Eleetalayi yakiicimuu boot li bukanabuku kan koonemuu Eébulo
Wahawu wáamimuu li eleetalayi
Anawu akiicumuu eleetalayi inye, akaanut ló kajawaku koola. Alobut foof ayi lakiic yo boot. Lakankaan an ahaase múkaaniinamu mata kata Gilees. Lahahhaas ŋáa’ kulimaku kata Húfaalumahu Huhaanahu. Manooman lakikkiic boot li bukan káami kusuwif. Lakikkiic yo min awankulen bukanabuku kaaneyimuu éebulo, káyinenumuu li Kilisita ban li kálaameniil, mantee li kútuk lit káyinenaku kooliil.
Elíibalayi inye ebaje ugeb úl̥uba. Bugebabu bútinaalabu (Hútijahu 1:4-10:18) búhiisolaahiis kaanaku Yéesu lahaŋe kumalakaabuku kammuu li emitayi. Lahaŋe Móyiis li kúlambaabuku káamakaku kata no li húfaalumahu huhaanaahu. Hákil Ateemit, Yéesu álamba áamak laam. Lanokoonokoo loon Melikisedek alako nomuu áyii li álamba li taŋayi yata Abulaham. Yéesu lasenoolosenoolo min aket boot kabonket uhoofoolawu woololaal ñano ban kale. Sínuukuleŋasu sanaake sisilayimuu naanaŋ siyilaat sífulen uhoofoolawu woololaal.
Li bugebabu búl̥ubutabu (10:19-13:17), anawu akiicumuu eleetalayi inye lawankulenwankulen ló bukanabuku kaaneyimuu éebulo min kuhanken min kútuk lit káyinenaku kooliil li Yéesu. Lawankulenwankulen kukelecenaku umbuku min kujukelum li bukanabuku kata naanaŋ kabajumuu káyinen káamak (Hútijahu 11), ban li kukaan sítiijiil feh li Yéesu balewool (Hútijahu 12:2) buko balakowe hákil kulatoolayiil.
Li ábanum eleetalayi yoola li kásooniyen li basaaf.
1Muñeˈe Ateemit li Añoolool lálobume li bukanabuku
1Naanaŋ, Ateemit lanaanaak ájowum li kufulofetaku, min alob li situubawolaal sihaan ñameeŋe ban li malobe mameeŋe. 2Bale muñeˈe li taŋaye ébanumaye, li Añoolool lálobume li alolaal. Li akila lajuul̥ume adunaayi li wahawu feh wáami lómuu, ban akila lakaan tomuu boot min akil wahoowah feh. 3Kaleñaku kata máyiineniyamu mata Ateemit li Añiilawu ummu koom. Li akila bóonowabu bata Ateemit bujukimuu. Hulimahu hoola habajaahu sembe laŋale min afeb adunaayi. Nan ágiilenumuu bukanabuku li uhoofoolawu wooliil aban, li ajow abah haatiya tiya emitayi kaŋen kúli Ateemit abajaawu sembe.
4Añiilawu lahaŋe ŋáa’ kumalakaaku, mó lí múji Ateemit li asenool kajaw kahaŋe kooliil. 5Li mal̥egenamu, Ateemit ámusut aan akee li kumalakaaku:
«Awu ommuu Añoolom,
Hunakahu hata síyaat ínje emmuu Atuubayi.»
Amúsut foof alob mata amalaka aan:
«Fan ilako Atuuba oola,
ban akila fan alako Añiil úmbaam.»
6Ban foof nan Ateemit áboñulumuu li adunaayi inye añoolool ajandumuu abuki, lansaan:
«Kumalakaaku feh kata Ateemit,
koote kumanenool.»
7Li alob mata kumalakaabuku aan:
«Ateemit fan akaan
kumalakaaku koola kulako uyinum,
li akaan kulokaaku koola kulako
kúlaañaañ kata sambun.»
8Bale li alob mata Añiilawu aan:
«Awu ammuu Ateemit,
efenjeŋayi yooli yata jáyiiyaju
inyu to boot nanoonan.
Fan ooken bukanabuku kata
jáyiiyaju jooli li bakaane bacole.
9Awu wah wacole lufañe,
min uhoy wah wajakut.
Wahawu unwu újimuu Ateemit,
Ateemit ooli,
li aŋa’ éduulij yakaane
ésuumansuum min ásiiwi,
haŋ kunaboolaaku kooli feh.»
10Ateemit li afamen aan:
«Amaaŋen, laalu awu ujuul̥umuu
etaamayi li húkitumahu;
emitayi kuŋeni kulok yo.
11Wahawu unwu feh fan ubil újim,
bale awu ummu to boot nanoonan.
Etaamayi li emitayi fan sineg loon wañ.
12Fan ubooñ so loon hukaafa
abooñeyimuu,
ban fan úfulen so loon wañ
úfuleneyimuu min ukaan sakee;
bale awu anolawu loom,
ban buloŋabu booli búbaneliit.»
13Ateemit ámusut aan akee
li kumalakaaku koola:
«Ubil ubah kaŋenom kúli,
boot yok nan emmuu li ikaani
kulatoolayi úkakul.»
14Kama inti kumalakaaku uyinum koom wáami li bulok boot li Ateemit? Inti Ateemit laboñeboñ kumalakaaku kujow kulamben bukanabuku káatimuu kuyab kafakaku kutowo?
2Kafakaku koololaal kubabbaj jáliŋ yáamak
1Wahawu unwu újimuu lootaale kama uhaŋaal makaan to uyinumolaal jak li kulimaku kan ujamaalumuu, jakum bil ulowaal li hújim. 2Hulimahu han kumalakaaku kulob nomuu, hulakolako hulim hata mal̥egen, ban anoowan áhoogulo hó mantee foof átuulut hó, lababbaj katek kacole. 3Muñeˈe kama buu alolaal humumolaal uyiliyaale ufakaal li katekaku unku, alolaal bacucaale kafak káamak loon unku? Amaaŋenawu humumool okila ajande alob mata kafakaku unku. Fúlum tó, bukanabuku kajamumuu mata ko li akila, li kulobolaal kaanaku mal̥egen. 4Ateemit humumool li ájowum li búhiisenum, li bakaane babaje sembe, li wah wájaahaleniye min áhiis kaanaku kulimaku kan kulobumuu mal̥egen. Ateemit láhihhiis foof wahawu unwu min asenumuu bukan úji wata Buyinumabu Banabaabu loon afañumuu.
Anawu ayilimuu áji bukanabuku li kufak
5Li mal̥egenamu, adunaayi yammuu li ebil yan ulobaalemuu mata yo, Ateemit aŋalut yo abet li kuŋen kata emalaka. 6Akee lansaan tikee:
«Ateemit, waa ál̥ahukowan aam,
mata min uwayil̥owool?
Waa añool húkow hul̥a aam,
mata min ucookoolool?
7Lukankaan min kumalakaaku
kufan kuhaŋ ál̥ahukowan jakee;
li ukaanool abaj máyiineni li kasal.
8Li uŋa’ wahawu feh uwalenool li koot2:8 Ukijenawu 8:5-7.»
Nokoomuu loon Ateemit lasensen ál̥ahukowan kayile li wahawu feh, yo yommuu kama bajut wah wan akat bo wan abajut kayile li wo. Bale boot yok muñeˈe, ujukolutaal kaanaku ál̥ahukowan lababbaj kayile li wahawu feh. 9Ban lujukaale kaanaku Ateemit lakankaan min emalakaayi efan ehaŋ jatit Yéesu, bale muñeˈe labaje máyiineni ban li aluukeni, humum hata eketayi yan aketumuu li sílaam ló. Wahawu unwu újimuu Yéesu li ajaken eketayi boot kafaken bukanabuku feh, humum hata kájiyaku kata Ateemit. 10Li mal̥egenamu, Ateemit akila áwuwene wahawu feh wabajumuu, ban wahawu feh ubabbaj boot li akila. Min ban, lakankaan min kameeŋe li bañoolool kulako li máyiineniyamu moola. Emmuu Yéesu akila afakeneyiilumuu, mó mújimuu Ateemit li áati akaanool ájowum li sílaam mantee li áliiŋ jak.
11Yéesu okila ágiilenemuu bukanabuku li uhoofoolawu wooliil, ban bukanabuku feh kan ammuu li kágiilenaku, buko foofiil feh Atuuba ano kubaje. Wahawu unwu újimuu Yéesu asuuwut bahooñiil kutuyool, 12nan aanumuu:
«Fan ilob mata kajawaku kooli kutuyom,
fan isali hákil huwoogahu.»
13Li alaañen aan:
«Injé fan íkangum li Ateemit.»
Li aan foof:
«Injé umme li bañiilabu ló ban Ateemit asenommuu.»
