Bakaanelabu bata Kufootalaku
Wahawu wáamimuu li eleetalayi
Elíibalayi inye yata Bakaanelabu bata kufootalaku, yo yommuu éliibal él̥ubut yan Lík akiice boot li abukewool Téwofiil. Lík okila humumool abuntena laam, bale lanaanaak anab li Fool kujow kawaale Hulimahu Hásuumaahu. Li Hulimahu Hásuumaahu hata Yéesu Kilisita han Lík akiicumuu, lakittenkitten ló wahawu feh wan Yéesu akaanumuu, li wan áhiisumuu kábilum li húkitumahu boot yok li hunakahu nan Ateemit ájowetumoolumuu boot li emitayi (Bakaanelabu 1:1-2). Li éliibalayi yata Bakaanelabu, Lík lalollob mata bulokabu ban kúgoomaku kukaanumuu li buu kújowetummuu Hulimahu Hásuumaahu boot tanootan li etaamayi. An layilo ajuk bulokabu bata Yéesu li Hulimahu Hásuumaahu han Lík akiicumuu, li bulokabu foof bata Buyinumabu Banabaabu li éliibalayi yata Bakaanelabu bata kufootalaku.
Li éliibalayi yata Bakaanelabu, éliibalayi yalobumuu mata Húfaalumahu Huwunkulahu elollob ego tanootan feh. Li etaamayi yata Isilayeel, kúgoomaku kata Yéesu kulollob Hulimahu Hásuumaahu kusuwifaku, li kulob ho li sísukasu sáamakasu sata ewaasenaayi, li kulob ho bukanabuku kájallomuu kata Gilees, li kulob ho foof anawu áfulumulomuu li etaamayi yata Ecofi (8:26-39). Li kulob ho foof boot yok li ésukayi yata Lom yammuu ésuk yáamak yakilumuu etaamayi yata haalaabahu unhu feh. Hulimahu Hásuumaahu huwaaleyiwaale káyine li kaale, li huwaaleyi li kukul̥aku, li kutiibaku, li simalisaasu li waayeenawu wata ésukayi. Tanootan tan Hulimahu Hásuumaahu huwaaleyi, fan baj bukan kammuu li kúyinen li ho, bale kukee let kúyinen li ho. Bukanabuku káyinenutumuu li Hulimahu Hásuumaahu kunaanaak kuyoken ñameeŋe kanaake kuwaale homuu.
Li éliibalayi yata Bakaanelabu, bukan kameeŋe kunaanaak kuwataten kufootalaku, ban kufootalaku kunaanaak kulobiil wah wameeŋe min kútuk lit li káyinaku kooliil. Kufootalaku kulakomuu elob li kusuwifaku, li kúhiis kaanaku wahawu wan kufulofetaku kulobumuu li akila úbajummuu, min lako akila ammuu Kilisita. Li koon ewaasenaayi, Ateemit an kuŋesemuu li akila hunakoohunak ban kujukolutool boot muñeˈe, okila buko kuwaaleyemuu li buko. Li koon bukanabuku kásomutumuu, Ateemit layilo afakeniil ban li áfuleniil li kuŋen kata Sayitaane.
Wahawu wáamakawu wan kulobumuu mata wo set li éliibalayi yata Bakaanelabu, wo wommuu unwe: Boot min an alako akelecen, mantee laate átuul siluwaasu sata kusuwifaku? No bútinaalabu, kufootalaku kubajembaj kayinoolaku unku. Lakolako Buyinumabu Banabaabu bulobiilob set kaanaku Hulimahu Hásuumaahu hata adunaayi feh. Nan kufootalaku kuyoobumuu min kujuk mata wahawu unwu, li kujok kaanaku bukanabuku káyinenumuu li Yéesu ban kulet kusuwif, let kutuuŋiil kutey búkut. Tookut min kútuul siluwaasu feh sata kusuwifaku. Bulokabu bájimuu Ateemit li ahooñ Fool bo bommuu umbe: laate awaale Hulimahu Hásuumaahu bukanabuku kaletumuu kusuwif. Eleetalayi inye elollob mata kañaahoolaku kúhaajutaku kata Fool, kan ajowumuu li ayiten ejangu li etaamayi yata Aasi li etaamayi yata Gilees.
11Téwofiil, lisaafi. Likiiculikiic min ilobi mata Yéesu, li éliibalayi yúmbaam yátinaalayi. Lilobilob íkibben mata wahawu feh wan Yéesu akaanumuu, li wan aliikenumuu bukanabuku yan no li húkitumahu, 2boot yok hunakahu nan Ateemit akaanoolumuu ajow boot li emitayi. Yéesu lal̥ul̥l̥us bukan kulako kufootal átowum ajow boot li emitayi. Ban lalobiilob no wahawu feh wan kommuu li kukaan akila bajeˈe. Wahawu wan Yéesu aaniilumuu kukaan, li sembe sata Buyinumabu Banabaabu lálobum wó. 3Nan Yéesu aketumuu aban, li áfu’ Kufootalaku kunak koono kúyii kúl̥uba. Láfuliifu’ min áhiisiil ñameeŋe kaanaku li mal̥egenamu akila ummu li buloŋ, ban li alobiil mata Jáyiiyaju jata Ateemit.
Yéesu li alob kasen Kufootalaku Buyinumabu Banabaabu
4Li líiŋ hunak hakee, Yéesu li alako hutiñ li Kufootalaku, li aaniil:
— Jakum jíloyi ésukayi yata Yeelusalem. Bale jikob wahawu wan Atuubaawu alobumuu kasen, kájiyaku kan ilobuulumuu mata ko. 5Mata Saŋ Batiis li mal lábatiisewume bukanabuku. Bale taate kunak, Ateemit fan ábatiisewuul li Buyinumabu Banabaabu.
