Hulimahu Hásuumaahu loon Maak akiic homuu
Wahawu wáamimuu li éliibalayi inye
Maak, Fiyeel laŋalooŋa’ min anaak akiic kulimaku kan ammuu li alobool (1 Fiyeel 5:13). Li okila Maak ábajummuu kulimaku kajakumuu boot mata kakiicaku kata Hulimahu unhe Hásuumaahu. Maak lajanjand alako anaboola ata Fool li bulokabu (Bakaanelabu 12:25). Li mal̥egenamu, Hulimahu unhu Hásuumaahu hakiicimuu, bakittenelabu bata ho búhihhiis kaanaku Maak lamammaat ban li ajuk wahawu wan akiicumuu.
Lakikkiic ho boot li kukelecenaku káfulumulomuu li huwaasen, mó mújimuu li ajok min átiiw kulimaku kakiicimuu li elobayi yan koonemuu alameyeŋ li yan koonemuu éebulo, ban li akitten múkaaniinamu mata kusuwifaku.
Wahawu wan Maak afañumuu, wo wommuu min áhiis bulokabu bata Yéesu: láhiisenoohiisen akila li bulok básufe, akila li kafaken bukan kásomute, okila foof li kaŋa’ kúmbuulu kafamut min akaan ko kumeeŋ, min ákuumen búsuk báamak. Li alob mata úhiisenum li bújahaalenum ban Yéesu akaane.
Wahawu wan Yéesu akaanumuu úhihhiis kaanaku Ateemit laam. Li mal̥egenamu, li hulimahu hútinaalahu Maak ayaane alob kaanaku Yéesu ammuu «Añool Ateemit» (1:1) ban, li húwuñenumahu hata Hulimahu unhu Hásuumaahu, anahaanawu ata kusollaaliyaku kata Lom, alakomuu tan ekuluwaayi li aan: «Mal̥egen ánayinaawu umme Añool Ateemit!» (15:39).
Uhíisenumawu unwu wájaahaleniyaawu, let an aano li huŋes kasal akaan wo: Yéesu lahahhaas aan fan álaam. Wahawu unwu újimuu, Maak li akitten buloŋabu bata Yéesu loon eenimuu kafale kata eketayi yoola: li Kútijaku kuŋen li kúhaajiyaku kútinaalaku, Yéesu lalollob ñameeŋe mata sílaamasu san ammuu li abaj. Kulimaku kakittenumuu mata éjowumayi yoola Gálile boot Súde, kuyilo kujoki foof loon ejow boot Yeelusalem ban ammuu li aket.
Maayeet mo, eketayi inyu elakolako kaciimanciim kásuume, mata Yéesu lakankaan kulimaku kan Esay alobumuu (Esay 53:12): labiibil boot «min asen buloŋabu boola bulako búhal boot li bukan kameeŋe» (10:45), ban li ayitowumul li eketayi loon okila humumool alobumuu.
1Kawaaleyaku kata Saŋ Batiis
(Máciya 3:1; Lík 3:1-18; Saŋ 1:19-28)
1Muñeˈe Hulimahu Hásuumaahu hata Yéesu Kilisita ammuu Añiilawu ata Ateemit1:1 Añiilawu ata Ateemit: hulimahu unhe hulet li síliibal sakee li sihaanasu, húkitummuu. 2Li éliibalayi yata Esay ammuu afulofet, Ateemit lansaan ló:
«Fan íboñul an an íhebenulo ayabi hákil,
ammuu li ateŋen bútinabu booli1:2 Malaki 3:1.
3Laale hulimahu hata anawu abaŋulowemuu li kayiinaayaku aan:
“Jíhosul bútinabu boot li Amaaŋenawu!
Jikaanool útin wacole1:3 Esay 40:3.”»
4Muñeˈe Saŋ Batiis li áfulul alako li kayiinaayaku. Li anaak awaale bukanabuku aaniil:
— Joote jibet búsol baloŋelabu booluul buhaanabu min jítiiwo jiŋa’ buloŋ buwunkul, min jíbatiiseyi mantee Ateemit li abonketuul uhoofoolawu wooluul.
5Muñeˈe bukanabuku feh kata etaamayi yata Súde, li bukanabuku kakinumuu Yeelusalem li kujow boot bata Saŋ. Nan kuŋejumuu, li kuheb uhoofoolawu wooliil hákil ésukayi feh, ban Saŋ Batiis li ábatiiseyiil li katunkaku kan koonemuu Suuludeŋ.
6Búkokowabu bata Saŋ, buhal eñonkom búkaanumi, ban li anaak akoko kanaal kata kabaŋ li hukenjool. Saŋ bakos li múkum lanaake atiñ. 7Li anaak aan búsukabu:
— Akee ummu li abil búsolom ahaŋom sembe. Itookut min ísiten min il̥el̥ uneewawu wata sidallaasu soola. 8Injé li mal líbatiisewuul, bale akila fan ábatiisewuul li Buyinumabu Banabaabu.
Saŋ li ábatiise Yéesu
(Máciya 3:13–4:11; Lík 3:21-22; 4:1-13)
9No unnu, Yéesu li abilumul li ésukayi yata Nasalet yammuu li etaamayi yata Gálile, min Saŋ ábatiisewool li katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ. 10Nan Yéesu ayaane áfululumuu li malamu, li ajuk emitayi li ébabulo, min Buyinumabu Banabaabu búwalowul li kambu kata éleebaan bubil bulako li akila.11Muñeˈe hulim li hujami li emitayi haane:
— Awu ommuu Añoolom an íboolimuu ŋáa’. Buyinumom feh li awu li kaan bo.
Sayitaane li abuntoo Yéesu
12Muñeˈe Buyinumabu Banabaabu li buyaan bújowetum Yéesu boot li kayiinaayaku. 13Yéesu li alako bata kayiinaayaku kunak koono kúyii kúl̥uba. Sayitaane li abuntoolool ló. Yéesu li alako ló li sínuukuleŋasu sata li bujal, min kumalakaaku kucookoolool ló.
Kúgoomaku kútinaalaku kata Yéesu
(Máciya 4:12-22; Lík 4:14-15; 5:1-11)
14Muñeˈe nan Elod ajokumuu Saŋ akul̥ fú’ tó, Yéesu li ajow boot li etaamayi yata Gálile, min awaale bo Hulimahu Hásuumaahu hata Ateemit. 15Yéesu li anaak aan:
— Taŋayi éliiŋe, ban Jáyiiyaju jata Ateemit jíkoojulo. Jibet búsol baloŋelabu booluul buhaanabu min jítiiwo jiŋa’ buloŋ buwunkul, min jíyinen li Hulimahu Hásuumaahu.
16Yéesu li alako éjowum bata katantaku kata húwajahu hata Gálile, li ajuk ánayine akee an koone Simoŋ li atuyool Andele, buko li jambaal li húwajahu, mata buko kumbaala. 17Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Jínabul lí ínje, min ikaanuul jilako kúŋalula bukan boot lí ínje.
18Mal̥egen li kuyaan kukat to simbaalasu sooliil min kunab li akila.
19Nan Yéesu ayinno bomuu maa, li ajuk Saak ata Sebede li atuyool Saŋ. Li busaana kulakowe kacookoo simbaalasu sooliil. 20Muñeˈe Yéesu li ayaan áhooñuliil, li kukat atuubayiil Sebede li kulokaabuku ló híndo busaanaabu, min kujow kunab li Yéesu.
Yéesu li akesoo buyinum bajakut búfu’ li ánayine akee
21Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku, min alako ló kaliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit. 22Baliikenelabu bata Yéesu li bukaan bukanabuku kalakomuu bajantenabu boola kusego ŋáa’, mata lanaanaak aliikeniil kulimaku unku li sembe ló, búti li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis.
23Muñeˈe li baj híndo eluufayi yata kal̥awaku ánayine an buyinum bajakut bújufowe, anaake akaaw butiya aan:
24— Yéesu ata Nasalet, waa lookoolaale? Waa lubiibil boot kájimenoli? Lihaase awu ommuu ayi. Awu ommuu Anawu anabaawu an Ateemit áboñulumuu.
25Yéesu li anuuloo buyinumabu bajakutumuu li sembe aan:
— Ulu, ban li úfu’ li ánayinaawu ummu!
26Buyinumabu bajakutumuu li bubet ánayinaawu teetaam, min bukaanool ababbaloo ban li bukaaw butiya min búfu’ li akila. 27Bukanabuku feh li kúkoli ŋáa’, gay li kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama laalu waa? Baliikene buwunkul banaboole li sembe? Anáyinaawu ummu anuuloomuu uyinumawu wajakutumuu li ukaan loon alob womuu.
28Muñeˈe Yéesu li ayaan ajamo aban tanootan li etaamayi feh yata Gálile.
Yéesu li afaken bukan kameeŋe kásomute
29Muñeˈe nan Yéesu li kúgoomaku kúfululumuu li eluufayi yata kal̥awaku buko li Andele. 30Al̥ol Simoŋ aale akila ló mahintowe, mata bújuusa mabetelool. Nan Yéesu aliiŋumuu, li kuyaan kulobool mata kásomutaku kata anaalaawu. 31Yéesu li ajow akooj anaalaawu, ban li átukool li kaŋen min ayiten. Anaalaawu li afak li kásomutaku koola, min akaaniil kutiñ.
32Muñeˈe li bil liiŋ kátiimaku, banakabu balowe, bukanabuku li kútebul kásomutumuu feh li kan uyinumawu wajakutumuu újufomuu, boot bata Yéesu. 33Bukanabuku feh kata ésukayi li kubil kuwoog tin kámbiilaku kata eluufayi. 34Muñeˈe Yéesu li afaken bukan kameeŋe li úsomut wábutoole. Li akesoo foof uyinum wajakut wameeŋe úfu’ li bukanabuku kan újufomuu, ban li áhi’ wó úlobum mata uhaase ayi ammuu Yéesu1:34 Uyinumawu wajakutumuu uhaase woon Yéesu ammuu añiilawu ata Ateemit.
Yéesu li añaahoo li etaamayi yata Gálile feh
35Li líiŋ hunak hukaten li bújom bíb, to baloŋe li timooc, Yéesu li ayito min áfu’ li eluufayi ajow boot tan wayitowe boot kal̥aw Ateemit. 36Muñeˈe Simoŋ li bukanabuku kan kunaboomuu, li kujow huŋes Yéesu. 37Nan kujukoolumuu li koonool:
— Esúkayi feh inyu li huŋesi.
38Bale Yéesu li aaniil:
— Ujowaal boot bakee, li sísukasu sakoojumuu, bájum li iwaale bo foof Hulimahu Hásuumaahu. Li mal̥egenamu, wahawu unwu újimuu li ibil.
39Mal̥egen Yéesu li ajow tanootan li etaamayi feh yata Gálile, min anaak awaale bo Hulimahu Hásuumaahu li siluufasu feh sata kal̥awaku sata halaabahu unhu, ban li akesoo uyinumawu wajakutumuu úfu’ li bukanabuku kan újufomuu.
Yéesu li afaken an ata háhaayee
40Muñeˈe ánayine an háhaayee ejoke, li abil akooj Yéesu min ákuntuŋ hákilool min ayaakoolool aanool:
— Ufañumuu, luyilo ufakenom1:40 Ufakenom li kásomutaku kúmbaam: Yo yommuu usetenom. An an háhaayee ejoke, kusuwifaku kujokoojok loon an asetut, loon an isikowe. Anawu ummu let ayili alako li bukanabuku, ban foof let ayili amaat wah bakaaneli boot li Ateemit li kásomutaku kúmbaam.
41Muñeˈe Yéesu li áyiyen ánayinaawu ŋáa’. Li atooken kaŋenool agolool ban li aanool:
— Lifañe. Ufak li kásomutaku kooli!
42Mal̥egen háhaayeeyayi li eyaan éfu’ li ánayinaawu, min afak. 43Muñeˈe Yéesu li anuuloo ánayinaawu ban li ayaan akesoolool ábalo, min aanool:
44— Ukáanum. Jakum ulob mo an, bale ujow boot bata álambaawu min ánandi. Banumuu, li usen busuuhenabu bata kágiilenaku ban Móyiis alobumuu kasen1:44 Lebetik 14:2-30, min híis ésukayi feh kaanaku awu lufake.
45Bale nan ánayinaawu ajowumuu, li alako kakitten ésukayi tanootan feh wahawu wabajoolumuu. Mó lí múji Yéesu ayilaat anoken li ésuk min bukanabuku kujukool. Li anaak alako tíyaŋ ban wayitomuu, bale bukanabuku li kunaak kubilum banooban kutookool bo.
2Yéesu li afaken an abobowe
1Muñeˈe li baj kunak, Yéesu li álaañul boot Káfeenawum. Bukanabuku li kujam kaanaku Yéesu ummu li eluufayi yoola. 2Bukan kameeŋe li kuwoog li ekaakayi ejow emeeŋ bib, boot to li kámbiilaku kata eluufayi. Yéesu li alobiil Hulimahu hata Ateemit. 3Kánayine kubakii li kútebul ánayine abobowe boot bata Yéesu. 4Bale kuyilaat kújowetum hubobahu boot tan Yéesu alakomuu, mata búsukabu búji. Muñeˈe li kúfabul li butacabu bata eluufayi jooŋoo tan Yéesu alakomuu, min kúwalenumul tó kafeekaku dán hubobahu huhintomuu.5Nan Yéesu ajukumuu káyinenaku kooliil, li aan anawu abobomuu:
— Añoolom, uhoofoolawu wooli ubonketibonket.
6Kukee li bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis, kabahumuu li eluufayi, li koon li uyinumiil:
7— Buu ánayinaawu ummu akaañene alob loon muñaˈa? Lageggel Ateemit. Ayi ayilo abonket uhoofoolawu ábute li Ateemit?
8Nan Yéesu ayaane ahaasumuu li buyinumool uyinoolawu wooliil, li aaniil:
— Kama wáa újiye li jibaj uyinoolawu unwu? 9Waa uhaŋ másuum elob, kaan hubobahu: «Uhoofoolawu wooli ubonketibonket», mantee kaanool: «Uyito uŋa’ bukal̥abu booli min ujow?» 10Bale lifañe min jihaas kaanaku Añool-An lababbaj kayile li etaamaye kata kabonket uhoofoo.
Muñeˈe Yéesu li aan ánayinaawu abobomuu:
11— Leeni uyito uŋa’ bukal̥abu booli min ujow bóot.
12Mal̥egen ánayinaawu li ayaan ayito hákil ésukayi feh, min aŋa’ bukal̥abu boola min ajow áfu’. Bukanabuku feh li kusego ban li kunaak kusal Ateemit koon:
— Ujukulelutaal wah loon muñowu!
Yéesu li ahooñ Lebi alako ágoom oola
13Muñeˈe Yéesu li alaañen áfu’ ajow boot bata katantaku kata húwajahu hata Gálile. Búsukabu feh li bujow butookool bo, min aliikeniil Hulimahu hata Ateemit. 14Yéesu li alako ejow, li ajuk Lebi ata Alife, mabahe tin yabemuu búhalabu. Li aan Lebi:
— Unábul lí ínje.
Mal̥egen Lebi li ayito anab li akila.
15Muñeˈe Yéesu li ajow abah min alako hutiñ li eluufayi yata Lebi. Kúyababuhal koola ló, mata bukanabuku umbuku kanaake kunabumuu li Yéesu kumemmeeŋ. 16Nan bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis kalakomuu li hujojahu hata Kufaaliisiyeŋaku2:16 Kúyababuhalabu: Kusuwifaku kujokutiil bukan kajake ban foof li kuhoyiil ŋáa’, mata kunaanaak kulok boot li kata Lom, ban foof li kunaak kukaan ésukayi kuhal haŋ wahawu wahaleyimuu, min kújowum to kubaj ŋáa’, li koon kúgoomaku koola:
— Kama wáa újiye Yéesu li atiñ dín dáno li kúyababuhalabu li kuhoofoolaabuku?
17Muñeˈe nan Yéesu ajamiilumuu li kulob loon muñaˈa, li aaniil:
— Inti bukan kásomutut joke li abuntena, bale kásomutumuu joke li abuntena. Ibilut kahooñ bukan kayinoole li koon buko bukan kacole koom, bale kuhoofoola libile kahooñ.
Múkaaniin muhaan munaboolut li muwunkul
18Muñeˈe li líiŋ hunak hukee, kúgoomaku li kulako kamommo. Bukan kukee li kubil kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Kama wáa újiye kúgoomaku kata Saŋ Batiis li kúgoomaku kata Kufaaliisiyeŋaku li kunaak kumommo, ban kooli buko kúmommoweliit?
19Yéesu li aaniil:
— Buu emmuu nokoo kubuke an ábutowe, li kumommo li hunakahu hata ébutowayi, akila to li buko? Abúwaawu aano tomuu li buko fiyo manooman, kubukewool let kuyili kumommo. 20Manooman hunakahu fan húliiŋ, nan ábuwaawu ammuu li ájim li buko. No unnu kommuu li kukit kumommo.
21«An áŋaleliit hufalen hata kañ kuwunkul min áfiboo kañ kuhaan. Mata akaan momuu, hufalenahu huwunkulahu fan huñakoo, li húlangul kañaku kahaanaku, min étaaŋayi ehaŋ maluuk. 22An áŋaleliit foof bunuk buwunkul akaan li situnfen2:22 Situnfen: Kusuwifaku ubaŋ kunaake kuŋa’ kukik kaan loon situnfen, dán kunaake kukaanumuu bunukabu booliil min kutoj. Mó mújimuu kukaanumuu bunukabu li etunfen yakete ban li kutoj, bunukabu let buyili buyih min etunfenayi éfumb min bunukabu búyuwo sakete min atoj. Mata akaan momuu, bunukabu bujowumuu bulab, situnfenasu fan sifemb, min bunukabu búyuwo. Situnfenasu, so li kajen. Bale fan aŋa’ bunuk buwunkul akaan li situnfen siwunkul.»
Yéesu lahaŋe húyiiyaayahu hata Kusuwifaku
23Muñeˈe li líiŋ li hunak hata húyiiyaay hata Kusuwifaku koola li kuwuutul ubasawu wata edenfeteŋ, buko li ejowayi. 24Muñeˈe Kufaaliisiyeŋaku li koon Yéesu:
— Fan ujuke, wáa újiye kúgoomaku kooli li koono li kakaan wah wan Eluwaayi yata Móyiis éhile kakaan li húyiiyaayahu hoololaal?
25Yéesu li aaniil:
— Kama jímusut jijanga min jihaas waa áyiiyawu Dayit akaanumuu nan aakenutumuu mutiñaay, ban akila humumool li acaalet, li kunabumuu li akila? 26Dayit lanokennoken li eluufayi yata Ateemit ajow aŋa’ kúmbuuluwaku kakaaneeni tomuu boot li Ateemit, atokoñ. Li aŋa’ li ko asen foof kanabumuu li okila kutokoñ, ban élambaayi bale tookeene min katokoñ ko. (No unnu Abiyataal alakowe álambaawu áamakawu.)
27Muñeˈe Yéesu li afamen aaniil:
— Húyiiyaayahu hoololaal hukaanikaan boot li bukan, inti bukanabuku kúwuweni boot li ho. 28Wahawu unwu újimuu Añool-An li áami anahaanawu ata húyiiyaayahu hoololaal.