14Emmuu kama bañiilabu umbu kúl̥ahukowan koom, Yéesu humumool foof li aŋa’ bóono bata ál̥ahukowan, mantee li ájowum li eketayi yoola min ágooten Sayitaane aakumuu sembaasu sata eketayi. 15Mo foof láfakenummuu bukanabuku kan kákoliyaku kata eketayi kukaanumuu kulako emiikeel li buloŋabu booliil feh. 16Li mal̥egenamu, let kumalaka labile kalamben, bale bubukoolumabu bata Abulaham labile kalamben. 17Wahawu unwu újimuu li áati anokoo li kutuyool li wahoowah feh, bájum li alako álamba áamak ayilo káyiyen bukan, ban li al̥egen li bulokabu bata Ateemit min ahal uhoofoolawu wata bukanabuku. 18Emmuu akila humumool lálallaam sílaamasu sabilumulomuu li jabuutoo, muñeˈe layilo alamben bukanabuku kan kommuu li kabuutoo.
3Yéesu lahaŋe Móyiis
1Kutuyom, mó mújimuu bukuluul jammuu bukan kanabe, ban Ateemit li ahooñuul, joote jijuke li Yéesu ammuu anawu an Ateemit áboñulumuu li Alámbaawu áamakawu ata káyinenaku kooluul kan ulobaalemuu mata ko. 2Li mal̥egenamu, Yéesu lakankaan wahawu feh loon Ateemit al̥usoolumuu afañumuu, loon foof Móyiis akaan nomuu li eluufayi [feh] yata Ateemit. 3An ateefumuu eluuf, anawu ummu fan ahaŋ maluukeni eluufayi humum yo. Mó mújimuu, Yéesu li atook min máyiineniyamu moola muhaŋ mata Móyiis. 4Li mal̥egenamu, eluuf yanooyan ebaje an ateef yo, bale anawu ateefumuu wahawu feh, okila ammuu Ateemit. 5Móyiis okila lakankaan li mal̥egen wahawu feh loon Ateemit afañumuu li eluufayi yoola, loon alakomuu aloka áami li alob wahawu wan Ateemit ammuu li abil álobul. 6Bale Kilisita lakankaan wahawu feh wan áatimuu akaan, loon ammuu Añiilawu an kukatumuu eluufayi yata Ateemit aaken. Ban alolaal oomaalumuu eluufayi yata Ateemit, nokoomuu loon lútukaatuk jak li káwooluwaku li kákangumaku kan súumolaamuu li ko.
Kayool̥owaku kata bukanabuku kata Ateemit
7Wahawu unwu újimuu, loon Buyinumabu Banabaabu bulobumuu:
«Síyaat, jijamumuu hulimahu hata Ateemit,
8jakum jil̥aal̥en uyinumawu wooluul,
loon nan situubawuul sihaan
sihoy nomuu bátuul Ateemit,
nan kuyooboolumuu li kayiinaayaku
min kujukum li akila3:7-8 Húwuyahu 15:22-25; 17:1-7; 32:1.
9Ló li kayiinaayaku,
situubawuul sihaan siyoobonyoob
min sijukum lí ínje,
ban kujuke wahawu wan
ikaanumuu li simit soono kúyii kúl̥uba.
10Wahawu unwu újimuu li
iwuñeteen bukanabuku umbuku,
min een no: “Uyinumawu wooliil
úguuhoweguuho nanoonan.
Kúnaanumut wahawu wan
ifañumuu min kukaan.”
11Nan huuñom hulitumuu, li inuu een:
“Let kunoken li etaamayi dán
ilobumuu kakaaniil kuyool̥o!”»
12Kutuyom, jijuke to jakum bil an li bukuluul abaj buyinum baŋooto, báyinenut, baate bukaanool min abet búsol Ateemit aloŋumuu. 13Joote kama jinaak jiwankulenoo nanoonan nan uyiliyaale oonaal «síyaat» yan Bakiicelabu bulobemuu mata yo, bájum jakum an li bukuluul ahoy bánaanum, min akat kahoofoolaku min kubuntool. 14Li mal̥egenamu, alolaal kunaboola kata Kilisita loomaal, nokoomuu loon lútukaatuk lit kákangumaku kan ubajaamuu li húkitumahu, boot yok li húbanumahu. 15Wahawu unwe Bakiicelabu bulobe:
«Síyaat jijamumuu hulimahu hata Ateemit,
jakum jil̥aal̥en uyinumawu wooluul,
loon nan situubawuul sihaan
sihoy nomuu bátuul Ateemit.»
16Li mal̥egenamu, bukay kujamumuu hulimahu hata Ateemit ban li kuhoy bátuulool? Inti bukanabuku umbuku buko Móyiis áfulenulomuu li etaamayi yata Ejíf? 17Bukay Ateemit awuñetumuu jow baj simit soono kúyii kúl̥uba? Inti bukanabuku kahoofoomuu, ban li kuket li kayiinaayaku? 18Kama bukay Ateemit anuulumuu aan let kunoken dán afaleyiilumuu kayool̥o? Inti bukanabuku kátuulutoolumuu? 19Ban lujukaale li mal̥egen kaanaku kubilut kuyili kunoken dó humum hata káyinenaatiyaku kooliil.
41Ateemit lalobolaalob kaanaku luyiliyaale ubajaal kayool̥owaku kan afalemuu boot li alolaal. Kayool̥owaku unku kan alobolaamuu mata ko, laloŋe li átuk tó. Kama lootaale ujukelaal to jakum bil an li bukuluul ayinoo li aan kayool̥owaku unku kufakoofak. 2Li mal̥egenamu, alolaal luyabaayab Hulimahu Hásuumaahu hata Ateemit, loon foof bukanabuku kalakomuu li kayiinaayaku kuyab homuu. Bale hulimahu han kujamumuu, hubajut li buko jáliŋ yanooyan, mata nan kujam homuu kuyabut ho li káyinen ló. 3Alolaal jáyinenaalumuu, fan ubajaal kayool̥owaku kan Ateemit aanumuu:
«Nan iwuñetumuu, linuunuu een:
“Let kunoken li etaamayi dán
ilobumuu kakaaniil kuyool̥o.”»
Lalollob loon muñaˈa, bulokabu boola bo bafin min bubane yaan no nan ajuul̥umuu adunaayi. 4Li mal̥egenamu, lollob tikee li Bakiicelabu mata hunakahu hutoken li húl̥ubutahu kaanaku: «Ateemit li ayool̥o li hunakahu hutoken li húl̥ubutahu okila bakaane bulokabu boola feh.» 5Li kulaañen kulob li hulimahu hanolahu koon: «Let kunoken li etaamayi dán ilobumuu kakaaniil kuyool̥o.» 6Bukanabuku kajandumuu kujam Hulimahu Hásuumaahu, kunokenut li etaamayi dán Ateemit alobumuu kakaaniil kuyool̥o, mata kútuulutool. Bale boot yok muñeˈe, baje kukee kayilo kunoken dán Ateemit afaleyiilumuu kayool̥o. 7Mó mújimuu, Ateemit li alaañen ajok hunak hukee haaneyi «Síyaat». Muñeˈe li bil fiyo, li ájowum li áyiiyawu Dayit min alob hulimahu unhe han ulobeenaalumuu mata ho ubanaal:
«Síyaat, jijamumuu hulimahu hata Ateemit,
jakum jil̥aal̥en uyinumawu wooluul.»
8Li mal̥egenamu, nokooleenumuu loon Sósuwe lájowetunjowetum bukanabuku kata Isilayeel dán kufaleyiilumuu kayool̥owaku unku, Ateemit let alobeen mata hunak hakee, ló bafiyowe. 9Kama baje kayool̥o loon kata hunakahu hutoken li húl̥ubutahu kaano to boot li bukanabuku kata Ateemit. 10An anokenumuu dán Ateemit afalemuu kayool̥owaku, anawu ummu fan abaj kayool̥o li bulokabu boola loon foof Ateemit humumool ayool̥omuu li boola. 11Mó mújimuu, lootaale kama ukaanaal wahoowah min ubajaal kayool̥owaku unku, jakum bil an li alolaal alo, okila banabe li bukittenoolumabu bata bukanabuku kátuulutumuu Ateemit.
12Li mal̥egenamu, Hulimahu hata Ateemit hulonloŋ ban li hubaj sembe. Huhaŋe mañek ékundu yanooyan. Fan hunoken boot yok kata láala hujow húgaatuloo yaalayi li buyinumabu, síŋullumasu li múgundamu, ban li hutiib kásiibowaku li uyinoolawu wata buyinumabu. 13Bajut búwuwenum ban Ateemit ayilaat ajuk. Wahawu feh úhimulohimulo ban li uweeteni hákilool, ban anoowan li alolaal fan abil alob asenool mata wahawu feh wan akaanumuu.
Yéesu ammuu álambaawu áamakawu abajutumuu kahoofoo
14Emmuu lubajaale álamba áamak abaje sembe, ajowumuu boot li emitayi, ammuu Yéesu Añiilawu ata Ateemit, kama útukaal lit káyinenaku kan ulobaalemuu mata ko. 15Lubajaale álamba áamak ahaase mata búgootowabu boololaal. Li mal̥egenamu, álambaawu oololaal labuutoolibuutoo li wahoowah feh loon alolaal, bale akaanut kahoofoo. 16Lootaale kama ukoojaal li káwoolu ló, efenjeŋayi yata kájiyaku yata Ateemit, mantee li ubajaal káyiyen li káji, ban li ubajaal kalamben nan emmuu jokolaal li ko.