Yéesu li ajow boot li emitayi
6Muñeˈe nan Kufootalaku kuwoog tomuu li Yéesu, li kugel̥l̥enool koonool:
— Amaaŋen, muñeˈe lóomimuu li uyiten jáyiiyaju jata Isilayeel?
7Yéesu li aaniil:
— Bukuluul utumuul ulet bo mata min jihaas nan taŋayi li kunakaku kommuu li kúliiŋ, mata Atuubaawu acob ko li húnongum hoola. 8Bale fan jibaj sembe nan Buyinumabu Banabaabu bommuu li búwalowul bubil bulako li bukuluul. No unnu, fan jilako bukan kalobe múmbaam ésukayi. Fan jilob múmbaam li ésukayi yata Yeelusalem, li etaamayi feh yata Súde li yata Samali, boot yok ban etaamayi ébanummuu.
9Nan Yéesu alobumuu kulimaku unku aban, Ateemit li aŋalool ájowetum boot li emitayi hákil Kufootalaku. Muñeˈe kafaal li kúfibool hákiliil.
10Nan Kufootalaku kulakomuu kajukelaku li emitayi ban Yéesu alakomuu ejowayi, kánayine kúl̥uba kakaanowe wañ wahiite li kuyaan kúfululiil tó. 11Kánayinaabuku kúl̥ubaaku li kooniil:
— Kánayinaabuke káfummulomuu Gálile, kama wáa újiye li joono taatu li kal̥uyo haatiya emitayi? Yéesu ummu, an Ateemit aŋa’muu li bukuluul ájowetum boot li emitayi, fan abil álaañul foof manolamu loon jijukoolumuu li ajow boot ló.
Kufootalaku kata Yéesu
12Muñeˈe Kufootalaku li kúlaañum tin huyuuyahu hata unuunukenawu wan koonemuu Olíibiye boot Yeelusalem. Huyuuyahu unhu húloyiwut Yeelusalem. Tan hulakomuu boot Yeelusalem iyilo baj ekilomeet1:12 Ekilomeet ebaje simeetal soono énjunne. 13Nan kúliiŋumuu Yeelusalem, li kuŋito kujow kulako li káfitaku dán kuwoogemuu. Káfitaku unku haatiya eluuf kulakowe. Kalako tomuu buko kommuu umbuke: Fiyeel, Saŋ, Saak li Andele, Fílib li Toma, Baatilime li Máciya, Saak an Alife abukumuu, Simoŋ alakomuu li hujojahu haaneyimuu Selot li Súd ata Saak. 14Buko feh kunaanaak kujamoo min kuwoog boot kal̥aw, famen to kanaale kukee. Li kanaalaabuku umbuku Mali ammuu jaaw ata Yéesu to lalakowe, li kutuyaku foof kata Yéesu.
Makiyaas li atowo ébahumayi yata Sudaas
15Li kunakaku unkumaa, bukanabuku káyinenumuu li Yéesu li kuwoog. Kalako tomuu kuyilo kúliiŋ téemeel li áyii. Muñeˈe Fiyeel li ayito li tutiil min aaniil:
16— Kutuyom, wahawu wan Buyinumabu Banabaabu bulobumuu li Bakiicelabu búkibben, ufinfin min wóotiye ubaj. Buyinumabu Banabaabu búlobunlobum li butumabu bata Dayit mata Sudaas búkibben, áyabulumuu kayooŋaku kata bukanabuku kajokumuu Yéesu. 17Sudaas li huwoogahu hoololaal lalakoweene. Ban Ateemit laseneenoosen bulokabu banolabu li boololaal.
( 18Sudaas lakankaan majakut min kucaamool. Nan kucaamoolumuu, li aŋa’ sídalamasu min anoom eŋam. Li eŋamayi inyu Sudaas aŋa’muu kaneew min akokoo. Ehuluŋayi yoola li élowumul ló elo eya húkowahu hata yo, min halahu húweelo min múyokolamu moola múfulul muyiisoo li etaam. 19Bukanabuku feh kakinumuu Yeelusalem li kujam wahawu wabajumuu Sudaas. Mó lí múji li kukaan eŋamayi inyu kajaw li elobayi yooliil. Kajawaku kata yo kooneyi «Hakeludama». Yo yommuu «eŋam yata húsim».)
20Fiyeel li alaañen aaniil:
— Imban, wahawu unwu ukiicimuu li éliibalayi yata ukijenawu:
«Eluufayi yoola fan ekati bo.
An let akin dó1:20 Ukijenawu 69:26.»
Li laañen kiic foof kaanaku:
«Akee aŋa’ bulokabu boola1:20 Ukijenawu 109:8.»
21-22«Muñeˈe kama ul̥usaal akee li kánayinaabuku umbuku min abil afamenolaal. Anáyinaawu ummu laate alako an amaate kayitowulaku kata Amaaŋenawu Yéesu li eketayi. Laate foof alako an anabe li alolaal nan Amaaŋenawu Yéesu anaake añaahoomuu tanootan li alolaal ló; kítum hunakahu nan Saŋ ábatiisemuu Yéesu boot yok hunakahu nan Ateemit aŋaloolumuu li alolaal ájowetum boot li emitayi.»
23Nan Fiyeel alobumuu ajow aban, kalako tomuu li kusen ujaw wata kánayine kúl̥uba. Aahu kajawool Suseef an koonemuu Balisabaas, kajawool kaaku kooneyi Súsutiis. Al̥úbutawu kajawool Makiyaas. 24Nan kusenumuu ujawawu kuban, buko foofiil feh li kul̥aw loon muñeˈe: «Amaaŋen, awu luhaase wahawu wammuu li buyinumabu bata anoowan feh. Uhíisoli ayi li umbuke kúl̥uba lul̥usumuu, 25bánum li aŋa’ ébahumayi yata Sudaas, li bulokabu ban usenoolumuu bata Kufootalaku, ban akat tomuu min ajow ban emmuu boola.» 26Nan kul̥awumuu kuban, li kuñak kútuken kuyiliwum kuhaas ayi Ateemit al̥usumuu. Muñeˈe hútukenahu li hulo li Makiyaas, min kuŋalool kufamen to li Kufootalaku kuŋen li ano.
