimiririre. 15Akamuhaana kira omukori wa emirimu, okuringʼaana na obhuturo bhwaye. Owa mbere akamuhaana egitaranta25:15 Egitaranta. Etaranta eimwi yaaringa m-mariho ga okumuriha omuntu emyaka mirongo ebhiri, kasi okukira hayo. etaanu, owa kabhiri egitaranta ebhiri, na owa kasatu etaranta eimwi. Kimwi akagya orugendo.

16“Hayohayo, omukori wa emirimu unú yaahaanwa egitaranta etaanu, akagya okugikorera ebhyasara, akanyoora obhwera bhwa egitaranta egindi etaanu. 17Egoego, na omukori wa emirimu unú yaahaanwa egitaranta ebhiri, akagya okugikorera ebhyasara, akanyoora obhwera bhwa egitaranta egindi ebhiri. 18Nawe, omukori wa emirimu unú yaahaanwa etaranta eimwi, weeki akagya akaisimbira hansi, etaranta ya omukuru waaye.

19“Hanú eginsiku eginjaru gyahita, omukuru waabho urya akahunjuka. Kimwi, akabhabhirikira abhakori bha emirimu bhaaye, naho amaahe kya ego bhaatumira ebhintu bhyaye. 20Omukori wa emirimu wa mbere, akareeta egitaranta etaanu girya yaaringa aheerwe, na obhwera bhwa egitaranta egindi etaanu. Hanú yaahika, akagamba ega, ‘Omukuru, waantigira egitaranta etaanu, maaha, naanyooreri obhwera bhwa egitaranta egindi etaanu.’

21“Omukuru waaye, akamukeerya ega, ‘Okoreri bhwaheene, omukori wa emirimu wa enkoro enjomu na omuheene. Waabha omuheene kumangʼana amake, kwa ego, ndakutuura okubha omwimiririri wa ebhintu ebhyaru. Njo ojomerwe hamwi na omukuru waaho.’

22“Kimwi omukori wa emirimu unú yaaringa aheerwe egitaranta ebhiri, wonse akaaja na egitaranta ebhiri girya, na obhwera bhwa egitaranta ebhiri egindi. Hanú yaahika, akagamba ega, ‘Omukuru, waantigira egitaranta ebhiri, maaha, naanyooreri obhwera bhwa egitaranta egindi ebhiri.’

23“Omukuru waaye, akamukeerya ega, ‘Okoreri bhwaheene, omukori wa emirimu wa enkoro enjomu na omuheene. Waabha omuheene kumangʼana amake, kwa ego, ndakutuura okubha omwimiririri wa ebhintu ebhyaru. Njo ojomerwe hamwi na omukuru waaho.’

24“Kimwi omukori wa emirimu unú yaaringa aheerwe etaranta eimwi, wonse akaaja, akamukeerya omukuru waaye ega, ‘Omukuru, naaringa mmanyiri ega, uuwe m-muntu omururu bhukongʼu. Oragesa hanú otaahamba na orakumanʼya hanú otaatuura ekintu. 25Noobhoha okubhurya etaranta yaaho, kwa ego nkabhisa etaranta yaaho mwirobha. Etaranta yaaho ngʼ-inu.’

26“Omukuru waaye, akamukyukya ega, ‘Uuwe omukori wa emirimu omubhiibhi na omooro! Waaringa omanyiri ega, ndagesa hanú ntaahamba, na okukumanʼya bhinú ntaabhuswiri. 27Bhoono, n-kwaki otaahira etaranta yaani mubhenki, naho hanú nkaahunjukiri, ngʼinyoore etaranta yaani na obhwera bhwayo?’ 28Nho, omukuru waaye akaamura ega, ‘Mumuruusye etaranta iyo, muhaane omukori wa emirimu unú yaaringa na egitaranta ekumi. 29Omuntu wowonse unú aratumira bhujomu enonkwe inú Waryubha amuheeri, arigendererya okunonkwa bhukongʼu. Nawe, omuntu unú atakutumira enonkwe inú Waryubha amuheeri, kora inú yaanayo yonse ariruusibhwa. 30Omukori wa emirimu unu, ataana obhwera bhobhonse. Mumwese kibhara mukisunte. Eyo ngʼyo, abhantu bharibhanga bharakuura na okusya ameeno.’”

Obhubhuturi bhwa ekiina bhwa obhuteero

31Yeesu akagendererya okuhaira na abheehigira bhaaye ega, “Omwana wa Adamu hanú arihunjuka mubhukuru bhwaye, hamwi na bhamaraika bhonsego, nho, ariikara kukitumbi kyaye kya ekikama. 32Abhantu bha ebhyaro bhyonsego bhariikumanʼya embere yaaye.25:32 Maaha mubhitabho bhya Isaaya 66:18; Joeri 3:2. Wonse aribhaahukanʼya kya ego omuriisya araahura amangʼondi na egimburi. 33Kya ego omuriisya aratuura amangʼondi orubhaara rwaye rwa obhuryo na egimburi orubhaara rwaye rwa obhumosi, egoego, Omwana wa Adamu arituura abhantu abhaheene orubhaara rwaye rwa obhuryo na abhasarya orubhaara rwaye rwa obhumosi.

34“Nho, Omukama aribhakeerya abhantu bhanú bharingi orubhaara rwaye rwa obhuryo ega, ‘Muuje, bheenyu bhanú mwanonkwa na Taata. Mugabhe obhukama bhunú Waryubha yaabhaseemerya okwambira hanú yaabhumba ekyaro, 35kwa okubha, hanú naaringa na omweko, mukangʼaana ebhyakurya. Hanú naaringa na enyonta, mukangʼaana amanji ga okunywa. Hanú naaringa omugeni, mukangenihya mumigi gyenyu. 36Hanú naaringa kinaabhi, mukanyibhohya emyenda. Hanú naaringa omurweri, mukaaja okundwarya. Na hanú naaringa mukibhohe, mukaaja okummaaha.’