51Li mal̥egenamu, álamba áamak anoowan al̥usumi li bukan, lal̥usil̥us min akaan bulok bata Ateemit boot li bukanabuku umbuku. Fan áhiis Ateemit wahawu wan kusenumuu li usilaawu wooliil boot mata uhoofoolawu.2Alámbaawu áamakawu layilo ánaanum bukanabuku kahaasutumuu wahoowah li kájimumuu, mata akila humumool lágootogooto. 3Búgootowabu boola umbu bújimuu láati áfulen kasila boot li uhoofoolawu, ban inti boot li uhoofoolawu wata ésukayi bale, bale foot li woola akila humumool. 4Ban, an ayilaat asenoolo kasalaku unku kata kalako álamba áamak. Ateemit akila ahooñemuu an boot li bulokabu umbu, loon ahooñumuu Aaloŋ.
5Kilisita humumool foof asenoolowut kasalaku unku kata kalako álamba áamak, bale li Ateemit láyabum kó, aanoolumuu:
«Awu ommuu Añoolom;
Hunakahu hata síyaat ínje emmuu Atuubayi.»
6Ateemit li alob tikee foof aan:
«Awu álamba loom boot nanoonan
loon Melikisedek5:6 Ukijenawu 110:4.»
7Nan Yéesu alakomuu li buloŋ baabe li etaam, lanaanaak al̥aw ban li ayaakoo Ateemit li sikaaw butiya li muhuu ló. Lakankaan mo mata Ateemit ayiliyeenumuu afakenool li eketayi. Ateemit li ayab kal̥awaku kata Yéesu mata látuulootuul. 8Maayeet min Yéesu ammuu Añiilawu ata Ateemit, bale li aliikenum kátuul li wahawu feh wan álaamumuu. 9Nan Yéesu ajeˈe áliiŋumuu jak, li áji bukanabuku feh kátuuloolumuu li kufak boot nanoonan. 10Ateemit li akaanool alako álamba áamak loon Melikisedek.
Lootaale ankaal li káyinenaku koololaal
11Mata hulimahu unhu, áloli jibaje wah wameeŋe elob to, bale séngisengi min jikittenuul, mata bukuluul jihilut kánaanum wah. 12Li mal̥egenamu, fiyowe nan bukuluul jooteen jilako kuliikena bukan wah, bale bukuluul loŋe li jokuul min an alaañen aliikenuul wahawu útinaalawu wata kulimaku kata Ateemit. Muñeˈe tan bukuluul jommuu, jokutuul li búkuumenuma bal̥aal̥e, bale miil jokuul li mo. 13An áloŋume miil, ahaasut wahoowah mata hulimahu halobumuu mata macolamu, mata kafooceek laam. 14Bale búkuumenum bal̥aal̥e, bo bata kunahaan, kan uhaasumuu oon li bakaaneliil kuyilo kulaso min kuhaas wahawu wajakumuu li wajakutumuu.
61Wahawu unwu újimuu lootaale ukataal bo wahawu útinaalawu wan uliikenaalumuu mata Kilisita, min útiiwowaal uliikenaal wah wata kunahaan, ban jakum úlaañulaal li wahawu wakilumuu huhaalahu hata baliikenelabu umbu, wammuu: kabet búsol bakaane bajakut, min útiiwo úyinen li Ateemit, 2buliiken mata kábatiise li mata kawalen kuŋen li húkow hata an min l̥aw, mata kayitowul li eketayi li mata batiibabu bata boot nanoonan. 3Wahawu unwu lóomimuu li ukaanaal, Ateemit okila bafañe. 4-6Kama muñeˈe buu éemi li nokoo bukanabuku kalaañumuu li buloŋabu booliil buhaanabu? Kulakowenlako li mawuŋaamu mata Ateemit. Kujakenjaken li kájiyaku kabilumulomuu li emitayi, ban li kubaj jooliil li Buyinumabu Banabaabu. Kujuke buu Hulimahu hata Ateemit húsuumumuu eeno, ban kuhaase mata sembaasu sata adunaayi yammuu li ebil, bale li kulaañ kulo li buloŋabu booliil buhaanabu. Muñeˈe an ayilaat alaañen akaaniil min kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul, mata buko kulaañenlaañen kuŋa’ Añiilawu ata Ateemit kujow kubaaŋ li ekuluwaayi, min alaañen ageli hákil ésukayi feh.
7Li mal̥egenamu, etaam ehobumuu mal emitayi balaalene yo ñameeŋe, min banuunuken babaje jáliŋ bul̥iilul li yo boot li bukanabuku kan ewañimuu boot li buko, Ateemit fan ásooniyen etaamayi inyu. 8Bale unuunuken wata újenkuun li banuunuken bata úbuja bul̥iilulumuu li yo, ebajut jáliŋ. Ateemit fan áfaahen etaamayi inyu, ban fan ebil ésuli.
9Kútuyoli kan jiboolaat, maayeet min áloli jilobemee loon muñeˈe, híitolihiit kaanaku bukuluul jumbuku li bútinabu bajakaabu, bammuu bata kafakaku. 10Li mal̥egenamu, Ateemit alet Ateemit acolut. Let amojen wahawu wan bukuluul jikaanumuu, let amojen foof húbooliyahu han jíhiisoolumuu li bulokabu ban jikaanumuu boot li bukanabuku koola, ban jiloŋumuu foof li jikaan boot muñeˈe. 11Bale áloli jifañeene min anoowan li bukuluul abaj káyikil̥owaku kanolaku boot yok li húbanumahu, bájum wahawu wan jíkangummuu lí wó li ubaj boot to. 12Jakum kahankenaku kooluul kúyaakulo, bale jiliikoo li bukanabuku káyinenumuu ban li kuhanken, li kuyab wahawu wan Ateemit alobumuu kasen.
Ateemit fan akaan wahawu wan alobumuu kakaan
13Li mal̥egenamu, nan Ateemit aanumuu fan asen Abulaham wahawu wan alobumuu kasenool, lanuunuu li kajawaku koola okila humumool, mata bajut an ahaŋool an aate anuulum li kajawaku kata anawu ummu. 14Li aan:
«Manooman, fan ísooniyeni ŋáa’,
ban fan ikaan min bubukoolumabu booli bumeeŋ ŋáa’.»6:14 Húkitumahu 22:16-17
15Mal̥egen Abulaham li ahanken min akob, li abaj wahawu wan Ateemit alobumuu kasenool. 16Bukanabuku kunuulumuu, li kunuulum li kajaw kata an ahaŋiil, ban hunuulahu unhu han kunuulumuu fan húji let baj búceeŋoo banooban. 17Muñowu Ateemit afañumuu min áhiis haŋ maset bukanabuku kammuu li kubaj wahawu wan alobumuu kasen, kaanaku wahawu wan akila alobumuu an ayilaat wó áfulen. Wahawu unwu újimuu li anuu afamen to. 18Mo emmuu baje wah úl̥uba wan Ateemit akaane: wahawu wan alobumuu kasen, li hunuulahu han anuulumuu. Wahawu unwu úl̥uba an ayilaat wo áfulen mata Ateemit ayilaat ámal. Wó újimuu li ubajaal kawankulen kabaje sembe, alolaal akataal bomuu waholaal feh min ujokaal li kákangumaku kan kusenolaalumuu. 19Kákangumaku unku kunokoonokoo li alolaal loon hulankalahu hata yaalayi yoololaal. Kubabbaj sembe ban li kulit, ban li kunoken boot kata láala hufalalahu hata eluufayi yata Ateemit. 20Dó úndu Yéesu ajandolaalumuu ajow, anokenumuu boot li alolaal, ban li alako álamba áamak loon Melikisedek, boot nanoonan.
7Melikisedek áyii li álamba
1Melikisedek okila áyii lalakowe ata ésukayi yata Salem li álamba ata Ateemit ata Haatiya tiya. Nan Abulaham alakomuu élaañumul bata hutiikahu han aheekumuu kúyiiyaku, Melikisedek li ajow kufam ban li ásooniyenool. 2Abulaham li asenool bújufabu bata wahawu feh wan áŋalulo bómuu. Kajawaku unku Melikisedek, yo yommuu «Ayíi ata macole». Melikisedek áyii ata Salem foof lalakowe, yo yommuu «Ayíi ata kásuumaay.» 3An ahaasut atuubawool li jaawool. Abajut kaland. Bajut tan an alobe mata hunakahu hata kabukiyaku koola, mantee foof mata eketayi yoola. Lanokoonokoo li Añiilawu ata Ateemit, ban li áami álamba boot nanoonan.
