Hulimahu Hásuumaahu loon Máciya akiic homuu
Wahawu wáamimuu li éliibalayi inye
Máciya akiicumuu Hulimahu unhe Hásuumaahu, asuwif laam alekoole ŋáa’. Bulokabu ban Máciya alakomuu, bo bommuu kayab búhal. Buko kommuu kúgoomaku kuŋen li kúl̥ubaaku kata Yéesu. Lakikkiic Hulimahu unhe Hásuumaahu boot li kusuwifaku kan ayinoomuu, min áhiisiil kaanaku Yéesu lakankaan wahawu wan kufulofetaku kulobumuu kúkibben. Wahawu unwu újimuu, li bakiicelabu boola li alob ló kulim kameeŋe kalobi li Húfaalumahu Huhaanahu.
Hulimahu unhe Hásuumaahu lakikkiic ho anaben li wah woono hutok wan Yéesu alobe. Wahawu unwu wo wommuu:
Bawaaleyelabu «li huyuuyahu» balobumuu buu ágoom aate aloŋ eeno (Hútijahu 5–7); wahawu wan Yéesu asaabumuu kúgoomaku koola kútowum kujow kakaanaku kata bulokabu (Hútijahu 10); ukittenoolumawu walobumuu buu Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoomuu (Hútijahu 13); kulimaku kan alobumuu mata buloŋabu bata Ejanguwayi yammuu huwoogahu hata bukanabuku kata Kilisita (Hútijahu 18); kulimaku kan alobumuu mata kabanaku kata adunaayi (Hútijahu 24-25).
Hulimahu halobumuu mata Jáyiiyaju jata Ateemit, ho Yéesu ahaŋumuu malob anooten li kulimaku kan aliikenumuu bukanabuku. Mó mújimuu, Yéesu humumool li aan mal̥egen okila ammuu «Añool Dayit» loon kunaake kuhooñoolumuu ñaameeŋe. Yéesu ammuu áyiiyawu áatimuu abil, an kufulofetaku kulobumuu moola: kulimaku unku Máciya alobumuu.
Bukanabuku kájallomuu li kúŋalul busuuhen «áyiiyawu ata kusuwifaku» (Hútijahu 2:2). Yéesu li alob kaanaku Jáyiiyaju jata emitayi jikoojulo (Hútijahu 4:17), ban li joono jata bukanabuku kátiiwomuu kuŋa’ buloŋ buwunkul (Hútijahu 4:7), kahaasumuu kaanaku jokiijok li Ateemit (Hútijahu 5:1-10).
Bale maayeet min áyiiyawu akaanumuu búhiisenum bata Jáyiiyaju li kafaken bukan kásomute, li kasen búsuk bacaalete butiñ (Hútijahu 8, 9, 12, 14-15), bale li kuhoyool to muñowu, loon akila humumool afinumuu min alobe ñameeŋe aan: kusuwifaku kafañumuu min kubaj áyii, kúnaanumut koon áyiiyawu ummu laate álaam.
Nan Filat ajokoolumuu aban, li agel̥l̥enool aanool: «Awu ommuu áyiiyawu ata kusuwifaku?» Yéesu li aanool: «Lúlobulo mó awu humumi.» (Hútijahu 27:11.)
Nan Yéesu ayitowumulomuu li eketayi aban, li alob kaanaku alet áyii ata kusuwifaku bale: «Libabbaj sembe li emitayi li etaamayi», ban li alob aan: «Jijow boot tanootan li etaamayi min jikaan bukanabuku kulako kúgoom kúmbaam.» (Hútijahu 28:18-19.)
Tówum Yéesu aket, lasensen kúgoomaku koola ekul̥umayi yammuu li éji bukanabuku li kunoken li Jáyiiyaju joola. Yo yommuu: kaŋa’ buloŋ buwunkul, ban li kunokoo loon añiil atit (Hútijahu 18:3).
1Kalandaku kata Yéesu Kilisita
1Ujawawu wata situuba Yéesu Kilisita sihaan, wo wommuu unwe. Yéesu Kilisita añiil ata bubukoolum bata Dayit. Dayit bubukoolum bata Abulaham. 2Abulaham abukumuu Isaak. Isaak li abuk Sakob, min Sakob abuk Súda li kutuyool. 3Súda li abuk Falees li Saala. Jaawiil kajawool Tamaal. Falees li abuk Esilom, min Esilom abuk Alam. 4Alam li abuk Aminadab. Aminadab li abuk Naasoŋ, min Naasoŋ abuk Salimoŋ. 5Salimoŋ li abuk Bóos. Jaaw ata Bóos kajawool Lahab. Bóos li abuk Obed. Jaaw ata Obed kajawool Lút. Obed li abuk Isay (Jes).
6Isay li abuk áyiiyawu Dayit, min Dayit abuk Salomoŋ. Jaaw ata Salomoŋ, Uúli ayabeenool. 7Salomoŋ li abuk Lobowam, min Lobowam abuk Abiya. Abiya li abuk Aasa. 8Aasa li abuk Sosafat, min Sosafat abuk Soolam. Soolam li abuk Osiyaas. 9Osiyaas li abuk Sowatam, min Sowatam abuk Akaas. Akaas li abuk Esekiyaas. 10Esekiyaas li abuk Manase, min Manase abuk Amoŋ. Amoŋ li abuk Soosiyaas. 11Soosiyaas li abuk Sekoniyaas li kutuyool, nan kujokumuu kata Isilayeel kújowetum li etaamayi yata Babiloon. 12Nan kujokumuu kata Isilayeel kújowetum Babiloon fúlum tó, Sekoniyaas li abuk Salaasiyel. Salaasiyel li abuk Solobabel. 13Solobabel li abuk Abíhud, min Abíhud abuk Eliyakim. Eliyakim li abuk Asool. 14Asool li abuk Sadok, min Sadok abuk Akim. Akim li abuk Elíhud. 15Elíhud li abuk Eleyasaal, min Eleyasaal abuk Matan. Matan li abuk Sakob. 16Sakob li abuk Suseef alakomuu ánayinaawu ata Mali. Mali abukumuu Yéesu an koonemuu Kilisita.
17Muñeˈe baje feh umaane woono kuŋen li ubakii, kítum li Abulaham boot yok li Dayit. Li baj foof umaane woono kuŋen li ubakii, kítum li Dayit boot yok nan kujokumuu kata Isilayeel kújowetum Babiloon. Li laañen baj umaane woono kuŋen li ubakii, kítum nan kujokumuu kata Isilayeel kújowetum Babiloon boot yok nan Kilisita1:17 Kilisita: Kilisita akila kufulofetaku kulobumuu mata ebilayi yoola. abukimuu.
Buu Yéesu Kilisita abukimuu eeno
18Muñeˈe Yéesu Kilisita abukimuu eeno. Jaawool Mali, ánayine akee an koone Suseef aŋesool boot huyab. Muñeˈe, Mali li ahalet kútowum kukin li Suseef, li búkaanum bata Buyinumabu Banabaabu. 19Emmuu Suseef aŋesumuu Mali boot huyab lakankaan an acole, afañut akajenool kajaw hákil ésukayi feh. Muñeˈe li afañeen min kukatoo li Mali an bahaasut. 20Nan alakomuu kayinoolaku unku, muñeˈe amalaka ata Amaaŋenawu li áfulool li sísaahut min aanool:
— Suseef, añiil ata bubukoolum bata Dayit, jakum úkoli min uŋa’ Mali alako aseeki, mata halahu han aakumuu, li sembe sata Buyinumabu Banabaabu lábajum hó. 21Fan abaj añiil áyine, ban fan ukaanool kajawaku kaaneyimuu Yéesu. Mata akila ammuu afaken ésukool li uhoofoolawu wooliil.
22Wahawu unwu feh li ubaj, bájum kulimaku kan Amaaŋenawu Ateemit álobummuu li butum bata afulofetawu li kubaj:
23«Asúngutaawu ahaasutumuu ánayine,
fan ahalet ban fan abaj añiil áyine.
Fan kuhooñool Emanuweel.»
(Yo yommuu «Ateemit ummu li ololaal1:23 Esay 7:14.»)
24Nan Suseef áliwomuu, li akaan loon amalakaawu ata Amaaŋenawu aloboolumuu, min aŋa’ Mali alako aseekool; 25bale ahintenutool boot yok nan Mali anokenumuu, min áfulul li añiil áyine. Suseef li akaanool kajawaku kaaneyimuu Yéesu.
2Bukan kájallowe li kubil kamanen Yéesu
1Yéesu li abuki li ésukayi yata Betilehem, li etaamayi yata Súde, nan Elod alako nomuu áyii. Muñeˈe kánayine kájallowe, li kubilumul akiw2:1 Akiw: Akiw yo yommuu kagebaku ban banakabu buyitowumulemuu. min kujow boot Yeelusalem. 2Nan kúliiŋumuu, li kugel̥l̥en koon:
— Ayíiyawu ata Kusuwifaku akitemuu li abuki ummay? Jijuujuk ewuutayi yoola akiw. Mó mújimuu li jibil kamanenool.
3Nan áyiiyawu Elod ajamumuu loon muñaˈa, li aliiwo, akila li bukanabuku feh kata Yeelusalem. 4Li ahooñ bajoj huhaanaahu hata élambaayi, li bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis kata ésukayi, min agel̥l̥eniil aaniil:
— Kama bay Kilisita ammuu li abuki? 5Li koonool:
— Kilisita fan abuki li ésukayi yata Betilehem, li etaamayi yata Súde. Mata muñeˈe afulofetawu akiicumuu eeno:
6«Awu Betilehem, áamimuu li etaamayi yata Súde,
manooman let awu uhaŋumuu matiti feh li sísukasu sata Súde.
Mata an áamak fan áfulumul li awu.
Fan anatten ésukayi yúmbaam, Isilayeel2:6 Mika 5:1; Saŋ 7:42.»
7Muñeˈe Elod li abuuy áhooñul kánayinaabuku kajal̥l̥omuu, min agel̥l̥eniil jak aaniil:
— Nayimaa ewuutayi éfululumuu?
8Fúlum tó, li aboñiil kujow boot Betilehem aban li aaniil:
— Jijow jiŋes jak añiilawu. Jijukoolumuu, li jibil jihebom mín ínje humumom ihin ijow imanenool.
9Nan kujantenumuu kulimaku kata áyiiyawu kuban, li kuwuj. Muñeˈe li kulako ejowayi, li kuŋanden ewuutayi yan kujukeen nomuu Akiw. Ewuutayi li enaak ejow eyabiil hákil. Nan éliiŋumuu tan añiilawu alakomuu, li eyiten to. 10Nan kánayinaabuku kájallomuu kujukumuu ewuutayi, li súumiil li kúkow ŋáa’. 11Muñeˈe li kunoken li eluufayi kúliiŋ, li kujuk añiilawu li jaawool Mali. Li kúkuntuŋ min kumanen añiilawu. Nan kumanenoolumuu kuban, li kúbabul dán kukaanumuu wañawu wooliil min kusenool éwulus, li ecuulaay, li múki’.12Fúlum tó, Ateemit li alobiil li sísaahut aaniil jakum kulaañ boot bata Elod. Li kuŋa’ bútin bakee min kulaañ boot booliil.
Suseef li Mali, li kutey boot Ejíf
13Nan kánayinaabuku kájallomuu kúbalomuu, amalaka ata Amaaŋenawu li áfu’ Suseef li sísaahut min aanool:
— Suseef, uyito uŋa’ añiilawu li jaawool min utey boot li etaamayi yata Ejíf. Ulako bo boot yok nan emmuu li eeni úlaañul; mata Elod fan aŋes añiilawu boot jamuk.
14Mal̥egen Suseef li ayito aŋa’ añiilawu buko li jaawool, min kujow li huk boot Ejíf. 15Li alako Ejíf boot yok nan Elod aketumuu. Wahawu unwu li ubaj loon Amaaŋenawu álobum womuu li butum bata afulofetawu aan: «Lihonhooñ añoolom áfulul li Ejíf2:15 Oóse 11:1.»
Elod li amuk bañiilabu bata ésukayi yata Betilehem
16Nan Elod ajukumuu aan kánayinaabuku kájallomuu kubuntoobunt, etindihuuñ yáamak li ejokool. Muñeˈe li aboñ kujow kumuk bañiilabu báyinaabu feh bata ésukayi yata Betilehem, li bata sísukasu sakooj yomuu, kabajumuu simit síl̥uba wálowul teetaam. Lalollob mo naboo li taŋayi yan kánayinaabuku kájallomuu kuloboolumuu, nan ewuutayi éfululumuu. 17Muñowu kulimaku unke kata afulofetawu Selemi, kúbajummuu:
18«Bufemb li bujami híndo ésukayi yata Lama,
búluulen li kal̥okoo káamak.
Laceel áami li jíl̥ok bañoolool.
Afañut min an átintimbenool, mata kukeeket2:18 Selemi 31:15.»
Suseef li álaañumul Ejíf boot Nasalet
19Nan áyiiyawu Elod amojumuu, amalaka ata Amaaŋenawu li áfu’ Suseef li sísaahut li etaamayi yata Ejíf. 20Amalakaawu li aan Suseef:
— Uyito uŋa’ añiilawu li jaawool, min ulaañ boot li etaamayi yata Isilayeel, mata bukanabuku kaŋeseenumuu jamuk añiilawu kukete. 21Mal̥egen Suseef li ayito aŋa’ añiilawu li jaawool, min alaañ boot li etaamayi yata Isilayeel.
22Bale nan Suseef ajamumuu kaanaku Alikelawus2:22 Nan áyiiyawu Elod ájimumuu, li kugaboo etaamayi yata Súde kuñoolool. Muñeˈe bañiilabu bata Elod kuhaŋool májakaati. Wahawu unwu újimuu Suseef li ákoli bajow boot li etaamayi yata Súde. aŋale jáyiiyaju jata atuubawool Elod ájimumuu li etaamayi yata Súde, li ákoli bajow boot bo. Muñeˈe Amaaŋenawu li alob Suseef li sísaahut min ajow boot li etaamayi yata Gálile. 23Suseef li ajow akin bo, li ésuk yan koone Nasalet, bájum wahawu wan kufulofetaku kulobumuu li ubaj loon kulob womuu: «Fan ahooñi an ata Nasalet2:23 Esay 11:1; 60:21; Sakali 6:12.»
3Kawaaleyaku kata Saŋ Batiis
(Maak 1:1-8; Lík 3:1-18; Saŋ 1:19-28)
1Li baj simit, ánayine akee an koone Saŋ Batiis li abil alako li kayiinaayaku kata etaamayi yata Súde, min anaak awaale bo aan:
2— Jikat kahoofoo, min jítiiwo jiŋa’ buloŋ buwunkul, mata Jáyiiyaju jata Ateemit jíkoojulo!
3Esay ammuu afulofet, lalollob mata Saŋ aan:
— Laale hulimahu hata anawu abaŋulowemuu li kayiinaayaku aan:
«Jíhosul bútinabu boot li Amaaŋenawu!
Jikaanool útin wacole!3:3 Esay 40:3; Maak 1:3; Lík 3:4; Saŋ 1:23»
4Búkokowabu bata Saŋ, buhal eñonkom búkaanumi. Ban li anaak akoko kanaal kata kabaŋ li hukenjool. Saŋ bakos li múkum lanaake atiñ. 5Muñeˈe bukanabuku kakinumuu li ésukayi yata Yeelusalem, li kata etaamayi yata Súde feh, li kakinumuu feh kukooj katunkaku kan koonemuu Suuludeŋ, li kujow boot bata Saŋ. 6Nan kuŋejumuu, li kuheb uhoofoolawu wooliil hákil ésukayi feh, min Saŋ ábatiiseyiil li katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ.
7Nan Saŋ ajukumuu Kufaaliisiyeŋ3:7 Kufaaliisiyeŋ: Bukan kata hujoj hata Kusuwif, katebenoolowe, li kuluukenoolo, li kufañ ñajuko, ban li kunaak kuŋes min ésukayi esaliil. Buko kúyinenyinen li kayitowul li eketayi. li Kusaduusiyeŋ3:7 Kusaduusiyeŋ: Bukan kata hujoj hata Kusuwif káyinenut li kayitowul li eketayi. kameeŋe li kubil boot min ábatiiseyiil, li aaniil:
— Sil̥aal̥akase! Ayimaa ahebuluul buu jóomi li jikaan min jifak li katekaku kaanomuu li ebil kata etindihuuñayi yata Ateemit? 8Muñeˈe kama jikaan majake, min jíhiis kaanaku jibabbaj buloŋ buwunkul. 9Ban jakum jibuntoolo min joon: «Abulaham ammuu átuubawoli ahaan.» Mata fan ilobuul kaanaku, Ateemit layilo áfulenumul li kuyitikaku unku bañiil bata Abulaham! 10Jíkaanum, hufiikumahu hukaani huban tin huhaalahu hata unuunukenawu feh boot kafalen. Kama bunuunuken banooban baatutumuu bubaj ebukoolum yajake, fan bufaleni beten li sambun.
11Injé, li mal̥egenamu, li mal li bátiisewumuul boot káhiis kaanaku jibeebet búsol uhoofoolawu wooluul, min jiŋa’ buloŋ buwunkul. Bale anawu ammuu li abil búsolom, lahaŋom sembe. Itookut min ífulen sidallaasu soola. Akila fan ábatiisewuul li Buyinumabu Banabaabu, li sambun. 12Káweyumaku koola kunku li kaŋenool. Fan awuu ekaakayi yoola ejow éfu’ kis, min aheefen edenfeteŋayi, ban li awuu yo ahahen li bulaŋen. Bale búhulabu fan ásu’ bó li sambun sáhokoweliit.
Saŋ li ábatiise Yéesu
13Muñeˈe nan Saŋ alakomuu kábatiisaaku kata bukanabuku, Yéesu li abilumul li etaamayi yata Gálile, abil atook Saŋ tin katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ, bájum Saŋ li ábatiisewool. 14Bale Saŋ li afan aanool a’aa’, aban li akit aan Yéesu:
— Kama buu nokoole awu li ubil boot mín ínje íbatiiseyi, ban awu ooteenumuu úbatiisewom? 15Bale Yéesu li aan Saŋ:
— Awu ufan ukat bo min úbatiisewom, mata muñaˈa lóotimuu ukaanaal min nab loon Ateemit afañumuu.
Mal̥egen Saŋ li akat bo min ábatiise Yéesu.
16Yéesu li ayaan áfulul li malamu nan Saŋ ábatiisewoolumuu aban. Muñeˈe emitayi li ébabulo. Yéesu li ajuk Buyinumabu bata Ateemit li búwalowul li kambu kata éleebaan bubil bulako li akila. 17Esúkayi li ejam hulim háfulumulo li emitayi haane: «Laalu añoolom an íboolimuu ŋáa’. Buyinumom feh li akila likaan bo.»
4Sayitaane li abuntoo Yéesu
1Muñeˈe Buyinumabu Banabaabu li bújowetum Yéesu boot li kayiinaayaku, bájum Sayitaane li abuntoolool bo. 2Nan Yéesu alakomuu li kayiinaayaku sitihunaka soono kúyii kúl̥uba, li sihuka soono kúyii kúl̥uba batiñut, bucaa li bujokool. 3Sayitaane li ákoojulool min abuntoolool aanool:
— Nokoomuu loon awu ommuu Añiilawu ata Ateemit, ukaan kuyitikaku unku kulaañ kúmbuulu.
4Bale Yéesu li aanool:
— Hulimahu hata Ateemit hoone: «An ayilaat áloŋum kúmbuulu bale. Bale fan áloŋum foof hulim hanoohan háfummulo li butum bata Ateemit4:4 Dótelonom 8:3.»
5Muñeˈe Sayitaane li ájowetum Yéesu boot Yeelusalem, ésukayi yanabaayi, min ajow akaanool haatiya tiya eluufayi yata Ateemit.6Nan kúliiŋ dómuu, Sayitaane li aan Yéesu:
— Nokoomuu loon awu ommuu añiilawu ata Ateemit, li ufum boot teetaam, mata hulimahu hata Ateemit hoone:
«Ateemit fan alob mooli kumalakaaku koola, min kuyalleni, jakum bil kaati kulo li huyitik4:6 Ukijenawu 91:11-12.»
7Yéesu li aanool:
— Hulimahu hata Ateemit honsoon foof: «Jakum ubuntoo Amaaŋenawu, Ateemitawu uya4:7 Dótelonom 6:16.»
8Sayitaane li alaañen ájowetum Yéesu boot haatiya huyuuy hagimbe ŋáa’, min áhiisool úyiiyawu feh wata etaamayi, boot li máyiineniyamu feh mata wo. 9Ban li aanool:
— Ukúntuŋumuu hákilom min umanenom, fan iseni wahawu unwu feh.
10Yéesu li aanool:
— Uyinno, Sayitaane! Hulimahu hata Ateemit hoone: «Amaaŋenawu, Ateemitawu uya balewool loote umanen, ban loote ulok boot li akila bale4:10 Dótelonom 6:13.»
11Muñeˈe Sayitaane li akat Yéesu. Kumalaka li kubil boot tan Yéesu alakomuu min kulambenool.
Yéesu li átoŋ kawaale li etaamayi yata Gálile
12Nan Yéesu ajamumuu kaanaku Elod lajoojok Saŋ akul̥, li ajow boot li etaamayi yata Gálile. 13Li áfulum li ésukayi yata Nasalet ajow alako li ésukayi yata Káfeenawum yakoojumuu húwajahu hammuu li etaamayi yata Gálile, li etaamayi yata Sábuloŋ li yata Nefitali. 14Yéesu lakankaan mo bájum kulimaku kan afulofetawu alobumuu, li kubaj:
15«Etaam yata Sábuloŋ li yata Natali,
laañ loon bata húwajahu,
kageb kaaka katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ,
Gálile, etaam dán bukan kalet Kusuwif kukine.
16Esúkayi yammuu li élimayi,
fan ejuk mawuŋe máamak.
Ban bukanabuku kammuu li etaam yata élim yata eket,
mawuŋe fan muhiiteniil4:16 Esay 8:23; 9:1.»
17Yan no unnu, Yéesu li átoŋ awaale aan:
— Jikat uhoofoolawu wooluul, min jiŋa’ buloŋ buwunkul; mata Jáyiiyaju jata Ateemit jíkoojulo!
Kúgoomaku kútinaalaku kan Yéesu al̥usumuu
18Yéesu li alako éjowum bata katantaku kata húwajahu hata Gálile, li ajuk kutuyaay kúl̥uba: Simoŋ an koonemuu Fiyeel li atuyool Andele, buko li jambaal li húwajahu, mata buko kumbaala. 19Yéesu li aaniil:
— Jínabul lí ínje, min ikaanuul jilako kúŋalula bukan boot lí ínje.
20Li kuyaan kukat to simbaalasu sooliil, min kunab li akila.
21Nan Yéesu ayinno bomuu, li ajuk kutuyaay kukee kúl̥uba: Saak ata Sebede li atuyool Saŋ. Li busaana kulakowe buko li atuubayiil Sebede, kacookoo simbaalasu sooliil. Yéesu li ahooñuliil. 22Li kuyaan kukat to busaanaabu li atuubayiil, min kunab li akila.
23Yéesu li ajow tanootan li etaamayi feh yata Gálile, min anaak aliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit li siluufasu sata kal̥awaku sata Kusuwifaku. Li anaak awaale Hulimahu Hásuumaahu hata Jáyiiyaju. Li afaken bukanabuku kásomutumuu li úsomutawu feh wajokiilumuu, li jilumaju jooliil feh. 24Mó lí múji Yéesu li ajamo li etaamayi feh yata Siili. Muñeˈe li kunaak kúŋalulool bukan kata úsomut wanoowan, li jilum janoojan; bukan kan Sayitaane ájufoye, bukan katujowe, li kubob. Yéesu li afakeniil. 25Kúmim kata bukan káfummulo li etaamayi yata Gálile, li halaabahu hata Sísukasu kuŋen, li ésukayi yata Yeelusalem, li etaamayi yata Súde, li kageb kaaka kata katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ li kunab li Yéesu.
5Kawaaleyaku kan Yéesu awaalemuu li huyuuyahu
(Maak 3:13; Lík 6:12-13, 20)
1Nan Yéesu ajukumuu búsukabu, li aŋito ajow abah li huyuuyahu. Kúgoomaku koola li kujow kútookulool tó.
Kásuumaay kata mal̥egen
2Yéesu li aŋa’ hulimahu min awaaleyiil aan:
3— Awólo, kahaasumuu koon káyinenaku kooliil kutitititi hákil Ateemit,
mata Jáyiiyaju jata Ateemit jooliil.
4Awólo, káamimuu li jíl̥ok,
mata Ateemit fan abil átintimbeniil.
5Awólo, kata uyinum wájoobiye,
mata Ateemit fan abil aseniil etaamayi kutowo.
6Awólo, kafañumuu ban li kuŋes kuu, min kuloŋ buloŋ bacole hákil Ateemit,
mata wahawu wan kuŋesumuu fan kubaj wo.
7Awólo, káyiyenemuu bukan, mata Ateemit fan áyiyeniil.
8Awólo, kaŋalumuu kayinooliil feh kukaan li Ateemit,
mata fan kubil kujuk Ateemit.
9Awólo, kakaanemuu min kásuumaay kubaj li bukanabuku,
mata fan kuhooñi bañiil bata Ateemit.
10Awólo, kan kúlaatenemuu mata kulolloŋ buloŋ bacole hákil Ateemit,
mata Jáyiiyaju jata Ateemit jooliil.
11Awólowuul, bukanabuku bageleluul, li kúlaatenuul, ban li kulob kulim kanookan kajakut kalet mal̥egen kuya li bukuluul, mata ínje íji. 12Esúumahukow yáamak elako li bukuluul, ban li jíbaaloo, mata bacaamabu booluul fan buluuk ŋáa’ li emitayi. Mata li mal̥egenamu, muñaˈa kunaake kúlaamenumuu kufulofetaku kalako to nomuu tówum bukuluul.
Egóomayi yata Yéesu yoote enokoo loon musis li ehiitum li tut bukanabuku kata adunaayi
13— Bukuluul jinokoonokoo loon musis li tut bukanabuku kata adunaayi. Bale kacabaku kata musisamu kúfulumuu, buu luyilo ukaan mo min mulaañen mucab?5:13 Sibiibul sakee soone: fan uŋa’ mo min usis waa? Let mujak kakaan li wahoowah. Fan mubeteni tíyaŋ, ésukayi ékakul.
14«Bukuluul jinokoonokoo loon ehiitum li tut bukanabuku kata adunaayi. Esúk élunlumaay yateefi li huyuuy, an ayilaat ayog yo. 15Loon foof, an ayilaatumuu ayaben ehiitum aban li aŋa’ yo akaan li éking. Bale fan aŋa’ ehiitumayi akaan li yiil, min ehiiten bukanabuku feh kammuu li eluufayi. 16Muñaˈa foof jóotimuu jiwuŋen loon ehiitum hákil bukanabuku feh. Bájum li kujuk makaanelamu mooluul majakaamu, min kusal Atuubawuul ammuu haatiya.
Waa Yéesu alobumuu mata eluwaayi yata Móyiis
17— Jakum jiyin li joon libiibil boot kábuj eluwaayi. Ibilut boot kábuj wahawu unwu. Bale libiibil boot min ikaan loon eluwaayi elobumuu, li foof loon kulimaku kulobumuu. 18Mata li mal̥egenamu, boot min ilobuul, emitayi li etaamayi sifiyo to min sifiyo to, maayeet jano li jikiicaju jahaŋumuu matiti let jíbuji. Maayeet hano li husotahu hahaŋumuu matiti hata eluwaayi let húbuji, boot yok nan wahawu feh wommuu uban. 19Wahawu unwu újimuu, an átuulutumuu maayeet eluwaayi yahaŋumuu matiti li siluwaasu unsu, ban li aliiken kaabuku kátuulaati eluwaayi, anawu ummu ammuu ahaŋ matiti li Jáyiiyaju jata Ateemit. Bale an átuulumuu eluwaayi ban li aliiken kaabuku kátuul yó, anawu ummu fan alako an áamak li Jáyiiyaju jata Ateemit. 20Fan ilobuul eenuul, jítuulutumuu Hulimahu hata Ateemit jihaŋ bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li Kufaaliisiyeŋaku, let jibil jinoken li Jáyiiyaju jata Ateemit.
Waa Yéesu alobumuu mata kal̥eetoo
21— Jijanjam kaanaku kulollob kata naanaŋ kooniil: «Jakum umuk an. An amukumuu an, fan atiibi5:21 Húwuyahu 20:13.» 22Bale ínje fan eenuul, an awuñetumuu atuyool, fan atiibi. An aanumuu atuyool «esoŋaye,» fan ájowetumi bata Huhaanaahu hata kutiibaaku. Ban an aanumuu foof atuyool, «buwelabe!», latooke min abeteni li sambun. 23Li bil nokoo loon lúŋaluloŋa’ bujuuñaki boot ukaan li husilaahu hata Ateemit, úliiŋ to li uwayil̥o oon atuyi lawuñetiwuñet, 24ukat to bujuuñakabu booli hákil husilaahu, min ujow jijand jíjamoolul li atuyi. Banumuu, li ílaañul ubil usen bujuuñakabu Ateemit.