3Yéesu li afaken an ata kaŋen kakete
1Nan fúlum tómuu, Yéesu li alaañen ajow boot li eluufayi yata kal̥awaku. Muñeˈe li baj dó ánayine ata kaŋen kakete. 2Bukanabuku kalako dómuu li kufañ min kul̥oof Yéesu, li kulasowool min kujuk mantee fan afaken ánayinaawu ummu li húyiiyaayahu hooliil. 3Muñeˈe Yéesu li aan ánayinaawu ata kaŋenaku kaketumuu:
— Uyito, ulako taatu hákil ésukayi feh.
4Ban li agel̥l̥en bukanabuku kalako dómuu aaniil:
— Waa eluwaayi elobe kakaan li húyiiyaayahu hoololaal? Mantee an layilo akaan wah wajake, mantee wah wajakut? Mantee foof an layilo afaken an, mantee amukool li húyiiyaayahu?
Li kulu to sub. 5Yéesu li ajukeliil foofiil feh mawuñete. Li jokool foof ŋáa’ min kubajumuu uyinoo wajakut. Muñeˈe li aan ánayinaawu:
— Ulaaw kaŋenaku kooli!
Mal̥egen ánayinaawu li alaaw kaŋenaku, li kuyaan kufak.
6Muñeˈe Kufaaliisiyeŋaku li kuyaan kúfulul li eluufayi yata kal̥awaku, kujow kujoj li bukanabuku kata Elod, min kujamoo buu kommuu li kukaan min kumuk Yéesu.
Búsuk báamak li bubil butook Yéesu
7Muñeˈe Yéesu li ajow li kúgoomaku koola ló boot bata katantaku kata húwajahu hata Gálile. Bukan kameeŋe li kunabenool bo. Bukanabuku umbuku li etaamayi yata Gálile li yata Súde kubilumulo, 8li Yeelusalem, li etaamayi yata Idúme, li etaamayi yammuu kageb kaaka katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ, li halaabahu hata Tiil li Sidoŋ. Búsukabu umbu li bubil bata Yéesu mata bujanjam wahawu feh wan akaanumuu. 9Muñeˈe Yéesu li aan kúgoomaku koola kujok jisaana kukatool to min ájufo ló, jakum bil búsukabu buñuññool! 10Emmuu Yéesu lafakenfaken bukan kameeŋe, bukanabuku feh kásomutumuu li kulako buñuññoo mantee li kugolool. 11Muñeˈe nan uyinumawu wajakutumuu ujukumuu Yéesu, li ulo hákilool ban li unaak úlobul butiya woon:
— Awu ommuu Añiilawu ata Ateemit.
12Bale Yéesu li anuuloo wo li sembe jakum bil uheb ésukayi akila ammuu ayi.
Yéesu li al̥us kúfootal kuŋen li kúl̥uba
13Muñeˈe nan fúlum tomuu, Yéesu li ajow aŋito li huyuuy. Li ahooñ bukanabuku kan afañumuu, ban li kujow boot tan alakomuu. 14Yéesu li al̥us to li buko bukan koono kuŋen li kúl̥uba [kan kuhooñemuu foof Kufootal] boot min kulako li akila min aboñiil foof kujow kuwaale Hulimahu Hásuumaahu hata Ateemit, 15min aseniil foof sembe sata kakesoo uyinum wajakut úfu’ li bukanabuku kan újufomuu. 16Ujawawu wata bukanabuku kan Yéesu al̥usumuu wo wommuu unwe: Simoŋ an Yéesu ahooñemuu Fiyeel, 17Saak ata Sebede li atuyool Saŋ, kan Yéesu ahooñemuu Bowaluges: yo yommuu kuñool hufalajaj, 18Andele, Fílib, Baatilime, Máciya, Toma, Saak ata Alife, Tade, Simoŋ ata hujojahu haaneyimuu Selot3:18 Selot: Hujojahu han koonemuu Selot, ho hommuu hata kusuwifaku kalako nomuu katajaku mantee kusuwifaku li kúfu’ kúkowiil, mata kata Lom kookeniil, 19li Sudaas Isikaaliyot abetumuu Yéesu li kuŋen kata bukan.
Butoŋabu bata Yéesu li bulako huŋes min bujow li akila lóyi búsukabu
20Muñeˈe nan fúlum tómuu, Yéesu li alaañ bóot. Búsuk báamak li bumit búbil buwonnoo to li eluufayi, gay Yéesu li kúgoomaku koola kuyilaat kutiñ. 21Nan bukanabuku kata butoŋabu bata Yéesu kujamumuu loon muñaˈa, li kubil kuŋalool, mata kunaanaak koon:
— Yéesu húkowool húsuumut.
Yéesu li abag kámalumuu kul̥oofool
(Máciya 12:22-32; Lík 11:14-23; 12:10)
22Muñeˈe bukanabuku kaliikenumuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis káfulumulomuu li ésukayi yata Yeelusalem, li koon:
— Bélusebul ammuu Sayitaane anokene Yéesu. Li akila ammuu anahaanawu ata uyinumawu wajakutumuu Yéesu ákesoolumemuu uyinumawu wajakutumuu úfu’ li bukanabuku kan újufomuu.
23Muñeˈe Yéesu li áhooñuliil aban li aŋa’ bukittenoolum min alob li buko aaniil:
— Buu Sayitaane ayilo akesooloolo akila humumool? 24Jáyii jilakomuu, ban bukanabuku kata jo li kutiikoo ló, fan jiyiisoo. 25Bukan kata butoŋ bano kutiikoomuu, butoŋabu let bufiyo. 26Nokoomuu loon kama Sayitaane atiikenoolowe akila humumool, mantee foof jáyiiyaju joola jitiiloole, let alaañ abaj sembe. Hoola li huban.
27«An ayilaat ahaat kámbii kata eluuf yata an ata sembe, min ajow ákuwetul ebajayi yoola, akila bajandut ajenkool. Bale ajenkumuu anawu ata sembaasu aban, li akit ayili ákuwetul wahawu wan abajumuu feh li eluufayi.
28«Li mal̥egenamu boot min ilobuul, Ateemit fan abonket bukanabuku uhoofoolawu wooliil wan kukaanumuu feh, li ugelawu feh wan kugelewoolumuu. 29Bale an agelumuu Buyinumabu Banabaabu, Ateemit let abonketool maayeet, mata lakankaan kahoofoo kata boot nanoonan.»
30Yéesu lalobiilob loon muñaˈa, mata kunaanaak koon:
— Buyinum bajakut bújufowool.
Kutuyaayaku kata Yéesu li jaawool
(Máciya 12:46-50; Lík 8:19-21)
31Muñeˈe nan kutuy Yéesu li jaawool kúliiŋulomuu, li kuyito tíyaŋ eluufayi min kuboñ an ajow áhooñuliil Yéesu. 32Emmuu bukan kameeŋe buko babahe kúwooñen Yéesu, akee li abil aanool:
— Jaawi li kutuyi kumbuka min kuyitowe tíyaŋ, ban kufañe min kujuki.
33Yéesu li aan:
— Kama ayi ammuu jaawom? Bukay kommu kutuyom?
34Muñeˈe Yéesu li ajuke bukanabuku feh kabahumuu kúwooñenool, ban li aan:
— Jaawom li kutuyom buko kommuu umbuku. 35Mata an akaanumuu loon Ateemit afañumuu, anawu ummu okila ammuu atuyom, áliinom li jaawom.
4Bukittenoolum bata an áami li ebet sígul
1Muñeˈe Yéesu li amit alako kaliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit, bata katantaku kata húwajahu hata Gálile. Búsuk báamak li bubil búguutool, gay li ájufo li busaana balakowe li húwajahu min abah ló. Búsukabu feh li bulako li masaye li katantaku kata húwajahu.2Yéesu li anaak aŋa’ bukittenoolum min aliikeniil wah fiyo. Li anaak alobiil li baliikenelabu boola aaniil:
3— Jijanten! Bile baj awaña áfule ajow ebet sígul. 4Nan alakomuu ebetayi, búgin bakee bata sígulasu li bulo li bútinabu. Basuuwabu li bubil butiñ so. 5Búgin baabu li bulo li etaam yata bagisa, tan tiŋowe. Sígulasu li siyaan sil̥iilul, mata mul̥uyisamu mata etaamayi mumeeŋut to. 6Bale nan banakabu bulumulumuu, sígulasu li sísulo min sisay, mata siyawut kuhaa’ káloyiye. 7Búgin bakee li bulo li banuunuken bata úbuja. Nan banuunukenabu bata úbujaawu bul̥iilulumuu, li búgoben sígulasu sal̥iilumuu min búhi’ só sibukum. 8Búgin baabu bata sígulasu li bulo li etaam yakonete. Sígulasu li sil̥iil ban li sank min sibuk ŋáa’, min kabas kano kubaj ukake’ woono áyii li kuŋen, kakee li kubaj woono kúyii kúhaaji, kufaal ko li kubaj woono téemeel.
9Ban Yéesu li aan:
— An áakimuu sijan boot bajam, li ajanten jak min ajam.
Wahawu wájimuu Yéesu li aŋa’ bukittenoolum min naak alob
10Muñeˈe nan Yéesu ajowe áloyimuu búsukabu, bukanabuku kanaake kunabumuu li akila li kúgoomaku. 11Yéesu li aaniil:
— Bukuluul, Ateemit lakaanuukaan min jihaas wahawu wahaasutimuu wata Jáyiiyaju joola. Bale bukan kaabuku buko fan kújamum wahawu feh li bukittenoolum, 12bájum:
«Li kunaak kujuke, bale let kujuk.
Li kujam jak, bale let kúnaanum maayeet tuf.
jakum bil kúlaañul bata Ateemit,
min Ateemit abonketiil4:12 Esay 6:9-10.»
Yéesu li akitten bukittenoolumabu bata abetaawu ata sígulasu
13Muñeˈe Yéesu li amit aaniil:
— Kama bukuluul jínaanumut min bukittenoolumabu umbu bulobe? Kama muñowu buu joote jiyili jínaanum min ukittenoolum waawu feh ulobe? 14Abetaawu ata sígulasu, okila hulimahu hata Ateemit lal̥uke. 15Bukan kukee kunokoonokoo li kagenden kata bútin tan hulimahu hulomuu. Nan kommuu kuyaan kujam hulimahu, Sayitaane li ayaan abil aluuc ho li uyinumiil dán hul̥ukimuu áfulen li buko. 16Li manolamu, bukanabuku kanokoomuu li etaam yata bagisa, buko kommuu bukanabuku kajamemuu Hulimahu Hásuumaahu, li kuyaan kuyab ho li ésuumansuum ló. 17Bale emmuu kukatut Hulimahu min huya kuhaa’ kalite li buko, li kúyinen li ho jatit bale. Muñeˈe nan sílaamasu síliiŋulumuu li jálaatenaju mata Hulimahu húji, li kuyaan kukat káyinenaku kooliil. 18Etaamayi yata banuunukenabu bata úbujaawu tan Hulimahu huwaaleyimuu, yo yommuu bukanabuku kajamumuu Hulimahu hata Ateemit. 19Bale uyinoolawu wata buloŋabu bata muñeˈe, lí kásiibo kata ebaj, li kamelo kata wah wameeŋe; wahawu unwu feh li unokeniil min úgoben hulimahu min húhiliil kukaan majake. 20Etaamayi yakonetumuu dán sígulasu silomuu, yo yommuu bukanabuku kajamumuu Hulimahu hata Ateemit ban li kuyab ho. Bukanabuku umbuku li kubaj buloŋ bajake banokoole li kamaano kan kabas kano kubaje ukake’ woono áyii li kuŋen, kakee li kubaj kúyii kúhaaji, kaaku li kubaj woono téemeel.
Bukittenoolum bata ehiitum
21Yéesu li alaañen aaniil:
— Mantee an fan ayaben ehiitum aban li aŋa’ yo akaan li éking, mantee foof li aŋa’ yo akaan kata láala elal? Inti fan aŋa’ yo akaan li yiil? 22Bajut wah wayoli, waatut ubil ujuki. Bajut foof wah wayolooli, waatut ubil uhaasi. 23An áakimuu sijan, li ajanten min ajam.
24Yéesu li afamen aaniil:
— Jíkaanum wahawu wan jijamemuu! Kaliikumaku kan bukuluul humumuul jiŋalemuu min jiliik bukanabuku, ko foof Ateemit ammuu li abil aŋa’ min aliikuul, ban fan aliikuul haŋ to! 25Mata an abajumuu wah, Ateemit fan afamenool. Bale an abajutumuu wahoowah, maayeet jatitaju jan abajumuu, Ateemit fan ayab jo.
Bukittenoolumabu bata sígulasu sil̥iiloolo bomuu
26Yéesu li afamen aaniil:
— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo loon an ajeˈe ebet sígul li bul̥ibool. 27Anawu abetumuu sígulasu, maayeet min ámooliye mantee foof li ámooliyaati, li huk mantee foof tihunak, sígulasu so li sil̥iil min sank okila bahaasut buu jówoolume. 28Etaamayi humum yo fan ejand el̥iilul mahos, ban mahosamu li múyawul kubas, min kit kubasaku kubaj bakake’ bafiibene. 29Muñeˈe nan ubasawu wommuu li waal, li kucac emaanaayi mata no unnu kúwaagenaku báliiŋe.
Yéesu li aŋa’ ekool yata bunuunuken ban koone mutaad, akaan bukittenoolum
(Máciya 13:31-32, 34; Lík 13:18-19)
30Yéesu li alaañen aan:
— Li waa luyilowaale ukittenoolumaal Jáyiiyaju jata Ateemit? Mantee foof bukittenoolum bay luyilowaale uŋalaal min ulobaal mata jo? 31Jáyiiyaju jata Ateemit jikoonokoo li ekool yata anuunuken an koone mutaad, yan ommuu li ul̥uk li etaam li ehaŋ matiti sígulasu feh sata etaamaye. 32Bale nan yommuu el̥uki, li el̥iilul min yank ehaŋ banuunukabu feh bata sitoolasu. Fan abaj waan waluuke ŋáa’ gay basuuwabu li bunaak bubil buseeh li wo.
33Yéesu li anaak aŋa’ ukittenoolum wameeŋe loon unwe, min alob bukanabuku Hulimahu hata Ateemit, lewoo li wahawu wan kuyilimuu kúnaanum. 34Yéesu anaakut alob li bukanabuku akila baŋalut bukittenoolum min alob. Bale ajowumuu awayito li kúgoomaku koola, li ahebiil waa bukittenoolumabu bulobe.
Yéesu li ayeelen búlus
35Muñeˈe li líiŋ hunakahu unhu kátiim, Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Ulimbaal boot kageb kaaka húwajahu!
36Mal̥egen li kukat to búsukabu min kuwuj. Kúgoomaku li kunaboo li Yéesu kujow boot li busaanaabu dán ájufoweenumuu. Li baj usaana wakee walako to li akila. 37Muñeˈe nan kujowumuu, búlus báamak li bútekul. Kuyammalaku li kunaak kubil kulo li busaanaabu, gay li bútoŋ bumeeŋ mal. 38Li took Yéesu akila bakuŋoole min alako kámooli loon bata hulamahu hata busaanaabu. Kúgoomaku koola li kujow kúliwool, ban li koonool:
— Anahaan, kama jokuti min oomaalumuu li újimaal?
39Muñeˈe nan Yéesu áliwomuu, li anuuloo búlusabu li sembe ban li aan húwajahu:
— Ululenoo! Uweelen!
Mal̥egen búlusabu li buweelen, min lulenoo lul. 40Muñeˈe Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Wáa újiye li jíkoli? Kama boot muñeˈe jíyinenolut li Ateemit?
41Bale kúgoomaku li kúkoli ŋáa’, min kunaak kúsuumenoo koon:
— Kama laalu an buu, an emmuu maayeet élusayi li ekaan wahawu wan alobumuu, malamu foof?
5Yéesu li afaken an an uyinum wajakut újufowe
1Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku koola li kuŋej kalimben kaaka kata húwajahu hata Gálile, li etaamayi yata kata Gelasa. 2Nan Yéesu ayaane áwalowulumuu li busaanaabu, ánayine akee an buyinum bajakut bújufowe, li áfulumul li kuyaak kawoki li hugisa abil kufam. 3Anáyinaawu li kalemaku kahokemuu lajeˈe akin. Bajut an ayiliwool ajenk, maayeet li baseel. 4Mata ñameeŋe bukanabuku fan kuŋa’ useel min kujenkool, bale li acac useelawu feh. Bajut an abaje sembe ayilo ágooten ánayinaawu ummu. 5Anáyinaawu ummu li anaak ajow alako nanoonan li kuyaakaku5:5 Kuyaak: Kusuwifaku naanaŋ fan kuwok úgool̥ li kuyuuyaku min kuhok ló bukanabuku kooliil kaketumuu, ban li kuŋa’ kugisa min kúhimen kánokenumaku kata huyaakahu li kuyuuyaku, bajut etihunaka bajut ehuka, min anaak akaaw butiya, ban li anaak aŋa’ kuyitik min acokenoolo.
6Muñeˈe nan ánayinaawu ajeˈe aŋandenumuu Yéesu, li atey ajow ákuntuŋ hákilool, 7ban li alob butiya aan:
— Yéesu, Añiil ata Ateemit ata Haatiya, waa lufañe lí ínje? Liyaaki li kajawaku kata Ateemit, jakum úlaatenom.
8(Anáyinaawu lalollob kulimaku unku, mata Yéesu laanoosaan: «Buyinum bajakut, úfu’ li ánayinaawu ummu!») 9Muñeˈe Yéesu li agel̥l̥en ánayinaawu aanool:
— Kama kajawi buu?
Anáyinaawu li aanool:
— Kajawom «Jameeŋ», mata óloli jimemmeeŋ.
10Muñeˈe ánayinaawu li ayaakoo Yéesu ŋáa’ aanool jakum akesoo uyinumawu wajakutumuu úfu’ li etaamayi inyu.
11Muñeˈe li baj to bútefoo hulijahu bumat báamak bata sifulugun balakowe kahoof. 12Uyinumawu wajakutumuu li uyaakoo Yéesu woonool:
— Ubonket úkatoli min jijow jíjufo sifulugunasu unsu.
13Mal̥egen Yéesu li akat wo min ujow. Uyinumawu wajakutumuu li uyaan úfulul li ánayinaawu ujow újufo sifulugunasu. Bumatabu bubaje sifulugun salehene sínjunne soono síl̥uba. Sifulugunasu unsu feh, li siyaan síwubbenoolumul haatiya hulijahu, siliiŋowul sijow silo li húwajahu, min síjim dó feh.
14Muñeˈe kánayinaabuku kalakomuu humatahu hata sifulugunasu, li kutey kujow kúhebul kakinumuu li ésukayi li kakinumuu li bujalabu umbu. Bukanabuku kata ésukayi li kujow kujuk wahawu wabajumuu. 15Muñeˈe nan bukanabuku kúliiŋumuu tan Yéesu alakomuu, li kujuk to ánayinaawu an uyinumawu wajakutumuu újufoweenumuu mabahe, akila makaanowe wañ, ban okila mágiilowe. Ekole li ejokiil. 16Bukanabuku kamaatumuu wahawu wabajumuu, li kukitten kaabuku wahawu wabajumuu ánayinaawu an uyinumawu wajakutumuu újufoweenumuu, li wabajumuu foof sifulugunasu. 17Muñeˈe bukanabuku li kuyaakoo Yéesu koonool áfu’ li ésukayi yooli.