37“Nho, abhaheene bhayo, bharimukyukya ega, ‘Omukuru, n-duuha runú twakumaaha uuna omweko, tukakuhaana ebhyakurya? Kasi uuna enyonta, tukakuhaana amanji ga okunywa? 38Kweki, n-duuha runú twakurora oringi omugeni, tukakugenihya mumigi gyetu? Kasi oringi kinaabhi, tukakwibhohya emyenda? 39Kweki, n-duuha runú twakumaaha orwariri, kasi oringi mukibhohe, tukaaja okukumaaha?’ 40Omukama, aribhakyukya ega, ‘Ndabhakeerya obhuheene ega, kya ego mwakorera oumwi gati ya abheekirirya bhanú bharamaahikana ega, bhataana obhwera, mwankorera oni.’

41“Kweki, aribhakeerya bhanú bharingi orubhaara rwaye rwa obhumosi ega, ‘Murwe hanu, bheenyu bhanú mweehiimwa na Waryubha! Mugende mumururo gwa koko, gunú guseemeriibhwe Erisambwa25:41 Erisambwa. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. na bhamaraika bhaaryo. 42Murwe hanu, kwa okubha hanú naaringa na omweko, mutaangʼaana ebhyakurya. Hanú naaringa na enyonta, mutaangʼaana amanji ga okunywa. 43Hanú naaringa omugeni, mutaangenihya mumigi gyenyu. Hanú naaringa kinaabhi, mutaanyibhohya emyenda. Hanú naaringa omurweri, mutaaja okundwarya. Na hanú naaringa mukibhohe, mutaaja okummaaha.’

44“Nho, abhantu bhanú bharingi orubhaara rwaye rwa obhumosi bharimukyukya ega, ‘Omukuru, n-duuha runú twakumaaha uuwe uuna omweko, kasi uuna enyonta, kasi oringi omugeni, kasi oringi kinaabhi, kasi oringi omurweri, kasi oringi mukibhohe, na bheetu tukaanga okukubheera?’ 45Wonse aribhakyukya ega, ‘Ndabhakeerya obhuheene ega, kya ego mutaakorera oumwi gati ya abheekirirya bhanú bharamaahikana ega, bhataana obhwera, mutaankorera oni.’

46“Nho, abhakori bha obhusarya bhayo, bhariimuka bhagende okunyoora obhujibhu bhwa koko. Nawe, abhaheene embere ya Waryubha bharya, bharisoha mubhuhoru bhwa koko.”

26

Abhatungi bha Ekiyahudi bharatunaenjira ya okumwita Yeesu

(Mariko 14:1-2; Ruuka 22:1-2; Yoana 11:45-53)

1Yeesu hanú yaamara okugamba amangʼana gayo gonsego, akabhakeerya abheehigira bhaaye ega, 2“Mumanyiri ega, hanú eginsiku ebhiri giraahwe, turabha na enyangi ya Epasaka.26:2 Enyangi ya Epasaka. Ni-nyangi ya Abhaisiraeri eya okuhiituka kya ego Waryubha yaatungurya bhajaaji waabho okurwa mubhugaya, mukyaro kya Misiri. Obhutungurya bhuyo, bhwakoreka kwibhaga rya Musa. Maaha mukitabho kya Okuhuruka 12. Kweki maaha Epasaka mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. Nho, Omwana wa Adamu, arituurwa mumabhoko ga abhasigu, naho abhambwe kumusarabha.”

3Mbe, eribhaga riyo, abhasyengeri abhakuru na abhakaruka bha Ekiyahudi bhakeekumanʼya munyumba ya omusyengeri omukuru26:3 Omusyengeri omukuru. Maaha Abhasyengeri mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. unú yaabhirikirwanga ega, Kayafa. 4Bhakabhuuranʼya kya ego bheendanga okumugwata Yeesu kwa ekinyerera, naho bhamubhuturire ekiina na okumwita. 5Nawe, bhakagambana ega, “Etabha kwibhaga rya enyangi, naho abhantu bhataaja okwibhukya eriihe.”

Omukari aramuhumirira Yeesu amaguta

(Mariko 14:3-9; Yoana 12:1-8)

6Nho, Yeesu akagya mukijiji kya Bhetania, akeekara munyumba ya Simoni unú akare yaaringa omugenge. 7Hanú Yeesu yaaringa yeekeeri kumeja okurya, akaaja omukari umwi kumwene. Omukari uyo, yaaringa na enchupa inú yaaringa na amaguta ga obhurange, aga obhuguri obhunene bhukongʼu, akamuhumirira Yeesu amaguta gayo kumutwe, okoorokya obhusuuku.

8Hanú abheehigira bhaaye bhaarora gayo, bhakajima. Bhakagamba ega, “Bhamure! Kwaki omukari unu arasarya amaguta ga obhuguri obhunene ego? 9Amaguta ganu gakaaturiri okuguribhwa kwa egimbirya eginjaru bhukongʼu, na gikaabheereri abhatobhu!”

10Yeesu akamanya ganú bhaaringa bhareeganirirya, akabhakeerya ega, “Kwaki muranyankya omukari unu? Weeki yankoreeri eringʼana erijomu bhukongʼu. 11Abhatobhu bharingi hamwi na bheenyu eginsiku gyonsego, nawe, oni ntaribha hamwi na bheenyu eginsiku gyonsego. 12Omukari unu yanhumiriiri amaguta, naho aseemye omubhiri gwani kwa okubhiikwa kwani. 13Ndabhakeerya obhuheene ega, hohonse hanú abhantu bharibhanga bhararaarika Amangʼana Amajomu eguru yaani, mukyaro kyonsego, eringʼana rinú omukari unu akoreri, ryonse riribhanga riragambwa kwa okumuhiituka.”

Yuda Esikariote areekirirya okumuriira eniku Yeesu

(Mariko 14:10-11; Ruuka 22:3-6)

14Mbe, Yuda Esikariote, oumwi wa abheehigira bha Yeesu ekumi na bhabhiri, akagya kubhasyengeri abhakuru, 15akabhabhuurya ega, “Murandiha-ki hanú ndaamuriire eniku Yeesu kubheenyu?” Bhakamuriha ebhigera bhya egimbirya mirongo esatu.26:15 Egimbirya mirongo esatu. Endengo iyo ngʼyo yaaringa ya omuntu okuriha hanú egeeni yiitiri omugaya. Maaha mubhitabho bhya Okuhuruka 21:32; Jakaria 11:12. 16Okwambira eribhaga riyo, Yuda Esikariote akaamba okutuna enjira ya okumuriira eniku Yeesu.

