Hulimahu Hásuumaahu loon Lík akiic homuu
Wahawu wáamimuu li éliibalayi inye
Lík síliibal síl̥uba lakiice: Hulimahu unhe Hásuumaahu haakumuu kajawaku koola, li éliibalayi yata Bakaanelabu bata kufootalaku. Lík lajanjam elobayi yata kata Gilees ŋáa’, ban li alako foof abuntena. Nan afootalawu Fool ajowumuu alob Hulimahu Hásuumaahu bukanabuku kahaasutumuu Ateemit, buko kúl̥uba kunaboomuu, mata Lík no unnu okila bahaasolut Ateemit, ban li abil abet búsol buloŋabu boola buhaanabu min alako ágoom ata Kilisita.
Lík humumool ahaasut Kilisita, bale lakikkiic éliibal aya li akila. Lajowujow ajuk bukan kajuke Yéesu, ban li kúnaanum hulimahu hoola, min agel̥l̥eniil mata Kilisita. Li aŋa’ éliibalayi yan Maak ekiicumuu aya li Yéesu, min akiic Hulim Hásuume loon Máciya akaanumuu foof. Li éliibalayi inyu Lík ajukummuu wahawu wata kusuwifaku, ban li akitten wo. Li ajuk ló foof kulim kan bukanabuku kahaasutumuu Ateemit kúnaanumut.
Bukanabuku umbuku kukinut li etaamayi yata Falesitiin, bale kulobelob elobayi yata kata Gilees. Lík li alob mata kalandaku kata Yéesu kítum li Adam (3:23-38), min áhiis kaanaku Yéesu ammuu Afakenaawu ata bukanabuku feh (4:17-21). An ajangamuu éliibalayi yata Lík, fan ajuk aan Yéesu láhihhiis húbooliyahu háamakahu han Ateemit áboolimuu bukanabuku kan ésukayi ehoyimuu: kusukateenaku, kásomutumuu (4:33-40). Lík li alob foof mata Buyinumabu Banabaabu li mata kal̥aw (11:13).
1Lík li alob mata éliibalayi yoola
1Téwofiil, bukan kameeŋe kuŋeseene mata min kukiic wahawu wabajumuu li alolaal. 2Kukittenkitten wahawu wabajumuu loon bukanabuku humumiil kamaat womuu li húkitumahu, kukittenolaal womuu. Bukanabuku umbuku muñeˈe kuwaaleya kata Hulimahu hata Ateemit. 3Muñeˈe li igel̥l̥en min ihaas jak wahawu wabajumuu li húkitumahu iban, li een jaajak, Ahaanawu Téwofiil1:3 Téwofiil, fan kaan an abaje, an áamak an Lík akiicumuu kulimaku unke asen, mín ínje foof ikiic kulimaku unke boot li awu. 4Likankaan mo bájum awu humumi li uyili uhaas oon wahawu wan kuliikenimuu mal̥egen.
Amalaka li alob Elisabet mata kabukiyaku kata Saŋ Batiis
5Nan Elod alakomuu áyiiyawu ata etaamayi yata Súde, li baj álamba an kunaake koon Sakali li buwaajabu bata élambaayi yata Abiya. Aseekool kajawool Elisabet. Elisabet bubukoolum bata Aaloŋ. 6Buko kúl̥uba feh kukankaan bukan kacole hákil Ateemit, imban kútuttuul jak siluwaasu feh li kulimaku feh kata Amaaŋenawu. 7Bale kubajut añiil mata Elisabet ayilaat ajam huhaane, ban buko kúl̥uba foofiil feh bahallene.
8Li líiŋ hunak hukee, Sakali li alako bulokool bata álamba li Eluufayi yata Ateemit, mata kaloku buwaajabu booliil. 9Loon élambaayi ekaanemuu, akee li buko fan al̥usumi li éñaakutuken min anoken dán ñéyimuu li Eluufayi yata Amaaŋenawu ajow ayaben ló ecuulaayayi. Hunakahu unhu li lako Sakali. 10Búsukabu feh bata káyinenumuu li Ateemit li bulako tíyaŋ min bul̥aw nan ecuulaayayi elakoyimuu kásulaku. 11Muñeˈe amalaka ata Amaaŋenawu li áfu’ Sakali, ban li ayito alaañ kaŋen kúli husilaahu tan ecuulaayayi ésuleyimuu. 12Nan Sakali ajukumuu amalakaawu li aliiwo. Ekole li ejokool. 13Bale amalakaawu li aanool:
— Sákoli, Sakali, mata Ateemit látuttuul kal̥awaku kooli. Aseeki Elisabet fan abuki añiil ánayine, ban loote ukaanool kajawaku kaaneyimuu Saŋ. 14Fan úbajum li añiilawu ésuumahukow yáamak, ban bukan kameeŋe fan súumiil li kabukiyaku koola. 15Mata fan alako an áamak hákil Amaaŋenawu. Let ahob bunuk, li ehob yanooyan yayilo ékaliyen. Buyinumabu Banabaabu fan bulako li akila ŋáa’ átowum abuki. 16Fan álaañenul kuñiil kameeŋe kata Isilayeel boot bata Amaaŋenawu Ateemit ooliil. 17Fan abil ló áyabul hákil Ateemit, li buyinumabu, li sembaasu sata afulofetawu Elí, min akaan bañiilabu li situubayiil kubaj hujamoo, min álaañenul kátuulutumuu Ateemit kubaj bújallo loon bata bukan kacole. Fan afale bukan boot kayab Amaaŋenawu.
18Muñeˈe Sakali li agel̥l̥en amalakaawu aanool:
— Li waa léetummuu íhaas een wahawu unwu mal̥egen? Mata ínje likaane anahaan ban foof aseekom lahallene.
19Amalakaawu li aan Sakali:
— Injé emmuu Gáabuliyeen. Injé ummu nanoonan hákil Ateemit, min inaak ilok boot li okila. Ateemit láboñulomboñul boot min ilob li awu min foof ilobi hulimahu unhe hásuumaahe. 20Ban muñeˈe fan ukumbo, ban let uyili úlobul boot yok hunakahu nan wahawu unwu wommuu li ubaj, mata úyinenut kulimaku kúmbaam kammuu li kubaj nan taŋayi yata ko yommuu li éliiŋ.
21No unnu, ésukayi li elako banaakabu bata Sakali, li esego min afiyowulo muñowu dán ñéyimuu li Eluufayi yata Amaaŋenawu. 22Nan Sakali áfulumuu, ayilaat alob li buko. Li kúnaanum kaanaku babbaj wah wan ajuke dán ñéyimuu li Eluufayi yata Amaaŋenawu. Sakali li anaak aŋa’ kuŋenool min anaak alob li buko. Ayilaat álobul.
23Muñeˈe nan kunakaku kata kalokuwaku kata Sakali kubanumuu, li alaañ ábalo. 24Fiyo jakee, aseekool Elisabet li ayab ha’, ban li ayolo kul̥eeñ koono hutok. Lanaanaak aan li buyinumool:
25— Wahawu unwe Amaaŋenawu akaanumuu boot lí ínje. Láfulenfulen muñeˈe lí ínje wahawu wájimuu li ibaj ñisuu hákil bukanabuku1:25 Kábajaati añiil ñisuu ñáamak book li anaale asuwif.
Amalaka li alob Mali mata kabukiyaku kata Yéesu
26Muñeˈe li hul̥eeñahu hutoken li hanolahu, Ateemit li áboñul amalakaawu, 27bata ásungute ahaasut ánayine an ánayine akee an koone Suseef li bubukoolumabu bata áyiiyawu Dayit, aŋese boot huyab1:27 Li kata Isilayeel ánayine li anaale kajamoole boot búyabo, eluwaayi yooliil ejokiijok loon bukan kayabowe kuban, maayeet min kootutumuu kuloŋ loon bukan kayabowe. Asúngutaawu ummu kajawool Mali. 28Amalakaawu li anoken bata Mali áliiŋ li aanool:
— Lisaafi Mali, awu jan Ateemit asenumuu káji. Amaaŋenawu ummu li awu.
29Nan Mali ajammuu kulimaku unku li aliiwo; li ayinoo to basaafabu umbu bo bommuu waa. 30Bale amalakaawu li aanool:
— Sákoli Mali, mata lubabbaj káji hákil Ateemit. 31Fan uyab ha’, ban fan úfulul li añiil ánayine an óomi li ukaan kajawaku kaaneyimuu Yéesu. 32Fan alako an áamak, ban fan kuhooñool Añiil ata Ateemit ata Haatiya. Amaaŋenawu Ateemit fan asenool efenjeŋayi yata jáyiiyaju jata atuubawool ahaan Dayit. 33Fan alako áyii ata kata Isilayeel boot nanoonan. Jáyiiyaju joola let jiban.
34Mali li aan amalakaawu:
— Kama buu wahawu unwu woote uyili ubaj, ínje jahaasutumuu ánayine?
35Amalakaawu li aanool:
— Buyinumabu Banabaabu fan bubil bulako li awu, min sembaasu sata Ateemit ata Haatiya síhimeni loon máyiino. Mó mújimuu, añiilawu ammuu li abuki fan akaan añiil anabe, ban fan ahooñi Añiil ata Ateemit. 36Elisabet humumool ammuu ani, lahalete ban fan abaj añiil áyine, maayeet min ahallenumuu. Akila an kunaake koonumuu let ayili ajam huhaane, ummu muñeˈe li hul̥eeñool hutoken li hano. 37Mata bajut wah wan Ateemit ayilaat akaan.
38Muñeˈe Mali li aan:
— Injé aloka ata Amaaŋenawu. Jow kaanom loon ulobumuu!
Amalakaawu li ajow min akatool to.
Mali li ajow bagaagen Elisabet
39No unnu, Mali li ayito ajow li mahile boot li ésuk yakee yáami li kuyuuyaku kata etaamayi yata Súde. 40Alíiŋ, li anoken li eluufayi yata Sakali ban li asaaf Elisabet. 41Nan Elisabet ayaane ajammuu Mali li asaaf, añiilawu li agoloo li halahu hata Elisabet. Buyinumabu Banabaabu li bulako li Elisabet ŋáa’. 42Elisabet li alob butiya aan:
— Awu Ateemit ahaŋumuu másooniyen li kaalaabuku feh, ban kásooniyenaku koola kunku foof li añiilawu an ommuu li ubaj. 43Kama sum ínje emmuu ayi, májimuu jaaw ata Amaaŋenawu úmbaam li abilom bagaagen? 44Mata, lujuke, nan iyaane ijamimuu li usaaf, añiilawu li afum jifum jata ésuumahukow li halom. 45Awólo, awu jáyinenumuu kaanaku wahawu wan Amaaŋenawu alobimuu fan ubaj.
Kakijenaku kata Mali
46Muñeˈe Mali li aan:
— Lisale maluukamu mata Amaaŋenawu li yaalayi yúmbaam,
47ban li súumom li buyinum mata Ateemit áji, ammuu Afakenaawu úmbaam.
48Mata Ateemit lawayil̥owonwayil̥o, ínje jahine emmuu alokaawu oola.
Mó mújimuu, kítum hunakahu hata síyaat, bukanabuku feh fan kunaak koonom: «áwolo, Mali».
49Mata Ateemit ata Sembe lakankaan wah wáamak boot lí ínje.
Kajawaku koola kuñawo.
50Ban káyiyenaku koola fan kulako li bukanabuku kákoliwoolumuu
li taŋ yanooyan1:50 Ukijenawu 103:17.
51Lakankaan wah wáamak li sembaasu sata kaŋenaku koola:
layiyyiis bukanabuku katebenoolomuu li uyinumiil.
52Ateemit láhooluuhoolul kata sembaasu li sifenjeŋasu sooliil,
min ateben kawalenoolomuu.
53Lasensen ebaj yáamak kacaaletumuu,
min alaañen kabajumuu kúbalo, kuŋeniil kuŋen.
54Labiibil kalamben kata Isilayeel, kammuu kuloka koola:
amojenut káhiis káyiyenaku koola,
55Abulaham li bubukoolumabu boola boot nanoonan,
loon alob momuu situbawolaal sihaan.
56Mali li alako bata Elisabet ebat kul̥eeñ kúhaaji, fú’ tó, li alaañ bóot.
Kabukiyaku kata Saŋ Batiis
57Muñeˈe nan hunakahu hata Elisabet húliiŋumuu, li anoken li afúlul li añiil ánayine. 58Kukinoo Elisabet li bukanool li kujam kaanaku Amaaŋenawu láyiyenooyiyen ŋáa’, li súumiil boot li Elisabet ló. 59Nan añiilawu abajumuu kunak hutok li kúhaaji, li kubil boot kateyenool búkut. Imban li kufañeen kukaanool kajawaku kata atuubawool, Sakali. 60Bale jaawool li aan:
— A’aa’! Añiilawu fan ahooñi Saŋ.
61Bukanabuku li koonool:
— Bajut an li ebukiinayi yooli, abaje kajawaku unku.
62Muñeˈe li kuŋa’ kuŋeniil min kugel̥l̥en atuubawool min alobiil kajaw kay lafañe min kukaan añoolool. 63Sakali li alobiil min kusenool jibabbalu min akiic ló kulimaku unke: «Kajawool Saŋ.» Buko foofiil feh li kusego. 64Yan no unnu, Sakali li ayili alaañen álobul. Li alako to kasal Ateemit butiya. 65Kukinoolool feh li kúkoli. Wahawu unwu feh li uhebooli li etaamayi yata kuyuuyaku kata Súde. 66Bukanabuku feh kajamumuu li kulob mo, li kukaan kulimaku unku li uyinumiil min kunaak kugel̥l̥enoolo koon:
— Kama waa añiilawu aate abil alako?
Li mal̥egenamu sembaasu sata Amaaŋenawu li akila silakowe.
Sakali li akijen aya li káyiyenaku kata Ateemit
67Muñeˈe Buyinumabu Banabaabu li bumeeŋen Sakali, ammuu atuubaawu ata añiilawu, min alob kulim kata Ateemit aan:
68— Usalaal Amaaŋenawu,
mata labiibil kalamben ésukayi yoola, min afaken yo.
69Lasenolaasen Afakena ata sembe,
li bubukoolumabu bata aloka oola Dayit.
70Wahawu unwu Ateemit alobumuu nan fiyo,
li kufulofetaku koola kanabaaku.
71Lansaan fan afakenolaal li kulatoolawolaal,
li afakenolaal foof li sembaasu sata bukanabuku kahoyolaamuu.
72Muñowu Ateemit áhiisummuu káyiyenaku koola situubawolaal, loon alobumuu, ban li awayil̥o húfaalumahu hoola hanabaahu.
73Mata Ateemit lanunnuu asen Abulaham ammuu atuubawoolaal ahaan,
74kaanaku fan afakenolaal li kuŋenaku kata kulatoolawolaal,
aban li akatolaal min ulokaal boot li akila babajut ekole yanooyan.
75Bájum li uyiliyaal ulakowaal bukan kanabe, li bukan kacole hákil Ateemit,
kunakaku feh kata buloŋabu boololaal.
76Bale awu, añoolom, fan ubil uhooñi afulofet ata Ateemit ata haatiya,
mata fan uyab Amaaŋenawu hákil min úhosul bútinabu boot li okila.
77Min akaan ésukayi yoola ehaas kaanaku fan áfakenum yo,
li kabonket kata uhoofoolawu wooliil.
78Mata Ateemitawu oololaal lababbaj káyiyen ban li ásuum,
mó mújimuu fan akaan ehiitum ehiitenumulolaal haatiya, loon banakabu bo li kayitowul.
79Boot kahiiten kammuu li emoocayi li kammuu li élimayi yata eketayi,
boot kájowetumolaal li bútinabu bata kásuumaayaku.
80Muñeˈe añiilawu Saŋ li ankoo li sembewool li buyinumool ló. Li ajow akin ban wayitomuu, boot yok hunakahu nan áfululumuu hákil ésukayi feh, min kata Isilayeel kuhaasool.
2Kabukiyaku kata Yéesu Kilisita
1No unnu, áyiiyawu áamakawu an koonemuu Ogús li alob min kucob bukanabuku feh kakinumuu li Jáyiiyaju jata Lom. 2Kacobaku unku kata bukanabuku, kammuu kútinaa, li kukaani nan Kíiliniyis alakomuu águubelunaalawu ata etaamayi yata Siili. 3Bukanabuku feh li kujow, anoowan li ésukayi yoola, kujow kukiic bo ujawawu wooliil.
4Suseef foof li áfulumul li ésukayi yata Nasalet li etaamayi yata Gálile, min ajow boot li etaamayi yata Súde li ésukayi yaaneyimuu Betilehem ban áyiiyawu Dayit abukimuu; mata Suseef humumool lalakolako bubukolum bata Dayit. 5Suseef li ajow kukiic bo kajawuku koola akila li Mali an aŋesumuu boot huyab. No unnu Mali akila li ha’. 6Bale nan kulakomuu Betilehem, hunakahu nan añiilawu ata Mali ammuu li abuki li húliiŋ. 7Mali li áfulul li añiil ánayine, añoolool átinaa. Li aŋa’ ul̥aac min ahutool ban li ahintenool li buyinjaay, mata li eluufayi dán ejawoolaayi ewalenemuu, lewut.
Amalaka li áfu’ kumata
(Dañeel 9:21-26; Esay 41:27)
8Muñeˈe li baj li halaabahu unhu hanolahu, kumata kanaake kuŋot li siŋamasu min kufooy sínuukuleŋasu sooliil. 9Muñeˈe, amalaka ata Amaaŋenawu li áfululiil. Máyiineniyamu mata Amaaŋenawu li mujaaŋeniil múwooñen. Muñeˈe li kúkoli ŋáa’. 10Bale amalakaawu li aaniil:
— Sákoluul, mata libiibil boot kalobuul hulim hásuume, haate hukaan ésuumansuum yáamak ésukayi feh. 11Afakena, Amaaŋenawu. 12Muñeˈe jommuu li jíhaasumool: fan jijuk añiil ahutumi ul̥aac, ahinteni li buyinjaay.
13Li kulako to, húmim hata emalaka yata emitayi li huyaan húlaŋul tó li amalaka aahu, min kulako kasal Ateemit koon:
14«Máyiineniyamu mujow mulako mata Ateemit ata haatiya tiya emitayi,
ban kásuumaay kujow kubaj li etaamayi li bukanabuku kan afañumuu!»
Kumataabuku li kujow boot Betilehem bajuk Yéesu
15Nan kumalakaaku kukatiil tomuu min kulaañ boot li emitayi, kumataabuku li koonoo:
— Kama ujaˈaal boot Betilehem ujow ujukulaal wahawu wabajumuu, wan Amaaŋenawu Ateemit ahebolaamuu.
16Kumataabuku li kusommen kujow boot bo kúliiŋ, li kutook to Mali li Suseef, li jiñiilaju mahinteni li buyinjaayabu. 17Nan kujukumuu añiilawu kuban, li kuheb wahawu wan amalakaawu alobiilumuu mata añiilawu ummu atitawu. 18Bukanabuku feh kajamumuu wahawu wan kumataabuku kulobumuu, li kusego. 19Bale Mali li akaan wahawu unwu feh li buyinumool, ban li anaak ayinoo mata wo. 20Fúlum tó, kumataabuku li kulaañ bóot. Li kulako kasal li kábinken Ateemit, buko li bóotabu, mata wahawu feh wan kujamumuu li wan kujukumuu, ubabbaj loon amalakaawu alobiil womuu.
Li kukaan Yéesu kajaw
21Nan hunakahu hutoken li húhaajutahu húliiŋumuu boot min kuteyen añiilawu búkut aseniilumuu tówum jaawool ahalet.
Yéesu li áhiiseni li Eluufayi yata Ateemit
22Fúlum tó, kunakaku kan Suseef buko li Mali kommuu kukaan tówum kukaan kágiilenaku kooliil loon eluwaayi;
23Mata kikkiic li eluwaayi yata Amaaŋenawu kaanaku:
«Añiil anoowan áyine átinaa, fan akati to boot li Amaaŋenawu2:23 Húwuyahu 13:2; Kacobaku 3:13; 8:16-17.»
24Suseef buko li Mali li kúŋalul síleebaan síl̥uba, yáyine li yaale, mantee foof síhuulab síl̥uba sañiilowe kubil kusen álambaawu boot asila, loon eluwaayi yata Amaaŋenawu elobumuu.
Simiyoŋ li asal Ateemit mata Yéesu
25Muñeˈe li baj Yeelusalem ánayine akee an koone Simiyoŋ. Simiyoŋ lakankaan an acole ban li átuul Ateemit. Li alako banaak anawu ammuu li afaken Isilayeel. Buyinumabu Banabaabu bulakolako li akila. 26Buyinumabu Banabaabu li bulobool kaanaku let aket akila bajukut Afakenaawu an Amaaŋenawu áboñulumuu. 27Muñeˈe Buyinumabu Banabaabu li bujow li Simiyoŋ boot li Eluufayi yata Ateemit. Nan sibukoolaasu sata Yéesu síŋaluloomuu okila atitawu boot kubil kukaan loon eluwaayi yata Móyiis elobumuu, 28Simiyoŋ li ayab Yéesu li kuŋen jaawool afeb, min asal Ateemit aan:
29— Amaaŋen, muñeˈe luyilo ukat alokaawu ooli min aket li kásuumaay.
Lukankaan loon ulobommuu.
30Mata lijuke li kúkilom Afakenaawu abilummuu li awu,
31an úfulenulumuu abil bukanabuku feh kujuk:
32ammuu mawuŋaamu mammuu li múji bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool li kuhaasi,
min alako máyiineniyamu mata Isilayeel, ésukayi yooli.
Kulimaku kata Simiyoŋ kabilumulomuu li Ateemit
33Atuuba Yéesu li jaawool li kusego mata kulimaku kan Simiyoŋ alobumuu aya li Yéesu. 34Simiyoŋ li ásooniyeniil ban li aan Mali, jaaw ata Yéesu:
— Ateemit lal̥ul̥l̥us añiilawu umme bánum li áji bukan kameeŋe kata Isilayeel li kulo, kaabuku li kuyito. Fan alako búhiisenum bata Ateemit ban bukanabuku kóomi li kuhoy. 35Ban fan áji uyinoolawu wan bukan kameeŋe kukaane li uyinumiil li uhaasi. Bale awu Mali, fan séngiyi ŋáa’ loon ékundu eyayi li huuñ.
Aana li asal Ateemit mata Yéesu
36Li baj no foof afulofet anaale. Kajawool Aana. Aana alakomuu ásungutaawu ata Fanuwel, li ebukiinayi2:36 Ebukiin: Ebukiin yo Falanse koonemuu tribu yata Aseel. Lahallenhanlen ŋáa’. Lakine li áyinool ayaboomuu akila ásungutaawu, simit soono hutok li síl̥uba. 37Fúlum tó, Aana li ahok áyinool ban li alako to boot yok nan abajumuu simit kúyii kubakii li sibakii. Anaakut áfu’ li Eluufayi yata Ateemit, min inaak alok boot li Ateemit etihunaka aban ehuka, li kamommo li kal̥aw ló. 38Aana li áliiŋul tó li mano li Simiyoŋ, min alako kasal Ateemit. Li alob mata Yéesu asen bukanabuku feh kalakomuu banaak min Ateemit afaken Yeelusalem.
Suseef li Mali li kulaañ boot Nasalet
39Nan sibukoolaasu sata Yéesu sikaanumuu siban wahawu feh wan eluwaayi. 40Muñeˈe añiilawu li ank li sembewool ló. Li ájallo ŋáa’, ban kájiyaku kata Ateemit li kulako li okila.
Yéesu li alako búwonnoo li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis
41Káyiilookayiil sibukoolaasu sata Yéesu fan sijow Yeelusalem sijow sikaan bo kagaanaku kata kúmbuuluwaku kabajutumuu élebiil. 42Nan Yéesu abajumuu simit kuŋen li síl̥uba, li kujow li okila ló boot Yeelusalem, loon kufiyomuu li kukaan li kagaan kata kúmbuuluwaku kabajutumuu élebiil. 43Muñeˈe nan kagaanaku kubanumuu, Suseef li Mali li kulaañ bóot. Bale Yéesu li alako Yeelusalem, sibukoolawool bahaasut. 44Li sinaak siyinoo li soon Yéesu ummu li bukanabuku kan kúnaboolulomuu. Muñeˈe li kujow etihunaka ejow eban, li kulako huŋesool li bukaniil li foof bukanabuku kan kuhaasumuu. 45Bale nan kujukutoolumuu, li kulaañ boot Yeelusalem kujow kuŋesool bo. 46Li baj kunak kúhaaji, li kujukool li Eluufayi yata Ateemit mabahe li tut kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis min anaak ajanteniil ban li anaak agel̥l̥enooliil. 47Bukanabuku feh kajantenumuu Yéesu li kusego humum hata butuukowabu boola li kulimaku kan anaake abagiilumuu. 48Nan sibukolawool sijukoolumuu li sisego ŋáa’, jaawool li aanool:
— Añoolom, wáa újiye li úkaanoli loon muñaˈa? Injé li atuubayi huŋesi jilakowe li buyina ló.
49Yéesu li aaniil:
— Wáa újiye li jóomi li huŋesom? Kama jihaasut joon leete ikaan bulokabu bata Atuubawom?
50Bale sibukolawool sínaanumut hulimahu han alobiilumuu.
51Fúlum tó, Yéesu li akaan loon kuloboolumuu, min anab li buko kulaañ boot Nasalet. Jaawool li aŋa’ wahawu wabajumuu feh akaan li buyinumool.
52Muñeˈe Yéesu li ahaŋ mank ban li ahaŋ májallo, li ásuum Ateemit li bukanabuku foof.
3Saŋ Batiis afulofet
(Máciya 3:1-12; Maak 1:1-8; Saŋ 1:19-28)
1Muñeˈe li emitayi ekaatenayi yata Jáyiiyaju jata áyiiyawu áamakawu Tibeel, nan Fons Filat alako nomuu águubelunaalawu ata etaamayi yata Súde, Elod li alako anahaanawu ata etaamayi yata Gálile. Atuyool Fílib li alako anahaanawu ata etaamayi yata Itúle li yata Talakonit. Lisaniyaas li alako anahaanawu ata etaamayi yata Abilen. 2Aan buko li Kayif li kulako no kúlambaaku káamakaku. Ateemit li asen hulimahu hoola Saŋ ata Sakali, li kayiinaayaku. 3Saŋ li añaahoo li etaamayi feh yakoojumuu katunkaku kaneyimuu Suuludeŋ, min anaak awaale aan:
— Jítiiwo jiŋa’ buloŋ buwunkul, min jíbatiiseyi mantee Ateemit li abonket uhoofoolawu wooluul.
4Muñowu kulimaku kan afulofetawu alobumuu kúbajummuu, kan akiicumuu li éliibalayi yoola mata Saŋ, aan:
«Laale hulimahu hata anawu abaŋulowemuu li kayiinaayaku aan: “Jíhosul bútinabu boot li Amaaŋenawu,
jikaanool útin wacole!
5Buwokaay banooban fan bul̥iyi,
Huyuuy li hulij hanoohan fan húliili,
Utínawu wáŋondikoomuu fan ucoleni,
Utínawu wajakutumuu fan umemeni.
6Ban bukanabuku feh fan kujuk koon Ateemit lafañe afakeniil3:6 Esay 40:3-5; Máciya 3:3; Maak 1:3; Saŋ 1:23”.»
7Muñeˈe Saŋ li aan búsukabu babilumuu boot min ábatiiseyiil:
— Sil̥aal̥akase! Ayimaa abuntuluul aanuul jíbatiisemuu li jifak li katekaku kaanomuu li kubil kata etindihuuñayi yata Ateemit? 8Muñeˈe kama jikaan majake, min jíhiis kaanaku jibabbaj buloŋ buwunkul. Ban jakum jibuntoolo min joon: «Abulaham ammuu átuubawoli ahaan.» Mata fan ilobuul kaanaku Ateemit layilo áfunnumul li kuyitikaku unku bañiil bata Abulaham! 9Jíkaanum, hufiikumahu hukaani huban tin huhaalahu hata unuunukenawu boot kafalen. Kama bunuunuken banooban baatutumuu bubaj ebukoolum yajake fan bufaleni beten li sambun.
10Búsukabu li bugel̥l̥en Saŋ boonool:
— Kama waa joote jikaan?
11Saŋ li aaniil:
— An abajumuu újufo úl̥uba li asen kaaku an abajut kájufo. An foof abajumuu atiñ, li asen an abajut atiñ.
12Kúyababuhal li kubil foof boot min Saŋ ábatiiseyiil, kúliiŋul li kugel̥l̥enool koonool:
— Anahaan waa joote jikaan?
13Saŋ li aaniil:
— Jakum jilob bukanabuku min kuhal haŋ wahawu wan eluwaayi elobumuu.
14Kusollaali li kugel̥l̥enool foof koonool:
— Olóli waa joote jikaan?
Saŋ li aaniil:
— Jakum jilam sídalam an, jakum jímal jiya li an, jijok to li bacaamabu booluul.
15Muñeˈe ésukayi li elako banaak li kákangum ló. Anoowan li buko li anaak ayinoo li aan nakee Saŋ ammuu Afakenaawu. 16Saŋ li aaniil foofiil feh:
— Injé li mal li bátiisewumuul, bale an ummu li ebil ahaŋom sembe. Itookut min il̥el̥ uneewawu wata sidallaasu soola. Akila fan ábatiisewuul li Buyinumabu Banabaabu, li sambun. 17Káweyumaku koola kunku li kaŋenool. Fan awuu ekaakayi yoola ejow éfu’ kis, li aheefen edenfeteŋayi, ban li awuu yo ahahen li bulaŋen. Bale búhulabu fan ásu’ bó li sambun sáhokoweliit.
18Saŋ li alaañen awankulen ésukayi li wah wameeŋe, ban li alobiil Hulimahu Hásuumaahu. 19Bale Saŋ Batiis li awataten águubelunaalawu Elod mata layayyab Elodiyaas, anaalaawu ata atuyool Fílib, Fílib okila li buloŋ, mata lakankaan foof wah wameeŋe wajakut afamen to. 20Elod li amit ajok Saŋ akul̥ afamen to li wah waawu feh wan akaanumuu.