18Muñeˈe nan Yéesu alakomuu kájufowaku li busaanaabu, ánayinaawu an uyinumawu wajakutumuu újufoweenumuu li ayaakoolool mantee li akatool min anab li akila. 19Yéesu akatutool min ánabul li akila, bale li aan ánayinaawu:
— Ulaañ úbalo. Ujow bata bukani, ujow ukitteniil wahawu feh wan Amaaŋenawu akaanumuu boot li awu, li foof buu labajumuu káyiyen li awu.
20Mal̥egen ánayinaawu li ajow boot Dekafool5:20 Dekafool: yo yommuu «sísukasu kuŋenayi», ajow ayiiŋen bo wahawu feh wan Yéesu akaanumuu boot li akila. Bukanabuku feh li kusego ŋáa’.
Yéesu li afaken anaale ásomute, ban li ayiten jísungute jata Jáyilis jaketeene
21Muñeˈe nan Yéesu alaañenumuu alimb li busaana boot kageb kaaka húwajahu, búsuk báamak li bubil búguutool akila baloŋe li katantaku. 22Anáyine akee li kunahaanaku kata eluufayi yata kal̥awaku, an koone Jáyilis li áliiŋul. Nan ajukumuu Yéesu, li ákuntuŋ hákilool, 23min ayaakoo Yéesu ŋáa’ aanool:
— Jísungutaaju júmbaam junju li eket. Liyaaki, úbil uŋa’ kuŋeni uwalen li akila kayitee li afak li kásomutaku min aloŋ.
24Mal̥egen Yéesu li ajow kunaboo. Búsuk báamak li bunab li akila, gay bukanabuku li kunaak kuñuññoo téetiwool.
25Muñeˈe li baj li búsukabu anaale áfululo huña ban afosowut ho jow baj simit soono kuŋen li síl̥uba. 26Anaalaawu ummu lálallaam ŋáa’ li kuŋen kata kubuntena kameeŋe. Li buko labane sídalamasu soola feh, ban akoyut. Kásomutaku koola li kunaak kuhaŋ mahaŋen. 27Anaalaawu li ajam li kulob mata Yéesu, li abilumul li búsukabu kata búsol Yéesu, ajow ago’ kañaku koola. 28Anaalaawu ummu lakankaan mo, mata lanaanaak aan li buyinumool: «Iyiliyeenumuu igo’ wañawu woola bale, fan ifak.» 29Mal̥egen nan anaalaawu agolumuu wañawu wata Yéesu, huñaahu hoola li huyaan huban to, ban li ahaas li eniilool aan lafake li kásomutaku koola. 30Muñeˈe Yéesu li ayaan ahaas li eniilool kaanaku babbaj sembe sáfule li akila. Li átiiwowul li tut búsukabu, ban li agel̥l̥en aan:
— Ayimaa agole wañawu wúmbaam?
31Kúgoomaku koola li koonool:
— Awu lujuke min búsukabu buñuññemuu li awu, li ugel̥l̥en oon: «Ayimaa agolom?»
32Bale Yéesu li agegoo téetiwool boot min ajuk anawu agoloolumuu. 33Anaalaawu li ákoli ban li anaak ateelen, mata lahaase wahawu wabajoolumuu. Muñeˈe li abil ákuntuŋ hákil Yéesu min alobool mal̥egenamu feh. 34Yéesu li aanool:
— Añoolom, káyinenaku kooli kufakeni. Ujow li kásuumaay ban li ufak li kásomutaku kooli.
35Nan Yéesu alakomuu elobayi, kukee li kúfulumul bata Jáyilis kubil koon Jáyilis:
— Jísungutaaju jooli jikete. Wáa újiye li umit oono li kayoken Anahaanawu?
36Bale emmuu Yéesu ákaanumut kulimaku unku, li aan Jáyilis:
— Sákoli, awu úyinen bale.
37Yéesu akatut an min anab li akila ábute li Fiyeel, li Saak li Saŋ ammuu atuyawu ata Saak. 38Nan kúliiŋumuu bata Jáyilis, Yéesu li ajuk min ésukayi égul̥uñoo muñowu, min bukanabuku kulako jíl̥ok, ban li kunaak kúluulen butiya.39Muñeˈe Yéesu li anoken li eluufayi áliiŋ li aaniil:
— Wáa újiye kágul̥uñoolaku unku li kubaj? Wáa újiye li joono li búluulen? Jísungutaaju jiketut, jímoolimooli bale.
40Bukanabuku li kulako él̥uu Yéesu. Muñeˈe Yéesu li akaaniil feh kúfu’ li eluufayi, min aŋa’ sibukoolaasu sata jísungutaaju bale, li kúgoomaku koola kúhaaji, min kunoken li káfitaku dán jísungutaaju jilakomuu. 41Nan Yéesu áliiŋumuu, li átuk jísungutaaju li kaŋen ban li aan jo:
— «Talita kúmi5:41 Kulimaku unku kulim kata elobayi yata Aalameyeŋ!» (Yo yommuu: «Tóom, uyito, ínje ilobi mo!»)
42Mal̥egen jísungutaaju li jiyaan jiyito min jijow. (Simit kuŋen li síl̥uba jibaje). Bukanabuku kalako tomuu feh li kúsego ŋáa’. 43Bale Yéesu li anuulooliil aaniil jakum bil kulob mo an, aban li aaniil kusen jísungutaaju jitiñ.
6Bukanabuku kata Nasalet kúyinenut li Yéesu
(Máciya 13:53-58; Lík 4:16-30)
1Muñeˈe Yéesu li áfulum tó ajow boot li ésukayi yoola. Kúgoomaku koola li kunab li akila. 2Nan húyiiyaayahu hata Kusuwifaku húliiŋumuu, Yéesu li alako kaliiken bukanabuku Hulimahu li eluufayi yata kal̥awaku. Bukanabuku kalakowoolumuu bajantenabu kumemmeeŋ. Li kusego ŋáa’ min kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama bay ánayinaawu ummu áhaasumulo wahawu unwu feh? Bay lábajumulo bújallowabu umbu? Buu kaane li ayili akaan wahawu unwu wájaahaleni muñowu? 3Kama kele inti akila ammuu adaajaawu ata siluufasu, añiilawu ata Mali? Ban kama inti Saak, li Sóose, li Súd, li Simoŋ, kommuu kutuyool? Kama inti kúliinool kumbuku taate li ololaal?
Muñeˈe wahawu unwu li úhiliil kúyinenum li Yéesu. 4Bale Yéesu li aaniil:
— Afulofet, áluukeneliiti li etaamayi ban abukimuu li bata bukanool, áluukeneliiti foof li butoŋool.
5Muñeˈe mó lí múji Yéesu ayilaat akaan li ésukool wah wájaahaleniye, búti li kuŋenool bale kan aŋalumuu awalen li kukee kásomute min afakeniil. 6Yéesu li asego mata buu kúyinenutumuu li akila.
Yéesu li aboñ kufootalaku kuŋen li kúl̥uba, kúl̥ubal̥uba
Fúlum tó, Yéesu li añaahoo li básukabu feh bakoojumuu, min aliiken bo bukanabuku Hulimahu hata Ateemit. 7Li ahooñ kúgoomaku kuŋen li kúl̥ubaaku min aseniil kayile kata kakesoo uyinumawu wajakutumuu úfu’ li bukanabuku, ban li aaniil kujow kúl̥ubal̥uba ban aboñiilumuu. 8Bale Yéesu li aaniil:
— Jakum jiŋa’ wah jíjowetum bata kañaahoolaku kooluul, búti hunuk. Jakum jiŋa’ humbuulu, mantee kaboote, mantee foof sídalam jikaan li ul̥aacawu wooluul. 9Jikaano sidalla bale, ban jakum an aŋa’ újufo úl̥uba.
10Yéesu li afamen aaniil:
— Tanootan tan jommuu jijow jíliiŋ li kuyabuul li eluuf, li jilako ló boot yok nan jommuu li jífu’ tinatu untu. 11Li bil nokoo loon tin jijeˈe jíliiŋ, bukanabuku kata to li kuhoy kuyabuul, mantee foof li kuhoy kujantenuul, jilakomuu li jífu’ to li jihank kafolaku kata kootaku kooluul: fan lako búhiisenum boot li buko6:11 Fan lako búhiisenum boot li buko: Yo yommuu fan híis kaanaku ésukayi inyu li bukanabuku kakin dómuu kuhoyuuhoy, boot bil li hunakahu hata batiibabu.
12Mal̥egen kufootalaku li kujow kuwaale bukanabuku kaanaku koote kubet búsol buloŋelabu booliil buhaanabu min kuŋa’ buloŋ buwunkul. 13Li kukesoo uyinum wajakut wameeŋe úfu’ li bukanabuku kan újufomuu, ban li kuŋa’ éduulij min kúsiiw bukan kameeŋe kásomute min kufakeniil.
Eketayi yata Saŋ Batiis
14Muñeˈe áyiiyawu Elod li ajam li kulob mata Yéesu, mata kajawaku koola kujamojamo tanootan. Kukee kunaanaak koon:
— Laalu Saŋ Batiis ayitowumulo li kaketumuu. Wahawu unwu újimuu li abaj sembe sata kakaan wah wájaahaleniye.
15Bale kaabuku li koon:
— Laalu Elí alako nomuu afulofet.
Kukee foof li koon:
— Laalu afulofet, loon akee li kufulofetaku kata naanaŋ.
16Bale nan Elod ajamumuu loon muñaˈa, li aan:
— Laalu Saŋ Batiis humumool! Injé humumom ilobe min kufalenool húkow, bale kama layitowuloyitowul li eketayi!
17Elod humumool labomboñ kujow kújokul Saŋ Batiis, ban li kujenkool kujow kukul̥, mata Elodiyaas áji, an Elod aŋalumuu akaan aseekool, ban anaale ata atuyool Fílib6:17 Nan Elod aŋa’muu Elodiyaas akaan aseekool, atuyool Fílib okila li buloŋ. 18Li mal̥egenamu, Saŋ Batiis lansaan Elod:
— Colut min uyab anaalaawu ata atuyi Fílib.
19Muñeˈe Elodiyaas li al̥eet Saŋ ŋáa’ yok afañ min amukool, bale ayilaat. 20Li mal̥egenamu, Elod lákolikoli Saŋ, ban lahaase aan Saŋ lakankaan an acole ban li anab. Okila humumool anaake afooy Saŋ. Nanoonan nan Elod ajantene kulimaku kata Saŋ Batiis, buyinumool li búguul̥oo. Bale li anaak ajantenool li ésuumansuum ló.
21Muñeˈe Elodiyaas li abaj bútin bajake li hunakahu hawayil̥enumuu nan Elod abukimuu. Elod li akaan húbaññaati li hunakahu unhu min áhooñul bukanabuku káamakaku kata jáyiiyaju joola, li kunahaanaku kata kusollaaliyaku koola, li kunahaanaku kata etaamayi yata Gálile. 22Asúngutaawu ata Elodiyaas li anoken dán kulakomuu áliiŋ, li alako jígom. Li súum Elod li bukanabuku foof kan áhooñulumuu boot húbaññaatiyahu. Muñeˈe áyiiyawu Elod li aan ásungutaawu:
— Ul̥awom wah wan ufañe, fan iseni wo.
23Elod li anuu asen ásungutaawu aanool:
— Fan iseni wahoowah wan ommuu ul̥awom, maayeet min kite lako ifalen li tut jáyiiyaju júmbaam, min iseni bugeb baabu.
24Muñeˈe ásungutaawu li áfulul ajow agel̥l̥en jaawool aanool:
— Waa leete fíle il̥aw?
Jaawool li aanool:
— Ul̥aw húkowahu hata Saŋ Batiis.
25Asúngutaawu li ayaan asommen alaañ boot bata áyiiyawu áliiŋ, li aanool:
— Lifañe min uyaan usenom muñeˈe li buyinjaay, húkowahu hata Saŋ Batiis.
26Nan ásungutaawu alobumuu áyiiyawu Elod loon muñaˈa, li jokool ŋáa’. Bale ayilaat ahoy humum hata hunuulahu han anuulumuu, li bukanabuku kan áhooñulumuu. 27Mal̥egen Elod li ayaan aboñ asollaali akee ajow áŋalul húkowahu hata Saŋ Batiis. 28Asollaaliyawu li ajow áliiŋ li hukul̥ahu, li áfalenul ló húkowahu hata Saŋ Batiis. Nan afalenumuu húkowahu aban, li áŋalul hó li buyinjaay ajow asen ásungutaawu, min ásungutaawu ahin aŋa’ ho ajow asen jaawool. 29Nan kúgoomaku kata Saŋ kujamumuu loon muñaˈa, li kujow kuŋa’ ehuluŋayi yoola kujow kuhok.
Yéesu li ákuumen bukan koono sínjunne hutok
(Máciya 14:13-21; Lík 9:10-17)
30Muñeˈe kufootalaku li kubil kuwoog tan Yéesu alakomuu, min kulobool wahawu feh wan kukaanumuu, li wan kuliikenumuu feh bukanabuku. 31Emmuu bukan kameeŋe kunaanaak kújowum tó li kulaañ, min jíyiil kubajowut min kutiñ, muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Bukuluul jibil ujowaal boot ban wayitowe min jiyool̥o bo jatit.
32Mal̥egen li kújufo li busaana buko baleyiil min kujow boot ban wayitowe. 33Bale bukan kameeŋe li kujukiil buko li ejowayi, li kuhaasiil. Muñeˈe bukanabuku li kúteyimul li koot li sísukasu feh, kujow kukobiil ban kulakomuu ejowayi.
34Nan Yéesu áwalowulomuu li busaanaabu, li ajuk búsuk báamak, li áyiyen, mata bukanabuku kunokoonokoo loon kúgalalaan kabajut amata. Muñeˈe li aliiken bukanabuku wah wameeŋe. 35Emmuu banakabu bo bajone, kúgoomaku li kujow kutook Yéesu min koonool:
— Baabe wayitowayito, ban banakabu bujone. 36Ulob búsukabu min bujow boot li ul̥ibawu li sísukasu sakoojumuu, mantee li kunoom bo wah kutiñ.
37Bale Yéesu li aaniil:
— Jiseniil bukuluul humumuul kutiñ.
Kúgoomaku li koonool:
— Waa, áloli joote fíle jijow jínoomul kúmbuulu butum sihanjal sata sídalam síteemeel síl̥uba6:37 Sihanjal sata sídalam síteemeel síl̥uba: no li taŋayi yata Yéesu laalu sídalam sáamak, mata ehanjal yano yata édalam eleˈe li bacaam awaña bata etihunaka, jibil jiseniil kutiñ?
38Yéesu li aaniil:
— Kama kúmbuulu koono keem jooke? Jijow jiyoob.
Mal̥egen kúgoomaku li kúgel̥l̥enul ban, li koon Yéesu:
— Jibaje kúmbuulu hutok li muwol múl̥uba.
39Muñeˈe Yéesu li alob kúgoomaku min kukaan bukanabuku feh kubah kukaan kúmim li mahosamu masayutumuu. 40Mal̥egen bukanabuku li kubah kukaan kúmim kata bukan éteemeel, kaaku bukan kúyii kúl̥uba li kuŋen. 41Nan bukanabuku kubahumuu feh kuban, Yéesu li aŋa’ kúmbuuluwaku hutokayi li muwolamu múl̥ubaamu. Li ateb kúkilool ajooŋoo haatiya emitayi, min asal Ateemit aban, li amuncul kúmbuuluwaku asen kúgoomaku, min kuŋa’ ko kugaben búsukabu. Yéesu li amuncul foof muwolamu múl̥ubaamu agaben bukanabuku feh. 42Bukanabuku feh li kutokoñ kujow kufooñ. 43Muñeˈe kúgoomaku li kuwomen kumunculaku kasaŋomuu kata kúmbuuluwaku, li kata muwolamu, kujow kuyok kumeeŋen utekel woono kuŋen li úl̥uba. 44Kánayinaabuku katokoñumuu kúmbuuluwaku li siwolasu koono sínjunne hutok.
Yéesu li ájowum koot li mal
(Máciya 14:22-33; Saŋ 6:15-21)
45Nan yaane fúlum tomuu, Yéesu li atuuŋ kúgoomaku koola kuŋito li busaana, min kujow ló boot kageb kaaka húwajahu, li halaabahu hata ésukayi yata Betisayida, min akila alob búsukabu min buyiisoo. 46Nan Yéesu alobumuu búsukabu min buyiisoo aban, li aŋito li huyuuyahu ajow ló kal̥aw. 47Muñeˈe nan banakabu bujonumuu, busaanaabu bo báliiŋe li tut húwajahu, Yéesu okila baloŋe li masaye balewool. 48Muñeˈe Yéesu li ajuk kaanaku kúgoomaku koola kumbuku min kuweenemuu busaanaabu li sílaam ló, mata kulallaaj élusayi. Nan hukahu huyiilimuu, Yéesu li ájowum koot li malamu ajowubeniil áliiŋ, li afañeen ajow alul̥iil. 49Nan kúgoomaku kujukoolumuu li ájowum koot li malamu, li kuyinoo li koon laalu áfulafu’, li kúluulen butiya, 50mata buko feh kúkolikoli nan kujukoolumuu. Bale Yéesu li ayaan aaniil:
— Sákoluul! Laalu ínje. Jijok saaluul!
51Muñeˈe Yéesu li aŋito atook kúgoomaku li busaanaabu, búlusabu li buyaan buweelen. Kúgoomaku li kusego ŋáa’, 52mata li mal̥egenamu kuliitikenut waa bújaahalenumabu ban Yéesu akaanumuu, bata kúmbuuluwaku bulobe, mata kul̥al̥l̥aal̥ uyinum.
Yéesu li afaken kásomutumuu li etaamayi yata Genesalet
53Nan kulimbumuu húwajahu, li kúliiŋ li etaamayi yata Genesalet, min kuya bo busaanaabu. 54Muñeˈe nan Yéesu li kúgoomaku kúwalowulumuu li busaanaabu, bukanabuku li kuyaan kuhaas Yéesu. 55Muñeˈe bukanabuku li kujow li halaabahu unhu feh kujow kútebul kásomutumuu li ukal̥, kújowetum boot tanootan tan kujame koon Yéesu ummu to. 56Tanootan tan Yéesu anokene, lako li básukabu batitabu, mantee li sísukasu sáamakasu, mantee foof li sitoolasu, bukanabuku li kuŋa’ kásomutumuu kukaan li waayeenawu min kuyaakoolool mantee li akatiil min kugo’ kabeyaku bale kata kañaku koola. Mal̥egen kago’ komuu feh li kufak.
7Yéesu li ahoy múkaaniinamu manabutumuu li húnongumahu hata Ateemit
1Kukee li Kufaaliisiyeŋaku kubil kujojoo tan Yéesu alakomuu. 2Muñeˈe li kujuk kaanaku kukee li kúgoomaku kata Yéesu kutintiñ hutiñahu hooliil li kuŋen kakonte, yo yommuu kufosut kuŋeniil tówum kutiñ loon bútinabu booliil bulobumuu7:2 Kusuwifaku kubaje buu kunaake kufosumuu kuŋeniil kútowum kutiñ loon bútinabu booliil bulobumuu.
( 3Li mal̥egenamu, Kufaaliisiyeŋaku li Kusuwif kaabuku feh kútuutuk múkaaniinamu mata situubayiil sihaan jak. Fan kunaak kufos kuŋeniil jak loon múkaaniinamu mooliil mulobumuu, tówum kutiñ. 4Nanoonan nan kúlaañumulo bata waayeenawu, let kutiñ buko bafosut kuŋeniil. Li kunab foof li múkaaniin mukee mata situubayiil sihaan loon: kafos sijunk, kukobot li uyinjaay.)