Yeesu ararya ebhyakurya bhya Epasakahamwi na abheehigira bhaaye

(Mariko 14:12-26; Ruuka 22:7-23; Yoana 13:21-30; 1 Abhakorinto 11:23-25)

17Kurusiku rwa okwamba rwa enyangi ya emikaate ginú gitakutuurwa-mo ekimera,26:17 Enyangi ya emikaate ginú gitakutuurwa-mo ekimera. Maaha Epasaka mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. abheehigira bha Yeesu bhakaaja kumwene, bhakamubhuurya ega, “Oreenda tugende tukuseemerye-ha ebhyakurya bhya enyangi ya Epasaka?” 18Yeesu akabhakyukya ega, “Mugende mumugi gwa Yerusaremu,26:18 Yerusaremu. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. kumuntu nyabhurebhe, mumukeerye ega, ‘Omwihigirya weetu aragamba ega, “Eribhaga ryani riringi haangʼi. Ndeenda ndye ebhyakurya bhya enyangi ya Epasaka munyumba yaaho, hamwi na abheehigira bhaani.”’” 19Abheehigira bhaaye, bhakagya bhakakora gonsego kya ego Yeesu yaaringa abharagiriirye, bhakaseemya ebhyakurya bhya enyangi ya Epasaka.

20Hanú yaahika mugoroobha, Yeesu na abheehigira bhaaye ekumi na bhabhiri bhakeekara okurya ebhyakurya bhya Epasaka. 21Hanú bhaaringa bhararya, Yeesu akagamba ega, “Ndabhakeerya obhuheene ega, oumwi gati yeenyu yaakandiire eniku.”

22Bhakasurumbara bhukongʼu, bhakaamba okumubhuurya kiumwiumwi ega, “Ee Omukuru, otakugamba ega, nooni nakakuriire eniku, tiigo?” 23Yeesu akakyukya ega, “Ngʼ-unú atongerye mukibhakuri hamwi na oni, ngʼo yaakandiire eniku. 24Omwana wa Adamu, yaakeetwe kya ego engʼoorerwe mu Mangʼoore Amarabhu. Nawe, arikirora-ko omuntu unú yaakamuriire eniku. Nyakara omuntu uyo atakeebhwirwe!”

25Mbe, Yuda unú yaamuriira Yeesu eniku, wonse akamubhuurya ega, “Rabhi, nooni?” Yeesu akamukyukya ega, “Nuuwe ogambiri.”

26Mbe, hanú bhaaringa bhararya, Yeesu akagega omukaate, akamukumya Waryubha, akagusuunura, akabhahaana abheehigira bhaaye, akagamba ega, “Mugege murye, gunu ngo omubhiri gwani.” 27Akamara akagega ekikombe kya edivai,26:27 Edivai. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. kweki akamukumya Waryubha, akabhahaana, akagamba ega, “Munywere muyo bhonsego. 28Edivai inu ngʼyo amanyinga gaani, na okuhitira amanyinga gayo, eriragano26:28 Eriragano. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. rirakoreka. Amanyinga gaani gareetike kurusumo rwa abhantu abhaaru, naho Waryubha abhaabhire obhusarya bhwabho. 29Nawe ndabhakeerya ega, ntakyanywa kweki edivai inu, okuhikira orusiku runú ndinywa enhya, hamwi na bheenyu mubhukama bhwa Taata.”

30Kimwi bhakeemba eriimbo ya okumukumya Waryubha. Hanú bhaamara okwimba, bhakahuruka kibhara bhakagya munkuku ya Emijeituni.

Yeesu araruusya obhurooti ega, Petero yaakamwange

(Mariko 14:27-31; Ruuka 22:31-34; Yoana 13:36-38)

31Kimwi, Yeesu akabhakeerya abheehigira bhaaye ega, “Obhutiku bhwa reero, bheenyu bhonsego mwakanngʼose na okuntiga, kwa okubha engʼoorerwe mu Mangʼoore Amarabhu ega, ‘Ndimwita omuriisya wa amangʼondi, na erihijo rya amangʼondi ririnyaragana.’26:31 Maaha mukitabho kya Jakaria 13:7.32Yeesu akagendererya okugamba ega, “Nawe, hanú ndihyuka, ndibhakangatira okugya Gariraaya.”

33Kimwi, Petero akamukeerya ega, “Kora nyoore abhandi bhonsego bhaakakungʼose, nawe oni ntaakakungʼose kora orusiku rumwi!” 34Yeesu akamukyukya ega, “Ndakukeerya obhuheene ega, obhutiku bhwa reero ensarigoko etararagura, wakabhe unyangiri mara kasatu.” 35Petero akamukyukya ega, “Kora nyoore ereenderwa nkwe hamwi na uuwe, oni ntarikwanga kora orusiku rumwi!” Abheehigira abhandi bhonsego, bhonse bhakagamba egoego.

Yeesu aramusabha Waryubha mumugunda gwa Getisemane

(Mariko 14:32-42; Ruuka 22:39-46)

36Kimwi, Yeesu akagya na abheehigira bhaaye, mumugunda gunú gwabhirikirwanga ega, Getisemane. Akabhakeerya ega, “Mwikare hanu, oni ndagya erya okumusabha Waryubha.” 37Akamugega Petero hamwi na abhaana abhabhiri bha Jebhedayo. Akaamba okusurumbara na okunyahaarika bhukongʼu mumutima gwaye. 38Nho, akabhakeerya ega, “Omutima gwani gusurumbeeri bhukongʼu, okuhikira okukwa. Mwikare hanu, mutengeeje hamwi na oni.”

39Akasuntara embere hakego, akeeyesa bhwibhumbike, akasabha ega, “Taata, nyoore eraturikana, ndakusabha unduusirye-ho ekikombe kya enyanko kinu! Nawe, otakora kya ego oni ndeenda, okore kya ego uuwe oreenda.”

40Mbe, Yeesu hanú yaahinda kubheehigira bhaaye abhasatu bharya, akabhanyoora bhareeri. Akamubhuurya Petero ega, “Bhoono, mutamirwe okutengeeja hamwi na oni kora kwa ensa eimwi ego? 41Mutengeeje na okumusabha Waryubha, mutakaaja okusoha mumasakyo. Omutima gureenda okwigumirirya amasakyo, nawe, mutakutura okwigumirirya okurekana na obhunyooheeru bhwenyu.”