25Li bil nokoo loon an jibajoole, ban li ájowetumi li bútin, usommen jijamoo bukuluul li ejowayi boot bata tilibinaalayi. Ukaan mo jakum bil abeti li kuŋenaku kata atiibaawu, jakum bil atiibaawu aseni sandalum kukul̥. 26Li mal̥egenamu fan ilobi, let úfulumul ló awu balaañenut sídalamasu feh san ookoolumuu, boot yok li édalamayi ébanumayi.
Jakum uhinten anaale alet ooli
(2 Sam 11:2-3; Maak 9:43-48; Galasi 5:24)
27— Jijanjam kaanaku Hulimahu hata Ateemit hoone: «Jakum uhinten anaale alet ooli5:27 Húwuyahu 20:14.» 28Bale ínje boot min eenuul, ánayine ajukelumuu anaale ban li ásiibowool, layaane ahinten anaalaawu ummu aban li buyinumool. 29Nokoomuu loon jíkilaju jooli jílilaju joote jíjiyi li ulo li kahoofoo, úkool̥ul jó ubeten lóyiyi. Mata wah wano li eniili ukajenumuu, kóyume eniilayi yooli feh mabeteneli li sambun. 30Li bil nokoo loon kaŋeni kúli koote kújiyi li ulo li kahoofoo, ufalen ko ubeten lóyiyi. Mata wah wano li eniili ukajenumuu, kóyume eniilayi yooli feh mabeteneli li sambunasu sáhokoweliitumuu.
Yéesu li alob mata kakatoo kata bukan kayabowe
(Máciya 19:9; Maak 10:11-12; Lík 16:18; 1 Koolentiyeŋ 7:10-11)
31— Hulimahu hata Ateemit honsoon foof: «Anáyine aanumuu aseekool ábalo, laate akiic eleetal yata kakatoo asenool5:31 Dótelonom 24:1.» 32Bale ínje fan eenuul: ánayine aanumuu aseekool ábalo, akila bahintowut li ánayine akee, fan áji anaalaawu li alo li kahoofoo akila balaañene ayabo. Li bil nokoo loon an ayabe anaale ábalowe bata áyinool, lahintenhinten anaale alet oola.
Yéesu li alob mata hunuu
(Máciya 12:36; 23:16-22; Saak 5:12)
33— Jijanjam foof kaanaku Hulimahu hata Ateemit honsoon kata naanaŋ: «Jakum ukat bakaanut wahawu wan unuumuu kakaan5:33 Lebetik 19:12». Bale unuulumuu kakaan wah hákil Amaaŋenawu, ukaan wo. 34Bale ínje boot min eenuul, jakum jinuu maayeet tuf. Jakum jinuulum emitayi, mata yo yommuu efenjeŋayi yata Jáyiiyaju jata Ateemit. 35Jakum foof jinuulum etaamayi, mata li yo Ateemit alembenemuu kootool. Jakum jinuulum Yeelusalem, mata yo yommuu ésukayi yata Ayíiyawu áamakawu ammuu Ateemit. 36Jakum foof unuulum húkoyi, mata uyilaat ukaan kal kano li húkoyi kuhiit, mantee foof kul̥ayen. 37Jilob hulim hano bale: «Eéhe’», ló balakowe éehe’, «A’aa’», ló balakowe a’aa’. Jifamen tomuu hulim hakee, li Sayitaane húfulumulo.
Yéesu li alob mata buluken
38— Jijanjam min lobumuu kaanaku: «An ahumumuu jíkil jata an, li jihumool foof jíkil. An ahaatumuu káŋiiŋ kata an, li jihaatool foof káŋiiŋ5:38 Húwuyahu 21:24; Lebetik 24:20; Dótelonom 19:21.» 39Bale ínje boot min eenuul, jakum an akaani majakut, li uluken. Bale an atekimuu eheejen li kalaab káli, ukatool foof min ateki li kamay. 40Li bil nokoo loon an aŋesi elob, ayiliwum aŋa’ kájufaaku kooli, ukatool foof min aŋa’ hulaalahu hooli. 41Li nokoo loon an afañe min aŋa’ sembewool min akaani úteb búteb min jijow simeetal soono énjunne, awu li uteb bo min jijow simeetal soono sínjunne síl̥uba li akila ló. 42An al̥ayimuu wah, usenool. An li afañ min ucaagenool wah, jakum uhoy.
Jifañ kulatoolawuul
(Lík 6:27-28, 32-36)
43— Jijanjam min lobumuu kaanaku: «Fan ufañ afaali an, min uhoy alatoolayi5:43 Lebetik 19:18.» 44Bale ínje li eenuul, jifañ kulatoolawuul, ban li jil̥aw boot li kálaatenewuulumuu. 45Bájum li jilako bañiil bata Atuubawuul ata haatiya. Mata lakaanekaan banakabu bulumul li kál̥afutumuu, loon foof lakaane bomuu bulumul li kajakumuu. Li akaan emitayi élaalul li mata kajakumuu, li mata foof bukanabuku kal̥afutumuu. 46Mata jifañumuu bukanabuku kafañuulumuu bale, bacaam buu joote jíbajum tó li Ateemit? Kama inti bukanabuku kajakutumuu foof mo kukaanemuu? 47Ban jinaakumuu jisaaf kutuyuul bale, waa jikaan to waluuke. Kama inti maayeet bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool, kukaanekaan mo? 48Jilako bukan kabajut kahoofoo loon Atuubawuul ata haatiya abajutumuu kahoofoo.
6Yéesu li alob buu lambenemuu asukateen
(Lík 12:1-2; Kolosiyeŋ 3:23-24)
1— Jíkaanum, jakum jikaan wahawu wan Ateemit afañumuu hákil ésukayi feh, mantee bukanabuku li kujukuul. Mata jikaan momuu, Atuubawuul ata haatiya let acaamuul.
2«Mó mújimuu, usenumuu asukateen wah, jakum ul̥ok kasiin. Mata muñaˈa káhoolomuu kukaanemuu li siluufasu sata kal̥awaku, li útinawu, bájum ésukayi li esaliil. Li mal̥egenamu fan ilobuul, bacaamabu booliil kuyab bo kuban. 3Bale usenumuu asukateen wah, jakum ukat maayeet abukeyi ata húkow min ahaas. 4Bájum li lako wah wakaani li huyoloo. Ateemit, Atuubayi ajukemuu wah wakaani li huyoloo, fan alaañeni wo.
Yéesu li alob buu l̥awemuu
5— Jilakomuu kal̥aw, jakum jiliikoo li káhoolomuu, kafañemuu kuyito min kul̥aw li siluufasu sata kal̥awaku, li tan útinawu úlandoomuu, bájum ésukayi li ejukiil. Li mal̥egenamu fan ilobuul, bacaamabu booliil kuyab bo kuban. 6Bale awu, ufañumuu kal̥aw, li ujow ubaboo li káfitaku kooli, min ul̥aw Atuubayi aano tomuu tan yolomuu. Atuubayi Ateemit, ajukemuu wah wakaani li huyoloo, fan alaañeni wo.
7«Jilakomuu kal̥aw, jakum jilob kulim kameeŋe kabajut jáliŋ loon kákaanumutumuu li Ateemit balewool kukaanemuu. Kuyinooyinoo li koon kulobumuu kulim kameeŋe, Ateemit fan ajanteniil. 8Mó mújimuu jakum jiliikoo li buko, mata Atuubawuul Ateemit lahaase wahawu wan jifañumuu jítowum jil̥aw wo.
9— Muñeˈe jóotimuu jinaak jil̥aw eeno:
«Atúubawoli ammuu haatiya,
kajawi kúkaanumi.
10Jáyiiyaju jiya jibil.
Húfañumahu huya ubaj li etaamayi loon haatiya.
11Usénoli síyaat wahawu wan jóotimuu jitiñ síyaat.
12Ban li ubonket bafetabu bóololi loon jibonketemuu foof kafetemuu li óloli.
13Ban jakum úkatoli min jilo li jabunt,
bale úfakenoli li Majakutamu.
Mata awu ukile jáyiiyaju, li sembaasu, li máyiineniyamu boot nanoonan, Aameen.»
14«Mata jibonketumuu kafetumuu li bukuluul, Atuubawuul ammuu haatiya fan abonket foof bafetabu booluul. 15Bale jibonketutumuu kafetumuu li bukuluul, Atuubawuul let foof abonketuul bafetabu booluul.
Yéesu li alob mata kamommo boot kal̥aw
(Esay 58:3-8)
16— Jilakomuu kamommo boot kal̥aw, jakum jíyiyenoo loon káhoolomuu kukaanemuu, kañootenemuu wuuliil bájum ésukayi li ehaas yoon kamommo kóomi lí kó. Li mal̥egenamu fan ilobuul, bacaamabu booliil kuyab bo kuban. 17Bale ulakomuu kamommo boot kal̥aw, ufos buuli ban li úl̥aasul walawu wooli. 18Bájum ésukayi jakum ehaas yoon kamommo lóomi lí kó, min Atuubayi bale ahaas, aano tomuu tan yolomuu. Ateemit, Atuubayi ajukemuu wah wakaani li huyoloo, fan alaañeni wo.
Jiŋes ebajayi yammuu li emitayi
19— Jakum jiŋes min jibaj ebaj yáamak boot li bukuluul li etaamayi, dán bulolabu li búkolabu buyilimuu bukajen wah, li dán ékuuwayi eyilimuu élu kuteefaku min ékuwet wah. 20Bale jiŋes min jibaj ebaj boot li bukuluul híndo emitayi, dán bulolabu li búkolabu buyilaatumuu bukajen wah, li dán ékuuwayi eyilaatumuu élu kuteefaku min ékuwet wah. 21Mata tan ebajayi yooli yommuu, to foof buyinumabu booli bommuu bulako.
Ehiitumayi yata eniilayi
22— Kúkilaku kommuu ehiitumayi yata eniilayi. Mó mújimuu kúkilaku kooli kujakumuu, eniilayi yooli feh inyu foof li mawuŋe. 23Bale kúkilaku kooli kujakutumuu, eniilayi yooli feh fan elako li élim yáamak. Mó mújimuu mawuŋeyamu máamimuu li awu mulaañumuu mulako élim, élim yay yóomi li ehaŋ élimayi inyu.
Ateemit, mantee ebajayi?
24— An ayilaat alako aloka ata kunahaan kúl̥uba li mano, mata fan alat akee min afañ aahu, mantee foof fan átuul akee, min abes aahu. Jiyilaat jilako li mano emiikeel yata Ateemit li foof yata sídalam.
Jijand jiyinoo mata jáyiiyaju jata Ateemit
25— Mó mújimuu li eenuul: Jakum jiyinoo ŋáa’ mata buloŋabu booluul. Jakum jiyinoo ŋáa’ waa jóomi li jitiñ, li waa jommuu li jihob6:25 Hulimahu unhu hulet li sibiibul sakee. Jakum foof jiyinoo mata eniilaayi yooluul, min joon waa jóomi li jikoko. Inti buloŋ lahaŋe hutiñ? Eñiil, inti lahaŋe búkoko? 26Fan jijuke basuuwabu báyititoolemuu haatiya. Búwañeliit, búcaceliit; bújoojeneliit mutiñaay bujow butah li bulaŋen. Atuubawuul ata haatiya inti ummu min ákuumene bomuu? Ban inti bukuluul jihaŋ bo? 27Ayi li bukuluul buyinawool boote búji li afamen buloŋool jatit?
28«Waa li úji li jiyinoo ŋáa’ mata búkoko? Fan jilaso élunfenayi yata mahosamu mata siŋamasu buu el̥iilemuu eeno. Elókeliit, éheceliit. 29Bale fan eenuul, maayeet áyiiyawu Salomoŋ humumool, li máyiineniyamu moola feh, akokowut jak loon yano li élunfenayi inyu. 30Ateemit afan ásangen élunfenayi inyu yammuu síyaat li siŋamasu, yan jihaasumuu joon kajom fan ebeteni li sambun, háŋum bukuluul humumuul? Mó káyinenuul kukite kutiti! 31Mo emmuu jakum jiyina min jinaak joon: “Waa lootaale utiñaal? Waa lootaale uhobaal? Waa lootaale ukokowaal?” 32Mata kákaanumutumuu li Ateemit balewool, buko kuyinoolemuu mata wahawu unwu feh. Bale Atuubawuul ata haatiya lahaase aan, wahawu unwu feh jifañ wo. 33Jijand jiyinoo mata Jáyiiyaju jata Ateemit ban li jiloŋ loon afañumuu, wah waawu feh fan asenuul wo afamen to. 34Jakum jiyinoo ŋáa’ yata kajom, mata kajom fan jibaj uyinoo wakee. Hunakoohunak sílaam ho sifite.
7Jakum jitiib an
(Lík 6:37-38, 41-42)
1— Jakum jitiib an, jakum bil Ateemit atiibuul. 2Mata Ateemit fan atiibuul loon jitiibemuu kaabuku. Kaliikumaku kan bukuluul humumuul jiŋalemuu min jiliik bukanabuku, ko foof Ateemit ammuu li abil aŋa’ min aliikuul. 3Waa wommuu úji li ujuk kakaawaku kammuu li jíkilaju jata atuyi, ban ujukut kawunkaku kammuu li jíkilaju jooli? 4Mantee foof buu luyilo oon atuyi: «Ukobom min ífulen kakaawaku kammuu li jíkilaju jooli,» ban awu kawunk li koono li jíkilaju jiya? 5Búhoolowabe! Ujand úfulen kawunkaku kammuu li jíkilaju jooli ubanumuu, fan ukit ujuk jak min uyili úfulen kakaawaku kammuu li jíkilaju jata atuyi.
6«Jakum jisen wah wañawo bukanabuku kajakutumuu, kanokoomuu loon sijangi, jakum bil kúlaañul kukaanuul majakut. Jakum foof jiŋa’ usisawu wooluul jitahen bukanabuku kanokoomuu loon sifulugunasu, jakum bil kúkakul wo.
Jil̥awumuu wah fan jibaj wo
7— Jil̥awumuu, fan kusenuul. Jiŋesumuu, fan jijuk. Jikonkongenumuu, fan kúbabuluul. 8Mata an al̥awumuu wah, fan abaj wo. An aŋesumuu wah, fan ajuk wo, ban an akonkongenumuu fan kúbabulool. 9Ayi li bukuluul aate asen añoolool huyitik, akila bal̥awelool húmbuulu? 10Mantee foof al̥awoolumuu jiwol, li asenool enuukayila? 11Fan bukuluul jajakutumuu jihaase kasen wah wajake kuñooluul, kama háŋum Atuubawuul ammuu haatiya. Fan asen wah wajake bukanabuku kammuu kul̥awool wo!
12«Wahoowah feh wan jifañe min bukanabuku kukaan boot li bukuluul, jikaan wo bukuluul humumuul foof boot li buko. Mata wahawu unwu eluwaayi li kulob mo foof.
Bútinabu bajakumuu
13— Jínokenum li kámbiilaku kahogumuu; mata bukanabuku kánokenummuu li kámbiilaku kawuŋumuu kumbuku li bútinabu bata eketayi. Bukan kameeŋe li bo kújowume. 14Bale kámbiilaku kata buloŋabu, kuhohhog. Bútinabu foof bata buloŋabu búsengisengi éjowum. Bukanabuku kajukumuu bútinabu umbu bata buloŋabu kumeeŋut.
Bunuunuken li ebukoolumool láhaasumeyi
15— Jíkaanum bukanabuku kaanemuu efulofet koom ban let mal̥egen. Kúlohuluulumuu, li kukaan loon buko bukan kajake, ban káta láalayiil, sijangibujal salume. 16Fan jíhaasumiil li bakaanelabu booliil. An let ábajul kúul̥ li anuunuken ata újenkuun. An let ábajul foof kul̥el̥u li búbilik. 17Mó mújimuu bunuunuken bajake, fan bubaj ebukoolum yajake. Bunuunuken bajakut, fan bubaj ebukoolum yajakut. 18Mata bunuunuken bajake, buyilaat bubaj ebukoolum yajakut. Bunuunuken bajakut foof, buyilaat bubaj ebukoolum yajake. 19Ban foof bunuunuken banooban, bábukeliit ebukoolum yajake, fan bufaleni beten li sambun. 20Mó mújimuu, fan jíhaasum bukanabuku kámalemuu koon efulofet koom li bakaaneliil.
Kúgoomaku kata mal̥egen kata Yéesu
21— Inti bukanabuku feh kaanewommuu: «Amaaŋen, Amaaŋen», kóomi li kunoken li Jáyiiyaju jata Ateemit. Bale bukanabuku kakaanemuu loon hulimahu hata Atuubawom hulobumuu, buko kommuu li kunoken li Jáyiiyaju jata Ateemit. 22Li hunakahu hata batiibabu, bukan kameeŋe fan koonom: «Amaaŋen, Amaaŋen», kama inti li kajawaku kooli, jílobummu kulimaku kata Ateemit? Inti li kajawaku kooli, jíkesoolummuu uyinumawu wajakutaawu? Inti foof li kajawaku kooli, jíkaanummuu wah wájaahaleniye? 23No unnu, fan ilobiil bújooŋoo eeniil: «ihaasutuul maayeet. Jiyinno téetiwom, bukuluul jájakaati muñowu!»
Siluufasu síl̥ubaasu
24— Mó mújimuu, an ajamumuu kulimaku kúmbaam unku, ban li akaan loon ilobumuu, lanokoonokoo li an ájallowe, ateefe eluufayi yoola tin l̥aal̥e. 25Nan emitayi élaalulumuu mal máamak, utunkawu li ufaasoo, búlusabu li bútekul boot dó li eluufayi, elowut mata, eteefiteef tin l̥aal̥e. 26Bale an ajamumuu kulimaku kúmbaam, ban akaanut loon ilobumuu, anawu ummu lanokoonokoo li an ábaamowe, ateefe eluufayi yoola li mul̥uyis. 27Nan emitayi élaalulumuu mal máamak, utunkawu li ufaasoo, búlusabu li bútekul boot dó li eluufayi, li elo ehumo feh.
28Muñeˈe nan Yéesu alobumuu kulimaku unku ajow aban, ésukayi li esego feh, mata kulimaku kan aliikeniilumuu kúji. 29Mata Yéesu lanaanaak aliikeniil kulimaku unku li kakaañen dó, búti li bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis.
8Yéesu li afaken an ata háhaayee
1Nan Yéesu áwalowulumuu li huyuuyahu, búsuk báamak li bunab li akila. 2Muñeˈe ánayine an háhaayee ejoke li abil boot tan Yéesu alakomuu, áŋejul li ákuntuŋ hákilool min aanool:
— Anahaan, ufañumuu, luyilo ufakenom.
3Yéesu li atooken kaŋenool agolool, aban li aanool:
— Lifañe. Ufak.
Anáyinaawu ata háhaayeeyayi li ayaan afak. 4Fúlum tó, Yéesu li aanool:
— Ukáanum, jakum ulob mo an. Bale ujow boot bata álambaawu min ánandi. Banumuu li usen busuuhenabu bata kágiilenaku ban Móyiis alobumuu kasen, min úhiis ésukayi kaanaku lufaafak8:4 Lebetik 13:2; 14:2.
Yéesu li afaken aloka ata anahaan ata kusollaali
5Nan Yéesu anokenumuu li ésukayi yata Káfeenawum, anahaan ata kusollaali kata Lom li abil atookool min ayaakoolool aanool:
6— Anahaan alokaawu úmbaam ummu búmba mahintowe. Labobobobo, ban ummu li sílaam sáamak.
7Yéesu li aanool:
— Fan ibil min ifakenool.
8Anahaanawu ata kusollaaliyaku kata Lom li aanool:
— Injé itookut min únokenul búmbaam. Ulob hulim hano bale, alokaawu úmbaam fan afak. 9Injé humumom libaje kunahaanom, ban libaje kusollaali kan ihine éemi anahaaniil. Eenumuu umme: «Ujow!», li ajow. Li een umma: «Ubil», li abil. Eenumuu foof alokaawu úmbaam: «Ukaan wahawu unwe,» li akaan wo.
10Nan Yéesu ajamumuu kulimaku unku, li asego ŋáa’. Li aan kanabumuu li akila:
— Li mal̥egenamu, boot min ilobuul, ijukolut híndo Isilayeel an abaje káyinen lí ínje loon ánayinaawu ummu. 11Mó mújimuu, fan ilobuul kaanaku, bukan kameeŋe fan kubilumul Akiw li Jalaŋ, min kubah li buyinjaay bano li Abulaham, Isaak li Sakob li Jáyiiyaju jata Ateemit. 12Bale kaateenumuu kunoken li Jáyiiyaju jata Ateemit, fan kubeteni tíyaŋ li élimayi, ban jíl̥okaju jommuu, li sílaam sáamak.
13Fúlum tó, Yéesu li alob anahaanawu ata kusollaaliyaku kata Lom aanool:
— Ujow úbalo! Jow kaan loon lúyinenumuu.
No foof alokaawu ayaane afakumuu.
Yéesu li afaken bukan kameeŋe kásomute
14Muñeˈe Yéesu li ajow bata Fiyeel áliiŋ, li atook al̥olool aale mahintowe. Bújuusa babetelool. 15Yéesu li ago’ kaŋenaku kata anaalaawu, bújuusaabu li búfu’ li akila. Li ayito min atoofotoo Yéesu.
16Li líiŋ kátiimaku, li kúŋalulool bukan kameeŋe kan uyinum wajakut újufowe. Yéesu li alob hulim hano, uyinumawu wajakutumuu li úfu’ li buko, ban li afaken foof bukanabuku feh kásomuteenumuu. 17Muñowu Yéesu ájimuu kulimaku unke kan afulofetawu alobumuu, li kubaj:
«Laŋaŋŋa’ búgootowabu boololaal;
ban li afaken úsomutawu woololaal»8:17 Esay 53:4; 1 Fiyeel 2:24.
Buu lommuu unab li Yéesu eeno
18Nan Yéesu ajukumuu búsukabu li búguutool, li alob kúgoomaku min kulimb li akila ló boot kageb kaaka húwajahu. 19Muñeˈe aliikena bukan eluwaayi yata Móyiis li álohul Yéesu min aanool:
— Anahaan, fan inab li awu tanootan tan ujowe.
20Yéesu li aanool:
— Kugeewuwaku kubaje uwokaay. Basuuwabu bata haatiya bubaje useeh. Bale Añool-An abajut tan aate ahinto min ayool̥o.
21Akee li kúgoomaku li aan Yéesu:
— Amaaŋen, ukatom min ijand ijow ihok atuubawom.
22Bale Yéesu li aanool:
— Unábul lí ínje, min ukat bukanabuku kaketumuu min buko humumiil kuhok bukaniil kaketumuu.
Yéesu li akaan búlus min buyeelen
23Muñeˈe Yéesu li ájufo li busaana li Kúgoomaku koola ló. 24Nan kújufomuu li busaanaabu, búlus báamak li buyaan bútekul li húwajahu, min kulambajaku kunaak kubil kulo li busaanaabu. Yéesu akila li kámooli. 25Kúgoomaku koola li kujow kúliwool, ban li koonool:
— Amaaŋen, ukaan min ufakaal! Ummu li újimaal.
26Bale Yéesu li aaniil:
— Mó káyinenuul lí ínje kukite kutiti! Wáa újiye li jíkoli?
Muñeˈe nan Yéesu ayitomuu, li anuuloo búlusabu li malamu mata húwajahu. Li lulenoo lul.
27Bukanabuku kalako tomuu li kusego ŋáa’, min kunaak koon:
— Kama laalu an buu, an emmuu maayeet búlusabu li bútuulool, malamu mata húwajahu li mútuulool?
Yéesu li afaken kánayine kúl̥uba kan uyinum wajakut újufowe
28Muñeˈe Yéesu li ajow boot kageb kaaka kata húwajahu, li etaamayi yata kata Gadala. Nan áliiŋumuu, kánayine kúl̥uba kan uyinum wajakut újufowe, ban li kúfulumul li kuyaak kawoki li hugisa, li kubil kufam li akila. Kánayinaabuku umbuku kúl̥uba li kúkoyileni bil gay, an ayilaat ájowum li bútinabu umbu. 29Nan kánayinaabuku kúl̥uba kufamumuu li Yéesu, li kukaaw butiya koon:
— Añiil ata Ateemit, waa lufañe li óloli? Waa, lubiibil boot jálaatenoli tówum hunakahu hata batiibabu húliiŋ?
30Muñeˈe li baj bumat báamak bata sifulugun balakowe kahoof, tin hine lóyiyiil. 31Uyinumawu wajakutumuu li uyaakoo Yéesu woonool:
— Oótimuu úfulenoli, kama li úkaanoli jijow jíjufo bumatabu bata sifulugunasu.
32Yéesu li aan uyinumawu wajakutumuu:
— Jijow!
Mal̥egen uyinumawu wajakutaawu li úfu’ ujow újufo sifulugunasu. Bumatabu foof bo feh li búwubbenoolumul haatiya hulijahu buliiŋowul bujow bulo li húwajahu, min sifulugunasu síjim dó li malamu.
33Bukanabuku kalakomuu humatahu hata sifulugunasu li kutey boot li ésukayi, kujow kukitten wahawu wabajumuu feh, háŋum buu Yéesu afakenumuu eeno bukanabuku kan uyinumawu wajakutumuu újufomuu. 34Muñeˈe bukanabuku feh kata ésukayi, li kúfulul kubil kufam li Yéesu. Nan kujukoolumuu, li kuyaakoolool koonool áfu’ li etaamayi yooliil.
9Yéesu li afaken an abobowe
1Yéesu li ájufo li busaana, min alimb húwajahu ajow boot li ésukayi yoola9:1 Esúkayi yoola: yo yommuu Káfeenawum. 2Nan áliiŋumuu, li kúŋalulool an abobowe, ahintowe li bukal̥. Nan Yéesu ajukumuu káyinenaku kooliil, li aan anawu abobomuu:
— Sákoli añoolom, uhoofoolawu wooli ubonketibonket.
3Muñeˈe kukee li bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li koon li uyinumiil: «Anáyinaawu ummu lagele Ateemit.» 4Emmuu Yéesu lahaase uyinoolawu wooliil, li aaniil:
— Wáa újiye li jibaj uyinoo waŋooto li kúkowuul. 5Waa uhaŋe másuum elob, kaan hubobahu: «Uhoofooli ubonketibonket» mantee kaanool: «Uyito min ujow?» 6Bale, lifañe min ikaanuul min jihaas kaanaku Añool-An lababbaj li etaamaye kayile kata kabonket uhoofoo.
Muñeˈe Yéesu li aan anawu abobomuu:
— Uyito, uŋa’ bukal̥abu booli min ujow bóot.
7Mal̥egen ánayinaawu li ayito ábalo. 8Nan búsukabu bujukumuu wahawu unwu, li búkoli ban li busal Ateemit asenumuu bukanabuku kayile loon unku.
Yéesu li ahooñ Máciya alako ágoomawu oola
9Yéesu li alako ejow, li ajuk ánayine áyababuhal an koone Máciya mabahe tan kuyabemuu búhalabu, li aanool:
— Unábul lí ínje.
Mal̥egen Máciya li ayito anab li akila.
10Fúlum tó, Yéesu li ajow boot li eluufayi yata Máciya min alako dó hutiñ. Muñeˈe kúyababuhal koola. 11Nan Kufaaliisiyeŋaku kujukumuu loon muñaˈa, li koon kúgoomaku kata Yéesu:
— Wáa újiye anahaanawu ooluul li átiñum dín dáno li kúyababuhalabu, li kúkaanikoolaabuku?
12Nan Yéesu ajamiilumuu li kulob loon muñaˈa, li aaniil:
— Inti bukan kásomutut joke li abuntena, bale kásomutumuu joke li abuntena. 13Jijow jiŋes min jihaas waa Ateemit afañe alob li hulimahu unhe: «Inti usila sínuukuleŋ lifañe, bale lifañe min jinaak jíyiyen bukanabuku9:13 Oóse 6:6.» Ibilut kahooñ bukan kayinoole li koon buko bukan kacole koom, bale kuhoofoola libile kahooñ9:13 Maak 2:17; Lík 5:32; 19:10; 1 Tímote 1:15.
Múkaaniin mahaan munaboolut li muwunkul
14Muñeˈe kúgoomaku kata Saŋ Batiis li kubil kujuk Yéesu min kugel̥l̥enool koonool:
— Wáa újiye áloli li Kufaaliisiyeŋaku li jinaak jimommo, ban kúgoomaku kooli kúmommoweliit.
15Yéesu li aaniil:
— Buu emmuu nokoo kubuke an ábutowe li kumommowool akila to li buko? Manooman hunakahu fan húliiŋ nan kommuu li kujok anawu ummu ábutomuu kújowetum. No unnu kommuu kumommowool.
16«An áŋaleliit hufalen hata kañ kawunkul min áfiboo kañ kuhaan. Mata akaan momuu, hufalenahu hawunkulahu fan huñakoo, li húlangul kañaku kuhaanaku min étaaŋayi ehaŋ maluuk. 17An áŋaleliit foof bunuk buwunkul akaan li situnfen9:17 Kusuwifaku li situnfen sata ubaŋ kunaake kukaan bunukabu booliil min kutoj. Mó mújimuu kukaanumuu bunukabu li etunfen yakete ban li kutoj, bunukabu let buyili buyih min etunfenayi éfumb sakete. Mata ukaan momuu, situnfenasu fan sifemb, min bunukabu búyuwo. Situnfenasu, so li sikajen. Bale fan uŋa’ bunuk buwunkul ukaan li situnfen siwunkul. To untu, situnfenasu let sikajen, bunukabu let búyuwo.»