5Wahawu unwu újimuu Kufaaliisiyeŋaku li bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Kama wáa újiye kúgoomaku kooli kúnabeliit li múkaaniinamu mata situubawolaal sihaan, min kunaak kutiñ buko báfosut kuŋeniil?
6Yéesu li aaniil:
— Min jíhoolo muñowu! Esay ammuu afulofet lakonkooŋ li bukuluul nan Ateemit álobummuu li akila aan:
«Esúkayi inyu, li utumiil bale kuluukenumom.
Bale uyinumiil ulet lí ínje maayeet tuf.»
7Kamanenaku kan kumanenewommuu hin kakaal̥o,
mata siluwaasu san kukittenemuu bukanabuku,
loon eenimuu sata Ateemit,
siluwa sata bukan7:6-7 Esay 29:13.
8Muñeˈe Yéesu li afamen aaniil:
— Bukuluul fan jinaak jikat bo wahawu wan eluwaayi yata Ateemit elobumuu, min jinaak jinab li makaane mata bukan.
9Yéesu li amit aan:
— Bukuluul jihaase min jikaanemuu min jihoy eluwaayi yata Ateemit, mantee li jiyili jijok múkaaniinamu mooluul jak! 10Móyiis lansaan li mal̥egen: «Uluuken atuubayi li jaawi7:10 Húwuyahu 20:12; Dótelonom 5:16». Li aan foof: «An alobumuu kulim kajakut aya li atuubawool mantee foof li jaawool, laate amuki7:10 Húwuyahu 21:17; Lebetik 20:9.» 11Bale bukuluul li jinaak joon bukanabuku, an aanumuu atuubawool mantee jaawool: «Wahawu wan eeteenumuu iŋa’ min ilambeni, wo wommuu “Kooluban” (yo yommuu “bujuuñak boot li Ateemit”). 12Muñowu jóonummuu éehe’ jakum anawu ummu alamben atuubawool mantee foof jaawool. 13Muñowu jíkajenummuu hulimahu hata Ateemit li bakaanelabu booluul ban jilobemuu bukanabuku jikat to. Ban li jikaan wah wameeŋe wanokoole li wo.»
Wahawu wakaanemuu an min eeni lasikosiko hákil Ateemit
14Fúlum tó, Yéesu li alaañen áhooñul ésukayi min aaniil:
— Bukuluul feh jijantenom jak ban li jínaanum. 15Inti wah wan an atiñe, wo woote úji li eeni lasikosiko hákil Ateemit. Bale wahawu wan an alobemuu li wan akaanemuu, wo újiyemuu li eeni lasikosiko. [ 16An áakimuu sijan li ajanten min ajam.]7:16 Hulimahu unhe hubajut li síliibal sameeŋe li sihaanasu
17Muñeˈe nan Yéesu akat tomuu búsukabu min ajow anoken li eluufayi, kúgoomaku umbu. 18Yéesu li aaniil:
— Kama bukuluul foof jiyiliwolut jínaanum? Jihaasut joon bajut wah wan an atiñe wayilo ukaanool min eeni lasikosiko? 19Mata mutiñamu man atiñumuu let munoken li buyinumabu boola, bale fan mujow li halahu hoola, ban li ajow mo li siŋam. [Li kulimaku unku Yéesu áanummuu mutiñaayamu feh mujaajak hutiñ.]
20Yéesu li afamen aaniil:
— Wahawu wáfulumulemuu kata láala an, wo ukaanewoolumuu min eeni lasikosiko. 21Mata kata láala an, li buyinum bata an uyinoolawu wajakutaawu úfumulemuu, wata kahinten kanaale kalet kooliil, ékuwet, jamuk bukan, 22húfulo aletalet, efañ waleewalet, búl̥afutabu, jabunt bukan, ékandomaayiiñ, kásiibo wah, kúloboo bukan, katebenoolo, búguno. 23Wahawu unwu feh wajakutumuu, li buyinum bata an úfulumule, min ukaanool min eeni lasikosiko.
Yéesu li afaken jísungute jata anaale alet Asuwif
24Nan fúlum tómuu, Yéesu li ajow boot li etaamayi yata Tiil. Nan áliiŋ bómuu, li anoken li eluuf ban afañeenut min an ahaas; bale ayilaat ayolo. 25Muñeˈe anaale akee an buyinum bajakut bújufowe jísungutewool, li ajam li kulob mata Yéesu, li ayaan abil ákuntuŋ hákilool. 26Anaalaawu ummu an alet asuwif. Li etaamayi yan koonemuu Síilo Feniisi labuki. Anaalaawu li ayaakoo Yéesu mantee li akesoo buyinumabu bajakutumuu búfu’ li jísungutaaju joola. 27Yéesu li aanool:
— Ukat bañiilabu min bujand butiñ, mata colut min an aŋa’ hutiñahu hata bañiilabu atahen bajangiyabu batitabu.
28Anaalaawu li aan Yéesu:
— Mal̥egen, Amaaŋen, bale maayeet bajangiyabu batitabu butiñetiñ bafoyabu bálowulemuu li uyinjaayawu wata bañiilabu.
29Muñeˈe Yéesu li aan anaalaawu:
— Ujow úbalo. Buyinumabu bajakutumuu búfule li jísungutaaju jooli, mata hulimahu unhu han ulobumuu húji.
30Muñeˈe nan anaalaawu ábalomuu áliiŋ, li atook jísungutaaju mahintowe li elalayi, buyinumabu bajakutumuu bo báfule li akila.
Yéesu li afaken ánayine akumbowe ban li ásoko
31Muñeˈe Yéesu li amit áfu’ li etaamayi yata Tiil. Li álaañumum li etaamayi yata Sidoŋ alo li yata Dekafool, ajow boot bata húwajahu hata Gálile. 32Nan Yéesu áliiŋ bómuu, bukan kukee li kúŋalulool an ásokowe ban ayilaat alob jak, kúliiŋul li kuyaakoolool mantee li aŋa’ kaŋenool awalen li húkowahu hata ánayinaawu ásomutumuu. 33Muñeˈe Yéesu li aŋa’ ánayinaawu min kuyinno li kakaŋ lóyi ésukayi, ban li aŋa’ kusiikool aya li sijanasu sata ánayinaawu aban, li amasen min ago’ húlellufahu hata ánayinaawu. 34Fúlum tó, Yéesu li ajuke haatiya emitayi, li ahuuf aban li aan ánayinaawu:
— Efata!7:34 Effata: hulimahu unhu hulim hata elobayi yata Kuwalameyeŋaku. (Yo yommuu: «Utónfulo!»)
35Mal̥egen ánayinaawu li ayaan átonfulo, húlellufahu hoola li húkotulo, min alob jak. 36Yéesu li alobiil aaniil jakum kulob mo an. Bale mo Yéesu aaneyiilumuu jakum kulob mo an, mo bukanabuku kuhaŋemuu malob mo. 37Muñeˈe bukanabuku li kusego masego ŋáa’ gay li kunaak koon:
— Wahoowah feh wan Yéesu akaane ujaajak ŋáa’! Maayeet kásokomuu li akaaniil min kujam, kakumbomuu li akaaniil kúlobul.
8Yéesu li ákuumen bukan koono sínjunne sibakii
1No unnu, búsuk báamak li bumit buwomenoo tin Yéesu alakomuu. Emmuu bukanabuku kubajut wah wan kóomi li kutiñ, Yéesu li áhooñul kúgoomaku koola min aaniil:
2— Líyiyenyiyen bukanabuku umbuku, mata muñeˈe baje kunak kúhaaji buko taate lí ínje, ban kubajut muñeˈe wah wan kóomi li kutiñ. 3Ilaañeniilumuu kúbalo buko batiñut, fan kulo li bútinabu, mata kukee li buko lóyiloyi ban kúfulumulo.
4Kúgoomaku koola li koonool:
— Bay an ayilo áŋalumul kúmbuulu asen búsukabu úmbu butiñ bufooñ baabe ban wayito muñeˈe?
5Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kúmbuulu keem jooke?
Li koonool:
— Kúmbuulu hutok li kúl̥uba jooke.
6Muñeˈe Yéesu li aan búsukabu bubah teetaam. Nan búsukabu bubahumuu buban, li aŋa’ kúmbuuluwaku hutok li kúl̥ubaaku, min asal Ateemit aban li amuncul ko asen kúgoomaku boot kagaben búsukabu. Mal̥egen kúgoomaku li kuŋa’ ko kugaben búsukabu. 7Li kooken to foof muwol mafamut. Yéesu li asal Ateemit aban li asen mo foof kúgoomaku kugaben. 8Muñeˈe bukanabuku feh li kutokoñ kujow kufooñ. Kúgoomaku li kúwomenul kumunculaku kasaŋomuu, li kumeeŋen utekel woono hutok li úl̥uba kuteb kújowetum. 9Bukanabuku feh katokoñumuu kúmbuuluwaku li muwolamu kuyilo kúliiŋ sínjunne sibakii. Nan fúlum tómuu, Yéesu li akaan búsukabu búbalo. 10Nan Yéesu akaanumuu búsukabu búbalo aban, li ayaan ájufo li busaana li kúgoomaku koola ló, min kujow boot li etaamayi yata Dalumanuta.
Kufaaliisiyeŋaku li kulob Yéesu mantee li áhiisiil búhiisenum
11Muñeˈe nan Kufaaliisiyeŋaku báhiise kaanaku sembaasu soola li Ateemit sibilumulo. 12Yéesu li ayih to huyih háamak aban li aan:
— Wáa újiye bukanabuku kata muñeˈe li kóomi li huŋes min kujuk búhiisenum bájaahaleniye? Li mal̥egenamu fan ilobuul, let kujuk búhiisenum banooban! 13Ban, Yéesu li akatiil to min ájufo li busaana min ajow boot kageb kaaka kata húwajahu.
Elébiilayi yata Kufaaliisiyeŋaku li yata Elod
14Nan kulakomuu kalimbaku boot kageb kaaka húwajahu, kúgoomaku li kumojen baŋa’ kúmbuulu kafame, min kooken húmbuulu hano bale li busaanaabu. 15Yéesu li aaniil:
— Jijuke to, ban li jíkaanum élebiilayi.
16Muñeˈe kúgoomaku li kunaak koon li uyinumiil:
— Min úŋalulootaalumuu kúmbuulu, mó mújimuu li alob loon muñowu.
17Emmuu Yéesu lahaase kayinoolaku kooliil, li agel̥l̥eniil aaniil:
— Wáa újiye li joono li elob mata min jíŋaluloot kúmbuulu? Kama boot muñeˈe jínaanumolut? Kama waa jiliitikenolut? Kama jiyansaan jil̥aal̥ uyinum? 18Inti jibaje kúkil, kama waa jíjukeliit? Inti jibaje sijan, kama waa jíjameliit? Kama waa jíwayil̥oweliit foof? 19Nan imunculumuu kúmbuuluwaku hutokayi boot li bukanabuku sínjunne hutok, jiwayil̥owut utekel woono weem wameeŋe kumuncul jitebumuu jíjowetum?
Li koonool:
— Utekel woono kuŋen li úl̥uba jimeeŋene.
20Yéesu li alaañen aaniil:
— Nan imunculumuu foof kúmbuuluwaku hutok li kúl̥ubaaku boot li bukanabuku sínjunne sibakii, jiwayil̥owut foof utekel woono weem wameeŋe kumuncul jitebumuu jíjowetum?
Li koonool:
— Utekel woono hutok li úl̥uba jimeeŋene.
21Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Kama jínaanumolut boot muñeˈe?
Yéesu li afaken an áfuume li ésukayi yaaneyimuu Betisayida
22Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku koola li kujow boot li ésukayi yan koonemuu Betisayida. Nan kúliiŋ bomuu, bukan li kúŋalul Yéesu ánayine áfuume, ban li kuyaakoolool mantee li ago’ ánayinaawu áfuumumu. 23Yéesu li átuk ánayinaawu áfuumumuu li kaŋen min aŋalool kúfu’ li ésukayi. Nan kúliiŋumuu tíyaŋ ésukayi, Yéesu li aŋa’ kumasaku koola áki’ li kúkilaku kata ánayinaawu áfuumumuu, ban li awalen kuŋenool li húkowahu hata ánayinaawu min agel̥l̥enool aanool:
— Mantee lujuke wah ukee?
24Anáyinaawu áfuumumuu li aluujul aban li aan:
— Lijuke bukan, bale kunokoolonnokoo loon unuunuken, ban ejow kóomi li yo.
25Yéesu li alaañen aŋa’ kuŋenool ago’ ánayinaawu áfuumumuu li kúkil, li akit ajuke jak. Mal̥egen li afak, min ajuk wahoowah feh jak. 26Muñeˈe Yéesu li alaañenool ábalo, ban li aanool:
— Jakum unoken li ésukayi.
Fiyeel li alob aan Yéesu ammuu Kilisita
(Máciya 16:13-20; Lík 9:18-21)
27Muñeˈe nan fú’ tómuu, Yéesu li ajow li kúgoomaku koola ló boot li sísukasu sata etaamayi yata Sesaale Fílib. Nan kulakomuu ejowayi, Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kama bukanabuku koone ínje emmuu ayi?
28Kúgoomaku li koonool:
— Kukee koone awu ommuu Saŋ Batiis. Kaabuku li koon awu ommuu afulofetawu.
29Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Yoo, bukuluul li joon ínje emmuu ayi?
Fiyeel li aanool:
— Awu ommuu Kilisita.
30Muñeˈe Yéesu li anuulooliil aaniil jakum kulob an, akila ammuu ayi.
Yéesu li alob mata eketayi yoola li kayitowulaku koola li eketayi
(Máciya 16:21-28; Lík 9:22-27)
31Muñeˈe Yéesu li átoŋ alob kúgoomaku koola aaniil:
— Añool-An laate álaam ŋáa’. Ban Kunahaanaku kata ésukayi, li huhaanaahu hata élambaayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, fan kuhoyool. Fan kumukool, bale nan emmuu jow baj kunak kúhaaji, fan ayitowumul li eketayi.
32Yéesu li alobiil kulimaku unku ahant. Muñeˈe Fiyeel li aŋalool kúfu’ li kakaŋ min alakowool batalen. 33Bale nan Yéesu átiiwowulumuu, li ajuke kúgoomaku koola, ban li awataten Fiyeel li sembe aanool:
— Ulóyiyom, Sayitaane! Mata uyinoolut loon Ateemit ayinoomuu, bale luyinooyinoo loon bukanabuku kuyinoomuu.
Kanab li Yéesu lásengisengi
34Muñeˈe nan fú’ tómuu, Yéesu li áhooñul búsukabu li kúgoomaku koola, min aaniil:
— An afañumuu min ánabul lí ínje, li akat kayinoo mata buloŋool. Ateb ekuluwaayi yoola, min ánabul lí ínje. 35Mata li mal̥egenamu, an aŋesumuu kafaken buloŋool, buloŋabu bábaneliitumuu fan bufakool. Bale an aketumuu mata ínje íji, li mata Hulimahu Hásuumaahu hata Ateemit húji, fan abil abaj buloŋ bábaneliit. 36Jáliŋ buu yoom to, an babaje wahawu feh wata adunaayi, ban li aŋa’ yaalayi yoola min acaam? 37Mantee foof, waa an ayilo aŋa’ min ahal boot mata yaalayi yoola? 38Li mal̥egenamu, an asuuwommuu ban li asuu foof kulimaku kúmbaam hákil bukanabuku káyinenutumuu li Ateemit ban li kunaak kuhoofoo, ínje Añool-An fan isuuwool foof nan emmuu li ibil li máyiineniyamu mata Atuubawom, mánoboolulo li kumalakaaku kanabaaku.
91Muñeˈe Yéesu li alaañen aan búsukabu li kúgoomaku koola:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, kukee li bukuluul kaanomuu taate, let kuket buko bajukut Jáyiiyaju jata Ateemit li jibil li sembe.
Yéesu li ajaŋaŋen
2Muñeˈe nan jowe bajumuu kunak koono hutok li hano, Yéesu li aŋa’ Fiyeel, Saak, li Saŋ, min kujow boot li huyuuy hagimbe kujow kulako dó baleyiil. Nan kúliiŋ dómuu, Yéesu li ábutoo hákiliil. 3Wañawu woola li uhiit falala’, kahiit kan uhaase oon bajut li etaamayi afosa ayilo akaan wañ uhiit loon muñaˈa. 4Muñeˈe Elí buko li Móyiis li kúfuliil min kulako elob li Yéesu. 5Fiyeel li aan Yéesu:
— Anahaan, jaajak min ulakowaal taate. Ukaanaal úfooyum úhaaji. Kano boot li awu, kano boot li Móyiis, kaaku boot li Elí.
6Li mal̥egenamu, Fiyeel ahaasut waa lalakowe elob, mata akila humumool li kúgoom kaabuku kúkolikoli ŋáa’. 7Muñeˈe kafaal li kuyaan kúhimeniil li máyiinowamu mata ko. Hulim li húfulumul li kafaalaku haane:
— Laalu Añoolom an iboolaatumuu. Jijantenool!
8Muñeˈe kúgoomaku li kuyaan kugegoo to, kulaañenut kujuk an ábuti li Yéesu li buko humumiil.
9Muñeˈe nan kulakomuu káwalowulaku li huyuuyahu, Yéesu li aaniil jakum kuban li kulob an wahawu wan kujukumuu boot yok nan Añool-An ammuu li ayitowumul li eketayi. 10Muñeˈe kúgoomaku li kujok li hulimahu unhu, ban li kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— «Kayitowul li eketayi» yo yommuu waa?
11Muñeˈe kúgoomaku li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Kama wáa újiye kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li koon: «Elí aate ajand abil?»
12Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu Elí fan ajand abil min alaañen akaan wahawu feh ul̥uul loon naanaŋ. Bale wáa újiye kama Bakiicelabu li boon ínje Añool-An fan ílaam ŋáa’, ban bukanabuku fan kubesom? 13Bale boot min eenuul Elí labile aban, ban bukanabuku li kukaanool loon súumiilumuu, loon foof Bakiicelabu bulobumuu buya li akila.
Yéesu li afaken añiil an buyinum bajakut bújufowe
(Máciya 17:14-21; Lík 9:37-43)
14Muñeˈe nan Yéesu li kúgoomaku kúhaajiyaku kúlaañulumuu boot tan kúgoom kaabuku kulakomuu, li kujuk min búsuk báamak báguutiilumuu. Li kujuk foof kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis buko li búwonnoo li kúgoomaku. 15Nan búsukabu buyaane bujukumuu Yéesu, li busego ŋáa’. Bukanabuku li kúteyoolul kubil kusaafool. 16Muñeˈe Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Waa jíwonnoole li wo li buko?
17Akee li búsukabu li aanool:
— Anahaan, líŋaluliŋalul añoolom áyine, mata buyinum bajakut bújufowool bájimuu ayilaat alob. 18Tanootan tan buyinumabu bajakutumuu bommuu bujok añiilawu, fan bubetool li etaam. Butumabu boola fan buhoohet, ban li anaak akilititen úŋiiŋawu woola. Eniilayi yoola fan esay. Liyakooyakoo kúgoomaku kooli mantee li kukesoo buyinumabu umbu bajakutumuu búfu’ li akila, bale kuyilaat.