Saŋ li ábatiise Yéesu
21Nan Saŋ Batiis ábatiisemuu ésukayi feh aban, li ábatiise foof Yéesu. Nan Yéesu alakomuu kal̥awaku, emitayi li ébabulo. 22Muñeˈe Buyinumabu Banabaabu li búwalowul li kambu kata éleebaan bubil bulako li akila. Hulim li hujami li emitayi haane:
— Awu ommuu Añoolom an íboolimuu ŋáa’. Buyinumom feh li awu li kaan bo.
Kalandaku kata Yéesu Kilisita
23Nan Yéesu alehenumuu simit áyii li kuŋen, li átoŋ awaale ésukayi Hulimahu Hásuumaahu. Loon bukanabuku kunaake kuyinoomuu,
Yéesu añiil ata Suseef ata Héli. 24Héli ata Matat,
Matat ata Lebi, Lebi ata Meliki,
Meliki ata Janay, Janay ata Suseef,
25Suseef ata Matatiyaas, Matatiyaas ata Amos,
Amos ata Náhum, Náhum ata Esili,
Esili ata Nagay, 26Nagay ata Maat,
Maat ata Matatiyaas, Matatiyaas ata Semeyin,
Semeyin ata Sosek, Sosek ata Soda,
27Soda ata Sowanan, Sowanan ata Lesa,
Lesa ata Solobabel, Solobabel ata Salaasiyel,
Salaasiyel ata Neli, 28Neli ata Meliki,
Meliki ata Adi, Adi ata Kosam,
Kosam ata Elimadam, Elimadam ata Eel,
29Eel ata Yéesu, Yéesu ata Eliyeseel,
Eliyeseel ata Soolim, Soolim ata Matat,
Matat ata Lebi, 30Lebi ata Simiyoŋ,
Simiyoŋ ata Súda, Súda ata Suseef,
Suseef ata Sonam, Sonam ata Eliyakim,
31Eliyakim ata Meleya, Meleya ata Menna,
Menna ata Mataata, Mataata ata Natan,
Natan ata Dayit, 32Dayit ata Isay,
Isay ata Sobed, Sobed ata Bóos,
Bóos ata Sala, Sala ata Naasoŋ,
33Naasoŋ ata Aminadab, Aminadab ata Adimin,
Adimin ata Alini, Alini ata Esilom,
Esilom ata Falees, Falees ata Súda,
34Súda ata Sakob, Sakob ata Isaak,
Isaak ata Abulaham, Abulaham ata Taala,
Taala ata Nakool, 35Nakool ata Séeluk,
Séeluk ata Lágo, Lágo ata Falek,
Falek ata Ebeel, Ebeel ata Sala,
36Sala ata Kayinam, Kayinam ata Alifasad,
Alifasad ata Sem, Sem ata Nówe,
Nówe ata Lamek, 37Lamek ata Matusala,
Matusala ata Enok, Enok ata Saaled,
Saaled ata Maleleel, Maleleel ata Kayinan,
38Kayinan ata Enos, Enos ata Set,
Set ata Adam, Adam ata Ateemit.
4Sayitaane li abuntoo Yéesu
1Nan Buyinumabu Banabaabu bubilumuu bulako li Yéesu, li álaañumul li katunkaku kaaneyimuu Suuludeŋ. Buyinumabu li bújowetumool boot li kayiinaayaku. 2Nan Yéesu áliiŋumuu li kayiinaayaku, Sayitaane li abuntoolool ló kunak koono kúyii kúl̥uba. Yéesu atiñut wahoowah li kunakaku unku feh. Nan kubanumuu bucaa li bujokool. 3Muñeˈe Sayitaane li aan Yéesu:
— Nokoomuu loon awu ommuu Añiilawu ata Ateemit, ulob huyitikahu unhu min hulaañ húmbuulu.
4Yéesu li aan Sayitaane:
— Hulimahu hata Ateemit hoone: «An ayilaat áloŋum húmbuulu bale4:4 Dótelonom 8:3; Máciya 4:4.»
5Sayitaane li aŋiten Yéesu haŋ máloyi, min áhiisool yan li mano úyiiyawu feh wata etaamayi. 6Ban li aan Yéesu:
— Fan iseni sembaasu unsu feh li ebajayi yata úyiiyawu unwu, mata wahawu unwu feh ínje useni, ban liyilo isen wo an an ifañe. 7Kama úkuntuŋumuu hákilom min umanenom, wahawu unwu feh li ulako wooli.
8Yéesu li aanool:
— Hulimahu hata Ateemit hoone: «Amaaŋenawu, Ateemitawu uya balewool loote umanen, ban loote ulok boot li akila bale4:8 Dótelonom 6:13.»
9Muñeˈe Sayitaane li ájowetum Yéesu boot Yeelusalem, min ajow akaanool haatiya tiya Eluufayi yata Ateemit. Nan kúliiŋ dómuu, Sayitaane li aan Yéesu:
— Nokoomuu loon awu ommuu Añiilawu ata Ateemit, li ufum boot teetaam, mata Hulimahu hata Ateemit hoone:
10«Ateemit fan alob kumalakaaku koola min kufooyi.»
11Ban foof honsoon:
«Fan kuyalleni jakum bil kaati kulo li huyitik4:10-11 Ukijenawu 91:11-12.»
12Yéesu li aanool:
— Hulimahu hata Ateemit honsoon foof:
«Jakum ubuntoo Amaaŋenawu, Ateemitawu uya4:12 Dótelonom 6:16.»
13Muñeˈe nan Sayitaane abanumuu jabuntoolaju jata Yéesu akila bábanulo batuukabu boola feh, li akatool to min ajow boot bil nakee.
Yéesu li átoŋ awaale li etaamayi yata Gálile
(Máciya 4:12-17; Maak 1:14-15)
14Fúlum tó, Yéesu li alaañ boot li etaamayi yata Gálile, sembaasu sata Buyinumabu Banabaabu so li okila. Li kulob moola li halaabahu unhu feh. 15Yéesu li anaak aliiken bukanabuku Hulimahu li siluufasu sata kal̥awaku, bukanabuku feh li kunaak kusalool.
Kata Nasalet li kuhoy Yéesu
16Muñeˈe, Yéesu li ajow boot Nasalet ban aakenimuu akila añiilawu. Li anoken li eluufayi yata kal̥awaku, loon afiyomuu li akaan. Ban li ayito boot kajanga Hulimahu hata Ateemit. 17Muñeˈe li kusenool éliibalayi yata afulofetawu. Li ábooñul yó, li ajuk tan kiicumuu kaanaku:
18«Buyinumabu Banabaabu bata Amaaŋenawu bumbu lí ínje,
mata lal̥usonl̥us boot kawaale Hulimahu Hásuumaahu kusukateenabuku.
Amaaŋenawu láboñulomboñul boot elob mata kafakenaku kata kajokimuu.
Min íji káfuumumuu li kulaañ kujuk,
boot kákotul kágootenimuu.
19Boot kayiiŋen káyiilaku kata kájiyaku kata Amaaŋenawu4:18-19 Esay 42:7; 61:1-2, 6.»
20Fúlum tó, Yéesu li abooñ éliibalayi alaañen asen alokaawu ban li abah. Bukanabuku feh kalakomuu li eluufayi yata kal̥awaku li kuŋa’ kúkiliil feh kuya li okila. 21Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Síyaatayi inye hulimahu unhe hakiicimuu han jijamumee, hubaje.
22Bukanabuku feh li súumiil li Yéesu. Li kusego mata kulimaku kásuumaaku kan alobiilumuu. Li koon:
— Kama kele inti okila ammuu añiilawu ata Suseef?
23Yéesu li aaniil:
— Manooman fan jilobom húl̥okuwahu unhe: «Awu ammuu abuntena, ubuntenoolo awu humumi.» Fan foof joonom: «Jijame wahawu feh wan ukaanumuu li ésukayi yata Káfeenawum, muñeˈe ukaan taate li ésukayi yooli wahawu wanolawu.»
24Fúlum tó, Yéesu li afamen aaniil:
— Li mal̥egenamu, boot min ilobuul, bajut afulofet ayabi jak li ésukool. 25Li mal̥egenamu, boot min ilobuul, bajeene Isilayeel kanaale kameeŋe kahoke kúyiniil nan afulofetawu Elí alako to nomuu; nan emitayi elaalutumuu simit síhaaji li kúl̥eeñ hutok li hano, min bamuufaay báamak bulako li ésukayi feh. 26Bale Ateemit aboñut Elí bata akee li buko. Bata anaale akee bale laboñool, ahoke áyinool ban li akin Salefita li etaamayi yata Sidoŋ. 27Bajeene foof Isilayeel bukan kameeŋe kata háhaayee. No unnu, afulofetawu Elíise o’ li buloŋ. Imban Elíise afakenut anoowan li buko. Naamaŋ bale áfulumulomuu li etaamayi yata Siili, lafakenumuu.
28Bukanabuku feh kalakomuu li eluufayi yata kal̥awaku, etindihuuñ yáamak li ejokiil nan kujamumuu kulimaku unku. 29Li kuyito kujok Yéesu kúfulen tíyaŋ ésukayi. Ban li kujow li okila boot haatiya huyuuyahu dán ésukayi yooliil eteefimuu, min kufañeen kúhalabumulool ló. 30Bale Yéesu li ájowumiil li tut ajow bútinool.
Yéesu li akesoo buyinum bajakut búfu’ li ánayine akee
31Muñeˈe Yéesu li ajow boot Káfeenawum yammuu ésuk yata etaamayi yata Gálile, min anaak aliiken bo bukanabuku Hulimahu hata Ateemit li kúyiiyaayaku kata Kusuwifaku. 32Baliikenelabu bata Yéesu li bukaan bukanabuku kalakomuu bajantenabu boola kusego ŋáa’, mata lanaanaak alob li sembe ló. 33Li baj li eluufayi yata kal̥awaku ánayine an buyinum bajakut bújufoye, anaake akaaw butiya aan:
34— Aah! Yéesu ata Nasalet, waa lookoolaale? Waa lubiibil boot kájimenoli? Lihaase awu ommuu ayi: Awu ommuu Anawu anabaawu an Ateemit aboñulomuu.
35Yéesu li anuuloo buyinumabu bajakutumuu li sembe aan:
— Ulu ban li úfu’ li ánayinaawu ummu!
Buyinumabu bajakutumuu li bubet ánayinaawu teetaam hákil ésukayi feh, min búfu’ li akila, bakaanutool majakut. 36Bukanabuku feh li kúkoli min kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama laalu hulim buu, unhu? Anuuloo uyinumawu wajakutaawu li sembe li kakaañen ló, li úfu’!
37Yéesu li ajamo aban básukabu feh bakoojumuu ésukayi yata Káfeenawum.
Yéesu li afaken bukan kameeŋe kásomute
(Máciya 8:14-17; Maak 1:29-34)
38Muñeˈe Yéesu li áfulumul li eluufayi yata kal̥awaku. Li áliiŋ, li atook al̥ol Simoŋ aale bújuusa báamak babetelool. Li kuyaakoo Yéesu mantee li afakenool. 39Yéesu li ásiten ajooŋoo li anaalaawu min anuuloo bújuusaabu li sembe. Li búfu’ li okila, min anaalaawu ayaan ayito alakoyiil kakaan kutiñ.
40Nan banakabu bulomuu, bukanabuku feh kabajumuu booliil kúsomuta kata jilum janoojan, li kubil li buko boot bata Yéesu. Yéesu li awalen kuŋenool li húkow hata ásomuta anoowan min afakeniil. 41Uyinum wajakut li úfu’ foof li bukan kameeŋe kan újufoyeenumuu. Li unaak ukaaw, wo li káfulaku woon:
— Awu ommuu Añiilawu ata Ateemit!
Bale Yéesu li anuuloo wo ban akatut wo min ulob, mata wo uhaase woon okila ammuu Afakenaawu.
Yéesu li ájowum Káfeenawum boot Súde
42Nan banakabu bukatenumuu, Yéesu li áfu’ li ésukayi ajow boot tan wayitowe. Búsuk li bulakowool huŋes. Nan búsukabu bujukoolumuu, li bufañ bútukool jakum bil ajow akatiil to. 43Bale Yéesu li aaniil:
— Leete foof ilob Hulimahu Hásuumaahu hata Jáyiiyaju jata Ateemit li sísuk saasu. Mata wahawu unwu újimuu Ateemit li aboñulom.
44Muñeˈe Yéesu li anaak awaale li siluufasu sata kal̥awaku sata etaamayi yata Súde4:44 Síliibal sakee li sihaanasu Gálile sikaane.
5Kúgoomaku kútinaalaku kata Yéesu
(Máciya 4:18-22; Maak 1:16-20)
1Li líiŋ hunak hakee, Yéesu li alako bata katantaku kata húwajahu hata Genesalet. Búsuk li bunaak buñuññoo téetiwool boot bajam Hulimahu hata Ateemit. 2Li ajuk usaana úl̥uba li katantaku kata húwajahu. Kumbaalabuku kakil bomuu buko báwalowumulo ló min kulako kafos simbaalasu sooliil. 3Li ájufo li bakee li usaanaawu, li lako bata Simoŋ. Li aan Simoŋ:
— Uween bo búloyi jakee katantaku.
Yéesu li abah li busaanaabu min alako kaliiken búsukabu Hulimahu hata Ateemit.
4Muñeˈe nan Yéesu abanumuu elobayi, li aan Simoŋ:
— Uween busaanaabu boot ban sénkimuu, ban li jibet simbaalasu sooluul awu li kufaali, min jimbaal.
5Simoŋ li aanool:
— Anahaan, jimbaale ehukaayi feh ban jijokut wahoowah. Bale emmuu awu ulobe, fan ibet simbaalasu.
6Mal̥egen nan kubetumuu simbaalasu, li kujok siwol majok gay simbaalasu sooliil li silako li sihaaco.7Li kúyiit kuŋen kufaaliil kalakomuu li busaana baabu, mata min kubil kulambeniil. Kufaaliil li kubil kúliiŋul, li kumeeŋen usaanaawu úl̥ubaawu siwol gay li ulako li ukeel. 8Nan Simoŋ Fiyeel ajukumuu loon muñaˈa, li ákuntuŋ hákil Yéesu min aan:
— Anahaan, úloyiyom, mata ínje ahoofoola.
9Muñeˈe Simoŋ li kufaalool feh kan kunaboomuu, li kusego ban li kúkoli ŋáa’ humum hata siwolasu san kujokumuu bajokelabu. 10Kunaboolaaku kata Simoŋ, Saak li Saŋ kata Sebede, buko foof li kusego ŋáa’. Bale Yéesu li aan Simoŋ:
— Sákoli! Muñeˈe kítum síyaat, bukan loote unaak úŋalul boot lí ínje.
11Nan kuweenumuu usaanaawu wooliil kujow kuya li katantaku, li kukat to wahoowah feh min kunab li akila.
Yéesu li afaken an ata háhaayee
12Li líiŋ hunak hakee, Yéesu li alako li ésuk yakee. Anáyine an háhaayee ejoke li abil. Nan ajukumuu Yéesu, li akuntuŋ hákilool min aya buulool teetaam ban li ayaakoolool anool:
— Anahaan, ufañumuu luyilo úgiilenom5:12 Ugíilenom: Li Kusuwifaku, kásomutaku kaaneyimuu háhaayee (lèpre) kukaanekaan an ásetaati. Mó li múji, an an kujoke let ayili amaat nan ésukayi ewooge boot kasal li kamanen Ateemit.
13Yéesu li atooken kaŋenool agolool, ban li aanool:
— Lifañe. Ugíilo.
Kásomutaku li kuyaan kúfu’ li ánayinaawu. 14Muñeˈe Yéesu li aanool:
— Ukáanum, jakum ulob mo an. Bale ujow boot bata álambaawu min ánandi, ban li usen busuuhenabu bata kágiilenaku ban afulofetawu Móyiis alobumuu, min híis bukanabuku feh kaanaku lufake.
15Muñeˈe Yéesu li ahaŋ majamo. Búsukabu li bunaak buhaŋ mabil meeŋ boot bajantenool li foof mantee li afakeniil li úsomutawu wooliil. 16Bale Yéesu li añako ajow alako ban wayitowe min al̥aw.
Yéesu li afaken an abobowe
17Muñeˈe li líiŋ hunak hakee, Yéesu li alako buliiken ésukayi Hulimahu hata Ateemit. Li baj Kufaaliisiyeŋ li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, kabahe kukoojool. Buko umbuku li sísukasu feh sata etaamayi yata Gálile li sata etaamayi yata Súde, li foof ésukayi yata Yeelusalem kubilumulo. Sembaasu sata Amaaŋenawu li Yéesu silakowe, min afaken bukanabuku kásomutumuu. 18Kánayine kátebulo li bukal̥ ánayine abobowe, li kúliiŋul. Li kulako huŋes boot min kúnoonetum hubobahu li eluufayi min kuwalenool hákil Yéesu. 19Bale búsukabu li búji kuyilaat kujow li okila boot tan Yéesu alakomuu. Li kuŋito li butacabu bata eluufayi min kúfabul éfanteen, ban li kúwalenumul to hubobahu li bukal̥abu ló, li tut ésukayi feh, hákil Yéesu. 20Nan Yéesu ajukumuu buu káyinenaku kooli kuluukumuu, li aan ánayinaawu:
— Afaalom, uhoofoolawu wooli ubonketibonket.
21Muñeˈe kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li Kufaaliisiyeŋaku li kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama ánayinaawu ummu agelemuu li Ateemit, okila ammuu ayi? Ayi ayilo abonket uhoofoolawu ábuti li Ateemit balewool?
22Bale Yéesu li ahaas uyinoolawu wooliil, li aaniil:
— Kama wáa újiye li jibaj uyinoolawu unwu? 23Waa uhaŋe másuum elob, kaan hubobahu: «Uhoofooli ubonketibonket» mantee kaanool: «Uyito min ujow»? 24Bale, lifañe min jihaas kaanaku Añool-An lababbaj kayile li etaamaye kata kabonket uhoofoo.
Muñeˈe Yéesu li aan ánayinaawu abobomuu:
— Uyito, uŋa’ bukal̥abu booli min ujow bóot.
25Anáyinaawu li ayaan ayito hákil ésukayi feh, min aŋa’ bukal̥abu dán kuhinteneenoomuu min ajow bóot, mo lasalemaa Ateemit. 26Bukanabuku feh li kusego ŋáa’. Li kusal Ateemit, li ekole ló min kunaak koon:
— Lujukaale síyaat wah wájaahaleniye ŋáa’.
Yéesu li ahooñ Lebi alako ágoomawu oola
27Nan fú’ tómuu, Yéesu li áfulul, li ajuk áyababuhal an koone Lebi mabahe tan halemuu. Yéesu li aanool:
— Unábul lí ínje!
28Lebi li akat to wahawu woola feh, min ayito anab li akila.
29Fúlum tó, Lebi li akaan boola húbaññaati boot li Yéesu. Kúyababuhal kameeŋe li bukan kukee li kubil kubah min kutiñ li buko. 30Muñeˈe Kufaaliisiyeŋaku kata Yéesu:
— Kama wáa újiye li jitiñum ban li jíhobum dín dáno li kúyababuhalabu li bukanabuku kammuu kuhoofoola?
31Yéesu li aaniil:
— Inti bukan kásomutut joke li abuntena, bale kásomutumuu joke li abuntena. 32Ibilut kahooñ bukan kayinoole li koon buko bukan kacole koom, bale kuhoofoola libile kahooñ, mantee li kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul.
Múkaaniin mahaan munaboolut li muwunkul
(Máciya 9:14-17; Maak 2:18-22)
33Muñeˈe kukee li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Kúgoomaku foof. Bale kúgoomaku kooli buko fan kutiñ li kuhob.
34Yéesu li aaniil:
— Mantee jiyilo jikaan bukan kahooñuli boot ébuto kumommo, ánayinaawu ammuu li ébutowayi akila to li buko? 35Bale hunakahu fan húliiŋ nan ánayinaawu ammuu li ébutowayi ammuu ájim li buko. No unnu kommuu li kumommowool.
Makaane muhaan muyilaat munaboo li muwunkul
36Yéesu li aŋa’ bukittenoolumabu umbe min alob li buko:
— An áhaaculeliit hufalen li kañ kuwunkul min áfiboo kañ kuhaan. Mata akaan momuu, kañaku kuwunkulaku fan kuhaaco, ban hufalenahu huwunkulahu let hunaboo li kañaku kuhaanaku. 37Manolamu, an áŋaleliit bunuk buwunkul al̥olen li situnfen sájoje. Mata an akaan momuu, bunukabu buwunkulabu fan búji situnfenasu sájojumuu li sifemb, min bunukabu búyuwo. Situnfenasu so li kajen. 38Bale fan uŋa’ bunuk buwunkul ul̥olen li situnfen siwunkul! 39Ban an ahobumuu búluuk aban, let afañ amit ahob bunuk buwunkul, mata fan aan «Búluukabu buhaŋ másuum.»
6Yéesu ammuu anahaanawu ata húyiiyaayahu hata Kusuwifaku
1Muñeˈe li líiŋ li hunak hata húyiiyaay hata Kusuwifaku koola li kuwuutul ubasawu wata edenfeteŋ kufoofoy li kuŋeniil kutokoñ. 2Kufaaliisiyeŋ kukee li kooniil:
— Wáa újiye bukuluul li jinaak jikaan wah wan Eluwaayi yata Móyiis éhile kakaan li húyiiyaayahu hoololaal?
3Yéesu li aaniil:
— Kama jihinut jijanga min jihaas waa áyiiyawu Dayit akaanumuu nan akila humumool acaaletumuu, li kanabumuu li akila? 4Dayit lanokennoken li eluufayi yata Ateemit, ajow aŋa’ kúmbuuluwaku kasenimuu Ateemit atokoñ, ban li asen ko kanabumuu li okila kutokoñ. Imban eluwaayi yoone élambaayi bale eyilo etokoñ ko.
5Yéesu li afamen aaniil:
— Añool-An ammuu anahaanawu ata húyiiyaayahu hoololaal.
Yéesu li afaken an ata kaŋen kakete li húyiiyaayahu hata Kusuwifaku
6Li líiŋ li húyiiyaay hukee hata Kusuwifaku min alako kaliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit. Li baj ló ánayine an kaŋenool kúli kukete. 7Muñeˈe kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li Kufaaliisiyeŋaku li kulaso Yéesu jak boot min kujuk mantee fan afaken an li húyiiyaayahu hooliil, mata huŋes kulakowe mantee li kujukool li kakaan wah waate újiyiil li kul̥oofool. 8Bale Yéesu li ahaas uyinoolawu wooliil, li aan ánayinaawu ata kaŋenaku kaketumuu:
— Uyito, ubil ulako taatu, hákil ésukayi feh.
Mal̥egen ánayinaawu li ayitowul abil ayito to acol.
9Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Boot min igel̥l̥enuul: Waa eluwaayi elobe kakaan li húyiiyaayahu hoololaal? Mantee kakaan majake, mantee kakaan majakut? Mantee kafaken buloŋ bata an, mantee kakajen bo?
10Muñeˈe Yéesu li ajukeliil foofiil feh, ban li aan ánayinaawu:
— Ulaaw kaŋenaku kooli.
Mal̥egen ánayinaawu li alaaw kaŋenaku, li kuyaan kufak min kulaañ kulako loon naanaŋ. 11Bale kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li Kufaaliisiyeŋaku etindihuuñ yáamak li ejokiil. Muñeˈe li kulako kakittenoo buu koote kukaan Yéesu eeno.
Yéesu li al̥us bukan kuŋen li kúl̥uba kulako kufootal
12No unnu, Yéesu li ajow aŋito li huyuuy boot kal̥aw, ban li alako bo ehukaayi feh kal̥aw Ateemit. 13Nan banakabu buyitowulumuu, Yéesu li áhooñul kúgoomaku. 14Kan al̥usumuu buko kommuu umbuke: Simoŋ (an ahooñumuu Fiyeel) li atuyool Andele, Saak li Saŋ, Fílib li Baatilime, 15Máciya li Toma, Saak ata Alife li Simoŋ (alakomuu li hojojahu haaneyimuu Selot), 16Súd ata Saak, li Sudaas Isikaaliyot abile anuyoomuu Yéesu.
Búsukabu li bubil bajam Yéesu, min foof afaken kásomutumuu
17Muñeˈe Yéesu li áwalowumul li huyuuyahu li kufootalaku koola ló, ajow ayiten tan etaamayi elelenoole, tin kameeŋe li kúgoomaku, li kata halaabahu hata sísukasu sammuu li etaamayi yata Tiil li Sidoŋ sammuu bata katantaku kata halahu. 18Bukanabuku umbuku kubiibil boot bajanten Yéesu, li boot min afakeniil li úsomutawu wooliil. Bukanabuku kan uyinumawu wajakutumuu úlaamenumuu li kufak foof. 19Muñeˈe ésukayi feh li elako huŋes boot min ego Yéesu, mata sembe sinaake sífulumul li okila sanaake sifakeniil feh.
Kásuumaayaku li sílaamasu
20Yéesu li ajuke kúgoomaku koola ban li aan:
— Awólo bukuluul jagayimuu,
mata Jáyiiyaju jata Ateemit jooluul.
21Awólo bukuluul jacaaletumuu muñeˈe,
mata fan jibil jitiñ jifooñ!
Awólo bukuluul jammuu li jíl̥ok muñeˈe,
mata fan jibil jíl̥uu!
22Awólowuul, bukanabuku balateluul, li kuhoyuul,
li kugeluul, ban li kujokuul bukan kajakut,
mata Añool-An áji!
23Esúumansuum elako li bukuluul wahawu unwu babajeluul, min jigom li ésuumahukow ló,
mata bacaamabu booluul fan buluuk ŋáa’ li emitayi.
Mata li mal̥egenamu, muñowu situubayiil sihaan sinaake sícoocikoomuu kufulofetaku.
24Bale íyeno bukuluul jabajumuu,
mata kásuumaayaku kooluul jiyab ko jiban!
25Iyéno, bukuluul jammuu muñeˈe li hufooñ,
mata fan jibil jicaalet!
Iyéno, bukuluul jammuu muñeˈe li él̥uu,
mata fan jíyiyeni ban fan jil̥ok!
26Iyénowuul, bukanabuku feh balobe majake kuya li bukuluul,
mata muñaˈa situubayiil sihaan sinaake silobumuu majake siya
li bukanabuku kanaake kúmalumuu koon kufulofet koom!
Jíbooli kulatoolawuul
27— Bale ínje fan eenuul, bukuluul jaamommuu li kajanten: Jíbooli kulatoolawuul. Jikaan majake kahoyuulumuu. 28Jísooniyen bukan kaguhuul. Jil̥aw boot li kálaatenewuulumuu. 29An atekimuu eheejen li kalaab, ukatool foof min atek kaaku. An li aŋa’ hulaalahu hooli, ukatool foof min aŋa’ kájufaaku kooli. 30An al̥ayimuu wah, li usenool. An li aŋa’ wahi, jakum ul̥agool wo. 31Wahawu wan jifañumuu min bukanabuku kukaan boot li bukuluul, jikaan wo foof bukuluul humumuul boot li buko.
32«Jifañumuu bukanabuku kafañuulumuu bale, kasal buu joote jíbajum to? Maayeet kuhoofoolaaku foof kufañefañ bukanabuku kafañiilumuu. 33Jikaanumuu majake bukanabuku bale kakaanuulumuu majake, kasal buu joote jíbajum to? Mata maayeet kuhoofoolaaku foof mo kukaanemuu. 34Li jibil jicaagen bukanabuku bale kan jíyinenumuu joon fan kubil kulaañenuul, kasal buu joote jíbajum to? Maayeet kuhoofoolaabuku foof kucaagenecaagen kufaaliil kuhoofoola, min kubil kulaañeniil wahawu wanolawu wan kucaageniimuu. 35Bale bukuluul jíbooli kulatoolawuul. Jikaaniil majake. Jicaagen bukan, ban jakum jíkangum min kulaañenuul wahawu wan jicaageniilumuu. Jikaan momuu, fan jibil jibaj busuuhen báamak, ban fan jilako bañiil bata Ateemit ata Haatiya. Mata Ateemit lásunsuum li kahaasutumuu kalaañen kaŋen, li kál̥afutumuu. 36Jilako bukan kabaje káyiyen loon Atuubawuul abajumuu káyiyen.
Jakum jitiib an
37— Jakum jitiib an, jakum bil Ateemit atiibuul. Jakum jiwataten an, jakum bil Ateemit awatatenuul. Jinaakumuu jibonket bukan, Ateemit fan abonketuul. 38Jinaakumuu jiwul, Ateemit fan awuluul: fan kuyoŋen li kabeyaku kata kañaku kooli hukiib háliiŋe, hayonyoŋeni hujow humeeŋ tib yok hufuus. Mata kaliikumaku kan bukuluul humumuul jiŋalemuu min jiliik bukanabuku, ko foof Ateemit ammuu li abil aŋa’ min aliikuul.
39Yéesu li alaañen alobiil li bukittenoolum aaniil:
— Mantee an áfuume layilo ayab afaalool an áfuume hákil min ajow loo? Inti buko kúl̥uba feh fan kulo li buwokaay? 40Agóom ahaŋut anahaanawu oola. Bale ágoom anoowan an kuliikene jak, fan anokoo loon anahaanawu oola.
41«Wáa wómmuu úji li ujuk kakaawaku kammuu li jíkilaju jata atuyi, ban ujukut kawunkaku kammuu li jíkilaju jooli? 42Mantee foof buu luyilo oon atuyi: “Atuyom, ukobom min ífulen kakaawaku kammuu li jíkilaju jooli,” ban awu ufanut ujuk kawunkaku kammuu li jíkilaju jiya? Búhoolowabe! Ujand úfulen kawunkaku kammuu li jíkilaju jooli ubanumuu, fan ukit ujuk jak min uyili úfulen kakaawaku kammuu li jíkilaju jata atuyi.
Bunuunuken li ebukoolumool láhaasumeyi
43— Bunuunuken bajake, buyilaat bubaj ebukoolum yajakut. Bunuunuken foof bajakut buyilaat bubaj ebukoolum yajake. 44Bunuunuken banooban li ebukoolumayi yata bo búhaasumeyi. An let ábajul kul̥el̥u li úbilik. An foof let ábajul kúul̥ li anuunuken ata újenkuun. 45An ajake li buyinumool bajake lákaanume wah wajake. An ajakut li buyinumool bajakut lákaanume wah wajakut; mata wahawu wammuu li buyinumabu, wo butumabu búlobewulumuu.