2Buyinumabu Banabaabu li bubil bulako li káyinenumuu li Yéesu
1Nan hunakahu hata kagaanaku kaaneyimuu Fantokot húliiŋumuu, bukanabuku káyinenumuu li Yéesu li kuwoog foofiil feh tin tano. 2Li kulako to, kál̥iil li kuyaan kúfulumul li emitayi. Kál̥iilaku unku kunokoonokoo loon kál̥iil kata búlus báamak bátekulo. Li kubil kumeeŋen eluufayi dán káyinenumuu li Yéesu kubahumuu. 3Muñeˈe kalakomuu li eluufayi li kujuk wah wanokoole loon kúlelluf kata sambun. Kúlellufaku unku li kugaboo, hanoohan li hujow hulo li an li bukanabuku kalakomuu li eluufayi. 4Nan kúlellufaku unku kata sambunasu kubilumuu kulo li buko, foofiil feh li kuyab Buyinumabu Banabaabu. Muñeˈe li kulob silob sakee, anoowan loon Buyinumabu Banabaabu bukaanimuu min ulob.
5Muñeˈe li baj YeelusalemKusuwif kánayine kata káyinen. Kánayinaabuku umbuku li sísukasu feh sata adunaayi kúfulumulo. 6Nan kujamumuu kál̥iilaku unku, búsukabu li buwoog. Muñeˈe li kusego ŋáa’, mata anoowan li buko lajanjam bukanabuku káyinenumuu li kulob li elobayi yoola. 7Nan búsukabu busegomuu ŋáa’ loon muñowu, bukanabuku li kunaak kugel̥l̥en koon:
— Kama kánayinaabuku umbuku kalobemuu, inti kele buko feh bukan kata Gálile? 8Buu nokoole anoowan li alolaal li ajamiil li kulob li elobayi yoola, yan abukimuu li yo? 9Baje li alolaal bukan káfulumulo li etaamayi yata Faat, yata Medi li yata Elaam, yata Mesofotami, yata Súde li yata Kafados, yata Font li yata Aasi. 10Baje káfulumulo foof li etaamayi yata Filiisi li yata Fanfili, yata Ejíf li yata halaabahu hata Libi yakoojumuu Siilen. Babbaj foof kúfulumulomuu Lom. 11Babbaj to bukanabuku kafimmuu min kóomi Kusuwif, li bukanabuku kaŋa’muu bútinabu bata Kusuwifaku. Li baj bukan káfulumulo li etaamayi yata Kilet li yata Aalabi. Bale alolaal foofolaal feh lujamaaliijam li kulob, anoowan li elobayi yoola mata wahawu wáamakawu wan Ateemit akaanumuu.
12Búsukabu feh li busego ŋáa’, ban buhaasut min boote buyinoo to. Muñeˈe bukanabuku li kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama file wahawu unwu waa ufañe ulob?
13Bale kukee li kunaak kujakakaay káyinenumuu li Yéesu min koon:
— Umbuku manooman kúkalikali ŋáa’.
Fiyeel li alob li búsukabu
14Muñeˈe Fiyeel li ayito akila li Kufootalaku kaabuku kuŋen li ano min alob butiya aan:
— Bukuluul jammuu kutuyom Kusuwif, li bukanabuku feh kakinumuu Yeelusalem, joote jihaas wahawu unwe, ban li jijanten jak kulimaku kan emmuu li ilobuul. 15Jakum jiyinoo li joon bukanabuku umbuku kúkalikali, mata alolaal ummuwaal li ewaatuwayi yatoken li ebaalikenayi yata li bújom. 16Bale muñeˈe kulimaku kan afulofetawu Soweel alobumuu, kubaje. Soweel lansaan:
17«Ateemit laane wahawu unwe wommuu li ubaj
li kunakaku kúbanumaku:
fan iŋa’ li Buyinumabu búmbaam
ikaan li bukanabuku feh.
Fan ílobum li kuñooluul káyine,
li kuñooluul kaale.
Injé Ateemit fan íhiis
mal̥egenamu múmbaam
kuñooluul kátit.
Ban siñaakanasu sooluul,
fan síhaasum mal̥egenamu
múmbaam li sísaahut.
18Li kunakaku unku,
fan iŋa’ li Buyinumabu búmbaam,
isen kulokaabuku kúmbaam káyinaaku li kaalaaku.
Fan ílobum li buko.
19Fan ikaan bukanabuku kujuk búhiisenum haatiya emitayi,
li bújaahalenum baabe li etaamayi:
fan baj húsim, li sambun li ufaal wata hakoo.
20Banakabu fan búlim.
Hul̥eeñahu fan hújunk loon húsim,
tówum hunakahu hata Amaaŋenawu húliiŋ.
Hunakahu unhu hata Amaaŋenawu,
hunak háamak, hunak háyiineniye.
21Muñeˈe anoowan ammuu ahooñ kajawaku kata Amaaŋenawu,
fan afak2:17-21 Soweel 3:1-5.»
22Fiyeel li alaañen aaniil:
— Kutuyom kata Isilayeel, jijanten kulimaku unke kan emmuu li ilobuul. Ateemit láhiisuuhiis ayi ammuu Yéesu akinumuu Nasalet. Mata Ateemit li Yéesu lákaanume bújaahalenumabu, li búhiisenum hákiluul. Ban bukuluul humumuul jihaas yo. 23Anáyinaawu ummu ammuu Yéesu, Ateemit lakatookat li kuŋenuul loon anong momuu. Ateemit lafinfin min ahaase ákibben, waa jommuu li jikaan Yéesu. Jiŋalooŋa’ jisen bukan kákaanumut li Ateemit balewool, kumuk li ekuluwa dán kubaaŋoolumuu. 24Bale Ateemit li ayitenumulool li eketayi, min afakenool li sílaam sata eket. Mata li mal̥egenamu eketayi ebajut sembe sanoosan li Yéesu. 25Li mal̥egenamu Dayit lalollob mata Yéesu aan:
«Ikatut kajuk Amaaŋenawu hákilom.