19Yéesu li aaniil:
— Huwaj, akila bukuluul! Jibajut káyinen! Boot min ilako li bukuluul boot yok nay? Kama boot min ímuñuul boot yok nay? Jíŋalulom añiilawu.
20Mal̥egen bukanabuku li kúŋalulool añiilawu. Nan buyinumabu bajakutumuu buyaane bujukumuu Yéesu, li búlilliŋen añiilawu li sembe. Li alo li etaam min anaak ababbaloo. Butumabu boola li buhoohet. 21Muñeˈe Yéesu li agel̥l̥en atuubaawu ata añiilawu aanool:
— Kábilum nay tóŋe kaanool loon muñowu?
Atuubaawu ata añiilawu li aan Yéesu:
— Okila añiil atit tóŋe kaanool mo. 22Ban ñameeŋe buyinumabu bajakutumuu fan bubetool li sambun naanu li mal, mantee li aket. Bale nokoomuu loon luyilo ukaan to wah ukee, úyiyenoli min ubonket úlambenoli.
23Yéesu li aanool:
— Wáa újiye li oon: «Nokoomuu loon luyilo ukaan to wah ukee?» Bajut wah wan an áyinene ayilaat akaan.
24Muñeˈe atuubaawu ata añiilawu li ayaan alob butiya aan:
— Líyinene, Amaaŋen! Bale ulambenom mata káyinenom kufamut.
25Nan Yéesu ajukumuu búsukabu li búteyoolul, li anuuloo buyinumabu bajakutumuu aan bo:
— Buyinumabe bajakutumuu bájimuu añiilawu umme ayilaat alob, ayilaat foof ajam, úfu’ li akila ban jakum ulaañen újufowool!
26Mal̥egen buyinumabu bajakutumuu li bukaaw butiya, ban li búlilliŋen añiilawu li sembe min búfu’ li akila. Añiilawu li afan anokoo to loon an akete, gay bukan kameeŋe kalako to li koon lakeeket. 27Bale Yéesu li átuk añiilawu li kaŋen min alambenool ayito. Mal̥egen añiilawu li ayito.
28Muñeˈe nan Yéesu alaañumuu boot li eluufayi, kúgoomaku koola li kugel̥l̥enool buko balakowe baleyiil koonool:
— Wáa újiye óloli jiyilaat jikesoo buyinumabu umbu búfu’ li añiilawu?
29Yéesu li aaniil:
— Buyinum bajakut loon umbu, kal̥aw bale kuyilo bo kúfulen li an.
Yéesu li alaañen alob mata eketayi yoola li kayitowulaku koola li eketayi
(Máciya 17:22-23; Lík 9:43b-45)
30Muñeˈe li kúfulum tó, li kujow kuliij etaamayi yata Gálile, ban Yéesu afañut min an ahaas, 31mata lanaanaak aliiken kúgoomaku koola aaniil:
— Añool-An fan abeti li kuŋen bukan min kumukool. Bale aketumuu jow baj kunak kúhaaji, fan ayitowumul li eketayi.
32Bale kúgoomaku kuliitikenut hulimahu unhu han alobumuu, ban li kúkoli bagel̥l̥enool mata ho.
Ayi ahaŋumuu kufaalool?
33Muñeˈe li kujow, li kúliiŋ Káfeenawum. Nan kunokenumuu li eluufayi, Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kama mata waa jilakomuu búwonnoolabu alolaal li ebilayi?
34Bale li kulu, mata nan kulakomuu ejowayi, búwonnoo kulakowe boot min kuhaas ayi li buko ahaŋumuu maluukeni li kufaalool feh. 35Muñeˈe Yéesu li abah, ban li áhooñul kúgoomaku kuŋen li kúl̥ubaabuku min aaniil:
— An afañumuu min ayab kayooŋ kufaalool feh, alako búsol ésukayi feh ban li alako alokaawu ata bukanabuku feh.
36Fú’ tó, Yéesu li aŋa’ añiil atit akaan li tut kúgoomaku, ban li atebool min aaniil:
37— An ayabumuu boola añiil loon umme mata ínje íji, ínje humumom layabe boola. Ban an ayabommuu boola, inti ínje bale layabe boola, bale anawu áboñulommuu foof layabe boola.
An aletumuu alatoolawolaal, boololaal lalaañe
38Muñeˈe Saŋ li aan Yéesu:
— Anahaan, jijuujuk ánayine akee li kaŋa’ kajawaku kooli min akesoo uyinumawu wajakutumuu úfu’ li bukan, li joonool akat, mata alet akee li ololaal.
39Yéesu li aaniil:
— Jooteenut jíhilool ákaanum mó; mata bajut an ayilo aŋa’ kajawaku kúmbaam min akaan wah wájaahaleniye aban li ayaan áfulum tó li alob majakut aya lí ínje. 40Li mal̥egenamu, an aletumuu alatoolawolaal, boololaal lalaañe. 41Li mal̥egenamu fan ilobuul, an asenuulumuu efot yata mal jihob mata min jommuu bukan kata Kilisita, akaal̥owut mata manooman Ateemit fan acaamool.
Májakaati mata kahoofoo
42Yéesu li afamen aan:
— An ájimuu akee li umbuku kakitemuu li kúyinen lí ínje, li alo li kahoofoo, anawu ummu kóyumool min kukok kaneew li enuy kul̥oofool li ekondo’, ban li kuŋalool kujow kubeten li halahu. 43Li bil nokoo loon kaŋeni koote kújiyi li ulo li kahoofoo, ufalen ko. Kóyume min unoken li buloŋabu bábaneliitumuu li kaŋen kano bale, awu babaje uŋen úl̥uba ban li ujow li sambunasu sáhokoweliitumuu, [ 44dán bal̥ol̥abu búketeliitumuu li dán sambunasu síhokoweliitumuu.] 45Li bil nokoo loon kaati koote kújiyi li ulo li kahoofoo, ufalen ko. Kóyume min unoken li buloŋabu bábaneliitumuu li kaat kano bale, awu babaje woot úl̥uba ban li kubeteni li sambunasu sáhokoweliitumuu, [ 46dán bal̥ol̥abu búketeliitumuu li dán sambunasu síhokoweliitumuu.] 47Li bil nokoo loon jíkilaju jooli joote jíjiyi li ulo li kahoofoo, úkool̥ul jó ubeten. Kóyume min unoken li Jáyiiyaju jata Ateemit li jíkil jano bale, awu babaje kúkil kúl̥uba ban li ubeteni li sambunasu sáhokoweliitumuu, 48dán bal̥ol̥abu búketeliitumuu li dán sambunasu síhokoweliitumuu. 49Mata anoowan laate asisumi li sambun.
50«Musis wah wajake. Bale kacabaku kata mo kúfulumuu, waa an ayilo aŋa’ min alaañen akaan mo mucab? Jibaj musis li bukuluul humumuul, ban kajamoo li kubaj li bukuluul.»
10Yéesu li alob mata búyabo li mata kaban búyabo
1Muñeˈe nan Yéesu áfulum tómuu, li ajow boot li etaamayi yata Súde, kageb kaaka katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ. Búsukabu li bumit buwonnoo tan Yéesu alakomuu, li alako kaliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit loon akaanemuu.
2Muñeˈe Kufaaliisiyeŋaku li kufañ kubuutoo Yéesu, li kúkoojulool min kugel̥l̥enool koonool:
— Mantee eluwaayi yonsoon ánayine layilo aan aseekool ábalo?
3Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Kama waa Móyiis aanuul jikaan?
4Li koonool:
— Móyiis laane ánayinaawu laate akiic eleetal yata kakatoo asen aseekool ban li aanool ábalo.
5Bale Yéesu li aaniil:
— Mal̥aal̥amu mata uyinumawu wooluul mújimuu Móyiis li akiic hulimahu unhu boot li bukuluul. 6Bale li húkitumahu, nan Ateemit ajuul̥umuu wahawu feh, «láwuwenwuwen ánayine li anaale.» 7Wahawu unwu újimuu ánayinaawu fan áfu’ bata atuubawool li jaawool, min ajow kukin li aseekool, 8min buko kúl̥uba kalaañ kulako an ano. Min lako muñeˈe kulet bukan kúl̥uba, bale an ano. 9Kama jakum an ayiis bukan kan Ateemit áginnoole.
10Muñeˈe nan kúbalowulumuu kúliiŋul li eluufayi, kúgoomaku li kulaañen kugel̥l̥en Yéesu mata kabanaku kata búyabowabu.
11Yéesu li aaniil:
— Anáyine aanumuu aseekool ábalo, ban li áyabul anaale akee, hákil anaalaawu átinaalawu, ánayinaawu ummu lahintenhinten anaale alet oola. 12Li bil nokoo loon anaale ajoke min ábalo bata áyinool, min ajow ayabo li ánayine akee, hákil ánayinaawu átinaalawu, anaalaawu ummu lahintohinto li ánayine alet oola.
Yéesu li ásooniyen bañiilabu batitabu
(Máciya 19:13-15; Lík 18:15-17)
13Muñeˈe bukan li kúŋalul bañiil boot bata Yéesu, mantee li aŋa’ kuŋenool awalen li buko min ásooniyeniil. Bale kúgoomaku li kutalen bukanabuku káŋalulumuu bañiilabu. 14Nan Yéesu ajukumuu kúgoomaku li kukaan loon muñaˈa, súumutool min aaniil:
— Jikat bañiilabu min bubil boot búmbaam. Jakum jíhiliil kubilum. Mata Jáyiiyaju jata Ateemit jata bukanabuku kanokoomuu li buko. 15Li mal̥egenamu fan ilobuul, an ayabutumuu Jáyiiyaju jata Ateemit loon añiil atit, anawu ummu let ánoken dó maayeet. 16Muñeˈe Yéesu li atebiil, ban li aŋa’ kuŋenool awalen li buko ban li ásooniyeniil.
Yéesu li alob buu ebaj ákoyileniwummuu
(Máciya 19:16-30; Lík 18:18-30)
17Muñeˈe Yéesu li alako li ajow, ánayine akee li áteyul áliiŋul li ákuntuŋ hákilool min agel̥l̥enool aanool:
— Anahaan ajake, waa leete ikaan min ibaj buloŋabu bábaneliitumuu?
18Yéesu li agel̥l̥enool aanool:
— Wáa újiye li uhooñom anahaan ajake? Bajut an ajake, Ateemit bale ajake. 19Luhaase kulimaku kan eluwaayi yata Móyiis elobumuu: «Jakum umuk an. Jakum uhinto li anaale mantee li ánayine alet ooli. Jakum úkuwet. Jakum úmal uya li an. Jakum ukaan an súumaatiwool. Uluuken atuubayi li jaawi.»10:19 Húwuyahu 20:12-16; Dótelonom 5:16-20
20Anáyinaawu li aan Yéesu:
— Anahaan, likankaan wahawu unwu feh loon eluwaayi inyu elobumuu yaan no ínje baloŋe áfu’.
21Muñeˈe Yéesu li ajuke ánayinaawu li súumool, li aanool:
— Wah wano bale usaŋoyi kakaan: Ujow újula wahawu feh wan ubajumuu, ban li uŋa’ sídalamasu ugaben esukateenayi. Ukaan momuu, fan ubaj hubaj li emitayi. Banumuu, li ubil únabul lí ínje.
22Bale nan ánayinaawu ajamumuu kulimaku unku, buulool li búlim min áyiyenoo ábalo, mata lakankaan usaanum wáamak.
23Yéesu li ajuke bukanabuku káguutoolumuu ban li aan kúgoomaku koola:
— Mo kite séngi min kusaanumaku kunoken li Jáyiiyaju jata Ateemit!
24Muñeˈe kúgoomaku li kusego ŋáa’ mata kulimaku kan Yéesu alobumuu. Yéesu li afamen aaniil:
— Kuñoolom, mo kanoken li Jáyiiyaju jata Ateemit kukite kúsengi! 25Séngisengi min eñonkom énokenum li ésuuh yata ekikum, bale haŋ másengi ŋáa’ min usaanum unoken li Jáyiiyaju jata Ateemit.
26Muñeˈe kúgoomaku li kuhaŋ masego feh min kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama muñowu ayimaa ayilo afakeni?
27Yéesu li ajukeliil ban li aan:
— Li bukanabuku, an ayilaat afakenoolo, bale inti li Ateemit, mata bajut wah wayilo uheek Ateemit kakaan.
28Muñeˈe Fiyeel li aan Yéesu:
— Fan ujanten! Alóli jíkatuukatul bo wáholi feh min jínabul li awu.
29Yéesu li aanool:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, an ákatul bomuu eluufool, mantee kutuyool, mantee kúliinool, mantee jaawool, mantee atuubawool, mantee kuñoolool, li etaamool mata ínje íji li Hulimahu Hásuumaahu hata Ateemit, 30fan abaj muñeˈe li taŋayi inye ñoono éteemeel, siluuf, li kutuyaay, li kúliinaay, li sijaawaay, li bañiil, li ul̥aak. Bale bukanabuku fan kúlaatenool, ban fan abil abaj buloŋabu bábaneliitumuu li taŋayi yabilemaa. 31Bale kameeŋe li kútinaalabuku fan kulako kúsola. Kameeŋe li kúsolaabuku fan kulako kútinaa.
Yéesu li alaañen alob mata eketayi yoola li kayitowulaku koola li eketayi
(Máciya 20:17-19; Lík 18:31-34)
32Muñeˈe Yéesu li kanabumuu li akila li kulako ejow boot Yeelusalem, Yéesu li ayabiil kayooŋ. Kúgoomaku kúfu’ jooliil, min alakoyiil elob mata wahawu wammuu li ubajool. 33Li aaniil:
— Jijanten! Alolaal ummuwaal li ejow boot Yeelusalem ban Añool-An ammuu li abeti li kuŋen kata huhaanaahu hata élambaayi, li kata kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis. Fan koon lafeefet min lako boot min aket, ban fan kuŋalool kubet li kuŋen kata bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool. 34Buko umbuku fan kulekenool, li kumasenool, ban li kaŋa’ kukaluwaas min kutekool, ban li kumukool. Bale fan baj kunak kúhaaji, li ayitowumul li eketayi.
Bañiilabu bata Sebede li kul̥aw wah Yéesu
35Muñeˈe Saak buko li Saŋ, kammuu bañiilabu bata Sebede, li kúkoojul Yéesu min koonool:
— Anahaan, jifañe min úkaanoli wahawu wan jommuu li jil̥awi.
36Yéesu li aaniil:
— Waa jifañe min ikaan boot li bukuluul?
37Li koonool:
— Jifañe nan ommuu li ulako li máyiineniyamu mooli, li úkaanoli jibah, aahu kaŋeni kúli, aahu kaŋeni kamay.
38Yéesu li aaniil:
— Bukuluul jihaasut waa jil̥awe li wo. Mantee jiyilo jihob ejunkayi yata sílaamasu yan ínje emmuu li ihob, mantee jiyilo jíbatiiseyi li sílaam loon ínje emmuu li íbatiiseyi li sílaam?
39Li koon Yéesu:
— Olóli jiyilo.
Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu, fan jihob ejunkayi yan ínje emmuu li ihob, ban fan jíbatiiseyi foof loon ínje emmuu li íbatiiseyi. 40Bale mata kabah kaŋenom káli mantee foof kaŋenom kamay, inti lí ínje éemi li bilumul. Bale kúbahumaku unku Ateemit fan asen ko bukanabuku kan akaan ko tomuu boot.
41Nan kúgoomaku kuŋenayi kaabuku kujamumuu loon muñowu, súumutiil li Saak li Saŋ. 42Muñeˈe Yéesu li áhooñuliil foofiil feh min aaniil:
— Jihaase joon kajokimuu loon kunahaan kata ésukayi, kutuuŋetuuŋ bukanabuku kukaan wahawu wan buko kufañumuu, ban bukanabuku káamakaku li kúhiisiil kaanaku sembe kooke. 43Wahawu unwu wootut ubaj li bukuluul. Bale an afañumuu min alako an áamak li bukuluul, laate alako alokaawu ooluul. 44Ban an li bukuluul afañumuu min alako átinaa, alako amiikeelawu ooluul feh. 45Mata Añool-An abilut boot min abaj emiikeel, bale boot min akila humumool alako amiikeel. Ban li asen buloŋabu boola bulako búhal boot li bukan kameeŋe.
Yéesu li afaken Baatime, áfuumumuu
(Máciya 20:29-34; Lík 18:35-43)
46Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku koola li kujow boot li ésukayi yata Séliko. Nan kulakomuu li kúfu’ li ésukayi, li kúfuloo li búsuk báamak ló. Li baj an áfuume an koone Baatime, añool Time, abahe li kagendenaku kata bútinabu min alako kal̥aw wah bukanabuku. 47Muñeˈe Baatime li ajam kaanaku Yéesu ata ésukayi yata Nasalet áami li ejow, li abaŋulo aan:
— Yéesu, Añiil ata Dayit, úyiyenom!
48Bukan kameeŋe li kuhabool mantee li alu. Bale akila li ahaŋ mabaŋulo aan:
— Añiil ata Dayit, úyiyenom!
49Yéesu li ayiten ban li aan bukanabuku:
— Jíhooñulool.
Mal̥egen bukanabuku li kúhooñul ánayinaawu áfuumumuu min koonool:
— Sákoli, uyito, Yéesu lahooñi.
50Anáyinaawu áfuumumuu li abeten hújufowahu hoola, min ayaan ayito háak, ban li ajow boot bata Yéesu. 51Yéesu li agel̥l̥en ánayinaawu aanool:
— Waa lufañe min ikaan boot li awu?
Anáyinaawu li aanool:
— Anahaan, ukaanom min ilaañen ijuk.
52Yéesu li aanool:
— Ujow. Káyinenaku kooli kufakeni.
Anáyinaawu li ayaan ajuk, ban li ajow anab li Yéesu.
11Yéesu li anoken li ésukayi yata Yeelusalem
(Máciya 21:1-11; Lík 19:28-40; Saŋ 12:12-19)
1Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku, li kúliiŋ li ésukayi yata Betifaase li yata Betani, tin loon huyuuyahu hata unuunukenawu wan koonemuu Olíibiye. Yéesu li aboñ bukan kúl̥uba li kúgoomaku koola, 2min aaniil:
— Jijow boot li ésukayi yammuu hákiluul. Nan jommuu jíliiŋ, fan jiyaan jijuk hulaaha hata asum makoki, han an álakowolut li ho. Jíl̥el̥ul ho jíŋalul boot taate. 3An agel̥l̥enuulumuu aanuul: «Wáa újiye li joono li kal̥el̥ hulaahaahu unhu?», li joonool: «Amaaŋenawu joke li ho». Fan ayaan akatuul min jíŋalul hó.
4Mal̥egen kúgoomaku kúl̥uba li kujow kúliiŋ, li kujuk hulaaha hata asum tíyaŋ li bútinabu, makoki kooj kámbii. Li kúl̥el̥ul hó. 5Muñeˈe kukee li bukanabuku kalako tomuu, li kugel̥l̥eniil kooniil:
— Kama bukuluul waa jikaane li wo? Wáa újiye li joono li kal̥el̥ hulaahaahu hata asumawu?