Bukittenoolum bata siluuf síl̥uba
46— Wáa újiye li jinaak jihooñom Amaaŋen, Amaaŋen, ban let jikaan wahawu wan ilobumuu? 47An abile boot búmbaam, min ajanten kulimaku kúmbaam ban li akaan loon ilobumuu, boot min íhiisuul li ayi lanokoole. 48Lanokoonokoo li ánayine alakowe kateef eluuf, li awok sénki min áteefumul huteefahu hútinaalahu tin l̥aal̥e. Nan malamu mufaasoomuu, mul̥uuwamu li múfaasoolul mubil mulo li eluufayi unyu, muyilaat mubet yo mata eteefiteef jak. 49Bale an ajamumuu kulimaku kúmbaam ban akaanut loon ilobumuu, anawu ummu lanokoonokoo li an ateefe eluuf li mul̥uyis akila bawokut sénki min áteefumul ló. Nan malamu mata mul̥uuwamu múfaasoolulumuu mubil mulo li eluufayi, li eyaan elo eyiissoo feh.
7Yéesu li afaken aloka ata anahaan ata kusollaali kata Lom
1Muñeˈe nan Yéesu abanumuu elob bukanabuku kulimaku unku feh, li ajow boot Káfeenawum. 2Li baj Káfeenawum anahaan ata kusollaali kata Lom abaje aloka an ábooliye ŋáa’. Alokaawu li ásomut boot eket. 3Nan anahaanawu ajamumuu li kulob mata Yéesu, li aboñ kukee li kunahaanaku kata Kusuwifaku bata Yéesu kujow kuyaakoolool mantee li abil afaken alokaawu oola. 4Kunahaanaku kata Kusuwifaku li kujow kutook Yéesu min kuyaakoolool mayaakoo koonool:
— Anáyinaawu ummu latootook min ulambenool. 5Mata lafanfañ bukanabuku koololaal, ban akila ájimuu eluufayi yoololaal yata kal̥awaku li eteefi.
6Muñeˈe Yéesu li anaboo li kunahaanabuku kata Kusuwifaku kuwuj. Nan kulehenumuu eluufayi yata anahaanawu ata kusollaaliyaku kata Lom, li áboñul kufaalool kubil koon Yéesu:
— Anahaan jakum uyok, mata itookut min únokenul búmbaam. 7Mó mújimuu, ikaañenut ínje humumom ibil itooki. Bale ulob hulim hano bale, alokaawu úmbaam fan afak. 8Injé humumom libaje kunahaanom, ban libaje kusollaali kan ihine éemi anahaaniil. Eenumuu umme: «Ujow!», li ajow. Li een umma: «Ubil!», li abil. Eenumuu alokaawu úmbaam: «Ukaan wahawu unwe!» li akaan wo.
9Nan Yéesu ajamumuu kulimaku unku kata anahaanawu ata kusollaaliyaku, li asego ŋáa’. Li átiiwowul li aan búsukabu bánabulumuu li okila:
— Fan ilobuul, ijukolut híndo Isilayeel an abaje káyinen lí ínje loon ánayinaawu ummu.
10Muñeˈe nan bukanabuku kan anahaanawu ata kusollaaliyaku aboñumuu kulaañumuu boot bata eluufayi yoola kúliiŋ, li kutook alokaawu mafake.
Yéesu li ayiten añiil akete ata anaale ahoke áyinool
11Fúlum tó7:11 Síliibal sakee li sihaanasu «hunak hukaten» sikaane, Yéesu li ajow li ésukayi yaaneyimuu Nayin. Kúgoomaku koola li kúnabul li okila li búsuk báamak foof. 12Nan Yéesu alehenumuu kámbiilaku kata ésukayi, li ajuk bukan bátebulo ehuluŋ boot kahok. Aketaawu, jífu’ jan jaawool ahoke áyinool, abaje bale jo. Li baj bukan kameeŋe kata ésukayi kánabulo li anaalaawu. 13Nan Amaaŋenawu ajukumuu anaalaawu ummu, li áyiyenool ŋáa’. Li aanool:
— Jakum ul̥ok!
14Nan Yéesu aloboolumuu loon muñaˈa aban, li ajow ago’ buyiiŋabu. Bukanabuku kateb bomuu li kuyiten. Yéesu li aan:
— Amay, ínje eeni uyito!
15Mal̥egen aketaawu li ayito abah, min alako elob. Yéesu li alaañenool asen jaawool. 16Bukanabuku kalako tomuu feh li kúkoli. Li kunaak kusal Ateemit koon:
— Afulofet áamak láfululo li alolaal.
Li koon foof:
— Ateemit labile kalamben bukanool.
17Wahawu wan Yéesu akaanumuu, li ujamo fú’ li etaamayi feh yata Súde li sísukasu sakooj yomuu.
Saŋ Batiis li aboñ bukan boot bata Yéesu
18Muñeˈe kúgoomaku kata Saŋ li kukittenool wahawu unwu feh wan Yéesu akaanumuu. Saŋ Batiis li áhooñul kúl̥uba li buko, 19min aboñiil bata Amaaŋenawu kujow kugel̥l̥enool koonool:
— Mantee awu ommuu anawu áatimuu abil, mantee joote jinaak akee ábuto?
20Nan kúgoomaku kata Saŋ kúliiŋumuu bata Yéesu, li koon:
— Saŋ Batiis áboñuloli boot kagel̥l̥eni: «Mantee awu ommuu anawu áatimuu abil, mantee joote jinaak akee ábuto?»
21Yaan no unnu, Yéesu li afaken bukan kameeŋe li úsomutawu wooliil, li jilumaju jooliil. Li afaken bukan kan uyinum wajakut újufoye, ban li akaan bukan kameeŋe káfuume kujuk. 22Ban li aan bukanabuku kan Saŋ áboñulumuu:
— Jijow jikitten Saŋ wahawu wan jijukumuu li wan jijamumuu: bukanabuku káfuumumuu kujuke, kakajumuu kujowe jak, bukanabuku kan háhaayee ejokeenumuu kufake, kásokomuu kujame, kaketumuu kuyitowe, ban Hulimahu Hásuumaahu huwaaleyiwaale esukateenayi. 23Awólo, anawu an bakaanelabu búmbaam bootutumuu búji li akat bo káyinenaku koola lí ínje.
24Muñeˈe nan bukanabuku kan Saŋ Batiis áboñulumuu kulaañumuu, Yéesu li alako elob búsukabu mata Saŋ aaniil:
— Waa jijowe jijukul li kayiinaayaku? Waa, kacaac kan élusayi élilliŋene? A’aa’!
25Kama waa jijowe jijukul? Waa, ánayine akaanowe wañ wáyikiye?
Jiwayil̥o joon kakaanowemuu wañ watiineniye ban li kóomi li májiihe, li siluufasu sata kúyiiyaku koom. 26Kama waa sum jijowe jijukul? Waa, afulofet? Eéhe’, ban lahaŋe afulofet. 27Mata Saŋ okila Hulimahu unhe hata Ateemit hakiicimuu hulobumuu moola hoon:
«Fan íboñul an an íhebenulo ayabi hákil,
ammuu li ateŋen bútinabu boot li ebilayi yooli.»7:27 Malaki 3:1
28Yéesu li afamen aan:
— Fan ilobuul, bajut an, an anaale abuke ahaŋe Saŋ Batiis. Bale anawu ahaŋumuu feh matiti li Jáyiiyaju jata Ateemit, lahaŋe Saŋ.
29Nan ésukayi feh, boot li kúyababuhalabu ló, ejamumuu Saŋ li alob loon muñaˈa, li ehaas yoon Ateemit lacoccol, min ebil ábatiiseyiil. 30Bale Kufaaliisiyeŋaku li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, kafañutumuu min Saŋ ábatiiseyiil, kuhoohoy wahawu wan Ateemit afañumuu boot li buko.
31Yéesu li alaañen aan:
— Li ayi leete ikittenoolum bukanabuku kata muñeˈe? Li bukay kunokoole? 32Kunokoonokoo li bañiil bajowe bubah li kaayeen min kunaak kuhonkoo kufaaliil kooniil: «Jil̥okuul̥ok húl̥oon, jimagut! Lí jíkituluul ukijen wájoobiye wata kuhuluŋ, jil̥okut.» 33Mata Saŋ Batiis labiibil, ban anaakut atiñ, anaakut ahob bunuk, li joon: «Saŋ an laam, an buyinum bajakut bújufoye!» 34Añool-An li abil ban li anaak atiñ, li ahob, li joon: «Fan jijuke, ánayinaawu ummu hutiñ li ehob bunuk bale layinoole, okila ammuu abukaawu ata kúyababuhalabu li ata bukan kukee kajakut!» 35Bale bukanabuku kanabumuu li bújallowabu bata Ateemit, kuhaase koon bujaajak.
Yéesu li abonket anaale akaane ahoofoola
36Muñeˈe afaaliisiyeŋ li ahooñ Yéesu kujow hutiñ. Yéesu li ajow bata afaaliisiyeŋawu ajow abah min kutiñ. 37Li baj li ésukayi inyu anaale ata buloŋ bajakut. Nan ajamumuu kaanaku Yéesu ummu li hutiñ li eluufayi yata afaaliisiyeŋawu, li áŋalul ateefaay ajake mameeŋe eheeñ. 38Nan áliiŋulumuu, li alako kata búsol Yéesu, bata kootool7:38 Naanaŋ li Kusuwifaku, úhooñulumuu bukan boot booli fan ukaaniil kuhinto kúguut li buhintowum banokoole li kafeek mantee foof li kabasa, min kulaaw kootiil. Li alako jíl̥ok, min anaak aŋa’ muhuuwamu moola min anecen kootaku kata Yéesu, ban li aŋa’ walawu woola min átil̥ kó. Li anaak áfoon kó, ban li áyu lí kó eheeñayi. 39Nan afaaliisiyeŋawu ahooñumuu Yéesu boot boola, ajukumuu loon muñaˈa, li aan li buyinumool: «Anáyinaawu ummu alakoweenumuu li mal̥egen afulofet, fan ahaaseen anaalaawu ummu agolemuu loo, okila ammuu ayi. Fan ahaaseen aan laalu anaale ata buloŋ bajakut.» 40Yéesu li aŋa’ hulimahu, li aan afaaliisiyeŋawu:
— Simoŋ, libaje wah wan éemi li ilobi.
Afaaliisiyeŋawu li aanool:
— Ulóbul, Anahaan.
41Yéesu li aan:
— Bile baj ánayine acaagene sídalam bukan kúl̥uba. Atínaalawu li aakenool sihanjal sata sídalam soono téemeel7:41 Li taŋayi yata Yéesu, ehanjal yano yata édalam eleˈe li bacaam bata awaña bata etihunaka, ál̥ubutawu soono kúyii kúl̥uba li kuŋen. 42Emmuu bajut an li buko kúl̥uba ayilo alaañen ecaagenayi, ata sídalamasu li akat bo. Muñowu ayi li buko kúl̥uba aate ahaŋ mafañ ánayinaawu ummu?
43Simoŋ li aan Yéesu:
— Lenseen anawu an ecaagenayi yoola ehaŋumuu maluuk.
Yéesu li aanool:
— Lukooŋe.
44Muñeˈe Yéesu li átiiwo ajooŋoo li anaalaawu, ban li aan Simoŋ:
— Lujuke anaalaawu umme? Nan ínokenulomuu booli usenutom mal min ifos kootom. Bale okila muhuwool láfosummuu kootom, ban li átil̥um kó li walawu woola. 45Nan ínokenulumuu uyabumutom li kúfoon, bale okila akatut káfoon kootaku kúmbaam nan ínokenulomuu boot muñeˈe. 46Uŋalut éduulij úyuwom li húkow, bale okila eheeñ láyumuu li kootom. 47Mó mújimuu boot eeni: Uhoofoolawu woola wameeŋaawu ubonketibonket. Mata láhiisenhiisen húbooli háamak. Bale an, an kubonkete jatit, húbooli hatit laate áhiis.
48Ban, Yéesu li aan anaalaawu:
— Uhoofoolawu wooli ubonketibonket.
49Muñeˈe bukanabuku kalakomuu hutiñahu li Yéesu li kunaak koon li uyinumiil: «Anáyinaawu ummu okila ammuu ayi, abajumuu kakaañen kata kabonket uhoofoo?»
50Bale Yéesu li aan anaalaawu:
— Káyinenaku kooli kufakenifaken, ujow li kásuumaay.
8Kanaalaabuku kalambenumuu Yéesu li kúgoomaku koola
1Muñeˈe li fiyo jakee, Yéesu li ajow li sísukasu sáamakasu li básukabu batitabu, ajow ayiiŋen ban li awaale bo Hulimahu Hásuumaahu hata Jáyiiyaju jata Ateemit. Kúgoomaku koola kuŋen li kúl̥ubaabuku, li kunab li okila, 2li foof kanaale kakee kan akesoole uyinum wajakut úfu’ li buko, li kan afakene li úsomut: Mali aaneyimuu Mali Madala, an Yéesu akesoomuu uyinum wajakut woono hutok li úl̥uba úfu’ li okila. 3Saan, anaalaawu ata alokaawu ata Elod, an koonemuu Suusa, Susaan li bukan kukee kameeŋe, kanaake kulambenoo Yéesu li kúgoomaku koola li wahiil.
Bukittenoolum bata an áami li ebet sígul
4Bukanabuku kunaanaak kubilum li ésuk yanooyan boot bata Yéesu. Nan ésukayi ejowe emeeŋumuu, Yéesu li alobiil bukittenoolumabu umbe:
5— Bile baj awaña áfule ajow ebet sígul. Nan alakomuu ebetayi, búgin bakee bata sígulasu li bulo li bútinabu. Esúkayi li ékakul só, basuuwabu bata haatiya li butiñ so. 6Búgin baabu li bulo li etaam yata bagisa. Nan siyaane sil̥iilumuu, li sisay mata etaamayi ébukut. 7Búgin bakee li bulo li etaam yata banuunuken bata úbuja, min bul̥iiloolul li sígulasu sajakumuu, li búgoben só. 8Bale búgin baabu bata sígulasu li bulo li etaam yakonete. Li sil̥iilul min sibuk ŋáa’, min kabas kano kubaj ukake’ woono téemeel. Nan Yéesu alobumuu loon muñowu aban, li afamen butiya aan:
— An áakimuu sijan boot bajam, li ajanten jak min ajam.
Wahawu wájimuu Yéesu li álobum li bukittenoolum
(Máciya 13:10-17; Maak 4:10-12)
9Kúgoomaku umbu bulobe. 10Yéesu li aaniil:
— Ateemit lakaanuukaan jihaas wahawu wahaasutimuu wata Jáyiiyaju joola. Bale kaabuku fan kújamum wahawu unwu li búkittenolum bájum:
«Li kujuke, ban let kujuk, li kujam, ban let kúnaanum.»8:10 Esay 6:9
Yéesu li akitten bukittenoolumabu bata abetaawu ata sígulasu
(Máciya 13:18-23; Maak 4:13-20)
11— Muñeˈe bukittenoolumabu umbu bulobe: sígulasu so sommuu Hulimahu hata Ateemit. 12Kagendenaku kata bútinabu, ko kommuu bukanabuku kajamumuu Hulimahu hata Ateemit ban, Sayitaane li abil áfulen hó li uyinumawu wooliil jakum bil kúyinen min kufak. 13Etaamayi yata bagisaabu, yo yommuu bukanabuku kajamumuu Hulimahu hata Ateemit ban, li kuyab ho li ésuumansuum. Bale huyawut kuhaa’ li buko, min kúyinen maa jatit, li kukat bo káyinenaku kooliil nan sílaamasu sibilumuu. 14Etaamayi yata banuunukenabu bata úbujaawu, yo yommuu bukanabuku kajamumuu Hulimahu hata Ateemit. Bale li kukat uyinoolawu, li ebajayi li másuumamu mata buloŋabu umbe min úgoben Hulimahu; mó lí múji ebukoolumayi yooliil let yaal. 15Etaamayi yajakumuu, yo yommuu bukanabuku kajamumuu Hulimahu hata Ateemit kuban, li kuyab ho li buyinum bajake ban li kul̥egen. Li kuhanken min kútuk káyinenaku kooliil lit yok kubaj ebukoolum.
Bukittenoolum bata ehiitum
16— An let ayaben ehiitum aban li aŋa’ éking min áhimen yo, mantee foof li akaan yo kata láala elal. Bale, fan aŋa’ yo akaan li yiil bájum bukan kúnokenulumuu li eluufayi, li kujuk mawuŋeyamu. 17Mata bajut wah wayoli waatut ubil ujuki. Ban bajut wah wayolooli, waatut ubil uhaasi min úhiisi li mawuŋe.
18«Kama jíkaanum buu jijantenemuu eeno! Mata an abajumuu wah, Ateemit fan afamenool. Bale an abajutumuu wahoowah, maayeet jatitaju jan ayinoomuu li aan jo labaje, Ateemit fan ayab jo.»
Kutuyaku kata Yéesu li jaawool
(Máciya 12:46-50; Maak 3:31-35)
19Muñeˈe kutuyaku kata Yéesu li jaawool li kubilool bajuk, bale kuyilaatool kukooj mata búsukabu búji. 20Bukanabuku li koon Yéesu:
— Jaawi li kutuyi kumbuku tíyaŋ mayitowe, ban kufañe kujuki.
21Bale Yéesu li aaniil:
— Jaawom li kutuyom buko koonomuu bukanabuku kajantenemuu Hulimahu hata Ateemit ban li kukaan loon hulobumuu.
Yéesu li ayeelen búlus
(Máciya 8:23-27; Maak 4:35-41)
22Li bil líiŋ hunak hakee, Yéesu li ájufo li busaana li kúgoomaku koola ló ban li aaniil:
— Ulimbaal boot kageb kaaka húwajahu.
Mal̥egen li kujow. 23Nan kulakomuu kalimbaku, Yéesu li ámooli. Búlus báamak li buyaan bútekul li húwajahu. Busaanaabu li búyij min bulako li buyooko. 24Kúgoomaku li kukooj Yéesu min kúliwool ban li koonool:
— Anahaan, Anahaan ummuwaal li újimaal!
Nan Yéesu áliwomuu, li anuuloo búlusabu li kulambajaku, li yeelen. Li lulenoo lul. 25Muñeˈe Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Káyinenaku kooluul kunkay?
Bale kúgoomaku li kúkoli ŋáa’, ban li kusego. Li kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama ánayinaawu ummu fíle okila ammuu ayi, an emmuu alobumuu maayeet li élusayi li étuulool, li malamu li mútuulool?
Yéesu li akesoo uyinum wajakut úfu’ li ánayine an újufoye
26Muñeˈe Yéesu li kúgoomaku koola li kuya busaanaabu booliil li etaamayi yata kata Gelasa8:26 Gelasa: Li síliibal sakee li sihaanasu Gadala kukaane (Máciya 8:28), sakee Geligesa kukaane, bújooŋoo etaamayi yata Gálile. 27Nan Yéesu áwalowumulomuu li busaanaabu, ánayine akee áfulumulo li ésukayi, an uyinum wajakut újufoye li abil kufam. Fiyofiyo ŋáa’ nan ánayinaawu ummu akate kakaano wañ, ban akinut li eluuf, bale li ajow akin li kuyaak kawoki li kugisa. 28Nan ánayinaawu ajukumuu Yéesu, li akaaw butiya ban li ákuntuŋ hákilool min alob li sembe aan:
— Waa lufañe lí ínje, Yéesu, Añiil ata Ateemit ata Haatiya? Liyaaki, jakum ulillimenom.
29Lalollob loon muñaˈa mata Yéesu lanuuloonuuloo buyinum bajakutumuu min búfu’ li ánayinaawu. Buyinumabu bajakutaabu bujokewoojok ñameeŋe, min bukanabuku kuŋa’ useel min kujenk kuŋenaku li kootaku kata ánayinaawu kuyiliwum kufooyool. Bale fan anaak acac useelawu, min buyinumabu bajakutaabu bújowetumool boot ban an akinut. 30Yéesu li agel̥l̥en ánayinaawu aanool:
— Kajawi buu?
Anáyinaawu li aanool:
— Kajawom «Jameeŋ».
Li mal̥egenamu, uyinum wajakut wameeŋe újufowool. 31Uyinumawu wajakutumuu li uyaakoo Yéesu woonool jakum aan wo ujow boot li sambun.
32Muñeˈe li baj to li huyuuyahu bumat báamak bata sifulugun balakowe kahoof. Uyinumawu wajakutumuu li uyaakoo Yéesu mantee li akat wo min újufo sifulugunasu. Mal̥egen Yéesu li akat wo min újufo so. 33Muñeˈe li uyaan úfulul li ánayinaawu ujow újufo sifulugunasu. Bumatabu foof bo feh li búwubbenoolumul haatiya kagebaku kata hulijahu, buliiŋowul bubil bulo li húwajahu min bújim ló.
34Nan kumataabuku kata sifulugunasu kujukumuu wahawu wabajumuu, li kutey kujow kúhebul kakinumuu li ésukayi li kakinumuu kuloh yo. 35Bukanabuku li kúfulul kubil bajukabu bata wahawu wabajumuu. Nan kúliiŋulumuu tan Yéesu alakomuu, li kujuk ánayinaawu an uyinum wajakutumuu úfulummuu li okila, mabahe li kootaku kata Yéesu ban li akaano wañ, ban okila mágiilowe. Ekole li ejokiil. 36Bukanabuku kamaatumuu wahawu wabajumuu, li kukitten kaabuku buu Yéesu afakenumuu ánayinaawu an uyinumawu wajakutumuu újufoweenumuu. 37Muñeˈe bukanabuku feh kakinumuu li etaamayi yata ésukayi yata Gelasa li koon Yéesu áfu’ booliil, mata kúkolikoli ŋáa’. Mal̥egen Yéesu li ájufo li busaanaabu min átiiwo alaañ. 38Anáyinaawu an uyinumawu wajakutumuu úfulummuu li okila, li ayaakoo Yéesu mantee li akatool min anab li akila. Bale Yéesu li alaañenool ban li aanool:
39— Ulaañ úbalo, ujow ukitten wahawu feh wan Ateemit akaanimuu. Mal̥egen ánayinaawu li ajow ayiiŋen li ésukayi feh wahawu feh wan Yéesu akaanumuu boot li akila.
Yéesu li ayiten ásungute akete ban li afaken anaale ásomute
40Nan Yéesu alaañumuu boot kageb kaaka húwajahu, búsukabu li buyabool, mata bukanabuku feh okila kulakowe kakob. 41Muñeˈe ánayine akee an koone Jáyilis li áliiŋul. Okila alakomuu anahaanawu ata eluufayi yata kal̥awaku yata ésukayi. Li ákuntuŋ hákil Yéesu min ayaakoolool aanool abil boot boola. 42Mata lababbaj jiñiil jano jaale, jayilo jibaj simit kuŋen li síl̥uba, jásomute boot eket.
Nan Yéesu alakomuu ejowayi boot bata Jáyilis, búsukabu li bunaak buñuññool. 43Muñeˈe li baj to anaale akee áfululo huña ban afosowut ho jow baj simit soono kuŋen li síl̥uba. Anaalaawu li aban wahool feh bata kubuntenaabuku, bale an li buko ayilaatool afaken. 44Anaalaawu li álohul Yéesu kata búsol min ago’ kabeyaku kata kañaku koola. Huñaahu hoola li huyaan huban to.45Muñeˈe Yéesu li agel̥l̥en aan:
— Ayimaa agolom?
Bukanabuku feh li koon inti buko. Fiyeel li aan Yéesu:
— Anahaan, lujuke buu búsukabu búwooñenimuu, ban li bunaak buñuññuli.
46Bale Yéesu li aan:
— Akee lagolongo’, mata lihahhaas een sembe sífuffu’ lí ínje.
47Nan anaalaawu ahaasumuu aan wahawu wan akaanumuu uhaasihaas, li abil mateelenemaa ákuntuŋ hákil Yéesu. Li akitten Yéesu hákil ésukayi feh wahawu wájiwoolumuu li agolool li buu layaane afakumuu. 48Yéesu li aanool:
— Añoolom, káyinenaku kooli kufakeni. Ujow li kásuumaay.
49Nan Yéesu alakomuu elobayi, akee li áfulumul bata Jáyilis ammuu anahaanawu ata eluufayi yata kal̥awaku, abil aanool:
— Jáyilis, jísungutaaju jooli jikete. Jakum umit uyoken Anahaanawu. 50Bale nan Yéesu ajamumuu loon muñowu, li aan Jáyilis:
— Sákoli, úyinen bale, añooli fan afak.
51Muñeˈe nan Yéesu áliiŋumuu bata Jáyilis, akatut an min anoken li eluufayi ábuti li Fiyeel, Saŋ, Saak li atuubaawu li jaaw ata jísungutaaju. 52Bukanabuku feh li kulako búluulen li jíl̥okoo mata añiilawu. Yéesu li aaniil:
— Jakum jil̥ok. Jísungutaaju jiketut, bale jímoolimooli.
53Muñeˈe bukanabuku li kulako kajakakaay Yéesu, mata kuhaase koon jísungutaaju jikeeket. 54Bale Yéesu li átukool li kaŋen, ban li alob li sembe aan:
— Añoolom, uyito!
55Mal̥egen jísungutaaju li jíliwo, min jiyaan jiyito. Yéesu li aaniil kusen añiilawu atiñ. 56Sibukoolaasu sata jísungutaaju li sisego ŋáa’. Bale Yéesu li aaniil jakum kulob an wahawu wabajumuu.
9Yéesu li aboñ kúgoomaku koola
1Yéesu li áhooñul kúgoomaku koola kuŋen li kúl̥uba kubil kuwoog, min aseniil sembe li kayile kata kakesoo uyinumawu wajakutumuu li kata kafaken bukan kásomute. 2Fúlum tó, li aboñiil kujow kawaale Jáyiiyaju jata Ateemit, min kufaken kásomutumuu. 3Nan kulakomuu li kujow, Yéesu li aaniil:
— Jakum jiŋa’ wahoowah boot mata kañahoolaku: inti hunuk, inti kaboote, inti hutiñuul, inti sídalam. Jakum an li bukuluul ájowetumoo újufo úl̥uba. 4Jinokenumuu li eluuf li kuyabuul, li jílako ló boot yok nan jommuu jífu’ li ésukayi.5Li bil nokoo loon ban jijowe bukanabuku li kuhoy kuyabuul, jífu’ li ésukayi inyu, ban li jihank kafolaku kata kootaku kooluul min híisiil kaanaku kukaanut jak.
6Mal̥egen kúgoomaku kata Yéesu li kuwuj. Li kujow li sísukasu feh min kuwaale Hulimahu Hásuumaahu, ban li kufaken banooban kásomutumuu.
Buyina li bujok Elod mata Yéesu
(Máciya 14:1-12; Maak 6:14-29)
7Muñeˈe nan águubelunaalawu Elod ajamumuu li kulob mata wahawu feh wabajumuu, li aliiwo. Mata kukee kunaanaak koon: «Laalu Saŋ Batiis ayitowumulo li eketayi.» 8Kaabuku li koon: «Laalu Elí álaañulo.» Kukee foof li koon: «Laalu akee li kufulofetaku kata naanaŋ, ayitowulo li eketayi.» 9Bale Elod li aan:
— Injé humumom ilobumuu min kúfalenul húkowahu hata Saŋ. Kama ánayinaawu ummu an ijamemuu li kulob wahawu unwu feh kuya li akila, akila ammuu ayi?
Muñeˈe Elod li alako huŋes boot min ajuk Yéesu.
Yéesu li ákuumen bukan koono sínjunne hutok
(Máciya 14:13-21; Maak 6:30-44; Saŋ 6:1-14)
10Muñeˈe nan kufootalaku kúlaañulumuu, li kukitten Yéesu wahawu feh wan kukaanumuu. Yéesu li aŋaliil, min kuñako kujow kulako baleyiil li halaab hata ésuk yakee yan koone Betisayida. 11Nan búsukabu bujamumuu, li bunabenool. Yéesu li ayabiil jak, ban li alobiil mata Jáyiiyaju jata Ateemit. Li afaken kásomutumuu kafañumuu min kufak.
12Emmuu banakabu bo bajowe boot kajon, kúgoomaku kuŋen li kúl̥ubaabuku li kuloh Yéesu min koonool:
— Ulob búsukabu min bujow boot li sísukasu, li siluufasu sammuu li halaabahu hata so, mantee li kubaj bo tan kóomi li kuŋot li wah wan kóomi li kutiñ. Mata taate tan oomaamee, wayitowayito.
13Bale Yéesu li aaniil:
— Jiseniil bukuluul humumuul kutiñ.
Kúgoomaku li koonool:
— Kúmbuulu hutok li muwol múl̥uba bale jooke. Kama yo yommuu min jijow jínoomul mutiñaay boot li búsukabu umbu feh.
14(Kánayinaabuku kalako tomuu kuyilo kúliiŋ sínjunne hutok.) Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Jikaaniil kubah kukaan kúmim kata bukan koono kúyii kúl̥uba li kuŋen.
15Mal̥egen kúgoomaku li kukaan loon Yéesu alobiilumuu, min kukaaniil feh kubah. 16Muñeˈe Yéesu li aŋa’ kúmbuuluwaku hutokayi li muwolamu múl̥ubaamu ban, li al̥uyo emitayi min ásooniyen kúmbuuluwaku li muwolamu li kal̥aw aban, li amuncul kúmbuuluwaku li muwolamu asen kúgoomaku kugaben ésukayi. 17Bukanabuku feh li kutokoñ kujow kufooñ. Muñeˈe kúgoomaku li kuwomen kumunculaku kasaŋomuu, kujow kuyok kumeeŋen utekel woono kuŋen li úl̥uba kuteb kújowetum.
Fiyeel li alob aan Yéesu ammuu Afakenaawu
(Máciya 16:13-19; Maak 8:27-29)
18Li líiŋ hunak hakee, Yéesu li alako li kakaŋ balewool min al̥aw, kúgoomaku koola li kubil kutookulool to. Li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kama muñowu ésukayi yoone ínje emmuu ayi?
19Kúgoomaku li koonool:
— Kukee koone awu ommuu Saŋ Batiis, kaabuku li koon awu ommuu Elí, kukee foof li koon awu akee li kufulofetaku kata no ayitowumulo li eketayi.
20Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Bukuluul li joon ínje emmuu ayi?
Fiyeel li aanool:
— Awu ommuu Afakenaawu an Ateemit áboñulumuu.
Yéesu li alob ákibben mata sílaamasu soola li eketayi yoola
(Máciya 16:13-19; Maak 8:30–9:1)
21Yéesu li anuulooliil aaniil:
— Jakum ban li jilob mo an.