Mata ummu téetiwom, jakum bil iteelen.
26Wahawu unwu újimuu ésuumahukow li yoono li buyinumom.
Ban kulim kata ésuumansuum li kúfulumul li butumom.
Ban muñeˈe, maayeet eniilayi yúmbaam yammuu li eket,
fan eyool̥o li kákangum ló.
27Let ukat yaalom bándoo bata kaketumuu.
Ban let ukatom, ínje jammuu ooli, min ifut li huyaak.
28Lúhiisonhiis útinawu wata buloŋabu.
Fan ukaanom ibaj ésuumansuum yáamak hákili2:25-28 Ukijenawu 16:8-11.»
29Fiyeel li afamen aaniil:
— Kutuyom, lifañe min ilobuul ihant mata atuubawolaal ahaan Dayit. Dayit lakeeket min ahoki. Huyaakahu hoola hunhu taate li alolaal boot yok síyaat. 30Bale Dayit lakankaan afulofet. Lahahhaas kaanaku Ateemit lanunnuu aanool:
«Fan asen jáyiiyaju jammuu joola akee li bubukoolumabu boola, búsolool2:30 Ukijenawu 132:11.»
31«Muñeˈe Dayit lajuujuk ákibben kaanaku Kilisita fan ayitowumul li eketayi. Wahawu unwu újimuu li aan:
“Ateemit let akatool bata kaketumuu,
ban eniilayi yoola let éfal̥ li huyaak2:31 Ukijenawu 16:10.”
32«Mo emmuu, Ateemit layitenuuyitenul li eketayi Yéesu an ilobemuu loo. Ban alolaal foofolaal feh lumaataale kayitowulaku koola li eketayi. 33Ateemit latebenooteben ajow akaan kaŋenool kúli, min asenool Buyinumabu Banabaabu ban alobumuu kasen, min aŋa’ bo akaan li alolaal loon bukuluul humumuul jijukumuu, ban foof li jijam. 34Mata Dayit humumool ajowut boot haatiya emitayi. Bale lansaan:
“Amaaŋenawu Ateemit lansaan Amaaŋenawu úmbaam:
Ubil ubah kaŋenom kúli,
35boot yok nan emmuu ikaani kulatooli úkakul2:34-35 Ukijenawu 110:1.”
36«Muñeˈe bukanabuku feh kata Isilayeel, koote kuhaas li mal̥egen kaanaku: Yéesu an jibaaŋumuu li ekuluwaayi, akila humumool Ateemit akaanumuu alako Amaaŋen li Afakena.»
Bukan koono sínjunne síhaaji li kúyinen li Yéesu
37Nan bukanabuku kujamumuu kulimaku kan Fiyeel alobumuu, li goliil li uyinum ŋáa’. Muñeˈe li kugel̥l̥en Fiyeel li Kufootal kaabuku kooniil:
— Kútuyoli, kama muñowu áloli boot min jikaan buu?
38Fiyeel li aaniil:
— Jibet búsol buloŋabu booluul buhaanabu, min jítiiwo jiŋa’ buloŋ buwunkul. Banumuu, anoowan li bukuluul li ajow kúbatiisewool li kajaw kata Yéesu Kilisita, boot kabonket kata uhoofoolawu wooluul. Jikaan momuu, Ateemit fan asenuul kájiyaku kata Buyinumabu Banabaabu. 39Mata wahawu wan Ateemit alobumuu kasen, wooluul bukuluul li kuñooluul. Wata foof bukanabuku feh kakinumuu lóyi, bukanabuku feh kan Amaaŋenawu Ateemit oololaal ammuu li áhooñul.
40Fiyeel li alaañen alobiil kulim kameeŋe, boot kakaaniil kúyinen li boot kawankuleniil. Li aaniil:
— Jífu’ li bukanabuku kata muñeˈe kajakutumuu, min Ateemit afakenuul.
41Li kúbatiise bukanabuku káyinenumuu hulimahu hata Fiyeel. Hunakahu unhu, bukanabuku kubilumuu kufamen to huwoogahu hata bukanabuku káyinenumuu li Yéesu, kuyilo kúliiŋ sínjunne síhaaji.
Buloŋabu bata káyinenumuu
42Muñeˈe bukanabuku káyinenumuu li kuhanken to li kawoog, min kunaak kujanten kulimaku kan Kufootalaku kunaake kuliikeniilumuu. Li kujooŋoo to min kuloŋ buloŋ bata batuyaay, min kunaak kutiñum dín dáno, li kuhanken foof min kul̥aw Ateemit li mano. 43Ekole li elako li anoowan, mata Kufootalaku kunaanaak kukaan wah wameeŋe wájaahaleniye li búhiisenum bameeŋe. 44Káyinenumuu li Yéesu feh li kubaj kajamoo, ban li kuŋa’ wahawu wan anoowan li buko abaje kukaan tin tano. 45Li kújula sitaamasu sooliil li wahawu wan kubajumuu, ban li kugaben sídalamasu san kubaj tomuu, min kusen anoowan loon afañumuu. 46Li kunaak kujow hunakoohunak kujow kuwoog li kayinoo kano, li Eluufayi yata Ateemit. Li kunaak kutiñ hutiñahu hooli dín dáno li siluufasu sooliil, li ésuumansuum ló, li buyinum bájoobiye. 47Li kunaak kukijen ukijen wata kasal Ateemit. Li kúsuum bukanabuku feh. Amaaŋenawu li anaak afamen hunakoohunak li huwoogahu hooliil, bukanabuku kan afakenumuu.