Yéesu li afaken anaale ásomute, ban li ayiten ásungute akete
18Nan Yéesu alakomuu elobayi li buko, anahaan akee ata Kusuwifaku li ákoojulool, min ákuntuŋ hákilool, ban li aanool:
— Jísungutaaju júmbaam jikitekit li jiket. Bale ubil min uŋa’ kaŋeni uwalen li akila, fan áliwo.
19Yéesu li ayito anab li anahaanawu, akila li kúgoomaku koola.
20Li baj anaale áfululo huña ban afosowut ho jow baj simit soono kuŋen li síl̥uba. Anaalaawu li abilumul kata búsol Yéesu, min ago’ kabeyaku kata kañaku koola. 21Mata lanaanaak aan li buyinumool: «Iyiliyeenumuu igo’ kañaku koola bale, fan ifak.» 22Muñeˈe Yéesu li ágegul li ajukool. Li aan anaalaawu:
— Añoolom, sákoli, káyinenaku kooli kufakeni.
Anaalaawu li ayaan afak.
23Nan Yéesu áliiŋumuu bata anahaanawu ata Kusuwifaku, li ajuk kalakomuu kal̥okaku kata úl̥oonawu9:23 Ul̥óon: Naanaŋ an aketumuu li Kusuwifaku, bukanabuku kulakomuu jíl̥okaju joola, li kunaak kul̥ok úl̥oon li búsukabu balakomuu búluulenabu. 24Muñeˈe li aaniil:
— Jífu’. Jísungutaaju unju jiketut, bale jímoolimooli.
Kalako tomuu li kúl̥uwool. 25Nan kúfulenumuu ésukayi kuban, Yéesu li anoken li káfitaku áliiŋ li átuk kaŋenaku kata jísungutaaju, li jiyito. 26Muñeˈe wahawu wan Yéesu akaanumuu, li ujamo li halaabahu unhu feh.
Yéesu li afaken bukan kúl̥uba káfuume
27Muñeˈe Yéesu li áfulum tó alako ejow, bukan kúl̥uba káfuume li kunab li akila, min kunaak kayaakoolool butiya koon:
— Ubonket úyiyenoli, Añiil ata Dayit!
28Nan Yéesu anokenumuu li eluufayi, kánayinaabuku káfuumumuu li kubil kulobool mantee li afakeniil. Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Jíyinene kaanaku liyilo ifakenuul?
Li koonool:
— Eéhe’, Anahaan.
29Muñeˈe Yéesu li agoliil li kúkil, ban li aaniil:
— Jow kaanuul loon jíyinenumuu.
30Mal̥egen li kujuk. Yéesu li anuulooliil aaniil:
— Jíkaanum, jakum jilob mo an.
31Bale nan kuyaane kúfulum tómuu, li kujow kuheb bukanabuku feh kakinumuu halaabahu unhu, waa Yéesu akaanumuu.
Yéesu li afaken an ayilaat elob
32Nan kánayinaabuku kúl̥ubaaku káfuumeenumuu kulakomuu ejowayi, kukee li kúŋalul Yéesu an ayilaat alob mata buyinum bajakut bújufowool. 33Muñeˈe nan Yéesu ayaane akesoomuu buyinumabu umbu bajakutumuu búfu’, ánayinaawu li álobul. Búsukabu li busego ŋáa’ min bunaak boon:
— Wah loon unwu ujukoluti li etaamayi yata Isilayeel!
34Bale Kufaaliisiyeŋaku li koon:
— Li búkaanum bata anahaanawu ata uyinumawu wajakutumuu, Yéesu ákesoolumemuu uyinumawu unwu wajakutumuu úfu’ li bukanabuku kan újufomuu.
Yéesu li ajuk búsukabu li áyiyen
35Yéesu li anaak añaahoo li sísukasu feh, min anaak aliiken bukanabuku li siluufasu sata kal̥awaku. Li afaken kásomut kanookan, li jilum janoojan li ésukayi. 36Nan Yéesu ajukumuu búsukabu, li áyiyen bo, mata buyooyok ban li búyeko, loon kúgalalaan kabajut amata. 37Muñeˈe li aan kúgoomaku koola:
— Emaanaayi yaalumuu boot ecac emeeŋe ŋáa’, bale kucacaaku kufamut. 38Mó mújimuu, jil̥aw Amaaŋenawu ata ecacayi, min áboñul kucaca boot li kal̥aakaku koola.
10Kufootalaku kuŋen li kúl̥ubaaku kata Yéesu
1Yéesu li áhooñul kuŋen li kúl̥ubaaku kammuu kúgoomaku koola, min aseniil kayile kata kakesoo uyinumawu wajakutumuu úfu’ li bukanabuku kan újufomuu, li kayile kata kafaken kásomut kanookan, li jilum janoojan. 2Ujawawu wata bukanabuku kuŋen li kúl̥ubaaku kammuu kufootalaku buko li Saŋ kata Sebede; 3Fílib li Baatilime, Toma li Máciya ammuu áyababuhal ata Alife li Tade, 4Simoŋ ammuu li hujojahu haaneyimuu Selot10:4 Selot: Hujojahu hata Kusuwifaku kalakomuu katajaku min etaamayi yooliil éfu’ li kuŋenaku kata kata Lom li Sudaas Isikaaliyot abetumuu Yéesu li kuŋen kata bukan.
Yéesu li aboñ kúgoomaku koola
5Yéesu li aboñ kúgoomaku koola kuŋen li kúl̥ubaaku, min aaniil:
— Jakum jinoken li sísukasu sata bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool. Jakum foof jinoken li ésuk yata Samali. 6Bale jijow boot bata bukanabuku kata Isilayeel kanokoomuu li kúgalalaan kájime. 7Jilakomuu ejowayi li jinaak jiwaale joon: «Jáyiiyaju jata Ateemit jíkoojulo!» 8Jifaken kásomutumuu. Jiyiten kaketumuu. Jifaken bukanabuku kan háhaayee ejokumuu. Jikesoo uyinumawu wajakutaawu úfu’ li bukanabuku kan újufomuu. Jiyayyab bacaamut, jisen bagel̥l̥enut bacaam. 9Jilakomuu li jijow jakum jiŋa’ éwulus, mantee ehaaliis, mantee foof sídalam sata fálam jikaan li kusinjawumaku kooluul jíjowetum. 10Jakum foof jiŋa’ kaboote kata kañaahoo. Jakum jiŋa’ wañ úl̥uba, mantee foof sidalla. Jakum jooken hunuk, mata aloka laate ayab hutiñool.
11«Jíliiŋumuu li ésuk élunlumaay mantee foof li ésuk yanooyan, jiŋes min jihaas mantee baj dó an ayilo ayabuul, min jilako boola boot yok nan jommuu jijow. 12Jilakomuu kanoken li eluufayi, li jisaaf kakin dómuu. 13Bukanabuku kakinumuu li eluufayi kuyabuulumuu jak, kásuumaayaku kooluul kujow kulako li buko. Bale kuyabutuulumuu jak, kásuumaayaku kujow kúlaañul boot li bukuluul. 14Bajutumuu an li eluuf mantee li ésuk ayabuul, mantee foof an ajantene kulimaku kooluul, jihank kafolaku kata kootaku kooluul10:14 Jihank kafolaku kata kootaku kooluul: Yo yommuu jakum jilaañen jookoo wahoowah li bukanabuku kata ésukayi inyu, min jífu’ li eluufayi inyu mantee foof li ésukayi inyu. 15Li mal̥egenamu fan ilobuul, li hunakahu nan Ateemit ammuu li atiib bukanabuku, katekaku kata bukanabuku kata ésukayi inyu fan kuhaŋ másengi kata bukanabuku kata Sodom li kata Gomool10:15 Sodom li Gomool: Bukanabuku kata Sodom li kata Gomool kunaanaak kukaan dó muñaˈa, kahoofoo kanookan li kujuki li buko mata kútuulut, kúkoliwut Ateemit. Ateemit li atekiil kútek kata sambun sabilumulo li emitayi sibil sísuliil.
Sílaamasu san égoomayi yata Yéesu kommuu li kubaj
16— Jijanten! Boot min iboñuul loon kúgalalaan boot li tut sijangibujal. Mó mújimuu, ban di jijij loon sinuukayila, li jíjoobi uyinum loon síleebaan. 17Jíkaanum bukanabuku, mata fan kújowetumuul ban tiibemuu, ban li kuŋa’ kuul̥ min kutekuul li siluufasu sata kal̥awaku. 18Fan kujokuul kújowetum hákil kunahaanabuku kata ésukayi li bata kúyiiyaku mata ínje íji, min jíbajum tó bútin min jilob múmbaam hákil bukanabuku, li hákil kákaanumutumuu li Ateemit balewool. 19Bale nan kommuu kujokuul kújowetum bata tilibinaalayi, jakum jiyinoo waa jommuu li jilob, mantee foof buu jommuu li jilob wo eeno. Kulimaku kan jommuu li jilob, fan jiyab ko yaan no. 20Mata kulimaku kan jommuu li jilob let kubilum li bukuluul, bale fan kubilumul li Buyinumabu bata Atuubawuul.
21«An fan abet atuyool li kuŋen bukan min kumukool. Atuuba fan akaan manolamu añoolool. Bañiilabu fan buyito butiiken sibukoolayiil, ban li bubetiil li kuŋen bukan min kumukiil. 22Bukanabuku feh fan kuhoyuul mata ínje íji. Bale an átukumuu káyinenaku koola lí ínje lit boot yok li húbanumahu, fan afak. 23Kúlaatenuulumuu li ésuk, li jitey boot li ésuk yaayu. Li mal̥egenamu fan ilobuul, let jiban sísukasu feh sata Isilayeel kaŋoloo, tówum Añool-An álaañul.
24«Agóom ahaŋut anahaanawu oola. Aloka foof ahaŋut anahaanawu oola. 25Jaajak min ágoom alako loon anahaanawu oola, min foof aloka alako loon anahaanawu oola. Anahaanawu ata butoŋabu afane ahooñi Bélusebul10:25 Bélusebul: Bélusebul kajaw kaaku kata Sayitaane, naane háŋum kata butoŋabu humumiil.
Anawu an jóotimuu jíkoli
26— Mó mújimuu, jakum jíkoli bukanabuku kalobemuu majakut kuya li bukuluul. Bajut wah wáhimeni waatut ubil úhimuli. Bajut foof wah wayolooli waatut ubil uhaasi. 27Wahawu wan ilobuulumuu li élim, jilob wo tihunak. Wahawu wan kubuyunooluumuu li ejan, jijow jilob wo butiya li kaayeen. 28Jakum jíkoli bukanabuku kayilimuu kumuk eñiilayi, ban kuyilaat kumuk yaalayi. Bale jíkoli Ateemit ayilimuu ásu’ eniilayi li yaalayi li sambunasu sáhokoweliitumuu. 29Inti édalam yano enoomemuu bánfahutuuŋ búl̥uba? Bale maayeet ano li bo let aket, ló balakowut húfañum hata Ateemit Atuubawuul. 30Bukuluul humumuul, maayeet walawu wooluul humum wo feh, ucobicob. 31Mó mújimuu sákoluul. Ateemit lahaŋe maluukenuul bánfahutuuŋ bameeŋe!
Hufañ Yéesu mantee kahoy Yéesu
32— An aanumuu hákil ésukayi feh: «Yéesu akilom», ínje foof fan ibil een hákil Atuubawom ata haatiya: «Ummu ínje ikilool.» 33Bale an aanumuu hákil ésukayi feh: «Yéesu akilutom», ínje foof fan ibil een hákil Atuubawom ata haatiya: «Ummu inti ínje ikilool.»
Yéesu li áji katiiloo li kubaj li bukanabuku
34— Jakum jiyinoo li joon libiibil boot káŋalul kásuumaay li etaamayi. Ibilut boot káŋalul kásuumaay. Bale kabaay líŋalulo. 35Mata libiibil min íji áfu’ li kutiiloo li atuubawool, ásungute li kutiiloo li jaawool, anaale li kutiiloo li asunfaafool aale. 36Kulatoola kata an, fan kulako bukanabuku kata butoŋabu boola.
37«An afañumuu atuubawool mantee jaawool haŋ min afañommuu, áliiŋut min aani úmbaam. An li abil afañ añoolool áyine mantee añoolool aale haŋ min afañommuu, áliiŋut min aani úmbaam. 38An atebutumuu ekuluwaayi10:38 Ekuluwa: Kunuk kúl̥uba kakaani kúlandoo tan kata Lom kunaake kufañumuu jamuk emiikeelayi mantee ejawoolaayi, li kuŋaliil jow kubaaŋ. Iyilo foof lako sílaam san kúgoomaku kata Yéesu kommuu kúlaam mata káyinenaku kooliil li okila kúji, loon okila humumool álaamumuu tówum aket yoola tan ayilimuu aket, min ánabul lí ínje, áliiŋut min aani úmbaam. 39An afañumuu min afaken buloŋabu boola, let abil abaj buloŋ bábaneliit. Bale an aketumuu mata ínje íji, fan abil abaj buloŋ bábaneliit.»
An ayabumuu égoomayi yata Yéesu, akila layabe
40— An ayabuulumuu jak, ínje layabe jak, ban an ayabommuu jak, anawu áboñulommuu layabe jak. 41An li ayab jak afulofet, mata min ammuu afulofet, fan ayab bacaam bata afulofet. Ban an ayabumuu jak an anabe li Hulimahu hata Ateemit, mata lanabenab li Hulimahu hata Ateemit, fan ayab bacaam bata an anabe li Hulimahu hata Ateemit. 42Li mal̥egenamu fan ilobuul, an asenumuu maayeet efot yano yata mal májoobiye akee li bukanabuku umbuku kan káyinenaku kooliil lí ínje kulitutumuu ahob, mata ágoomom laam, akaal̥owut mata manooman Ateemit fan acaamool.
11Bukanabuku kan Saŋ Batiis aboñumuu
1Nan Yéesu akittenumuu kulimaku unku kúgoomaku aban, li áfulum tó ajow aliiken bukanabuku mata Ateemit ban li awaale li sísukasu sata halaabahu unhu.
2Muñeˈe Saŋ Batiis li alako li hukul̥ahu, li ajam wahawu wan Kilisita alakomuu kakaanaku. Li aboñ kukee li kúgoomaku koola, 3kujow kugel̥l̥enool koonool:
— Mantee awu ommuu anawu áatimuu abil11:3 Anawu áatimuu abil, akila ammuu Afakenaawu, mantee joote jikob akee ábuto?
4Yéesu li aaniil:
— Jijow jikitten Saŋ wahawu wan jijamumuu li wan jijukumuu: 5Bukanabuku káfuumumuu kujuke, kakajumuu kujowe jak, bukanabuku kan háhaayee ejokeenumuu kufake, bukanabuku kásokomuu kujame, kaketumuu kuyitowe, esukateenayi ejame Hulimahu Hásuumaahu. 6Awólo, anawu an bakaanelabu búmbaam bootutumuu búji li akat bo káyinenaku koola lí ínje.
Yéesu li alob mata Saŋ Batiis
7Muñeˈe nan kúgoomaku kata Saŋ kulakomuu elaañayi, Yéesu li átoŋ alob búsukabu mata Saŋ aaniil:
— Waa jijowe jijukul li kayiinaayaku? Waa, kacaac kan élusayi élinliŋene? A’aa’! 8Kama waa jijowe jijukul? Waa, an akaanowe wañ watiineniye? Jiwayil̥o joon kakaanowemuu wañ watiineniye li úyiiyawu wata kúyiiyaku koom. 9Kama waa sum jijowe jijukul? Waa, afulofet? Eéhe’, li mal̥egenamu afulofet, ban lahaŋe afulofet. 10Mata akila Saŋ, hulimahu unhe hata Ateemit hakiicimuu, hulobumuu moola, haanumuu:
«Fan iboñul an an íhebenulo ayabi hákil, ammuu li ateŋen bútinabu buya útowum ubil.»11:10 Malaki 3:1; Maak 1:2; Lík 7:27
11«Li mal̥egenamu fan ilobuul, bajut an, an anaale abuke ahaŋe Saŋ Batiis. Bale anawu ahaŋumuu feh matiti li Jáyiiyaju jata Ateemit, lahaŋe Saŋ. 12Kítum tó nan Saŋ Batiis alako tomuu boot yok muñeˈe, Jáyiiyaju jata Ateemit junju min jihuuñulemuu li sembe, ban bukan kata sembe li kulam jo. 13Mata kufulofetaku feh kulollob mata Jáyiiyaju jata Ateemit boot yok li taŋayi yata Saŋ Batiis. Eluwaayi yata Móyiis li elob foof mata Jáyiiyaju, boot yok li taŋayi yata Saŋ Batiis. 14Jifañumuu min jíyinenom, jihaas joon Saŋ ammuu Elí an ebilayi yoola elobi nomuu. 15An áakimuu sijan, li ajanten jak min ajam!
16«Li ayi liyilo ikittenoolum bukanabuku kata muñeˈe? Kuyilo kukittenoolumi li bañiil bajowe bubah li kaayeen min kunaak kubaŋulo kufaaliil kooniil: 17“Jil̥okuul̥ok kál̥oon, jimagut! Li jíkituluul ukijen wájoobiye wata kuhuluŋ, jil̥okoolut.” 18Mata Saŋ labiibil, ban li anaak amommo, anaakut ahob ehob yákaliyene, bukanabuku li koon: “Saŋ an an buyinum bajakut bújufowe laam.” 19Añool-An li abil ban li anaak atiñ, li ahob, bukanabuku li koon: “Jijuke ánayinaawu ummu. Akila hutiñ bale li kákaliyenoo bale layinoole, abuke ata kúyababuhal li kuhoofoola.” Bale bújallowabu bata Ateemit, li bakaane búhaasumeyi.»
Katekaku kata sísukasu sahoyumuu báyinen li Yéesu
20Muñeˈe Yéesu li átoŋ awataten sísukasu dán ahaŋumuu makaan wah wájaahaleniye wameeŋe, mata bukanabuku kakin dómuu kubetut búsol buloŋiil buhaan min kuloŋ loon Ateemit afañumuu. Li aan:
21— Katek káamak fan kulako li bukuluul jata ésukayi yata Koolasin! Katek káamak fan kulako li bukuluul jata ésukayi yata Betisayida! Mata wahawu wájaahalenimuu wakaanimuu booluul ukaaneenimuu li ésukayi yata Tiil li yata Sidoŋ, timbeen buko bakokowe kusaaku, ban li kúkannoolum búbunfa nan fiyowe, min kúhiis kaanaku kubeebet búsol buloŋabu booliil buhaanabu min kuloŋ loon Ateemit afañumuu. 22Mó mújimuu fan eenuul, li hunakahu hata batiibabu, katekaku kooluul fan kuhaŋ mátaañi kata Tiil li Sidoŋ. 23Awu Káfeenawum, lonsoon fíle boot min utebeni boot haatiya emitayi? Maayeet! Bale Ateemit fan áwalenuli boot yok teetaam buwokaayabu bata sambunasu. Mata wahawu wájaahaleniyaawu wakaanimuu booli, ukaaneenimuu li ésukayi yata Sodom, timbeen yo to síyaat. 24Mó mújimuu fan eenuul, li hunakahu hata batiibabu, Ateemit fan atiibuul haŋ mátaañi kata Sodom.
Yéesu asenemuu kayool̥o
25Muñeˈe no unnu, Yéesu li aan:
— Lisali, Ateemit Atuubawom, awu ammuu Amaaŋen ata emitayi li etaamayi, mata luyoyyo wahawu unwu bukanabuku kájallomuu li katuukomuu, min úhiis wó bañiilabu. 26Mal̥egen, Atuubawom lisalisal, mata li húfañum huya lúkaanum mó.
27«Atuubawom lasenonsen wahoowah feh. Anoowan ahaasut ayi ammuu Añiilawu, Atuubaawu bale. Anoowan ahaasut ayi ammuu Atuubaawu, Añiilawu bale, li bukanabuku kan Añiilawu afañumuu min áhiisiil ó’.
28«Jibil búmbaam, bukuluul feh jayokumuu ban li jíl̥iiten, min iyool̥enuul. 29Jítuulom, ban li jiliikenum lí ínje. Mata likankaan an ájoobiye buyinum, an atebenoolowut. Jikaan momuu fan jibaj kayool̥o. 30Mata kulimaku kúmbaam kúsengiwut kátuul, ban bútebabu ban emmuu ikaanuul jiteb buyiiliyiili.»
12Yéesu lahaŋe húyiiyaayahu hata Kusuwifaku
1Muñeˈe li fiyo jatit, Yéesu li ájowum li ul̥ib wata edenfeteŋ li hunak hata húyiiyaay hata Kusuwifaku koola buko bacaalete, li kuwuutul ubasawu wata edenfeteŋayi kutokoñ. 2Nan Kufaaliisiyeŋaku kujukumuu loon muñaˈa, li koon Yéesu:
— Fan ujuke, kúgoomaku kooli kumbuku li kakaan wah wan Eluwaayi yata Móyiis éhile kakaan li húyiiyaayahu hoololaal.
3Yéesu li aaniil:
— Kama jijangawut min jihaas waa áyiiyawu Dayit akaanumuu nan akila humumool acaaletumuu, li kanabumuu li okila? 4Dayit lanokennoken li eluufayi yata Ateemit, ban akila humumool li bukanabuku kanabumuu li okila, li kutokoñ kúmbuuluwaku káñeyimuu kakaaneeni tomuu boot li Ateemit. Kooteenut kutokoñ ko, mata élambaayi bale etooke min etokoñ ko.5Kama jijangawut foof li Eluwaayi, ékaaneliit loon Eluwaayi yata húyiiyaayahu hata Kusuwifaku elobumuu, ban let kulo li butila banooban? 6Fan ilobuul eenuul, baje taate wah wahaŋe maluukeni Eluufayi yata Ateemit. 7Jihaaseeneenumuu waa Ateemit afañe alob li hulimahu unhe: «Inti usila sínuukuleŋ lifañe, bale lifañe min jinaak jíyiyen bukanabuku12:7 Oóse 6:6; Mika 6:8; Máciya 9:13; 23:23,» leteen jihoofoo bukan kakaanut wahoowah. 8Mata Añool-An ammuu Amaaŋenawu ata húyiiyaayahu hoololaal.
Yéesu li afaken an ata kaŋen kakete
9Yéesu li áfulum tó, li ajow boot li eluufayi yata kal̥awaku yata Kusuwifaku. 10Muñeˈe li baj dó ánayine ata kaŋen kakete. Kalako dómuu li kufañ min kul̥oof Yéesu, li kugel̥l̥enool koonool:
— Mantee Eluwaayi yata Móyiis éhilut min an afaken an ásomute li húyiiyaayahu hoololaal?
11Yéesu li aaniil:
— Nokoomuu loon an li bukuluul abaje húgalalaan hano bale, ban li hulo li buwokaay li húyiiyaayahu hoololaal, inti fan ajow áfulenumul hó ló? 12Ban an lahaŋe ŋáa’ húgalalaan! Mó mújimuu, Eluwaayi yata Móyiis éhilut min an akaan majake li húyiiyaayahu hoololaal.
13Muñeˈe Yéesu li aan ánayinaawu ata kaŋenaku kaketumuu:
— Ulaaw kaŋenaku kooli.
Mal̥egen ánayinaawu li alaaw kaŋenaku koola, li kufak, min kulaañen kulako jak loon kaaku. 14Muñeˈe Kufaaliisiyeŋaku li kúfulul kubil kujoj, min kujamoo buu kommuu li kukaan min kumuk Yéesu.
Yéesu ammuu alokaawu an Ateemit al̥usumuu
15Bale nan Yéesu ahaasumuu aan Kufaaliisiyeŋaku kufanfañ min kumukool, li ayinno tan alakomuu. Bukan kameeŋe li kunab li akila. Li afaken kásomutumuu feh. 16Nan Yéesu afakeniilumuu aban li anuulooliil aaniil jakum kulob moola ésukayi. 17Lalobiilob loon muñaˈa bájum kulimaku unke kan Ateemit álobummuu li afulofetawu, li kubaj:
18«Alokaawu úmbaam an il̥usumuu, akila ammuu umme,
an iboolaatumuu, ásuumommuu ŋáa’.
Fan íboñul Buyinumabu búmbaam bubil bulako li akila,
min awaale macolaamu mata Ateemit bukanabuku feh kata etaamayi.
19Let atalen li an, let alob abaŋulo;
ban let an ajam hulimool li útinawu.
20Let atuje kacaac kákufowe.
Let ahok ehiitum yahohhojene,
Muñowu lammuu akaan boot yok nan ammuu akaan wahawu wan Ateemit afañumuu ubaj;
21min bukanabuku feh kata etaamayi kúkangum li akila.»12:21 Esay 42:1-4
Yéesu li akesoo uyinum wajakut úfu’ li ánayine akee
22Muñeˈe li kúŋalul Yéesu ánayine áfuume ban ayilaat alob, mata buyinum bajakut bújufowool. Yéesu li afaken ánayinaawu min jíwool li ayili álobul, li ayili foof ajuk. 23Búsukabu balako tomuu feh li busego min bunaak boon:
— Kama ummu fíle ammuu Añiilawu ata Dayit?
24Bale nan Kufaaliisiyeŋaku kujamumuu loon muñaˈa li koon:
— Anáyinaawu ummu li búkaanum bata Bélusebul, ammuu anahaanawu ata uyinumawu wajakutaawu, lákesoolumemuu uyinumawu wajakutaawu úfu’ li bukanabuku kan újufomuu.
25Bale Yéesu li ahaas uyinoolawu wooliil, li aaniil:
— Jáyii jilakomuu, ban bukanabuku kata jo li kutiikoo ló, fan jiyiisoo. Bukan kata ésuk, mantee foof kata butoŋ kujamoolutumuu, ésukayi let efiyo to, butoŋabu foof let bufiyo to. 26Ban Sayitaane akesoomuu Sayitaane, kajamoo kulet li akila humumool. Buu kama jáyiiyaju joola joote jiyili jifiyo to? 27Nokoomuu loon jonsoon ínje li búkaanum bata Bélusebul líkesoolume uyinumawu wajakutaawu, kúgoomaku kooluul li waa kúkesoolume wó? Mó mújimuu, fan kúhiisuul buko humumiil kaanaku jilet li mal̥egen. 28Bale nokoomuu loon li búkaanum bata Buyinumabu bata Ateemit líkesoolume uyinumawu wajakutaawu, kama Jáyiiyaju jata Ateemit jíliiŋulo booluul.
29«Mantee foof buu an aate ayili anoken li eluuf yata an ata sembe, ajow ábotul ebajayi yoola, akila bajandut ajenkool? Ajenkumuu anawu ata sembaasu aban, li akit ayili abot ebajayi yoola.
30«An alaañutumuu búmbaam, alatoolawom laam. An alambenutommuu íŋalul bukan boot li Ateemit, akila ummu li kayiisiil. 31Mó mújimuu fan eenuul, bukanabuku kuyilo kubonketi kahoofoo kanookan kan kukaane, li kagel kanookan kan kugele Ateemit, bale an agelumuu Buyinumabu Banabaabu, Ateemit let abonketool. 32An alobumuu kulim kajakut aya li Añool-An, Ateemit fan abonketool; bale an alobumuu kulim kajakut aya li Buyinumabu Banabaabu, Ateemit let abonketool li buloŋabu umbe, let abonketool foof li buloŋabu babilemaa.
Bunuunuken li ebukoolumool láhaasumeyi
33— Bunuunuken bujakumuu, ebukoolumayi yata bo foof fan ejak. Li bil nokoo loon bunuunuken bujakut, ebukoolumayi yata bo foof let ejak. Mata bunuunuken li ebukoolumool láhaasumeyi. 34Sil̥aal̥akase! Buu eete kaan li jiyili jilob majake bukuluul jajakutumuu? Mata wahawu wammuu li buyinumabu, wo butumabu búlobewulumuu. 35An ajake, li buyinumool bajake lálobume kulim kajake. An ajakut, li buyinumool bajakut lálobume kulim kajakut. 36Fan ilobuul eenuul, li Hunakahu hata Batiibabu, anoowan fan atal hákil Ateemit wáa újiye li alob hulim hanoohan hajakut. 37Mata li kulimaku kooli Ateemit áatummuu atiibi min aseni bakooŋ, mantee foof li abeti li katek.
Wahawu wabajumuu Sonaas
38Muñeˈe kukee li bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li Kufaaliisiyeŋaku li koon Yéesu:
— Anahaan, jifañe min úkaanoli jijuk wah wájaahaleniye wáhiisene kaanaku Ateemit áboñuli.
39Yéesu li aaniil:
— Bukanabuku kata muñeˈe kakaanumuu bukan kajakut, ban kútuulut Ateemit, li kul̥aw mantee li kujuk wah wájaahaleniye. Bale let kujuk búhiisenum bájaahaleniye bábuto li wahawu wabujumuu Sonaas ammuu afulofet. 40Mata loon Sonaas alakomuu sitihunaka síhaaji li sihuka síhaaji li halahu hata huwolahu, mo foof Añool-An ammuu li alako sitihunaka síhaaji li sihuka síhaaji kata láala etaamayi. 41Li Hunakahu hata Batiibabu, bukanabuku kata ésukayi yata Niniib fan kuyito hákil bukanabuku kata muñeˈe min kulob buu kata muñeˈe kuhoofoomuu eeno. Mata kata Niniib, nan Sonaas awaaleyiilumuu hulimahu hata Ateemit, kubeebet búsol buloŋabu booliil buhaanabu, min kuloŋ loon Ateemit afañumuu. Ban baje taate wah wahaŋe Sonaas. 42Li Hunakahu hata Batiibabu, Aseekenawu ata etaamayi yan koonemuu Seeba, fan ayito hákil bukanabuku kata muñeˈe min alob buu kuhoofoomuu eeno. Mata labilumbilum ban lóyiye ŋáa’, abil ajanten bújallowabu bata Salomoŋ. Ban baje taate wah wahaŋe Salomoŋ.