22Li afamen aan:
— Añool-An laate álaam ŋáa’. Ban Kunahaanaku kata ésukayi, li huhaanaahu hata élambaayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, fan kuhoyool. Fan kumukool, bale nan emmuu jow baj kunak kúhaaji, fan ayitowumul li eketayi.
Buu nabemuu li Yéesu
(Máciya 16:24-28; Maak 8:34–9:1)
23Nan fú’ tómuu, Yéesu li aan bukanabuku feh:
— An afañumuu min ánabul lí ínje, li akat kayinoo mata buloŋool. Ateb hunakoohunak ekuluwaayi yoola9:23 Ateb hunakoohunak ekuluwaayi yoola: Yo yommuu kaan éehe’ min usuuweni, li úlaam, min uket loon Yéesu, min ánabul lí ínje. 24Mata an aŋesumuu kafaken buloŋool, buloŋabu bábaneliitumuu fan bufakool. Bale an aketumuu mata ínje íji, fan abil abaj buloŋ bábaneliit. 25Jáliŋ buu yoom to, an babaje wahawu feh wata adunaayi ban li ájimen buloŋool, mantee li akajenoolo okila humumool? 26Li mal̥egenamu, an asuuwommuu ban li asuu kulimaku kúmbaam, ínje Añool-An fan isuuwool, nan emmuu li ibil li máyiineniyamu múmbaam, li mata Atuubaawu, li mata kumalakaaku kanabaaku. 27Li mal̥egenamu fan ilobuul, kukee li bukuluul kaanomee taate, let kuket buko bajukut Jáyiiyaju jata Ateemit.
Yéesu li máyiineniyamu moola
28Muñeˈe nan Yéesu alobumuu kulimaku unku jow yili baj kunak koono hútok lí kúhaaji, li aŋa’ Fiyeel, Saŋ li Saak kuŋito li huyuuy boot kul̥aw. 29Nan Yéesu alakomuu kal̥awaku, buulabu boola li búbutoo, wañawu woola li uhiit falala’. 30Muñeˈe li baj to kánayine kúl̥uba kalakowe elob li okila: Móyiis buko li Elí.
31Buko kúl̥uba li kúlaŋul li máyiineniyamu mata emitayi. Li kulako elob Yéesu mata eketayi yoola li ésukayi yata Yeelusalem loon Ateemit afañumuu. 32Muñeˈe Fiyeel li kufaalool li kúmooli kúnafen. Bale nan kúliwomuu li kujuk máyiineniyamu mata Yéesu, li kánayinaabuku kúl̥uba kan kuyito tomuu. 33Nan kánayinaabuku umbuku kulakomuu li kukatoo li Yéesu, Fiyeel li aanool:
— Anahaan, jaajak min ulakowaal taate. Ukob min jikaan úfooyum úhaaji, kano boot li awu, kano boot li Móyiis, kano boot li Elí.
(Bale Fiyeel ahaasut li mal̥egen waa lalakowe elob.)
34Nan Fiyeel alakomuu elobayi loon muñowu, kafaal li kuyaan kubil kúhimeniil li máyiinowamu mata ko. Muñeˈe kúgoomaku li kúkoli ŋáa’, nan kujukumuu kafaalaku unku li kúhimeniil. 35Hulim li húfulumul li kafaalaku haane:
— Laale Añoolom an il̥usumuu. Jijantenool!
36Nan hulimahu hujamimuu, li kujuk to Yéesu balewool. Kúgoomaku li kulu li mo, ban no unnu, kulobut anoowan wahawu wan kujukumuu.
Yéesu li afaken añiil áyine an buyinum bajakut bújufoye
(Máciya 17:14-18; Maak 9:14-27)
37Hunak hukaten, Yéesu li kúgoomaku li kulako káwalowul li huyuuyahu, búsuk báamak li bubil bufam li okila. 38Muñeˈe ánayine akee li álobul butiya li tut búsukabu aan:
— Anahaan, liyaaki, ujuke añoolom! Okila bale libaje añiil. 39Buyinum bajakut fan bújufowool, min ayaan akaaw butiya. Fan búlilliŋenool li sembe min bukaan butumabu boola buhoohet. Fan búlaamenool, ban káfulaku kata bo li okila li kúsengi ŋáa’. 40Liyaakooyaakoo kúgoomaku kooli mantee li kukesoo bo, bale kuyilaat.
41Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Huwaj, akila bukuluul? Jibajut káyinen, ban li jinaak jíkaandomaayiiñ. Boot min ilako li bukuluul boot yok nay? Kama boot min ímuñuul boot yok nay? Uŋálulom jífulaju jooli taate.
42Nan añiilawu alakomuu ebilayi, buyinumabu bajakutaabu li bubetool teetaam ban li búlilliŋenool li sembe. Bale Yéesu li anuuloo buyinumabu bajakutumuu, min afaken añiilawu ban li alaañenool asen atuubawool. 43Esúkayi feh li esego mata sembaasu sata Ateemit.
Yéesu li alaañen alob mata eketayi yoola
(Máciya 17:22-23; Maak 9:30-32)
Muñeˈe emmuu anoowan baloŋe li asego mata wahawu feh wan Yéesu akaanumuu, Yéesu li aan kúgoomaku koola:
44— Bukuluul jijanten jak wahawu wan emmuu li ilobuul: Añool-An fan abeti li kuŋen bukan.
45Bale kúgoomaku kuliitikenut hulimahu unhu. Wahawu wan hulimahu hufañumuu hulob, Ateemit layoliiyo wo jakum bil kuyili kúnaanum wo, ban li kúkoli kugel̥l̥en Yéesu min akitteniil waa lafañe alob.
Ayi ahaŋumuu kufaalool hákil Ateemit?
46Muñeˈe kúgoomaku li kulako búwonnoo boot min kuhaas ayi li buko ahaŋumuu maluukeni li kufaalool feh. 47Nan Yéesu ahaasumuu kayinoolaku kooliil, li aŋa’ añiil atit akaan téetiwool. 48Ban li aaniil:
— An ayabumuu boola añiilawu umme mata ínje íji, ínje humumom layabe boola. An li ayabom boola jak, anawu áboñulommuu foof layabe boola jak. Mata anawu ahaŋumuu matitiyenoolo li bukuluul feh, okila ahaŋuulumuu feh.
An aletumuu alatoolawuul booluul lalaañe
49Muñeˈe Saŋ li aan Yéesu:
— Anahaan, jijuujuk ánayine akee li kaŋa’ kajawaku kooli min akesoo uyinum wajakut úfu’ li bukan, li joonool akat, mata alet li ololaal.
50Yéesu li aaniil:
— Jooteenut jíhilool ákaanum mo. Li mal̥egenamu, an aletumuu alatoolawuul, booluul lalaañe.
Li kuhoy bayab Yéesu li ésuk yata Samali
51Muñeˈe nan kunakaku kulehenumuu nan Yéesu ammuu li ajow boot li emitayi, li ajok li mal̥egenool min ajow boot Yeelusalem. 52Li aboñ bukan kujow ló. Li kulako ejowayi, li kunoken li ásuk akee li etaamayi yata Samali boot kafalewool tan ammuu alako. 53Bale kata ésukayi li kuhoy kuyab Yéesu mata ejow lalakowe boot Yeelusalem. 54Muñeˈe nan kúgoomaku li Saŋ kujukumuu loon muñaˈa li koon:
— Anahaan, lufañe min jilob min sambun sibilumul haatiya emitayi sibil sileemeniil?
55Bale Yéesu li átiiwowul ajooŋoo li buko min awateteniil9:55 Síliibal sakee li sihaanasu sibabbaj kulimaku unke: «Jihaasut buyinum buu bukiluul; mata Añool-An abilut boot jamuk bukan, bale boot kafakeniil.». 56Li kújowum tó boot li ésuk yakee.
Buu kafañumuu kunab li Yéesu koote kukaan?
57Nan kulakomuu ejowayi, ánayine akee li abil aan Yéesu:
— Anahaan, fan inab li awu tanootan tan ujowe.
58Yéesu li aanool:
— Kugeewuwaku kubaje uwokaay. Basuuwabu bata haatiya bubaje useeh. Bale Añool-An abajut tan aate ahinto min ayool̥o.
59Yéesu li aan ánayine akee:
— Unábul lí ínje.
Bale ánayinaawu li aanool:
— Anahaan, ukatom min ijand ijow ihok atuubawom.
60Yéesu li aanool:
— Ukat bukanabuku kaketumuu min buko humumiil kuhok bukaniil kaketumuu, min awu ujow uyiiŋen hulimahu hata Jáyiiyaju jata Ateemit.
61Anáyine akee li alaañen aan Yéesu:
— Anahaan, fan inab li awu, bale ukatom min ijand ijow jíkatoolul li butoŋom.
62Yéesu li aanool:
— An átoŋumuu awañ li kajanduwool ban li ágegul búsolool, anawu ummu akaanuti boot li Jáyiiyaju jata Ateemit.
10Yéesu li aboñ kúgoom koono kúyii kúhaaji li kuŋen li kúl̥uba
1Nan fú’ tómuu, Amaaŋenawu li al̥us kúgoom kukee koono kúyii kúhaaji li kuŋen li kúl̥uba. Ban li aboñiil kúl̥ubal̥uba kujow ló boot li sísukasu feh, li tinootin tin akila humumool áami li ajow.
2Yéesu li aaniil:
— Emaanaayi yaalumuu boot ecac emeeŋe ŋáa’, bale kucacaabuku kufamut. Mó mújimuu, jil̥aw akilumuu ecacayi min afamen aboñ kucaca kahaŋ mameeŋ, kujow kúcacul emaanaayi kúŋalul. 3Jijow! Boot min iboñuul loon bágalalaan boot li tut sijangibujal. 4Jakum jiŋa’ sídalam, mantee kaboote, mantee foof sidalla. Ban jakum jiyiten li bútin min jisaaf an. 5Nan jinokene li eluuf, jijand joon: «Kásuumaay kulako li eluufayi inye.» 6Nokoomuu loon babbaj li eluufayi an ata kásuumaay, kásuumaayaku kooluul kujow kulako li okila. Li nokoo loon bajut, kásuumaayaku li kúlaañul kulako li bukuluul. 7Jilako li eluufayi inyu, min jitiñ li jihob wahawu wan kommu li kusenuul ló, mata aloka laate ayab bacaamool. Jakum jiwalen li eluuf ban li jiteb boot li yakee li ésukayi yanolayi. 8Li jibil jinoken li ésuk ban li kuyabuul, jitiñ wahawu wan kommuu kusenuul. 9Jifaken kásomutumuu li ésukayi inyu, ban li joon bukanabuku kakin dómuu: «Jáyiiyaju jata Ateemit jíkoojuluul.» 10Bale jinokenumuu li ésuk, bukanabuku kata ló li kuhoy kuyabuul, jijow li útinawu wata ésukayi ban li joon: 11«Jihanhankumee kafolaku kata ésukayi yooluul, kakotumee li kóotoli kúlaañul booluul. Bale, joote jihaas joon Jáyiiyaju jata Ateemit jíkoojulo.» 12Fan eenuul, li Hunakahu hata Batiibabu, katekaku kata ésukayi inyu fan kuhaŋ másengi kata Sodom10:12 Kata Sodom: Búl̥afutabu bata kata ésukayi yata Sodom buluuluuk ŋáa’ naanaŋ. Wahawu unwu újimuu Ateemit li ábuj ésukayi inyu li sambun.
Sísukasu sahoyimuu báyinen
13— Iyéno, awu Koolasin! Iyéno, awu Betisayida! Mata nokooleenumuu loon wahawu wájaahalenimuu wakaanimuu booluul, ukaaneenikaan li ésukayi yata Tiil li yata Sidoŋ, timbeen bukanabuku kakinumuu li sísukasu unsu, buko bakaanowe kusaaku min kúkannoolum búbunfa nan fiyowe. Muñowu kooteenumuu kukaan min kúhiis kaanaku kubeebet búsol buloŋabu booliil buhaanabu min kuloŋ loon Ateemit afañumuu. 14Mó mújimuu, li Hunakahu hata Batiibabu, katekaku kooluul fan kuhaŋ mátaañi kata Tiil li Sidoŋ. 15Awu Káfeenawum, lonsoon fíle boot min utebeni boot haatiya emitayi? Maayeet! Ateemit fan áwalenuli boot yok teetaam dín kaketumuu kommuu.
16Yéesu li afamen aan kúgoomaku koola:
— An ajantenuulumuu, ínje humumom lajantene. An li ahoyuul, ínje humumom lahoye. Ban an ahoyommuu, anawu áboñulommuu lahoye.
Kúgoomaku kúyii kúhaaji li kuŋen li kúl̥uba li kúlaañul
17Muñeˈe kúgoomaku kúyii kúhaaji li kúŋen li kúl̥ubaaku kan Yéesu aboñumuu, li kúlaañul li ésuumahukow ló. Li kunaak koon:
— Anahaan, maayeet uyinumawu wajakutumuu útuulolituul, nan jinaake joon womuu úfu’ li bukanabuku li kajawaku kooli.
18Yéesu li aaniil:
— Lijuujuk Sayitaane li álowumul haatiya emitayi loon kawiwijen kata hufalajaj. 19Jijanten, lisenuusen sembe sata min jíjowum li sinuukayila, li sil̥anguu, min jiheek sembaasu feh sata alatoolaawu. Ban wahoowah wajakut let ubajuul. 20Bale jakum ésuumansuum elako li bukuluul min uyinumawu wajakutumuu útuuluulumuu. Esúumansuum yoote elako li bukuluul min ujawawu wooluul ukiicimuu li emitayi.
Yéesu li akaan bañiilabu batitabu buhaas Atuubawool
21No unnu, ésuumansuum li elako li Yéesu li búkaanum bata Buyinumabu Banabaabu, li aan:
— Lisali Ateemit Atuubawom, awu ammuu Amaaŋenawu ata emitayi li etaamayi, mata luyoyyo wahawu unwu bukanabuku kájallomuu li katuukomuu, min úhiis wó bañiilabu. Mal̥egen, Atuubawom lisalisal, mata li húfañum huya lúkaanum mó.
22Atuubawom lasenonsen wahoowah feh. Anoowan ahaasut ayi ammuu Añiilawu, Atuubaawu bale. Anoowan ahaasut ayi ammuu Atuubaawu, Añiilawu bale, li bukanabuku kan Añiilawu afañumuu min áhiisiil ó’.
23Muñeˈe Yéesu li átiiwo ajooŋoo li kúgoomaku koola ban li alobiil buko baleyiil aaniil:
— Awólo, bukuluul jajukumuu wahawu wan jijukemuu li wo. 24Mata fan ilobuul, kufulofet kameeŋe li kúyii kameeŋe kufañeene kujuk wahawu wan jijukemuu li wo, bale kujukut wo. Li kufañeen min kujam wahawu wan jijamemuu li wo, bale kujamut wo.
Yéesu li aŋa’ an ata Samali akaane jak, akaan bukittenoolum
25Muñeˈe akee li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li ayito agel̥l̥en Yéesu, kagel̥l̥en kata kabuutoolool, aanool:
— Anahaan, waa léemi li ikaan min ibaj buloŋabu bábaneliitumuu?
26Yéesu li aanool:
— Waa ukiici li eluwaayi? Buu lúnaanum wo eeno?
27Anáyinaawu li aan Yéesu:
— «Loote ufañ Amaaŋenawu Ateemit ooli li buyinumi feh, li yaali feh, li sembeyi feh, li kayinooli feh. Ban foof loote ufañ afaali an loon awu humumi ufañoolomuu.»
28Yéesu li aanool:
— Lulobe jak. Ukaan loon muñaˈa, fan uloŋ.
29Bale ánayinaawu aliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li afañ min akooŋenoolo, li agel̥l̥en Yéesu aanool:
— Kama ayi ammuu afaalom an?
30Yéesu li aanool:
— Bile baj ánayine akee abilume Yeelusalem alako ejow boot Séliko. Nan alakomuu ejowayi, li alo li kuŋen bukan kál̥afute. Li kubot wañawu woola, min kutekool ajow alako li aket, li kukatool to min kujow. 31Muñeˈe li baj Alámba ájowume li bútinabu umbu. Nan alakomuu ejowayi, li ajuk ánayinaawu an kutekumuu, li ájowumool li kakaŋ awuj. 32Li baj foof aŋatak ájowum tó, li ajuk ánayinaawu, li ájowumool li kakaŋ awuj. 33Bale li baj ánayine akine Samali alakowe ejow kañaahoo, li ájowum li bútinabu tin ánayinaawu an kucokenumuu alakomuu. Nan ajukoolumuu, li áyiyenool ŋáa’. 34Li akooj ánayinaawu an kucokenumuu, min aŋa’ múyit li bunuk akaan li ucokawu woola aban, li aŋa’ ul̥aac min abooñen wo. Nan abanumuu, li atebool akaan li asumawu oola humumool, min ájowetumool ajow akaan li eluuf yata kayab ejawoola min acookoolool ló. 35Hunak hukaten, ánayinaawu akinumuu Samali li áfulen sihanjal sata sídalam soono síl̥uba asen anawu alakomuu bulokabu li eluufayi, ban li aanool:
«Ucookoolom ánayinaawu umme, nan emmuu ílaañumul taate, ínje humumom fan icaami wahawu feh wan ommuu ukaanool haŋ to.»
36Yéesu li agel̥l̥enool aanool:
— Muñowu li kayinooli, ayi li kánayinaabuku umbuku kúhaaji, aanomuu afaal ánayinaawu an kál̥afutumuu kutekumuu?
37Anáyinaawu aliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li aan Yéesu:
— Anáyinaawu akaanoolumuu majake.
Muñeˈe Yéesu li aanool:
— Ujow, ban li ukaan awu humumi foof loon okila.
Maaluta li Mali li kuyab Yéesu booliil
38Muñeˈe Yéesu li alako ejow li bútin li kúgoomaku koola ló, li anoken ásuk akee. Anaale akee an koone Maaluta, li ayab Yéesu boola. 39Maaluta li abaj atuyaay an koone Mali. Mali li ajow abah bata kootaku kata Amaaŋenawu, min alako bajanten wahawu wan alakomuu elobayi. 40Maaluta bugoloolabu bata eluufayi li buheekool, li abil aan Yéesu:
— Amaaŋen, kaanuti wahoowah min atuyom akatommuu balewom min eeno li bugoloolabu? Kama ulobool min alambenom.
41Amaaŋenawu li aanool:
— Maaluta, Maaluta luyinooyinoo ban li oono li kalilliwoo mata wah wameeŋe. 42Bale wah wano bale ubaje jáliŋ. Mali lamamman wahawu wahaŋumuu majak, ban an let áfulen wo li okila.
11Yéesu li aliiken kúgoomaku koola buu l̥awemuu Ateemit
1Li líiŋ hunak hakee, Yéesu li alako kal̥aw tikee. Nan abanumuu kal̥awaku, akee li kúgoomaku koola li aanool:
— Anahaan, úliikenoli kal̥aw Ateemit, loon Saŋ aliikenumuu kúgoomaku koola kal̥aw.
2Yéesu li aaniil:
— Jilakomuu kal̥aw, li joon:
«Faafa, Ukaan min ésukayi ehaas yoon awu ommuu Ateemit.
Jáyiiyaju jiya jibil.
3Usénoli hunakoohunak hútiñoli hata etihunakaayi.
4Ubonket uhoofoolawu wóololi,
mata áloli húmumoli jibonketebonket foof bukanabuku feh kafetumuu li áloli.
Ban jakum úkatoli min jilo li jabunt.»
5Yéesu li alaañen aaniil:
— Nokoomuu loon akee li bukuluul abaje abuke, ban li ajow bata abukewool ummu hukahu balite, ajow aanool: «Abuke, ucaagenom kúmbuulu kúhaaji, 6mata babbaj akee li kubukewom akite li abilumul bata kañaahoo áami búmba, ban ibajut wah wan éemi li isenool.» 7Muñeˈe nokoomuu loon abukewool ummu laanuloosaan híndo eluufayi: «Jakum uyokenom! Kámbiilaku kubabi kuban, ban ínje li bañoolom jihintowe. Iyilaat iyitowul ijowi kasen kúmbuulu.» 8Fan ilobuul, maayeet min akitut ayitowul asenool kúmbuuluwaku unku mata min áamimuu abukewool, bale fan ayitowul min asenool wahawu feh wan jokoolumuu li wo, mata abukewool asuwut bayokenool li kal̥aw.
9«Yoo, ínje boot min eenuul: Jil̥awumuu, fan kusenuul. Jiŋesumuu, fan jijuk. Jikonkongenumuu, fan kúbabuluul. 10Mata an al̥awumuu wah, fan abaj wo. An li aŋes wah, fan ajuk wo, ban an akonkongenumuu, fan kúbabulool. 11Nokoomuu loon akee li bukuluul áami atuuba, mantee fan asen añoolool enuukayila, okila bal̥awelool jiwol? 12Mantee foof li asenool el̥anguu, okila bal̥awelool heew? 13Fan bukuluul jajakut muñowu, jiyilo jisen wah wajake bañooluul, kama háŋum Atuubawuul ata haatiya? Okila fan asen Buyinumabu Banabaabu bukanabuku kammuu li kul̥awool bo!»
Li kul̥oof Yéesu koon okila an ata Sayitaane
(Máciya 12:22-30; Maak 3:22-27)
14Muñeˈe Yéesu li alako kakesoo buyinum bajakut búfu’ li ánayine an bújufowe, min bújiwool ayilaat alob. Nan buyinumabu bajakutumuu búfulumuu li ánayinaawu, li ayili álobul. Búsukabu li busego feh. 15Bale kukee li buko li koon:
— Laalu Bélusebul11:15 Bélusebul: Bélusebul kajaw kakee kata Sayitaane ammuu anahaanawu ata uyinumawu wajakutumuu, asenool kayile min akesoo uyinumawu wajakutaawu unwu úfu’ li bukanabuku kan újufomuu!
16Muñeˈe kukee li buko li kufañ kubuutoo Yéesu, li koonool akaan búhiisenum bájaahaleniye báhiise kaanaku sembaasu soola li Ateemit sibilumulo. 17Bale Yéesu li ahaas uyinoolawu wooliil li aaniil:
— Jáyii jilakomuu, ban bukanabuku kata jo li kutiikoo ló, fan jiyiisoo, min siluufasu sata Jáyiiyaju unju, yanooyan li ehumowul elo li efaal yo. 18Kama muñowu uyinumawu wajakutumuu wata Sayitaane utiikoo lómuu, buu jáyiiyaju joola joote jiyili jilako to? Emmuu joone li sembe Bélusebul líkesoolume uyinumawu wajakutumuu. 19Nokoomuu loon ínje li sembe Bélusebul líkesoolume uyinumawu wajakutumuu, kúgoomaku kooluul li sembe sata ayi kúkesoolume wo? Mó mújimuu buko humumiil kommuu kubil kutiibuul. 20Bale nokoomuu loon li sembaasu sata Ateemit líkesoolume uyinumawu wajakutumuu, kama Jáyiiyaju jata Ateemit jíliiŋulo booluul.
21«Anáyine abajumuu sembe, ban li abaj bujunko min afooy eluufayi yoola, wah let ugo’ ebajayi yoola. 22Bale nokoomuu loon an ahaŋool sembe abile álomool ban li ágootenool, min abot ujunkowawu woola feh wan ákangumeenumuu li wo, fan aŋa’ ebajayi yoola feh agaben kufaalool.
23«An alaañutumuu búmbaam, alatoolawom laam. An alambenutommuu íwoogenul bumatabu, kayiis bo láami lí kó.
Eláañul yata buyinum bajakut li an an bújufoweene
24— Nan buyinum bajakut búfulume li an an bújufowe, fan bujow buñaahoo ban sayimuu huŋes tan bóomi li buyool̥o. Bale bujukutumuu tan bóomi li buyool̥o, li boon: «Boot min ilaañ boot li eluufayi yúmbaam dán ifúlumulomuu.» 25Nan bulaañumuu búliiŋ, li butook eluufayi mawuuweli, wahawu feh majoojeneli. 26Muñeˈe buyinumabu bajakutumuu li bulaañ bujow búŋalul uyinum wakee wajakut woono hutok li úl̥uba, wahaŋ bo mál̥afut, min ujow újufo anawu min ulako li akila. Muñeˈe buloŋabu bata anawu ummu an uyinumawu wajakutumuu újufomuu, li buhaŋ mátaañi bútinaalabu.
Kásuumaayaku kata mal̥egen
27Muñeˈe nan Yéesu alakomuu elobayi loon muñowu, anaale akee li álobumul li tut búsukabu aanool:
— Awólo, anaalaawu ahaletimuu ban li alaaheni!
28Yéesu li aanool:
— Oon maa, áwolo bukanabuku kajantenemuu Hulimahu hata Ateemit ban li kukaan loon hulobumuu.
Yéesu li ahoy bakaan wah wájaahaleniye
29Emmuu búsukabu báguutumuu Yéesu mo buhaŋemaa mameeŋ, li aan:
— Bukanabuku kata muñeˈe kukankaan bukan kajakut. Kumbuku li huŋes min kujuk búhiisenum bájaahaleniye. Bale let kujuk búhiisenum bakee bájaahaleniye bábuto li wahawu wabajumuu Sonaas. 30Mata loon Sonaas alako nomuu búhiisenum boot li kata ésukayi yan koonemuu Niniib, mo foof Añool-An ammuu abil alako búhiisenum boot li bukanabuku kata muñeˈe. 31Li Hunakahu hata Batiibabu, Aseekenawu ata etaamayi yan koonemuu Seeba, fan ayito hákil bukanabuku kata muñeˈe, min alob buu kuhoofoomuu eeno. Mata ban lóyiye ŋáa’ labilummuu, abil ajanten kulimaku kata bújallowabu bata Salomoŋ. Ban baje taate an ahaŋe Salomoŋ. 32Li Hunakahu hata Batiibabu, bukanabuku kata ésukayi yata Niniib fan kuyito hákil bukanabuku kata muñeˈe min kulob buu kuhoofoomuu eeno. Mata nan Sonaas awaalemuu kata Niniib Hulimahu hata Ateemit, kubeebet búsol buloŋabu booliil buhaanabu, min kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul. Ban baje taate an ahaŋe Sonaas.
Ehiitumayi yata eniilayi
33— An let ayaben ehiitum aban li aŋa’ yo akaan tan yolowe, mantee foof li aŋa’ yo akaan [kata láala éking]. Bale fan aŋa’ yo akaan li yiil, bájum bukan kúnokenulumuu li eluufayi, li kujuk mawuŋaamu. 34Kúkilaku kooli kunokoonokoo loon ehiitum li eniilayi yooli. Mó mújimuu, kúkilaku kooli kujakumuu, eniilayi yooli feh inyu foof li mawuŋe. Bale kúkilaku kooli kujakutumuu, eniilayi yooli feh inyu foof li élim. 35Mo emmuu kama úkaanum, jakum bil mawuŋaamu maanomuu li awu, mulaañ élim. 36Nokoomuu loon eniilayi yooli feh ehiiteni, ban bajut tikee yo tan líme, fan elako li mawuŋe foof yo feh, loon nan ehiitum ejaaŋeneyimuu li mawuŋaamu mata yó.
Yéesu li awataten Kufaaliisiyeŋaku li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis
(Máciya 23:1-36; Maak 12:38-40)
37Nan Yéesu alakomuu elobayi, Afaaliisiyeŋ li aanool ajow atiñ boola. Mal̥egen Yéesu li anoken bata Afaaliisiyeŋawu ajow abah boot hutiñahu. 38Nan kubahumuu boot hutiñahu, Afaaliisiyeŋawu li ajuk aan Yéesu afosut kuŋenool átowum atiñ, li asego. 39Muñeˈe Amaaŋenawu li aanool:
— Bukuluul kufaaliisiyeŋaku, fan jítil̥ kata búsol ejunkayi li buyinjaayabu, ban kata láalawuul ummu min meeŋ dó kásiibo ékuwet li búl̥afut. 40Min jookut muñowu uyinum! Kama Ateemit akaanumuu kata búsol ejunkayi li buyinjaayabu, inti okila foof akaanumuu kata láala ejunkayi li buyinjaayabu? 41Bale jikomen jisen kusukateenaku wahawu wammuu li sijunkasu sooluul li uyinjaayawu wooluul. Jikaan momuu, wahawu feh li úgiilo li bukuluul.
42«Katek kujow kulako li bukuluul kufaaliisiyeŋake! Mata fan jiŋa’ etojayi yata banuunukabu loon búyil̥en, li édute li foof mahosamu feh mal̥ukeyimuu li sitoolasu, jisen min lako bújufabu booluul, min jimojen jikaan wahawu wacolumuu hákil Ateemit, li jimojen foof jifañ Ateemit. Wahawu unwu jooteenumuu jikaan, ban jakum jimojen kakaan wah waawu.
43«Katek kujow kulako li bukuluul kufaaliisiyeŋake! Mata jifanfañ kabah li síbahumasu sata hákil li siluufasu sata kal̥awaku. Li jifañ min bukanabuku kunaak kusaafuul li waayeenawu. 44Katek kujow kulako li bukuluul! Mata jinokoonokoo li kuyaak kan bukanabuku kujukut, min kunaak kújowum li kó bahaasut.
45Akee li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li aan Yéesu:
— Anahaan, ulobumuu loon muñowu, áloli foof lugele.
46Yéesu li aanool:
— Katek kujow kulako li bukuluul foof jaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis! Mata fan jikaan bukanabuku kuteb búteb básengiye kateb, ban bukuluul humumuul let fan jiŋa’ maayeet husiikuul min jilambeniil kuteb bo! 47Katek kujow kulako li bukuluul! Mata fan jinaak jiteef kuyaakaku kata kufulofetaku, ban situubawuul sihaan simukiilumuu. 48Muñowu jíhiisenummuu kaanaku jifanfañ wahawu wan situubawuul sihaan sikaanumuu. Mata min buko kumukumuu kufulofetaku, bukuluul li jiteef kuyaakaku kooliil! 49Mó mújimuu, Ateemit li bújallowabu boola li aan: «Fan ibil íboñuliil kufulofet li kufootal. Fan kumuk kukee li buko, li kúlaaten kaabuku.» 50Bale bukanabuku kata muñeˈe fan kubil kulo li katek, mata jamukaju jata kufulofetaku feh kan kumukumuu nan adunaayi étuutimuu boot yok muñeˈe. 51Kítum tó li jamukaju jata Abel boot yok li jata Sakali, an kumukumuu li tutoolayi yata husilaahu ŋáa’. Eéhe’! Li mal̥egenamu fan ilobuul, bukanabuku kata muñeˈe fan kubil kulo li katek mata bukanabuku umbuku feh kamukimuu.