6Kúgoomaku li kulobiil wahawu wan Yéesu alobumuu. Bukanabuku kalako tomuu li kukat kúgoomaku min kújowetum hulaahaahu hata asumawu. 7Kúgoomaku li kúŋalul hulaahaahu hata asumawu kujow kusen Yéesu, ban li kuŋa’ wañawu wooliil kutal li búsolabu bata ho, min Yéesu abah li ho. 8Muñeˈe bukan kameeŋe li kutal wañawu wooliil li bútinabu. Kaabuku li kúfalenul li bujalabu waan li unuunukenawu, kukaan li bútinabu. 9Bukanabuku kayabumuu Yéesu hákil, li kákibbenoolumuu li kunaak kúwoolen koon:
«Hosanna11:9 Hosanna: Li elobayi yan koonemuu Alameyeŋ, yo yommuu «Muñeˈe Ateemit afakenolaal, Ateemit ajow asali. Ukijenawu 118:25»!
Ateemit ajow ásooniyen anawu abilummuu li kajawaku kata Amaaŋenawu!
10Ateemit ajow ásooniyen jáyiiyaju jammuu li jibil,
Jáyiiyaju jata atuubawolaal Dayit!
Hosanna haatiya tiya emitayi!»
11Nan Yéesu áliiŋumuu Yeelusalem, li ajow anoken li eluufayi yata Ateemit. Nan ajukelumuu wahawu feh ajow aban, li ajow boot li ésukayi yan koonemuu Betani li kúgoomaku kuŋen li kúl̥ubaaku ló, mata banakabu bo bajone.
Yéesu li aan bul̥el̥u babukut, let bulaañen bubuk
12Li líiŋ hunak hukaten, nan Yéesu li kúgoomaku koola kulakomuu li kúfu’ li ésukayi yata Betani, bucaa li bujokool. 13Muñeˈe li aŋanden bul̥el̥u báwuloole, li ajow boot bata bul̥el̥uwabu min ajuk mantee bubabbaj mutiñaay. Nan áliiŋ tómuu, li ajuk li bul̥el̥uwabu etoj bale, mata let no unnu ul̥el̥uwawu ubukemuu. 14Muñeˈe Yéesu li aan bul̥el̥uwabu:
— An let alaañen atiñ mutiñaayamu mooli!
Kúgoomaku koola kujanjam wahawu wan alobumuu bul̥el̥uwabu.
Yéesu li anoken li eluufayi yata Ateemit
(Máciya 21:12-17; Lík 19:45-48; Saŋ 2:13-22)
15Muñeˈe Yéesu li Kúgoomaku. Nan áliiŋ dómuu, li akesoo bukanabuku kalako lómuu kájulaaku li kalakomuu hunoomahu. Li áhoolul sitaabulasu sata kalakomuu kawecekoolaku kata sídalamasu, li kúbahumaku kata kalakomuu kújulaaku kata síleebaanasu. 16Ban akatut an min aŋa’ wah min ájowum li eluufayi yata Ateemit áfu’ baaba. 17Fú’ tó, li alob bukanabuku aaniil:
— Kama inti Hulimahu hata Ateemit honsoon: «Eluufayi yúmbaam fan ehooñi eluuf yata kal̥aw boot li sihetasu feh!11:17 Esay 56:7; Selemi 7:11» Bale bukuluul li jilaañen yo elako hugoog hata ékuu.
18Muñeˈe nan huhaanaahu hata élambaayi li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis kujamumuu loon muñaˈa, li kulako huŋes bútin mantee li kumuk Yéesu. Bale li mal̥egenamu kúkolikoli Yéesu, mata baliikenelabu boola bugoggo’ búsukabu feh ŋáa’.
19Muñeˈe nan banakabu bútiimomuu, Yéesu li kúgoomaku koola li kúfu’ li ésukayi.
Sembaasu sata káyinen
20Muñeˈe li líiŋ li bújomabu, kúgoomaku li kulako ejow li bútinabu, li kujuk bul̥el̥uwabu masaye boot li kuhaalaku kata bo ló. 21Muñeˈe Fiyeel li awayil̥o buu jówoolummuu, li aan Yéesu:
— Anahaan, ujuke, bul̥el̥uwabu ban oonumuu an let alaañen atiñ mutiñaayamu mata bo, busaye.
22Yéesu li ájowum tó alob kúgoomaku koola aaniil:
— Jíyinen li Ateemit. 23Li mal̥egenamu fan ilobuul, an aanumuu huyuuyahu unhu: «Uyinno taatu ujow ulo li husamuwahu», ban áwettoolut li buyinumool, min áyinen kaanaku wahawu wan alobumuu fan ubaj, manooman fan ubaj. 24Wahawu unwu újimuu boot min eenuul: Wahoowah feh wan jil̥awe Ateemit, jíyinen joon jibaj wo jiban, fan ulako wooluul. 25Nan jommuu jiyito boot kal̥aw wah Ateemit, nokoomuu loon babbaj an an jibajoole, jibonket anawu ummu kayitee Atuubawuul ammuu li emitayi li abonket foof uhoofoolawu wooluul. 26[Bale jibonketutumuu kafetumuu li bukuluul, Atuubawuul ammuu li emitayi let foof abonketuul uhoofoolawu wooluul.]11:26 Hulimahu unhe hulet li síliibal sameeŋe li sahaanasu
Kakaañenaku kata Yéesu
27Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku, huhaanaahu hata élambaayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kunahaanaku kata ésukayi, li kubil kúkoojulool. 28Muñeˈe li kugel̥l̥enool koonool:
— Kama awu li kakaañen kay lúkaanume wahawu unwu? Ban ayi aseni kakaañenaku unku min ukaan wo?
29Yéesu li aaniil:
— Injé foof boot min igel̥l̥enuul hulim hano bale. Jilobom homuu, ínje foof fan ilobuul li kakaañen kay líkaanume wahawu unwu. 30Jilobom. Mantee kábatiisaaku kan Saŋ anaake ábatiisemuu bukanabuku, li Ateemit kubilumulo mantee li bukan?
31Muñeˈe li kulako to búwonnoo min koon:
— Oonaalumuu: «Li Ateemit kubilumulo», fan aanolaal: «Kama wáa újimuu jíyinenut li Saŋ?» 32Li bil oonaalool: «Li bukan kubilume…», let jow.
(Kúkolikoli búsukabu, mata bukanabuku feh kujoojok Saŋ loon afulofet ata mal̥egen.) 33Muñeˈe li koon Yéesu:
— Jihaasut.
Yéesu foof li aaniil:
— Seeh, kama ínje foof let ilobuul li kakaañen kay líkaanume wahawu unwu.
12Yéesu li aŋa’ bukittenoolum bata kuloka li úbiiñ kál̥afute
(Máciya 21:33-46; Lík 20:9-19)
1Muñeˈe nan Yéesu átoŋumuu elobayi li ésukayi, li amit aŋa’ bukittenoolum min alob li buko aaniil:
— Bile baj ánayine akee al̥uke úbiiñ li bul̥ib. Nan al̥ukumuu úbiiñawu aban, li ateef hukalab áwooñen bul̥ibabu. Ban, li awok tan ammuu anaak al̥uuten kúul̥aku kata úbiiñawu, ban foof li ateef húfooyum hagimbe. Nan abanumuu feh, li akat bul̥ibabu li kuŋen kata kuloka úbiiñ kubilum kunaak kucaamool to joola, min akila ajow kañaahoo ban lóyiye. 2Muñeˈe nan taŋayi yata kabajaku kata kúul̥aku kata úbiiñawu éliiŋumuu, ánayinaawu li aboñ aloka oola boot bata kulokaaku kata úbiiñawu, mantee li kusenulool joola li kúul̥aku kata ébiiñayi. 3Bale nan alokaawu ata ánayinaawu áliiŋumuu, kulokaaku kata úbiiñawu li kujokool kutek, ban li kulaañenool ábalo kuŋenookuŋen. 4Anáyinaawu ata bul̥ibabu bata úbiiñawu li alaañen aboñ aloka akee boot bata kulokaabuku kata úbiiñawu. Nan áliiŋumuu, kulokaaku li kukebool li húkow, ban li kugelool kusuuwen. 5Anáyinaawu ata bul̥ibabu, li aboñ aloka áhaajut bata kulokaaku kata úbiiñawu, áliiŋ, li kumukool. Kuloka kameeŋe kan ánayinaawu ata bul̥ibabu aboñumuu bata kulokaaku kata úbiiñawu, kukee li buko li kutekiil, kaabuku li kumukiil. 6Muñeˈe ánayinaawu ata bul̥ibabu li saŋowool bale añoolool anolawu sih, an aboolatumuu. Li aboñool búsoluma, bata kulokaaku kata úbiiñawu, min anaak ayinoo li aan: «Manooman fan kusuu añoolom.» 7Bale kulokaaku umbuku kata úbiiñawu li kunaak koonoo: «Ummu, akila ammuu li abil atowo ánayinaawu ata bul̥ibabu. Jibil umukaalool, min bútowowabu bulako boololaal.» 8Muñeˈe li kujok añiilawu kumuk kuban, li kúyunnen ehuluŋayi yoola tíyaŋ bul̥ibabu bata úbiiñawu.
9Yéesu li agel̥l̥en aan:
— Muñeˈe buu ánayinaawu ata bul̥ibabu bata úbiiñawu aate akaan eeno? Manooman fan ajow akila humumool amuk kulokaaku kata úbiiñawu, min aŋa’ bul̥ibabu bata úbiiñawu asen kuloka kukee kooken. 10Inti jijangajanga Hulimahu unhe hata Ateemit, haanumuu:
«Huyitikahu humum ho, han kuteefaabuku koonumuu hujakut,
ho hubile huhaŋumuu májaliŋ kaaku feh12:10 Ukijenawu 118:22; Esay 8:14; 28:16.
11Laalu búkaanum bata Amaaŋenawu,
wah wásuume ŋáa’ bajuk li kúkilolaal!»
12Muñeˈe huhaanaahu hata élambaayi li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kulako huŋes bútin boot min kujok Yéesu. Mata li mal̥egenamu, kúnaanunnaanum koon bukittenoolumabu ban alobumuu, li buko lalob bo aya. Bale emmuu kúkolikoli búsukabu, li kukat to Yéesu min kujow.
Kufaaliisiyeŋaku li kugel̥l̥en Yéesu mata búhalabu baheleyimuu Ayíiyawu áamakawu
(Máciya 22:15-22; Lík 20:20-26)
13Muñeˈe li kúboñul kukee li Kufaaliisiyeŋaku bata Yéesu, kujow kugel̥l̥enool hulim mantee li álobul, li kújokumool tó. 14Mal̥egen li kujow kúliiŋ, li koon Yéesu:
— Anahaan, jihaase joon awu an alobe mal̥egen, ban úkoliwut anoowan mata újukeleliit li buul. Ban luliikeneliiken bukanabuku li mal̥egen buu kommuu li kunaak kuloŋ loon Ateemit afañumuu. Ulóboli, mantee Eluwaayi yata Móyiis yonsoon lootaale uhalaal búhalabu bahaleyimuu áyiiyawu áamakawu Sesaal, mantee a’aa’? Mantee lootaale usenaal búhalabu, mantee ootutaal usenaal bo?
15Bale emmuu Yéesu lahaase búhoolowabu booliil, li aaniil:
— Wáa újiye li jóomi li jabuutoolom? Jíŋalulom sídalamasu saŋaleyimuu min hal ijuk.
16Mal̥egen li kúŋalulool yano. Muñeˈe Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kambu kata ayi li kajaw kata ayi kóomi ló?
Li koonool:
— Kata Sesaal.
17Yéesu li aaniil:
— Seeh, kama jilaañen Sesaal wahawu wata Sesaal. Ateemit li jilaañenool wata Ateemit.
Hulimahu han alobiilumuu li hújiyiil li kusego ŋáa’.
Búwonnoo mata kayitowulaku kata kaketumuu
(Máciya 22:23-33; Lík 20:27-40)
18Muñeˈe kukee li Kusaduusiyeŋaku li kubil kutook Yéesu. (Kusaduusiyeŋaku umbuku koone kaketumuu let kuyitowumul li eketayi.) Nan kúliiŋulumuu, li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
19— Anahaan, Móyiis lakikkiic eluwaayi inye boot li ololaal yaanumuu: «Nokoomuu loon ánayine ayabe akete akat aseekool ban kuŋañenut añiil, atuyool li atowo aseekool, mantee li kubukoo bañiil boot li atuyool aketumuu.» 20Imban, bile baj kutuyaay koono hutok li kúl̥uba. Atínaalawu li ayab anaale aban, li aket babajut añiil. 21Al̥úbutawu li ayab anaalaawu an atuyool aketumuu akat. Li ahin aket buko babajut añiil. Aháajutawu foof mo manolamu. 22Buko hutok li kúl̥ubaaku feh li kuyab anaalaawu ban anoowan li buko abajut li akila añiil. Muñeˈe nan kutuyaayaku hutok li kúl̥ubaaku kujeˈe kuketumuu feh kuban, anaalaawu foof li aket. 23Kama muñowu nan kánayinaabuku kommuu kubil kuyitowumul li eketayi, ayi li buko ammuu li aŋa’ anaalaawu alako aseekool, emmuu buko feh hutok li kúl̥ubaaku kuyabeenooyab?
24Yéesu li aaniil:
— Jiliimooliimoo. Ban jihaase wáa újiye? Mata jínaanumut Bakiicelabu maayeet, jínaanumut foof sembaasu sata Ateemit. 25Li mal̥egenamu, nan bukanabuku kommuu li kubil kuyitowumul li eketayi, kánayinaabuku let kuyab, kaalaabuku let kuyabo. Bale fan kunokoo loon emalakaayi yammuu li emitayi. 26Muñeˈe mata kaketumuu, li mata kayitowulaku kooliil li eketayi, kama jijangawut li éliibalayi yata Móyiis tan alobumuu mata huñobahu hátifumuu? To untu kikkiic kaanaku, Ateemit lansaan Móyiis: «Injé emmuu Ateemitawu ata Abulaham, Ateemitawu ata Isaak, li Ateemitawu ata Sakob12:26 Húwuyahu 3:6.» 27Mó mújimuu, Ateemit alet Ateemitawu ata bukanabuku kaketumuu, bale Ateemit ata bukanabuku kaloŋumuu. Mo emmuu jiliimooliimoo ŋáa’.
Eluwaayi yahaŋumuu feh
(Máciya 22:34-40; Lík 10:25-28)
28Muñeˈe akee li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, ajamiilumuu buko li búwonnoolabu, li ajuk kaanaku Yéesu látuttuul Kusaduusiyeŋaku jak, li ákoojulool min agel̥l̥enool aanool:
— Eluwa yay ehaŋumuu li siluwaasu feh?
29Yéesu li aanool:
— Eluwaayi yátinaalayi yo yommuu inye: «Isilayeel, ujanten! Amaaŋenawu Ateemit oololaal, akila bale ammuu Amaaŋen. 30Ban loote ufañ Amaaŋenawu Ateemit ooli li buyinumi feh, li yaali feh, li kayinooli feh, li sembeyi feh12:30 Dótelonom 6:4-5.» 31Eluwaayi él̥ubutayi yo yommuu inye: «Loote ufañ afaali an, loon awu humumi ufañoolomuu12:31 Lebetik 19:18.» Bajut eluwa yakee yahaŋe siluwaasu unsu síl̥uba.
32Muñeˈe áyinaawu aliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li aan Yéesu:
— Lukooŋe, Anahaan! Lulobe mal̥egen min oonumuu: «Amaaŋenawu balewool áami Ateemit, bajut Ateemit akee ábuti li akila. 33Ban hufañool li buyinumi feh, li kayinooli feh, li sembeyi feh, li hufañ afaali an loon awu humumi ufañoolomuu,» wahawu unwu feh uhaŋe ŋáa’ sínuukuleŋasu sasilayeyimuu, li ujuuñakawu wásuleyimuu boot li Ateemit.
34Nan Yéesu ajukumuu kaanaku ánayinaawu lalollob li bújallo ló, li aanool:
— Ulóyiwut kanoken li Jáyiiyaju jata Ateemit.
Muñeˈe anoowan alaañenut akaañen agel̥l̥en Yéesu wah.
Mantee Kilisita Añiil ata Dayit laam?
(Máciya 22:41-46; Lík 20:41-44)
35Muñeˈe Yéesu li aŋa’ hulimahu min alako kaliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit híndo Eluufayi yata Ateemit, li agel̥l̥en aan:
— Buu kaane kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li kuyili koon KilisitaAñiil ata Dayit laam? 36Dayit humumool lansaan li búkaanum bata Buyinumabu Banabaabu:
«Amaaŋenawu Ateemit lansaan Amaaŋenawu úmbaam:
“Ubil ubah kaŋenom kúli,
boot yok nan emmuu iŋa’ kulatoolayi ikaani úkakul12:36 Ukijenawu 110:1.”»
37Kama Dayit humumool ahooñoolumuu Amaaŋen, buu Afakenaawu ayilo alako bale Añool Dayit?
Búsukabu balako tomuu li bujanten Yéesu li ésuumansuum ló.
Yéesu li áhesul kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis
(Máciya 23:1-36; Lík 20:45-47)
38Nan Yéesu alakomuu kaliikenaku kata bukanabuku Hulimahu hata Ateemit, li aaniil:
— Jíkaanum bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis, kafañemuu kakaano kúsabadoo min kuñaahoo, ban li kufañ ŋáa’ min bukanabuku kunaak kusaafiil li waayeenawu. 39Li kunaak kuman síbahumasu sata kayooŋ, min kubah li siluufasu sata kal̥awaku, li tan haŋumuu majak li kúbaññaatiyaku. 40Li kunaak kubunt kaalaabuku kahokumuu kúyiniil, min kuyab wahawu feh wan kuhine kubajumuu, ban li kunaak kul̥aw fiyo ŋáa’ boot ñajuko. Mó mújimuu, katekaku kooliil fan kubil kuhaŋ másengi feh.
Anaale ahoke áyinool li asen múdalamamu feh man ahine abajumuu
41Muñeˈe Yéesu li abah ajooŋoo tan bukanabuku kukaanemuu ehaaliisayi, min ajuke buu búsukabu bukaane lómuu sídalamasu eeno. Bukan kameeŋe kabaje li kukaan dó sídalam sáamak. 42Muñeˈe li baj foof anaale agaye ahoke áyinool abile áliiŋul, li akaan dó muhanjal múl̥uba mata fálam máliiŋut édalam. 43Muñeˈe Yéesu li áhooñul kúgoomaku koola kúliiŋul, li aaniil:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, anaalaawu ummu ahokumuu áyinool ban li akaan an agaye, lasensen haŋ bukanabuku feh kasenumuu. 44Mata kaabuku feh kusensen sídalamasu sawuuhumuu li buko. Bale akila, maayeet min agayimuu ŋáa’, li asen wahawu feh wan ahine abajumuu boot li buloŋool.
13Yéesu li alob mata kahumowaku kata Eluufayi yata Ateemit
1Muñeˈe nan Yéesu alakomuu káfululaku li Eluufayi yata Ateemit, akee li kúgoomaku koola li aanool:
— Anahaan, ujuke! Mo kuyitikaku unku kukite kujak! Bateefelabu umbu li bukit bujak majak!
2Yéesu li aanool:
— Inti lujuke bateefelabu umbu baluuk muñowu? Let baj maayeet huyitik hano li ko háami li hubil hulemboo li hufaal ho huyitik, ho báhoolulooti.