42Yeesu akabhatiga hayo kweki, akahunjuka okumusabha Waryubha orwa kabhiri, akagamba ega, “Taata, nyoore enyanko inu etakuturikana okuhita bira okunnyoora, mbe obhwendi bhwaho bhukoreke kya ego oreenda.”

43Mbe, hanú Yeesu yaahunjuka kubheehigira bhaaye, akabhanyoora kweki bhareeri, kwa okubha bhaaringa na egintiro eginjaru. 44Yeesu akabhatiga kweki, akagya okumusabha Waryubha orwa kasatu, akahindira okugamba amangʼana garyagarya.

45Mbe, hanú yaahunjuka kweki kubheehigira bhaaye, akabhakeerya ega, “Ndeegwa mukyareeri na okumuunya? Maaha, bhoono eribhaga riringi haangʼi, Omwana wa Adamu atuurwe mumabhoko ga abhasarya! 46Mwimuke, tugende. Maaha! Omuntu unú arandiira eniku aringi haangʼi.”

Yeesu aragwatwa

(Mariko 14:43-50; Ruuka 22:47-53; Yoana 18:3-12)

47Hanú Yeesu yaaringa akyahaira amangʼana gayo, maaha, Yuda, oumwi wa abheehigira bhaaye ekumi na bhabhiri, akaaja hamwi na omuganda omunene gwa abhantu, bhaana emihyu na egimuga. Omuganda guyo, gwaringa gutumirwe na abhasyengeri abhakuru na abhakaruka bha Ekiyahudi. 48Yuda unú yaamuriira Yeesu eniku, yaaringa amariri okubhahaana ekimanyiiriryo ega, “Omuntu unú nakakeeranʼye kwa okumuhumbata, ngʼo uyo mugwate.”

49Rumwigo, Yuda akagya ku Yeesu, akamukeerya ega, “Rabhi, ndakukeeranʼya!” Kimwi akamuhumbata. 50Yeesu akamukyukya ega, “Musaani waani, kora rinú uujiri okukora.”

Kimwi, abhantu bhayo bhakamusuntarira Yeesu, bhakamugwata na okumubhoha. 51Nho, oumwi kubhanú bhaaringa hamwi na Yeesu, akasomora omuhyu gwaye, akakebha okutwi kwa omukori wa emirimu wa omusyengeri omukuru. 52Nawe, Yeesu akamukeerya ega, “Hunjukya omuhyu gwaho mukyubhu, kwa okubha abhantu bhonsego bhanú bhareeta abhantu kwa omuhyu, bhonse bhariitwa kwa omuhyu! 53Bhoono, otakumanya ega, nkaaturiri okumukomererya Taata, akaandeeteeri bhoonwego bhamaraika abhasirikare okukira emiganda eminene ekumi na ebhiri? 54Bhoono, nyoore nkaakoreri ego, ganú gaangʼoorwa mu Mangʼoore Amarabhu, ganú garagamba ega, ego niigo ereenderwa geebhuke, ngakunaana egaki?”

55Nho, Yeesu akakeerya omuganda gwa abhantu bhayo ega, “Bhoono, muujiri okungwata kwa emihyu na egimuga muna ega, mooherye omwibhi? Ndeegwa eginsiku gyonsego naaringa ndeehigirya murubhanja rwa erisyengerero erikuru rya Waryubha, nawe, mutaangwata? 56Nawe, ganu gonsego geebhukiri, naho gakunaane ganú abharooti bhaangʼoora mu Mangʼoore Amarabhu.” Kimwi, abheehigira bhaaye bhonsego bhakangʼosa, bhakamutiga hayo Yeesu.

Yeesu arajongerwa embere ya eribharaja rya Abhayahudi

(Mariko 14:53-65; Ruuka 22:54-55, 22:63-71; Yoana 18:13-14, 18:19-24)

57Mbe, abhantu bhayo bhaamugwata Yeesu, bhakamuhira ku Kayafa, omusyengeri omukuru. Hayo bhaaringa bheekumeenʼye-ho abheehigirya bha amaragiriryo na abhakaruka bha Ekiyahudi. 58Petero yaaringa aramuseeta Yeesu kwa ahare, okuhikira murubhago rwa enyumba ya omusyengeri omukuru. Kimwi, akasoha munsi, akeekara hamwi na abharindi bha omukuru uyo, naho amaahe amangʼana kya ego garaabhe.

59Abhasyengeri abhakuru na eribharaja erikuru rya Abhayahudi26:59 Eribharaja erikuru rya Abhayahudi. Maaha eringʼana rinu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. ryonsego, bhakabha bharatuna obhwimiririri bhwa obhubheehi, naho bhamubhuturire Yeesu ekiina kya okumwita. 60Nawe, bhataanyoora obhwimiririri bhobhonse bhunú bhaaringa bhareenda, onyoora bhaaja abheemiririri abhaaru abha obhubheehi. Kubhuteero, bhakaaja abheemiririri abhandi bhabhiri, 61bhakagamba ega, “Omuntu unu yaagambanga ega, ‘Ndatura okuhaanyura erisyengerero erikuru rya Waryubha na okurihagaaja kweki kwa eginsiku esatu egyenego.’”

62Kimwi, omusyengeri omukuru akeemirira, akamubhuurya Yeesu ega, “Bhoono, otakukyukya kora eringʼana ryoryonse kuganú abhantu bhanu bharakujongera?” 63Nawe, Yeesu ataamukyukya.

Mbe, omusyengeri omukuru uyo, akamukeerya kweki ega, “Ndakuriisya emuuma kwa eriina rya Waryubha omuhoru, otukeerye nyoore uuwe nuuwe Kiristu Omutuurya,26:63 Kiristu Omutuurya. Maaha Kiristu mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. Omwana wa Waryubha.” 64Yeesu akamukyukya ega, “Nuuwe ogambiri. Nawe, ndabhakeerya bhonsego ega, okwambira bhoono, murimurora Omwana wa Adamu yeekeeri orubhaara rwa obhuryo rwa Waryubha owa eginguru gyonsego.26:64a Maaha mukitabho kya Egijabhuri 110:1. Kweki murimurora hanú ariija kumasaaru okurwa murwire.”26:64b Maaha mukitabho kya Danyeri 7:13.