52«Katek kujow kulako li bukuluul jaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis! Mata jiŋaŋŋa’ ekul̥umayi yata kámbiilaku kata kahaasemiñaku: bukuluul humumuul let jinoken dó, ban let jikat an min anoken dó.»
53Nan Yéesu áfulum tómuu, kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis li kufaaliisiyeŋaku li kul̥eetool ŋáa’, min kookenool to min kunaak kugel̥l̥enoolool waleewalet. 54Li kuŋes min kubuutoo Yéesu, mantee li kújamum li okila kulim kalet mal̥egen kuyiliwum kul̥oofool.
12Jitey búhoolo
1No unnu, bukan sínjunne li kuwoog, gay li kunaak kúkakuloo. Yéesu li ajand aan kúgoomaku koola:
— Jíkaanum élebiilayi12:1 Elébiilayi: yo yommuu «levain mantee levure» li kufalansewaay. Hulimahu unhu hubajut li kújoolowaay yata Kufaaliisiyeŋaku, yaanomuu búhoolowabu booliil. 2Bajut wah wáhimeni waatut ubil úhimuli. Bajut foof wah wayolooli waatut ubil uhaasi. 3Mó mújimuu, wahoowah wan jilobe li élim, fan ujami li mawuŋe. Wahoowah wan jikul̥oole li káfit min jibuyinoo wo an li ejan, fan ulobi butiya li waayeenawu.
Ateemit áatimuu ákoliyi, inti bukan
4— Fan ilobuul, bukuluul jammuu kufaalom, jakum jíkoli bukanabuku kayilimuu kumuk eniilayi, ban let kuyili kukaan wah wakee haŋ to. 5Bale boot min ihebuul ayi jóotimuu jíkoli. Jíkoli Ateemit ayilimuu amukuul aban li abetenuul li sambun. Li mal̥egenamu fan ilobuul, okila jóotimuu jíkoli!
6«Inti sídalam síl̥uba sinoomemuu bánfahutuuŋ boono hutok? Bale Ateemit amojenut maayeet ano li bo. 7Bukuluul humumuul, walawu wooluul humum wo feh, ucobicob. Mó mújimuu, sákoluul! Ateemit lahaŋ maluukenuul bánfahutuuŋ bameeŋe!
Kahoofoolaku kaatutumuu kubonketi, li mata kacahenoolo
(Máciya 10:32-33; 12:32; 10:19-20)
8— Fan ilobuul, an aanumuu hákil ésukayi feh ínje ikilool, ínje Añool-An foof fan een hákil kumalakaaku kata Ateemit ínje ikile anawu ummu. 9Bale an aanumuu hákil ésukayi feh ahaasutom, Añool-An foof fan ibil aan hákil kumalakaaku kata Ateemit, ahaasut anawu ummu.
10«An li abil alob hulim hajakut aya li Añool-An, anawu ummu Ateemit fan abonketool. Bale an agelumuu Buyinumabu Banabaabu, Ateemit let abonketool.
11«Nan kommuu kújowetumuul boot batiib li siluufasu sata kal̥awaku, mantee bata kuseefaku, mantee bata kunahaanaku kata ésukayi, jakum jiyinoo min jóotimuu jijow jicahenoolo. Jakum jiyinoo foof wáa jóomi li jilob. 12Mata Buyinumabu Banabaabu fan busenuul yaan no unnu, kulim kacole kan jóotimuu jilob.»
Jakum jiŋa’ uyinumuul feh jikaan li ebaj
13Muñeˈe ánayine akee li áanumul li búsukabu Yéesu:
— Anahaan, oon atuyom akaan min jigaboo bútowaabu ban átuubawoli ákatoli tómuu.
14Yéesu li aanool:
— Ayíne, kama ayi akaanom ilako atiibaawu ooluul, mantee agaboolaawu ata bútowaabu booluul?
15Yéesu li afamen aaniil feh:
— Jijuke to ban li jíkaanum efanhubaj, mata buloŋabu bata mal̥egen bata an, bulet li ebajayi yoola, maayeet min akite abaj ŋáa’.
16Muñeˈe Yéesu li alobiil bukittenoolumabu umbe:
— Bile baj ánayine akee akaane usaanum, ban li abaj kal̥aak kanaake kubuk ŋáa’. 17Muñeˈe li abil ayinoo jow fit, li aan: «Kama file buu leete ikaan? Mata muñeˈe ibajut tan eete itah wahawu wan eenomuu li ícacul.» 18Anáyinaawu li aan: «Lihaase buu léemi li ikaan. Fan ihum kíndenaaku kúmbaam, min ilaañen iteef kakee kahaŋe mawuŋ, min itah ló wahawu wan eenomuu li ícacul, li ikaan ló wahawu wan ibajumuu.» 19Ban fan inaak een li buyinumom: «Cóoj, áyine, lubaje ebaj yáamak yaate elako to simit sameeŋe. Muñeˈe uyool̥o, min utiñ, li uhob min ubaj ésuumahukow.» 20Bale Ateemit li aan ánayinaawu: «Esoŋaye! Li ehukaayi inye faŋ yo, fan uket. Muñeˈe ayi ammuu li aŋa’ wahawu feh wan uhahenumuu boot li awu humumi?»
21Yéesu li áwuñenum li kulimaku unke:
— Wahawu unwu wommuu ubil ubaj an awomene ebaj boot li okila humumool, ban abajut wahoowah hákil Ateemit.
Jijand jiŋes Jáyiiyaju jata Ateemit
22Fúlum tó, Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Wahawu unwu újimuu li eenuul: Jakum jiyinoo mata buloŋuul, min joon waa jóomi li jitiñ. Jakum foof jiyinoo mata eniiluul min joon waa jóomi li jikoko. 23Mata buloŋabu buhaŋe hutiñ, eniilayi ehaŋe búkoko. 24Fan jikooñaam sigaanaalasu, síbeteliit sígul, sícaceliit; sibajut maayeet híndena, maayeet bulaŋen. Bale Ateemit lákuumenekuumen so. Imban bukuluul jihaŋe ŋáa’ basuu. 25Ayi li bukuluul, buyinawool boote bújiwool li afamen jatit buloŋool? 26Kama nokoomuu loon jiyilaat jikaan wah watit loon unwu, wáa lí úji li jóoti jiyinoo wah waawu wasaŋomuu? 27Jilaso buu élunfenayi yata mahosamu mata siŋamasu el̥iilemuu eeno. Elókeliit, eheceliit. Bale fan eenuul, maayeet áyiiyawu Salomoŋ humumool, li máyiineniyamu moola feh, akokowut wañ wajake loon yano li élunfenayi inyu. 28Ateemit afan ásangen élunfenayi inyu, yammuu síyaat li siŋamasu, yan jihaasumuu joon kajom fan ebeteni li sambun, háŋum bukuluul humumuul? Mó káyinenuul kukite kutiti! 29Bukuluul kama, jakum jiyok li huŋes wahawu wan jommuu li jitiñ, li wahawu wan jommuu li jihob, ban jakum buyina bujokuul. 30Mata bukanabuku kata adunaayi inye, kákaanumutumuu li Ateemit balewool, buko kuyinoolemuu mata wahawu unwu feh. Bale bukuluul jibaje Atuuba ahaase aan, wahawu unwu feh jifanfañ wo. 31Bale jijand jiŋes mata Jáyiiyaju jata Ateemit, ban Ateemit fan asenuul wah waawu feh afamen to.
Jiŋes ebaj li emitayi
32— Sákoluul, bukuluul jammuu bumat batit! Mata Atuubawuul súumoosuum min asenuul Jáyiiyaju joola. 33Jíjula wahawu wan jibajumuu, min jisen sídalamasu kusukateenaku. Jikaan boot li bukuluul humumuul, ul̥aac wata kakaan sídalam waatut ubil uneg. Jijoojen ebajayi yooluul boot li emitayi dán yootutumuu ebil éyaakulo, dán ákuu ayilaatumuu ajow, li dán bulolabu buyilaat yomuu bukajen. 34Mata tan ebajayi yooli yommuu, to foof buyinumabu booli bommuu bulako.
Jíkaanum mata jihaasut nay Añool-An ammuu álaañul
35— Jikaano wañuul wata bulok, ban jakum jihok sihiitumasu sooluul. 36Jinokoo li kuloka káami li banaak anahaaniil, ajowe ébuto min áami li álaañul, bájum li kuyaan kúbabulool nan ammuu áliiŋul li atek kámbiilaku. 37Awólo kulokaabuku kan anahaanawu ammuu li áliiŋul, li atookiil to mámooliwut! Li mal̥egenamu fan ilobuul, akila humumool fan asinja, ban li akaan kulokaabuku kubah, min akaaniil kutiñ. 38Anahaanawu álaañulumuu hukahu balite mantee foof ho bayiiliye, ban li atookiil mámooliwut, fan kubaj kásuumaay. 39Jihaas kaanaku, an ata eluufool ahaaseenumuu ewaatu yay ákuuwawu áami li abil, manooman let akatool min ásuuh eluufayi yoola min ánokenul. 40Bukuluul foof jíkaanum, mata Añool-An fan álaañul nan jiyiinooleenut joon no láami li álaañul.
Aloka al̥egene ban li ájallo
41Muñeˈe Fiyeel li agel̥l̥en Yéesu aanool:
— Anahaan, mantee bukittenoolumabu umbu lulollob bo uya li óloli bale, mantee li ésukayi feh?
42Amaaŋenawu li aan Fiyeel:
— Kama ayimaa ammuu aloka al̥egene ban li ájallo? Okila ammuu anawu an anahaanawu oola alakomuu li ajow kañaahoo, li aŋa’ kulokaabuku koola asenool aaken, ánaakum aseniil hutiñiil, taŋiil yata hutiñ báliiŋe. 43Awólo alokaawu ummu, an anahaanawu oola ammuu li áliiŋul, li atookool akila li kakaan bulokabu ban asenoolumuu kakaan! 44Li mal̥egenamu fan ilobuul, anahaanawu fan asen alokaawu ummu ebajayi yoola feh aakenool. 45Bale nokoomuu loon alokaawu ummu lanaanaak aan li buyinumool: «Anahaanawu úmbaam let álaañul muñeˈe.» Alokaawu ummu li ajok kulokaaku kaabuku kánayinaabuku li kaalaabuku atek, ban li abah min atiñ, li ahob ákaliyenoo. 46Anahaanawu oola fan abil álaañul hunak hakee han alokaawu ahaasut aan no láami li álaañul, li ewaatu yan ahaasut. Muñeˈe anahaanawu fan atek alokaawu ummu kútek káamak, ban li akaanool loon kátuulutumuu Ateemit kommuu li kukaani.
47«Aloka ahaasumuu waa anahaanawu oola afañe, ban ajooŋoolut to min akaan wo, fan abaj katek káamak. 48Bale aloka ahaasut waa anahaanawu oola afañe, ban li akaan wah watooke kútek, fan abaj katek kalewoole. An kusenoomuu ŋáa’, fan foof kubil kugel̥l̥enool ŋáa’. An li kusenool haŋ maluuk ŋáa’ aaken, fan kubil kugel̥l̥enool haŋ maluuk ŋáa’.»
Yéesu li áji bukanabuku li kutiiloo
49Muñeˈe Yéesu li afamen aan:
— Libiibil boot kayaben sambun li etaamayi, ban lifañeene min lako sambunasu siyabeni siban! 50Libaje kábatiise12:50 Kábatiise: Yo yommuu sílaam sáamak san Yéesu áami li álaam kan eete íbatiiseyi, bale buyina báamak bóomi lí ínje boot nan kommuu li kukaani! 51Jiyinooyinoo file li joon libiibil boot káŋalul kásuumaay li etaamayi? Maayeet! Inti kásuumaay, bale katiiloo. 52Kítum muñeˈe, bukan hutok kata butoŋ bano fan kutiiloo, bukan kúhaaji fan kutiiloo li kúl̥uba, kúl̥uba li kutiiloo li kúhaaji. 53Atuuba fan kutiiloo li añoolool áyine, añiil áyine li kutiiloo li atuubawool. Jawaayawu li kutiiloo li añoolool anaale, añiil aale li kutiiloo li jaawool. Asunfaaf aale li kutiiloo li aseek añoolool, anaale li kutiiloo li asunfaafool aale.
Kahaas kanokoolaku kata etaamayi li emitayi
54Yéesu li aan foof búsukabu:
— Jijukumuu kafaal li kúfulumuul Jalaŋ, li jiyaan joon: «Emitayi fan élaalul.» Ban mal̥egen li élaalul. 55Nan élusayi yommuu étekumul Kúñum, li joon: «Fan súf!» Ban mal̥egen li súf. 56Búhoolowabe! Bukuluul jiyilo jilaso kaanowaku kata etaamayi li kata emitayi min jihaas waa wommuu li ubaj. Kama wáa újimuu jikitut jiyili jínaanum li taŋ yay jommuu muñeˈe?
Uŋes min jijamoo li alatoolayi tówum jijow tilibinaal
57— Wáa újiye let jitiibum li bukuluul humumuul wahawu wajakumuu kakaan? 58Li bil nokoo loon an jibajoole, ban li ájowetumi li bútin, ukaan manooman min jijamoo bukuluul li ejowayi boot bata tilibinaalayi. Ukaan mo, jakum bil abeti li kuŋenaku kata atiibaawu, jakum bil atiibaawu aseni sandalum kukul̥. 59Li mal̥egenamu fan ilobi, let úfulumul ló awu balaañenut sídalamasu feh san ookoolumuu, boot yok li éfitiliiŋayi ébanumayi.
13Jítiiwo jibet búsol buloŋabu booluul buhaanabu, kumbil jiket
1No unnu, li baj bukan kukee kabile kulob Yéesu mata bukan kata etaamayi yata Gálile kan Filat alobe min kumukiil buko li kakaan kasila Ateemit. 2Yéesu li aaniil:
— Jiyinooyinoo file li joon bukanabuku umbuku kata etaamayi yata Gálile kan kumukumuu, buko kuhaŋe uhoofoo bukan kaabuku feh kata etaamayi yata Gálile, májimuu li kulo li kámik loon unku? 3Maayeet! Bale fan ilobuul, jibetutumuu búsol buloŋabu booluul bahaanabu min jítiiwo jiŋa’ buloŋ buwunkul, fan jiket foofuul feh loon buko. 4Muñowu bukanabuku umbuku kaat li kúhaajiyaku kan eluufayi yagimbaayi yata Sílowe elolomuu emuk, jiyinooyinoo file li joon buko kuhaŋe uhoofoo bukanabuku feh kakinumuu Yeelusalem? 5Maayeet! Bale fan ilobuul, jibetutumuu búsol buloŋabu booluul bahaanabu min jítiiwo jiŋa’ buloŋ bawunkul, fan jiket foofuul feh loon buko.
Bukittenoolum bata bul̥el̥u bábukeliit
6Muñeˈe Yéesu li alobiil bukittenoolumabu umbe:
— Bile baj anáyine akee al̥uke bul̥el̥u li bul̥ibool bata úbiiñ. Li abil ajow ló huŋes kul̥el̥u áliiŋ, ajukut li bul̥el̥uwabu wahoowah. 7Li aan alokaawu oola ata úbiiñawu: «Baje muñeˈe simit síhaaji ínje li ebil huŋes kul̥el̥u li bul̥el̥uwabu umbu, ban let ítook ló wah. Ufalen bo! Buyilaat bugogen to etaamayi maayiiñ.» 8Bale alokaawu li aanool: «Anahaan, ufan ukat bo to káyiilaku kata hinkiil bale, min íjus tin húholumahu hata bo iŋolen ban li ikaan to bútune. 9Ikaan momuu, nakee bunak li bubuk. Bubukutumuu, kama li ufalen bo.»
Yéesu li afaken li húyiiyaayahu hata Kusuwifaku anaale ásomute
10Li líiŋ li hunak hakee hata húyiiyaay hata Kusuwifaku. 11Li baj ló anaale an buyinum bajakut bújufoye min bukaanool ásomut simit kaat li síhaaji. Buyinumabu bajakutumu li bukaan anaalaawu ákujo ban ayilaat ál̥aalulo. 12Nan Yéesu ajukumuu anaalaawu, li áhooñulool ban li aanool:
— Anaale, lufake li kásomutaku kooli.
13Muñeˈe Yéesu li aŋa’ kuŋenool awalen li anaalaawu, li ayaan ál̥aalulo acol min alako kasal Ateemit. 14Bale anahaanawu ata eluufayi yata kal̥awaku súumutool min Yéesu afakenumuu anaalaawu li húyiiyaayahu hata Kusuwifaku. Muñeˈe anahaanawu li aŋa’ hulimahu li aan búsukabu:
— Baje kunak hutok li hano nan bulok buyilo bukaani. Jibil li kunakaku unku min kufakenuul, bale inti li húyiiyaayahu!
15Amaaŋenawu li aanool:
— Búhoolowabe! Ayi li bukuluul aatut ál̥el̥ul húmuunawool tan asene homuu hutiñ, mantee foof asumool tan asenewoolumuu atiñ, li hunak hata húyiiyaay ajow ahoben? 16Ban anaalaawu umme, aanomuu bubukoolum bata Abulaham, ban Sayitaane li ajokool ajenk simit kaat li síhaaji, waa aateenut afakeni li hunakahu hata húyiiyaay?
17Nan Yéesu alobumuu loon muñowu, kulatoolawool li kusuu ŋáa’. Bale búsukabu li súumiil li wahawu unwu feh wáyiinenimuu wan Yéesu alakomuu kakaanaku.
Ekool yatit ebilemuu ekaan bunuunuken báamak
(Máciya 13:31-32; Maak 4:30-32)
18Yéesu li alaañen aan:
— Li waa Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoole? Li waa leete ikittenoolum Jáyiiyaju jata Ateemit? 19Jinokoonokoo li ekool yata anuunuken an koone mutaad, yan an aŋale al̥uk li etoolayi yoola. Ekoolayi li el̥iil min ekaan bunuunuken, min basuuwabu bunaak bujow buseeh li waanawu wata bo.
Yéesu li aŋa’ élebiil akaan bukittenoolum
20Yéesu li alaañen aan:
— Li waa liyilo ikittenoolum Jáyiiyaju jata Ateemit? 21Jáyiiyaju jata Ateemit jinokoonokoo li élebiil yan anaale aŋale ágiiwoo li kukiib kúhaaji kata efo’ min asiiw, boot yok nan basiiwelabu búkaakumuu foof bo feh.
Ayi ammuu li abil anoken li Jáyiiyaju jata Ateemit?
22Yéesu li alako ejow boot Yeelusalem, li ájowum li sísukasu sáamakasu li básukabu batitabu min aliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit. 23Muñeˈe akee li agel̥l̥enool aanool:
— Anahaan, mantee bukan kafamut koote kubil kufak?
Yéesu li aaniil:
24— Jikaan wahoowah min jínokenum li kámbiilaku kahogumuu; mata fan ilobuul, bukaan kameeŋe fan kuŋes min kunoken, bale let kuyili.
25«Hunakahu fan húliiŋ nan anahaanawu ata eluufayi ammuu li ayito akul̥ kámbiilaku. Ban nokoomuu loon bukuluul tíyaŋ mayitowe, min jinaak jitek kámbiilaku min jinaak joon: “Amaaŋen, úbabuloli!” Fan aanuul: “Ihaasut bay jífulumulo.” 26Muñeˈe fan jinaak joonool: “Jitintiñ ban li jihob dín dáno li awu, li unaak uliiken Hulimahu hata Ateemit li útinawu wata ésukayi yóololi.” 27Bale fan alaañen aanuul: “Ihaasut bay jífulumulo. Jíloyiyom, bukuluul jakaanemuu majakut.” 28To untu, to jíl̥okaju jommuu li sílaam sáamak, bukuluul bajuke Abulaham, Isaak li Sakob, li kufulofetaku, ban bukuluul li kubetenuul tíyaŋ. 29Bukan fan kubilumul li ugebawu ubakiilawu wata etaamayi kubil kubah, min kutiñ li Jáyiiyaju jata Ateemit. 30Muñeˈe kukee li bukanabuku kammuu muñeˈe kúsola, fan kulako kútinaa, min kukee li bukanabuku kammuu muñeˈe kútinaa, kulako kúsola.»
Yéesu li al̥okoo mata Yeelusalem
31No unnu, Kufaaliisiyeŋ kukee li kúkoojul Yéesu min koonool:
— Ufú’ taate, ujow bakee, mata Elod lafañe min amuki.
32Yéesu li aaniil:
— Jijow joonom hugeewuwahu13:32 Hugeewuwahu: Kusuwifaku an abajut jáliŋ kajoke loon hugeewu unhu: «Síyaat li kajom fan ikesoo uyinum wajakut, li ifaken foof kásomutumuu, ban fan iban bulokabu búmbaam li hunakahu húhaajutahu.» 33Bale leete ijow bútinom, síyaat, kajom li kájomum, mata jakut min afulofet amuki bakee búti Yeelusalem.
34«Aah Yeelusalem, Yeelusalem, awu jamukemuu kufulofetaku, ban li utek kuyitik bukanabuku kan Ateemit áboñulimuu umuk! Ñoono ñeem ínje ifañeenumuu min íwomenul bañooli ikaan tin tano loon emanjuk éwomenulemuu bacow yo ekaan kata láala kubeyaku kata yo. Bale jifañut. 35Jíkaanum! Ateemit fan akat bo eluufayi yooluul. Bale boot min eenuul, let jilaañen jijukom muñeˈe boot yok nan jommuu li joon: “Kásooniyen kujow kulako li anawu abilummuu li kajawaku kata Amaaŋenawu!”»
14Yéesu li alaañen afaken an ásomute li hunak hata húyiiyaayahu hata Kusuwifaku
1Li líiŋ hunak hata húyiiyaay hata Kusuwifaku boot hutiñ. Bukanabuku kalako tomuu li kulako kalaso Yéesu min kujuk buu láami li akaan. 2Muñeˈe li baj ánayine an bulaa bujoke alako to hákil Yéesu. 3Yéesu li agel̥l̥en kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li Kufaaliisiyeŋaku aaniil:
— Mantee eluwaayi yoololaal yonsoon an layilo afaken an li húyiiyaayahu hoololaal, mantee elobut mo?
4Bale kufañut kubagool! Muñeˈe Yéesu li átuk ánayinaawu ásomutumuu, min afakenool, ban li aanool ábalo. 5Fúlum tó, Yéesu li aaniil:
— Ayi li bukuluul añoolool áyine aate alo li ekoloŋ, mantee ebewool li elo ló hunak hata húyiiyaayahu hoololaal, let ayaan áfulenumul ló añiilawu, mantee foof ebaayi? 6Kufaaliisiyeŋaku kumitut kuyili kubag kulimaku koola unku.
Yéesu li alob mata kawalenoolo li mata kayab ajawoola
7Nan Yéesu ajukumuu buu bukanabuku káhooñulimuu kunaake kumanumuu síbahumasu sahaŋumuu majak min kubah, li alobiil bukittenoolumabu umbe:
8— An ahooñimuu ujow ébuto, jakum úliiŋ li ujow ubah li ébahumayi yahaŋumuu majak, mata nikee baje akee li bukanabuku káhooñulimuu an an kujoke ahaŋi. 9Jakum ban anawu áhooñuluulumuu bukuluul kúl̥uba feh, abil aani: «Uyito min usen anawu umme min abah.» Muñeˈe fan ukomen ujow, li ñisuu ló, ubah li ébahumayi yata búsol. 10Bale, an ahooñimuu boot bata húbaññaati, ujow ubah búsol, bájum nan anawu áhooñulimuu ammuu áliiŋul, li aani: «Afaalom úlohul, ubil ubah baabe li ébahum yahaŋ majak.» Muñeˈe fan kaan kasal káamak boot li awu hákil bukanabuku feh kan kúhooñulumuu boot hutiñahu. 11Mata an atebenoolomuu, Ateemit fan awalenool, bale an awalenoolomuu, Ateemit fan atebenool.
12Fúlum tó, Yéesu li aan foof ánayinaawu ahooñoolumuu boot hutiñahu boola:
— Uhooñumuu bukan boot hutiñ kataaw mantee foof kátiimeel, jakum úhooñul bale kufaali, mantee kutuyi, mantee bukani, mantee kukinooli kabajumuu, jakum bil buko foof kuhooñi booliil, min kulaañeni wahawu wan ukaanumuu boot li buko. 13Bale ulakumuu sinaaŋ boot li ésuk, li úhooñul esukateenayi, kakajumuu, kajinkemuu li káfuumumuu. 14Ukaan momuu, Ateemit fan ásooniyeni, mata bukanabuku umbuku kuyilaat kulaañeni wahawu wan ukaaniilumuu. Ateemit fan abil alaañeni wahawu unwu nan bukanabuku kátuuloolumuu kommuu kuyitowumul li eketayi.
Yéesu li alob mata bukan káhooñuli boot hutiñ
15Nan akee li bukanabuku kalakomuu hutiñahu ajamumuu kulimaku unku, li aan Yéesu:
— Awólo, anawu aanomuu li abil atiñ li Jáyiiyaju jata Ateemit!
16Yéesu li aanool:
— Bile baj ánayine akee, alake sinaaŋ aban, li áhooñul bukan kameeŋe boot hutiñahu. 17Nan ewaatuwayi yata hutiñahu éliiŋumuu, alakumuu sinaaŋasu li aboñ alokaawu oola ajow aan kan ahebumuu: «Jibil! Sinaaŋasu sifaleˈe» 18Bale bukanabuku feh kan kuhebumuu, anoowan li aan abajowut. Atínaalawu li aan alokaawu: «Likitekit li inoom kal̥aak, ban leete ijow ijukul ko. Liyaaki, ubonketom.» 19Akee li aanool: «Muñeˈe likite li íyooŋul kúmuuna koono kuŋen boot ewañ, ban boot min ijow ikaan ko kuwañ min ijuk. Liyaaki, ubonketom.» 20Aahu li aan: «Likitekit li iyab anaale, mó mújimuu let iyili ibil.» 21Alokaawu li alaañ áliiŋ, li akitten anahaanawu oola wahawu feh wan kuloboolumuu. Anahaanawu ata eluufayi, etindihuuñ li ejokool, li aan alokaawu oola: «Ujow cab boot li waayeenawu, li útinawu wata ésukayi min úŋalul, kusukateenaku, kakajumuu, káfuumumuu li kajinkemuu, boot taate.» 22Li fiyo jatit, alokaawu li álaañul li aanool: «Anahaan, li kankaan wahawu wan oonommuu ikaan, bale baje síbahum sabajut bukan.» 23Muñeˈe anahaanawu li aan alokaawu: «Ujow li útinawu, ban li unab li uhatawu, min ukaan manooman min úŋalul bukanabuku kan ommuu ujuk bo únoonetumul búmbaam, mantee eluufayi yúmbaam li emeeŋ bukan. 24Fan ilobuul, anoowan li bukanabuku kajandeenumuu kuhooñi, let acafen sinaaŋasu súmbaam!»
Wahawu wan an áatimuu akaan min alako ágoom ata Yéesu
25Muñeˈe li baj búsuk báamak banaake bunab li Yéesu. Yéesu li átiiwowul li aaniil:
26— An abilumuu búmbaam, laate afañom ahaŋ min afañumuu atuubawool, jaawool, aseekool, kuñoolool, kutuyool, kúliinool li buloŋabu boola humum bo. Letumuu mo, let ayili alako ágoomom. 27An atebutumuu ekuluwaayi14:27 Ekuluwa: Kunuk kúl̥uba kakaani kúlandoo, tan kata Lom kunaake kufañumuu jamuk emiikeelayi mantee ejawoolaayi, li kuŋaliil kujow kubaaŋ to. Iyilo foof lako sílaam san kúgoomaku kata Yéesu kommuu kúlaam mata káyinenaku kooliil li okila kúji, loon okila humumool álaamumuu tówum aket yoola tan ayilimuu aket, min ánabul lí ínje, let ayili alako ágoomom. 28An li bukuluul afañumuu min ateef eluuf yagimbe, inti fan ajand abah min ayinoo butum buu láami li aban li acaam, bájum li ahaas mantee labaje sídalam safame sayilo siban bulokabu? 29Akaanut momuu, min átoŋ ábetum eluufayi teetaam, ban akitut ayili yo ahabel ateef, bukanabuku feh kammuu kujuk yo, fan kúl̥uwool, 30min koon: «Anáyinaawu ummu látontoŋ ateef eluufayi yoola aban, akitut ayili yo ahabel.» 31Li bil nokoo loon, áyii afañe ajow atiik li áyii akee, abaje kutiika koono sínjunne áyii, fan ajand abah min ayinoo min ajuk, mantee fan ayili aŋa’ kutiikaaku koola sínjunne kuŋen, min kúfimboo li áyii aahu. 32Muñeˈe ajukelumuu li ahaas aan let ayili, fan aboñ bukan bata áyii aahu, akila baloŋe li áloyi, min aŋes min kujamoo.
33Yéesu li afamen aan:
— An li bukuluul ayilaat alako ágoomom, akila bayilaat akat bo wahawu feh wan abajumuu.
Musis mabajut jáliŋ
34— Musis wah wajake. Bale kacabaku kata mo kúfulumuu, buu an aate ayili akaan mo min mulaañen mucab? 35Let mujak kakaan li kal̥aak, let foof mujak kakaan bútune. Fan mubeteni tíyaŋ. An áakimuu sijan boot kajanten, li ajanten min ajam.
15Bukittenoolum bata húgalalaan hájime ban li hujuki
1Muñeˈe li líiŋ hunak hukee, kúyababuhal li bukan kukee kajakut li kúlohul Yéesu foofiil feh boot bajantenool. 2Kufaaliisiyeŋaku li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis súumutiil. Li kunaak koon:
— Anáyinaawu ummu layabeyab jak kuhoofoola, ban li anaak atiñ dín dáno li buko.