4Jijuke min jijuk buu Melikisedek áamimuu an áamak, mata min ahaanawu Abulaham asenool bújufabu bata wahawu wahaŋumuu majak wan áŋalumulomuu bata hutiikahu. 5Ban, eluwaayi yata Móyiis yonsoon maayeet bubukoolumabu bata Abulaham boote busen bújufabu bata wahawu feh wan kubajumuu. Koote kusen bo kutuyiil kammuu bañiilabu bata Lebi bammuu élamba7:5 Kacobaku 18:21. 6Ban maayeet min Melikisedek aletumuu an ata bubukoolumabu bata Lebi, bale Abulaham li asenool bújufabu bata wahawu wan abajumuu. Fúlum tó, Melikisedek li ásooniyen Abulaham an Ateemit alobumuu kasen wah. 7Ban luhaasaale li mal̥egen kaanaku anawu áamakawu okila ásooniyenemuu atitawu. 8Taate, bubukoolumabu bata Lebi, bayabemuu bújufabu bukan koom kayilo kuket, bale Melikisedek lahaŋiil, mata Bakiicelabu bonsoon ummu li buloŋ. 9Bale luyilo oonaal nan Abulaham asenumuu bújufabu Melikisedek, lasenoosen bo áginnoo ló bubukoolumabu bata Lebi bayabemuu bújufabu. 10Li mal̥egenamu, maayeet min kite eenimuu nan Melikisedek ajowumuu kufam buko li Abulaham Lebi babukoluti, bale luyilo oonaal kata láala atuubawool ahaan Abulaham lalakowe.
11Jílambaju jabilummuu li Lebi li jo eluwaayi yata Móyiis, yasenimuu bukanabuku kata Isilayeel, ehajomuu. Ban nokooleenumuu loon élambaayi yabilummuu li kalandaku kata Lebi ekaanenkaan bulok banabe, let tookeen min álamba akee áfulul li kalandaku kata Melikisedek, búti li kalandaku kata Aaloŋ. 12Mata li mal̥egenamu jílambaju jíbutoomuu, yo yommuu eluwaayi foof fan ébuti. 13Imban, Amaaŋenawu oololaal an kulimaku unke kulobimuu kuya, okila li kaland kakee láfulumulo, ban bajolut an li kalandaku unku akaane bulokabu bakaaneyimuu li husilaahu. 14Li mal̥egenamu, anoowan lahaase aan Amaaŋenawu alobut wahoowah mata élambaayi aya li kalandaku unku.
Alámba akee anokoole li Melikisedek
15Wahawu unwe újimuu hulimahu unhe li huhaŋ maweeto: álamba akee áfululo, anokoole li Melikisedek. 16Inti li eluwaayi mantee foof li kaŋoon kata an láamum álamba, bale li sembe sata buloŋ bayilaat buban láamum álamba. 17Li mal̥egenamu, Bakiicelabu bulollob kaanaku:
«Alámba loom boot nanoonan,
loon Melikisedek7:17 Ukijenawu 110:4.»
18Kaŋoonaku kahaanaku kubajut sembe ban kubajut foof jáliŋ, mó mújimuu li kúbuj ko, 19mata eluwaayi yata Móyiis eyilaat ekaan wah min unab. Bale muñeˈe lubajaale kákangum kahaŋe majak, kayilo kújiwolaal li ukoojaal Ateemit.
20Ateemit humumool lanuunuu nan al̥usumuu Kilisita alako álamba, bale nan kaabuku kujokimuu élamba, Ateemit anuulut. 21Nan Yéesu alakomuu álamba, Ateemit akaanool tomuu lanoosaan:
«Injé Amaaŋenawu linuunuu een:
“Fan ulako álamba boot nanoonan!”
Ban let ílaañul li hulimahu han ilobumuu.»
22Mó mújimuu foof, li Yéesu lúbajumaalumuu káwoolu kaanaku lubajaale húfaalum li Ateemit hahaŋe majak.
23Babbaj bukan kameeŋe kalakowe élamba, mata eketayi éhiliihi kulako to kale. 24Bale Yéesu okila ummu li buloŋ boot nanoonan, ban li áami álamba boot nanoonan. 25Wahawu unwu újimuu, layilo afaken ñano ban kale bukanabuku kájowummuu li okila min kukooj Ateemit, mata okila ummu li buloŋ min anaak al̥aw Ateemit boot li bukanabuku umbuku.
26Yéesu okila ammuu kama álambaawu áamakawu ajakumuu boot li alolaal. Lakankaan an anabe, akaanut majakut ban abajut kahoofoo kanookan. Lagiilooligiiloo li kuhoofoolabuku, ban Ateemit li atebenool boot haatiya ajow akaay emitayi. 27Yéesu anokoolut li élamba yaayu yáamakayi. Jokutool min akaan hunakoohunak kasila boot li uhoofoo woola li wata ésukayi. Lakankaan mo ñano ban kale nan asenoolomuu okila humumool. 28Li mal̥egenamu, eluwaayi yata Móyiis bukan kabaje búgootoyiil eŋale ekaan élamba yáamak, bale álambaawu áamum tómuu humum hata hulimahu han Ateemit anuulumuu búsoluma eluwaayi, Añiilawu hukaan to. Okila ammuu álamba áamak anabumuu boot nanoonan.
8Yéesu ammuu álambaawu oololaal áamakawu
1Hulimahu hahaŋumuu kaaku feh kalobimuu, ho hommuu unhe: lubajaale álamba áamak loon ummu. Lababbah li emitayi kaŋen káli efenjeŋayi yata jáyiiyaju jata Ateemit. 2Okila ummu li kakaan bulokabu boola li eluufayi yáñeyimuu. Eluufayi inyu yo yommuu kayuntaku kata mal̥egen kan Amaaŋenawu akaanumuu, inti an akaan ko.
3Li mal̥egenamu, álamba áamak anoowan lakaanikaan to boot kasen busuuhen li kakaan kasila, wahawu unwu újimuu álambaawu oololaal áamakawu laate foof abaj wah wan aate asen. 4Aameenumuu baabe li etaam, let alakoween álamba maayeet, mata baje ban élamba yasenemuu busuuhen loon eluwaayi yata kusuwifaku elobumuu. 5Bulokabu ban élambaayi inyu ekaanemuu bulakolako buliikoolum, búnokoo bata wahawu wabajumuu li mal̥egen li emitayi. Nokoonokoo loon nan Móyiis alakomuu li akaan kayuntaku, Ateemit li aanool:
«Ujuke to min ukaan wahawu feh,
unokoo li bukittenoolumabu
ban íhiisimuu li huyuuyahu8:5 Húwuyahu 25:40.»
6Bale muñeˈe bulokabu bata Yéesu buhaŋe bata kúlamba kaabuku, mata okila ammuu li tutoo húfaalum hahaŋe majak han Ateemit ajokumuu bukanabuku, ban li huhajo li wah wan alobe kasen wahaŋe majak.
7Li mal̥egenamu, nokooleenumuu loon húfaalumahu hútinaalahu hubajeenut tan hucolut, let tookeen min huban min hakee hubil hulako to. 8Bale Ateemit li awataten bukanabuku koola aaniil:
«Jijanten! Kunak kunku li ebil,
Amaaŋenawu alob,
nan éemi li ijok húfaalum huwunkul,
bukanabuku kata Isilayeel li kata Súda.
9Húfaalumahu unhu let hunokoo
li han ijokumuu situubayiil sihaan,
nan ítukiilumuu li kaŋen min ífulenuliil
li etaamayi yata Ejíf.
Kujokut húfaalumahu unhu jak,
wahawu unwu újimuu ínje li ikatiil bo.»
Amaaŋenawu alob.
10Amaaŋenawu li afamen aan:
«Húfaalumahu han ínje emmuu li ijok kata Isilayeel,
nan kunakaku unku kommuu li kuban,
ho hommuu unhe:
Fan iŋa’ siluwaasu súmbaam ikaaniil li uyinum,
ban li iŋa’ so ikiic li sísigilasu sooliil.
Fan ilako Ateemit ooliil,
buko li kulako bukanabuku kúmbaam.
11An let laañ jokool min aliiken an an kukine
li etaam yano,
let aliiken atuyool aanool “Uhaas Amaaŋenawu”,
mata buko foofiil feh fan kuhaasom,
kítum li ahaŋumuu mañiilo,
jow kib li ahaŋumuu mahaano.
12Fan ibonket butilaabu booliil,
uhoofoolawu wooliil wo fan imojen wo.»
13Ateemit alobumuu mata húfaalum huwunkul, yo yommuu lalaañene hútinaalahu huhaano. Ban wah uhaan ban li uhallen, let fiyo újimum.
9Buu naake kaanumuu li eluufayi yata Ateemit nan húfaalumahu hútinaalahu hulako tomuu
1Húfaalumahu hútinaalahu hubabbaj uŋoon wata kal̥aw, li eluuf yata Ateemit baabe li etaam. 2Muñeˈe li kukaan kayunt. Kagebaku kútinaalaku kata kayuntaku ko kunaake kuhooñumuu tan ñéyimuu. Baj dó yiil tin sihiitumasu sikaaneyimuu, etaabul, li kúmbuuluwaku kasenimuu Ateemit.3Búsol hufalalahu húl̥ubutahu, bo bugeb baabu bata kayuntaku bommuu ban koonemuu tan haŋumuu máñeyi. 4Dó úndu dán haŋumuu máñeyi, baj ló husila mulakowe. Li baj li ekeesayi inyu foof hunukahu hata Aaloŋ habile húlunfenumuu, li kúlankiinaku kayijimuu nokoo loon ubabbalu dán siluwaasu sata húfaalumahu sikiicimuu. 5Sibaaŋoot sata búwuwenum báyiineniye bata kubey ban koone Seelubeŋ, haatiya káhimenaku kata ekeesayi bulakowe. Máyiinowamu mata kubeyaku kata úwuwenumawu unwu li múhimen tan uhoofoolawu ubonketeyimuu. Uyilaataal ulobaal muñeˈe mata wahawu unwu feh uhantaal.