Eláañulayi yata buyinumabu bajakutaabu
43— Nan buyinum bajakut búfulume li an an bújufowe, fan bujow buñaahoo ban sayimuu min buŋes tan bóomi li buyool̥o, bale let bujuk tan bóomi li buyool̥o. 44Muñeˈe li buyinoo boon: «Boot min ilaañ boot li eluufayi yúmbaam dán ífulumulomuu.» Nan bulaañumuu búliiŋ, li butook eluufayi makinut, mawuuweli, wahawu feh majoojeneli. 45Buyinumabu bajakutaabu li bulaañ bujow búŋalul uyinum wajakut wakee woono hutok li úl̥uba wahaŋ bo mál̥afut, min ujow újufo anawu min ulako li akila. Muñeˈe buloŋabu bata anawu ummu an uyinumawu wajakutumuu újufomuu, li buhaŋ mátaañi bútinaalabu. Muñaˈa emmuu bil nokoo li bukanabuku kata muñeˈe kajakutumuu.
Kutuyaku kata Yéesu li jaawool
46Nan Yéesu alakomuu elobayi li búsukabu, jaawool li kutuyool li kúŋejul. Li kulako tíyaŋ, min kulako huŋes min kulob li akila. 47Muñeˈe akee li aan Yéesu:
— Jaawi li kutuyi kumbuku tíyaŋ, ban kufañe min kulob li awu12:47 Hulimahu unhe hulet li síliibal sameeŋe sata no.
48Bale Yéesu li aan anawu alobool momuu:
— Kama ayi ammuu jaawom? Bukay kommuu kutuyom?
49Yéesu li añuu kaŋenool ajooŋoo li kúgoomaku koola, ban li aan:
— Jaawom li kutuyom buko kommuu umbuku. 50Mata an akaanumuu loon Atuubawom ammuu haatiya afañumuu, anawu ummu ammuu atuyom, áliinom, li jaawom.
13Bukittenoolum bata an áami li ebet sígul
1Li hunakahu unhu hanolahu, Yéesu li áfulul li eluufayi ajow abah bata katantaku kata húwajahu. 2Muñeˈe búsuk li bubil búguutool, gay li ájufo li busaana ajow abah ló. Búsukabu feh li bulako bata katantaku kata húwajahu. 3Yéesu li aŋa’ bukittenoolum min alobiil wah fiyo, aaniil:
— Bile baj awaña áfule ajow ebet sígul. 4Nan alakomuu ebetayi, búgin bakee bata sígulasu li bulo li bútinabu. Basuuwabu li bubil butiñ so.5Búgin baabu li bulo li etaam yata bagisa, tan tiŋowe. Sígulasu li siyaan sil̥iilul, mata mul̥uyisamu mata etaamayi mumeeŋut to. 6Bale nan banakabu bulumulumuu, sígulasu li sísulo min sisay, mata siyawut kuhaa’ káloyiye. 7Búgin bakee li bulo li banuunuken bata úbuja. Nan banuunukenabu bata úbujaawu bul̥iilulumuu, li búgoben sígulasu sal̥iilumuu. 8Búgin baabu bata sígulasu li bulo li etaam yakonete. Li sibuk ŋáa’, min kabas kano kubaj ukake’ woono éteemeel, kakee li kubaj woono kúyii kúhaaji, kufaal ko li kubaj woono áyii li kuŋen. 9An áakimuu sijan, li ajanten jak min ajam!
Wahawu wájimuu Yéesu li aŋa’ bukittenoolum min alob
10Muñeˈe kúgoomaku kata Yéesu li kúlohulool min kugel̥l̥enool koonool:
— Wáa újiye li unaak uŋa’ bukittenoolum min ulob li buko?
11Yéesu li aaniil:
— Mata bukuluul, Ateemit lakaanuukaan min jihaas wahawu wahaasutimuu wata Jáyiiyaju jata haatiya. Bale umbuku áhiisutiil wo. 12Mata an abajumuu, Ateemit fan afamenool. Bale an abajutumuu wahoowah, maayeet jatitaju jan abajumuu, Ateemit fan ayab jo. 13Wahawu unwu újimuu li inaak iŋa’ bukittenoolum min ilob li buko. Mata kujukelejuke ban let kujuk. Li kujanten ban let kujam, let foof kúnaanum. 14Muñeˈe hulimahu han afulofetawu Esay alobumuu, húbajummuu li buko, haanumuu:
«Fan jijanten ban li jijam jak,
bale let jínaanum maayeet tuf.
Fan jijuke ban li jijuk jak,
bale let jikooñaam maayeet tuf.
15Mata bukanabuku umbuku kuhokenhoken uyinumiil min kuhoy bajam.
Kutottoj sijaniil,
kúmimmib kúkiliil,
jakum bil kúkiliil kujuk,
jakum bil sijaniil sijam,
jakum bil kúnaanum li uyinumiil.
Jakum bil eeni kukomenkomen kúlaañul boot búmbaam min ifakeniil13:15 Esay 6:9; Maak 4:12; Lík 8:10; Saŋ 12:40; Bakaanelabu 28:26; Kata Lom 11:8.
16«Bale áwolowuul, mata jijuujuk li kúkiluul, ban li jijam li sijanuul. 17Li mal̥egenamu fan ilobuul, bukan kameeŋe kan Ateemit álobume li buko li bukan kameeŋe kátuule Ateemit, kufañeene min kujuk wahawu wan jijukemuu li wo, bale kujukut wo. Li kufañeen min kujam wahawu wan jijamemuu li wo, bale kujamut wo.
Yéesu li akitten bukittenoolumabu bata abetaawu ata sígulasu
18— Muñeˈe kama bukuluul jijanten min jínaanum waa bukittenoolumabu bata abetaawu ata sígulasu bulobe. 19An ajantenumuu Hulimahu Hásuumaahu hata Jáyiiyaju jata Ateemit ban ánaanumut ho, Sayitaane fan abil áfulen li buyinumabu bata anawu Hulimahu han ajamumuu. Anawu ummu, akila ammuu kagendenaku kata bútinabu tan sígulasu silomuu. 20Etaamayi yata bagisaabu dán sígulasu silomuu, yo yommuu anawu ayaane ajamumuu Hulimahu Hásuumaahu hata Jáyiiyaju jata Ateemit, li ayab ho li ésuumansuum ló. 21Bale emmuu Hulimahu hubajut kuhaa’ li anawu ummu, nan sílaamasu síŋejulumuu, jálaatenaju foof li jíliiŋul mata Hulimahu húji, li ayaan akat bo káyinenaku koola. 22Etaamayi yata banuunukenabu bata úbujaawu dán sígulasu silomuu, yo yommuu anawu ajamumuu Hulimahu hata Ateemit aban, uyinoolawu wata buloŋabu bata muñeˈe, li jabuntaju jata kásuumaku kata ebajayi, li kúgoben Hulimahu, min jí anawu li áloŋaati loon Hulimahu hulobumuu. 23Etaamayi yakonetumuu dán sígulasu silomuu, yo yommuu anawu ajamumuu Hulimahu hata Ateemit, ban li ánaanum ho. Anawu ummu li abaj buloŋ bajake banokoole li kamaano kan kabas kano kubaje ukake’ woono éteemeel, kakee li kubaj woono kúyii kúhaaji, kufaal ko li kubaj woono áyii li kuŋen.
Yéesu li aŋa’ emaanobasuu akaan bukittenoolum
24Yéesu li alaañen alobiil bukittenoolum bakee aaniil:
— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo li an abete sígul sajake, li kal̥aakaku koola. 25Bale nan ésukayi elakomuu kámooliyaku, alatoolaawu oola li ajow aŋa’ emaanobasuu ahin abet li kal̥aakaku ágiiw li edenfeteŋayi, ban li ajow. 26Nan sígulasu sata edenfeteŋayi sil̥iilulumuu, ejow éfulen, emaanobasuuwayi li ehin el̥iilul. 27Muñeˈe kulokaabuku kata ata eluufayi li kubil kugel̥l̥enool koonool: «Anahaan, kama inti sígul sajake lubete li kal̥aakaku kooli? Kama emaanobasuuwayi yammuu li kal̥aakaku bay éfulumulo?» 28Li aaniil: «An alatom akaane loon muñaˈa.» Kulokaabuku li koonool: «Lufañe min jijow jiluuc emaanobasuuwayi?» 29Ata eluufayi li aaniil: «A’aa’, mata jibanumuu li jilako kaluucaku kata emaanobasuuwayi, nakee li jiluucoo edenfeteŋayi. 30Jikat edenfeteŋayi li emaanobasuuwayi min yankoo li mano, boot nan ecacayi yommuu éliiŋ. Nan ecacayi yommuu éliiŋ, fan ilob kucacaaku eeniil: “Jijand jiluuc emaanobasuuwayi ban li jikaan yo kukoken boot kásu’. Jibanumuu li jikit jicac edenfeteŋayi jijow jitah li bulaŋenabu búmbaam.”»
Yéesu li aŋa’ ekool yata bunuunuken ban koone mutaad, akaan bukittenoolum
31Yéesu li alaañen aseniil bukittenoolum bakee. Li aaniil:
— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo li ekool yata anuunuken an koone mutaad, yan an ajowe al̥uk li bul̥ibabu boola. 32Ekoolayi yata anuunukenawu ummu ehaŋumuu matiti bakoolabu feh. Bale ejowumuu el̥iilul, li ehaŋ banuunukenabu feh. Li ebil ekaan bunuunuken min naak basuuwabu bubil buseeh li waanawu wata bo.
Yéesu li aŋa’ élebiil akaan bukittenoolum
33Yéesu li alaañen alobiil bukittenoolum bakee aaniil:
— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo li élebiil yan anaale aŋale ágiiwoo li kukiib kúhaaji kata efo’ min asiiw, boot yok nan basiiwelabu búkaakumuu foof bo feh.
Yéesu li aŋa’ bukittenoolum min alob bukanabuku wah wayolowe
34Yéesu li aŋa’ bukittenoolum min alob wahawu unwu feh búsukabu. Bajut wah wan alobe búsukabu, akila baŋalut bukittenoolum min alob wo, 35bájum wahawu wan afulofetawu alobumuu, li ubaj. Lansaan: «Fan ílobum li buko li ukittenoolum. Fan ilobiil wahawu wan Ateemit ayolumuu nan adunaayi étuutimuu.»13:35 Ukijenawu 78:2
Yéesu li akitten bukittenoolumabu bata emaanobasuuwayi
36Fúlum tó, Yéesu li akat to búsukabu min ajow anoken li eluufayi dán alakomuu. Muñeˈe kúgoomaku koola li kúkoojulool min koonool:
— Uhéboli bukittenoolumabu bata emaanobasuuwayi yalakomuu li kal̥aakaku, waa bufañe bulob.
37Yéesu li aaniil:
— Anawu abetumuu sígulasu sajakaasu, akila ammuu Añool-An. 38Kal̥aakaku ko kommuu adunaayi. Sígulasu sajakaasu so sommuu bañiilabu bata Jáyiiyaju. Emaanobasuuwayi yo yommuu bañiilabu bata Sayitaane. 39Alatoolaawu abetumuu emaanobasuuwayi, akila ammuu Sayitaane. Ecacayi, yo yommuu nan buloŋabu umbe bommuu li buban. Kucacaaku, buko kommuu kumalakaabuku. 40Mó mújimuu, loon emaanobasuuwayi eluucimuu ban li ebeteni li sambun, mo foof emmuu bil nokoo nan buloŋabu umbe bommuu li buban. 41Añool-An fan abil áboñul kumalakaabuku koola, min kúfulen li Jáyiiyaju bukanabuku feh kájiyemuu ésukayi li elo li kahoofoo, li bukanabuku feh kakaanemuu majakut. 42Kumalakaabuku fan kubeteniil li sambun sáamak, dán emmuu baj jíl̥ok li sílaam sáamak. 43No unnu bukanabuku kátuulumuu Ateemit, fan kuleñ loon banakabu li Jáyiiyaju jata Atuubayiil. An áakimaa sijan, li ajanten jak min ajam.
Yéesu li aŋa’ ebaj yayoli akaan bukittenoolum
44— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo loon ebaj yayoli li kal̥aak, yan an ajuke li alaañen yo ayo’. Muñeˈe buyinumool li búsuum, li ajow anoomen wahawu wan abajumuu feh aban, li anoom kal̥aakaku kata ebajayi.
Yéesu li aŋa’ esis yata bunoom baluuke ŋáa’ akaan bukittenoolum
45— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo foof loon ájulaˈa aano li huŋes usis wajake. 46Nan ajukumuu esis yano yata bunoom baluuke ŋáa’, li ajow anoomen wahawu wan abajumuu feh aban, li anoom yo.
Yéesu li aŋa’ embaal akaan bukittenoolum
47— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo foof loon embaal yan kumbaala kubetene li husamu, min éjokul jíwoloojiwol. 48Nan embaalayi emeeŋumuu, kumbaalaaku li kúñakul yo boot bata katantaku, ban li kubah min kul̥us siwolasu sajakumuu kukaan li utekel, min kubeten sajakutumuu. 49Muñaˈa foof emmuu bil nokoo nan buloŋabu umbe bommuu li buban. Emalakaayi fan ebil égitul bukanabuku kajakutumuu li bukanabuku kátuulumuu Hulimahu hata Ateemit. 50Banumuu emalakaayi fan ebeten bukanabuku kajakutumuu li sambun sáamak, dán emmuu baj jíl̥ok li sílaam sáamak.
51Yéesu li agel̥l̥en kúgoomaku koola aaniil:
— Jínaanume ukittenoolumawu unwu feh?
Li koonool:
— Eéhe’, jínaanume.
52Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Mó mújimuu, anoowan aliikene bukanabuku eluwaayi yata Móyiis, abile alako ágoom ata Jáyiiyaju jata Ateemit, lanokoonokoo li anahaan ata eluuf, áfulenulo li ebajayi yoola, wah wawunkul li foof wah wahaan.
Bukanabuku kata Nasalet kúyinenut li Yéesu
53Nan Yéesu abanumuu elobayi li ukittenoolumawu unwu, li ajow awuj. 54Muñeˈe li ajow boot li ésukayi yoola13:54 Esúkayi yoola yo yommuu Nasalet ban Yéesu ankumuu áliiŋ, li anaak aliiken bukanabuku li siluufasu sata kal̥awaku. Baliikenelabu boola li búji bukanabuku feh kanaake kujantenoolumuu li kusego. Li kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama bay ánayinaawu ummu aliikenumulo bújallowabu umbu? Buu kaane li ayili akaan wahawu unwu wájaahaleni muñowu? 55Kama kele inti akila ammuu añiilawu ata adaajaawu ata siluufasu? Inti Mali ammuu jaawool. Ban kama inti Saak, Suseef, Simoŋ, li Súd kommuu kutuyool? 56Inti kúliinool feh kumbuku taate li ololaal? Kama bay láŋalumulo bújallowabu umbu li sembaasu unsu feh?
57Wahawu unwu li úhiliil kúyinenum li Yéesu. Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Afulofet áluukeneliiti li etaamayi ban abukimuu, li butoŋool.
58Muñeˈe Yéesu akaanut to wah wájaahaleniye wameeŋe, mata ésukayi éyinenut li akila.
14Eketayi yata Saŋ Batiis
1No unnu, Elod alako nomuu águubelunaalawu ata Gálile, li ajam li kulob mata Yéesu. 2Muñeˈe li aan kulokaabuku koola:
— Laalu Saŋ Batiis. Layitowuuyitowul li kaketumuu. Wahawu unwu újimuu li abaj sembe sata kakaan wah wájaahaleniye.
3Elod lajoojok no Saŋ ajenk ban li aŋalool akul̥, mata Elodiyaas áji, an Elod aŋa’muu akaan aseekool, ban anaale ata atuyool Fílib. 4Elod lakankaan mo, mata Saŋ laanoosaan:
— Loon Eluwaayi yata Móyiis elobumuu, colut min uŋa’ Elodiyaas ukaan aseeki.
5Elod li afañeen min amuk Saŋ, bale li ákoli ésukayi, mata bukanabuku kujoojok Saŋ loon afulofet.
6Bale nan hunakahu hawayil̥enumuu kabukiyaku kata Elod húliiŋumuu, ásungutaawu ata Elodiyaas li agom hákil ésukayi yan Elod áhooñulumuu, li súum Elod ŋáa’. 7Elod li anuu aan fan asen ásungutaawu wahoowah wan ammuu al̥awool. 8Elodiyaas li atiken ásungutaawu oola min aan Elod:
— Usénulom taate li buyinjaay húkowahu hata Saŋ Batiis!
9Nan ásungutaawu alobumuu áyiiyawu Elod loon muñaˈa, li jokool ŋáa’. Bale hunuulahu han anuulumuu hákil bukanabuku kan áhooñulumuu, li hújiwool li alob min kusen ásungutaawu húkowahu hata Saŋ Batiis. 10Mal̥egen li aboñ kujow kúfalenul húkowahu hata Saŋ Batiis li hukul̥ahu. 11Li kúŋalul húkowahu hata Saŋ Batiis li buyinjaay kujow kusen ásungutaawu, min aŋa’ ho ajow asen jaawool. 12Kúgoomaku kata Saŋ li kubil kuŋa’ ehuluŋayi yoola kujow kuhok, ban li kujow kulob Yéesu wahawu wabajumuu feh.
Yéesu li ákuumen bukan koono sínjunne hutok
(Maak 6:30-44; Lík 9:10-17; Saŋ 6:1-14)
13Nan Yéesu ajamumuu wahawu wabajumuu Saŋ Batiis, li aŋa’ busaana min ayinno tan alakomuu ajow balewool boot ban wayitowe. Bale nan búsukabu bujamumuu, li búfulumul li sísukasu, bujow koot bunabenool. 14Nan Yéesu áwalowulumuu li busaanaabu, li ajuk búsuk báamak, li áyiyen min afaken kásomutumuu li buko.
15Li líiŋ kátiimaku, kúgoomaku kata Yéesu li kúlohulool min koonool:
— Baabe wayitowayito ban banakabu bujone. Ulob búsukabu min bujow boot li sísukasu mantee li kunoom bo wah kutiñ.
16Bale Yéesu li aaniil:
— Jakum kuyok li ejow. Jiseniil bukuluul humumuul kutiñ.
17Li koonool:
— Kúmbuulu hutok bale jooke taate, li muwol múl̥uba.
18Yéesu li aaniil:
— Jíŋalulom kúmbuuluwaku li muwolamu taate.
19Muñeˈe nan kúŋalulumuu Yéesu kúmbuuluwaku li muwolamu, li aan búsukabu bubah li mahosamu. Nan bubahumuu, li aŋa’ kúmbuuluwaku hutokayi li muwolamu múl̥ubaamu, ban li ateb kúkilool ajooŋoo haatiya emitayi, min asal Ateemit. Fúlum tó, li amuncul kúmbuuluwaku asen kúgoomaku koola min kugaben ko búsukabu. 20Bukanabuku feh li kutokoñ kujow kufooñ, min kúgoomaku kuwomen kumunculaku kasaŋomuu, kujow kuyok kumeeŋen utekel woono kuŋen li úl̥uba kuteb kújowetum. 21Ban kánayinaaku katokoñumuu kúmbuuluwaku li siwolasu kuyilo kúliiŋ sínjunne hutok. Ban kaalaabuku li bañiilabu kucobuti ló.
Yéesu li akak li malamu min ajow
22Nan yaane fúlum tómuu, Yéesu li atuuŋ kúgoomaku koola kújufo li busaana, min kujow ló boot kageb kaaka húwajahu, min akila alob búsukabu min buyiisoo. 23Nan Yéesu alobumuu búsukabu min buyiisoo aban, li aŋito li huyuuy ajow al̥aw ló balewool. Banakabu li bujon, akila buloŋe ló liwoonool. 24Bale emmuu busaanaabu bo báloyiye katantaku, kulambajaku li kunaak kufamb bo, mata bulallaaj élusayi. 25Muñeˈe nan banakabu bulakomuu kákatenul, Yéesu li ájowum koot li malamu ajooŋoo ban kúgoomaku koola kulakomuu. 26Nan kúgoomaku kujukumuu Yéesu li abil koot li malamu, li kúkoli ŋáa’ min koon:
— Afúlafu’!
Li kúluulen, mata kúkolikoli. 27Bale Yéesu li ayaan aaniil:
— Sákoluul, jítik, laalu ínje.
28Muñeˈe Fiyeel li aanool:
— Amaaŋen, nokoomuu loon mal̥egen awu, kama ulobom min ibilum li malamu li koot boot buya.
29Yéesu li aanool:
— Ubil.
Mal̥egen Fiyeel li áwalowumul li busaanaabu min ájowum koot li malamu ajooŋoo ban Yéesu alakomuu. 30Bale nan Fiyeel ajukumuu kaanaku búlusabu bululluuk, li ákoli. Nan ákolimuu, li átoŋ ayooko li malamu. Li akaaw butiya aan Yéesu:
— Amaaŋen, ufakenom!
31Yéesu li ayaan atooken ájokulool, ban li aanool:
— Mo káyineni kukite kutiti! Wáa újiye li úwettoo?
32Muñeˈe nan kújufomuu buko kúl̥uba li busaanaabu, búlusabu li buyaan buweelen. 33Bukanabuku kalakomuu li busaanaabu li kúkuntuŋ hákil Yéesu min kumanenool koon:
— Li mal̥egenamu awu ommuu Añiilawu ata Ateemit!
Yéesu li afaken kásomutumuu li etaamayi yata Genesalet
34Nan Yéesu li kúgoomaku koola kulimbumuu húwajahu, li kúliiŋ li etaamayi yata Genesalet. 35Muñeˈe nan bukanabuku kakin bomuu kuhaasumuu Yéesu, li kuheben bukanabuku feh kakinumuu li sísukasu sata halaabahu unhu jow kujam. Li kúŋalul Yéesu bukanabuku kásomutumuu feh. 36Li kuyaakoo Yéesu mantee li akat kásomutumuu min kugo’ kabeyaku bale kata kañaku koola. Mal̥egen kago’ komuu feh li kufak.
15Yéesu li ahoy múkaaniinamu manabutumuu li húnongumahu hata Ateemit
1Muñeˈe Kufaaliisiyeŋ li Kaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis, li kúfulumul Yeelusalem kubil kutook Yéesu min kugel̥l̥enool koonool:
2— Kama wáa újiye kúgoomaku kooli li kunaak kuhuusul múkaaniinamu mata situubawolaal sihaan? Mata kúfoseliit kuŋeniil kútowum kutiñ.
3Yéesu li aaniil:
— Bukuluul wáa újiye li jinaak jihoy banab li eluwaayi yata Ateemit, min jinaak jinab li múkaaniinamu mooluul? 4Ateemit laane: «Uluuken atuubayi li jaawi15:4 Húwuyahu 20:12; Dótelonom 5:16; Kata Efées 6:2.» Li aan foof: «An alobumuu kulim kajakut aya li atuubawool mantee foof li jaawool, laate amuki15:4 Húwuyahu 21:17; Lebetik 20:9.» 5Bale bukuluul li jinaak joon bukanabuku kulob situubayiil li sijaawiil kooniil: «Wahawu wan eeteenumuu iŋa’ min ilambenuul, wo liŋalumuu isen Ateemit.» 6Min lako anawu ummu muñeˈe asohulawut min aluuken sibukoolawool. Muñowu jíkajenummuu hulimahu hata Ateemit, min jijok jak múkaaniinamu mooluul. 7Min jíhoolo muñowu! Esay ammuu afulofet lakonkooŋ li bukuluul, nan aanumuu:
8«Esúkayi inyu li utumiil bale kuluukenumom.
Bale uyinumiil ulet lí ínje maayeet tuf.
9Kamanenaku kan kumanenewommuu hin
kakaal̥o,
mata siluwaasu san kukittenemuu bukanabuku,
loon eenimuu sata Ateemit, siluwa sata bukan15:8-9 Esay 29:13; Esekiyel 33:31; Maak 7:6.»
Wahawu wakaanemuu an ásetaati hákil Ateemit
10Fúlum tó, Yéesu li ahooñul ésukayi min aaniil:
— Jijantenom jak ban li jínaanum. 11Inti wah wan an atiñe, wo woote úji li eeni lasikosiko hákil Ateemit, bale wahawu wáfulumulemuu li butumool.
12Muñeˈe kúgoomaku kata Yéesu li kúkoojulool min koonool:
— Luhaasumuu oon kulimaku kan Kufaaliisiyeŋaku kujamimuu li ulob kúsengiyiisengi?
13Yéesu li aaniil:
— Anuunuken anoowan an Atuubawom ammuu haatiya al̥ukut, fan aluuci. 14Jikatiil bo. Laalu bukan káfuume kayabe hákil bukan káfuume boot min kúhiisiil bútinabu! Ban an áfuume ajowumuu ayab hákil afaalool áfuumandiin boot min áhiisool bútinabu, buko kúl̥uba feh fan kulo li buwokaay.
15Muñeˈe Fiyeel li aan Yéesu:
— Ukíttenoli bukittenoolumabu umbu waa bulobe.
16Yéesu li aaniil:
— Kama bukuluul foof jiyiliwolut jínaanum? 17Jihaasut joon wah wanokene li butum, fan ujow boot li halahu, ban li ujowi li siŋam? 18Bale wah wáfulumulo li butum li buyinumabu ubilume, ban wahawu unwu ukaanemuu an min eeni lasikosiko hákil Ateemit. 19Mata li buyinumabu uyinoolawu wajakutaawu úfulumulemuu: jamuk bukan, kahinten anaale alet ooli, húfulo an an jiyabowut, ékuwet, émalimiñ, li kúloboo. 20Wahawu unwu ukaanemuu an min eeni lasikosiko hákil Ateemit, bale inti hutiñ bafosut kuŋen.
Yéesu li afaken jísungute jata anaale alet Asuwif
21Fúlum tó, Yéesu li ajow boot halaabahu hata sísukasu sata Tiil li Sidoŋ. 22Muñeˈe li baj anaale áfulumulo halaabahu unhu hata Kanaan abil boot bata Yéesu, áliiŋul li al̥okoolool butiya aanool:
— Amaaŋen, ubonket úyiyenom, Añiil ata Dayit! Asúngutaawu úmbaam buyinum bajakut bújufowool, li buyokenool ŋáa’!
23Bale Yéesu abagut. Kúgoomaku koola li kúkoojulool min koonool:
— Oonool alaañ, mata ummu min akaawemuu butiya ánabul li ololaal.
24Yéesu li aan:
— Líboñuliboñul boot li bukanabuku bale kata Isilayeel kanokoomuu li kúgalalaan kájime.
25Bale anaalaawu li abil ákuntuŋ hákil Yéesu min aanool:
— Amaaŋen, ubonket ulambenom!
26Yéesu li aanool:
— Colut min an aŋa’ hutiñahu hata bañiilabu utahen bajangiyabu batitabu15:26 Sijangi: Naanaŋ Kusuwifaku kunaanaak kuhooñ bukanabuku kaletumuu Kusuwif sijangi.
27Anaalaawu li aanool:
— Amaaŋen, lukooŋe. Bale maayeet bajangiyabu batitabu butiñetiñ bafoyabu bálowumulemuu li uyinjaayawu wata kata so.
28Muñeˈe Yéesu li aan anaalaawu:
— Anaale, mo káyineni kukite kuluuk! Jow kaani loon ufañumuu.
Asúngutaawu ata anaalaawu li ayaan afak.
Yéesu li afaken kúsomuta kameeŋe
29Yéesu li áfulum tó min ajow boot bata katantaku kata húwajahu hata Gálile. Alíiŋ, li ajow aŋito li huyuuy ajow abah ló. 30Muñeˈe búsuk báamak li búkoojulool. Li kúŋaloolul utankiñ, li bukan kakaje, li bukan káfuume, li kukumb, li kúsomuta kukee kameeŋe. Nan kúliiŋulumuu li kuwaleniil li kootaku kata Yéesu min afakeniil. 31Muñeˈe búsukabu li busego ŋáa’ nan kujukumuu kukumbaku li kúlobul, utankiñawu li ufak, kakajumuu li kujow jak, káfuumumuu li kujuk. Li kúbinken Ateemitawu ata Isilayeel.
Yéesu li ákuumen bukan koono sínjunne sibakii
32Muñeˈe Yéesu li áhooñul kúgoomaku koola min aaniil:
— Líyiyenyiyen bukanabuku umbuku. Mata muñeˈe baje kunak kúhaaji buko taate lí ínje, ban kubajut muñeˈe wah wan kóomi li kutiñ. Ifañut min ilaañeniil kúbalo macaalete, jakum bil kulo li bútinabu.
33Kúgoomaku koola li kugel̥l̥enool koonool:
— Bay luyilowaale úŋalumulaal kúmbuulu kafame kayilo kúkuumen búsuk báamak loon umbu, baabe ban wayito muñeˈe?
34Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kúmbuulu keem jooke?
Li koonool:
— Kúmbuulu hutok li kúl̥uba jooke, li muwol mafamut.
35Muñeˈe li aan búsukabu bubah teetaam. 36Nan búsukabu bubahumuu, Yéesu li aŋa’ kúmbuuluwaku hutok li kúl̥ubaaku li muwolamu, min asal Ateemit aban, li amuncul asen kúgoomaku. Kúgoomaku li kuŋa’ kumunculaku kugaben búsukabu. 37Buko foofiil feh li kutokoñ kujow kufooñ. Kúgoomaku li kúwomenul kumunculaku kasaŋomuu kukaan li utekel kujow kumeeŋen woono hutok li úl̥uba kuteb kújowetum. 38Katokoñumuu kúmbuuluwaku li muwolamu koono sínjunne sibakii, ban kanaalaabuku li bañiilabu kucobuti ló. 39Muñeˈe nan Yéesu alaañenumuu búsukabu búbalo aban, li ájufo li busaanaabu min ajow boot halaabahu hata Magadan.
16Kufaaliisiyeŋaku li Kusaduusiyeŋaku li kulob Yéesu mantee li áhiisiil búhiisenum báfulumulo li emitayi
1Kufaaliisiyeŋaku báhiise kaanaku sembaasu soola li Ateemit sibilumulo. 2Bale Yéesu li aaniil:
— Banakabu bujowumuu bukotoo, li jóonul: «Kajom banakabu fan búsuum, mata babbaj banak émunduŋo.» 3Líiŋumuu li bújom bíb, li jóonul: «Emitayi fan élaalul li búlus ló, mata el̥enl̥em.» Bukuluul min emitayi enokoomuu bale, jiyilimuu jilaso min jihaas. Bale jiyilaat jilaso min jihaas kúhaasumaku kata taŋayi16:2-3 Sakee li síliibalasu sihaanasu sibajut kulimaku unke. 4Bukanabuku kata muñeˈe kajakutumuu ban kútuulut Ateemit, kóomi li huŋes min kujuk búhiisenum bájaahaleniye. Bale let kujuk búhiisenum bakee bájaahaleniye bábuto li wahawu wabajumuu Sonaas.
Ban Yéesu li akatiil to min ajow.
Yéesu li alob mata kákaanum baliikenelabu baletumuu mal̥egen
5Nan kúgoomaku kulakomuu li kulimb boot kageb kaaka húwajahu, li kumojen kuŋa’ kúmbuulu. 6Yéesu li aaniil:
— Jijuke to ban li jíkaanum élebiilayi.
7Muñeˈe kúgoomaku li kunaak koon li uyinumiil:
— Min úŋalulootaalumuu kúmbuulu, mó mújimuu li alob loon muñowu.
8Emmuu Yéesu lahaase kayinoolaku kooliil, li agel̥l̥eniil aaniil:
— Wáa újiye li joono li elob mata min jíŋaluloot kúmbuulu? Mó káyinenuul kukite kutiti. 9Kama boot muñeˈe jínaanumolut? Jiwayil̥owut mata kúmbuuluwaku hutokayi kagabenimuu bukanabuku koono sínjunne hutokayi, li utekel woono weem jitebumuu jíjowetum wan kúmbuuluwaku kasaŋomuu kumeeŋenumuu? 10Jiwayil̥owut foof kúmbuuluwaku hutok li kúl̥ubaaku kagabenimuu bukanabuku koono sínjunne sibakii, li utekel woono weem jitebumuu jíjowetum wan kúmbuuluwaku kasaŋomuu kumeeŋenumuu? 11Kama buu kaane jiyilaat jínaanum kaanaku ilet li elobuul mata kúmbuulu? Jíkaanum élebiilayi yata Kufaaliisiyeŋaku li Kusaduusiyeŋaku.
12Muñeˈe kúgoomaku li kukit kúnaanum kaanaku Yéesu alakowut elobiil mata min kúkaanum élebiilayi yaŋaleyimuu min kaan kúmbuulu, bale mata baliikenelabu bata Kufaaliisiyeŋaku li Kusaduusiyeŋaku.
Fiyeel li alob aan Yéesu ammuu Afakenaawu
13Nan Yéesu áliiŋumuu li halaabahu hata Sesaale Fílib, li agel̥l̥en kúgoomaku koola aaniil:
— Kama bukanabuku koone ayi ammuu Añool-An?
14Kúgoomaku koola li koonool:
— Kukee koone akila ammuu Saŋ Batiis. Kaabuku li koon akila ammuu Elí. Kukee foof li koon akila ammuu Selemi, mantee foof akee li kufulofetaku.
15Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Yoo, bukuluul li joon ínje emmuu ayi?
16Simoŋ Fiyeel li aanool:
— Awu ommuu Kilisita, Añiilawu ata Ateemit aloŋumuu.
17Yéesu li aanool:
— Awólo Simoŋ, añiil ata Sonaas, mata inti an áhiisi wahawu unwu, bale Atuubawom ammuu haatiya. 18Bale ínje foof boot min eeni, awu ommuu Fiyeel, húlankiinahu. Li húlankiinahu unhu léemimuu li iteef Ejanguwayi16:18 Ejanguwayi: Ejanguwayi yo yommuu bukanabuku feh káyinenumuu li Yéesu yúmbaam. Sembaasu sata eketayi let siyili li Ejanguwayi inyu wahoowah. 19Fan iseni sikul̥umasu sata Jáyiiyaju jata Ateemit. Wahoowah wan úñeyiyene li etaamayi, fan úñeyiyeni li emitayi. Wahoowah foof wan úñeyiyenut li etaamayi, let úñeyiyeni li emitayi.
20Fúlum tó, Yéesu li anuuloo kúgoomaku koola aaniil jakum kulob an koonool akila ammuu Afakenaawu.
Yéesu li alob mata eketayi yoola li kayitowulaku koola li eketayi
21Yaan no unnu, Yéesu li átoŋ alob kúgoomaku koola aaniil:
— Boot min ijow boot Yeelusalem min ílaam ŋáa’ li kuŋen kata kunahaanabuku, li kata huhaanaahu hata élambaayi, li kata kaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis. Ban fan kúji li kumukom. Bale li hunakahu húhaajutahu, fan iyitowul li eketayi.
22Muñeˈe Fiyeel li aŋalool kúfu’ li kakaŋ min alobool aanool:
— Ateemit ajow afooyi, Amaaŋen! Wahawu unwu jakum ubaji!
23Bale nan Yéesu átiiwowulumuu li aan Fiyeel:
— Ulóyiyom, Sayitaane16:23 Sayitaane: Yéesu aanut Fiyeel ammuu Sayitaane, bale kulimaku kan Fiyeel alobumuu Yéesu, kulim kata Sayitaane. Awu ummu li káhilom íkaanum húfañumahu hata Ateemit. Mata uyinoolut loon Ateemit ayinoomuu, bale luyinooyinoo loon bukanabuku kuyinoomuu.
Kanab li Yéesu lásengisengi
24Nan fú’ tómuu, Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— An afañumuu min ánabul lí ínje, li akat kayinoo mata buloŋool. Ateb ekuluwaayi16:24 Ekuluwaayi: Tan an ayilo álaam mantee li aket boot li Yéesu yoola, min ánabul lí ínje. 25Mata an aŋesumuu kafaken buloŋool, buloŋabu bábaneliitumuu fan bufakool. Bale an aketumuu mata ínje íji, fan abil abaj buloŋ bábaneliit. 26Jáliŋ buu yoom to, an babaje wahawu feh wata adunaayi, ban li aŋa’ yaalayi yoola min acaam? Mantee foof, waa an ayilo aŋa’ min ahal boot mata yaalayi yoola? 27Mata Añool-An ummu li abil li máyiineniyamu mata Atuubawool li emalakaayi yoola ló. Fan acaam anoowan nab li waa lakaanumuu li buloŋabu boola. 28Li mal̥egenamu fan ilobuul, kukee li bukuluul káamimee taate, let kuket buko bajukut Añool-An li abil li Jáyiiyaju joola.
17Yéesu li ábutoo min aleñ loon banak
1Muñeˈe nan jowe bajumuu kunak koono hutok li hano, Yéesu li aŋa’ Fiyeel, li Saak, li Saŋ ammuu atuyawu ata Saak, kujow boot li huyuuy hagimbe kujow kulako bo baleyiil. 2Nan kúliiŋ dómuu, Yéesu li ábutoo hákiliil. Buulabu boola li buleñ loon banak. Wañawu woola li uhiit falala’. 3Li kulako to, Móyiis buko li Elí li kúfululiil, min kulako elob li Yéesu. 4Muñeˈe Fiyeel li aan Yéesu:
— Amaaŋen, jaajak min ulakowaal taate. Ufañumuu li ikaan úfooyum úhaaji, kakee boot li awu, kaaku boot li Móyiis, kaaku boot li Elí.
5Nan Fiyeel alakomuu elobayi, kafaal kahiite li kúhimeniil. Hulim háfulumulo li kafaalaku li hoon:
— Laalu Añoolom an iboolaatumuu. Buyinumom feh li akila boom. Jijantenool.
6Nan kúgoomaku kujamumuu hulimahu unhu, li kúkoli ŋáa’ min kulo kuŋa’ wuuliil kuya li etaam. 7Yéesu li ajow akoojiil min agoliil, ban li aaniil:
— Jiyito. Sákoluul.
8Kúgoomaku li kuteb kúkiliil, li kujuk to Yéesu balewool.
9Muñeˈe nan kulakomuu káwalowulaku li huyuuyahu, Yéesu li aaniil:
— Jakum jilob an wahawu wan jijukumuu, boot yok nan Añool-An ammuu li ayitenumuli li eketayi.
10Kúgoomaku li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Wáa újiye kaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li kunaak koon: «Elí aate ajand abil?17:10 Malaki 3:23»
11Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu Elí fan abil min alaañen wahawu feh ul̥uul loon naanaŋ. 12Bale fan eenuul Elí labile aban. Bale bukanabuku kuhaasut koon okila, min kukaanool loon súumiilumuu. Mo foof kóomimuu li kubil kubet Añool-An li sílaam.
13Kúgoomaku li kukit kúnaanum koon kama Saŋ Batiis lalakoyiil elob.
Yéesu li afaken añiil áyine atujowe
14Nan Yéesu li kúgoomaku kúhaajiyaku kúlaañulumuu boot ban búsukabu bulakomuu, ánayine akee li ákoojul Yéesu, ban li ákuntuŋ hákilool min aanool:
15— Amaaŋen, ubonket úyiyen añoolom. Latujowetujo, ban lálallaam ŋáa’, mata lalowelo ñameeŋe li sambun, li mal. 16Líjowetumoojowetum bata kúgoomaku kooli, bale kuyilaatool kufaken.
17Yéesu li aan:
— Huwaj, okila bukuluul! Jíyinenut ban li jinaak jíkaandomaayiiñ. Boot min ilako li bukuluul boot yok nay? Kama boot min ímuñuul boot yok nay? Jíŋalulom añiilawu taate.
18Muñeˈe nan kúŋalulumuu añiilawu, Yéesu li anuuloo li sembe buyinumabu bajakutaabu. Li búfu’ li añiilawu áyinaawu, min ayaan afak to.
19Kúgoomaku li kúkoojul Yéesu min kugel̥l̥enool buko baleyiil, koonool:
— Wáa újiye óloli jiyilaat jikesoo buyinumabu umbu bajakutaabu búfu’ li añiilawu?
20Yéesu li aaniil:
— Mata káyinenaku kooluul kafamut. Li mal̥egenamu fan ilobuul, káyinenaku kooluul kutitiyeenumuu loon jikool jata anuunukenawu aaneyimuu mutaad, fan joon huyuuyahu unhu: «Uyinno taatu boot baaba,» li huyinno boot bo, ban wah let uheekuul. 21Bale buyinum bajakut loon umbu, kal̥aw li kamommo bale kuyilo bo kúfulen li an17:21 Sakee li síliibalasu sihaanasu sibajut hulimahu unhe.
Yéesu li alaañen alob mata eketayi yoola li kayitowulaku koola li eketayi
22Li líiŋ hunak hakee nan kúgoomaku kuwooge li etaamayi yata Gálile, Yéesu li aaniil:
— Añool-An fan abeti li kuŋen kata bukan. 23Fan kumukool. Bale fan baj kunak kúhaaji, li ayitenumuli li eketayi.
Li jokiil ŋáa’.
Yéesu buko li Fiyeel li kuhal búhalabu bata Eluufayi yata Ateemit
24Nan Yéesu li kúgoomaku koola kúliiŋumuu Káfeenawum, kayabemuu búhalabu bata Eluufayi yata Ateemit, li kubil kujuk Fiyeel min kugel̥l̥enool koonool:
— Kama anahaanawu ooluul áhaleliit búhalabu bata Eluufayi yata Ateemit?
25Fiyeel li aaniil:
— Feh, lahalehal bo.
Nan Fiyeel anokenumuu li eluufayi, Yéesu li ajand alob li okila aanool:
— Simoŋ, awu buu luyinoole? Kama kúyiiyaku kata etaamayi, li bukay kúyabumemuu búhal? Mantee li bukanabuku kooliil, mantee li ejawoolaayi?
26Fiyeel li aanool:
— Li ejawoolaayi.
Yéesu li aanool:
— Kama bukanabuku kooliil kulet ló li búhalabu. 27Bale awu ujow ubet kabuut li húwajahu. Jiwolaju játinaalaju jan ommuu újokul, li úŋaabul butumabu bata jo. Fan ujuk ló édalam yafame boot li búhalabu boolola bata Eluufayi yata Ateemit. Uŋa’ yo useniil, lako búhalabu boolola kúl̥uba jakum bil ufetaal li buko.
18Anawu ahaŋumuu maluukeni feh li Jáyiiyaju jata Ateemit
1No unnu, kúgoomaku li kúkoojul Yéesu min kugel̥l̥enool koonool:
— Muñowu ayi ahaŋumuu maluukeni feh li Jáyiiyaju jata Ateemit?
2Muñeˈe Yéesu li áhooñul añiil atit, ban li aŋalool akaan li tutiil, 3min aaniil:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, jikatut bomuu bóonowabu booluul min jilaañ jinokoo loon bañiil batit, let jinoken li Jáyiiyaju jata Ateemit. 4Wahawu unwu újimuu an awalenoolomuu ajow anokoo loon jiñiilaju unje, akila ammuu ahaŋ maluukeni li Jáyiiyaju jata Ateemit. 5Ban an ayabumuu boola jak jiñiil jatit loon unje mata ínje íji, ínje humumom layabe boola.
Wahawu wájiyemuu an li ahoofoo
6— An ájimuu akee li umbuku kakitemuu li kúyinen lí ínje, li alo li kahoofoo, anawu ummu kóyumool buko baŋale kaneew kukok li enuy kul̥oofool li ekondo’, ban li kuŋalool kubeten li hal min akeel ló. 7Katek káamak kujow kulako li adunaayi, mata wahawu wakaanemuu ésukayi elo li kahoofoo úji! Li mal̥egenamu, wahawu unwu wóote ubaj, bale katek káamak kujow kulako li anawu ájimuu li ubaj!
8«Li bil nokoo loon kaŋeni, mantee foof kaati kújiyi li ulo li kahoofoo, li ufalen wo ubeten lóyiyi. Kóyume min unoken li buloŋabu bábaneliitumuu li kaŋen kano ló, mantee foof li kaat kano ló, awu babaje uŋen úl̥uba mantee foof woot úl̥uba, ban li ubeteni li sambunasu sáhokoweliitumuu. 9Li bil nokoo loon jíkilaju jooli joote jíjiyi li ulo li kahoofoo, li úkool̥ul jó ubeten lóyiyi. Kóyume min unoken li buloŋabu bábaneliitumuu li jíkil jano ló, awu babaje kúkil kúl̥uba ban li ubeteni li sambunasu sáhokoweliitumuu.
Bukittenoolum bata húgalalaan hájime
10— Jíkaanum! Jakum jibes akee li bukanabuku umbuke kan káyinenaku kooliil lí ínje kulitutumuu. Mata fan ilobuul, li emitayi kumalakaaku kooliil kumbuku nanoonan hákil Atuubawom ata haatiya. 11Mata Añool-An labiibil boot kafaken bukanabuku kájimumuu18:11 Sakee li síliibalasu sihaanasu sibajut hulimahu unhe.
12«Buu jiyinoole? An abajumuu kúgalalaan koono éteemeel, ban hano li ko li hújim, fan akaan buu? Inti fan akat li huyuuyahu kúgalalaanaku kúyii kubakii li kaat li kubakiilaku kasaŋo tomuu, min ajow áŋesul hájimumuu? 13Li mal̥egenamu fan ilobuul, nan ammuu li ajuk ho, fan abaj ésuumahukow li húgalalaanahu unhu haŋ kúgalalaanaku kúyii kubakii li kaat li kubakiilaku kájimutumuu. 14Mo foof Atuubawuul ammuu haatiya afañutumuu maayeet min akee li bukanabuku umbuku, kan káyinenaku kooliil lí ínje kulitutumuu, ájim.
Yéesu li alob buu lommuu ukaan min úlaañenul an áyinene ahoofoole
15— Nokoomuu loon an an jibaje káyinen kano atile li awu, ujow ujukool min ulobool mo bukuluul balewuul. Ajantenimuu, li jilaañ jijamoo. 16Bale ajantenutimuu, li uŋa’ an ano mantee bukan kúl̥uba, min jilaañ jijow jijukool, «bájum hulim hanoohan hammuu hulobi, li lako kuyitowa kúl̥uba mantee foof kúhaaji kumaate nan hulobimuu,» loon Hulimahu hata Ateemit hulobumuu18:16 Dótelonom 19:15. 17Ahoyumuu bajanteniil, ulob mo Ejanguwayi. Ahoyumuu foof bajanten Ejanguwayi, ujokool loon an ákaanumut li Ateemit balewool, mantee foof loon an ajakut.
18«Li mal̥egenamu fan ilobuul, wahoowah wan jíñeyiyene li etaamayi, fan úñeyiyeni li emitayi. Wahoowah foof wan jíñeyiyenut li etaamayi, let úñeyiyeni li emitayi.
19«Fan ilaañen eenuul, bukan kúl̥uba li bukuluul kujamoomuu li etaamaye min kul̥aw wah, Atuubawom ammuu haatiya fan aseniil wo. 20Mata tan bukan kúl̥uba mantee foof kúhaaji kujoje li kajawaku kúmbaam, ínje ummu li tutiil.»
Bukittenoolum bata aloka afañut abonket afaalool
21Muñeˈe Fiyeel li ákoojul Yéesu min agel̥l̥enool aanool:
— Amaaŋen, ñoono ñeem leete ibonket an, akila bafete lí ínje? Mantee fan ibonketool boot ñoono ñatok li ñál̥uba?
22Yéesu li aanool:
— Let eeni boot ñoono ñatok li ñál̥uba bale. Bale fan ubonketool boot yok ñoono kúyii kúhaaji li kuŋen, ñoono ñatok li ñál̥uba. 23Mó mújimuu, Jáyiiyaju jata haatiya jiyilo jikittenooli li áyii afañe ayoob min ahaas butumbuu anoowan li kulokaabuku koola kaakumuu ebajayi yoola, aakool. 24Nan áyiiyawu átoŋumuu kacobaku, li kúŋalulool akee aakenool similiyoŋ sameeŋe. 25Bale emmuu anawu ummu abajut wahawu wan ammuu aŋa’ min alaañen ecaagenayi yoola, áyiiyawu li alob mata min kujokool okila li aseekool li bañoolool ló, li wahawu wan abajumuu feh, kunoomen loon emiikeel min kulaañen ecaagenayi yan aakenumuu áyiiyawu. 26Muñeˈe alokaawu li ajow ákuntuŋ hákil áyiiyawu min ayaakoolool aanool: «Ubonket unaakom jakee. Fan ilaañeni ecaagenayi yan eekimuu feh.» 27Ayíiyawu li áyiyen alokaawu oola bil gay, li akatenool, ban li abonketool ecaagenayi yan aakenoolumuu.
28«Nan alokaawu ummu áfulum tómuu, li afam li afaalool aloka akee aakenool sídalam safamut. Li ajokool agak ban li aanool: “Ulaañenom ecaagenayi yan ookommuu!” 29Muñeˈe afaalool li ákuntuŋ hákilool, min ayaakoolool aanool: “Ubonket unaakom jakee. Fan ilaañeni ecaagenayi yan eekimuu!” 30Bale alokaawu li ahoy, min aŋalool ajow akul̥ boot yok nan ammuu li alaañenool ecaagenayi yan aakoolumuu. 31Nan kuloka kaabuku kata áyiiyawu kajukumuu wahawu wabajumuu, li jokiil ŋáa’. Muñeˈe li kujow kukitten áyiiyawu wahawu wabajumuu feh. 32Muñeˈe áyiiyawu li áhooñul alokaawu aakeneenoomuu sídalamasu áliiŋul li aanool: “Awu aloka ájakaatiye! Libonketibonket ecaagenayi yan ookenommuu, mata luyaakoolonyaakoo. 33Kama awu ooteenut foof úyiyen afaali loon ínje humumom íyiyenimuu?” 34Ayíiyawu huuñool li hulit ŋáa’. Li aŋalool asen kata hukul̥ahu kutek boot yok nan ammuu alaañen ecaagenayi yan aakenoolumuu.
35«Muñaˈa foof Atuubawom ata haatiya ammuu abil akaanuul, an li bukuluul bahoye babonket li buyinumool feh an atile li akila.»
19Yéesu li alob mata búyabo li mata kaban búyabo
1Nan Yéesu abanumuu elobayi yata kulimaku unku, li ájowum li etaamayi yata Gálile alo li yata Súde, kageb kaaka katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ. 2Búsuk li bunab li akila. Li afaken to kásomutumuu li buko.
3Kufaaliisiyeŋ kakee li kufañ kubuutoo Yéesu, li kúkoojulool min kugel̥l̥enool koonool:
— Mantee eluwaayi yonsoon ánayine layilo aan aseekool ábalo, mata wahoowah úji?
4Yéesu li aaniil:
— Kama jijangawut Hulimahu hata Ateemit haanumuu «Li húkitumahu, Ateemit láwuwenwuwen ánayine li anaale?19:4 Húkitumahu 1:27; 5:2» 5Ban li aan «Wahawu unwu újimuu ánayinaawu fan áfu’ bata atuubawool li jaawool, min ajow kukin li aseekool, min buko kúl̥uba kulaañ kulako an ano?19:5 Húkitumahu 2:24» 6Min lako muñeˈe kulet bukan kúl̥uba, bale an ano. Kama jakum an ayiis bukan kan Ateemit áginnoole.
7Kufaaliisiyeŋaku li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Kama muñowu wáa újimuu Móyiis li asen eluwa yaane, ánayine áatimuu aan aseekool ábalo, laate akiic eleetal yata kakatoo asenool?
8Yéesu li aaniil:
— Mal̥aal̥amu mata uyinumawu wooluul mújimuu Móyiis li akat bo min jinaak jikatoo li kuseekuul. Bale li húkitumahu, nokooleenut loon muñaˈa. 9Bale ínje fan eenuul, ánayine aanumuu aseekool ábalo, ban lakowut anaalaawu ánayine akee ahintenool, min áyabul anaale akee, ánayinaawu ummu lahintenhinten anaale alet oola.
10Muñeˈe kúgoomaku koola li koonool:
— Kaanumuu loon muñaˈa éemi li nokoo ánayinaawu hákil aseekool, kama haŋe majak ulako to bayabut.
11Yéesu li aaniil:
— Inti bukanabuku feh kuyilo kukaan loon kulimaku unku kulobumuu, bale bukanabuku kan Ateemit asenumuu kayile min kukaan loon kulobumuu. 12Baje wah wájiye bukan kameeŋe li kulako to muñaˈa bayabut. Kukee káwuwiil, kaabuku bukan kukaaniil mo, kaabuku buko koone let kuyab mata Jáyiiyaju jata haatiya jíji. An ayilimuu akaan loon kulimaku unku kulobumuu, li akaan.
Yéesu li ásooniyen bañiilabu batitabu
13Muñeˈe bukan li kúŋalul bañiil boot bata Yéesu, mantee li aŋa’ kuŋenool awalen li buko min al̥aw. Bale kúgoomaku koola li kutalen bukanabuku káŋalulumuu bañiilabu. 14Yéesu li aan kúgoomaku:
— Jikat bañiilabu min bubil búmbaam. Jakum jíhiliil kubilum. Mata Jáyiiyaju jata Ateemit jata bukanabuku kanokoomuu li buko.
15Fúlum tó, Yéesu li aŋa’ kuŋenool awalen li buko, ban li ajow.
Yéesu li alob buu ebaj ákoyileniwummuu
16Li líiŋ hunak hakee, ánayine akee li ákoojul Yéesu min agel̥l̥enool aanool:
— Anahaan, waa leete ikaan wajake min ibaj buloŋabu bábaneliitumuu?
17Yéesu li aanool:
— Wáa újiye li ugel̥l̥enom mata wah wajake? An ano bale ajake. Ufañumuu min unoken li buloŋabu bábaneliitumuu, ukaan loon eluwaayi yata Móyiis elobumuu.
18Anáyinaawu li agel̥l̥en Yéesu aanool:
— Eluwa yay?
Yéesu li aanool:
— Eluwaayi yaanumuu: «Jakum umuk an. Jakum uhinto li anaale mantee li ánayine alet ooli. Jakum úkuwet. Jakum úmal uya li an. 19Uluuken atuubayi li jaawi. Loote ufañ afaali an loon awu humumi ufañoolomuu19:19 Húwuyahu 20:12.»
20Anáyinaawu li aan Yéesu:
— Wahawu unwu feh likankaan wo. Waa umite usaŋowom?
21Yéesu li aanool:
— Ufañumuu min ulako an anabe hákil Ateemit, ujow újula wahawu feh wan ubajumuu, min uŋa’ sídalamasu ugaben esukateenayi. Fan ubaj hubaj li emitayi. Banumuu, li ubil únabul lí ínje.
22Bale nan ánayinaawu ajamumuu kulimaku unku, li áyiyenoo ábalo, mata lakankaan usaanum wáamak.
23Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, séngisengi ŋáa’ min usaanum unoken li Jáyiiyaju jata Ateemit. 24Boot min ilaañen eenuul, séngisengi min eñonkom énokenum li ésuuh yata ekikum, bale haŋ másengi ŋáa’ min usaanum unoken li Jáyiiyaju jata Ateemit.
25Nan kúgoomaku kujamumuu kulimaku unku, li kusego ŋáa’, min kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Kama muñowu ayimaa ayilo afakeni?
26Yéesu li ajukeliil, ban li aaniil:
— Li bukanabuku, an ayilaat afakenoolo, bale bajut wah waheeke Ateemit kakaan.
27Muñeˈe Fiyeel li aan Yéesu:
— Fan ujanten! Alóli jíkatuukatul bo wáholi feh min jínabul li awu. Muñowu waa jóomi li jibaj to?
28Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, nan Añool-An ammuu li abah li efenjeŋayi yoola yáyiineniyaayi nan wahawu feh wommuu ulaañen uwunkulo, bukuluul kuŋen li kúl̥ubaaku jánabulumuu lí ínje, fan jibah foof li sifenjeŋ min jitiib utoŋawu kuŋen li úl̥ubaawu wata Isilayeel. 29Ban an akat bomuu siluufool, mantee kutuyool, mantee kúliinool, mantee atuubawool, mantee jaawool, mantee bañoolool, mantee foof etaamool mata ínje íji, fan abil abaj wahawu unwu feh haŋ to ñoono téemeel, ban foof fan abaj buloŋ bábaneliit. 30Bale kameeŋe li kútinaalabuku fan kulako kúsola. Kameeŋe li kúsolaabuku fan kulako kútinaa.
20Bukittenoolum bata kuloka li etool yata úbiiñ
1— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo li an ata etaam, áfule li bújom bíb ajow huŋes kuloka boot li bul̥ibabu boola bata úbiiñ. 2Li ajamoo li kulokaabuku mata min acaamiil bacaamabu bata etihunaka. Ban li ájowetumiil kujow kulok li bul̥ibabu boola bata úbiiñawu. 3Nan banakabu búlabulumuu, ewaatuwayi etoken li ebaalikenayi baŋeje, ánayinaawu li alaañen áfu’, li ajuk kuloka kukee kabajut bulok, mayitowe li kaayeenaku. 4Anáyinaawu li aaniil: «Bukuluul foof jijow jilok li bul̥ibabu búmbaam bata úbiiñawu min ban li icaamuul bacaam bajake.» Mal̥egen li kuwuj. 5Anáyinaawu li alaañen áfulul, banakabu bayitene, li bo foof bakel̥e, li alaañen akaan manolamu. 6Muñeˈe nan banakabu bufañumuu kálus, ánayinaawu li áfulul boot bata kaayeenaku, li alaañen ajuk to kuloka kukee mayitowe. Li agel̥l̥eniil aaniil: «Wáa újiye li joono taatu etihunakaayi feh bakaanut wahoowah?» 7Kulokaabuku li koonool: «Mata bajut an áŋaloli jijow jilokool.» Anáyinaawu li aaniil: «Yoo, kama bukuluul foof jijow jilok li bul̥ibabu búmbaam bata úbiiñawu.»