3Bale Yéesu li alobiil bukittenoolumabu umbe:
4— Nokoomuu loon an li bukuluul abaje kúgalalaan koono téemeel, ban hano li ko li hújim, mantee let afan akat kúgalalaan kaaku kúyii kubakii li kaat li kubakii li kayiinaayaku, min ajow aŋes húgalalaanahu hájimumuu, ajow ayok ajuk ho?5Muñeˈe nan ammuu ajuk ho, fan súumool ŋáa’ min ateb ho agalo, 6min ajow ábalo áliiŋ, li áhooñul kufaalool li kukinoolool min aaniil: «Esúumansuum elako li alolaal, mata lijukulo húgalalaanahu húmbaam hájimeenumuu.» 7Boot ilobuul, li manolamu, fan bil baj ésuumansuum yáamak li emitayi, ahoofoola ano bátiiwoye aŋa’ buloŋ buwunkul. Esúumansuumayi inyu fan ehaŋ yammuu li ebaj, mata bukan kúyii kubakii li kaat li kubakii kacole, kan jokut min kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul.
Bukittenoolum bata ehanjal yano yata édalam yájime ban li ejuki
8— Mantee foof, nokoomuu loon anaale abaje sihanjal sata sídalam soono kuŋen, ban yakee li so li éjim, inti fan ayaben ehiitum min awuu eluufayi ban li aŋes jak boot yok nan ammuu ajuk ehanjalayi yata édalamayi? 9Muñeˈe nan ammuu ajuk yo, li áhooñul kufaalool li kukinoolool min aaniil: «Esúumansuum elako li ololaal, mata lijuke ehanjalayi yata édalamayi yájimeenumuu.» 10Boot ilobuul, li manolamu, fan baj ésuumansuum li kumalakaaku kata Ateemit, ahoofoola ano bátiiwoye aŋa’ buloŋ buwunkul.
Bukittenoolum bata añiil ájimeene ban li ajuki
11Yéesu li afamen aan:
— Bile baj ánayine akee abaje kuñiil káyine kúl̥uba. 12Añiilawu ahaŋumuu mañiilo, li aan atuubawool: «Faafa, usenom júmbaam li ebajayi yooli, jan éetimuu ibil itowo.» Mal̥egen atuubayiil li agabooliil buko kúl̥uba ebajayi yoola. 13Muñeˈe li baj kunak, añiilawu ahaŋumuu mañiilo, li ájula joola li wahawu wan abajumuu, ban li aŋa’ sídalamasu min ajow boot li etaam yakee yáloyiye. Nan áliiŋ bomuu, li aŋa’ sídalamasu soola feh afasiken li buloŋ bajakut. 14Nan atiñumuu sídalamasu soola feh ajow aban, bamuufaay báamak li bubaj li etaamayi inyu. Añiilawu abajut wah wan ammuu atiñ. 15Muñeˈe li ajow alako bulok ánayine akee li etaamayi inyu. Anáyinaawu li akaanool ajow humat sifulugun li bujal. 16Añiilawu li afañeen anaak atiñ hutiñahu hata sifulugunasu, bale an asenutool ho. 17Muñeˈe añiilawu li ajuke to buloŋabu boola jow fit, li aan li buyinumool: «Kulokaabuku feh kata atuubawom kutiñetiñ kufooñ jow saŋo. Bale ínje ummu li eket taate li bucaa.» 18Fan ilaañ boot bata atuubawom ijow eenool: «Faafa, lihoofoohoofoo Ateemit, li ihoofooli foof. 19Itookut muñeˈe min ujokom loon ínje añooli. Ujokom loon ujokumuu anoowan li kulokaabuku kooli.» 20Mal̥egen añiilawu li ayito alaañ boot bata atuubawool.
«Nan añiilawu abilumuu abil, atuubawool li aŋandenool okila baloŋe li áloyi eluufayi, li áyiyenool ŋáa’. Li atey ajow kufam. Alíiŋ li aŋa’ kuŋenool agaabool ban li asaafool li ésuumahukow ló. 21Añiilawu li aan atuubawool: “Faafa, lihoofoohoofoo Ateemit, li ihoofooli foof. Itookut muñeˈe min ujokom loon ínje añooli.” 22Bale atuubawool li aan kulokaabuku koola: “Jisommen jíŋalul kañaku kahaŋumuu majak jikaanool. Jikaanool ekob li husiik, li sidalla li koot. 23Jijow jíŋalul jímuunaaju jahaŋumuu maluuk jimuk, min ukaanaal kagaan min úwayeenaal. 24Mata añoolom umme laketeene, bale muñeˈe lálaañulo áami li buloŋ. Lájimeene, bale muñeˈe lijukool.” Li kútoŋ kugaan li ésuumansuum ló.
25«No unnu, añiilawu ahaanawu ata ánayinaawu ummu, akila baloŋe bata ul̥ibawu li bulok. Nan álaañulumuu abil álehenul eluufayi, li ajam kawel síyindum li jígom. 26Añiilawu anahaanawu li áhooñul akee li kulokaabuku min agel̥l̥enool waa ubaje. 27Alokaawu li aanool: “Atuyi álaañulo, atuubayi li amuk jímuunaaju jahaŋumuu maluuk, mata añoolool lálaañullaañul bóot li kásuumaay.” 28Muñeˈe añiilawu ahaanawu huuñool li hulit, min ahoy banoken li eluufayi. Atuubawool li áfulul ayaakoolool mantee li ajow anoken. 29Bale añiilawu anahaanawu li aan atuubawool: “Ujanten, baje muñeˈe simit sameeŋe nan éemimuu li bulok boot li awu, ban bajut nakee nan ihoye bakaan wah wan oonom ikaani. Bale bilut líiŋ nakee li usenom maayeet ajaameen ano imuk min jigaan li kufaalom. 30Bale añooli umme lálaañulo, okila aŋalumuu ebajayi yooli feh ajow afasiken li sicaga, okila lumukumuu jímuunaaju jahaŋumuu maluuk.” 31Atuubawool li aanool: “Añoolom, awu ummu taate lí ínje nanoonan, wahawu feh wan ibajumuu wooli foof. 32Bale lootaale ukaanaal kagaan min ésuumansuum elako li ololaal. Mata atuyi umme laketeene, bale muñeˈe lálaañulo áami li buloŋ. Lájimeene, bale muñeˈe lijukool.”»
16Bukittenoolum bata an, an kusene ebaj aaken
1Yéesu li alaañen aan kúgoomaku koola:
— Bile baj ánayine akee abaje, li aŋa’ ebajayi yoola asen alokawool aakenool. Bukan li kubil koon ánayinaawu abajaawu, alokaawu ummu li kafasiken ebajayi yoola. 2Muñeˈe anahaanawu li áhooñul alokaawu min aanool: «Kama wahawu wan ijamumee bukanabuku li kulob kuya li awu, buu? Uhíisom buu lukaane bulokabu eeno, mata let iyili ikati min ooken ebajayi yúmbaam.» 3Alokaawu li ayinoo li aan: «Anahaanawu úmbaam fan áfulenom li bulokabu búmbaam. Kama muñowu boot min ikaan buu? Ibajut sembe boot ewañ, ban fan isuu bajow kal̥aw. 4Yoo! Lihaase buu léemi li ikaan eeno, mantee bukanabuku li kuyabom booliil, nan anahaanawu úmbaam ammuu áfulenom li bulokabu búmbaam.» 5Muñeˈe alokaawu li áhooñul ano li ano bukanabuku feh kaakumuu ecaagen anahaanawu oola. Li aan átinaalawu: «Butum buu looke anahaanawu úmbaam?» 6Anáyinaawu átinaalawu li aanool: «Leekool kúbalik kata éduuliin koono téemeel.» Alokaawu li aanool: «Kaayiitaku kooli kunke, ubah min usommen ukiic ló kúyii kúl̥uba li kuŋen.» 7Ban li aan aahu: «Awu butumbuu lookool?» Li anool: «Kusaaku koono téemeel kata edenfeteŋ.» Alokaawu li aanool: «Kaayiitaku kooli kunke. Ukiic ló kúyii kubakii.» 8Muñeˈe anahaanawu li asal alokaawu ummu ajakutumuu, mata min akaanumuu majakut li butuuko ló. Mata bukanabuku kata adunaayi inye kuhaŋe matuuko li wahiil, bukanabuku kaanomuu li mawuŋaamu.
9Yéesu li afamen aan:
— Injé fan eenuul: jíŋesum li ebajayi yajakutumuu yata adunaayi inye kubuke boot li bukuluul, bájum nan jootutumuu jibaj wah, li kuyabuul li buloŋabu bábaneliitumuu. 10An átukumuu jak wah watit, fan átuk foof jak wah wáamak. An átukutumuu jak wah watit, let átuk foof jak wah wáamak. 11Kama jijokutumuu jak ebajayi yata adunaayi inye, ayi li ayili asenuul ebajayi yaanomuu yata mal̥egen jooken? 12Ban nokoomuu loon jijokut jak wah wata an, ayi aate asenuul wahawu wooluul jooken?
13«An ayilaat alako aloka ata kunahaan kúl̥uba li mano, mata fan alat akee min afañ aahu, mantee foof fan átuul akee min abes aahu. Jiyilaat jilako li mano emiikeel yata Ateemit li yata foof sídalam.»
Yéesu li awataten kufaaliisiyeŋaku
(Máciya 11:12-13; 5:31-32; Maak 10:11-12)
14Muñeˈe Kufaaliisiyeŋaku li kujam kulimaku unku feh, li kulako kajakakaay Yéesu, mata kukankaan bukan kafañe sídalam. 15Yéesu li aaniil:
— Bukuluul jikankaan bukan kajokoolowe loon bukan kacole joom hákil ésukayi, bale Ateemit lahaase waa wóomi li uyinumuul. Mata wahawu wan bukanabuku kuluukenumuu, Ateemit afañut wo maayeet.
16«Wahawu wakiicimuu li Eluwaayi hunhu li kawaaleyi, ban anoowan li aŋa’ sembewool min anoken li Jáyiiyaju. 17Bale emitayi li etaamayi fan ehaŋ másuum kábuj jano li jikiicaju jahaŋumuu matiti li eluwaayi yata Móyiis.
18«Anáyine aanumuu aseekool ábalo ban li áyabul anaale akee, ánayinaawu ummu lahintenhinten anaale alet oola, anaalaawu li ahinto li ánayine alet oola. Li bil nokoo loon ánayine ayabe anaale ábalowe bata áyinool, lahintenhinten anaale alet oola, anaalaawu li ahinto li ánayine alet oola.
Bukittenoolum bata an abaje li Laasaal agayimuu
19— Bile baj ánayine akee abaje anaake akaano wañawu wahaŋumuu máyiki li wahaŋumuu maseel, ban hunakoohunak li akaan kagaan káamak kásuume. 20Li baj ánayine akee agaye an koone Laasaal, an eniilayi yoola feh ebaje basonta, ajowe ahinto hákil kámbiilaku kata ánayinaawu abajaawu. 21Laasaal li afañeen anaak atiñ bafoyabu banaake búlowumulumuu li buyinjaayabu bata ánayinaawu abajaawu. Maayeet sijangiyasu li sinaak sibil simeesen basontaabu boola. 22Muneˈe Laasaal li aket, kumalakaaku li emitayi. Anáyinaawu abajumuu li aket foof, li ahoki. 23Anáyinaawu abajaawu li alako sílaam sáamak, ban kaketumuu kommuu. Li ateb kúkilool, li aŋanden Abulaham buko li Laasaal tin tano. 24Muñeˈe ánayinaawu abajaawu li alob butiya aan:
«Faafa Abulaham, úyiyenom! Uboñ Laasaal ajow aŋa’ élawulayi yata husiikool ágolul mal, abil asenom íbuken húlellufom, mata ínje umme li sílaam sáamak li sambunasu unse.» 25Bale Abulaham li aanool: «Añoolom, uwayil̥o oon lubabbaj wah wameeŋe wásuume awu li buloŋ, Laasaal okila li alako no li sílaam. Muñeˈe akila ummu baabe li kásuumaay min awu oono li sílaam. 26Ban fiimaa, babbaj buwokaay básenkiye báamiwolaal li tut, bájimuu bukan kufañumuu kubilumul ban áloli jommee boot ban bukuluul jommuu, let kuyili kujow. Mantee foof bukan kufañumuu kubilumul ban bukuluul jommuu boot ban áloli jommee, let kuyili kubil.» 27Anáyinaawu abajumuu li aan: «Kama liyaaki faafa Abulaham, uboñ Laasaal ajow bata eluufayi yata atuubawom, 28mata libabbaj bo kutuyaay koono hutok. Ajow alobiil akat to jakum bil buko foof kubil dáade dán sílaamase sommee.» 29Abulaham li aanool: «Kutuyi kubaje kulimaku kakiicimuu kata Móyiis li kufulofetaku, kujanga ko ban li kukaan loon kulobumuu.» 30Anáyinaawu abajumuu li aan: «Faafa Abulaham, wahawu unwu bale ufitut. Nokoomuu loon an li kaketumuu ajowe alobiil, fan kubet búsol buloŋiil buhaan bajakutumuu min kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul.» 31Bale Abulaham li aanool: «Kutuyi kujantenutumuu Móyiis li kufulofetaku, maayeet min an li kaketumuu ayitowulo min alobiil manooman mantee li kúyinen, bale let kúyinen.»
17Yéesu li alob mata kahoofoo li mata kabonket
(Máciya 18:6-7, 21-22; Maak 9:42)
1Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Fan baj nanoonan wah waate úji bukanabuku li kulo li kahoofoo. Bale íyeno, anawu ájimuu bukanabuku li kuhoofoo. 2Anawu ummu kóyumool min kukok kaneew li enuy kul̥oofool li ekondo’, ban li kuŋalool kujow kubeten li hal min akeel ló, akila bájiye akee li umbuku kakitemuu li kúyinen, li alo li kahoofoo. 3Jíkaanum bukuluul humumuul!
«Nokoomuu loon atuyi akaane kahoofoo, ujow ujukool min uwatatenool li mal̥egen. Ajokumuu li ehaaseen, ubonketool. 4Li bil nokoo loon atuyi afete li awu ñooño ñatok li ñál̥uba li etihunakaayi, ban li abil ñooño ñatok li ñál̥uba li etihunakaayi aani: “Lijoke li ehaaseen min ifetumuu li awu,” loote ubonketool.»
Sembe sata káyinen li Yéesu
5Kufootalaku:
— Ufamen káyinenaku kan jibajumuu li awu.
6Amaaŋenawu li aaniil:
— Nokoomuu loon káyinenaku kooluul kutitiyeene loon jikool jata anuunukenawu aaneyimuu mutaad, fan joon bunuunukenabu umbu báamakabu baaneyimuu búmiiliye: «Uluuco min ujow ul̥ukoolo li husamuwahu», fan bukaan loon jilob bomuu.
Wahawu wan aloka áatimuu anaak akaan
7— Ayi li bukuluul aate abaj aloka ajowe ewañ, mantee humat kúgalalaan, li ajuk alokaawu li álaañumul bata bul̥ibabu boola li ayaan aanool: «Usómmenul uyaan ubil ubah min utiñ?» 8Inti fan aanool: «Ujow ulakom, ubanumuu li ukaano wañ ukee min ukaanom itiñ, li usenom ihob. Ibanumuu, awu li ukit uhin utiñ, li uhob.» 9Mantee alokaawu latooke kasal min akaanumuu wahawu wan koonoolumuu akaan? Atookut kasal maayeet! 10Muñowu foof nokoomuu li bukuluul. Jikaanumuu wahawu feh wan koonuulumuu jikaan jiban, li joon: «Olóli hin kuloka joom bale; jikankaan wahawu wan jóotimuu jikaan.»
Yéesu li afaken bukan kata háhaayee koono kuŋen
11Muñeˈe Yéesu li alako ejow boot li ésukayi yata Yeelusalem, li ajow anab li élingaayi yata etaamayi yata Samali li yata Gálile. 12Nan Yéesu anokenumuu li ésuk yakee, bukan koono kuŋen kan háhaayee ejoke li kubil kufam li akila. Li kuyito lóyi, 13min kunaak kubaŋulo koon:
— Yéesu, Anahaan, úyiyenoli!
14Nan Yéesu ajukiilumuu li aaniil:
— Jijow kúlambaaku kujukeluul.
Nan kulakomuu ejowayi boot bata kúlambaaku, li kufak. 15Muñeˈe akee li buko, nan ajukumuu aan lafake, li álaañul boot bata Yéesu, mo lasalemaa Ateemit butiya. 16Li áliiŋul, li ákuntuŋ tin kootaku kata Yéesu, min aŋa’ buulool aya teetaam min alakowool kasal. Anáyinaawu ummu álaañulumuu, an ata Samali. 17Muñeˈe Yéesu li aan:
— Inti buko foofiil feh kuŋen kufaafak? Kama hutok li kubakiilaku kaabuku kumbukay? 18Kama muñowu li buko feh, ummu ammuu ajawoola bale álaañulumuu abil asal Ateemit?
19Muñeˈe Yéesu li aanool:
— Uyito ujow, káyinenaku kooli kufakeni.
Ebilayi yata Jáyiiyaju jata Ateemit
20Muñeˈe Kufaaliisiyeŋaku jommuu li jibil. Yéesu li aaniil:
— Jáyiiyaju jata Ateemit let jibil loon wah wan an ayilo ajuk. 21An let abil aan: «Jáyiiyaju junju taate» mantee foof: «Junju taata». Mata li mal̥egenamu, Jáyiiyaju jata Ateemit junju li tutuul.
22Fúlum tó, li aan kúgoomaku koola:
— Fan líiŋ nakee nan jommuu li jifañ jimaat maayeet hano li kunakaku kata Añool-An, bale let jimaat ho. 23Bukan fan koonuul: «Jijuke taata!», mantee foof: «Jijuke taate!» Bale jakum jijow bo. Jakum jinab li bukanabuku umbuku. 24Mata loon kawiwijenaku kata emitayi kuwuŋenemuu kageb kaake kata yo boot li kaaka, mo foof emmuu li bil nokoo li hunakahu nan Añool-An ammuu abil. 25Bale Añool-An laate ajand álaam ŋáa’, min bukanabuku kata muñeˈe kuhoyool. 26Wahawu wabaj nomuu li taŋayi yata Nówe, wo foof wommuu li ubaj nan Añool-An ammuu li álaañul. 27Bukanabuku kunaanaak kutiñ li kuhob, li kunaak kuyab li kukaan bañooliil baale buyabo, boot yok hunakahu nan Nówe anokenumuu li busaanaabu báamakabu. Muñeˈe li baj mal máamak mameeŋene etaamayi feh, min muniilen bukanabuku feh. 28Fan foof nokoo loon wahawu wabaj nomuu li taŋayi yata Lot. Bukanabuku kunaanaak kutiñ li kuhob, li kúnoomul, li kújula, li kul̥uk, li kuteef. 29Bale hunakahu nan Lot áfululumuu Sodom, Ateemit li ábetenumul li emitayi sambun li batolok básoyiye ŋáa’ sibil simuk bukanabuku feh. 30Muñaˈa foof emmuu bil nokoo li hunakahu nan Añool-An ammuu álaŋul.
31«Li hunakahu unhu, an alakomuu haatiya eluuf, jakum áwalowul abil kaŋa’ wah li eluufayi yoola. Manolamu, an alakomuu li kal̥aakool, jakum alaañ boot boola. 32Jiwayil̥o wahawu wabajumuu anaalaawu ata Lot. 33An aŋesumuu kafaken buloŋool, buloŋabu bábaneliitumuu fan bufakool. Bale an buloŋool bufakoolumuu, fan abil abaj buloŋ bábaneliit. 34Fan ilobuul, li ehukaayi inyu, bukan kúl̥uba kulakomuu li elal yano, ano fan aŋali min aahu akati to. 35Kanaale kúl̥uba kulakomuu ehumen, ano fan aŋali min aahu akati to. [ 36Kánayine kúl̥uba kulakomuu li kal̥aak, ano fan aŋali min aahu akati to.]»
37Kúgoomaku li koon Yéesu:
— Anahaan, kama bay wahawu unwu wóomi li ubaj?
Yéesu li aaniil:
— Tanootan tan wah wakete woom, síkosumasu fan sifam to.
18Bukittenoolum bata kahanken li kal̥aw
1Muñeˈe Yéesu li alob kúgoomaku min áhiisiil kaanaku koote kunaak kul̥aw nanoonan, ban jakum kubil kúyeko. 2Li aan:
— Bile baj li ésuk yakee atiibabukan ákoliwut Ateemit ban foof asuwut anoowan. 3Li baj foof li ésukayi inyu anaale ahoke áyinool anaake abil ajuk atiibaawu boot min akooŋenool. Anaalaawu li aanool: «Utíiboli li alatoolawom min usenom bakooŋ.» 4Atiibaawu li afan anaak ahoy bakaan wahawu wan anaalaawu aloboolumuu jow fiyo, li aan li buyinumool: «Maayeet min íkoliwutumuu Ateemit ban isuuwut an, 5bale anaalaawu ummu ahokumuu áyinool li ayokenom ŋáa’. Fan isenool bakooŋ li anawu an kubajoomuu. Ikaanut momuu, fan anaak abil al̥ol̥l̥okenom.»
6Amaaŋenawu li afamen aan:
— Jijame wahawu wan atiibaawu acolutumuu alobumuu. 7Waa, Ateemit akila let atiib min akooŋen bukanabuku koola kal̥okoolewoolumuu etihunaka kuban ehuka mantee li alambeniil? Waa, fan akat to fiyo átowum alambeniil? 8Fan ilobuul, Ateemit fan akooŋeniil li mahilaamu. Bale nan Añool-An ammuu li álaañul, fan átookul fíle bukan kabaje káyinen li etaamaye?
Bukittenoolum bata afaaliisiyeŋ li áyababuhal
9Yéesu li afamen alob bukittenoolumabu umbe aya li bukanabuku kajokoolomuu loon buko bukan kacole hákil Ateemit, ban li kunaak kubes kaabuku. Li aaniil:
10— Bile baj kánayine kúl̥uba kajowe kal̥aw li eluufayi yata Ateemit. Akee li buko afaaliisiyeŋ. 11Afaaliisiyeŋawu li ajow alako balewool min al̥aw aan: «Ateemit, lisali min inokoolutumuu loon bukan kaabuku kákuuwetemuu, li kájakaatimuu, ban li kunaak kuhinten kanaale kalet kooliil. Lisali min inokoolutumuu loon áyababuhalabu umma. 12Limommowemommo kunak kúl̥uba li esimenayi ban li iseni bújufabu bata wahawu wan ibajumuu feh.» 13Ayábabuhalabu okila li ayito lóyi, ban afanut akaañen ateb kúkilool ajuke emitayi. Bale li anaak atek li bagiŋool min aan: «Ateemit, úyiyenom, ínje ahoofoola.» 14Fan ilobuul, áyababuhalabu abajumuu hujamoo li Ateemit átowum ajow bóot, bale inti afaaliisiyeŋawu. Mata an atebenoolomuu, Ateemit fan awalenool, bale an awalenoolomuu, Ateemit fan atebenool.
Yéesu li ásooniyen bañiilabu batitabu
(Máciya 19:13-14; Maak 10:13-16)
15Muñeˈe bukan li kúŋalul bañiil batit boot bata Yéesu, mantee li aŋa’ kuŋenool awalen li buko. Nan kúgoomaku kata Yéesu kujukumuu loon muñaˈa, li kutalen bukanabuku káŋalulumuu bañiilabu. 16Bale Yéesu li áhooñul bañiilabu ban li aan:
— Jikat bañiilabu min bubil búmbaam. Jakum jíhiliil kubilum. Mata Jáyiiyaju jata Ateemit jata bukanabuku kanokoomuu li buko. 17Li mal̥egenamu fan ilobuul, an ayabutumuu Jáyiiyaju jata Ateemit loon añiil atit, anawu ummu let anoken dó maayeet.
Yéesu li alob buu ebaj ákoyileniwummuu eeno
(Máciya 19:16-30; Maak 10:17-31)
18Muñeˈe anahaan akee ata Kusuwifaku li agel̥l̥en Yéesu aanool:
— Anahaan ajake, waa leete ikaan min ibaj buloŋabu bábaneliitumuu?
19Yéesu li aanool:
— Wáa újiye li uhooñom anahaan ajake? Bajut an ajake, Ateemit balewool ajake. 20Luhaase wahawu wan eluwaayi yata Móyiis elobumuu: «Jakum uhinto li anaale mantee li ánayine alet ooli. Jakum umuk an. Jakum úkuwet. Jakum úmal uya li an. Uluuken atuubayi li jaawi18:20 Húwuyahu 20:12-16.»
21Anáyinaawu li aan Yéesu:
— Likankaan wahawu unwu feh loon eluwaayi inyu elobumuu yaan no ínje baloŋe áfu’.
22Muñeˈe nan Yéesu ajamumuu kulimaku unku, li aan ánayinaawu:
— Wah wano bale usaŋoyi kakaan. Ujow újula wahawu wan ubajumuu feh, ban li uŋa’ sídalamasu ugaben esukateenayi. Ukaan momuu, fan ubaj hubaj li emitayi. Banumuu, li ubil únabul lí ínje.
23Bale nan ánayinaawu ajamumuu kulimaku unku, li áyiyenoo, mata lakankaan usaanum wáamak. 24Nan Yéesu ajukumuu ánayinaawu máyiyenoolaamu, li aan:
— Mo kite séngi min kusaanumaku kunoken li Jáyiiyaju jata Ateemit! 25Mata, séngisengi min eñonkom énokenum li ésuuh yata ekikum, bale haŋ másengi ŋáa’ min usaanum unoken li Jáyiiyaju jata Ateemit.
26Bukanabuku kalakomuu bajantenabu bata Yéesu li koon:
— Kama muñowu ayimaa ayilo afakeni?
27Yéesu li aaniil:
— Wah waheeke bukan kakaan, uyilaat uheek Ateemit kakaan.
28Muñeˈe Fiyeel li aan Yéesu:
— Fan ujanten! Alóli jíkatuukatul bó wáholi feh min jínabul li awu. 29Yéesu li aaniil:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, an ákatul bomuu, eluufool, mantee aseekool, kutuyool, mantee bukanool, bañoolool, mata Jáyiiyaju jata Ateemit jíji, 30anawu ummu fan ayab muñeˈe wah haŋ to ŋáa’, ban fan abil abaj buloŋabu bábaneliitumuu li taŋayi yabilemaa.
Yéesu li alaañen alob mata sílaamasu soola li eketayi yoola
(Máciya 20:17-19; Maak 10:32-34)
31Yéesu li aŋa’ kúgoomaku koola kuŋen li kúl̥ubaaku kúfu’ jooliil min aaniil:
— Jijanten! Alolaal ummuwaal li ujowaal boot Yeelusalem ban wahawu feh wan kufulofetaku, wóomimuu li ubaj. 32Mata Añool-An fan abeti li kuŋen bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool, min kujakakaayool, li kugelool, ban li kumasenool. 33Fan kútekumool kukaluwaas, ban li kumukool. Bale li hunakahu húhaajutahu, Añool-An fan ayitowumul li eketayi.
34Bale kúgoomaku kúnaanumut wahoowah li kulimaku unku. Mata li buko, kulimaku unku kulobilob kat ló. Kuliitikenut waa Yéesu afañe alob.
Yéesu li afaken an áfuume li ésukayi yaaneyimuu Séliko
(Máciya 20:29-34; Maak 10:46-52)
35Nan Yéesu alehenumuu ésukayi yan koonemuu Séliko, li baj ánayine akee áfuume abahe li kakaŋaku kata bútinabu min alako kal̥aw. 36Nan ánayinaawu áfuumumuu ajamumuu búsukabu li bulako ejowayi, li agel̥l̥en bukanabuku waa ubaje. 37Bukanabuku li koonool, Yéesu ata ésukayi yata Nasalet áami li ejow. 38Anáyinaawu li abaŋulo aan:
— Yéesu, Añiil ata Dayit, úyiyenom!
39Bukanabuku kayabumuu kayooŋ li kuhabool, ban li koonool alu. Bale okila li ahaŋ mabaŋulo aan:
— Añiil ata Dayit, úyiyenom!
40Yéesu li ayiten, ban li alob bukanabuku min kúŋalulool ánayinaawu áfuumumuu. Nan ánayinaawu áliiŋulumuu tan alakomuu, Yéesu li agel̥l̥enool aanool:
41— Waa lufañe min ikaan boot li awu?
Anáyinaawu áfuumumuu li aanool:
— Amaaŋen, ukaan min ilaañen ijuk.
42Yéesu li aan ánayinaawu:
— Kama ujuk! Káyineni kufakenifaken.
43Mal̥egen ánayinaawu li ayaan ajuk, ban li anab li Yéesu mo lasalemaa Ateemit. Nan búsukabu bujukumuu loon muñaˈa, li busal foof Ateemit.
19Saase li afañ min ajuk Yéesu
1Yéesu li anoken li ésukayi yan koonemuu Séliko, min ájowum dó áfu’ baaba. 2Muñeˈe li baj to ánayine akee aaneyi Saase, alakowe anahaanawu ata kayabemuu búhalabu, ban li akaan an abaje. 3Saase li alako huŋes mantee li ajuk ayi ammuu Yéesu. Bale emmuu lakankaan an atit, búsukabu li búji ayilaat ajuk Yéesu. 4Saase li atey ayab kayooŋ, ajow aŋito li bunuunuken ban koone busikomool, balakowe tan Yéesu ammuu li ájowum, mantee li ajukool.5Nan Yéesu áliiŋulumuu tan bunuunukenabu, li ateb kúkilool li ajuk Saase, li aanool:
— Saase, úwalowul cab, mata leete ilako síyaat booli.
6Mal̥egen Saase li áwalowul cab, min ayab Yéesu li ésuumansuum ló. 7Nan bukanabuku feh kalako tomuu kujukumuu loon muñaˈa, súumutiil min koon:
— Anáyinaawu ummu lajowe alako bata ahoofoola!
8Saase li ayito hákil Amaaŋenawu, min aanool:
Ujanten, Anahaan, boot min íkej ebajayi yúmbaam li tut isen kusukateenabuku. Ban nokoomuu loon libumbunt an min iŋa’ joola, fan ilaañenool jo ñoono ñabakii.
9Yéesu li aan Saase:
— Ateemit lafakene butoŋabu umbe síyaat, mata ánayinaawu umme foof bubukoolum Abulaham. 10Mata Añool-An labiibil huŋes li kafaken bukanabuku kájimumuu.