Sílaam fan jibaj tówum adunaayi eban
3Muñeˈe Yéesu li ajow abah li huyuuyahu hata unuunukenawu wan koonemuu Olíibiye, ajooŋoo li Eluufayi yata Ateemit. Fiyeel buko li Saak, li Saŋ, li Andele li kulako baleyiil li Yéesu, li kugel̥l̥enool koonool:
4— Ulóboli, nay wahawu unwu wóomi li ubaj? Wáa wóomi li úhiis kaanaku wahawu unwu feh unwu li uban?
5Muñeˈe Yéesu li alakoyiil elob aaniil:
— Jíkaanum jakum bil an abuntuul. 6Mata bukan kameeŋe fan kubil min kuŋa’ kajawaku kúmbaam min koonuul buko kommuu Afakenaawu! Ban fan kubunt bukan kameeŋe. 7Nan jommuu li jijam bukanabuku li kulob mata kutiik, li mata koone kata kutiik, jakum jíkoli. Mata wahawu unwu wóotisooti ubaj. Bale let fan lako kabanaku kata adunaayi. 8Esúk fan eyito etiik li ésuk, jáyii li jitiik li jáyii. Etaamayi fan egoloo ban bameeŋe, ban fan baj bamuufaay. Wahawu unwu feh uhinhin unokoo loon húkitum hata sílaam sata anaale li éluŋun.
9«Bale bukuluul humumuul joote jíkaanum. Bukan fan kujokuul kújowetum tilibinaal, ban fan kuŋa’ kukaluwaas min kutekuul li siluufasu sata kal̥awaku. Fan kújowetumuul jijow jítuul hákil kúguubelunaalaku, li kúyiiyaku mata ínje íji, mantee li jilobiil múmbaam. 10Hulimahu Hásuumaahu hoote hujand huyiiŋeni li sihetasu feh. 11Nan kommuu li kujokuul kujowetum bata tilibinaalayi, jakum jiyinoo jíkibben mata kulimaku kan jóotimuu jijow jilob. Bale jilob kulimaku kan Ateemit ammuu li asenuul yaan no unnu. Mata inti li bukuluul kulimaku unku kóomi li kubilumul, bale fan kubilumul li Buyinumabu Banabaabu. 12An fan abet atuyool li kuŋen bukan min kumukool, atuuba li abet añoolool li kuŋen bukan min kumukool. Bañiil fan buyito butiik li sibukoolayiil, ban fan kulob bukan min kumukiil. 13Bukanabuku feh fan kulatuul mata ínje íji. Bale an ahankenumuu min átuk lit boot yok li húbanumahu, Ateemit fan afakenool.»
Majakutamu Makajenemuu
(Máciya 24:14-28; Lík 21:20-24)
14Yéesu li afamen aan kúgoomaku:
— Fan jijuk «Majakutamu Makajenemuu» li mulako tin mooteenutumuu mulako, (ban an alakomaa kajanga, laate ánaanum jak yo yommuu waa)! No unnu bukanabuku kammuu kulako li etaamayi yata Súde, koote kutey boot li kuyuuyaku. 15An alakomuu haatiya eluuf, jakum áwalowul abil kaŋa’ wah li eluufayi yoola átowum atey. 16An alakomuu li kal̥aakool, jakum alaañ boot boola ajow kaŋa’ kañool. 17Iyéno, kanaalaabuku kammuu kuhalet, li kammuu li kulako kalaahen li kunakaku unku! 18Jil̥aw Ateemit jakum bil huteyahu hooluul hulako li taŋayi yata kutontaku. 19Mata no unnu, bukanabuku fan kúlaam sílaam sáamak sabajulelut nan Ateemit ajuul̥umuu adunaayi boot yok muñeˈe. Ban let bil laañen baj sílaam loon unsu. 20Ban Amaaŋenawu Ateemit ajokeenutumuu min áyaakul kunakaku unku, an let aloŋ; bale láyaakuuyaakul kó humum hata bukanabuku kan al̥usumuu kulako koola. 21Muñeˈe an aanuulumuu: «Jijuke, Afakenaawu ummu taate!», mantee foof li aanuul: «Jijuke, ummu taata!», jakum jíyinen li akila. 22Mata bukan kámale koon buko kufakena koom, li bukan kámale koon buko kufulofet koom, fan kubil kúfulul. Fan kunaak kukaan búhiisenum li bújaahalenum mata min kuyiliyeen, li kubunt bukanabuku kan Ateemit al̥usumuu kulako koola. 23Muñeˈe bukuluul jíkaanum! Lilobuulobumuu wahawu feh ikat to.
Eláañulayi yata Añool-An
(Máciya 24:29-31; Lík 21:25-28)
24— Bale nan sílaamasu sata kunakaku unku sommuu li siban, banakabu fan búlimen. Hul̥eeñahu fan hukat kawuŋen. 25Bawuutabu fan búlowumul li emitayi. Ateemit fan ákatenul sembaasu feh sammuu li emitayi. 26Muñeˈe bukanabuku fan kujuk Añool-An li abilumul li ufaalawu wata emitayi, li sembe sáamak li máyiineni máamak ló. 27No unnu, Añool-An fan áboñul kumalakaaku koola kujow boot tanootan li etaamayi, kujow kúwomenul bukanabuku kan al̥usumuu, kítum li hulej haahe hata etaamayi boot li haaha.
Bukittenoolum bata bul̥el̥u
(Máciya 24:32-35; Lík 21:29-33)
28— Jiŋa’ bul̥el̥u jikaan bukittenoolum min jíhaasum to wah. Jowumuu waanawu wata bo únih, ban etojayi yata bo li éyawul, li jihaas joon húl̥iyahu húkoojulo. 29Li manolamu, bukuluul foof nan jommuu li jijuk wahawu unwu li ubaj, jihaas joon Añool-An lálehenulo, lákoojulo li mal̥egen. 30Li mal̥egenamu fan ilobuul, bukanabuku kata muñeˈe let kuket foofiil feh, tówum wahawu unwu feh ubaj. 31Emitayi fan ebil ébujo, etaamayi foof fan ebil ébujo, bale kulimaku kúmbaam let kuniilo maayeet.
Ateemit balewool ahaase nay adunaayi yommuu li eban
32— Bale bajut an ahaase nay hunakahu unhu hommuu li húliiŋ, li nay ewaatuwayi inyu yommuu li éliiŋ. Kumalakaaku kammuu li emitayi kuhaasut, Añiilawu ahaasut. Atuubaawu bale ahaase. 33Jíkaanum, jakum jímooli, mata jihaasut nay taŋayi inyu yommuu li éliiŋul. 34Eláañulayi yata Añool-An fan ekittenoolumi li ánayine alakowe li ajow kañaahoo, li akat kulokaaku koola eluufayi yoola kooken. Ban, li asen anoowan li buko bulok ban ammuu li akaan. Muñeˈe li aan ánayinaawu afooyumuu kámbiilaku ajuke to jakum abil ámooli. 35Kama jakum jímooli, mata jihaasut nay anahaanawu ata eluufayi ammuu li álaañul. Nikee fan álaañul kátiim, mantee hukahu balite, nikee li álaañul úyinawu bal̥oke, mantee foof li bújom. 36Anáyinaawu ata eluufayi álaañulumuu li mahile, jakum atookuul mámooliye. 37Wahawu wan ilobemuu li bukuluul li wo, bukanabuku feh lilob womuu: Jakum jímooli.
14Huhaanaahu hata élambaayi li hulob mata jamuk Yéesu
(Máciya 26:1-5; Lík 22:1-3; Saŋ 11:45-53)
1Muñeˈe li saŋo kunak kúl̥uba min kagaanaku kata Faakayi, li kata kúmbuuluwaku kakaanutimuu élebiil kúliiŋ. Huhaanaahu hata élambaayi li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kulako huŋes bútin mantee li kujok Yéesu an bahaasut kujow kumuk. 2Mata kunaanaak koon:
— Uyilaataal ujokaalool li hunakahu hata kagaanaku; mata ujokaalool nomuu, ésukayi fan ékiŋulowul boot li alolaal.
Anaale li aŋa’ eheeñ áyu li húkowahu hata Yéesu
3Muñeˈe Yéesu li alako li ésukayi yan koonemuu Betani, li eluufayi yata Simoŋ an háhaayee ejoke, lajeˈe abah boot hutiñ, anaale akee li ánokenul. Anaalaawu ateefaay laakene ameeŋe eheeñ yaseele ŋáa’ yan koone naal. Li ahum ateefaayawu, min áyu eheeñayi li húkowahu hata Yéesu. 4Muñeˈe kukee li bukanabuku kalako tomuu súumutiil min koon:
— Kama muñowu wáa újimuu li aŋa’ eheeñayi inyu acooc? 5Eheeñayi inyu eyiliyeene éjulayi seel ŋáa’, min sídalam siŋali sen esukateenayi.
Muñeˈe li kutalen anaalaawu ŋáa’. 6Bale Yéesu li aaniil:
— Jikatool. Wáa újiye li joono li kayoken anaalaawu ummu? Lakankaan wah wajake ŋáa’ boot lí ínje. 7Mata fan jibaj nanoonan esukateen li bukuluul. Jiyilo jikaaniil majake nan jommuu li jifañ, bale ínje let ilako li bukuluul nanoonan. 8Anaalaawu lakankaan wahawu wan ayilimuu akaan. Layansaan aheeñen eniilayi yúmbaam akat to boot bil li kahokaku kúmbaam. 9Li mal̥egenamu fan ilobuul, tanootan tan Hulimahu Hásuumaahu huwaaleyi li adunaayi feh, fan kulob foof wahawu wan anaalaawu ummu akaanumuu, min awayil̥oyi.
Sudaas li aan éehe’ min abet Yéesu li kuŋen kata huhaanaahu hata élambaayi
10Muñeˈe Sudaas Isikaaliyot, ammuu akee li kúgoomaku, li ajow ajuk huhaanaahu hata élambaayi mantee li abet Yéesu li kuŋeniil. 11Mal̥egen li kujanten Sudaas li ésuumansuum ló, ban li koon fan kusenool sídalam. Muñeˈe Sudaas li alako huŋes bútin bajake boot min abet Yéesu li kuŋeniil.
Yéesu li akaan kagaanaku kata Faakayi li kúgoomaku koola ló
(Máciya 26:17-25; Lík 22:7-14, 21-23; Saŋ 13:21-30)
12Muñeˈe li líiŋ li hunakahu hútinaalahu hata kagaanaku kata kúmbuuluwaku kakaanutimuu élebiil, nan bágalalaanabu bumukeyimuu boot li Faakayi kata Yéesu li kugel̥l̥enool koonool:
— Bay lufañe min jijow jilak sinaaŋasu sata kagaanaku kata Faakayi?
13Yéesu li aboñ bukan kúl̥uba li kúgoomaku koola min aaniil:
— Jijow boot li ésukayi. Fan jifam li ánayine atebe káyijum kata mal. Jinab li akila. 14Ban dán ánayinaawu ammuu li anoken, li joon akilumuu eluufayi: «Anahaanawu laane: “Káfitaku kúmbaam dán ínje li kúgoomaku kúmbaam jommuu li jitiñ sinaaŋasu sata Faakayi, kunkay?”» 15Jiloboolumuu loon muñaˈa, fan áhiisuul haatiya eluufayi káfit kawuŋe kafaleyi jak, kabaje wahawu feh wan éetimuu jokolaal li wo. Li káfitaku unku jommuu li jilak sinaaŋasu boot li alolaal.
16Mal̥egen kúgoomaku li kujow kúliiŋ li ésukayi, li kujuk wahawu feh loon Yéesu alobiilumuu, min kulak sinaaŋasu sata Faakayi.
17Muñeˈe li bil líiŋ kátiimaku, Yéesu li áliiŋul li kúgoomaku koola kuŋen di kúl̥ubaaku ló. 18Nan kubahumuu min kulako hutiñahu, Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, akee li bukuluul áamimee hutiñ dín dáno lí ínje, fan abetom li kuŋen bukan.
19Muñeˈe kúgoomaku li jokiil ŋáa’, min kunaak kugel̥l̥enool ano li ano koonool:
— Waa fíle, ínje?
20Yéesu li aaniil:
— Laalu akee li bukuluul kuŋen li kúl̥ubaaku. Anawu álu’muu kaŋenool li buyinjaayabu li mano lí ínje, akilamuu. 21Mal̥egen, Añool-An fan aket loon Bakiicelabu bulobumuu buya li akila, bale katek kujow kulako li anawu ammuu li abetool li kuŋen bukan. Haŋeene majak jakum anawu ummu abuki.
Húmbuulu li ejunk boot kawayil̥en
(Máciya 26:26-30; Lík 22:15-20; 1 Koolentiyeŋ 11:23-25)
22Muñeˈe nan kulakomuu hutiñahu, Yéesu li aŋa’ húmbuulu min asal Ateemit aban, li amuncul ho asen kúgoomaku koola ban li aaniil:
— Jiŋa’, laalu eniilayi yúmbaam.
23Yéesu li alaañen aŋa’ ejunk yata ébiiñ, min asal Ateemit aban, li aseniil yo kuhoboo foofiil feh. 24Muñeˈe li aaniil:
— Laalu húsimahu húmbaam, húsimahu halitenumuu húfaalumahu han Ateemit ajokumuu bukanabuku, háyuwimuu boot li bukan kameeŋe. 25Li mal̥egenamu fan ilobuul, kale let imit ilaañen ihob ébiiñ boot yok hunakahu nan emmuu ihob ébiiñ ewunkul li Jáyiiyaju jata Ateemit.
26Muñeˈe nan Yéesu alobumuu loon muñaˈa aban, li kukijen ukijenawu wata kasal Ateemit, li kúfu’ kujow boot bata Huyuuyahu hata unuunukenawu waaneyimuu Olíibiye.
Yéesu li alob aan Fiyeel fan abil aceeŋ aan lahaasool
(Máciya 26:31-35; Lík 22:31-34; Saŋ 13:36-38)
27Nan kúliiŋumuu bata huyuuyahu hata unuunukenawu waaneyimuu Olíibiye, Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Bukuluul foofuul feh fan jikat bo káyinenaku kan jibajumuu lí ínje, mata kikkiic kaanaku: «Fan itek amataawu imuk, min kúgalalaanaku kata bumatabu kuyiisoo.» 28Bale nan emmuu li iyitowumul li eketayi, fan ijow ló ijow ikobuul Gálile.
29Fiyeel li aanool:
— Manoo kaabuku feh kukat bo káyinenaku kan kubajumuu li awu, ínje let ikaan mo.
30Yéesu li aanool:
— Li mal̥egenamu fan ilobi, li ehukaayi unye humum yo yata síyaat, awu humumi fan uceeŋ ñoono ñáhaaji oon luhaasonhaas, tówum káyin kul̥ok búl̥ubut. 31Bale Fiyeel li ahaŋ malob li sembe aan:
— Maayeet min eete iket inaboo li awu, bale let iceeŋ een lihaasihaas. Kúgoomaku feh li kulob manolamu.
Yéesu li al̥aw tan koonemuu Getisemane
(Máciya 26:36-46; Lík 22:39-46)
32Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku koola li kujow boot tan koone Getisemane, kúliiŋ li aaniil:
— Jibah taate mín ínje ijow il̥aw.
33Yéesu li aŋa’ Fiyeel buko li Saak, li Saŋ, ájowetum. Li tóŋ kaanool buyina li kákoli.
34Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Buyina báamak bookom bayilo bumukom. Jilako taate ban jakum jímooli.
35Yéesu li ayinno bo lóyi jakee, li ákuntuŋ min aŋa’ buulool aya teetaam, min al̥aw kaanaku nokoomuu loon kayiliyeenuma, ewaatuwayi inyu yata sílaamasu li ewuj wah bakaanutool. 36Li aan:
— Faafa, Atuubawom, bajut wah wayilo uheeki kakaan. Ulóyiyen ejunkayi inyu yata sílaamasu téetiwom. Bale jakum kaan loon ínje ifañumuu, bale loon awu ufañumuu.
37Nan Yéesu abanumuu kal̥awaku, li álaañul boot tan kúgoomaku koola kúhaaji kulakomuu áŋejul, li atookiil buko li kámooli. Muñeˈe li agel̥l̥en Fiyeel aanool:
— Simoŋ, waa kámooli? Ubanut uban bayili ulako to ewaatu yano awu bámooliwut? 38Jakum jímooli. Jil̥aw jakum bil jilo li jabunt. Buyinumabu bufañe, bale eniilayi égootogooto.
39Muñeˈe Yéesu li alaañen akat to kúgoomaku min ayinno bo áliiŋ, li alaañen al̥aw li kulimaku kanolaku. 40Nan abanumuu kal̥awaku, li amit álaañul áliiŋul, li atook kúgoomaku buko li kámooli, mata kámooliyaku kujokiijok ŋáa’ gay kuyilaat kuluuj. Kuhaasut buu kóomi li kulobool.
41Muñeˈe nan Yéesu álaañulumuu búhaajutabu, li aaniil:
— Kama jiloŋe li jímooli min jiyool̥o? Muñeˈe fite! Ewaatuwayi éliiŋe. Añool-An kubetool kuban li kuŋen kata kuhoofoola. 42Jiyito ujowaal. Jijuke! Anawu ammuu li abetom li kuŋen bukan láliiŋulo.
Kunahaanaku kata Kusuwifaku li kujok Yéesu
(Máciya 26:47-56; Lík 22:47-53; Saŋ 18:3-12)
43Muñeˈe nan alakomuu elobayi, Sudaas alakomuu akee li kúgoomaku li ayaan áliiŋul. Li ánaboolul li búsuk bajunkowulo síkundu li sigol. Bukanabuku umbuku huhaanaahu hata élambaayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kunahaanaku kata ésukayi kúboñuliil. 44Sudaas ammuu li abet Yéesu li kuŋen bukanabuku umbuku, lalobiilob buu láatimuu akaan min kuhaasool. Laaniisaan: «Anawu an emmuu igaab kuŋenom, okilamuu. Jijokool jíjowetum, ban li jifooyool jak.» 45Muñeˈe nan Sudaas ayaane áliiŋulumuu, li ajow boot tan Yéesu alakomuu áliiŋ li aanool:
— Anahaan!
Ban li agaabool. 46Muñeˈe bukanabuku li kubil kujok Yéesu. 47Akee li bukanabuku kalako tomuu li Yéesu li áhoonul ékunduwayi yoola atek alokaawu ata anahaanawu ata élambaayi, afalen kanuu. 48Muñeˈe Yéesu li alobiil aaniil:
— Waa, jibil boot kajokom li síkundu li sigol ló loon eenimuu ínje ákuu?
49Hunakoohunak li bukuluul linaake ilako li eluufayi yata Ateemit, min inaak iliiken bukanabuku mata Ateemit, ban jijokutom. Bale wahawu unwu boot min ubaj min kulimaku kan Bakiicelabu bulobumuu kubaj.
50Muñeˈe kúgoomaku feh li kukat to Yéesu min kutey kuwuj. 51Li baj áfu’ akee águuyoolume hulaal bale, anaake anab li Yéesu. Kukee li kánayinaaku kalako tomuu li kufañeen kujok áfulawu, 52bale li akaten hulaalahu min atey maayiiñool awuj.
Li kújowetum Yéesu hákil huhaanaahu hata Kusuwifaku
(Máciya 26:57-68; Lík 22:54-55, 63-71; Saŋ 18:13-14, 19-24)
53Bukanabuku kajokumuu Yéesu, li kújowetumool boot bata anahaanawu ata élambaayi ban huhaanaahu hata élambaayi feh, li kunahaanaku kata ésukayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis, kuwoogumuu. 54Fiyeel li alako lóyi min anaak ánabul li Yéesu, boot yok li ekaakayi yata eluufayi yata anahaanawu ata élambaayi. Nan áliiŋ dómuu, li abah áginnoo li kufooyaaku min alako kayiiño sambun.