8«Muñeˈe nan títiimomuu, ánayinaawu ata bul̥ibabu li aan anahaanawu ata kulokaabuku koola: “Uhóoñul kulokaabuku min ucaamiil. Ukítum li kulokaabuku kaŋalimuu búsol ujow úbanum li kútinaalabuku.” 9Mal̥egen kulokaabuku kabilumuu banakabu báluse, li kubil kuyab anoowan bacaam bata etihunaka. 10Kulokaabuku kútinaalabuku kan ajandumuu aŋa’ li kubil, min kuyinoo li koon bacaamabu booliil fan buhaŋ bata kúsolaabuku. Bale anoowan li buko li ayab foof bacaam bata etihunaka. 11Nan kútinaalabuku kuyabumuu anoowan bacaam bata etihunaka, li kúmummunoo mata wahawu wan ánayinaawu ata bul̥ibabu bata úbiiñawu akaanumuu. 12Muñeˈe kulokaabuku kútinaalabuku li koon ánayinaawu: “Kulokaabuku umbuku kan uŋalumuu búsol, ewaatu yano bale kuloke, ban li ucaamiil loon áloli, jálaamumuu etihunakaayi feh li hásufaahu hata banakabu.” 13Bale ánayinaawu li aan akee li buko: “Atuyom, ifetut li awu maayeet. Inti bucaam bata etihunaka lujamoolaye min icaami? 14Uŋa’ bacaamabu buya min ujow. Injé ifañe, li icaam alokaawu ummu ásolaawu le loon awu. 15Kama waa iyilaat ikaan ebajayi yúmbaam loon ifañumuu? Bale waa lutiitii min ikaaniilumuu suum?” 16Mó mújimuu bukanabuku kúsolaabuku fan kubil kulako kútinaa, min bukanabuku kútinaalabuku kulako kúsola.»
Yéesu li alaañen alob mata eketayi yoola li mata kayitowulaku koola li eketayi
17Muñeˈe Yéesu li alako ejow boot Yeelusalem, li aŋa’ kúgoomaku kúfu’ jooliil min aaniil buko li ejowayi:
18— Jijanten! Alolaal ummuwaal li ejow boot Yeelusalem ban Añool-An ammuu li abeti li kuŋen kata huhaanaahu hata élambaayi, li kata kaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis. Fan koon lafeefet min lako boot min aket. 19Ban fan kuŋalool kusen kákaanumutumuu li Ateemit balewool min kulekenool. Fan kuŋa’ kukaluwaas min kutekool, ban li kubaaŋool li ekuluwa. Bale hunakahu húhaajutahu fan ayitowumul li eketayi.
Kal̥awaku kata jaaw ata bañiilabu bata Sebede
20Muñeˈe jaaw ata bañiilabu bata Sebede li ákoojul Yéesu li bañoolool ló, ban li ákuntuŋ hákilool boot kal̥awool wah ukee. 21Yéesu li agel̥l̥enool aanool:
— Waa lufañe?
Anaalaawu li aanool:
— Ulob min bañoolom búl̥uba umbe bil kubah, akee li buko kaŋeni kúli, aahu kaŋeni kamay nan ommuu ulako li jáyiiyaju jooli.
22Yéesu li aaniil:
— Bukuluul jihaasut waa jil̥awe li wo. Mantee jiyilo jihob ejunkayi yata sílaamasu yan ínje emmuu li ihob?
Li koonool:
— Jiyilo jihob yo.
23Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu fan jihob ejunkayi yan ínje emmuu li ihob. Bale mata kabah kaŋenom kúli, mantee foof kaŋenom kamay, inti lí ínje éemi li bilumul. Bale kúbahumaku unku kata bukanabuku kan Atuubawom akaan ko tomuu boot.
24Nan kúgoomaku kuŋenayi kaabuku kujamumuu loon muñaˈa, súumutiil li kutuyaayaku kúl̥ubaaku. 25Muñeˈe Yéesu li áhooñuliil foofiil feh min aaniil:
— Jihaase joon kunahaanaku kata bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool kubabbaj sembe li buko, bukanabuku káamakabuku li kúhiisiil kaanaku sembe kooke. 26Wahawu unwu wootut ubaj li bukuluul. Bale an afañumuu min alako an áamak li bukuluul, laate alako alokaawu ooluul. 27Ban an li bukuluul afañumuu min alako átinaa, alako amiikeelawu ooluul. 28Mo foof Añool-An abilutumuu boot min abaj emiikeel, bale min alako amiikeel. Ban li asen buloŋool bulako búhal boot li bukan kameeŋe.
Yéesu li afaken bukan kúl̥uba káfuume
29Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku koola li kulako ejow kúfu’ li ésukayi yan koonemuu Séliko, búsuk báamak li búnabul li akila. 30Li baj kánayine kúl̥uba káfuume kabahe li kakaŋaku kata bútinabu. Muñeˈe li kujam kaanaku Yéesu ummu li éjowum tó, li kubaŋulo koonool:
— Uyíyenoli, anahaan, Añiil ata Dayit.
31Búsukabu li butaleniil min kooniil kulu. Bale buko li kuhaŋ mabaŋulo koon:
— Uyíyenoli, anahaan, Añiil ata Dayit.
32Yéesu li ayiten ban li ahooñiil, min agel̥l̥eniil aaniil:
— Waa jifañe min ikaan boot li bukuluul?
33Li koonool:
— Anahaan, jifañe min úkaanoli min jinaak jijuk.
34Yéesu li áyiyeniil ŋáa’. Li ago’ kúkilaku kooliil, li kuyaan kujuk ban li kunab li akila.
21Yéesu li anoken li ésukayi yata Yeelusalem
1Nan Yéesu li kúgoomaku, buko báliiŋe li ésukayi yata Betifaase li huyuuyahu hata unuunukenawu wan koonemuu Olíibiye, Yéesu li áhooñul bukan kúl̥uba li kúgoomaku koola min aboñiil, 2aaniil:
— Jijow boot li ésukayi yammuu hákiluul. Nan jommuu jíliiŋ, fan jiyaan jijuk asum ata hulaaha makoki. Jíl̥el̥ul bo ban li jíŋalulom bo. 3An alobuulumuu wah, li joonool: «Amaaŋenawu joke li bo». Fan ayaan akat bo min bubil.
4Wahawu unwu ubabbaj loon afulofetawu alob womuu, nan aanumuu:
5«Joon kata Siyoŋ:
“Jijuke, áyiiyawu ooluul ummu li ebil boot booluul,
ájoobiye buyinum, malemboole li asum aale,
li hulaaha hata asum, hubuk hata asum aale21:5 Esay 62:11; Sakali 9:9; Saŋ 12:15.”»
6Muñeˈe kúgoomaku kúl̥uba li kujow kúliiŋ, li kukaan loon Yéesu alobiilumuu. 7Li kúŋalul asumawu li hulaahaahu. Ban li kuŋa’ wañawu wooliil kutal li úsolawu wata bo, min Yéesu alako ló. 8Bukan kameeŋe li kutal wañawu wooliil li bútinabu. Kaabuku li kúfalenul waan li unuunukenawu, kukaan li bútinabu. 9Bukanabuku kayabumuu Yéesu hákil, li kákibbenoolumuu li kunaak kúwoolen koon:
«Hosanna! Usalaal Añiilawu ata Dayit!
Ateemit ajow ásooniyen anawu abilummuu li kajawaku kata Amaaŋenawu!
Hosanna Ateemit ata haatiya tiya21:9 Ukijenawu 118:25-26!»
10Nan Yéesu áliiŋumuu Yeelusalem, ésukayi feh li écuh min kunaak kugel̥l̥en koon:
— Kama láalu ayi?
11Búsukabu banabumuu li akila li boon:
— Laalu afulofetawu Yéesu. Nasalet láfummulo, li etaamayi yata Gálile.
Yéesu li akesoo kújulawaaku li Eluufayi yata Ateemit
(Maak 11:15-19; Lík 19:45-48; Saŋ 2:13-22)
12Fúlum tó, Yéesu li anoken li Eluufayi yata Ateemit áliiŋ, li akesoo bukanabuku kalako dómuu kájulaaku li hunoomahu. Ban li áhoolul sitaabulasu sata kalakomuu kawecekoolaku kata sídalamasu, li kúbahumaku kata kalakomuu kájulaaku kata síleebaanasu. 13Yéesu li aaniil:
— Hulimahu hata Ateemit hoone: «Eluufayi yúmbaam fan ehooñi eluuf yata kal̥aw.21:13 Esay 56:7; Selemi 7:11» Bale bukuluul li jilaañen yo elako kawokaay kata ékuu.
14Bukan káfuume li bukan kakaje li kubil kutook Yéesu li Eluufayi yata Ateemit, li afakeniil. 15Bale nan huhaanaahu hata élambaayi li kaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis kujukumuu min Yéesu akaanumuu jáahaleni, li min foof bañiilabu bunaake bulobumuu butiya li Eluufayi yata Ateemit boon: «Hosanna! Usalaal Añiilawu ata Dayit!», súumutiil.
16Muñeˈe li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Lujame min kulobemuu?
Yéesu li aaniil:
— Lijame feh. Kama jijangawut kulimaku kata Ateemit kaanumuu:
«Lújiji bañiil batit li kaloŋumuu li kalaah li kusali kasal kata mal̥egen21:16 Ukijenawu 8:3.»
17Fúlum tó, Yéesu li akatiil to min áfu’ li ésukayi ajow boot Betani ajow aŋot bo.
Sembe sata káyinen
18Muñeˈe li bújomabu, Yéesu li alako élaañul boot li ésukayi, bucaa li bujokool. 19Nan alakomuu ejowayi, li ajuk bul̥el̥u li bútinabu. Li ajow boot to. Nan áliiŋ tomuu li ajuk li bul̥el̥uwabu etoj bale. Muñeˈe li aan bo:
— Kale, let ubaj mutiñaay boot nanoonan!
Bul̥el̥uwabu li buyaan busay. 20Nan kúgoomaku kata Yéesu kujukumuu loon muñaˈa, li kusego ŋáa’ min koon:
— Kama buu nokoole bul̥el̥uwabu umbu li buyaan busay to muñowu hi’?
21Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, jibajeenumuu káyinen ban jíwettoolut, let mantee fan jiyili jikaan wahawu wan ikaanumuu bul̥el̥uwabu umbu bale. Bale fan jiyili foof joon huyuuyahu unhu, «Uyinno taatu ujow ulo li husamuwahu,» fan hukaan mo. 22Ban wahoowah feh wan jil̥awe Ateemit li káyinen ló, fan jibaj wo.
Kakaañenaku kata Yéesu
23Muñeˈe Yéesu li ánokenul li Eluufayi yata Ateemit, áliiŋul li alako ló kaliiken ésukayi Hulimahu hata Ateemit. Huhaanaahu hata élambaayi li kunahaanaku kata ésukayi, li kúkoojulool min kugel̥l̥enool koonool:
— Li kakaañen kay lúkaanume wahawu unwu? Ban ayi aseni kakaañenaku unku?
24Yéesu li aaniil:
— Injé foof boot min igel̥l̥enuul hulim hano bale. Jilobom homuu, ínje foof fan ilobuul li kakaañen kay líkaanume wahawu unwu. 25Kama ayimaa asene Saŋ kakaañen kata kábatiise bukan? Mantee Ateemit, mantee bukan?
Muñeˈe li kulako to búwonnoo min koon:
— Oonaamuu, «Ateemit», fan aanolaal: «Kama wáa újimuu jíyinenut li Saŋ?» 26Bale oonaamuu, «Bukan kusenool ko», lootaale úkoliyaal búsukabu, mata foofiil feh kujoojok Saŋ loon afulofet.
27Muñeˈe li koon Yéesu:
— Jihaasut.
Yéesu li aaniil:
— Kama ínje foof let ilobuul li kakaañen kay líkaanume wahawu unwu.
Yéesu li aŋa’ bañiil búl̥uba akaan bukittenoolum
28— Muñowu buu jiyinoole li bukittenoolumabu umbe? Bile baj ánayine abaje bañiil búl̥uba báyine. Li aan átinaalawu: «Añoolom, ujow ulok síyaat li bul̥ibabu bata úbiiñawu.» 29Añiilawu li aanool: «Ifañut.» Bale li fiyo jakee, li ajok li ehaaseen min ajow bulokabu. 30Fúlum tó, ánayinaawu li alob añoolool aahu wahawu wanolawu. Añiilawu li aanool: «Fan ijow, amaaŋen.» Bale abilut ajow. 31Muñowu ayi li buko kúl̥uba akaanumuu wahawu wan atuubawool afañumuu?
Li koonool:
— Atínaalawu.
Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, bukanabuku kayabemuu búhal li bukanabuku káfulowe bomuu muñaˈa fan kujanduul kunoken li Jáyiiyaju jata Ateemit. 32Mata Saŋ labiibil booluul min áhiisuul bútinabu bacolaabu, jíyinenut li akila. Bale bukanabuku kayabemuu búhal li bukanabuku káfulowe bomuu muñaˈa kúyinenyinen li akila. Ban maayeet nan jijukumuu wahawu unwu, jijokut li ehaaseen min jíyinen li akila.
Yéesu li aŋa’ kuloka li bul̥ib bata úbiiñ kál̥afute akaan bukittenoolum
33— Jijanten bukittenoolum bakee: Bile baj an ata etaam al̥uke úbiiñ li bul̥ib. Nan al̥ukumuu úbiiñawu aban, li ateef hukalab áwooñen bul̥ibabu. Ban li awok tan ammuu anaak al̥uuten kúul̥aku kata úbiiñawu, ban foof li ateef káfooyum kagimbe. Nan abanumuu feh, li akat bul̥ibabu li kuŋen kata kuloka úbiiñ min bil kunaak kucaamool to joola, min akila ajow kañaahoo.34Muñeˈe nan taŋayi yata kabajaku kata ébiiñayi élehenulumuu, ánayinaawu ata bul̥ibabu li aboñ kulokaabuku koola boot bata kulokaabuku kata úbiiñawu, mantee li kúsenulool joola li ébiiñayi. 35Bale nan kulokaabuku kata ánayinaawu kúliiŋumuu, kulokaabuku kata úbiiñawu li kujokiil, akee li kutekool, aahu li kumukool, áhaajutawu li kutekool kuyitik kumuk. 36Anáyinaawu ata bul̥ibabu li alaañen aboñ kuloka kukee kahaŋe mameeŋ kútinaalabuku. Bale kulokaabuku kata úbiiñawu li kumit kukaaniil loon kukaanumuu kaabuku. 37Li húbanumahu, ánayinaawu ata bul̥ibabu li aboñiil añoolool min ayinoo li aan: «Manooman fan kusuu añoolom.» 38Bale nan kulokaabuku kata úbiiñawu kujukumuu añiilawu, li kúsuumenoo koon: «Añiilawu ammuu li atowowool ummu. Jibil umukaalool min uŋalaal bútowowabu boola ukilaal.» 39Mal̥egen li kujok añiilawu kúfuletum tíyaŋ bul̥ibabu, ban li kumukool. 40Muñeˈe nan ánayinaawu ata bul̥ibabu bata úbiiñawu ammuu li álaañul, buu laate akaan kulokaabuku umbuku kata úbiiñawu?
41Li koonool:
— Fan ámukikoo kulokaabuku umbuku kata úbiiñawu kúl̥afutaaku. Ban li aŋa’ bul̥ibabu bata úbiiñawu asen kuloka kukee kooken, kaate kunaak kusenool joola li ébiiñayi taŋayi yata yo.
42Yéesu li aaniil:
— Kama jímusut jijanga li Hulimahu hata Ateemit haanumuu:
«Huyitikahu humum ho han kuteefaabuku koonumuu hujakut,
ho hubile huhaŋumuu májaliŋ kaaku feh21:42 Ukijenawu 118:22; Esay 8:14; 28:16; Maak 12:10; Lík 20:17; Bakaanelabu 4:11; Kata Lom 9:33; 1 Fiyeel 2:6.»
Laalu búkaanum bata Amaaŋenawu,
wah wásuume ŋáa’ bajuk li kúkilolaal!
43Wahawu unwu újimuu fan eenuul, Jáyiiyaju jata Ateemit fan jiyabi li kuŋenuul, min jiŋali sen bukan kaate kútuul Hulimahu hata Ateemit.
44An alomuu li huyitikahu unhu, fan ayiisoo feh, ban huyitikahu hulomuu li an, fan hugunjool feh21:44 Síliibal sakee sihaan sibajut hulimahu unhe.
45Nan huhaanaahu hata élambaayi, li kufaaliisiyeŋaku kujamumuu bukittenoolumabu boola, li kúnaanum koon Yéesu buko lalobe li buko. 46Muñeˈe li kulako huŋes bútin boot min kujok Yéesu, li kúkoli búsukabu, mata bukanabuku kujokoojok loon afulofet.
22Yéesu li aŋa’ búyabo akaan bukittenoolum
1Yéesu li alaañen aŋa’ bukittenoolum min alob li bukanabuku aaniil:
2— Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo li áyii alake sinaaŋ sata búyabo añoolool áyine. 3Ayíiyawu li aboñ kulokaabuku koola kujow kúhooñul bukanabuku kan ahebumuu búyabowabu. Bale li kuhoy babil. 4Li alaañen aboñ kuloka kakee min aaniil: «Jilob bukanabuku kan ihebumuu búyabowabu jooniil sinaaŋasu sata búyabowabu silaki ban. Limuumuk kúmuunaaku kúmbaam kaluukaaku, li sínuukuleŋasu súmbaam saluukaasu. Muñeˈe wahawu feh ufaleˈe. Jibil bata sinaaŋasu sata búyabowabu.» 5Bale bukanabuku kan kuhebumuu kúkaanumut min kujow, akee bata kal̥aakool, aahu kájula. 6Kaabuku li kujok kulokaabuku kata áyiiyawu kúcoocikoo, ban li kumukiil. 7Ayíiyawu huuñool li hulit. Li aboñ kutiikaabuku koola kujow kumuk bukanabuku kamukumuu kulokaabuku koola, ban li kúsu’ ésukayi yooliil. 8Fúlum tó, li aan kulokaabuku koola: «Sinaaŋasu sata búyabowabu silaki ban, bale bukanabuku kahebimuu kufineenut min kutooke kuhebi. 9Muñeˈe jijow boot li úwaayawu wata útinawu, min jíhooñul bukanabuku feh kan jommuu li jijuk boot li búyabowabu.» 10Mal̥egen kulokaabuku umbuku li kujow boot li útinawu kujow kúwomenul bukanabuku feh kan kujukumuu, kajakumuu li kajakutumuu kubil kumeeŋen dán sinaaŋasu sata búyabowabu sommuu li sitiñi.
11«Bale nan áyiiyawu abilumuu bajukabu bata bukanabuku kan kúhooñulumuu, li ajuk ló an akaanowut kañ kata kagaan. 12Ayíiyawu li agel̥l̥enool aanool: “Afaalom, kama awu buu lúnokenumulo láale eeno baakut kañ kata kagaan?” Anáyinaawu ayilaat alob to hulim. 13Muñeˈe áyiiyawu li aan kulokaabuku koola: “Jijenk kootaku li kuŋenaku koola, ban li jitebool jibeten tíyaŋ li élimayi, ban jíl̥okaju jommuu, li sílaamasu.” 14Mata bukan kameeŋe kúhooñuli, bale kal̥usimuu kufamut.»
Kufaaliisiyeŋ li kugel̥l̥en Yéesu mata búhalabu bahaleyimuu Sesaal
15Muñeˈe Kufaaliisiyeŋaku li kujow kujoj min kujamoo li hulim han kommuu kugel̥l̥en Yéesu bájum li kúlowenumool li malobelamu moola. 16Li kúboñul kúgoomaku kooliil li bukanabuku kata hujojahu hata Elod kujow koon Yéesu:
— Anahaan, jihaase joon awu an alobe mal̥egen. Ban luliikeneliiken bukanabuku li mal̥egen buu kommuu kunaak kuloŋ loon Ateemit afañumuu. Ukóliwut anoowan, mata újukeleliit li buul. 17Muñeˈe kama úloboli buu luyinoole. Mantee Eluwaayi yata Móyiis yonsoon lootaale uhalaal búhalabu bahaleyimuu áyiiyawu áamakawu Sesaal, mantee a’aa’?
18Bale emmuu Yéesu lahaase uyinoolawu wooliil wajakutumuu, li aaniil:
— Búhoolowabe! Wáa újiye li jóomi li jabuutoolom? 19Jíhiisom sídalamasu saŋaleyimuu min hal.
Mal̥egen li kúhiisool ehanjal. 20Nan kúhiisool yomuu, Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kambu kata ayi li kajaw kata ayi kóomi ló?
21Li koonool:
— Kata Sesaal.
Yéesu li aaniil:
— Seeh, kama jilaañen Sesaal wahawu wata Sesaal. Ateemit li jilaañenool wahawu wata Ateemit.
22Nan kujamumuu kulimaku unku, li kusego ŋáa’. Li kukat to Yéesu min kuwuj.
Búwonnoo mata kayitowulaku kata kaketumuu
23Hunakahu hanolahu, bukanabuku kan koonemuu Saduusiyeŋ li kubil kutook Yéesu. (Kusaduusiyeŋaku umbuku koone kaketumuu let kuyitowumul li eketayi.) Li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
24— Anahaan, Móyiis lansaan: «Anáyine aketumuu ban aŋañenut, atuyool li atowo aseekool, mantee li kubukoo bañiil boot li ánayinaawu aketumuu.» 25Ban bajeene li óloli kutuyaay koono hutok li kúl̥uba. Atínaalawu li ayab anaale aban li aket. Emmuu kubajut bañiil, atuyool li atowo aseekool. 26Manolamu, ál̥ubutawu foof li aket, yaboo li áhajutawu boot yok li atoken li ál̥ubutawu. 27Nan kutuyaayaku hutok li kúl̥ubaaku kuketumuu foofiil feh kuban, anaalaawu foof li aket. 28Kama muñowu nan kaketumuu kommuu kuyitowumul li eketayi, ayi li buko ammuu aŋa’ anaalaawu alako aseekool, emmuu buko foofiil feh kuyabeenooyab?
29Yéesu li aaniil:
— Jiliimooliimoo, mata jínaanumut Bakiicelabu. Jínaanumut foof sembaasu sata Ateemit. 30Mata nan kayitowulaku kata kaketumuu, káyinaabuku let kuyab, kaalaabuku let kuyabo. Bale fan kunokoo loon emalakaayi yammuu haatiya emitayi. 31Kama jijangawut waa Ateemit alobuulumuu mata kayitowulaku kata bukanabuku kaketumuu? Lansaan: 32«Injé emmuu Ateemitawu ata Abulaham, Ateemitawu ata Isaak, li Ateemitawu ata Sakob22:32 Húwuyahu 3:6.» Mó mújimuu, Ateemit alet Ateemitawu ata bukanabuku kaketumuu, bale Ateemitawu ata bukanabuku kaloŋumuu.
33Nan búsukabu bujamumuu kulimaku unku kata Yéesu, li busego feh mata kulimaku kan aliikeniilumuu kúji.
Eluwaayi yahaŋumuu feh
34Bale nan Kufaaliisiyeŋaku kuyilaat kulob wahoowah, li kujoj. 35Muñeˈe akee li buko, aliikena ésukayi Eluwaayi yata Móyiis, li agel̥l̥en Yéesu kagel̥l̥en kata jabuutoo aanool:
36— Anahaan, eluwa yay ehaŋumuu li siluwaasu feh?
37Yéesu li aanool:
— Loote ufañ Amaaŋenawu Ateemit ooli li buyinumi feh, li yaali feh, li kayinooli feh. 38Eluwaayi inyu ehaŋumuu feh. Yo yommuu yátinaalayi. 39Yál̥ubutayi yanokoomuu li yátinaalayi yo yommuu inye: «Ufañ afaali an loon awu humumi úfañoolomuu.» 40Li siluwaasu unsu síl̥uba, siluwa saasu feh sata Móyiis sihajomuu, kulimaku kata kufulofetaku li so foof sihajomuu.
Kilisita, Añiil li Amaaŋen ata Dayit
41Muñeˈe nan Kufaaliisiyeŋaku kuwoogumuu, Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
42— Buu jiyinoole li Afakenaawu? Añool ayi laam?
Kufaaliisiyeŋaku li koonool:
— Afakenaawu Añiil ata Dayit.
43Yéesu li aaniil:
— Kama buu kaane Dayit, li búkaanum bata Buyinumabu Banabaabu, li ahooñ KilisitaAmaaŋen? Mata Dayit lansaan:
44«Amaaŋenawu Ateemit lansaan Amaaŋenawu úmbaam:
“Ubil ubah kaŋenom kúli
boot yok nan emmuu iŋa’ kulatoolayi ikaani úkakul22:44 Ukijenawu 110:1”.»
45«Kama Dayit ahooñoolumuu Amaaŋen, buu Afakenaawu ayilo alako bale Añool Dayit?»
46Anoowan li buko ayilaat alob to hulim. Nan fú’ tómuu, anoowan foof alaañenut akaañen agel̥l̥en Yéesu wah.
23Yéesu li áhesul Kufaaliisiyeŋaku li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis
(Maak 12:38-39; Lík 11:43, 46; 20:45-46)
1Muñeˈe Yéesu li alob li búsukabu li kúgoomaku koola aaniil:
2— Kaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li Kufaaliisiyeŋaku kóotimuu kukitten ésukayi Eluwaayi yata Móyiis. 3Mó mújimuu joote jítuuliil, ban li jikaan wahawu feh wan kommuu li kulobuul. Bale jakum jiliikoo li baloŋelabu booliil. Mata kúkaaneliit wahawu wan kulobemuu ésukayi. 4Fan kukaan búteb bál̥iitiye, básengiye kateb, ban li kuŋa’ bo kuwalen li ubandawu wata bukanabuku; bale buko humumiil let kufañ maayeet min kuŋa’ husiikiil min kuyinkul bo. 5Wahoowah feh wan kukaane, kukankaan wo boot ñajuko. Mó lí múji li kunaak kuŋa’ hulimahu hata Ateemit kukaan li kuhut káamak, kukok li síjontumasu sooliil, mantee foof li sibosokasu sooliil. Ubeyawu wata kújufaaku kooliil wáamak, ban li kunaak kugalo ul̥aac wabaake.6Kufanfañ ŋáa’ kabah li kúbahumaku kata hákil li kúbaññaatiyaku, li kabah foof li kúbahumaku kata hákil li siluufasu sata kal̥awaku. 7Li kufañ ŋáa’ min bukanabuku kunaak kusaafiil li waayeenawu, ban li kunaak kuhooñiil kooniil: «Anahaan!» 8Bale bukuluul jakum jikat an min ahooñuul «anahaan.» Mata anahaan ano bale jibaje. Ban bukuluul feh batuyaay. 9Ban jakum jihooñ an baabe li etaamaye, «Atúubawoli.» Mata atuuba ano bale jibaje ammuu li emitayi. 10Jakum foof jikat an min ahooñuul «Anahaan». Mata anahaan ano bale jibaje, ammuu Kilisita. 11Anawu ahaŋumuu li bukuluul feh, fan alako alokaawu ooluul. 12An atebenoolomuu, fan awaleni. Bale an awalenoolomuu, fan atebeni.
Katekaku kata Kufaaliisiyeŋaku li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis
(Maak 12:40; Lík 11:39-42, 44, 52; 20:47)
13— Katek kujow kulako li bukuluul jaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li bukuluul Kufaaliisiyeŋaku jáhoolo muñowu! Mata jibabebab kámbiilaku kata Jáyiiyaju jata Ateemit jilaañen bo bukanabuku. Bukuluul humumuul let jinoken dó. Ban let jikat kafañumuu kunoken dó, min kunoken.
14«Katek kujow kulako li bukuluul jaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li bukuluul Kufaaliisiyeŋaku jáhoolo muñowu! Mata jijowejow jiyab wahawu wan kanaalaaku kahokumuu kúyiniil kuhine kubajumuu li siluufasu sooliil. Ban li jinaak jil̥aw fiyo boot ñajuko. Mó mújimuu, katekaku kooluul fan kuhaŋ másengi ŋáa’23:14 Hulimahu unhe hubajut li síliibal sameeŋe sihaanasu.
15«Katek kujow kulako li bukuluul jaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li bukuluul Kufaaliisiyeŋaku jáhoolo muñowu! Mata fan jiñaahoo li kusamuwaku feh, li etaamayi feh kakaan an áyinen li bútinabu booluul. Bale nan ammuu áyinen, li jikaanool ahaŋuul ñoono ñál̥uba malako añiil ata Sambun.
16«Katek kujow kulako li bukuluul jayabumuu hákil ban jífunfuum! Bukuluul jaanemuu: “An anuulummuu Eluufayi yata Ateemit, kaanut wah. Bale an anuulummuu éwulusayi yata Eluufayi yata Ateemit, laate akaan wahawu wan anuulumuu kakaan.” 17Min jíbaamo muñowu ban li jífuum! Kama waa uhaŋe maluukeni, mantee éwulusayi mantee Eluufayi yata Ateemit yáñeyiyenemuu éwulusayi? 18Li jilaañen joon: “An anuulummuu husilaahu hata Eluufayi yata Ateemit, kaanut wah. Bale an anuulummuu bujuuñakabu bakaanimuu li husilaahu, laate akaan wahawu wan anuulumuu kakaan.” 19Kúfuumandiinake! Kama waa uhaŋe maluukeni, mantee bujuuñakabu mantee husilaahu hammuu li Eluufayi yata Ateemit, háñeyiyenemuu bujuuñakabu? 20Mó mújimuu, an anuulummuu husilaahu hata Eluufayi yata Ateemit, husilaahu humum ho lanuulume li wahawu feh wawaleni lómuu. 21An anuulummuu foof Eluufayi yata Ateemit, Eluufayi yata Ateemit humum yo lanuulume li Ateemit akin dómuu. 22Li bil nokoo loon an anuulume emitayi, efenjeŋayi yata Jáyiiyaju jata Ateemit lanuulume li Ateemit humumool ábah dómuu.