6Emmuu wahawu feh muñowu ul̥uuleni, kúlambaaku li kunaak kunoken hunakoohunak li bugebabu bútinaalabu bata kayuntaku kujow kukaan bulokabu booliil. 7Bale álambaawu áamakawu bale anokenemuu li bugebabu búl̥ubutabu bata kayuntaku, ñano émitoomit. Fan anoken dó li húsim ló hata énuukuleŋ yasalahi Ateemit, boot li uhoofoolawu woola akila humumool li wata ésukayi. 8Buyinumabu Banabaabu búhihhiis to kaanaku, bútinabu bata dín haŋumuu máñeyi let búbabuli, bugebabu bútinaalabu bata kayuntaku bo to. 9Laalu búhiisenum bata wahawu wata muñeˈe. Wahawu unwu úhihhiis kaanaku usuuhenawu li usilaawu wata sínuukuleŋasu boot li Ateemit, uyilaat úji buyinum bata an áami li múkaaniinamu ummu li buset. 10Uŋoonawu unwu wata mata hutiñ bale, mata ehob li mata múkaaniin mata kágiilen. Laalu uŋoon wata ál̥ahukowan walako to boot yok nan Ateemit akaanumuu wahawu feh úbuti.
11Bale Kilisita labiibil, okila ammuu álambaawu áamakawu ata wahawu wajakaawu wammuu li ebil. Lanokennoken li kayunt kahaŋe maluuk ban li kuhaŋ manab, kan kuŋen kata bukan kukaanut, yo yommuu kulet kayunt káami ló li wahawu wajuul̥imuu li adunaayi inye. 12Nan Kilisita anokenumuu ñano ban kale dán ñéyimuu ŋáa’, ájowetumut ló húsim hata hulow li hata ámuuna, bale húsimahu hoola humum ho lájowetume min afakenolaal boot nanoonan li uhoofoolawu woololaal. 13Li mal̥egenamu, húsimahu hata kulowaku li hata kúmuunaaku, mantee foof kábunfaaku kata sibaasu san kúsulemuu kan kuŋalemuu kúyu li bukanabuku kakaanumuu kahoofoo, bájum kahoofoolaku li kúfu’ li siniilasu sooliil, min kulako bukan kasete. 14Fan wahawu unwu usetene bukan kahoofoole kama háŋum húsimahu hata Kilisita! Li mal̥egenamu, Kilisita lájowunjowum li Buyinumabu baano tomuu boot nanoonan, min asenoolo okila humumool batilut tanootan loon esalah Ateemit. Húsimahu hoola li huseten uyinumawu woololaal li makaane manooman majakut, min uyiliyaal ulokaal boot li Ateemit aloŋumuu.
15Wahawu unwu újimuu Kilisita li áami li tutoo húfaalum huwunkul, bájum bukanabuku kan Ateemit ahooñumuu, li kuyili kuyab wahawu wajakaawu wáami tomuu boot nanoonan wan alobumuu kasen bukanabuku koola. Kuyilo kubaj wo, mata babbaj to eket yata an yájimuu bukanabuku li kuyili kufak li uhoofoolawu wooliil wan kukaanumuu li húfaalumahu hútinaalahu.
16An alobumuu kulim kata wahawu wan afañumuu min ubaj okila bakete ban li akiic ko akat to, tootook min híis kaanaku anawu ummu lakeeket tówum wahawu wan afañumuu ubaj. 17Li mal̥egenamu, kulim kan an akiice min alob waa lafañumuu min ukaani okila bakete, wahawu wan alobumuu let uyili ukaani anawu ummu okila li buloŋ. Nan anawu ummu ammuu li aket, no wahawu wan afañumuu min akaani, wommuu li uyili ukaani loon alobumuu. 18Wahawu unwu újimuu húfaalumahu hútinaalahu huyilaat hubaj, húsim báyuwowut. 19Nan Móyiis ayiiŋenumuu hákil ésukayi feh uŋoonawu feh loon eluwaayi elobumuu aban, li aŋa’ húsim hata bámuuna, [li hata kulow], li mal li búgit bájunke ban, li aŋa’ jaan jata anuunuken an koone isof, min áyisen éliibalayi yata eluwaayi li ésukayi feh. 20Ban li aan ésukayi: «Laale húsimahu hata húfaalumahu han Ateemit aanuulumuu jijok jak.» 21Móyiis li aŋa’ húsimahu áyisen foof li kayuntaku li wahawu feh wan kuŋalemuu min kulok boot li Ateemit. 22Loon eluwaayi elobumuu, ebat wahoowah feh li húsim úgiilenewumi, ban uhoofoolawu uyilaat ubonketi húsim báyuwowut.
Eketayi yata Kilisita li ekuluwaayi, yo éfulenemuu uhoofoo
23Tookumuu min wambuwawu unwu wata mal̥egenamu mammuu li emitayi úgiilenumi li usila loon muñowu, kama mal̥egenamu humum mo mammuu li emitayi moote múgiilenumi li usila wahaŋe majak unwu. 24Li mal̥egenamu, Kilisita anokenut li eluuf yata Ateemit yan kuŋen kata bukan kuteefe. Eluufayi inyu elakolako kambu bale kata eluufayi yata mal̥egen yata Ateemit. Kilisita lanokennoken li emitayi humum yo, ajow alako muñeˈe hákil Ateemit boot kalambenolaal. 25Alámbaawu áamakawu ata kusuwifaku lanokenenoken li eluufayi yata Ateemit li húsim ló hata énuukuleŋ. Bale Kilisita anokenut ló ajow asenoolo okila humumool ñameeŋe alako esalah. 26Letumuu mo, kama fan álaameen ñameeŋe kábilum nan adunaayi ejuul̥imuu. Li mal̥egenamu, Kilisita lálaŋuulaŋul ñano ban kale muñeˈe, nan adunaayi ebanumee, boot kasenoolo okila humumool loon kasila, boot káfulen kahoofoolaku. 27Emmuu ál̥ahukowan ñano bale láami li aket, fúlum tómuu Ateemit li atiibool, 28mo foof Kilisita asenoolomuu ñano bale, alako esalah boot káfulen uhoofoolawu wata bukan kameeŋe ŋáa’. Fan abil álaŋul búl̥ubut, ban inti boot káfulen uhoofoolawu, bale boot kafaken bukanabuku kammuu li kakob élaañulayi yoola.
101Eluwaayi yata Móyiis éhiisut jak búnokoolabu bata mal̥egen bata wahawu wabajumuu. Yoonosoono kambu bale kata wahawu wajakaawu wammuu li ubil. Eluwaayi egel̥l̥engel̥l̥en min usilaawu wanolawu unaak ukaani kale emitoomit. Wahawu unwu újimuu, eyilaat ekaan bukanabuku kálohulomuu Ateemit kulako bukan káliiŋe. 2Letumuu mo, bukanabuku kamanenemuu Ateemit loon muñaˈa, uhoofoolawu wooliil faneen úfuleni, min úfu’ li buko ñano ban kale. Leteen kujok li ehaaseen humum hata uhoofoo wan kukaane, ban let kumit kukaan kasila. 3Bale usilaawu unwu újiyeji bukanabuku li kunaak kuwayil̥o uhoofoolawu wooliil emitoomit. 4Li mal̥egenamu, húsimahu hata kúmuunaaku li hata kulowaku huyilaat húfulen uhoofoolawu.
5Wahawu unwu újimuu nan Kilisita alakomuu li abil li adunaayi, li aan Ateemit:
«Ufañut kasila, ufañut foof busuuhen,
bale li ukaanom eniil.
6Ubajut ésuumansuum yanooyan li sínuukuleŋasu
sásulimuu li kusilaaku,
usilaawu wakaanimuu boot kabonket uhoofoolawu,
ukaanuti foof ésuumansuum.
7Muñeˈe li een: “Ateemit,
libiibil boot min ikaan loon ufañumuu,
loon Bakiicelabu bulobumuu buya lí ínje10:7 Ukijenawu 40:7-9”.»
8Kilisita lajanjand aan: «Ufañut usila, ufañut busuuhen, ufañut sínuukuleŋ sásuli li husila, ufañut usila wakaani boot kabonket uhoofoo, ban ubajut to ésuumansuum yanooyan.» Imban, usilaawu unwu ukaanikaan loon eluwaayi elobumuu. 9Fúlum tó, li afamen aan: «Libiibil ínje humumom boot kakaan húnongumahu hooli.»
Kilisita li áfulen masilayelamu mútinaalamu, min akaan to múl̥ubutamu. 10Yéesu Kilisita lakankaan loon Ateemit afañumuu. Lasensen eniilayi yoola humum yo ñano boot kale, min újowumaal tó ulakowaal bukan kan kukaane kunab.