3Fiyeel buko li Saŋ li kufaken ánayine abobowe
1Li líiŋ hunak hakee, Fiyeel buko li Saŋ li kujow boot kal̥awaku kakaaneyimuu li Eluufayi yata Ateemit, ewaatuwayi éhaajutayi baŋeje, banakabu bakel̥e. 2Muñeˈe li baj ánayine akee abobowe, anaake abah akooj kámbiilaku kata Eluufayi yata Ateemit kan koonemuu «Kámbii Kajake.» Anáyinaawu ummu kábilum nan abukimuu labobowe. Hunakoohunak li kútebul ánayinaawu abobomuu kujow kuwalen tin kámbiilaku, bánum li ayili al̥aw sídalam bukanabuku kanokenemuu li Eluufayi yata Ateemit. 3Nan ánayinaawu abobomuu ajukumuu Fiyeel buko li Saŋ, buko balakowe li kunoken li Eluufayi yata Ateemit, li al̥awiil sídalam. 4Fiyeel buko li Saŋ li kujukelool ban Fiyeel li aanool:
— Ujúkeloli.
5Anáyinaawu li aŋa’ sifintuwool feh akaan li buko. Mata lanaanaak ayinoo li aan fan kusenool wah ukee. 6Muñeˈe Fiyeel li aanool:
— Ibajut ehaaliis, ibajut éwulus iseni. Bale wahawu wan ibajumuu, liseni wo: li kajaw kata Yéesu Kilisita ata Nasalet, uyito ujow!
7Nan Fiyeel alobumuu ánayinaawu abobomuu loon muñaˈa aban, li átukool li kaŋen kúli boot min akaanool ayito. Kootaku kata ánayinaawu abobomuu li kuyaan kulit boot li siwagasu soola ló. 8Anáyinaawu abobomuu li ayaan ayitowul to háak, li átoŋ ajow. Li anab li Fiyeel buko Saŋ kunoken li Eluufayi yata Ateemit, mo lafunfumoolemaa ban li anaak asal Ateemit. 9Esúkayi feh li ejukool akila li ejowayi li kasalaku kata Ateemit. 10Nan ésukayi ejukumuu ánayinaawu, li ehaas yoon akila ammuu ánayinaawu abobomuu, anaake abahumuu tin kámbiilaku kata Eluufayi yata Ateemit kaaneyimuu «Kámbii Kajake» min anaak al̥aw wah. Muñeˈe ekole yáamak li ejokiil, li kasego káamak mata wahawu wabajoolumuu úji.
Fiyeel li alob li ésukayi li Eluufayi yata Ateemit
11Muñeˈe emmuu ánayinaawu aboboweenumuu akatoolut li Fiyeel buko li Saŋ, ésukayi feh li esego, min éteyoolul boot tin kulakomuu li kañumaku kata siyiilasu saaneyimuu «Siyiil sata Salomoŋ.»12Nan Fiyeel ajukumuu loon muñaˈa, li aan ésukayi:
— Kutuyom kata Isilayeel, wáa újiye li jisego mata kafakaku kan ánayinaawu ummu afakumuu? Wáa újiye li jinaak jíjukeloli loon muñaˈa, loon eenimuu li sémbewoli jífakenume ánayinaawu ummu? Mantee foof loon eenimuu mata kátuulaku kan áloli jítuulumuu Ateemit, jíkaanume ánayinaawu ummu ajow? 13Ateemitawu ata Abulaham, Isaak li Sakob, ammuu Ateemitawu ata situubawolaal sihaan, láhihhiis máyiineniyamu mata Yéesu ammuu alokaawu oola. Bukuluul humumuul jibetumuu Yéesu li kuŋen kata kunaahaanaku kata ésukayi, ban li jihoyool hákil Filat afañeenumuu min akatenool. 14Li jihoy Yéesu ammuu an anabe li an acole, min jilob Filat min ákatenuluul an amuke bukan. 15Muñowu jimukumuu anawu akilumuu buloŋabu. Bale Ateemit li ayitenumulool li eketayi, ban alolaal feh lumaataale. 16Muñeˈe bukuluul jijuke ánayinaawu ummu. Jihaasool. Sembaasu sata kajawaku kata Yéesu sifakenoolumuu, mata áloli jíyinenyinen li akila. Káyinenaku unku kan áloli jibajumuu li Yéesu, kó kújimuu ánayinaawu ummu li afak hákiluul feh.
17«Bale muñeˈe, kutuyom, lihaase een káhaasaati kújiwuulumuu li jikaan Yéesu loon jikaanoolumuu, bukuluul li kunahaanaku kooluul. 18Bale Ateemit lalollob ákibben li utum wata kufulofetaku fan álaam. Wahawu unwu lakaanumuu min ubaj. 19Muñeˈe kama jibet búsol baloŋelabu booluul buhaanabu, min jílaañul boot bata Ateemit, bájum li abonket uhoofoolawu wooluul. 20Jikaan momuu, Amaaŋenawu Ateemit fan asenuluul taŋ yata kayool̥o, ban fan aboñuluul Afakenaawu an afimmuu min al̥useene boot li bukuluul, ammuu Yéesu. 21Bale muñeˈe, Yéesu boot min afan alako li emitayi. Fan alako ló boot yok nan Ateemit ammuu alaañen wahawu feh uwunkulo, loon Ateemit humumool alobumuu kábilum nakee, li utum wata kufulofetaku, kammuu bukan kanabe. 22Li mal̥egenamu, Móyiis lansaan:
“Amaaŋenawu Ateemit ooluul fan áboñuluul afulofet loon ínje.
Anawu ummu, fan alako akee li kutuyuul.
Jijanten wahawu feh wan ammuu li alobuul.
23Anoowan li bukuluul aatutumuu ajanten afulofetawu ummu, fan áfunni li ésukayi yata Ateemit, min amuki3:22-23 Dótelonom 18:15, 18-19.”