65Mbe, hanú omusyengeri omukuru uyo, yeegwa amangʼana gayo, akataamura enkanju yaaye, akagamba ega, “Omuntu unu aramujabhura Waryubha! M-bwimiririri-ki bhunú turatuna kweki? Mwigwiri bheenyu abheene kya ego aramujabhura Waryubha! 66Bhoono bheenyu, murarora egaki?” Bhakamukyukya ega, “Areenderwa okwitwa!”

67Nho, bhakaamba okumutuujira amate mubhusu, bhakamutema eginkundi. Na abhandi bhakamutema amakoofi, 68bhakamukeerya ega, “Ee Kiristu Omutuurya, rengererya niwi unú akutemeri?”

Petero aramwanga Yeesu

(Mariko 14:66-72; Ruuka 22:56-62; Yoana 18:15-18, 18:25-27)

69Mbe, kwibhaga riyo, Petero yaaringa yeekeeri murubhago kibhara hayo. Nho, omukori wa emirimu oumwi wa ekikari akamusuntarira Petero, akamukeerya ega, “Na uuwe wonse waaringa hamwi na Yeesu wa Gariraaya.” 70Petero akaanga embere ya abhantu bhonsego hayo, ega, “Ntamanyiri kinú oragamba!”

71Nho, Petero akarwa hayo, akagya kukiita kya orubhago. Omukori wa emirimu oundi wa ekikari akamurora, akakeerya abhantu bhanú bhaaringa hayo ega, “Omuntu unu yaaringa hamwi na Yeesu wa Najareeti.” 72Petero akaanga kweki, akateena ega, “Ntamumanyiri omuntu uyo!”

73Hanú ryahita eribhaga ekego, abhantu bhanú bhaaringa bheemiriiri hayo, bhakamusuntarira Petero, bhakamukeerya ega, “Maheene, uuwe wonse ngʼ-umwi wa abhantu bhanú bhaaringa hamwi na Yeesu, kwa okubha kora obhugambi bhwaho bhurakutubhura ega, orwiri Gariraaya!”

74Nho, Petero akaamba okwiyihiimirirya na okuteena ega, “Ntamumanyiri omuntu uyo!” Hayohayo, ensarigoko ekaragura. 75Nho, Petero akahiituka amangʼana ganú Yeesu yaaringa amukeererye ega, “Eribhaga ensarigoko etararagura, wakabhe unyangiri mara kasatu.” Kimwi, akahuruka kibhara, akakuura kwa obhururu bhukongʼu.

27

Yeesu arahirwa ku Pirato

(Mariko 15:1; Ruuka 23:1-2; Yoana 18:28-32)

1Hanú bhwakya, abhasyengeri abhakuru bhonsego hamwi na abhakaruka bha Ekiyahudi bhakaamura ega, bhamwite Yeesu. 2Kimwi bhakamubhoha, bhakagya nawe kumwanangwa waabho wa Ekiruumi unú yaaringa arabhirikirwa ega, Pirato.

Yuda areengʼenta

(Amakorwa ga Abhatumwa 1:18-19)

3Mbe, Yuda unú yaamuriira Yeesu eniku, hanú yaarora ega, Yeesu amariri okubhuturirwa ekiina kya okwitwa, akeeyigwa bhubhiibhi mumutima gwaye. Akagega ebhigera bhya egimbirya bhirya mirongo esatu, akagihunjukya kubhasyengeri abhakuru na abhakaruka bha Ekiyahudi. 4Akabhakeerya ega, “Nkoreri obhusarya bhwa okumuriira eniku omuntu unú ataana obhusarya bhobhonse.” Nawe, bheeki bhakagamba ega, “Gayo gatakututunʼya bheetu, n-gaaho omwene.”

5Nho, Yuda akeesa egimbirya giyo murubhanja rwa erisyengerero erikuru rya Waryubha, akeemuka muyo, akagya akeengʼenta.

6Abhasyengeri abhakuru bhakabhooja egimbirya giyo, bhakagamba ega, “Etaringi bhujomu okusanganʼya egimbirya giyo na egimbirya gya erisyengerero rya Waryubha, kwa okubha girihiirwe, naho omuntu yeetwe.” 7Mbe, bhakeekara erigara, bhakeekiriranʼya ega, egimbirya giyo gigure omugunda gwa omubhumbi kurusumo rwa okubhiikiranga-mo abhaku abhageni. 8Kwa ekisigo kiyo, omugunda guyo gurabhirikirwa ega, Omugunda gwa Amanyinga nawanyareero.

9Nho, rikakunaana eringʼana rinú omurooti Jeremia yaagamba ega, “Bhaagega ebhigera bhya egimbirya mirongo esatu bhirya, obhuguri bhuyo, mbo Abhaisiraeri bhaaringa bheekirireenʼye eguru yaaye. 10Bhakagura omugunda gwa omubhumbi, kya ego Omukuru Waryubha yaandagirirya.”27:9-10 Maaha mubhitabho bhya Jakaria 11:12-13; Jeremia 19:1-13, 32:6-9.

Yeesu arajongerwa embere ya Pirato

(Mariko 15:2-15; Ruuka 23:2-3, 23:18-25; Yoana 18:29–19:16)

11Nho, Yeesu akeemirira embere ya Pirato uyo, omwanangwa wa Ekiruumi. Omwanangwa uyo akamubhuurya ega, “Bhoono, uuwe nuuwe Omukama wa Abhayahudi?” Yeesu akamukyukya ega, “Nuuwe ogambiri.”

12Nawe, hanú yaajongerwa na abhasyengeri abhakuru na abhakaruka bha Ekiyahudi, weeki ataabhakyukya kora eringʼana ryoryonse. 13Nho, Pirato akamubhuurya ega, “Bhoono, otakwigwa m-mangʼana garinga ganú bharakujongera?” 14Nawe, Yeesu ataamukyukya kora eringʼana ryoryonse. Pirato akaruguura bhukongʼu.