Bukittenoolum bata an aŋale ebajayi yoola asen kulokawool kookenool
11Nan bukanabuku kulakomuu bajantenabu bata kulimaku unku, Yéesu li alaañen alobiil bukittenoolum. No unnu, okila balehene Yeelusalem, ban bukanabuku li kunaak kuyinoo li koon mantee Jáyiiyaju jata Ateemit junju li jiyaan jibil. 12Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Bile baj ánayine akee abuki li butoŋ bata áyii, alakowe ejow boot li etaam yáloyiye jow kusenool bo jáyii, min álaañul. 13Nan ánayinaawu alakomuu li ajow, li áhooñul kulokaaku koola kuŋen, min aseniil anoowan ehanjal yata éwulus ban li aaniil: «Jiŋa’ sídalamasu unsu min jilok li so boot yok nan emmuu ílaañul.» 14Bale bukanabuku kata etaamayi ban akinumuu li kuhoyool. Muñeˈe li kuboñ bukan kunabenool kujow koonool: «Olóli jifañut min ánayinaawu ummu alako áyiiyawu óololi.»
15«Nan bile kusenumuu ánayinaawu jáyiiyaju kuban, li álaañul boot li etaamayi yoola. Nan áliiŋulumuu, li áhooñul kulokaabuku koola, kan asenumuu sídalamasu min kulok, boot min ahaas butum buu kubaje li so. 16Alokaawu átinaalawu li abil áliiŋul li aan: “Anahaan, sihanjal sata éwulus soono kuŋen líbajume li yanolayi yan usenommuu.” 17Ayíiyawu li aanool: “Jaajak, lukankaan aloka ajake. Emmuu lukankaan jak li wahawu watitawu wan eenimuu ukaan, muñeˈe boot min ikaani ulako anahaan ata sísuk soono kuŋen.” 18Alokaawu ál̥ubutawu li abil áliiŋul li aan: “Anahaan, sihanjal sata éwulus soono hutok líbajume li yanolayi yan usenommuu.” 19Ayíiyawu li aanool: “Awu, fan ikaani ulako anahaan ata sísuk soono hutok.” 20Muñeˈe aloka akee li abil áliiŋul li aan: “Anahaan, ehanjalayi yooli yunye. Liŋaŋŋa’ yo ikaan li kal̥aac ijow iyog, 21mata líkoliyikoli. Lukankaan ánayine átaañiye. Luŋaleŋa’ wah wan ulokut, ban li unaak ucac tan uwañut.” 22Ayíiyawu li aanool: “Awu aloka ájakaatiye. Boot min itiibumi li kulimaku kooli humum ko. Kama luhaasumuu oon ínje ánayine átaañiye, liŋaleŋa’ wah wan ilokut, licacecac tan iwañut? 23Wáa lí úji uŋalut kama sídalamasu súmbaam ujow ukaan li bank, ibilum ílaañul, li ijow íŋalul só ló, famen to san sibukoomuu?” 24Muñeˈe áyiiyawu li aan bukanabuku kayito tomuu: “Jiyab li okila ehanjalayi yata éwulusayi yan aakumuu jisen abajumuu soono kuŋenayi.” 25Bale li koon áyiiyawu: “Anahaan, okila ummu min afane áaki sihanjal soono kuŋen!” 26Ayíiyawu li aaniil: “Boot min eenuul, an abajumuu wah, Ateemit fan afamenool. Bale an abajutumuu wahoowah, maayeet jatitaju jan abajumuu, Ateemit fan ayab jo. 27Muñeˈe kulatoolawom, kafañutumuu min ilako áyiiyawu ooliil, jíŋaluliil taate, min jimukiil hákilom.”»
Yéesu li ajow boot Yeelusalem
(Máciya 21:1-11; Maak 11:1-11; Saŋ 12:12-19)
28Nan Yéesu alobumuu kulimaku unku aban, li ayab hákil búsukabu min ajow boot Yeelusalem. 29Nan alehenumuu ésukayi yata Betifaase li yata Betani tin loon huyuuyahu hata unuunukenawu wan koonemuu Olíibiye, li aboñ kúl̥uba li kúgoomaku koola aaniil:
30— Jijow boot li ésukayi yammuu hákiluul. Nan jommuu jíliiŋ, fan jijuk hulaaha hata asum makoki, han an alemboololut li ho. Jíl̥el̥ul hó jíŋalul boot taate. 31An agel̥l̥enulumuu aanuul: «Wáa újiye li jil̥el̥ hulaahaahu hata asumawu?», li joonool: «Amaaŋenawu joke li ho.»
32Mal̥egen kúgoomaku kúl̥uba kan aboñumuu li kujow kúliiŋ, ban li kujuk wahawu feh loon Yéesu alobiilumuu. 33Nan kúgoomaku kulakomuu kal̥el̥aku kata hulaahaahu hata asumawu, kakil homuu li kooniil:
— Wáa újiye li joono li kal̥el̥ hulaahaahu hata asumawu?
34Kúgoomaku li kooniil:
— Amaaŋenawu joke li ho.
35Ban li kuŋa’ ho kújowetum Yéesu. Li kuŋa’ kújufowaku kooliil kulemben li búsolabu bata hulaahaahu hata asumawu, ban li kukaan Yéesu alemboo li ho. 36Muñeˈe mo Yéesu ajowemaa, mo bukanabuku kuŋalemaa kújufowaku kooliil kutal li bútinabu. 37Nan Yéesu alehenumuu Yeelusalem, li bútinabu báwalowumulomuu li huyuuyahu hata unuunukenawu wan koonemuu Olíibiye, búsukabu bata kúgoomaku koola ésuumansuum li elako li buko, min kútoŋ kusal Ateemit ban li kumanenool butiya, mata wahawu feh wájaahalenimuu wan kujukumuu. 38Li kunaak koon:
«Ateemit ajow ásooniyen áyiiyawu,
abilummuu li kajawaku kata Amaaŋenawu!
Kásuumaay kujow kubaj li emitayi,
ban máyiineniyamu li mulako li Ateemit, haatiya tiya emitayi19:38 Ukijenawu 118:26!»
39Muñeˈe kufaaliisiyeŋ kukee kalakowe li búsukabu li koon Yéesu:
— Anahaan, ulob kúgoomaku kooli min kulu.
40Yéesu li aaniil:
— Fan ilobuul, kulumuu, kuyitikaku fan kúlobul butiya.
Yéesu li al̥ok mata Yeelusalem
41Nan Yéesu alehenumuu Yeelusalem, ajow aŋanden yo, li al̥ok mata yo, 42aan:
— Uhaaseenemmuu maayeet síyaat, waa uyilimuu useni kásuumaay! Bale muñeˈe uyilaat ujuk wo. 43Mata fan bil baj kunak nan kulatoolayi kommuu kubil kúkinki kúwooñen, li kubahi ban li kúgoggolenumuli li ugebawu feh. 44Fan kúbuji foofi feh, awu li bukanabuku kakinumuu li awu; ban let kukat maayeet huyitik hano min hulemboo li hufaal ho. Mata uhaasut taŋayi nan Ateemit abilumuu boot kafakeni.
Yéesu li akesoo kújulawaaku li eluufayi yata Ateemit
(Máciya 21:12-17; Maak 11:15-19; Saŋ 2:13-22)
45Yéesu li anoken li eluufayi yata Ateemit áliiŋ, li akesoo bukanabuku kalako dómuu kájulaaku. 46Li aaniil:
— Hulimahu hata Ateemit hoone: «Eluufayi yúmbaam fan elako eluuf yata kal̥aw19:46 Esay 56:7.»
Yéesu li afamen aan:
— Bale bukuluul li jilaañen yo elako kawokaay kata ékuu!
47Yéesu li anaak aliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit hunakoohunak li eluufayi yata Ateemit. Bale huhaanaahu hata élambaayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kunahaanaku kata ésukayi li kuŋes min kumuk Yéesu. 48Bale kuhaasut buu kóomi li kukaan eeno, mata ésukayi feh enaanaak ejantenool ŋáa’.
20Kakaañenaku kata Yéesu
(Máciya 21:23-27; Maak 11:27-33)
1Li líiŋ hunak hakee, Yéesu li alako kaliiken ésukayi li eluufayi yata Ateemit li kawaale Hulimahu Hásuumaahu, huhaanaahu hata élambaayi li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kuyaan kúŋejul li kunahaanaku kata ésukayi ló. 2Li koon Yéesu:
— Ulóboli, li kakaañen kay lúkaanume wahawu unwu? Ayi aseni kakaañenaku unku?
3Yéesu li aaniil:
— Injé foof boot min igel̥l̥enuul hulim hano. 4Jilobom, ayi asene Saŋ kakaañen kata kábatiise bukan? Mantee Ateemit, mantee bukan?
5Muñeˈe li kulako to búwonnoo buko humumiil min koon:
— Oonaamuu «Ateemit asenool ko,» fan aanolaal: «Kama wáa újimuu jíyinenut li Saŋ?» 6Bale oonaamuu «Bukan kusenool ko», búsukabu feh fan bútekulolaal kuyitik bumuk, mata búyinenyinen kaanaku Saŋ afulofet.
7Muñeˈe li koon Yéesu:
— Jihaasut ayi asene Saŋ kakaañen kata kábatiise bukan.
8Yéesu li aaniil:
— Seeh, kama ínje foof let ilobuul li kakaañen kay líkaanume wahawu unwu.
Yéesu li aŋa’ kuloka úbiiñ kál̥afute akaan bukittenoolum
(Máciya 21:33-46; Maak 12:1-12)
9Fúlum tó, Yéesu li alob ésukayi bukittenoolumabu umbe:
— Bile baj ánayine akee al̥uke úbiiñ li bul̥ib aban, li akat bul̥ibabu li kuŋen kuloka úbiiñ min kubil kunaak kucaamool to joola, min akila ajow kañaahoo kan aate afiyowul. 10Nan taŋayi yata kabajaku kata kúul̥aku kata úbiiñawu éliiŋumuu, ánayinaawu ata bul̥ibabu li aboñ alokaawu oola boot bata kulokaaku kata úbiiñawu, mantee li kusenool joola li kúul̥aku kata úbiiñawu. Bale kulokaaku kata úbiiñawu li kujok alokaawu kutek, ban li kulaañenool ábalo kuŋenookuŋen. 11Anáyinaawu ata bul̥ibabu bata úbiiñawu li alaañen aboñ aloka akee. Kulokaaku kata úbiiñawu li kumit kujok alokaawu kutek, li kugelool ban li kulaañenool ábalo buko basenutool wahoowah. 12Li alaañen aboñ aloka áhaajut. Kulokaaku kata úbiiñawu li kucokenool foof ban li kubetenool tíyaŋ. 13Muñeˈe ánayinaawu akilumuu bul̥ibabu bata úbiiñawu li aan li buyinumool: «Buu leete ikaan? Boot min iboñ añoolom áyine an iboolaatumuu, akila manooman fan kusuuwool.» 14Bale nan kulokaaku kata úbiiñawu kujukumuu añiilawu, li kúsuumenoo koon: «Añiilawu aanomuu li atowo ánayinaawu ummu, umukaalool bánum bútowowabu li bulako boololaal.» 15Mal̥egen li kujok añiilawu kúfuletum tíyaŋ bul̥ibabu, kujow kumuk.
Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Muñowu, buu ánayinaawu ata bul̥ibabu bata úbiiñawu aate akaan kulokaaku umbuku? 16Fan abil, li amuk kulokaaku kata úbiiñawu min aŋa’ bul̥ibabu bata úbiiñawu asen kuloka kukee kooken.
Nan bukanabuku kujamumuu kulimaku unku, li koon:
— Ateemit jakum akat min wahawu úmus ubaj!
17Bale Yéesu li ajukeliil ban li aan:
— Kama waa hulimahu unhe hakiicimuu hulobe:
«Huyitikahu han kuteefaaku koonumuu hujakut,
ho hubile huhaŋumuu mabaj jáliŋ kaaku feh?20:17 Ukijenawu 118:22»
18Yéesu li afamen aan:
— An alomuu li huyitikahu unhu, fan ayiisoo feh, ban huyitikahu hulomuu li an, fan hugunjool feh.
Búhalabu bacaameyimuu áyiiyawu áamakawu
(Máciya 22:15-22; Maak 12:13-17)
19Muñeˈe no unnu, kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li huhaanaahu hata élambaayi, li kulako huŋes bútin boot min kujok Yéesu. Mata li mal̥egenamu, kúnaanunnaanum koon bukittenoolumabu ban alobumuu, li buko lalob bo aya. Bale li kúkoli ésukayi. 20Muñeˈe li kulako kafooy Yéesu. Li kúboñul bukan bata Yéesu, min kukaan loon buko bukan kacole koom. Bukanabuku umbuku koote kugel̥l̥en Yéesu kagel̥l̥en kata jabuutoo, mantee li kújokumool li balobelool bajakut, min kújowum tó kujokool kusen águubelunaalawu aanomuu anahaanawu li atiibaawu ata ésukayi. 21Bukanabuku kan kúboñulumuu, li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Anahaan, jihaase joon wahawu wan ulobemuu li wan uliikenemuu bukanabuku ucoccol. Ujúkeleliit foof li buul, ban li uliiken bukanabuku mal̥egenamu nab li buu Ateemit afañumuu min bukanabuku kuloŋ. 22Muñeˈe kama úloboli, mantee Eluwaayi yata Móyiis yonsoon lootaale uhalaal búhalabu bahaleyimuu áyiiyawu áamakawu Sesaal, mantee a’aa’?
23Bale emmuu Yéesu lahaase butuukowabu booliil, li aaniil:
24— Jíhiisom ehanjal yata édalam. Kambu kata ayi li kajaw kata ayi kóomi ló?
Bukanabuku li koonool:
— Kata Sesaal.
25Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Seeh, kama jilaañen Sesaal wahawu wata Sesaal. Ateemit li jilaañenool wahawu wata Ateemit.
26Kuyilaat kújok Yéesu hákil ésukayi mata wah wan alobe. Bale wahawu wan alobiilumuu li újiyiil li kusego ŋáa’, min kulu to.
Búwonnoo mata kayitowulaku kata kaketumuu
(Máciya 22:23-33; Maak 12:18-27)
27Muñeˈe kukee li Kusaduusiyeŋaku li kubil kutook Yéesu. (Kusaduusiyeŋaku umbuku koone kaketumuu let kuyitowumul li eketayi.) Li kugel̥l̥en Yéesu 28koonool:
— Anahaan, Móyiis lakikkiic eluwaayi inye boot li ololaal yaanumuu: «Anáyine ayabe aketumuu ban aŋañenut añiil, atuyool li atowo aseekool mantee li kubukoo bañiil boot li ánayinaawu aketumuu.» 29Imban, bile baj kutuyaay koono hutok li kúl̥uba. Atínaalawu li ayab anaale aban, li aket babajut añiil. 30Al̥úbutawu li ayab anaalaawu an atuyool aketumuu akat. 31Fúlum tó, áhaajutawu li ayab anaalaawu. Li manolamu, buko feh hutok li kúl̥ubaaku li kuyab anaalaawu ban li kuket, buko baŋañenut añiil. 32Nan kutuyaayaku hutok li kúl̥uba kuketumuu feh kuban, anaalaawu foof li aket. 33Muñowu nan kaketumuu kommuu kubil kuyitowumul li eketayi, ayi li buko ammuu aŋa’ anaalaawu alako aseekool, emmuu buko feh hutok li kúl̥ubaaku kuyabeenooyab?
34Yéesu li aaniil:
— Li buloŋabu umbe kánayinaabuku kuyabeyab, kanaalaabuku li kuyabo. 35Bale kánayinaabuku li kanaalaabuku kan Ateemit aanumuu kutooke min kuyitowul li eketayi min kuloŋ li buloŋabu babilemaa, káyinaaku let kuyab, kaalaaku let kuyabo. 36Fan kunokoo loon emalakaayi, ban let kuket. Buko fan kulako bañiil bata Ateemit, mata kuyitowuuyitowul li eketayi. 37Móyiis láhihhiis jak kaanaku kaketumuu fan kubil kuyitowul li eketayi min kuloŋ, tan bakiicelabu bulobumuu mata huñobahu hátifumuu ban huyilaat huleem. Lahonhooñ to Amaaŋenawu.»
38Yéesu li afamen aan:
— Muñowu híisumuu kaanaku, Ateemit alet Ateemitawu ata bukanabuku kaketumuu, bale Ateemitawu ata bukanabuku kaloŋumuu, mata bukanabuku feh kulonloŋ boot li Ateemit.
39Muñeˈe kukee li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li koon Yéesu:
— Anahaan, lulobe jak.
40Muñeˈe kukaañenut kulaañen kugel̥l̥enool wah ukee.
Afakenaawu lahaŋe Dayit
(Máciya 22:41-46; Maak 12:35-37)
41Muñeˈe Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Buu bukanabuku kuyilo koon AfakenaawuAñiil ata Dayit? 42Mata Dayit humumool lansaan li éliibalayi yata Ukijenawu:
«Amaaŋenawu Ateemit lansaan Amaaŋenawu úmbaam:
“Ubil ubah kaŋenom kúli,
43boot yok nan emmuu iŋa’ kulatoolayi ikaani húlembenum koot20:43 Ukijenawu 110:1.”»
44Kama Dayit ahooñoolumuu Amaaŋen, buu Afakenaawu ayilo alako foof Añool Dayit?
Yéesu li áhesul kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis
(Máciya 23:1-36; Maak 12:38-40)
45Muñeˈe nan ésukayi feh elakomuu bajantenabu bata Yéesu, li aan kúgoomaku koola:
46— Jíkaanum bukanabuku kaliikenumuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis, kafañemuu kakaano kúsabadoo min kuñaahoo, ban li kufañ ŋáa’ min bukanabuku kunaak kusaafiil li waayeenawu. Li kunaak kufañ kabah li síbahumasu sata hákil li siluufasu sata kal̥awaku, li kufañ foof kabah li síbahumasu sata hákil li kúbaññaatiyaku. 47Li kuyab wahawu feh wan kaalaaku kahokumuu kúyiniil kuhine kubajumuu, ban li kunaak kul̥aw fiyo boot ñajuko. Mó mújimuu, Ateemit fan atekiil kútek kásengiye ŋáa’.
21Anaale ahoke áyinool li asen wahawu feh wan abajumuu
1Muñeˈe Yéesu li agegoo téetiwool, li ajuk bukan kabaje min kuwalenemuu ujuuñakawu wooliil tan ukaaneyimuu li eluufayi yata Ateemit. 2Li ajuk foof anaale ahoke áyinool agaye ŋáa’, li akaan dó muhanjal múl̥uba mata sídalam sata fálam. 3Muñeˈe Yéesu li aan:
— Li mal̥egenamu fan ilobuul, anaalaawu ummu ahokumuu áyinool ban li akaan an agaye, lasensen haŋ kaabuku feh. 4Mata kaabuku kusensen sídalamasu san kuhaasutumuu waa kóomi li kukaan li so. Bale okila, maayeet min agayimuu ŋáa’, li asen wahawu feh wan ahine abajumuu boot buloŋool.
Yéesu li alob mata kahumowaku kata eluufayi yata Ateemit
5Emmuu bukan kukee kulakolako elob mata eluufayi yata Ateemit, li buu ésangenumimuu li kuyitik kajake, li wahawu wasenimuu Ateemit, muñeˈe Yéesu li aaniil:
6— Inti jijuke wahawu unwu feh? Hunakahu fan húliiŋ nan huyitik hano hootutumuu hulemboo li hufaal ho huyitik, ho báhoolulooti.
Wahawu wammuu li ubil ubaj tówum adunaayi eban
(Máciya 24:3-14; Maak 13:3-13)
7Muñeˈe bukanabuku li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Anahaan, waa woote ulako búhiisenum nan wahawu unwu wommuu ulako li úliiŋ?
8Yéesu li aaniil:
— Jíkaanum, jakum bil an abuntuul. Mata bukan kameeŋ fan kubilum li kajawaku kúmbaam, min kunaak koon: «Injé emmuu Afakenaawu!» Ban «Taŋayi éliiŋulo!» Bale jakum jinab li buko. 9Nan jommuu li jijam bukanabuku li kulob mata kutiik, li mata kágibijoo, jakum jíkoli. Mata wahawu unwu wóotisooti ujand ubaj, bale let yaan lako kabanaku kata adunaayi.
10Fúlum tó, Yéesu li alaañen aaniil:
— Esúk fan eyito etiik li ésuk, jáyii li jitiik li jáyii. 11Etaamayi fan egoloo ŋáa’, ban, fan baj bamuufaay li úsomut wahile kátif bukan, ban bameeŋe. Fan baj wah wájaahaleniye wákoyileniye ŋáa’ li úhiisenum wáamak wabilumulo li emitayi. 12Bale, fan kujokuul ban li kúlaatenuul, fan kujokuul kujow kusen kunahaanaku kata siluufasu sata kal̥awaku kutiib, min kukul̥uul, fan kújowetumuul hákil kúyii li kunahaanaku kata sísuk mata ínje íji, tówum wahawu unwu ubaj. 13Tó jóotummuu jíbaj bútin min jilob bukanabuku ínje emmuu ayi. 14Jihaas li uyinumuul jak joon jootut jiyinoo jíkibben mata kulimaku kan jóotimuu jilob min jicahenoolo. 15Mata ínje humumom fan isenuul kulim kata bújallo, kan anoowan li kulatoolawuul aatut ayili aceeŋ, mantee áhoogul. 16Maayeet situubawuul li sijaawuul, kutuyuul, bukanuul, kubukewuul, fan kubetuul li kuŋen bukan. Ban fan kumuk kameeŋe li bukuluul. 17Bukanabuku feh fan kulatuul mata ínje íji. 18Bale maayeet kal kano li húkowuul let kújim. 19Jítukumuu lit, fan jifaken buloŋabu booluul.
Yéesu li alob mata jayiisaju jata Yeelusalem
(Máciya 24:15-21; Maak 13:14-19)
20— Nan jommuu jijuk kutiika li kúwooñen Yeelusalem, li jihaas joon jayiisaju jata yo muñeˈe lí jíliiŋ. 21No unnu, bukanabuku kammuu kulako li etaamayi yata Súde koote kutey boot li kuyuuyaku. Bukanabuku kammuu li kulako Yeelusalem koote kúfu’ ló. Bukanabuku kammuu kulako bata ul̥ibawu, jakum kuŋes min kúnokenul li ésukayi. 22Mata kunakaku unku fan kulako kunak kata buluken, nan wahawu feh wan Bakiicelabu bulobumuu mata wo wommuu li ubaj. 23Iyéno, kanaalaabuku kammuu kuhalet, li kammuu li kulako kalaahen li kunakaku unku! Mata bukanabuku kammuu li etaamayi fan kulako li sílaam sáamak, ban Ateemit fan atek bukanabuku umbuku. 24Bukan kukee fan kumukumiil síkundu, kaabuku fan kujokiil kújowetum li sísukasu feh. Bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool fan kúkakul Yeelusalem boot yok nan taŋayi yooliil yommuu li eban.
Eláañulayi yata Añool-An
(Máciya 24:29-31; Maak 13:24-27)
25— Fan baj búhiisenum li banakabu, li hul̥eeñahu li bawuutabu. Li etaamaye, bukanabuku feh fan kaaniil kásabali, kál̥iilaku kata husamuwahu li kata kulambajaku fan kúkoyileniil. 26Bukan kameeŋe fan kuket li ekole buko bayinoole mata wahawu wáamimuu li ubil ubaj li etaamayi feh, mata Ateemit fan ákatenul sembaasu feh sammuu li emitayi. 27Muñeˈe bukanabuku fan kujuk Añool-An li abilumul li kafaal, li sembe sáamak li máyiineni máamak ló. 28Nan wahawu unwu wommuu li útoŋ ubaj, jiyito ban jíl̥aalulo, mata kafakaku kooluul kúkoojulo.
Bukittenoolum bata bul̥el̥u
(Máciya 24:32-35; Maak 13:28-31)
29Fúlum to, Yéesu li alobiil bukittenoolumabu umbe:
— Jikooñaam bul̥el̥u, li unuunuken waawu feh. 30Nan jommuu jijuk wo li úyawul elelleeb, li jihaas joon húl̥iyahu húkoojulo. 31Li manolamu, bukuluul foof nan jommuu li jijuk wahawu unwu li ubaj, li jihaas joon Jáyiiyaju jata Ateemit jíkoojulo. 32Li mal̥egenamu fan ilobuul, bukanabuku kata muñeˈe let kuket foofiil feh tówum wahawu unwu feh ubaj. 33Emitayi fan ebil ébujo, etaamayi foof fan ebil ébujo, bale kulimaku kúmbaam let kuniilo maayeet.
Jíkaanum, jakum jímooli
34— Jíkaanum! Jakum jiŋa’ buyinumuul feh jikaan li kagaan li ehob, mantee foof li buyinaabu bata buloŋabu umbe. Jikaan momuu, hunakahu nan Añool-An ammuu li álaañul fan huyaan hugoobuul. 35Mata loon embaal egoobemuu siwol, mo foof hunakahu unhu hommuu hugoob bukanabuku feh kakinumuu li etaamayi. 36Jijuke to, min jinaak jil̥aw nanoonan, mantee li jibaj sembe min jifak li wahawu wammuu li ubaj, min jiyito hákil Añool-An.
37Hunakoohunak, Yéesu li aliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit li eluufayi yata Ateemit. Bale tijowumuu tijon, li ajow aŋot li huyuuyahu haaneyimuu Huyuuyahu hata Olíibiye. 38Líiŋumuu li bújom bíb, ésukayi feh li ejow boot li eluufayi yata Ateemit bajantenool.
22Huhaanaahu hata élambaayi li hulob mata jamuk Yéesu
(Máciya 26:1-5; Maak 14:1-2; Saŋ 11:45-53)
1Muñeˈe kagaanaku kata kúmbuuluwaku kabajutumuu élebiil, kaaneyimuu Faak li kúkoojul. 2Huhaanaahu hata élambaayi li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kulako huŋes bútin min kumuk Yéesu. Bale li kúkoli ésukayi.
Sudaas li aan éehe’ min abet Yéesu li kuŋen kunahaanaku kata ésukayi
(Máciya 26:14-16; Maak 14:10-11)
3Muñeˈe Sayitaane li enoken Sudaas an koonemuu Isikaaliyot, alakomuu akee li kúgoomaku kuŋen li kúl̥uba kata Yéesu. 4Sudaas li ajow kujamoo li huhaanaahu hata élambaayi li kunahaanaku kata kafooyemuu eluufayi yata Ateemit, buu laanomuu li abet Yéesu li kuŋeniil eeno. 5Li súum kunahaanabuku ŋáa’, min koon fan kusen Sudaas sídalam. 6Mal̥egen Sudaas li aan éehe’, min alako huŋes bútin bajake boot min abet Yéesu li kuŋeniil, ésukayi bahaasut.
Yéesu li akaan kagaanaku kata Faakayi li kúgoomaku koola ló
(Máciya 26:17-25; Maak 14:12-21; Saŋ 13:21-30)
7Muñeˈe hunakahu hata kagaanaku kata kúmbuuluwaku kakaanutimuu élebiil li húliiŋ, nan bukanabuku kommuu li kumuk kúgalalaanaku boot li sinaaŋasu sata Faakayi. 8Yéesu li aboñ Fiyeel li Saŋ aaniil:
— Jijow jilak sinaaŋasu sata Faakayi.
9Fiyeel li Saŋ li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Bay lufañe min jijow jilak sinaaŋasu?
10Yéesu li aaniil:
— Nan jommuu li jinoken li ésukayi, fan jifam li ánayine atebe káyijum kata mal. Jinab li okila boot li eluufayi dán ammuu li anoken. 11Jíliiŋ dómuu, li joon ata eluufayi: «Anahaanawu lagel̥l̥eni: Káfitaku dán ínje li kúgoomaku kúmbaam jommuu li jitiñ sinaaŋasu sata Faakayi, kunkay?» 12Jiloboolumuu loon muñaˈa, fan áhiisuul haatiya eluufayi, káfit káamak kabaje síbahumasu san éetimuu jokolaal li so. Li káfitaku unku jommuu jilak sinaaŋasu.
13Mal̥egen kúgoomaku li kujow kúliiŋ, li kujuk wahawu feh loon Yéesu akitteniil womuu, min kulak sinaaŋasu sata Faakayi.
Húmbuulu li ejunk boot kawayil̥en
(Máciya 26:26-30; Maak 14:22-26; 1 Koolentiyeŋ 11:23-25)
14Muñeˈe nan taŋayi éliiŋumuu, Yéesu li abah li kufootalaku ló boot hutiñ.
15Nan kubahumuu, Yéesu li aaniil:
— Lifañeene ŋáa’ min itiñ sinaaŋasu unse sata Faakayi li bukuluul ló, tówum ílaam. 16Mata, fan ilobuul, let ilaañen itiñ so boot yok hunakahu nan wahawu feh wan Faakayi elobumuu, wommuu li ubaj li Jáyiiyaju jata Ateemit.
17Muñeˈe Yéesu li aŋa’ ejunk yata ébiiñ, min asal Ateemit aban li aan:
— Jiŋa’ ejunkayi inye jihoboo. 18Mata fan ilobuul, jókum tó muñeˈe, let imit ilaañen ihob ébiiñ boot yok nan Jáyiiyaju jata Ateemit jommuu li jibil.
19Fúlum tó, Yéesu li aŋa’ húmbuulu, min asal Ateemit aban, li amuncul ho asen kúgoomaku koola aban li aan:
— Laale eniilayi yúmbaam yasenimuu boot li bukuluul. Jinaak jikaan mo min jiwayil̥owom.
20Manolamu, Yéesu li aŋa’ ejunkayi aseniil buko batiñe kuban, min aan:
— Ejunkayi inye, yo yommuu húfaalumahu huwunkulahu hata Ateemit, hájokumimuu li húsimahu húmbaam, háyuwimuu boot li bukuluul. 21Fan jijuke! Anawu ammuu li abetom li kuŋen bukan, ummu taate li hutiñ lí ínje. 22Li mal̥egenamu, Añool-An fan aket loon Ateemit anongumuu. Bale katek kujow kulako li anawu ammuu li abetool li kuŋen bukan.
23Muñeˈe kúgoomaku li kulako kagel̥l̥enoo ayi li buko aate akaan wahawu unwu.
Ayi ahaŋumuu maluukeni?