24«Ban foof kunakaku unke kan oomaamee li ko, kufulofetaku feh, kulollob mata ko kusemmenoo, kítum li Samiyeel boot yok kabilumuu búsolool. 25Kulimaku unke kan Ateemit alobumuu kakaan, lalollob ko boot li bukuluul jammuu bañiilabu bata kufulofetaku. Bukuluul foof jommuu bañiilabu bata húfaalumahu han Ateemit ajokoomuu li situubawuul sihaan, nan ammuu Abulaham:
“Li kuñooli léetummuu ísooniyen utoŋawu feh wata etaamayi3:25 Húkitumahu 22:18; 26:4.”
26«Bukuluul jijandumuu jíji Ateemit li áboñul alokaawu oola Yéesu, boot min áfulen anoowan li bukuluul li makaanelool majakut, min lako kásooniyen boot li bukuluul.»
4Fiyeel buko li Saŋ hákil huhaanaahu háamakahu hata Kusuwifaku
1Nan Fiyeel buko li Saŋ kulakomuu elobayi li ésukayi, élambaayi, li ahaanawu ata kufooyaaku kata Eluufayi yata Ateemit, li Kusaduusiyeŋaku li kúliiŋul. 2Muñeˈe súumutiil maayeet, min Fiyeel buko li Saŋ kunaake kuliikenumuu ésukayi, ban li kunaak koon Yéesu layitowuuyitowul li eketayi, min lako kama kaketumuu kuyilo foof kuyitowumul li eketayi. 3Li kujok Fiyeel buko li Saŋ kukul̥ boot yok hunak hukaten, mata banakabu bo bajone. 4Bale bukan kameeŋe li kalakomuu bajamabu bata Hulimahu Hásuumaahu, li kúyinen. Kánayinaabuku káyinenumuu, kuyilo kúliiŋ bukan koono sínjunne hutok.
5Li líiŋ hunak hukaten, kunahaanaku kata Kusuwifaku, li kuhaaniil, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, li kujoj Yeelusalem. 6Kalako tomuu li bajojabu umbu, buko kommuu Aan alakomuu álambaawu áamakawu, Kayif, Saŋ, Alekusandul li bukanabuku feh kata butoŋabu bata álambaawu áamakawu. 7Muñeˈe li kúŋalul Fiyeel buko li Saŋ kubil kukaan li tutiil min kugel̥l̥eniil kooniil:
— Li sembe say, mantee foof li kajaw kata ayi jífakenume ánayinaawu aboboweenumuu?
8Fiyeel an Buyinumabu Banabaabu bumeeŋenumuu li aaniil:
— Kunahaanake kata ésukayi, kuhaanake, 9jumbuku síyaat li kágel̥l̥enoololi mata majake man jikaane an aboboweene, ban li jimit jígel̥l̥enoli buu ánayinaawu ummu áfakenumi eeno. 10Joote jihaas bukuluul foofuul feh, li bukanabuku feh kata Isilayeel kaanaku: ánayinaawu ummu ammuu hákiluul, li kajawaku kata Yéesu Kilisita ata Nasalet láfakume. Yéesu Kilisita an jibaaŋumuu li ekuluwaayi, ban Ateemit li ayitenumulool li eketayi. 11Yéesu akila Bakiicelabu bulobumuu moola boon:
«Huyitikahu han bukuluul kuteefaabuku jihoyumuu,
ho hubile hulakomuu huyitikahu hútinaalahu4:11 Ukijenawu 118:22 (Huyitikahu hammuu li kajinjaku).»
12Li Yéesu bale an ayilo ábajum buloŋabu bábaneliitumuu. Mata bajut an li etaamaye an Ateemit áboñulo bukanabuku, ábute li Yéesu, boot kafakenolaal.
13Muñeˈe kunahaanaku kata Kusuwifaku li kujuk koon Fiyeel buko li Saŋ kulollob li kabaneyiil. Nan kuhaasumuu koon kujangawut, ban foof kulet bukan káamak, li kusego ŋáa’. Li kuhaas foof koon Fiyeel buko li Saŋ kunaanaak kunaboo li Yéesu. 14Bale li kujuk ánayinaawu aboboweenumuu mafake, ban li ayito to hákiliil, kuyilaat kulobiil hulim. 15Muñeˈe li kooniil kúfu’ li huwoogahu hata huhaanaahu, min buko humumiil kulako kátalloo mata hulimahu unhu. 16Li kugel̥l̥enoo koon:
— Boot min ukaanaal kánayinaabuku umbuku buu? Mata li mal̥egenamu kukankaan búhiisenum bájaahaleniye, ban bukanabuku feh kata Yeelusalem kuhaase. Alolaal humumolaal uyilaataal uceeŋaal. 17Bale muñeˈe unuuloolaaliil oonaaliil jakum kulaañen kulob an li kajawaku kata Yéesu, jakum bil kafakenaku kan kufakenumuu ánayinaawu aboboweenumuu kuhaŋ majamo li ésukayi.
18Muñeˈe li kulaañen kúhooñul Fiyeel buko li Saŋ min kooniil kuyaan kukat makat elob ésukayi li kaliikeniil li kajawaku kata Yéesu.
19Bale Fiyeel buko li Saŋ li kooniil:
— Jitiib bukuluul humumuul min jijuk, mantee coccol hákil Ateemit, min áloli jihoy bátuul Ateemit, min jítuuluul. 20Mata áloli jiyilaat jikat balobut wahawu wan jijukumuu, li wan jijamumuu.
21Muñeˈe kunahaanaku kata Kusuwifaku li kulaañen kunuuloo Fiyeel buko li Saŋ, ban li kukateniil. Kujukut li buko majakut man kóotummuu kútekumiil, mata ésukayi feh enaanaak esal Ateemit mata wahawu wabajumuu. 22Simitasu sata ánayinaawu an kufakenumuu jáahaleni, sihaŋe kúyii kúl̥uba.