15Kira omwaka hanú enyangi ya Epasaka yaahikanga, omwanangwa wa Ekiruumi uyo, yaaringa na emiira ya okumuhaatira omubhohwa oumwi unú abhantu bheendanga. 16Mbe, kwibhaga riyo, yaaringa-ho omubhohwa oumwi unú yaabhirikirwanga ega, Bharaabha. Omubhohwa uyo yaamanyikana bhukongʼu kurusumo rwa obhusarya bhunú yaaringa arakora. 17Kwa ego, abhantu hanú bheekumanʼya hayo, Pirato akabhabhuurya ega, “Niwi unú mureenda mbahaatirire gati ya abhabhohwa bhabhiri bhanu? Bhoono mbahaatirire Bharaabha, kasi Yeesu unú arabhirikirwa ega, Kiristu Omutuurya?” 18Pirato yaabhabhuurya ego, kwa okubha yaaringa amanyiri ega, abhakangati bha Ekiyahudi bhaamuhira Yeesu kuweeki kurusumo rwa orwango rwabho.

19Mbe, Pirato hanú yaaringa yeekeeri kukitumbi kyaye kya okubhuturira ekiina, omukari waaye akamutumira amangʼana ega, “Otaaja omukorere eringʼana eribhiibhi ryoryonse omuntu uyo ataana obhusarya, kwa okubha naanyankiri bhukongʼu obhutiku mukirooto kurusumo rwaye.”

20Nawe, abhasyengeri abhakuru na abhakaruka bha Ekiyahudi bhakabha bharasiigirirya abhantu ega, bhamusabhe Pirato amuhaatire Bharaabha, nawe, Yeesu yeetwe.

21Pirato akabhabhuurya kweki ega, “Niwi unú mureenda mbahaatirire gati ya abhabhohwa bhabhiri bhanu?” Bhakamukyukya ega, “Tureenda otuhaatirire Bharaabha!” 22Pirato akabhabhuurya kweki ega, “Bhoono, mmukore egaki Yeesu unú arabhirikirwa ega, Kiristu Omutuurya?” Abhantu bhonsego bhakatema ekituri ega, “Mubhambe kumusarabha!” 23Pirato akabhabhuurya kweki ega, “Akoreri obhusarya-ki bhunú bhuraakore abhambwe kumusarabha?” Nawe, bheeki bhakagendererya okutema ekituri ega, “Mubhambe kumusarabha!”

24Pirato hanú yaamanya ega, atakutura okuhunjura ameetegeerero ga abhantu bhayo, kwa okubha bhaaringa bhaambiri eriihe, akagega amanji akeesaabha amabhoko gaaye embere waabho. Nho, akabhakeerya ega, “Oni ntaana obhusarya bhobhonse eguru ya oruku rwa omuntu omuheene unu. Eringʼana rinu m-bwamuri bhwenyu abheene!” 25Abhantu bhonsego bhakamukyukya ega, “Amanyinga ga Yeesu gaturumbiire bheetu na abhaana bheetu!”

26Kimwi, Pirato akabhahaatirira Bharaabha, na akaragirirya abhasirikare bhaaye ega, bhamuteme Yeesu emijariti, bhamare bhamubhambe kumusarabha.

Abhasirikare bharamujabhura Yeesu

(Mariko 15:16-20; Yoana 19:2-3)

27Nho, abhasirikare bha omwanangwa wa Ekiruumi bhakamugega Yeesu, bhakamuhira murubhanja rwa emenyo enkuru ya omwanangwa. Abhasirikare bhonsego bhakeekumanʼya muyo, na bhakamwinaara Yeesu. 28Bhakamuruusya emyenda gyaye, bhakamwibhohya enkanju enkangaaru. 29Bhakakora eritaaji rya amahwa, bhakamwibhohya kumutwe na okumugwatya omwanji mukubhoko kwaye kwa obhuryo, naho okumukora kya omukama. Bhakamutemera ebhiru, bhakamusekerera enu bharagamba ega, “Turakukeeranʼya, Omukama wa Abhayahudi!” 30Kimwi, bhakamutuujira amate, bhakagega omwanji gurya, bhakabha bharamutemera kumutwe. 31Hanú bhaamara okumusekerera, bhakamuruusya enkanju enkangaaru irya, bhakamwibhohya emyenda gyaye girya, bhakamuhira okumubhamba kumusarabha.

Yeesu arabhambwa kumusarabha

(Mariko 15:21-32; Ruuka 23:26-43; Yoana 19:17-27)

32Hanú abhasirikare hamwi na Yeesu bhaaringa bhararwa mumugi gwa Yerusaremu, bhakasikana kunjira na omuntu umwi, unú yaabhirikirwanga ega, Simoni. Simoni uyo yaarwanga mumugi gwa Kirene. Abhasirikare bhayo, bhakamubhandirirya agege omusarabha gwa Yeesu. 33Kubhuteero bhakahika ahasi hanú haabhirikirwanga ega, Gorigota, ensonga yaaye niiga, Ekihuuri kya Omuntu. 34Nho, bhakamuhaana Yeesu edivai inú esanganiibhwe na endurwe, naho anywe.27:34 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 69:21. Nawe, hanú yaairabha, akaanga okunywa. 35Bhakamubhamba kumusarabha, nho bhakagabhana emyenda gyaye kwa okugitemera ekuura,27:35a Kwa okugitemera ekuura. Bhaatuuranga mukintu, ebhiti bhinú bhiina ebhimanyiiriryo kasi amagina ga amariina, naho kira oumwi agege omwenda gunú guraagwire kukimanyiiriryo kyaye. Maaha mukitabho kya Egijabhuri 22:18. [naho okukunaanʼya eringʼana rinú ryaringa rigambirwe na oumwi wa abharooti, eguru ya Yeesu ega, “Bhaagabhana emyenda gyani, na enkanju yaani bhakaitemera ekuura.”]27:35b Amangʼana mumabhano ganu […] gataringi mumangʼoore agandi ga akare aga Ekiyunani.36Bhakeekara hayo, naho bhamwangararire. 37Bhakatuura orubhaau eguru ya omutwe gwaye. Orubhaau ruyo, rwaringa rungʼoorerwe-ko amangʼana ganú bhaamujongeranga, ega, “unu n-yeesu, omukama wa abhayahudi.”