23«Katek kujow kulako li bukuluul, jaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li bukuluul Kufaaliisiyeŋaku jáhoolo muñowu! Mata fan jisen Ateemit bújufabu bata banuunukenabu baciiŋowemuu loon baaneyimuu: naana, búyil̥en, li édute. Bale fan jikat bo wahawu wan Eluwaayi yata Móyiis ehaŋumuu maluuken wammuu: buloŋabu ban Ateemit afañumuu, káyiyen, li kal̥egen li káyinenaku. Wahawu unwu jooteenumuu jikaan, ban jakum jikat bo wah waawu. 24Bukuluul jayabemuu hákil ban jífunfuum! Fan jinaak jigiin muhobaayamu mooluul min jífulen ebuk, ban li jikit jime’ eñonkom bukuluul bahaasut!
25«Katek kujow kulako li bukuluul, jaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li bukuluul Kufaaliisiyeŋaku jáhoolo muñowu! Mata bukuluul fan jítil̥ ejunkayi, li buyinjaayabu kata búsol, ban kata láala ummu min meeŋ dó wah wákuuti, li wah wábajumi li maweelo. 26Awu Afaaliisiyeŋaye jáfuumumuu! Ujand útil̥ kata láala ejunkayi, li kata láala buyinjaayabu bájum kata búsol foof li hin fú’ kis.
27«Katek kujow kulako li bukuluul, jaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li bukuluul Kufaaliisiyeŋaku jáhoolo muñowu! Mata jinokoonokoo li kuyaak kákili mahiite, kan ujukelemuu li kujak tíyaŋ, ban kata láala li meeŋ dó siwuul sata bukan kakete, li wah wajakut. 28Bukuluul foof kata tíyaŋuul, jinokoonokoo hákil ésukayi loon bukan kajake. Ban kata láalawuul li meeŋ dó búhoolo li uhoofoo.
29«Katek kujow kulako li bukuluul, jaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li Kufaaliisiyeŋaku jáhoolo muñowu! Mata fan jinaak jiteef kuyaakaku kata kufulofetaku. Li jísangen kuyaakaku kata bukanabuku kátuulumuu Hulimahu hata Ateemit. 30Ban li jinaak joon: “Utookeenaalumuu taŋayi yata situubawolaal sihaan, let ulaañeenaal booliil li jamukaju jata kufulofetaku.” 31Muñowu jíhiisenummuu kaanaku, bukuluul humumuul jommuu bañiilabu bata bukanabuku kamukumuu kufulofetaku. 32Seeh, kama bukuluul jihabel wahawu wan situubawuul sihaan sítoŋumuu. 33Sinuukayilaase! Bañiil bata sil̥aal̥ak! Buu joote ban di jikaan min jifak li katekaku kata li sambunasu? 34Mó mújimuu, boot min íboñuluul kufulofet, li bukan kájallowe, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis. Fan jimuk kukee li buko, kaabuku li jibaaŋiil li sikuluwa, kaabuku foof li jiŋa’ kuul̥ min jitekiil li siluufasu sata kal̥awaku. Ban li jinaak jikesoolumiil li ésuk yaaye boot li yaaya. 35Wahawu unwu wommuu lí úji katekaku kammuu li kubilum li eketayi yata bukanabuku kan kumukumuu ban kukaanut wahoowah, fan kulo li bukuluul, kítum tó li jamukaju jata Abel akaanutumuu wahoowah boot yok li jata Sakali an Beleki abukumuu, an jimukumuu li tutoolayi yata tin ñéyimuu ŋáa’ li husilaahu23:35 Húkitumahu 4:8; Eébulo 11:4; 2 Kólonik 24:21. 36Li mal̥egenamu fan ilobuul, katekaku kata eketayi yata bukanabuku umbuku feh, fan kulo li bukanabuku kata muñeˈe.
Yéesu li al̥okoo mata Yeelusalem
37— Aah Yeelusalem, Yeelusalem, awu jamukemuu kufulofetaku, ban li utek kuyitik bukanabuku kan Ateemit áboñulimuu umuk! Ñoono ñeem ínje ifañeenumuu min íwomenul bañooli ikaan téetiwom, loon emanjuk éwomenulemuu bacow yo ekaan kata láala kubeyaku kata yo. Bale jifañut! 38Jíkaanum! Muñeˈe Ateemit li akat bo Eluufayi yooluul maakut wah. 39Mata boot min ilobuul, li hunakahu hata síyaat let jilaañen jijukom boot yok nan jommuu li jikit joon: «Kásooniyen kujow kulako li anawu abilummuu li kajawaku kata Amaaŋenawu!23:39 Ukijenawu 118:26»
24Yéesu li alob mata kahumowaku kata eluufayi yata Ateemit li mata wahawu wammuu ubaj tówum adunaayi eban
1Yéesu li áfulul li Eluufayi yata Ateemit alako ejow, kúgoomaku koola li kúkoojulool min kúhiisool bateefelabu bata Eluufayi yata Ateemit.
2Bale Yéesu li aaniil:
— Inti jijuke wahawu unwu feh? Li mal̥egenamu fan ilobuul: let baj taatu maayeet huyitik hano háami li hubil hulemboo li hufaal ho huyitik, ho báhoolulooti.
Sílaam li jálaaten
3Emmuu Yéesu lajowujow abah li huyuuyahu hata unuunukenawu wan koonemuu Olíibiye, kúgoomaku koola li kúkoojulool baleyiil min kugel̥l̥enool koonool:
— Ulóboli, nay wahawu unwu wóomi li ubaj? Waa wóomi li úhiis ebilayi yooli li kabanaku kata adunaayi?
4Yéesu li aaniil:
— Jíkaanum, jakum bil an abuntuul. 5Mata bukan kameeŋe fan kubil min kuŋa’ kajawaku kúmbaam min koonuul buko kommuu Afakenaawu! Ban fan kubunt bukan kameeŋe. 6Fan jijam bukanabuku li kulob mata kutiik, li mata koone kata kutiik. Bale sákoluul. Mata wahawu unwu wóotisooti ubaj. Bale let fan lako kabanaku kata adunaayi. 7Esúk fan eyito etiik li ésuk, jáyii li jitiik li jáyii. Fan baj bamuufaay ban bameeŋe. Etaamayi foof fan egoloo ban bameeŋe. 8Bale wahawu unwu feh uhinhin unokoo loon húkitumahu hata sílaamasu sata anaale li éluŋun.
9«Muñeˈe no unnu, bukan fan kujokuul kubet li kuŋen bukan, min kúlaamenuul ban fan kumukuul. Bukanabuku feh fan kulatuul mata ínje íji. 10Ban bukan kameeŋe fan kukat káyinen lí ínje. Fan kunaak kúhoolowoo, ban li kulatoo. 11Bukan kámale koon buko kufulofet koom, fan kúfulul ban fan kubunt bukan kameeŋe. 12Búl̥afutabu fan bumeeŋ li ésukayi bil gay, mó lí múji hufañahu han bukan kameeŋe kufañumuu kaabuku, li huhoko. 13Bale an ahankenumuu min átuk lit boot yok li húbanumahu, Ateemit fan afakenool. 14Hulimahu unhu Hásuumaahu hata Jáyiiyaju fan huwaaleyi tanootan li adunaayi feh, min lako búhiisenum boot li ésukayi feh. Banumuu, kabanaku kata adunaayi li kukit kúliiŋul.
Majakutamu Makajenemuu
15— Mó mújimuu, fan jijuk «Majakutamu Makajenemuu» li mukaani tan ñéyimuu li Eluufayi yata Ateemit. Dañeel ammuu afulofet lalollob mata Majakutamu ummu. (An alakomaa kajanga, laate ánaanum jak yo yommuu waa!) 16Nan wahawu unwu wommuu li ubaj, bukanabuku kammuu kulako li etaamayi yata Súde, koote kutey boot li kuyuuyaku. 17An alakomuu haatiya eluuf, jakum áwalowul abil kaŋa’ wah li eluufayi yoola átowum atey. 18An alakomuu li kal̥aakool, jakum alaañ boot boola ajow kaŋa’ kañool. 19Iyéno, kanaalaabuku kammuu kuhalet, li kammuu li kulako kalaahen li kunakaku unku! 20Jil̥aw Ateemit jakum bil huteyahu hooluul hulako li taŋayi yata kutontaku, mantee foof li hunak hata húyiiyaay hata Kusuwifaku. 21Mata no unnu, bukanabuku fan kúlaam sílaam sáamak sabajulelut nan adunaayi ejuul̥imuu boot yok muñeˈe. Ban let bil laañen baj sílaam loon unsu. 22Ban Ateemit ajokeenutumuu min áyaakul kunakaku unku, an let aloŋ. Bale láyaakuuyaakul ko humum hata bukanabuku kan al̥usumuu kulako koola.
23«Muñeˈe an aanuulumuu: “Afakenaawu ummu taate!” mantee foof: “Ummu taata!” jakum jíyinen li akila. 24Mata bukan kámale koon buko kufakena koom, li bukan kámale koon buko kufulofet koom, fan kubil kúfulul. Fan kunaak kukaan wah wáamak wájaahaleniye boot jabunt buko bayiliyeene, maayeet bukanabuku humumiil kan Ateemit al̥usumuu kulako koola. 25Muñeˈe lilobuulobumuu ikat to.
26«Mó mújimuu koonuulumuu: “Jijuke, ummu li kayiinaayaka!”, jakum jijow bo. Mantee foof li koonuul: “Jijuke, ummu min ayolowe li úfitawu!”, jakum jíyinen. 27Mata loon kawiwijenaku kata emitayi kujukeyimuu Akiw boot yok Jalaŋ, mo foof ebilayi yata Añool-An yommuu li enokoo. 28Tanootan tan wah wakete woom, síkosumasu fan sifam to.
Eláañulayi yata Añool-An
29— Nan sílaamasu sata kunakaku unku sommuu siyaan siban, banakabu fan búlimen. Hul̥eeñahu fan hukat kawuŋen. Bawuutabu fan búlowumul li emitayi, Ateemit fan ákatenul sembaasu feh sammuu li emitayi. 30Muñeˈe no húhaasumahu hata Añool-An hommuu hujuki li emitayi. Esúkayi feh yammuu li etaamayi fan el̥okoo, ban fan ejuk Añool-An li abilumul li ufaalawu wata emitayi, li sembe li máyiineni máamak ló. 31Nan kasiinaku káamakaku kommuu li kul̥oki, Añool-An fan áboñul kumalakaaku koola kujow boot tanootan li etaamayi, kujow kuwomen bukanabuku kan al̥usumuu, kítum li hulej haahe hata etaamayi boot li haaha.
Bukittenoolum bata bul̥el̥u
32— Jiŋa’ bul̥el̥u jikaan bukittenoolum min jíhaasum to wah. Jowumuu waanawu wata bo únih, ban etojayi yata bo li éyawul, li jihaas joon húl̥iyahu húkoojulo. 33Li manolamu, bukuluul foof nan jommuu li jijuk wahawu unwu feh, jihaas joon Añool-An lálehenulo, lákoojulo li mal̥egen. 34Li mal̥egenamu fan ilobuul, bukanabuku kata muñeˈe let kuket foofiil feh tówum wahawu unwu feh ubaj. 35Emitayi fan ebil ébujo, etaamayi foof fan ebil ébujo, bale kulimaku kúmbaam let kuniilo maayeet.
Ateemit balewool ahaase nay adunaayi yommuu li eban
(Maak 13:32-37; Lík 17:26-30, 34-36)
36— Bale bajut an ahaase nay hunakahu unhu hommuu li húliiŋ, li nay ewaatuwayi inyu yommuu li éliiŋ. Kumalakaaku kammuu li emitayi kuhaasut. Añiilawu ahaasut. Atuubaawu bale ahaase. 37Mata wahawu wabaj nomuu li taŋayi yata Nówe, wo foof wommuu li ubaj nan Añool-An ammuu li álaañul. 38Mata li kunakaku kákibbenumuu malamu máamakamu mameeŋenumuu etaamayi feh, bukanabuku kunaanaak kutiñ li kuhob, li kunaak kuyab ban li kukaan bañooliil buyabo, boot yok hunakahu nan Nówe anokenumuu li busaanaabu báamakabu. 39Bukanabuku kuhaasut koon wah unwu li ubaj, boot yok nan malamu máamakamu mubilumuu mutebiil foofiil feh muwujetum. Muñaˈa foof emmuu li bil nokoo nan Añool-An ammuu li álaañul. 40No unnu, kánayine kúl̥uba kulakomuu bulok li kal̥aak, ano fan aŋali min aahu akati to. 41Kanaale kúl̥uba kulakomuu ehumen, ano fan aŋali min aahu akati to. 42Mo emmuu kama jíkaanum, mata jihaasut hunak hay Amaaŋenawu ooluul ammuu li álaañul. 43Jihaas kaanaku, an ata eluufool ahaaseenemmuu ewaatu yay li ehukaayi ákuuwawu áami li abil, manooman fan ákaanum, ban let akat ákuuwawu min ásuuh eluufayi yoola min ánokenul. 44Mó mújimuu bukuluul foof jíkaanum, mata Añool-An fan álaañul nan jiyinooleenut joon no láami li álaañul.
Bukittenoolum bata aloka al̥egene ban li ájallo
45— Kama ayimaa ammuu aloka al̥egene ban li ájallo? Akila ammuu alokaawu an anahaanawu oola aŋa’muu kulokawool kaabuku asenool aaken, ánaakum aseniil hutiñiil taŋ yata hutiñ báliiŋe 46Awólo, alokaawu ummu, an anahaanawu oola ammuu li áliiŋul, li atookool akila li kakaan bulokabu ban asenoolumuu kakaan! 47Li mal̥egenamu fan ilobuul, anahaanawu fan asen alokaawu ummu ebajayi yoola feh aakenool. 48Bale nokoomuu loon alokaawu ummu lakankaan aloka ajakut, aane li buyinumool: «Anahaanawu úmbaam let álaañul muñeˈe», 49min átoŋ kútek kufaalool kuloka, li atiñ ban li anaak ajow ahob li kákaliyenoolemuu, 50anahaanawu ata alokaawu ummu, fan abil álaañul hunak han alokaawu ahaasut aan no láami li álaañul, li ewaatu yan ahaasut. 51Anahaanawu fan atek alokaawu kútek kásengiye. Ban fan aŋalool akaan li káhoolomuu, ban jíl̥okaju jommuu li sílaamasu sáamakasu.
25Bukittenoolum bata básungute kuŋen
Yéesu li aan:
1— No unnu, Jáyiiyaju jata Ateemit fan jikittenoolumi li básungute kuŋen, kaŋale sihiitumasu sooliil min kúfu’ boot kayallo ábutowaawu. 2Koono hutok li básungutaabu kuŋenayi kúbaamobaamo, hutok li kújallo. 3Básungutaabu hutokayi kábaamomuu li kuŋa’ sihiitumasu sooliil, ban kújowetumut éduuliin. 4Bale básungutaabu bájallomuu buko li kuŋa’ sihiitumasu sooliil, ban li kumit kul̥olen éduuliin li sitiisu kújowetum. 5Emmuu ábutowaawu ábilaaliwut, básungutaabu kuŋenayi feh li kuŋooy to kuŋooy, li kúmooli.
6«Nan hukahu hujowe hulitumuu, akee li alob butiya aan: “Abútowaawu umme! Jífulul jijow jiyallowool!” 7Muñeˈe básungutaabu umbu feh li kuyito kúgoluloo sihiitumasu sooliil. 8Básungutaabu bábaamomuu li boon bájallomuu: “Jísenoli jakee li éduuliinayi yooluul, mata sihiitumasu sóololi sunsu li sihoko.” 9Bale básungutaabu bájallomuu li kooniil: “A’aa’, éduuliinayi let efit boot li áloli li boot bukuluul. Jijow boot bata kájulayemuu éduuliin, jijow jínoomul bo boot li bukuluul.” 10Nan básungutaabu bábaamomuu kulakomuu ejowayi boot hunoomahu hata éduuliinayi, ábutowaawu li áŋejul. Básungutaabu hutokayi kafalemuu, li kunaboo li akila kunoken dán kukaanumuu ébutowayi. Nan kunokenumuu kuban, kámbiilaku li kubabi. 11Li fiyo, básungute baabu bajowumuu hunoomahu hata éduuliinayi foof li kúliiŋul. Li kunaak koon: “Amaaŋen, Amaaŋen, úbabuloli!” 12Bale ábutowaawu li aaniil: “Li mal̥egenamu fan ilobuul, ihaasutuul.”»
13Yéesu li aan:
— Mó mújimuu jíkaanum, mata jihaasut hunakahu li ewaatuwayi nan Añool-An ammuu abil.
Bukittenoolum bata an aŋale ebajayi yoola asen kulokawool kúhaaji kookenool
14— Jáyiiyaju jata Ateemit fan jikittenoolumi li ánayine alakowe li ajow kañaahoo, li áhooñul kulokaabuku koola, min aŋa’ ebajayi yoola aseniil kookenool. 15Anáyinaawu li aŋa’ sihanjal sata éwulus soono síteemeel hutok asen átinaalawu. Al̥úbutawu li asenool soono síteemeel síl̥uba. Aháajutawu li asenool soono éteemeel. Lasensen anoowan li buko le li wahawu wan ayilimuu akaan, ban li ajow kañaahoolaku. 16Alokaawu ayabumuu sihanjalasu sata éwulusayi síteemeel hutokayi, li ayaan ajow aŋa’ so min alok jow yok alaañen abaj afamen to sihanjal sata éwulus sakee soono síteemeel hutok. 17Alokaawu ayabumuu sihanjalasu sata éwulusayi síteemeel síl̥ubaasu, li akaan manolamu foof, min alaañen abaj afamen to sihanjal sakee sata éwulus soono síteemeel síl̥uba. 18Bale alokaawu ayabumuu sihanjalasu sata éwulusayi soono téemeel, li ajow awok kawokaay teetaam min aŋa’ sídalamasu sata anahaanawu oola ayo’ ló.
19«Muñeˈe nan fiyomuu ŋáa’, anahaanawu ata kulokaabuku umbuku li álaañul áŋejul, li agel̥l̥eniil min ahaas buu kukaane sídalamasu san aseniilumuu kookenool. 20Alokaawu ayabumuu sihanjalasu sata éwulusayi síteemeel hutokayi, li ákoojul min áhiisool sihanjal sakee sata éwulus soono síteemeel hutok ban li aanool: “Anahaan, sihanjal sata éwulus soono síteemeel hutok luseneenom eekeni. Bale ujuke, libajulobaj sihanjal sakee sata éwulus soono síteemeel hutok, ifamen to.” 21Anahaanawu oola li aanool: “Jaajak, lukankaan aloka ajake an an ayilo ákangum li okila. Lútuutuk jak wah watit. Muñeˈe fan iseni wah wahaŋe maluuk ooken. Ubil ulako li ésuumansuum loon ínje.” 22Alokaawu ayabumuu sihanjalasu sata éwulusayi síteemeel síl̥uba, li ákoojul foof ban li aanool: “Anahaan, sihanjal sata éwulus soono síteemeel síl̥uba luseneenom eekeni. Bale ujuke, libajulobaj sihanjal sakee sata éwulus soono síteemeel síl̥uba, ifamen to.” 23Anahaanawu oola li aanool: “Jaajak, lukankaan aloka ajake an an ayilo ákangum li okila. Lútuutuk jak wah watit. Muñeˈe fan iseni wah wahaŋe maluuk ooken. Ubil ulako li ésuumansuum loon ínje.” 24Li húbanumahu, alokaawu ayabumuu sihanjalasu sata éwulusayi téemeel, li ahin ákoojul ban li aan: “Anahaan, lihahhaas een awu lukankaan ánayine átaañiye, acace tan ásuwenut, ban li aŋa’ wah wan alokut. 25Líkolikoli, li iŋa’ sídalamasu sooli ijow iyog li etaam. Wahawu wan ukilumuu unwe. Uŋa’ wo.” 26Anahaanawu oola li aanool: “Awu aloka ájakaatiye ban li úfal̥! Inti luhaase oon licacecac tan ísuwenut, ban li inaak iŋa’ wah wan ilokut? 27Booteen kama min uŋa’ sídalamasu súmbaam ujow ukaan li bank, ibilum ílaañul, li ijow íŋalul sídalamasu súmbaam ifamen to wahawu wan sibukoomuu. 28Jiyab sihanjalasu sata éwulusayi téemeelayi li akila jisen abajumuu énjunnaayi. 29Mata an abajumuu, Ateemit fan afamenool min ahaŋ mabaj. Bale an abajutumuu wahoowah, maayeet jatitaju jan abajumuu, Ateemit fan ayab jo. 30Ban alokaawu ummu ayilaatumuu wahoowah akaan, jibetenool tíyaŋ li élimayi, ban jíl̥okaju jommuu, li sílaamasu sáamakasu.”
Batiibabu búbanumabu
31— Nan Añool-An ammuu li abil loon áyii li máyiineniyamu moola, fan ánaboolul li kumalakaaku feh, abil abah li efenjeŋayi yata jáyiiyaju yáyiineniyaayi. 32Bukanabuku feh kata adunaayi fan kuwoog hákilool. Fan ágaatuloo bukanabuku loon amata ágaatuloolemuu kúgalalaanaku li sijaameenasu. 33Ban fan aŋa’ kúgalalaanaku akaan kaŋenool kúli, min aŋa’ sijaameenasu akaan kaŋenool kamay. 34Banumuu, áyiiyawu fan aan bukanabuku kammuu kulako kaŋenool káli: «Jibil, bukuluul jan Atuubawom ásooniyenumuu. Jiŋa’ jáyiiyaju jan akaanumuu boot li bukuluul, yaan no nan ajuul̥umuu adunaayi, jitowo. 35Mata bucaa bujokonjok, li jisenom itiñ. Bahob li bujokom, li jisenom ihob. Li ilako ajawoola, li jiyabom booluul. 36Ibajut wañ ikoko, li jikokom. Li ísomut, li jibilom bayoob. Li ilako li hukul̥, li jibilom bajuk.» 37Kátuulumuu Ateemit li koonool: «Kama nay jijuki awu macaalete li jiseni utiñ? Nay foof bahob bajoki, li jiseni uhob? 38Nay jijuki awu malakowe ajawoola, li jiyabi bóololi? Nay foof lulakowe maayiiñi, li jikoki? 39Nay jijuki awu másomute, mantee foof awu li hukul̥, li jibili bajuk?» 40Ayíiyawu fan aaniil: «Li mal̥egenamu fan ilobuul, nanoonan feh nan jikaane wahawu unwu akee li umbuku kahaŋumuu matiti li kutuyom, ínje humumom jikaan wo.»
41«Fúlum tómuu, áyiiyawu fan abil aan bukanabuku kammuu kaŋenool kamay: “Jíloyiyom, bukuluul jan Ateemit ajokumuu bukan kajakut! Jijow li sambunasu sáhokoweliitumuu, sakaanimuu boot li Sayitaane li kumalakaaku koola! 42Mata bucaa bujokonjok, jisenutom itiñ. Bahob li bujokom, jisenutom ihob. 43Li ilako ajawoola, jiyabutom booluul. Ibajut wañ ikoko, jikokutom. Li ísomut ban li ilako li hukul̥, jibilutom bajuk.” 44Muñeˈe buko foof fan koonool: “Amaaŋen, kama nay jijuki bucaa bajokeli, bahob bajokeli, awu balakowe ajawoola, awu bakokowut, awu básomute, awu li hukul̥, ban jilambenuti?” 45Ayíiyawu fan aaniil: “Li mal̥egenamu fan ilobuul, nanoonan feh nan jikaanut wahawu unwu akee li umbuku kahaŋumuu matiti li kutuyom, ínje humumom jikaanut wo.” 46Muñeˈe umbuku fan kujow dán koote kubaj katek boot nanoonan. Bale kátuulumuu Ateemit fan kubaj buloŋ bábaneliit.»
26Huhaanaahu hata élambaayi li hulob mata jamuk Yéesu
(Maak 14:1-2; Lík 22:1-2; Saŋ 11:45-53)
1Nan Yéesu abanumuu elobayi yata kulimaku unku feh, li aan kúgoomaku koola:
2— Jihaase joon taate kunak kúl̥uba kagaanaku kata Faakayi fan abeti li kuŋen bukan min kubaaŋool li ekuluwa.
3Muñeˈe huhaanaahu hata élambaayi li kunahaanaku kata ésukayi, li kujoj li eluufayi yata anahaanawu ata kúlambaaku an koonemuu Kayif. 4Nan kujojumuu, li kujamoo mata min kubuutoo Yéesu kujok an bahaasut kujow kumuk. 5Bale li koon:
— Jakum ujokaalool nan kagaanaku kata Faakayi, jakum bil ésukayi éguul̥oo.
Anaale li aŋa’ eheeñ áyu li húkowahu hata Yéesu
6Muñeˈe nan Yéesu alakomuu li ésukayi yan koonemuu Betani, li eluufayi yata Simoŋ an háhaayee ejoke, 7anaale akee aakene ateefaay ameeŋeni eheeñ yaseele ŋáa’, li álohul Yéesu, min aŋa’ eheeñayi áyuwool li húkow akila li hutiñ. 8Bale nan kúgoomaku kata Yéesu kujukumuu anaalaawu li akaan loon muñaˈa, súumutiil min koon:
— Kama muñowu wáa újimuu li aŋa’ eheeñayi inyu acooc? 9Eheeñayi inyu eyiliyeene éjulayi seel ŋáa’, min sídalamasu siŋali sen esukateenayi.
10Yéesu li ahaas wahawu wan kulakomuu elobayi li aaniil:
— Wáa újiye li joono li kayoken anaalaawu ummu? Lakankaan wah wajake ŋáa’ boot lí ínje. 11Mata fan jibaj nanoonan esukateen li bukuluul, bale ínje let ilako li bukuluul nanoonan. 12Min anaalaawu ummu aŋa’muu eheeñayi áyuwom li eniil, lakankaan mo boot kafale kahokaku kúmbaam. 13Li mal̥egenamu fan ilobuul, tanootan tan Hulimahu unhu Hásuumaahu huwaaleyi li adunaayi feh, fan kulob foof wahawu wan anaalaawu ummu akaanumuu, min awayil̥oyi.
Sudaas li anuyoo Yéesu
14Muñeˈe, akee li kúgoomaku kuŋen li kúl̥uba, an koone Sudaas Isikaaliyot li ajow ajuk huhaanaahu hata élambaayi, 15min aaniil:
— Waa jifañe jisenom ínje babete Yéesu li kuŋenuul?
Li kucob sihanjal sata sídalam soono áyii li kuŋen kusenool. 16Yaan no unnu, Sudaas li alako huŋes bútin bajake boot min abet Yéesu li kuŋeniil.
Yéesu li akaan kagaanaku kata Faakayi li Kúgoomaku koola ló
(Maak 14:12-21; Lík 22:7-14, 21-23; Saŋ 13:21-30)
17Li líiŋ li hunakahu hútinaalahu hata kagaanaku kata kúmbuuluwaku kakaanutimuu élebiil kata Yéesu li kubil kujukool min kugel̥l̥enool koonool:
— Bay lufañe min jilak sinaaŋasu sata kagaanaku kata Faakayi?
18Yéesu li aaniil:
— Jijow boot li ésukayi bata antijaman jijow joonool: «Anahaanawu laane: “taŋayi yúmbaam éliiŋe, kúgoomaku kúmbaam lí ínje humumom, boot min jibil jikaan kagaanaku kata Faakayi booli.”»
19Kúgoomaku li kukaan loon Yéesu alobiilumuu, min kulak sinaaŋasu sata Faakayi.
Yéesu li alob aan an fan abetool li kuŋen bukan
20Muñeˈe li bil líiŋ kátiimaku, Yéesu li abah li kúgoomaku u koola ló kuŋen di kúl̥uba boot hutiñ. 21Nan kulakomuu hutiñahu, li aaniil:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, akee li bukuluul fan abetom li kuŋen bukan.
22Kúgoomaku li jokiil ŋáa’. Li kugel̥l̥en Yéesu ano li ano koonool:
— Amaaŋen, waa fíle, ínje?
23Yéesu li aaniil:
— Anawu álu’muu kaŋenool li buyinjaayabu li mano lí ínje, akila ammuu li abetom li kuŋen bukan. 24Añool-An fan aket loon Bakiicelabu bulobumuu buya li akila. Bale katek kujow kulako li anawu ammuu li abetool li kuŋen bukan. Haŋeene majak jakum anawu ummu abuki.
25Sudaas ammuu li abet Yéesu li kuŋen bukan, li agel̥l̥enool aanool:
— Anahaan, waa fíle, ínje?
Yéesu li aanool:
— Awu humumi lúlobulo mó.