Kal̥awaku kata káyinenumuu
23Nan kunahaanaku kata Kusuwifaku kuyaane kukatenuliimuu, Fiyeel buko li Saŋ li kujow kunaben kufaaliil, min kuhebiil wahawu feh wan kunahaanaku kata élambaayi li kuhaanabuku kulobumuu. 24Muñeˈe nan káyinenumuu kujamumuu kulimaku kan Fiyeel buko li Saŋ kulobiilumuu, li kul̥aw Ateemit li mano koon:
— Anahaan, awu humumi úwuwenumuu emitayi, li etaamayi, li halahu, li wahawu feh wáami dómuu. 25Awu humumi úlobummuu, li sembe sata Buyinumabu Banabaabu, li butum bata átuubawoli ahaan Dayit, ammuu aloka ooli oon:
«Wáa újiye búsukabu feh li buyitowul
li etindihuuñ ló?
Wáa újiye li kunaak kukaal̥o li kúsonoo
boot li Amaaŋenawu?
26Kúyiiyaku kata etaamayi
li kubil kucaal̥ boot hutiik,
kunahaanaku kata sísukasu li kufam tin tano
boot hutiik li Amaaŋenawu,
li Afakenaawu ammuu oola4:25-26 Ukijenawu 2:1-2.»
27«Mata li mal̥egenamu, li ésukayi inye Elod, li Fons Filat, li bukanabuku kákaanumutumuu li awu Ateemit baleyi, li kata Isilayeel, kufamumuu min kutiik alokaawu ooli anabaawu ammuu Yéesu, an ul̥usumuu alako Afakenaawu. 28Muñowu kukaanumuu min wahawu feh wan ufinumuu min uyinoole kakaan yan no, li sembaasu sooli li húfañumahu hooli, ubaj. 29Amaaŋen, muñeˈe lujuke min kunuuloolemuu li áloli. Usénoli, áloli jammuu kulokaabuku kooli, sembe sata min jilob hulimahu hooli li kábanewoli. 30Uhíis sembaasu sooli mantee bukan kásomute li kufak, búhiisenum, li wah wájaahaleniye li úkaanumi li kajaw kata alokaawu uya anabaawu ammuu Yéesu.»
31Nan kubanumuu kal̥awaku, etaamayi li egoloo tan kuwoogumuu. Buyinumabu Banabaabu li bubil bulako li buko foofiil feh, min kunaak kulob hulimahu hata Ateemit li kabaneyiil.
Káyinenumuu li kuŋa’ wahawu wan anoowan abajumuu kukaan tin tano
32Muñeˈe káyinenumuu li Yéesu li kujokoo loon an ano, min kubaj kayinoo kano, li hulim hano. Bajut an li buko aane wahawu wan abajumuu woola balewool, bale wahawu wan kubajumuu wooliil foofiil feh. 33Kufootalaku Yéesu li eketayi. Ateemit li ásooniyeniil foofiil feh li káji káamak. 34Bajut an li buko agaye wah. Mata kabajumuu etaam li kújula yo, kabajumuu siluuf li kújula so kuban, li kúŋalul sídalamasu sata bunoomabu kubil, 35kusen kufootalaku. Sídalamasu unsu li kaŋa’ so kugaben anoowan loon afañumuu.
36Muñowu foof bajumuu ánayine akee aan koone Suseef alakowe aŋatak, ban li abuki li étebelemukayi yata Ciif. Kufootalaku li kukaanool kajawaku kaaneyimuu Balunabaas, (yo yommuu, an awankulene bukan). Suseef li abaj etaam, 37muñeˈe li anoom etaamayi, min áŋalul sídalamasu abil asen kufootalaku.
5Ananiyaas buko Safiila li kúmal kusen Buyinumabu Banabaabu
1Muñeˈe ánayine akee an koone Ananiyaas, li kujamoo li aseekool Safiila, min kunoom etaam yan kukile. 2Ananiyaas li aŋa’ bugeb bakee bata sídalamasu, ban li aŋa’ saasu sasaŋomuu ajow asen kufootalaku. Aseekool Safiila lahaase aan mo lakaane. 3Bale Fiyeel li aanool:
— Ananiyaas, kama wáa újiye Sayitaane li anokeni li buyinum, min úmal usen Buyinumabu Banabaabu? Luŋaŋŋa’ bugeb bakee bata sídalamasu sata etaamayi yan újulamuu. 4Kama etaamayi inti awu ukil yo tówum újula yó? Ban nan újula yómuu uban, inti sídalamasu sooli? Kama wáa újiye li ujok li buyinumi min ukaan bakaanelabu umbu? Awu inti bukan lúmale usen, bale Ateemit lúmalumuu usen.
5Nan Ananiyaas ajamumuu kulimaku unku, li ayaan alo to li aket. Ekole yáamak li ejok bukanabuku feh kajamumuu wahawu wabajumuu Ananiyaas. 6Muñeˈe báfu’ li bubil bul̥iim Ananiyaas, ban li butebool bujow buhok.
7Nan kuhokumuu Ananiyaas jow lehen siwaatu síhaaji, aseekool Safiila li ánokenul dán kufootalaku kulakomuu, bahaasut mabaje. 8Fiyeel li agel̥l̥enool aanool:
— Safiila ulobom mantee sídalamasu unse bale, sommuu bunoomabu bata etaamayi yooluul?
Safiila li aanool:
— Eéhe’, so unsu bale.
9Muñeˈe Fiyeel li aan Safiila:
— Kama buu kaane li jijamoo awu li áyini, min jibuntoo Buyinumabu bata Amaaŋenawu? Ujanten, bukanabuku katebumuu áyini kujow kuhok, kumbuka li yaan kámbiilaka, ban awu humumi foof fan kutebi kújowetum kujow kuhok.
10Safiila li ayaan alo to li kootaku kata Fiyeel, li aket. Nan báfulabu búnokenulumuu kúliiŋul, li butook to Safiila makete. Li butebool bujow buhok kooj tan buhokumuu áyinool. 11Ekole yáamak li ejok ejanguwayi feh, li bukanabuku feh kajamumuu wahawu wabajumuu.