38Abheebhi bhabhiri bhakabhambwa kumusarabha hamwi nawe kwibhaga riyoriyo, oumwi orubhaara rwaye rwa obhuryo na oundi orubhaara rwaye rwa obhumosi. 39Abhantu bhanú bhaaringa bharahita hayo, bhaaringa bharasingisya emitwe gyabho, bharamutuka Yeesu kwa okugamba ega, 40“Ehee! Uuwe otaagambanga ega, oratura okuhaanyura erisyengerero erikuru rya Waryubha na okurihagaaja kweki kwa eginsiku esatu? Mbe, nyoore uuwe m-Mwana wa Waryubha,27:40 M-Mwana wa Waryubha. Maaha Omwana wa Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. ituurya uuwe omwene, ituuma okurwa kumusarabha!”

41Egoego, abhasyengeri abhakuru, na abheehigirya bha amaragiriryo hamwi na abhakaruka bha Ekiyahudi, bhakamusekerera bharagamba ega, “Yaaringa aratuurya abhandi, bhoono ndeegwa, atakutura okwituurya omwene! 42Nyoore maheene weeki m-Mukama wa Abhaisiraeri, bhoono mbe, yeetuume okurwa kumusarabha, nho, na bheetu turaamwikirirye. 43Weeki aramwisigira Waryubha, na okugamba ega, weeki m-Mwana wa Waryubha, bhoono mbe, Waryubha amutuurye, nyoore aramwenda.” 44Na abheebhi bhanú bhaaringa bhabhambirwe kumusarabha nawe, bhonse bhakamutuka egoego.

Yeesu arakwa

(Mariko 15:33-41; Ruuka 23:44-49; Yoana 19:28-30)

45Mbe, hanú gyahika ensa esansabha gya omubhasu, ekisunte kikakurya mukyaro kyonsego, okuhikira ensa kenda. 46Hanú gyahika ensa kenda, Yeesu akakuura kwa eriisi erinene ega, “Eroi! Eroi! Rama sabhakitani?” Ensonga yaaye niiga, “Waryubha waani! Waryubha waani! Ndora untigiri?”27:46 Maaha mukitabho kya Egijabhuri 22:1.

47Abhantu abhandi gati ya bhanú bhaaringa hayo, hanú bheegwa amangʼana gayo, bhakagamba ega, “Unu aramubhirikira omurooti Eriya.”27:47 Unu aramubhirikira omurooti Eriya. Eriya agambirwe hanu, kwa okubha Waryubha yaamugega mukyaro, hanú yaaringa omuhoru, na okugya nawe murwire. Abhayahudi bhaaringa bhareesiga ega, Eriya ariija kweki mukyaro. Maaha mubhitabho bhya 2 Abhakama 2:11; Maraki 4:5.48Rumwigo, oumwi gati yaabho, akakenya bhwangu, akareeta amakaafu, akagatobheka mumusuka gwa edivai, akagabhoha kumwanji, akamunywensya. 49Nawe, abhandi bharya bhakagamba ega, “Tiga tumaahe nyoore omurooti Eriya araaje okumutuurya!” 50Hayo, Yeesu akakuura kweki kwa eriisi erinene, kimwi gukahwa-mo.

51Hayohayo, eshuuka enene inú yaaringa eturungajiibhwe munyumba enkuru ya mwisyengerero erikuru rya Waryubha,27:51 Eshuuka enene inú yaaringa eturungajiibhwe munyumba enkuru ya mwisyengerero erikuru rya Waryubha. Yaaringa eraahukanʼya abhantu bhatasoha Aharabhu ha Aharabhu, hanú obhukuru bhwa Waryubha bhwaringa. Eshuuka iyo yaaringa kya eshuuka ya eribhuru erijomu rinú riroorokya okubha-ho kwa Waryubha mukitabho kya Okuhuruka 26:31-33. Maaha mukitabho kya Abhaebhurania 9:3, 10:19-22, kweki maaha Erisyengerero erikuru rya Waryubha mu Moonjooro eguru ya Amangʼana Amakongʼu. ekabhaaruka amabhaara gabhiri okurwa eguru okuhikira insi. Ekyaro kyonsego kikarigita, na amatare gakabhaaruka. 52Egimbihira gikasiikuka, na emibhiri emyaru gya abhantu abharabhu bha omutima, bhanú bhaaringa bhakwiri, gikahyuka. 53Hanú Yeesu yaahyuka, bhakarwa mugimbihira gyabho, bhakasoha Yerusaremu, omugi gwa Waryubha, bhakeebhukira abhantu abhaaru.

54Hanú omukuru wa abhasirikare hamwi na bhanú bhaaringa bharamwangararira Yeesu, bhaarora ekirigiti kya erirobha na agandi gonsego ganú geebhuka, bhakoobhoha bhukongʼu, bhakagamba ega, “Maheene, omuntu unu yaaringa Omwana wa Waryubha!”

55Abhakari abhaaru bhaaringa hayo, bharamaahirira kwa ahare. Bhayo mbo bhaamusoorananga Yeesu, okurwa mukyaro kya Gariraaya na bhaamukoreranga emirimu. 56Gati ya abhakari bhayo, yaaringa-mo Mariamu Magidarena, Mariamu ngʼina waabho Yakobho na Yusufu, na ngʼina waabho abhaana bha Jebhedayo.

Yeesu arabhiikwa

(Mariko 15:42-47; Ruuka 23:50-56; Yoana 19:38-42)

57Hanú yaahika mugoroobha, akaaja omuntu oumwi omuniibhi, okurwa mumugi gwa Arimataya. Eriina ryaye yaabhirikirwanga ega, Yusufu, weeki yaaringa omwihigira wa Yeesu. 58Omuntu uyo, akagya ku Pirato, akamusabha omubhiri gwa Yeesu. Mbe, Pirato akaamura ega, ahaanwe. 59Yusufu akagega omubhiri guyo, akagukundikirya ensanda endabhu. 60Akagutuura mumbihira ehya inú yaaringa abhaajiri kwitare. Kimwi akahiringitya erigina erinene na okuribha kumunwa gwa embihira, akeemuka. 61Kwibhaga riyo, Mariamu Magidarena na Mariamu oundi urya, bhaaringa bheekeeri hayo bhamaahiriiri embihira.