24Kúgoomaku li kulako búwonnoo báamak boot mata min kuhaas ayi li buko ahaŋumuu feh. 25Yéesu li aaniil:
— Kúyiiyaku kata bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool, kúgootenegooten bukanabuku kooliil, kabajumuu kayile li bukanabuku li koon ésukayi ehooñiil «Kukaanamajake». 26Bale bukuluul jakum jikaanoo mo. Bale anawu ahaŋumuu li bukuluul, fan akaan loon okila ahaŋumuu mañiilo li bukuluul. Anahaanawu ooluul, li akaan loon okila ammuu alokaawu ooluul. 27Kama ayimaa ahaŋumuu li umbuke, mantee anawu ammuu li hutiñahu, mantee anawu akaanewuulumuu jitiñ? Inti anawu aanomuu li hutiñahu? Bale ínje leenoseeno li bukuluul loon anawu akaanewuulumuu jitiñ. 28Bukuluul jibetutom búsol li sílaamasu súmbaam. 29Mó mújimuu, loon Atuubawom akatommuu Jáyiiyaju, mo foof léemimuu li ikatuul jo. 30Fan jitiñ li jihob li buyinjaayabu búmbaam li Jáyiiyaju júmbaam, ban li jibah li sifenjeŋ sata kúyii min jitiib utoŋawu kuŋen li úl̥ubaawu wata Isilayeel.
Yéesu li alob aan Fiyeel fan aceeŋ aan lahaasoohaas
(Máciya 26:31-35; Maak 14:27-31; Saŋ 13:36-38)
31Muñeˈe Yéesu li aan:
— Simoŋ, Simoŋ, Sayitaane lal̥awul̥aw mantee li aheefenuul foofuul feh loon an aheefenemuu emaano min áfulen bakakelabu jata bo li búhulabu jata bo. 32Bale lil̥awul̥aw boot li awu jakum bil ukat káyinen lí ínje. Bale nan ommuu úlaañul búmba, uliten káyinenaku kata kutuyi.
33Muñeˈe Fiyeel li aanool:
— Anahaan, tan emmee li síngene min kukul̥oolom li awu, ban foof li iketoo li awu ló.
34Yéesu li aanool:
— Fiyeel, fan ilobi, síyaat káyin let kul̥ok, awu baceeŋut ñoono ñahaaji oon luhaasonhaas.
Yéesu li aan kúgoomaku koola kúkaanum
35Fúlum tó, Yéesu li aan kúgoomaku koola:
— Nan iboñuulumuu baŋalut kal̥aac kata sídalam, li kaboote, li sidalla, mantee babbaj wah wan jibajut?
Kúgoomaku li koonool:
— Bajut!
36Yéesu li aaniil:
— Bale muñeˈe an áakimuu kal̥aac kata sídalam, li aŋa’ ko. An áakimuu foof kaboote li aŋa’ ko. Li bil nokoo loon an abajut ékundu, li ájula hújufowool min ánoomul ékundu. 37Mata boot min ilobuul, hulimahu unhe hakiicimuu huya lí ínje hoote hubaj: «Lacoboolicoboo li kúkaanikoola22:37 Esay 53:12.» Mata, wahawu wakiicimuu múmbaam woote ubaj.
38Kúgoomaku li koonool:
— Anahaan, síkundu síl̥uba sunse.
Yéesu li aaniil:
— Fite!
Yéesu li alako kal̥aw li huyuuyahu hata unuunukenawu wan koonemuu Olíibiye
(Máciya 26:36-46; Maak 14:32-42)
39Yéesu li áfulul ajow loon akaanemuu, boot bata huyuuyahu han koonemuu Huyuuyahu hata Olíibiye. Kúgoomaku koola li kunab li okila. 40Nan áliiŋ tomuu, li aaniil:
— Jil̥aw, jakum bil jilo li jabunt.
41Fúlum tó, Yéesu li ayinno lóyi jatit, li ajow ákuntuŋ min al̥aw 42aan:
— Faafa, ufañumuu, úloyiyen téetiwom ejunkayi inyu yata sílaamasu22:42 Ejunkayi inyu yata sílaamasu: yo yommuu sílaamasu san Kilisita ammuu li álaam. Bale jakum húnongumahu húmbaam hubaj, huya hujow hubaj.
[ 43Muñeˈe amalaka abilumulo li emitayi li áfu’ Yéesu min alitenool. 44Kásabali li kujokool, li ahaŋ mahanken min al̥aw. Egeenayi yoola li enokoo loon kusot kata húsim kálowule teetaam22:43-44 Síliibal sakee li sihaanasu sibajut kulimaku unku.]
45Nan Yéesu al̥awumuu aban, li ayitowul álaañul boot bata kúgoomaku koola. Nan áŋejul tómuu, li atookiil mámooliye mata jokiijok. 46Yéesu li aaniil:
— Wáa újiye li joono li kámooli? Jiyito jil̥aw jakum bil jilo li jabunt.
Kunahaanaku kata Kusuwifaku li kujok Yéesu
(Máciya 26:47-56; Maak 14:43-50; Saŋ 18:3-11)
47Nan Yéesu alakomuu elobayi, búsuk li búfulul. Sudaas alakomuu akee li kúgoomaku kuŋen li kúl̥ubaaku, li áyabul hákil búsukabu. Li abil áliiŋul, li álohul Yéesu boot káfoonool. 48Bale Yéesu li aanool:
— Sudaas, li kúfoon lóotummuu ubet Añool-An li kuŋen bukan!
49Nan kunaboolaaku kata Yéesu kujukumuu wahawu waanomuu li ubaj, li kugel̥l̥enool koonool:
— Anahaan, jiyilo jítekumiil li síkunduwasu sóololi?
50Akee li buko li atek alokaawu ata anahaanawu ata élambaayi afalen kanuu káli. 51Bale Yéesu li aan:
— Jikat!
Li ago’ kanuuwaku kata alokaawu min afakenool. 52Fúlum tó, Yéesu li aan huhaanaahu hata élambaayi, li kunahaanaku kata kafooyemuu eluufayi yata Ateemit, li kunahaanaku kabilumuu jajokaju joola:
— Waa, jibil li síkundu li sigol ló boot búmba loon eenimuu ínje ákuu? 53Li bukuluul lilakomuu kunakaku feh li eluufayi yata Ateemit, ban jiŋesut kajokom. Bale ewaatuwayi inye yooluul li yata foof sembaasu sata ehukaayi.
Fiyeel li aceeŋ aan lahaase Yéesu
(Máciya 26:57-58, 69-75; Maak 14:53-54, 66-72; Saŋ 18:12-18, 25-27)
54Muñeˈe li kujok Yéesu ban li kújowetumool boot li eluufayi yata anahaanawu ata élambaayi. Fiyeel li alako lóyi min anaak ánabul li buko. 55Li kuyaben sambun li tut ekaakayi, Fiyeel li ajow abah tin kabahumuu kúwooñen so kulakomuu. 56Muñeˈe agoloola akee li ajuk Fiyeel mabahe tin sambunasu, li ajukelool jow fit, li aan:
— Anáyinaawu ummu foof lanaanaak anaboo li Yéesu.
57Bale Fiyeel li aceeŋ min aan anaalaawu:
— Ihaasutool.
58Fiyowut, akee foof li ajuk Fiyeel, li aanool:
— Awu foof akee li buko.
Bale Fiyeel li aanool:
— Ayíne, let mal̥egen!
59Li fiyo jakee, jow yili baj ewaatu, akee li amit aan Fiyeel li mal̥egenool:
— Kabane, ánayinaawu ummu lanaanaak anaboo li Yéesu, mata okila an ata etaamayi yata Gálile.
60Bale Fiyeel li aan:
— Ihaasut awu waa lufañe ulob.
Nan alakomuu elobayi, káyin li kuyaan kul̥ok. 61Amaaŋenawu li átiiwowul ajuke Fiyeel súy. Fiyeel li awayil̥o hulimahu han Amaaŋenawu aloboolumuu aanool: «Fan uceeŋ oon luhaasonhaas ñoono ñáhaaji, tówum káyinaku kul̥ok síyaat.» 62Nan Fiyeel áfululumuu tíyaŋ, li alako bo min al̥ok mal̥ok.
Li kugel Yéesu ban li kutekool
63Bukanabuku kalakomuu kafooyaku kata Yéesu li kunaak kulekenool ban li kutekool. 64Li kunaak kúmib kúkilaku koola ban li kugel̥l̥enool koonool:
— Ayi atekimuu? Uhéboli!
65Ban li kulobool foof kulim kameeŋe kata kúgel.
Yéesu hákil Huhaanaahu hata Kusuwifaku
(Máciya 26:59-66; Maak 14:55-64; Saŋ 18:19-24)
66Nan tikatenumuu, kunahaanaku kata Kusuwifaku, huhaanaahu hata élambaayi, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li kujojoo, min kúŋalul Yéesu abil átuul hujojahu háamakahu hata Kusuwifaku. 67Li kugel̥l̥en Yéesu koonool:
— Ulóboli, awu ommuu Afakenaawu?
Yéesu li aaniil:
— Eenuulumuu ínje emmuu Afakenaawu, let jíyinenom. 68Ban igel̥l̥enuulumuu hulim, let jibagom. 69Bale kítum muñeˈe, Añool-An fan ajow abah kaŋen káli Ateemit ata sembe.
70Bukanabuku feh li koon Yéesu:
— Kama, awu ommuu Añool Ateemit?
Yéesu li aaniil:
— Jilobulo mo bukuluul humumuul, ínjemuu.
71Muñeˈe bukanabuku li koon:
— Laañenut jokolaal min akee alobolaal kulim aya li okila! Ololaal humumolaal lujamaale li butumool waa lalobumuu.
23Batiibabu bata Yéesu hákil Filat
(Máciya 27:1-2, 11-14; Maak 15:1-5; Saŋ 18:28-38)
1Bukanabuku feh kalakomuu li hujojahu li kuyito min kuŋa’ Yéesu kújowetum bata Filat. 2Nan kúliiŋumuu, li kútoŋ kúmal kukaan Yéesu koon:
— Jitootook ánayinaawu umme okila li kakaan ésukayi égugguloo. Laaniisaan jakum kuhal báhalabu bata áyiiyawu áamakawu, ban li aan okila humumool ammuu Afakenaawu, áyiiyawu ooliil.
3Muñeˈe Filat li agel̥l̥en Yéesu aanool:
— Awu ommuu áyiiyawu ata Kusuwifaku?
Yéesu li aan Filat:
— Lulobulo mo awu humumi.
4Filat li aan huhaanaahu hata élambaayi li búsukabu:
— Injé ijukut wah wan ánayinaawu umme akaane wajakut, waate úji li abaj katek.
5Bale bukanabuku li kuhaŋ malob li sembe koon:
— Lakaanekaan ésukayi égugguloo li baliikenelabu boola. Li etaamayi yata Gálile látoŋumulo, álowul li yata Súde. Muñeˈe láliiŋulo taate.
Batiibabu bata Yéesu hákil Elod
6Nan Filat ajamumuu li kúl̥imen etaamayi yata Gálile, li agel̥l̥en aan:
— Anáyinaawu ummu an ata etaamayi yata Galile?
7Nan Filat ajamumuu kaanaku Yéesu li etaamayi yan Elod aakenumuu láfulumulo, li aboñool o’ Elod, mata no unnu Elod foof okila li ésukayi yata Yeelusalem. 8Elod li súumool ŋáa’ nan ajukumuu Yéesu, mata lajanjam li kulob moola, ban ló bafiyowe nan afañeenumuu min ajukool. Li afañeen foof min ajuk Yéesu li kakaan wah wájaahaleniye. 9Elod li agel̥l̥en Yéesu kulim kameeŋe, bale Yéesu abagutool. 10Huhaanaahu hata élambaayi li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis li kuyito to, min kunaak kuhanken min kúmal kuya li Yéesu. 11Elod li kusollaaliyaku koola li kajakakaay Yéesu, ban li kubesool. Li kukaanool hújufo háyikiye kuban, li kulaañenool bata Filat. 12Elod buko li Filat kajamooleenutumuu naanaŋ, li kulaañ kufaalaay hunakahu unhu.
Filat li asen búsukabu Yéesu boot bumuk
(Máciya 27:15-26; Maak 15:6-15; Saŋ 18:39–19:16)
13Muñeˈe Filat li ahooñ bajoj huhaanaahu hata élambaayi, kunahaanaku, li ésukayi, 14min aaniil:
— Jíŋaluloŋŋalul ánayinaawu ummu min joonom lakaanekaan ésukayi égugguloo. Bale ligel̥l̥enoogel̥l̥en hákiluul, ban ijukut li okila butila banooban bájiwuulumuu li jil̥oofool. 15Ban Elod foof ajukut li okila butila banooban, mata lálaañenulolaaloolaañenul. Mó mújimuu, ánayinaawu ummu akaanut wah waate újiwool li aket. 16Kama boot min ilob min kutekool kuban, li ikatenool.
17[Li kagaan kanookan kata Faak, Elod fan ákatenuliil an an kukul̥e23:17 Hulimahu unhe hubajeenut li éliibalayi yahaanayi yata Lík, hulet foof li síliibal sameeŋe li sihaanasu (jijuke li Máciya 27:15; Maak 15:6).]
18Bale búsukabu feh li bulob butiya li mano boon:
— Umuk ánayinaawu ummu! Ukátenuloli Balabaas!
19(Balabaas lajokijok kul̥ mata búgugguloo bubaje li ésukayi, li mata an an amuke.)
20Emmuu Filat lafañeene akaten Yéesu, li alaañen alob li búsukabu. 21Bale li kulob butiya koonool:
— Ubaaŋool li ekuluwa! Ubaaŋool li ekuluwa!
22Filat li alaañen alob búhaajut aan:
— Kama waa lakaane wajakut? Ijukut li okila wah wajakut wan akaane waate újiwool li áati aket. Muñeˈe kama boot min ilob min kutekool kuban, li ikatenool.
23Bale búsukabu li jooŋoo to min buhaŋ mahanken min bulob butiya boon, Yéesu laate abaaŋi li ekuluwa. Húcuhahu hooliil li hulamool. 24Muñeˈe Filat li alob min kukaan wahawu wan búsukabu boonoolumuu akaan. 25Mal̥egen li akaten anawu an kufañumuu min ákatenuliil, an kukul̥umuu mata búgugguloo li mata jamuk an, min aseniil Yéesu kujow kukaan loon súumiilumuu.
Li kubaaŋ Yéesu li ekuluwa
(Máciya 27:32-44; Maak 15:21-32; Saŋ 19:17-27)
26Nan kusollaaliyaku kulakomuu kájowetumaku kata Yéesu, li kufam li ánayine akee an koone Simoŋ ata ésukayi yaaneyimuu Siilen, okila li élaañumul bata ul̥ibawu. Kusollaaliyaku li kujok Simoŋ min kutuuŋool ateb ekuluwaayi min anab li búsol Yéesu.
27Búsuk báamak li bunab li Yéesu li foof kanaale kalakowe jíl̥ok li kanaake kul̥okoo mata Yéesu áji. 28Yéesu li átiiwowul ajooŋoo li kanaalaabuku ban li aaniil:
— Kaalaabuke kata Yeelusalem, jakum jil̥okom, bale jil̥ok mata bukuluul humumuul li mata bañooluul. 29Mata kunakaku kunku li ebil, nan bukanabuku kommuu koon: «Awólo kaalaabuku kayilaatumuu kuhalet, kámusutumuu kujam huhaane, li kámusutumuu kulaahen añiil!» 30Taŋayi fan ebil éliiŋ nan bukanabuku kommuu koon kuyuuyaku: «Jílowoli téeti23:30 Oóse 10:8!» Li koon kulijaku: «Jíhimenoli!» 31Mata, fan bunuunukenabu baloŋumuu kucooce, naane baketumuu li kubil kukaan bo buu?
32Li kújowetumoo foof kánayine kúl̥uba kakaane majakut, boot kujow kumukoo to li Yéesu. 33Nan kúliiŋumuu tan koonemuu «Husend», li kubaaŋ to Yéesu li ekuluwaayi. Ban li kubaaŋoo to foof li sikuluwa bukan kúl̥uba kakaane majakut, aahu kaŋen Yéesu kúli, aahu kaŋenool kamay. 34Muñeˈe Yéesu li aan:
— Faafa, ubonketiil, mata kuhaasut waa kukaane li wo.
Kusollaaliyaku li kuñak kútuken min kugaboo wañawu woola.
35Muñeˈe ésukayi li eyito to min enaak ejuke. Kunahaanaku kata Kusuwifaku li kulako kanukuto Yéesu min kunaak koon:
— Emmuu lafakenfaken kukee, muñowu kama afakenoolo okila humumool, nokoomuu loon akila ammuu mal̥egen Afakenaawu, an Ateemit al̥usumuu!
36Kusollaaliyaku foof li kulako kanukuto Yéesu. Li kukoojool min kusenool bunuk bahile. 37Li koonool:
— Nokoomuu loon awu ommuu áyiiyawu ata Kusuwifaku, li ufakenoolo awu humumi min jijuk!
38Li kukiic kulimaku unke kukaan haatiya húkowahu hata Yéesu: «Laale, áyiiyawu ata Kusuwifaku.»
39Akee li bukanabuku kúl̥uba kajakutumuu kan kabaaŋumuu, li agel Yéesu aanool:
— Inti awu ommuu Afakenaawu? Ufakenoolo awu humumi ban li úfakenoli!
40Bale aahu li awataten afaalool aanool:
— Ukóliwut Ateemit, awu jabajumuu katekaku kanolaku li okila? 41Olola, li mal̥egenamu tottook min ubaja katekaku unke, mata wahawu wan ukaanamuu wajakutumuu újimuu li ubaja katekaku unke. Bale okila akaanut wah wajakut.
42Ban li aan Yéesu:
— Yéesu, ban li uwayil̥owom nan ommuu li úlaañul loon áyii.
43Yéesu li aanool:
— Li mal̥egenamu fan ilobi, síyaataye fan ulako lí ínje alijana.
Eketayi yata Yéesu
(Máciya 27:45-56; Maak 15:33-41; Saŋ 19:28-30)
44Muñeˈe nan tinak alehenumuu kayiten, etaamayi feh li élim boot yok ewaatuwayi éhaajutayi banakabu bakel̥e. 45Nan banakabu búlimenumuu, hufalalahu hata eluufayi yata Ateemit li húhaacowumul li tut. 46Yéesu li akaaw butiya aan:
— Faafa, iŋa’ yaalom iseni ooken.
Nan Yéesu alobumuu kulimaku unku aban, li aket.
47Nan anahaanawu ata kusollaaliyaku kata Lom, ajukumuu wahawu wabajumuu, li asal Ateemit ban li aan:
— Li mal̥egenamu, ánayinaawu ummu lakankaan an acole!
48Búsukabu feh babilumuu bajukabu bata min kommuu li kukaan Yéesu, li bujuk wahawu wabajumuu. Muñeˈe li kulaañ kujow bóot máyiyenoole min kunaak kutek li ugiŋawu wooliil. 49Kubuke Yéesu feh, li kanaalaaku kánabulumuu li okila fin to Gálile, li kulako lóyi min kunaak kujukelul wahawu wabajumuu.
Kahokaku kata Yéesu
(Máciya 27:57-61; Maak 15:42-47; Saŋ 19:38-42)
50Muñeˈe li baj ánayine akee an koone Suseef áfulumulo li ésuk yakee yata Kusuwifaku yaaneyi Alimate. Suseef li akaan ánayine asúume ban li acol. Li Hujojahu háamakahu hata Kusuwifaku lalakowe. 51Afañut wahawu wan kaabuku kunongumuu kakaan, li wan kukaanumuu. Suseef banaak ebilayi yata Jáyiiyaju jata Ateemit lalakowe. 52Muñeˈe li ajow boot bata Filat ajow alobool min asenool ehuluŋayi yata Yéesu. 53Fúlum tó, li áwalenul ehuluŋayi li ekuluwaayi, ban li aŋa’ kábil min al̥iim yo aban, li aŋa’ yo ajow ahok li huyaak hawoki li hugisa, dán an ámusut ahoki. 54Hunakahu unhu, hunak hata kafaleyaku kata húyiiyaayahu hata Kusuwifaku, ho balakowe li hútoŋ.
55Kanaalaabuku kánabulumuu li Yéesu li etaamayi yata Gálile, li kunab li Suseef min kujuk huyaakahu, li foof buu ehuluŋayi yata Yéesu ehinteni lómuu eeno. 56Fúlum tó, kanaalaabuku li kulaañ bóot li ésukayi kujow kúfalewul múki’ li eheeñ boot li ehuluŋayi.
Nan hunakahu hata húyiiyaayahu hata Kusuwifaku húliiŋumuu, kanaalaabuku li kujow kuyool̥o, loon eluwaayi elobumuu.
24Yéesu li ayitowul li eketayi
(Máciya 28:1-10; Maak 16:1-8; Saŋ 20:1-10)
1Muñeˈe li líiŋ li hunakahu hútinaalahu hata esimenayi, kanaalaabuku li kujow li bújom bíb bajuk huyaakahu hata Yéesu. Li kulako ejowayi li kújowetumoo múki’ man kutofotoole li eheeñ. 2Nan kúliiŋumuu, li kutook hugisaahu háfibumuu kánoonumaku kata huyaakahu, ho mabakkeneli kaan li kakaŋ kánoonumaku. 3Kanaalaabuku li kunoken li huyaakahu kúliiŋ, kujukut ehuluŋayi yata Amaaŋenawu Yéesu. 4Bajukelabu ban kujukumuu li bújiyiil li kuliiwo kulako to. Kánayine kúl̥uba, kakaanowe wañ waleñe li kúfululiil. 5Emmuu kanaalaabuku kúkolikoli ŋáa’, li kúsiten. Kánayinaabuku kúl̥ubaaku li kooniil:
— Wáa újiye li joono li huŋes li kaketumuu, anawu aanomuu li buloŋ? 6Alet láale, bale layitowuuyitowul li eketayi. Jiwayil̥o wahawu wan alobuulumuu nan alakomuu li etaamayi yata Gálile: 7«Añool-An laate abeti li kuŋen kuhoofoola, min kubaaŋool li ekuluwa, ban li ayitowul li eketayi li hunakahu húhaajutahu.»
8Muñeˈe kanaalaabuku li kuwayil̥o kulimaku kan Yéesu alobiil nomuu. 9Li kúlaañumul bata huyaakahu kúliiŋul, li kulob mabajumuu feh kúgoomaku kuŋen li ano, li bukan kaabuku feh. 10Kanaalaabuku umbuku buko koonomuu: Mali Madala, Saan li Mali jaawawu ata Saak. Kanaale kaabuku kan kunaboomuu li kulob manolamu kufootalaku. 11Bale Kufootalaku li kuyinoo li koon wahawu wan kanaalaabuku kulobiilumuu bul̥uuhoo, kúyinenutiil. 12Muñeˈe Fiyeel li ayito atey boot bata huyaakahu álíiŋ, li aŋaalo li huyaakahu li ajuk ló ul̥aacawu wata úbilawu bale. Li alaañ ajow bóot, masegowe ŋáa’ mata wahawu wabajumuu.
Yéesu li áfu’ kúgoom kúl̥uba li bútinabu bajowumuu boot Emáyis
13Li hunakahu unhu hanolahu, kúgoom kúl̥uba li kulako ejow boot li ésuk yakee yan koone Emáyis. Li ésukayi inyu boot Yeelusalem iyilo baj sikilomeet soono kuŋen. 14Kúgoomaku li kulako elob mata wahawu feh wabajumuu. 15Nan kulakomu elobayi li búwonnoolabu, Yéesu humumool li ákoojuliil min anaboo li buko. 16Kúgoomaku li kujuk Yéesu, bale li baj wah wáhiliil kúhaasumool. 17Yéesu li aaniil:
— Waa jíwonnoole li wo, mo jijowemaa?
Li kuyiten, máyiyeniye ŋáa’. 18Akee li buko an koone Kilewofaas li aan Yéesu:
— Kama li bukanabuku kalakomuu Yeelusalem feh, awu baleyi ujamutumuu wahawu wabaj bomuu kunakaku unke?
19Yéesu li aaniil:
— Wah way?
Kúgoomaku kúl̥ubaaku li koonool:
— Wahawu wabajumuu Yéesu ata Nasalet! Lakankaan afulofet. Bakaanelabu boola bubabbaj sembe li kulimaku koola, hákil Ateemit li hákil ésukayi feh. 20Huhaanaahu hata élambaayi yoololaal li kunahaanaku koololaal li kuŋa’ Yéesu kusen Filat min aan laate aket, ban li kubaaŋool li ekuluwa. 21Jíyinenenyinen kaanaku okila aateenumuu afaken kata Isilayeel. Bale famen to li wahawu unwu feh, síyaat hunak húhaajut nan wahawu unwu feh ubajumuu. 22Li mal̥egenamu, babbaj kanaale kakee li óloli kákaanoli jisego ŋáa’. Kújowaalijowaali síyaat li bújomabu boot bata huyaakahu. 23Bale nan kúliiŋumuu kutookut ló ehuluŋayi yata Yéesu. Muñeˈe li kúlaañul kubil kóonoli emalaka éfuliil min yooniil, Yéesu ummu li buloŋ. 24Kukee li kúfaaloli li kujow boot bata huyaakahu kúliiŋ, mal̥egen li kujuk wahawu feh loon kanaalaabuku kukittenumuu, bale Yéesu okila, kujukutool ló.
25Muñeˈe Yéesu li aaniil:
— Bale mo jikite jíbaamo! Mo jikite jiŋaay káyinen wahawu feh wan kufulofetaku kulobuulumuu! 26Kama Afakenaawu aateenut álaam loon muñowu átowum alako li máyiineniyamu moola?
27Fúlum tó, Yéesu li akitteniil wahawu feh walobimuu uya li okila li Bakiicelabu foof bo feh, kítum li síliibalasu sata Móyiis ló li sata kufulofetaku feh.
28Nan kúliiŋumuu li ésukayi, ban kúgoomaku kúl̥uba kulakomuu ejowayi, Yéesu li akaan loon boot min ajow ahaaŋ. 29Bale kúgoomaku kúl̥ubaaku li kujokool min koonool:
— Ulako taate li óloli, mata títiimoye, ban banakabu bumbu li bujon. Mal̥egen Yéesu li anoken li eluufayi kujow kulako ló. 30Nan kubahumuu boot hutiñahu, Yéesu li aŋa’ húmbuuluwahu min ásooniyen ho aban, li amuncul ho aseniil. 31Muñeˈe li kaaniil gáam, li kukit kuhaas koon kama okila Yéesu. Bale li ayaan ájim to hákiliil. 32Kúgoomaku kúl̥uba li kugel̥l̥enoo koon:
— Inti súfolasuf loon sambun sóomiwola káta láala, nan alobumuu li alola li nan alakowolamuu bakittenabu bata Bakiicelabu, alolaal li ejowayi.
33Kúgoomaku kúl̥ubaaku li kuyaan kuyito kulaañ boot Yeelusalem. Kúliiŋ, li kutook bo Kufootalaku kuŋen li ano mawooge li kufaaliil kaabuku, 34min koonemuu:
— Li mal̥egenamu, Amaaŋenawu lajukoojuk!
35Kúgoomaku kúl̥uba li kukitteniil wahawu wabajumuu buko li ejowayi li bútinabu, li buu kúhaasummuu Yéesu nan alakomuu kamunculaku kata húmbuuluwahu.
Yéesu li áfu’ kúgoomaku koola
(Máciya 28:16-20; Maak 16:14-18; Saŋ 20:19-23; Bakaanelabu 1:6-8)
36Nan kúgoomaku kúl̥uba kulakomuu elobayi loon muñaˈa, Yéesu humumool li áfululiil li tut min aaniil:
— Kásuumaay kulako li bukuluul24:36 Hulimahu unhe hulet li síliibal sakee li sahaanasu!
37Kúgoomaku li kuwaŋulo ban li kúkoli ŋáa’, min kuyin li koon áfulafu’ kujuke. 38Bale Yéesu li aaniil:
— Wáa újiye li jiwaŋulo? Wáa újiye lí jíwettoo li uyinumuul? 39Fan jijuke kuŋenaku kúmbaam li kootaku kúmbaam. Laalu ínje humumom! Jigolom min jijuk, mata áfulafu’ abajut eniil, abajut siwuul. Injé libaje, jiyilo jijukelom min jijuk.
40Nan alobumuu loon muñaˈa aban, li áhiisiil kuŋenaku koola li kootaku koola. 41Emmuu buko bayiliwolut kúyinen, mata ésuumansuum yáamak elako li buko, ban foof li kusego ŋáa’, Yéesu li agel̥l̥eniil aaniil:
— Jibaje taate mutiñaay?
42Li kusenool humuncul hata jiwol jasowi. 43Li aŋa’ ho atokoñ hákiliil. 44Ban li aaniil:
— Wahawu unwu lilobuulumuu nan ilakomuu li bukuluul, eenuul: wahawu feh wakiicimuu uya lí ínje li eluwaayi, lí Síliibalasu sata Ukijenawu, woote ubaj.
Yéesu li alob waa Hulimahu hata Ateemit hulobe
45Muñeˈe Yéesu li ábabuliil uyinum min kuyili kúnaanum Bakiicelabu. 46Ban li aaniil:
— Muñeˈe bakiicelabu bulobe: Afakenaawu laate álaam ban fan ayitowul li eketayi li hunakahu húhaajutahu. 47Ban kúgoomaku koola koote kúwaalewum li kajawaku koola hákil bukanabuku feh, kítum Yeelusalem, kooniil kukat kahoofoo min kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul, min Ateemit abonket uhoofoolawu wooliil. 48Bukuluul jimaatumuu wahawu unwu. 49Ban ínje humumom fan íboñuluul wahawu wan Atuubawom aanumuu fan asen wo. Bale jilako li ésukayi boot yok nan sembaasu sata haatiya sommuu li síwalowul sibil silako li bukuluul24:49 Bakaanelabu 1:4-5.
Yéesu li ajow boot li emitayi
(Maak 16:19-20; Bakaanelabu 1:9-11)
50Fúlum tó, Yéesu li ájowetum kúgoomaku koola kúfu’ li ésukayi, kujow kulehen ésukayi yata Betani, kúliiŋ, li ateb kuŋenool min ásooniyeniil. 51Nan Yéesu alakomuu kásooniyenaku kooliil, li akatiil to min Ateemit aŋalool ájowetum boot li emitayi24:51 Sakee li síliibalasu sihaanasu sibajut «ájowetumi boot bata Ateemit». 52Kúgoomaku buko li kumanenool kuban, li kulaañ boot Yeelusalem li ésuumahukow ló yáamak. 53Kúliiŋ bó, kunaakut kukat kawoog li eluufayi yata Ateemit, min kunaak kusal Ateemit.