Húmbuulu li ejunk yata ébiiñ boot kawayil̥o Yéesu
(Maak 14:22-26; Lík 22:15-20; 1 Koolentiyeŋ 11:23-25)
26Nan kulakomuu hutiñahu, Yéesu li aŋa’ húmbuulu. Nan ásooniyen homuu aban, li amuncul ho asen kúgoomaku koola, ban li aaniil:
— Jiŋa’ jitokoñ. Laale eniilayi yúmbaam.
27Li alaañen aŋa’ ejunk yata ébiiñ, min asal Ateemit aban, li aseniil yo ban li aaniil:
— Jihob ló bukuluul foofuul feh. 28Mata laalu húsimahu húmbaam, húsimahu halitenumuu húfaalumahu han Ateemit ajokumuu bukanabuku, háyuwimuu boot li bukan kameeŋe, boot kabonketaku kata uhoofoolawu. 29Fan ilobuul, kale hunakahu hata síyaat lihobumee ébiiñayi inyu min ikat, boot yok nan emmuu ilaañen ihob ébiiñ yawunkul li bukuluul ló li Jáyiiyaju jata Atuubawom.
30Muñeˈe nan kukijenumuu ukijen wata kasal Ateemit kuban, li kúfu’ kujow boot bata Huyuuyahu hata unuunukenawu waaneyimuu Olíibiye.
Yéesu li alob ákibben bo kaanaku Fiyeel fan bil aceeŋ aan lahaasoohaas
(Maak 14:27-31; Lík 22:31-34; Saŋ 13:36-38)
31Nan kúliiŋumuu bata Huyuuyahu hata unuunukenawu waaneyimuu Olíibiye, Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Li ehukaayi inye, wahawu wammuu li ubajom fan újiwuul foofuul feh li jikat bo káyinenaku kan jibajumuu lí ínje, mata kikkiic kaanaku: «Fan itek amataawu imuk, min kúgalalaanaku kata bumatabu kuyiisoo26:31 Sakali 13:7; Saŋ 16:32.» 32Bale nan emmuu li iyitowumul li eketayi, fan ijow ló ijow ikobuul Gálile.
33Fiyeel li aanool:
— Manoo kaabuku feh kukat bo káyinenaku kan kubajumuu li awu, ínje let ikaan mo.
34Yéesu li aanool:
— Li mal̥egenamu fan ilobi, li ehukaayi inye humum yo, fan uceeŋ ñoono ñáhaaji oon luhaasonhaas, tówum káyin kul̥ok.
35Fiyeel li aan Yéesu:
— Maayeet min eete iket inaboo li awu, bale let iceeŋ een lihaasihaas.
Kúgoomaku feh li kulob manolamu.
Yéesu li al̥aw tan koone Getisemane
36Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku koola li kujow boot tan koone Getisemane, kúliiŋ li aaniil:
— Jibah taate mín ínje ijow baaba kal̥aw.
37Yéesu li ájowetum Fiyeel buko li bañiilabu búl̥uba báyinaabu bata Sebede. Li kit tóŋ jokool ban li kaanool kákoli.
38Muñeˈe li aaniil:
— Buyina báamak bookom, bayilo bumukom. Jilako taate lí ínje ban jakum jímooli.
39Yéesu li ayinno bo lóyi jakee, li ákuntuŋ min aŋa’ buulool aya li etaam min al̥aw loon muñeˈe:
— Faafa, loon kayiliyeenuma, li úloyiyen ejunkayi inyu yata sílaamasu téetiwom. Bale jakum kaan loon ínje ifañumuu, bale loon awu ufañumuu.
40Yéesu li aban kal̥awaku, li álaañul boot tan kúgoomaku koola kúhaaji kulakomuu áŋejul li atookiil buko li kámooli. Muñeˈe li agel̥l̥en Fiyeel aanool:
— Kama jibanut jiban bayili jilako lí ínje bámooliwut maayeet ewaatu yano? 41Jakum jímooli. Jil̥aw jakum bil jilo li jabunt. Buyinumabu bufañe, bale eniilayi égootogooto.
42Yéesu li alaañen búl̥ubut ayinno bo min al̥aw aan:
— Faafa, kaanumuu loon ejunkayi inyu yata sílaamasu eyilaat éloyiyom ínje bahobut yo, jow kaan loon awu ufañumuu.
43Yéesu li aban kal̥awaku, li amit álaañul boot tan kúgoomaku koola kulakomuu áŋejul, li alaañen atookiil buko li kámooli, mata kámooliyaku kujokiijok ŋáa’ gay kuyilaat kuluuj. 44Li alaañen akatiil to min ayinno bo áliiŋ, li alaañen búhaajut ál̥awum li kulimaku kanolaku. 45Fúlum tó, Yéesu li álaañul boot tan kúgoomaku kulakomuu min aaniil:
— Kama jiloŋe li jímooli min jiyool̥o? Jíkaanum, waatuwayi ékoojulo; Añool-An kubetool kuban li kuŋen kata kuhoofoola. 46Jiyito ujowaal! Anawu ammuu li abetom li kuŋen bukan láliiŋulo.
Huhaanaahu hata élambaayi li hujok Yéesu
(Maak 14:43-50; Lík 22:47-53; Saŋ 18:3-12)
47Nan Yéesu alakomuu elobayi, Sudaas alakomuu akee li kúgoomaku kuŋen li kúl̥uba li áliiŋul. Li ánaboolul li búsuk bajunkowulo síkundu li sigol. Bukanabuku umbuku huhaanaahu hata élambaayi li kunahaanaku kata ésukayi kúboñuliil. 48Sudaas abetumuu Yéesu li kuŋen bukanabuku umbuku, lalobiilob buu láatimuu akaan min kuhaas Yéesu. Laaniisaan: «Anawu an emmuu igaab kuŋenom, akilamuu. Jijokool.» 49Muñeˈe Sudaas li ayaan ajow boot tan Yéesu alakomuu, áliiŋ li aanool:
— Lisaafi, Anahaan!
Ban li agaabool. 50Bale Yéesu li aanool:
— Afaalom, wahawu wan ubilumuu kakaan, ukaan wo.
Muñeˈe bukanabuku kánabulumuu li Sudaas li kúlohul Yéesu, min kujokool. 51Akee li bukanabuku kalako tomuu li Yéesu li áhoonul ékunduwayi yoola atek alokaawu ata anahaanawu ata élambaayi, afalen kanuu. 52Yéesu li aanool:
— Uhoon ékunduwayi yooli, mata bukanabuku feh katiikumemuu síkundu, fan kúketum síkundu. 53Kama uhaasut oon liyilo ihooñ Atuubawom mata min alambenom, li ayaan ásenulom muñeˈe uyooŋ wata emalaka wahaŋe kuŋen li úl̥uba? 54Bale ikaan momuu, buu wahawu wan Bakiicelabu bulobumuu woote úbajum? Bakiicelabu bonsoon wahawu unwu fan ubaj loon muñaˈa.
55Fúlum tó, Yéesu li aan búsukabu:
— Waa, jibil boot kajokom li síkundu li sigol ló loon eenimuu ínje ákuu? Hunakoohunak linaanaak ibah li Eluufayi yata Ateemit, min inaak iliiken bukanabuku mata Ateemit, ban jijokutom. 56Bale wahawu unwu feh ubabbaj bájum kulimaku kan kufulofetaku kukiicumuu kukat to, li kubaj.
Muñeˈe kúgoomaku koola li kukatool bo, min kutewoo kuwuj.
Yéesu hákil huhaanaahu hata Kusuwifaku
(Maak 14:53-65; Lík 22:54-55, 63-71; Saŋ 18:12-14, 19-24)
57Bukanabuku kajokumuu Yéesu, li kújowetumool boot bata anahaanawu ata élambaayi an koonemuu Kayif, ban kaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li kunahaanaku kuwoogumuu. 58Bale Fiyeel li alako lóyi min anaak ánabul li Yéesu, boot yok li ekaakayi yata eluufayi yata álambaawu ahaanawu. Nan áliiŋ dómuu, li abah áginnoo li kufooyaabuku min ajuk buu wahawu feh wóomi li úbanum eeno.
59Muñeˈe huhaanaahu hata élambaayi li Huhaanaahu hata Kusuwifaku, li kuŋes bukan kayilo kúmal kuya li Yéesu bájum li kuyili kumukool. 60Bale maayeet min sigujuun sameeŋe sibilumuu boot min símal siya li Yéesu, sijukut li akila butila banooban. Li húbanumahu, kánayine kúl̥uba li kubil kuyito to min koon:
61— Anáyinaawu ummu lansaan: «Liyilo ihum Eluufayi yata Ateemit, ban li iŋa’ kunak kúhaaji min ilaañen iteef yo.»
62Alámbaawu áamakawu li ayito, li aan Yéesu:
— Kama waa ulet li ubag? Kama wahawu wan bukanabuku umbuku kulobemuu li wo kuya li awu, buu?
63Bale Yéesu abagut. Alámbaawu áamakawu li aanool:
— Lil̥awi li kajaw kata Ateemit aloŋumuu. Ulóboli mantee awu ommuu Afakenaawu, Añiilawu ata Ateemit.
64Yéesu li aanool:
— Lúlobulo mo awu humumi. Bale fan eenuul: Kítum muñeˈe, fan jijuk Añool-An mabahe kaŋen káli kata Ateemit ata sembe, li abilumul li ufaalawu wata haatiya emitayi.
65Nan Yéesu alobumuu loon muñaˈa, anahaanawu ata élambaayi li ahaacul wañawu wan akila humumool aakenumuu, aban li aan:
— Lagele Ateemit. Ulaañenutaal usohulawaal kumaata. Jijame feh bukuluul humumuul kulimaku kan alobumuu aya li Ateemit. 66Muñeˈe buu jiyinoole?
Li koonool:
— Tootook min aket.
67Muñeˈe li kuyaan kumasenool li buul, ban li kutekool sínuka li siheejen ban li koonool:
68— Emmuu awu ommuu Afakenaawu, kama úheboli ayi atekimuu.
Fiyeel li aceeŋ aan lahaase Yéesu
(Maak 14:66-72; Lík 22:56-62; Saŋ 18:15-18, 25-27)
69Muñeˈe no unnu, Fiyeel li abah tíyaŋ li ekaakayi yata anahaanawu ata élambaayi. Agoloola ata anahaanawu ata élambaayi li ákoojul Fiyeel min aanool:
— Awu foof lunaanaak unaboo li Yéesu áfulumulomuu li etaamayi yata Gálile.
70Bale Fiyeel li aceeŋ hákil ésukayi feh min aan:
— Ihaasut waa lufañe ulob.
71Muñeˈe nan Fiyeel alakomuu ejowayi ajooŋoo bata kámbiilaku kata ekaakayi, agoloola akee li ajukool. Li aan bukanabuku kalako tomuu:
— Anáyinaawu umme buko kunaake kunabumuu li Yéesu ata ésukayi yata Nasalet.
72Fiyeel li alaañen aceeŋ, ban li anuu aan:
— Ihaasut ánayinaawu ummu.
73Fiyowut, bukanabuku kalako tomuu li kúlohul Fiyeel min koonool:
— Mal̥egen awu foof bukuluumuu, mata malobelamu mooli múhiisenhiisen bay lúfulumulo.
74Muñeˈe Fiyeel li anuu wah wajakut aya li akila humumool aan:
— Ihaasut ánayinaawu ummu!
Muñeˈe nan alobumuu loon muñowu, káyin li kuyaan kul̥ok. 75Li awayil̥o hulimahu han Yéesu alobool nomuu aanool: «Fan uceeŋ oon luhaasonhaas ñoono ñáhaaji tówum káyin kul̥ok.» Li áfulul tíyaŋ alako bo jíl̥ok jáamak.
27Li kújowetum Yéesu bata Filat
(Maak 15:1; Lík 23:1-2; Saŋ 18:28-32)
1Hunak hukaten li bújomabu bíb, huhaanaahu hata élambaayi li kunahaanaku kata ésukayi li kujoj min kujamoo buu kommuu li kukaan min kumuk Yéesu. 2Muñeˈe li kujokool kujenk kuban, li kuŋalool kújowetum kujow kusen águubelunaalawu Filat.
Sudaas li amukoolo
3Nan Sudaas, abetumuu Yéesu li kuŋen bukan, ajukumuu aan Yéesu eketayi lajowemuu boot, li ajok li ehaaseen. Li aŋa’ sihanjalasu sata sídalamasu áyii li kuŋenayi alaañen ajow asen huhaanaahu hata élambaayi li kunahaanaku kata ésukayi, 4Min aaniil:
— Likankaan kahoofoo, min iŋa’muu an akaanut wahoowah ibet li kuŋenuul min joono li jimukool.
Bale li koonool:
— Waa bútumoli bóomi bo? Awu uhaase!
5Sudaas li abeten sídalamasu li Eluufayi yata Ateemit, ban li ajow aŋa’ kaneew min akokoo. 6Huhaanaahu hata élambaayi li humuluk sídalamasu, ban li hoon:
— Colut min sídalamasu unsu siŋali kaan li sídalamasu sata Eluufayi yata Ateemit, mata laalu bunoom bata buloŋ bata an.
7Nan kujamoomuu mata sídalamasu kuban, li kuŋa’ so kunoom etaam yan koone «etaam ateefa ubala», min kuŋa’ yo kukaan kalem kata kahok ejawoola. 8Wahawu unwu újimuu boot yok síyaat bukanabuku li kuloŋ li kuhooñ etaamayi inyu «etaam húsim». 9Muñowu kulimaku kan Selemi alobumuu kúbajummuu eeno, ammuu afulofet, nan aanumuu: «Kuyayyab sihanjalasu sata sídalam áyii li kuŋenayi, sata bunoomabu ban kata Isilayeel kujamoomuu min kubet boot li akila. 10Ban li kusen sídalamasu boot bacaamabu bata etaamayi yaaneyimuu “etaam ateefa ubala,” loon Amaaŋenawu alobom momuu27:9-10 Selemi 18:2-3; 19:1-2; 32:6-15; Sakali 11:12-13.»
Batiibabu bata Yéesu hákil Filat
(Maak 15:2-5; Lík 23:3-5; Saŋ 18:33-38)
11Muñeˈe li kújowetum Yéesu kujow kukaan hakil águubelunaalawu Filat, min agel̥l̥enool aanool:
— Awu ommuu áyiiyawu ata Kusuwifaku?
Yéesu li aanool:
— Lúlobulo mo awu humumi.
12Fúlum tó, huhaanaahu hata élambaayi li kunahaanaku kata ésukayi li kul̥oof Yéesu koon lakankaan majakut, bale abagut. 13Muñeˈe Filat li aan Yéesu:
— Ujamut wahawu feh wan kulobemuu li wo li kuya li awu?
14Bale Yéesu alobut wahoowah li wahawu feh wan kulobumuu kuya li akila. Muñeˈe águubelunaalawu Filat li asego ŋáa’.
Búsukabu li boon Yéesu abaaŋi li ekuluwa
(Maak 15:6-15; Lík 23:13-25; Saŋ 18:39–19:16)
15Li kagaan kanookan kata Faak, águubelunaalawu lakatenekaten an akul̥i, an búsukabu bufañumuu min akaten. 16Li baj no unnu, an an kukul̥e ajamoye ŋáa’ an koone Yéesu Balabaas. 17Muñeˈe nan búsukabu buwoogumuu, Filat li agel̥l̥eniil aaniil:
— Ayi jifañe min íkatenuluul? Mantee Yéesu Balabaas, mantee Yéesu an koonemuu Afakenaawu?
18Filat lagel̥l̥eniigel̥l̥en loon muñaˈa mata lahaase jak aan batahaay bújimuu li kubet Yéesu li kuŋenool.
19Muñeˈe nan Filat abahumuu tan kutiibemuu bukanabuku, aseekool li áhebenul kubil koonool: «Jakum unoken li elobayi yata ánayinaawu ummu akaanutumuu wahoowah, mata síyaat li hukahu lílanlaam ŋáa’ li sísaahut mata akila áji.»
20Huhaanaahu hata élambaayi li kunahaanaku kata ésukayi li kulob búsukabu min kul̥aw Filat min ákatenul Balabaas min akat min kumuk Yéesu. 21Agúubelunaalawu Filat li alaañen agel̥l̥eniil aaniil:
— Ayi li buko kúl̥uba jifañe min íkatenuluul?
Li koonool:
— Balabaas!
22Filat li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kama muñowu buu leete ikaan Yéesu an koonemuu Afakenaawu?
Buko feh li koonool:
— Abaaŋi li ekuluwa!
23Filat li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kama waa lakaane wajakut?
Li kuhaŋ mabaŋulo feh koon:
— Abaaŋi li ekuluwa!
24Nan Filat ajukumuu aan ayilaat to wahoowah, ban búsukabu li buhaŋ máguul̥oo, li aŋa’ mal min afos kuŋenool hákil búsukabu ban li aan:
— Butumom bulet li eketayi yata ánayinaawu ummu. Bowuul bo!
25Búsukabu feh li boonool:
— Wahoowah wammuu ubil ulako to li eketayi yoola, ujow ulako li áloli li báñoololi!
26Muñeˈe Filat li ákatenuliil Balabaas. Bale li alob min kusollaaliyaku kuŋa’ kukaluwaas min kutek Yéesu kuban, li aseniil o’ kujow kubaaŋ li ekuluwa.
Kusollaaliyaku li kuleken Yéesu
27Muñeˈe kusollaaliyaku kata Filat li kújowetum Yéesu boot li eluufayi yata águubelunaalawu. Húmimahu hata kusollaali kaaku feh li hubil húguutool. 28Li kúfulen wañawu wata Yéesu min kukaanool hújufo hájunke. 29Ban li kuhec kugola kata úbuja kukaan éjambi kukaanool li húkow. Nan kubanumuu li kusenool hunuk átuk li kaŋenool káli. Li kúkuntuŋ hákilool min kunaak kulekenool koonool:
— Jisaafi, áyiiyawu ata Kusuwifaku!
30Li kumasenool ban li kuyab hunukahu min kutekool li húkow. 31Nan kulekenumuu Yéesu kuban, li kúfulen hújufowahu han kukaanoolumuu min kulaañen kukaanool wañawu woola. Ban li kújowetumool kúfu’ li ésukayi kujow kubaaŋ li ekuluwa.
Kusollaaliyaku li kubaaŋ Yéesu li ekuluwa
(Maak 15:21-32; Lík 23:26-43; Saŋ 19:17-27)
32Nan kulakomuu káfululaku li ésukayi, li kufam li ánayine akee ata ésukayi yata Siilen an koone Simoŋ. Muñeˈe kusollaaliyaku li kutuuŋool ateb ekuluwaayi yata Yéesu. 33Li kujow kujow li kúliiŋ tan koone Goligota, yo yommuu: «Tin tata husend.» 34Nan kúliiŋ tomuu, li kusen Yéesu bunuk bayawooli li wah wátaliye. Bale nan acafen bomuu, li ahoy bahob bo.
35Muñeˈe li kubaaŋ Yéesu li ekuluwa, ban li kuñak kútuken kuyiliwum kugaboo wañawu woola.36Nan kubaaŋumuu Yéesu li ekuluwaayi kuban li kubah to min kufooyool. 37Muñeˈe li kuŋa’ kababbalu min kukiic ló wahawu wájimuu li kumukool. Wahawu wakiici dómuu wo wommuu unwe: «Láale Yéesu, Ayíiyawu ata Kusuwifaku.» Ban li kuŋa’ kababbaluwaku kubaaŋ haatiya húkowahu hoola. 38Muñeˈe kusollaaliyaku li kubaaŋ li sikuluwa kúkuu kúl̥uba kukaan, aahu kaŋen Yéesu káli, aahu kaŋenool kamay.
39Bukanabuku kanaake kújowum tómuu, li kunaak kutek kúkowiil ban li kugel Yéesu. 40Li kunaak koonool:
— Awu jaanumuu luyilo uhum Eluufayi yata Ateemit ban li uŋa’ kunak kúhaaji min ulaañen yo uteef! Nokoomuu loon awu ommuu Añiilawu ata Ateemit, kama ufakenoolo awu humumi! Uwálowul li ekuluwaayi!
41Huhaanaahu hata élambaayi li bukanabuku kaliikenemuu ésukayi Eluwaayi yata Móyiis li kunahaanaku kata ésukayi li kuleken Yéesu koonool:
42— Lafakenfaken bukan kukee, ban akitut ayili afakenoolo akila humumool. Inti akila ammuu áyiiyawu ata Isilayeel? Muñeˈe kama áwalowul li ekuluwaayi min úyinenaal li akila. 43Li Ateemit lákangume ban lansaan: «Injé emmuu Añiilawu ata Ateemit.» Muñeˈe kama boot min ujukaal mantee Ateemit fan afakenool, nokoomuu loon lafañoofañ.
44Maayeet ékuuwayi yan kubaaŋumuu li sikuluwaasu kooj Yéesu li kugelool loon kaabuku kugeloomuu.
Eketayi yata Yéesu
(Maak 15:33-41; Lík 23:44-49; Saŋ 19:28-30)
45Nan banakabu buyitenumuu, etaamayi feh li élim boot yok ewaatuwayi éhaajutayi banakabu bakel̥e. 46Nan ewaatuwayi éhaajutayi elehenumuu, Yéesu li akaaw butiya aan: «Elí, Elí, lema sabachthani?» Yo yommuu: «Ateemitom, Ateemitom, wáa újiye li ubetenom?» 47Muñeˈe kukee li bukanabuku kalako tomuu li kujamool li akaaw, li koon:
— Ummu li kahooñ Elí!
48Muñeˈe akee li buko li ayaan atey ajow áŋalul hufalen hata hufons ayooken li bunuk bacabe hujow huhob, li akok ho li hunuk añuu Yéesu boot ahob. 49Bale kaabuku li koon:
— Ukob min ujukaal mantee Elí fan abil afakenool.
50Yéesu li alaañen akaaw butiya ban, li awalo. 51Muñeˈe no unnu, hufalalahu halakomuu li Eluufayi yata Ateemit li húhaacowumul haatiya boot li etaam hukaan ubey úl̥uba. Etaamayi li egoloo. Kugisaaku li kúwembulo. 52Kuyaakaku li kúbabulo min kameeŋe li bukanabuku káyinenumuu li Ateemit ban li kuket, kuyitowul. 53Nan kúfululumuu li kuyaakaku, Yéesu bayitowulo aban li kaketumuu, li kujow boot Yeelusalem, ésukayi yata Ateemit. Bukan kameeŋe li kujukiil.
54Anahaanawu ata kusollaali téemeel li kusollaaliyaku kalako tomuu li akila kafooyaku kata Yéesu, li kujuk etaamayi li egoloo li wahawu feh wabajumuu, li kúkoli ŋáa’ min koon:
— Li mal̥egenamu, ánayinaawu ummu lalakolako Añiil ata Ateemit!
55Li baj to foof kanaale kameeŋe kalakowe lóyi min kunaak kúŋandenul. Kanaalaabuku umbuku li etaamayi yata Gálile kúnabumulo li Yéesu boot kalambenool. 56Li kanaalaabuku umbuku, Mali ata ésukayi yata Madala, li Mali jaaw ata Saak buko Suseef, li jaaw ata bañiilabu bata Sebede, to kulakowe.
Kahokaku kata Yéesu
(Maak 15:42-47; Lík 23:50-56; Saŋ 19:38-42)
57Nan líiŋumuu kátiimayi, ánayine akee akaane usaanum, ata ésukayi yata Alimate, li áliiŋul. Anáyinaawu kajawool Suseef ban akila foof ágoom ata Yéesu. 58Muñeˈe Suseef ata Alimate li ajow ajuk Filat min aanool asenool ehuluŋayi yata Yéesu. Mal̥egen Filat li alob min kusenool yo. 59Suseef li aŋa’ ehuluŋayi yata Yéesu ban li aŋa’ kábil kawunkul kahiite min al̥iim yo. 60Nan Suseef al̥iimumuu ehuluŋayi aban, li aŋa’ yo ajow ahok li huyaakahu hoola, han akite li awok li hugisa. Ban, li abakken húlankiin háamak hujow húfib kánokenumaku kata huyaakahu, aban li ajow. 61Mali ata ésukayi yata Madala li Mali aahu to kulakowe mabahe kujooŋoo li huyaakahu.
Kusollaali li kufooy huyaakahu
62Li líiŋ hunak hukaten, hammuu hunakahu hanabumuu li hata kafaleyaku kata hunakahu hata húyiiyaayahu hata Kusuwifaku, huhaanaahu hata élambaayi, li Kufaaliisiyeŋaku. 63Nan kúliiŋumuu li koon Filat:
— Anahaan, jiwayil̥owe kaanaku ámalamiñawu ummu lansaan akila li buloŋ aketumuu jow baj kunak kúhaaji, fan ayitowumul li kaketumuu27:63 Máciya 12:40; 16:21; 17:23. 64Mó mújimuu, ulob min huyaakahu hufooyi boot yok li hunakahu húhaajutahu, jakum bil kúgoomaku koola kujow kúkuwet ehuluŋayi min koon ésukayi layitowuuyitowul li kaketumuu. Mata kukaan momuu, émalimiñayi inyu yásolaayi fan ehaŋ yátinaalayi.
65Filat li aaniil:
— Kusollaali kumbuke kayilo kufooy. Jijow jifooy huyaakahu loon jifañumuu. 66Mal̥egen li kujow kufale kafooyaku kata huyaakahu. Li kukuŋ hugisaahu hababumuu kánokenumaku kata huyaakahu ban li kuŋa’ kusollaali kukaan to min kufooy.
28Yéesu li ayitowul li kaketumuu
(Maak 16:1-10; Lík 24:1-12; Saŋ 20:1-10)
1Hunak hukaten húyiiyaayahu hata Kusuwifaku, li hunakahu hútinaalahu hata esimenayi, Mali ata ésukayi yata Madala li Mali aahu li kujow li bújom bíb bajuk huyaakahu. 2Muñeˈe etaamayi li eyaan egoloo ŋáa’. Amalaka ata Amaaŋenawu li áwalowumul li emitayi áŋejul, li abakken hugisaahu akaan li kakaŋ ban li abah li ho. 3Kambuwaku kata amalakaawu li kuleñ loon kawiwijen emit. Wañawu woola li uhiit falala’ loon búbil. 4Kusollaaliyaku kalakomuu kafooyaku kata huyaakahu li kúkoli bil gay li kunaak kuteelen ban li kunokoo loon bukan kakete. 5Bale amalakaawu li aan kanaalaabuku:
— Sákoluul, mata li haase een Yéesu an kubaaŋumuu li ekuluwaayi jiŋese li akila. 6Alet taate. Layitowuuyitowul li eketayi loon alob momuu. Jibil jijuk tan kuhintenoolumuu. 7Jijow cab joon kúgoomaku koola: «Layitowuuyitowul li eketayi, ban lajowe ló ajow akobuul Gálile. Bo jommuu li jijukool.» Wahawu unwe libajumuu ilobuul.
8Mal̥egen kanaalaabuku li kúfulul li huyaakahu li esommen li ekole ló, bale foof li ésuumahukow yáamak, kutey kujow kulob kúhebenaku kúgoomaku kata Yéesu. 9Yéesu li ayaan abil kufam ban li aaniil:
— Lisaafuul!
Kanaalaabuku li kúlohulool ban li kujok kootaku koola min kumanenool. 10Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Sákoluul! Jijow joon kutuyom kujow boot li etaamayi yata Gálile. Bo kommuu li kujukom.
Kulimaku kan kusollaaliyaku kulobumuu
11Nan kanaalaabuku kulakomuu ejowayi, kukee li kusollaaliyaku kalakomuu kafooyaku kata huyaakahu li kujow boot li ésukayi, kujow kukitten huhaanaahu hata élambaayi wahawu feh wabajumuu. 12Huhaanaahu hata élambaayi li hujoj li kunahaanaku kata ésukayi. Li kujamoo min kusen kusollaaliyaku sídalam sáamak. 13Nan kuseniilumuu sídalamasu kuban li kooniil:
— Fan joon ésukayi kúgoomaku kata Yéesu kubiibil li huk kúkuwet ehuluŋayi yoola bukuluul li kámooli. 14Li bil nokoo loon águubelunaalawu Filat ajame mabajumuu, áloli fan jihaas min jommuu li jilobool jakum bil ayokenuul.
15Mal̥egen kusollaaliyaku li kuŋa’ sídalamasu ban li kukaan loon kulobiilumuu. Mó lí múji wahawu wan kusollaaliyaku kulobumuu ésukayi li uloŋ li ujamo li Kusuwifaku boot síyaat.
Yéesu li áfu’ kúgoomaku koola
(Maak 16:14-18; Lík 24:36-49; Saŋ 20:19-23; Bakaanelabu 1:6-8)
16Fúlum tó, kúgoomaku kata Yéesu kuŋen li ano, li kujow boot li etaamayi yata Gálile li huyuuyahu, tan Yéesu aaniilumuu kujow. 17Nan kujukumuu Yéesu li kúkuntuŋ hákilool min kumanenool. Bale kukee li buko li kúwettoo. 18Yéesu li ákoojuliil min aaniil:
— Ateemit lasenonsen kayile kanookan li emitayi li etaamayi. 19Jijow boot bata bukanabuku feh kammuu tanootan li etaamayi, min jikaaniil kulako kúgoom kúmbaam. Ban li jíbatiiseyiil li kajawaku kata Atuubaawu, li kata Añiilawu, li kata Buyinumabu Banabaabu. 20Jiliikeniil kátuul kulimaku feh kan ilobuulumuu. Jihaas joon ínje humumom ummu li bukuluul nanoonan boot yok nan adunaayi yommuu li eban.