11Alámba anoowan fan ayito hunakoohunak min akaan bulokabu bata Ateemit. Fan akaan ñameeŋe usilaawu wanolawu, wayilaatumuu úfulen uhoofoolawu maayeet tuf. 12Bale Kilisita, okila kasila kano bale lakaane boot li uhoofoolawu, ban li abah kaŋen kúli Ateemit boot nanoonan. 13Muñeˈe, to untu Yéesu áamimuu li kakob min Ateemit aŋa’ kulatoolaaku koola akaanool anaak ákakul. 14Mó mújimuu, li kasila kano bale lájowummuu min akaan bukanabuku kan áfulenumuu uhoofoolawu kulako bukan káliiŋe boot nanoonan, ban li kúfu’ li uhoofoolawu wooliil.
15Buyinumabu Banabaabu bulobolaalob mo foof, mata bonsoon:
16«Húfaalumahu unhe léemimuu li ijok li buko
kunakaku unku babane,
Amaaŋenawu alob.
Fan iŋa’ siluwaasu súmbaam ikaaniil li sísigil.
Fan iŋa’ so ikiiciil li uyinum.»
17Ban li afamen aan:
«Let ibil ilaañen iwayil̥o uhoofoolawu wooliil,
li butilaabu booliil.»
18Ban tan uhoofoo ubonketi, tookut min kasila kukaani boot káfulen kahoofoo.
19Kutuyom, muñeˈe kama luyilowaale unokenaal li káwoolu ló dán ñéyimuu li eluufayi yata Ateemit, humum hata húsimahu hata Yéesu. 20Lábabulolaababul bútin buwunkul, baloŋe, ban li bújowum li hufalalahu hata eluufayi yata Ateemit, búfu’ kata baaba. Hufalalahu unhu ho hommuu eniilayi yoola. 21Lubajaale álamba áamak akaani anahaanawu ata eluufayi yata Ateemit. 22Ulohaal kama Ateemit li buyinum bal̥egene, ban li káyinen ló káliiŋe, li ésigil yaseteni li kahoofoo kanookan kabilumulo li kayinoo kajakut, ban eniilayi li efosi li mal masete. 23Utúkaal lit kákangumaku kan ulobaalemuu mata ko, ban jakum úyekowaal, mata Ateemit aanumuu fan akaan wah, luyilo úwooluwaalool. 24Lootaale ufooyoolaal ban li unaak uwankulenoolaal, mantee li ubajaal húbooli ban li unaak ukaanaal majake. 25Jakum ukataal bo kuwoogaku koololaal loon kukee kukaanemuu, bale unaak uwankulenoolaal, emmuu kama jijuke kaanaku hunakahu hata Amaaŋenawu húkoojulo.
26Li mal̥egenamu, ucucaalumuu min unaak uhoofoolaal, ololaal bahaasaale mal̥egenamu ubanaal, let baj kasila káami li kuyili kúfulen uhoofoolawu. 27Wahawu wasaŋomuu, wo wommuu kakob li ekole ló batiibabu bata Ateemit li sambunasu sásufaasu sammuu li sileemen kulatoolaaku koola. 28An ahuusulumuu eluwaayi, fan kumukool babajut káyiyen, ló banokoole loon bukan kúl̥uba mantee foof kúhaaji koone mal̥egen latilentilen10:28 Dótelonom 17:6; 19:15. 29Jifan jiyinoo min jijuk buu kama katek kata an abese Añiilawu ata Ateemit kóomi li kúsengi eeno; an ákaanumaatiye húsimahu hata húfaalumahu han kuŋalemuu min kúgiilen, ban li agel Buyinumabu basenemuu kájiyaku kata Ateemit. 30Li mal̥egenamu, luhaasaale anawu aanumuu:
«Bulukenabu ínje ikil bo,
ínje ilaañenemuu an wahawu wan akaanumuu.»
Ban li alaañen aan:
«Amaaŋenawu fan atiib
bukanabuku koola.»
31Kóyilenikoyileni ŋáa’ an balowe li kuŋen kata Ateemit aloŋumuu.
32Jiwayil̥o wahawu wabaj nomuu li kunakaku kútinaalaku nan jibilumuu li mawuŋaamu mata Ateemit. Jiyansaan jibaj no sílaam sáamak li bútaj básengiye ŋáa’. 33Kukee li bukuluul kugeliigel ban li kúcoocikooliil hákil ésukayi feh, kaabuku li kulamben bukanabuku kan kulakomuu kacoocaku loon muñaˈa. 34Sílaamasu sata bukanabuku kan kukul̥umuu silakolako sooluul foof. Ban jonsoon li ésuumansuum ló éehe’ min kubot wahawu wan jibajumuu, mata jihaase joon jibaje hubaj hahaŋe majak, hata boot nanoonan. 35Jakum jikat bo káwooluwaku kan jibajumuu. Fan kúŋaluluul busuuhen báamak. 36Tootook min jihanken min jítuk lit, jiyiliwum jikaan wahawu wan Ateemit afañumuu, min jíbajum tó wahawu wan alobumuu kasen. 37Li mal̥egenamu, Bakiicelabu bonsoon:
«Saŋowe jatit bale, ban let fiyo maayeet,
tówum anawu ammuu li abil abilum.
Let fiyo abilum.»
38Ateemit li aan:
«Anawu úmbaam acolumuu,
fan áloŋum li káyinen,
bale añakumuu alaañ búsol,
let ibaj ésuumansuum li akila.»
39Bale alolaal uletaal ló li bukanabuku kañakemuu kulaañ búsol min kújim, bale alolaal oomaalumuu bukanabuku káyinenumuu, ban lufakaale.
11Bukittenoolum bata bukan kabaje káyinen
1Káyinen ko kommuu káwoolu kaanaku lubaje wahawu wan úkangummuu oon fan ubaj wo. Ko kommuu káhiis kaanaku wahawu wájukeliitimuu ubabbaj li mal̥egen. 2Káyinen kújimuu bukanabuku kata naanaŋ li kubaj buloŋ básuume Ateemit.
3Káyinen kújimuu li únaanumaal kaanaku adunaayi li Hulimahu hata Ateemit ejuul̥umi, min lako wahawu wajukeyimuu li wah wájukoliiti úkaanumi.
4Káyinen kújimuu Abel li akaan Ateemit kasila kahaŋe majak kata Kayeŋ. Káyinenaku unku kújimuu Ateemit li ajokool an acole, mata Ateemit humumool layayyab usuuhenawu wan asenoolumuu. Káyinenaku unku kújimuu Abel li aloŋ li álobul, maayeet min aketumuu.
5Káyinen kújimuu Enok li ájowetumi boot li emitayi, jakum bil ahaas mata eket. An alaañenut ajukool mata Ateemit laŋalooŋa’ boot boola. Li mal̥egenamu, Bakiicelabu bonsoon Enok lásunsuum Ateemit tówum ájowetumi boot li emitayi11:5 Húkitumahu 5:18-24. 6An ayilaat ásuum Ateemit okila babajut káyinen. Li mal̥egenamu, an afañumuu min aloh Ateemit, laate áyinen kaanaku Ateemit lababbaj, ban li ahaas aan lasuuhenesuuhen bukanabuku kammuu li huŋesahu hoola.
7Káyinen kújimuu Nówe li ajanten kulimaku kan Ateemit aloboolumuu ákibben mata wahawu wajukolutimuu. Li akaan to buyinumool li kulimaku kan Ateemit aloboolumuu, min akaan busaana báamak dán áfakenummuu butoŋabu boola foof bo feh. Muñowu láhiisummuu kaanaku adunaayi ekajenkajen, ban Ateemit li ajokool an acole humum hata káyinenaku koola.
8Káyinen kújimuu Abulaham li átuul nan Ateemit ahooñoolumuu boot áfu’ li ésukayi yoola, min ajow boot li etaamayi yan ammuu li asenool akil. Abulaham li ajow okila bahaasut bay lajeˈe boot. 9Káyinen kújimuu Abulaham li aloŋ loon ajawoola li etaamayi yan Ateemit alobumuu kasenool. Li akin li káfooyum li Isaak li Sakob ló, kan Ateemit alobumuu kasen wahawu wanolawu. 10Abulaham kakob lalakowe ésukayi yabajumuu kuteef kuleeteema kalite malit, yan Ateemit humumool áami agangaawu li ateefaawu ata yo.
11Káyinen kújimuu Saala li ayili abaj añiil, maayeet min ahallenumuu, mata lajoojok kaanaku Ateemit alobumuu kasenool añiil, aanumuu fan akaan wah, fan akaan wo. 12Mó mújimuu, an ano ammuu Abulaham, okila bahallene ajow boot aket, abukumuu bukan kameeŋe loon bawuutabu bammuu li emitayi, kan an ayilaat acob loon mul̥uyisamu mammuu bata katantaku kata halahu.