55Muñeˈe huhaanaahu hata élambaayi li huhaanaahu feh hata Kusuwifaku, li kulako huŋes bukan kayilo kúmal kuya li Yéesu bájum li kuyili kumukool. Bale kubajut an. 56Bukan kameeŋe li kunaak kúmal kuya li Yéesu, bale kulimaku kooliil kunaakut kunaboo. 57Muñeˈe kukee li kuyito kúmal kuya li akila koon:
58— Jijamoojam li alob aan: «Injé fan ihum eluufayi inyu yata Ateemit, yan bukan kuteefumuu, ban li iŋa’ kunak kúhaaji min ilaañen iteef yakee yan kuŋen bukan kulet li kuteef.» 59Bale maayeet min bukanabuku umbuku kulobumuu loon muñaˈa, kulimaku kooliil kunaboolut.
60Muñeˈe anahaanawu ata élambaayi li ayito hákil bukanabuku feh, min agel̥l̥en Yéesu aanool:
— Kama waa, ulet li ubag? Kama wahawu wan bukanabuku umbuku kulobemuu li wo kuya li awu, buu?
61Bale Yéesu abagut. Alámbaawu ahaanawu li alaañen agel̥l̥enool aanool:
— Awu ommuu Afakenaawu, Añiilawu ata Ateemit asaleyimuu?
62Yéesu li aanool:
— Eéhe’, ínje emmuu Afakenaawu. Ban fan jibil jijuk Añool-An mabahe kaŋen kúli Ateemit ata Sembe, li abil li ufaalawu wata emitayi.
63Nan Yéesu alobumuu loon muñaˈa, anahaanawu ata élambaayi li ahaacul wañawu woola wan akila humumool aakenumuu, aban li aan:
— Laañut jokolaal min bukan kulobolaal kulim kuya li akila. 64Bukuluul humumuul jijame min agelumuu Ateemit. Buu jiyinoole?
Bukanabuku feh li koon tootook min aket. 65Muñeˈe kukee li buko li kútoŋ kumasenool, li kúmibool kúkil, min kutekool sínuka ban li koonool:
— Uhéboli ayi atekimuu.
Muñeˈe kufooyaabuku li kunaak kutekool siheejen.
Fiyeel li aceeŋ aan lahaase Yéesu
(Máciya 26:69-75; Lík 22:56-62; Saŋ 18:15-18, 25-27)
66Muñeˈe no unnu, Fiyeel okila teetaam li ekaakayi, akee li kugoloolaaku kata anahaanawu ata élambaayi li abil. 67Nan agoloolaawu áliiŋulumuu, li ajuk Fiyeel okila li kayiiño. Li ajukelool jow fit, li aanool:
— Awu foof lunaanaak unaboo li Yéesu ata ésukayi yata Nasalet.
68Muñeˈe Fiyeel li aceeŋ min aan:
— Ihaasut ban ínaanumut foof waa lulobe li wo.
Nan alobumuu loon muñaˈa aban, li áfu’ ajow alako li hugulubahu hata ekaakayi. No unnu káyin li kul̥ok. 69Agoloolaawu li ajukool, li alaañen aan bukanabuku kalako tomuu:
— Anáyinaawu ummu foof buko kunaake kunabumuu li Yéesu.
70Fiyeel li alaañen aceeŋ. Fiyowut, bukanabuku kalako tomuu li kulaañen koonool:
— Mal̥egen, awu foof bukuluulumuu, mata awu an ata etaamayi yata Gálile.
71Muñeˈe Fiyeel li anuu wah wajakut aya li okila humumool aan:
— Ihaasut ánayinaawu ummu an jilobemuu li akila.
72Nan alobumuu loon muñaˈa, káyin li kuyaan kul̥ok búl̥ubut. Muñeˈe li awayil̥o hulimahu han Yéesu alobool nomuu aanool: «Fan uceeŋ ñoono ñáhaaji oon luhaasonhaas tówum káyin kul̥ok búl̥ubut.» Muñeˈe Fiyeel li alako to jíl̥ok.
15Li kújowetum Yéesu bata Filat
(Máciya 27:1-2, 11-14; Lík 23:1-5; Saŋ 18:28-38)
1Muñeˈe li líiŋ hunak hukaten yaan li bújom bíb, huhaanaahu hata élambaayi, li kunahaanaku kata ésukayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, kammuu li Huhaanaahu háamakahu hata Kusuwifaku, li kujoj. Nan kujojumuu kuban, li kujok Yéesu kujenk ban, li kújowetumool kujow kusen Filat. 2Muñeˈe Filat li agel̥l̥en Yéesu aanool:
— Awu ommuu áyiiyawu ata Kusuwifaku?
Yéesu li aanool:
— Lulobulo mo awu humumi.
3Muñeˈe huhaanaahu hata élambaayi li hul̥oof Yéesu hoon lakankaan wah wameeŋe wajakut. 4Filat li alaañen agel̥l̥en Yéesu aanool:
— Kama let ubag? Inti lujame wahawu feh wan kulobemuu li wo kuya li awu?
5Bale Yéesu alaañenut abag, gay Filat li asego ŋáa’.
Búsukabu li boon Yéesu abaaŋi li ekuluwa
(Máciya 27:15-26; Lík 23:13-25; Saŋ 18:39–19:15)
6Li kagaan kanookan kata Faak, Filat lakatenekaten an akul̥i, an búsukabu bommuu li boonool akaten. 7Li baj no unnu, ánayine akee an kunaake koon Balabaas an kukul̥e li kufaalool ló, mata kúgugguul̥ ésukayi ban li kumuk an. 8Muñeˈe búsukabu li bujow butook Filat min bul̥awool boonool akaan loon lafiyomuu li ukaan boot li buko. 9Filat li agel̥l̥eniil aaniil:
— Jifañe min íkatenuluul áyiiyawu ata Kusuwifaku?
( 10Filat lagel̥l̥eniigel̥l̥en loon muñaˈa mata lahaase jak aan batahaay bújimuu huhaanaahu hata élambaayi li hubet Yéesu li kuŋenool.) 11Bale huhaanaahu hata élambaayi li hutiken búsukabu min bul̥aw Filat min ákatenuliil Balabaas. 12Li alaañen agel̥l̥en búsukabu aaniil:
— Kama muñowu buu jifañe min ikaan anawu an joonemuu áyiiyawu ata Kusuwifaku?
13Bukanabuku li kulaañen kubaŋulo koon:
— Ubaaŋool li ekuluwa!
14Filat li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kama waa lakaane wajakut?
Bale bukanabuku li kuhaŋ mabaŋulo koon:
— Ubaaŋool li ekuluwa!
15Muñeˈe Filat li afañ akaan búsukabu súum, li ákatenuliil Balabaas. Ban, li alob min kuŋa’ kukaluwaas min kutek Yéesu kuban, li aseniil o’ kujow kubaaŋ li ekuluwa.
Kusollaaliyaku li kuleken Yéesu
16Muñeˈe kusollaaliyaku li kújowetum Yéesu boot li ekaakayi yammuu kata láala eluufayi yata águubelunaalawu, ban li kúhooñul húmimahu hata kusollaali kaabuku feh.17Kusollaaliyaku li kukaan Yéesu hújufo hájunke, ban li kuhec kugola kata úbuja kukaan éjambi kukaanool li húkow. 18Muñeˈe li kunaak kusaafool koonool:
— Jisaafi, áyiiyawu ata Kusuwifaku!
19Li kuŋa’ hunuk min kunaak kutekool li húkow, li kunaak kumasenool ban li kúkuntuŋ hákilool min kukaan loon kamanenool kóomi li kó. 20Nan kulekenoolumuu kuban, li kúfulen hújufowahu hájunkaahu han kukaanoolumuu, min kulaañen kukaanool wañawu woola. Ban li kújowetumool kúfu’ li ésukayi kujow kubaaŋ li ekuluwa.
Kusollaaliyaku li kubaaŋ Yéesu li ekuluwa
(Máciya 27:32-44; Lík 23:26-43; Saŋ 19:17-27)
21Nan kusollaaliyaku kulakomuu kájowetumaku kata Yéesu, li kufam li ánayine akee an koone Simoŋ ata ésukayi yata Siilen, okila li élaañumul bata ul̥ibawu. Simoŋ okila ammuu atuubaawu ata Alekusandul buko li Lífis. Kusollaaliyaku li kutuuŋ Simoŋ ateb ekuluwaayi yata Yéesu. 22Muñeˈe li kújowetum Yéesu boot tan koone Goligota, yo yommuu: «Tin tata husend.» 23Nan kúliiŋ tómuu, li kusenool bunuk bayawooli li múki’ boot ahob, bale li ahoy bahob. 24Mal̥egen li kubaaŋ Yéesu li ekuluwa, ban li kuñak kútuken min kuhaas waa anoowan li buko ammuu li aŋa’ li wañawu woola. Muñowu kúgaboolummuu wañawu woola.
25Nan kubaaŋumuu Yéesu li ekuluwaayi, ewaatuwayi etoken li ebaalikenayi yata li bújom yo báliiŋe. 26Li kababbaluwaku dán kiicumuu wahawu wájimuu li kumukool, kulimaku unke kukiic lómuu: «Ayíiyawu ata kusuwifaku.» 27Kusollaaliyaku li kubaaŋ li sikuluwa kúkuu kúl̥uba kukaan aahu kaŋen Yéesu káli, aahu kaŋenool kamay. 28[Muñowu hulimahu han Bakiicelabu bulobumuu húbajummuu, haanumuu: «Lacoboolicoboo li kúkaanikoolaaku.»]15:28 Esay 53:12
29Muñeˈe bukanabuku kanaake kújowum tómuu li kunaak kutek kúkowiil ban li kugel Yéesu, min kunaak koon:
— Jéh! Awu jaanumuu luyilo uhum eluufayi yata Ateemit, ban li uŋa’ kunak kúhaaji min ulaañen yo uteef, 30ufakenoolo awu humumi ban li úwalowul li ekuluwaayi!
31Manolamu, huhaanaahu hata élambaayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kulako foof kaleken Yéesu min kunaak koon:
— Lafakenfaken bukan kukee, ban akitut ayili afakenoolo okila humumool. 32Inti okila ammuu Afakenaawu, Ayíiyawu ata Isilayeel? Muñeˈe áwalowul li ekuluwaayi min ujukaal, li úyinenaal li akila.
Bukanabuku kan kubaaŋumuu li sikuluwaasu kooj Yéesu, li kugelool foof.
Eketayi yata Yéesu
(Máciya 27:45-56; Lík 23:44-49; Saŋ 19:28-30)
33Nan banakabu buyitenumuu, etaamayi feh li élim boot yok ewaatuwayi éhaajutayi banakabu bakel̥e. 34Nan ewaatuwayi éhaajutayi elehenumuu, Yéesu li akaaw butiya aan: «Elí, Elí, lema sabachthani?» Yo yommuu, «Ateemitom, Ateemitom, wáa újiye li ubetenom?»
35Muñeˈe kukee li bukanabuku kalako tomuu li kujamool li akaaw, li koon:
— Jijanten, lahooñe Elí.
36Muñeˈe akee li buko li atey ajow áŋalul hufalen hata efons ayooken li bunuk bacabe hujow huhob, li akok ho li hunuk añuu Yéesu boot ahob. Ban li aan:
— Jikob min ujukaal mantee Elí fan abil áwalenulool li ekuluwaayi.
37Bale Yéesu li akaaw butiya, ban li aket.
38Muñeˈe no unnu, hufalalahu15:38 Hufalalahu halakomuu li Eluufayi yata Ateemit: Laalu húlido háamak ban li huli mali, háfibumuu tan haŋumuu máñeyi li Eluufayi yata Ateemit. Dó úndu inti anoowan ayilo anoken ló. Alámbaawu áamakawu bale ayilo anoken ló ban ñano emitoomit li húsimahu ló hata sínuukuleŋasu sasilayimuu halakomuu li Eluufayi yata Ateemit li húhaacowumul haatiya boot li etaam hukaan ubey úl̥uba. 39Muñeˈe anahaanawu ata kusollaali téemeel alako tomuu hákil Yéesu, li ajuk buu laketumuu eeno, li aan:
— Li mal̥egenamu ánayinaawu ummu lalakolako Añiil ata Ateemit.
40Li baj foof kanaale kalakowe lóyi min kunaak kúŋandenul. Li kanaalaabuku umbuku, Mali ata ésukayi yata Madala, li Mali jaaw ata Saak Atitawu buko Sóose, li Salome, to kulakowe. 41Nan Yéesu alakomuu li etaamayi yata Gálile, kanaalaabuku umbuku li kúnabul li akila, min kunaak kugoloolool. Li baj to foof kanaale kukee kameeŋe kanabe li Yéesu boot yok Yeelusalem.
Kahokaku kata Yéesu
(Máciya 27:57-61; Lík 23:50-56; Saŋ 19:38-42)
42Muñeˈe emmuu banakabu bo bayaane bútiimo, ban hunakahu unhu hommuu hata bugoloolabu bata kagaanaku, han emmuu li tikaten, húyiiyaayahu hata Kusuwifaku li húliiŋ, 43Suseef ata ésukayi yata Alimate, li áliiŋul. Lakankaan an áamak li Hujojahu háamakahu hata Kusuwifaku, ban li alako banaak nan Jáyiiyaju jata Ateemit jommuu li jílaŋul. Muñeˈe li abaj kakaañen min ajow boot bata Filat ajow alobool min asenool ehuluŋayi yata Yéesu. 44Bale Filat li asego nan ajamumuu kaanaku Yéesu layaane aket. Li aboñ kujow kúhooñul anahaanawu ata kusollaaliyaku téemeel, min agel̥l̥enool mantee fiyowe nan Yéesu akete. 45Nan anahaanawu ata kusollaaliyaku anoolumuu Yéesu lakeeket, Filat li akat Suseef min ajow aŋa’ ehuluŋayi yoola. 46Muñeˈe Suseef li ánoomul kábil kahiite. Ban, li áwalenul ehuluŋayi yata Yéesu li ekuluwaayi, min aŋa’ kábil min al̥iim yo aban, li aŋa’ yo ajow ahok li huyaak hawoki li hugisa. Ban, li abakken húlankiin háamak hujow húfib kánoonumaku kata huyaakahu. 47Mali ata ésukayi yata Madala, li Mali jaaw ata Sóose li kujuke min kujuk tan Yéesu ahokimuu.
16Yéesu li ayitowumul li eketayi
(Máciya 28:1-8; Lík 24:1-12; Saŋ 20:1-10)
1Muñeˈe nan húyiiyaayahu hata Kusuwifaku hubanumuu, Mali ata ésukayi yata Madala, li Salome, li Mali jaaw ata Saak, li kúnoomul éki’ yaciiŋowe bájum li kuŋa’ yo kujow kúki’ ehuluŋayi yata Yéesu. 2Li líiŋ hunak hukaten húyiiyaayahu hata Kusuwifaku, li hanakahu hútinaalahu hata esimenayi, kanaalaabuku li kujow bajuk huyaakahu li bújom banakabu bayitowulo. 3Muñeˈe li kunaak kugel̥l̥enoo to koon:
— Ayi fíle áami li aban di abakkenolaal hugisaahu hata kánoonumaku kata huyaakahu?
4Bale nan kulehenumuu li kujuke li kujuk kaanaku hugisaahu hubakkenibakken kaan li kakaŋ, ban huluuluuk ŋáa’. 5Muñeˈe kanaalaabuku li kunoken li huyaakahu kúliiŋ, li kujuk ló áfu’ mabahe kaŋen kúli, ban li akaano húsabadoo hahiite. Li kúkoli ŋáa’. 6Bale ánayinaawu li aaniil:
— Sákoluul! Yéesu ata Nasalet an kubaaŋumuu li ekuluwaayi, jiŋese li akila? Layitowuuyitowul li eketayi. Alet taate. Jijuke, taate kukaanoolumuu. 7Muñeˈe jijow joon kúgoomaku koola li Fiyeel foof: «Yéesu lajowe ló ajow akobuul Gálile. Bo jommuu li jijukool loon afinumuu min alobuul.»
8Muñeˈe nan kanaalaabuku kúfululumuu li huyaakahu, li kutey mateelene li masegowe kúloyi ho. Bale kulobut an wah mata kúkolikoli.
Yéesu li áfu’ Mali ata ésukayi yata Madala
(Máciya 28:9-10; Saŋ 20:11-18)
9[Muñeˈe li bújom bíb, nan Yéesu ayitowumulomuu li eketayi hunak hukaten húyiiyaayahu hata Kusuwifaku, li ajand áfu’ Mali ata ésukayi yata Madala. Okila Yéesu akesoomuu uyinumawu hutok li úl̥ubaawu wajakutumuu úfu’ li akila. 10Mali li ajow alob mo kúgoomaku kata Yéesu. No unnu buko baloŋe li jokiil ŋáa’ min kulako jíl̥ok. 11Bale nan kujamumuu Mali li aan Yéesu layitowuuyitowul li eketayi ban lajukoojuk, kúyinenut Mali.
Yéesu li áfu’ kúgoom kúl̥uba
12Fúlum tó, Yéesu li áfu’ li kambu kábute, kúgoomaku kúl̥uba kalakowe ejow boot li bujal. 13Buko foof li kúlaañul kubil kuheb kúgoom kaabuku. Bale kumitut kúyineniil.
Yéesu li áfu’ kúgoomaku kuŋen li anolawu
(Máciya 28:16-20; Lík 24:36-49; Saŋ 20:19-23; Bakaanelabu 1:6-8)
14Li húbanumahu, Yéesu li afu’ kúgoomaku kuŋen li ano, buko li hutiñ. Li awateteniil min kubajutumuu káyinen, li min kul̥aal̥umuu uyinum, mata kúyinenut li bukanabuku kajukoolumuu nan ayitowulomuu li eketayi. 15Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Jijow li adunaayi feh jijow jiwaale Hulimahu Hásuumaahu bukanabuku feh. 16An áyinenumuu li Hulimahu Hásuumaahu ban li ábatiiseyi, fan afak; bale an áyinenutumuu, fan ajow li sambun. 17Bújaahalenumabu umbe káyinenumuu lí ínje kommuu li kukaan:
— Fan kukesoo uyinumawu wajakutumuu li kajawaku kúmbaam. Fan kulob silob sábuto li sooliil. 18Kujokumuu sinuukayila li kuŋeniil, mantee foof li kuhob busik bamuke, wahoowah let ukaaniil. Kuŋalumuu kuŋeniil kuwalen li bukan kásomute, kúsontaaku umbuku fan kufak.
Yéesu li alaañ boot bata Ateemit
(Lík 24:50-53; Bakaanelabu 1:9-11)
19Nan Amaaŋenawu Yéesu alobiilumuu kulimaku unku aban, Ateemit li aŋalool ájowetum boot li emitayi, ajow akaanool abah kaŋenool kúli. 20Mal̥egen kúgoomaku li kujow kuwaale Hulimahu Hásuumaahu tanootan. Amaaŋenawu li álokum li buko, min áhiis kaanaku kulimaku kan kulobemuu mal̥egen, li búhiisenum bájaahaleniye banaake bunaboo li ko.]