Abhasirikare bharaangararira embihira

62Orusiku rwa kabhiri, runú rwaringa orusiku rwa Esabhato, abhasyengeri abhakuru na Abhafarisaayo bhakeekumanʼya ku Pirato. 63Bhakamukeerya Pirato ega, “Omukuru, turahiituka ega, hanú omubheehi urya yaaringa akyari omuhoru, yaagamba ega, ‘Ndihyuka orusiku rwa kasatu okurwa okukwa kwani.’ 64Kwa ego, turasabha waamure, embihira yaangararirwe bhujomu, okuhikira orusiku rwa kasatu. Nyoore tiigo, abheehigira bhaaye bharatura okuuja okumwibha na okukeerya abhantu ega, yaahyukiri okurwa mubhaku. Nyoore bharakora ego, obhubheehi bhuyo, bhuribha obhubhiibhi bhukongʼu, okukira obhwa mbere bhurya.” 65Pirato akabhakeerya ega, “Bheenyu muuna abhasirikare, mugende muyangararire bhujomu kwa eginguru gyenyu gyonsego.”

66Mbe, bhakagya bhakaikundikirya bhujomu kwa okutema orubhaaso kwigina rinú ryaringa riribhiirwe, bhakamara bhakatiga-ho abhasirikare bha okuyangararira.

28

Yeesu arahyuka

(Mariko 16:1-10; Ruuka 24:1-12; Yoana 20:1-10)

1Hanú orusiku rwa Esabhato rwahwa, nyenkyo juri orusiku rwa okwamba rwa obhutuuro,28:1 Orusiku rwa okwamba rwa obhutuuro. N-dusiku rwa Obhooyo. Mariamu Magidarena hamwi na Mariamu oundi urya, bhakagya okumaaha embihira.

2Rumwigo, kikeebhuka ekirigiti ekinene kya erirobha, kwa okubha maraika wa Omukuru Waryubha yeetuuma okurwa murwire, akagya mumbihira akahiringitya erigina rirya akeekara-ko. 3Obhusu bhwaye bhwaringa bhurangʼesangʼesa bhukongʼu, na emyenda gyaye gyaringa egindabhu pee kya omusoke. 4Hanú abhasirikare bharya bhaamurora, bhakoobhoha bhukongʼu bhakagandaara.

5Hayo, maraika uyo, akakeerya abhakari bharya ega, “Bheenyu mutoobhoha! Mmanyiri ega, muujiri okumutuna Yeesu unú yaabhambwa kumusarabha. 6Atariho hanu! Ahyukiri kya ego yaabhakeererye. Muuje murore hanú bhaaringa bhamureerye. 7Bhoono, bheenyu mugende bhwangu, mubhakeerye abheehigira bhaaye ega, ‘Ahyukiri okurwa mubhaku, na arabhakangatira okugya mukyaro kya Gariraaya. Eyo ngʼyo murimurora!’ Mbe bhoono, mmariri okubhakeerya!”

8Nho, abhakari bhayo, bhakeemuka bhwangu okurwa kumbihira hayo, bhaaringa na obhoobha na obhujomerwa obhunene. Bhakagya nkenyo okubhakeerya abheehigira bha Yeesu, ganú maraika abhakeererye. 9Mbe, hanú bhaaringa bharagya okubhakeerya abheehigira bhaaye, hayohayo Yeesu akasikana nabho, akabhakeeranʼya. Bhakamusuntarira, bhakamutemera ebhiru, bhakamusyengera. 10Yeesu akabhakeerya ega, “Mutoobhoha! Mugende mubhakeerye abheehigira bhaani ega, bhagye Gariraaya, eyo ngʼyo bhaakannyoore.”

Abhaangarariri bha embihira ya Yeesu bharagamba obhubheehi

11Mbe, hanú abhakari bhayo, bhaaringa kunjira bharagya, abhasirikare abhandi bhanú bhaaringa bharaangararira embihira ya Yeesu, bhakagya mumugi gwa Yerusaremu. Hanú bhaahika, bhakabhakeerya abhasyengeri abhakuru amangʼana gonsego ganú geebhukiri.

12Kimwi abhasyengeri abhakuru bhayo, bhakeekara erigara hamwi na abhakaruka bha Ekiyahudi, bhakeekiriranʼya ega, bhabhahaane abhasirikare bhayo egimbirya eginjaru. 13Mbe, bhakabhakeerya ega, “Nyoore omuntu wowonse arabhabhuurya eguru ya ganú geebhukiri, mugambenga ega, ‘Obhutiku hanú bheetu twaringa tureeri egintiro, abheehigira bha Yeesu bhakaaja bhakamwibha.’ 14Hanú omwanangwa Pirato ariigwa amangʼana gayo, bheetu turihaira nawe, naho mutariija okusoha munyanko.” 15Nho, abhasirikare bhayo bhakagega egimbirya, kimwi bhakakora kya ego bhaaringa bheehigiriibhwe okugamba. Eringʼana ryabho rya obhubheehi riyo, rikanyaragana gati ya Abhayahudi nawanyareero.

Amaragiriryo ga obhuteero ga Yeesu kubheehigira bhaaye

(Mariko 16:14-18; Ruuka 24:36-49; Yoana 20:19-23; Amakorwa ga Abhatumwa 1:6-9)

16Abheehigira bha Yeesu ekumi na umwi bharya, bhakagya Gariraaya munkuku inú Yeesu yaaringa abharagiriirye. 17Hanú bhaamurora eyo, bhakamusyengera, nawe, abhandi gati yaabho, bhakabha na enkubhi ega, ngʼo. 18Mbe, Yeesu akabhaaja-ko akabhakeerya ega, “Waryubha yangʼeeri obhutungi bhonsego, murwire na mukyaro. 19Mbe bhoono, mugende kubhantu bha ebhyaro bhyonsego, mubhakore okubha abheehigira bhaani, kwa okubhabhatiija kwa eriina rya Taata, na erya Omwana na erya Omutima Omurabhu, 20na okubheehigirya okugwata gonsego ganú naabharagirirya bheenyu. Na maaha, oni ndingi hamwi na bheenyu eribhaga ryonsego, okuhikira obhuteero bhwa ekyaro.”