13Li káyinenaku bukanabuku umbuku feh kúketummuu buko bayabut wahawu wajakaawu wan Ateemit alobumuu kasen, bale kuŋandeŋŋanden wó lóyi min kusaaf wo bo. Kuhahhaas koon buko kujawoola koom li kuñaahoola li etaamaye. 14Bukanabuku kalobemuu loon muñaˈa, kúhihhiis set kaanaku huŋes etaam yaani yooliil kóomi li ho. 15Kuyinooleenumuu mata etaamayi ban kúfulumulomuu, kuyiloweene kulaañ boot bo. 16Li mal̥egenamu, muñeˈe etaam yahaŋe majak kúsiibowe li yo, yo yommuu yata li emitayi. Wahawu unwu újimuu Ateemit asuuwut min kuhooñool Ateemit ooliil, mata lakankaan ésuk akat to boot li buko.
17Káyinen kújimuu Abulaham li aŋa’ Isaak boot asila, nan Ateemit ayooboolumuu min ajuk. Mal̥egen Abulaham li alako li asila añoolool anolawu Isaak, imban Ateemit lalobeenoolob kaanaku fan asenool wah.18Ateemit lansaan Abulaham: «Li Isaak lóotummuu ubaj bubukoolumabu ban ilobumuu kaseni11:18 Húkitumahu 21:12; 22:1-14.» 19Bale Abulaham lansaan li buyinumool Ateemit layilo ayitenumul Isaak li eketayi. Wahawu unwu újimuu Ateemit li alaañenool añoolool, min nokoo loon li eketayi layitowumulo.
20Káyinen kújimuu Isaak li ásooniyen Sakob buko li Esáyii boot mata wahawu wammuu li ubil ubaj.
21Káyinen kújimuu Sakob li alehen eket, li ásooniyen anoowan li bañiilabu bata Suseef. Li ál̥it ban hunukahu hoola húbanummuu min amanen Ateemit.
22Káyinen kújimuu Suseef li alako li aket, li alob kaanaku kata Isilayeel fan kubil kúfu’ li etaamayi yata Ejíf, ban li alob foof buu kommuu li kubil kukaan bujoyiseelabu boola.
23Káyinen kújimuu Móyiis li abuki, sibukoolaasu soola li siŋalool siyog jow baj kul̥eeñ kúhaaji. Kujuujuk kaanaku lakankaan añiil ajake, mó lí múji kúkoliwut bahuusul wahawu wan áyiiyawu alobumuu.
24Káyinen kújimuu nan Móyiis ajeˈe ankumuu, li ahoy min aani añiil laam ata ásungutaawu ata áyiiyawu ata Ejíf. 25Li ahaŋ mafañ min kúcoocikoolool li bukanabuku kata Ateemit, min akat bo buloŋabu básuumaabu bata kahoofoo baatutumuu bufiyo. 26Li ajok li buyinumool kaanaku, kubesoolumuu loon kubesumuu Kilisita, láalu hubaj hahaŋe maluuk hubajahu feh hata etaamayi yata Ejíf, mata laŋaŋŋa’ sítiijool feh akaan li busuuhenabu ban Ateemit ammuu li abil asenool.
27Káyinen kújimuu Móyiis li áfu’ li etaamayi yata Ejíf, bákoliwut etindihuuñayi yata áyiiyawu. Li átuk lit loon eenimuu lajuujuk Ateemit ájukeliitimuu. 28Káyinen kújimuu li akaan kagaanaku kata Faakayi, ban li alob min kuŋa’ húsim kúki’ li wámbiilawu wata siluufasu, jakum bil amalakaawu ata eketayi amuk bañiilabu báyinaabu bútinaalabu bata kata Isilayeel.
29Káyinen kújimuu kata Isilayeel li kújowum li koot kulimb Halahu Hájunkaahu loon eenimuu li etaam yasaye.
30Káyinen kújimuu huteefahu hata ésukayi yata Séliko li hulo, kata Isilayeel buko baŋoloole ho jow baj kunak koono hutok li kúl̥uba. 31Káyinen kújimuu Lahab, anaake áfulomuu li aletalet, aketoolut li bukanabuku kátuulutumuu Ateemit, mata layayyab li kásuumaay bukanabuku kajowumuu kujukul etaamayi.
32Waa leete ilaañen ilob? Let ibaj taŋ min ilob mata Sedeyoŋ, mata Balak, mata Samusoŋ, mata Sefute, mata Dayit, mata Samiyeel, li foof mata kufulofetaku. 33Káyinen kújimuu bukanabuku umbuku li kuheek kúyii kameeŋe, li kukaan wah wacole, ban li kubaj wahawu wan Ateemit alobumuu kasen. Li kubab utum wata síŋaŋ, 34li kuhok sambun sabaje sembe, li kufak li eket yata síkundu. Kúgootoyengooto bale li kubil kulako bukan kata sembe. Li kulako kúl̥ank li hutiik, ban li kuyintoo kutiika káami ejawoola booliil. 35Li kulaañen kanaale kukee bukaniil kaketeene kayitowumulo li eketayi.
Kukee li kúcoocikooliil kujow kuket, min kuhoy min an afakeniil mantee li kubaj kayitowul li eketayi kahaŋe majak. 36Kukee li kunaak kujakakaayiil ban li kutekiil kukaluwaas, kaabuku li kujenkiil ban li kukul̥iil. 37Kukee li kutekiil kuyitik kumuk, kaabuku li kufaleniil li tut, mantee foof li kumukumiil síkundu. Kukee li kunaak kuñaahoo bo muñaˈa makaanowe ubaŋ wata kúgalalaan mantee foof wata sijaameen. Li kulako kusukateen, li kúlaameniil ban li kúcoocikooliil. 38Adunaayi etookut min ebaj bukan loon umbuku. Li kunaak kuñaahoo bo muñaˈa li uyiinaayawu, li kuyuuyaku. Li kunaak kujow kulako li uwuŋ li uwokaay wata li etaam.
39Bukanabuku umbuku feh kaanomuu bukittenoolum bajake humum hata káyinenaku kooliil, kuyabut wahawu wan Ateemit alobumuu kasen. 40Li mal̥egenamu, Ateemit layinooyinoo mata wah wahaŋe majak akat to boot li alolaal, jakum bil kulako bukan káliiŋe jak alolaal baletaal to.
12Uŋalaal sítiijolaal feh ukaanaal li Yéesu
1Alolaal humumolaal foof, emmuu lubajaale bukan kameeŋe ŋáa’ káguutolaal ban li kóomi bukittenoolum humum hata káyinenaku kooliil, kama lootaale uhoyaal búteb banooban bayilo búhilolaal újowumaal, háŋum kahoofoolaku kahulutumuu li kugolenolaal, min uhankenaal min uteyaal eteyayi yan koonolaamuu uteyaal. 2Uŋalaal sítiijolaal feh ukaanaal li Yéesu, ájimuu li ubajaal káyinen ban li ajow li ko boot to. Lakaakat bo ésuumansuumayi yan áatimuu abaj, min aan éehe’ min aket li ekuluwaayi bajukelut li ñisuuwañu ñáamimuu li eket loon inyu. Muñeˈe okila ummu min abahe kaŋen kúli efenjeŋayi yata jáyiiyaju jata Ateemit.
3Jiyinoo sílaamasu san Yéesu ámuñumuu li kuŋen kata kuhoofoolaabuku, jakum bil jiyok min jíyeko. 4Li bútajabu ban jommuu li bo li kahoofoolaku, jitajolut jijow jiyok jiket. 5Ban jimojemmojen kulimaku kata Ateemit alobuulumuu min awankulenuul loon bañoolool:
«Añoolom, jakum ubes kacolen
kan Amaaŋenawu acoleni,
jakum awatateni, li úyeko.
6Mata Amaaŋenawu lacolenecolen an an ábooliye,
Li atek an an ajoke loon añoolool.»
7Jímuñ sílaamasu san Ateemit akaanuulumuu boot kacolenuul. Ateemit lajokuujok loon bañoolool. Li mal̥egenamu, añiil ayi atuubawool ácoleneliit? 8Ateemit acolenutuulumuu loon acolenemuu bañiil baabu feh, kama jilet bañiil bata mal̥egen, bale bañiil babuki tíyaŋ joom. 9Situubawolaal sabukolaalumuu, sinaanaak sicolenolaal ban li unaak útuulaaliil, háŋum Ateemit Atuubawolaal ata haatiya. Lootaale kama uhaŋaal mátuulaalool min ubajaal buloŋ. 10Li mal̥egenamu, situubawolaal unsu sinaanaak sicolenolaal hin fiyo jatit bale, loon kuyinoomuu li koon jaajak, bale Ateemit okila lacolenewolaacolen boot li majakaamu moololaal, bájum li akaanolaal ulakowaal bukan kanabe loon okila. 11Nan ommuu li ulakowaali kacolen, no unnu fan kaanolaal buyina, bale let nokoololaal loon ésuumansuum, bale fiyomuu, bukanabuku kan kucolenumuu loon muñaˈa, fan kujuk koon majakaamu mata kacolenaku unku, mo mommuu kásuumaay li buloŋ bacole.
Kasen kulim li kasaaboo
12Jíl̥aalul kuŋenaku kooluul kayokumuu, ban li jiliten kújuulaku kooluul kateelenemuu. 13Jikaan útin wacole boot li kootaku kooluul, jakum bil anawu akajumuu ahaŋ makaj, bale min alako jak.
14Jiŋes min jibaj kásuumaay li bukanabuku feh, ban li jiloŋ buloŋ banabe. Jikaanut momuu, anoowan li bukuluul let ajuk Amaaŋenawu. 15Jijuke to jakum bil an li bukuluul áfu’ li kájiyaku kata Ateemit. Jijuke to jakum bil an li bukuluul anokoo loon anuunuken átaliye, al̥iilulo li bukuluul min asik huwoogahu hooluul. 16Jíkaanum, jakum baj an li bukuluul áfulowe li aletalet mantee foof an ákaanumut wahawu wáñeyimuu wata Ateemit, loon Esáyii an hutiñ ñano bale hújimuu li aŋa’ huhaanaahu hoola hata añiil átinaa anoomen. 17Jihaase joon nan jeˈe fiyomuu, Esáyii li afañ min Atuubawool ásooniyenool, bale abajut kásooniyenaku. Abajut bútin baate bújiwool li ayili áfulen wahawu wan akaanumuu, maayeet min aŋesumuu kásooniyenaku li muhuu ló.
18Li mal̥egenamu, bukuluul inti wah wan an ayilo ago’ jilohe, inti sambun sátife, inti emooc, inti foof élim, inti búlus, 19inti kal̥ok kata kasiin, inti foof kajiil kata hulim. Nan kata Isilayeel kujamumuu kajiilaku unku kata hulimahu, li kuyaakoo Ateemit jakum bil alaañen alobiil hulim hakee afamen to. 20Li mal̥egenamu, kata Isilayeel kuyilaat kúmuñ hulimahu unhe: «Anoowan ammuu li ago’ huyuuyahu maayeet énuukuleŋ, fan kutekool kuyitik kumuk12:20 Húwuyahu 19:12-13.» 21Wahawu wan kujukumuu li úkoyileni gay Móyiis li aan: «Líkolikoli gay li inaak iteelen12:21 Dótelonom 9:19.»
22Bale bukuluul jijowujow jikooj huyuuyahu hata Siyoŋ, li ésukayi yata Ateemit aloŋumuu. Yo yommuu Yeelusalem yammuu li emitayi, dán kumalaka kameeŋe mameeŋ kubaje huwoog hata kagaan. 23Bukuluul jijowujow jikooj foof huwoogahu hata bañiilabu bátinaalabu, ban ujawawu wooliil ukiicimuu li emitayi. Jikokkooj Ateemit ammuu atiibaawu ata bukanabuku feh li ata uyinumawu wata kacolumuu, kajeˈe kukaanumuu bukan kúliiŋe. 24Bukuluul jijowujow jikooj Yéesu ammuu li tutoo húfaalumahu huwunkulahu han Ateemit ajokumuu li alolaal. Húsimahu hoola háyuwimuu huhaŋe malob jak hata Abel.
25Jijuke to, jakum jihoy bajanten ammuu li elob li bukuluul. Li mal̥egenamu, bukanabuku kahoyumuu bajanten anawu anaake alobiilumuu akat to nan kulakomuu li etaam, kufakut li katekaku, háŋum alolaal. Ubetaalumuu búsol anawu álobumulemuu li alolaal li emitayi, let ufakaal foof li katekaku. 26Naanaŋ, hulimahu hata anawu ummu hukankaan no etaamayi feh élilliŋoo, bale muñeˈe wahawu unwe lalobe kakaan: «Fan ilaañen ílilliŋen etaamayi, ban inti yo bale yo, emitayi foof12:26 Aase 2:6.» 27Kulimaku unke «Fan ilaañen» kúhihhiis kaanaku wahawu wáwuwenimuu fan úlilliŋeni ban fan ubil újim, min wahawu wayilaatumuu úlilliŋeni bale usaŋo to.
28Emmuu jáyiiyaju jan ubajaalumuu jiyilaat jílilliŋoo, kama útukaal kájiyaku unku lit. Li kájiyaku unku lommuu ukaanaal boot li Ateemit bulok básuumool, li kaluuken ban li ekole ló. 29Li mal̥egenamu, Ateemit oololaal sambun saleemene laam.
13Buu an ammuu li akaan min ásuum Ateemit
1Húbooliwoo hata batuyaaya hoote hulako li bukuluul. 2Jakum jimojen kayab bukan booluul. Li mal̥egenamu, kukee li bukuluul kakaan momuu, kuyayyab booliil emalaka buko bahaasut. 3Jinaak jiwayil̥o bukanabuku kammuu li hukul̥, loon eenimuu bukuluul humumuul foof, kukul̥ooluukul̥oo li buko. Jiwayil̥o bukanabuku kan kommuu li kálaamen, loon eenimuu bukuluul foof jumbuku li sílaam li siniiluul loon buko.
4Anoowan laate aluuken búyabo. Bukan kayabowe, anoowan li buko laate átij li afaalool. Ateemit fan atiib bukanabuku káfulowe bomuu muñaˈa, li kahintowemuu li bukan kan kuyabowut.
5Jakum efañ sídalam elako li baloŋelabu booluul. Jiluuken wahawu wan jibajumuu, mata Ateemit laane: «Kaan min kaane, let ibeti búsol, let ikati bo13:5 Dótelonom 31:6, 8; Sósuwe 1:5.» 6Wahawu unwu újimuu luyilo ulobaal li káwoolu ló oonaal:
«Amaaŋenawu, okila abilumuu alambenom,
let íkoli wahoowah.
Waa ál̥ahukowan ayilo akaanom?13:6 Ukijenawu 118:6»
7Jiwayil̥o kunahaanaku kooluul kata no, kalobuulumuu hulimahu hata Ateemit. Jiwayil̥o buu kuloŋumuu eeno li buu kuketumuu eeno, min jinab li káyinenaku kooliil. 8Yéesu Kilisita, okila anolawu huken, síyaat ban boot nanoonan. 9Jakum jikat baliikene banooban babilumulo tíyaŋ, min bújimenuul. Jaajak min kájiyaku kata Ateemit kuliten buyinumabu booluul, bale let uŋoon wata mata mutiñaay, wabajutumuu jáliŋ yanooyan boot li bukanabuku kanabemuu li wo.
10Elámbaayi yalokemuu li kayuntaku káñeyimuu kata kusuwifaku, kubajut kakaañen min kutiñ wahawu wasilayimuu li husilaahu. 11Alámbaawu áamakawu fan aŋa’ húsim hata sínuukuleŋ ájowetum dán haŋumuu máñeyi li kayuntaku boot kabonket uhoofoolawu, bale sínuukuleŋasu san kusilamuu, so li kuŋa’ so kujow kúsu’ tíyaŋ ésukayi13:11 Lebetik 16:27. 12Wahawu unwu újimuu, Yéesu foof li aket tíyaŋ ésukayi, bájum li aŋa’ húsimahu hoola humum ho min akaan bukanabuku kulako bukan kanabe. 13Lootaale kama úfulaal ujaˈaal ufamaal li okila tíyaŋ ésukayi, min utebaal ñisuuwañu ñoola ugalowaal. 14Mata ubajutaal li etaamaye bukin bata kale, bale bukinabu bammuu li ebil luŋesaale li bo. 15Ujówumaal li Yéesu Kilisita min unaak ukaanaal nanoonan Ateemit kasila kata ukijen wata kasalool, yo yommuu ukijen wáfulumulo li utumolaal min ulobaal mata kajawaku koola. 16Jakum jimojen kakaan majake, li kalambenoo, mata kasila loon unku kúsuumumuu Ateemit.
17Jítuul kunahaanaku kooluul, ban koonuulumuu jikaan wah, li jikaan wo loon kulobuulumuu. Li mal̥egenamu, buko kommuu li kafooyuul, mata Ateemit fan abil agel̥l̥eniil mooluul. Jikaan manooman mantee li kuyili kukaan bulokabu booliil li ésuumansuum ló, bale inti li jíl̥okoo ló, mata kukaan momuu let lambenuul maayeet.
18Jinaak jil̥aw boot li áloli. Alóli jíwooluwe kaanaku jibabbaj buyinum basete, mata jifañe min jiloŋ buloŋ bajake li wahoowah feh. 19Injé ummu li kayaakuul min jil̥aw, mantee Ateemit li álaañenulom li mahile boot booluul.
Kal̥aw
20Ateemit ata kásuumaay, layitenuuyitenul Amaaŋenawu hata boot nanoonan. 21Ateemit ajow akaanuul min jiyili jikaan wahoowah feh wajake, mantee li jikaan loon afañumuu. Ajow ájowum li Yéesu Kilisita akilimuu máyiineniyamu boot nanoonan, min akaan li ololaal wahawu wásuumoolumuu. Aameen!
22Kutuyom, ínje ummu li kal̥awuul min jibeben beb min jijanten kulimaku unke kammuu kata kawankulen. Ban fimaa kulim katoge likiiculuul. 23Jihaas kaanaku atuyolaal Tímote kukatenookaten. Alíiŋulaalimuu, fan ibil ijukuul li akila ló.
24Jisaafom kunahaanaku kooluul feh, li bukanabuku feh kata Ateemit. Kutuyolaal kammuu li etaamayi yata Itali kusaafuluul.
25Kájiyaku kata Ateemit kujow kulako li bukuluul foofuul feh.