Kufootalaku li kunaak kukaan wah wájaahaleniye wameeŋe
12Muñeˈe kufootalaku. 13Bajut an li káyinenutumuu li Yéesu, akaañene ajow ágiiwoo li káyinenumuu. Bale ésukayi li enaak esaliil ŋáa’. 14Búsuk báamak bata kánayine li kanaale, banaake buhaŋ mameeŋ buyinno bo, li búyinen li Amaaŋenawu min bubil bufamen huwoogahu hata káyinenumuu. 15Bukanabuku li kunaak kútebul kásomutumuu boot li útinawu. Kúliiŋul li kukaaniil kuhinto li ukal̥ li ufeek, bájum Fiyeel ájowum tómuu, élingaayi yoola bale li eyili ego kukee li buko. 16Muñeˈe búsuk bameeŋe li bubilumul foof li sísukasu sakoojumuu Yeelusalem. Li kútebul kúsontaaku kooliil, li bukanabuku kan uyinumawu wajakutumuu újufomuu. Buko foofiil feh li kufak.
Li kujok kufootalaku kukul̥
17Muñeˈe álambaawu áamakawu li kanabumuu li akila, kammuu li hujojahu hata Kusaduusiyeŋaku, li kutiga kufootalaku. Li kujamoo min kúlaamen kufootalaku. 18Li kujok kufootalaku kujow kukul̥ li hukul̥ahu hata ésukayi. 19Bale li líiŋ li hukahu, amalaka ata Amaaŋenawu li ábabul wámbiilawu wata hukul̥ahu, min akaan kufootalaku kúfu’, ban li aaniil:
20— Jijow boot li Eluufayi yata Ateemit, jijow jilob bukanabuku kulimaku feh kata buloŋabu umbe buwunkulabu.
21Kufootalaku li kukaan loon amalakaawu alobiilumuu. Li líiŋ yaan li bújom bíb, li kujow boot li Eluufayi yata Ateemit kujow kuliiken dó bukanabuku mata buloŋabu buwunkulabu.
Muñeˈe álambaawu áamakawu li kanabumuu li akila, li kuhooñ kuhaanaku boot bajoj, bata hujojahu háamakahu hata Kusuwifaku. Li kuboñ bukan boot min kujow kúŋalul kufootalaku li hukul̥ahu. 22Bale nan kufooyaaku kata hukul̥ahu kúliiŋumuu, kutookut kufootalaku li hukul̥ahu. Li kúlaañul boot bata hujojahu kúŋejul, li kooniil:
23— Jílilliiŋ, li jitook wámbiilawu wata hukul̥ahu makul̥i jak, ban kufooyaaku kata hukul̥ahu buko to tin wámbiilawu. Bale nan jíbabulumuu wámbiilawu wata hukul̥ahu, jijukut ló an.
24Nan anahaanawu ata kufooyaabuku kata Eluufayi yata Ateemit li kunahaanaku kata élambaayi, kujamumuu kulimaku unku, kuhaasut buu kóomi li kuyinoo eeno mata kufootalaku. Li kunaak kugel̥l̥enoo waa ubaje. 25Bale akee li abil aaniil:
— Jijanten! Kánayinaabuku kan jijokumuu jibab li hukul̥ahu, kumbuku li Eluufayi yata Ateemit li kaliiken ésukayi.
26Muñeˈe anahaanawu ata kufooyaabuku kata Eluufayi yata Ateemit, li aŋa’ bukanabuku koola min kujow kúlaañenul kufootalaku. Bale kúlaañenulootiil li sembe, mata kúkolikoli min ésukayi etekiil kuyitik. 27Nan kúlaañenulumuu kufootalaku kúliiŋul, li kújowetumiil kujow kukaan hákil huhaanaahu háamakahu hata Kusuwifaku.Alámbaawu áamakawu li agel̥l̥eniil aaniil:
28— Jíhileenuuhi li kabane min jiliiken ésukayi wah li kajawaku kata ánayinaawu ummu. Bale muñeˈe jíjiye kata Yeelusalem feh li kujam wahawu wan jiliikenemuu li wo ésukayi. Ban jifañe min joon áloli jíjiye li aket.
29Fiyeel li kufootal kaabuku li kooniil:
— Alóli jihaŋ mafañ min jikaan wahawu wan Ateemit alobumuu, wan bukanabuku kulobumuu. 30Ateemit ata situubawolaal sihaan, layitenuuyitenul li eketayi Yéesu, an jimukumuu li ekuluwaayi dán jibaaŋoolumuu. 31Ateemit li ateben Yéesu, ban li aŋalool akaan kaŋen kúli. Li akaanool alako Anahaan áamak li Afakena, bájum kata Isilayeel li kuyili kútiiwo kuŋa’ buloŋ bawunkul, min uhoofoolawu wooliil ubonketi. 32Alóli húmumoli, li Buyinumabu Banabaabu ban Ateemit asenumuu bukanabuku kátuuloomuu, jimaate wahawu unwu feh wabajumuu.
33Nan kata hujojahu háamakahu kujamumuu kulimaku unku, kuuñiil li kulit. Li kufañ min kumuk kufootalaku. 34Bale li baj akee li buko alakowe Afaaliisiyeŋ, an koone Gamaliyel. Gamaliyel anahaan ata kaliikenemuu bukanabuku eluwaayi yata Móyiis, an ésukayi feh eluukene ŋáa’. Li alob min kukaan kufootalaku kúfu’ kujow kulako tíyaŋ jatit. 35Nan kufootalaku kúfu’muu, Gamaliyel li aan huhaanaahu:
— Isilayeel, ban li jíkaanum wahawu wan jiyinoomuu min jikaan kánayinaabuku umbuku. 36Fiyowolut ŋáa’, nan Tewodaas áfululumuu, min anaak aan akila an áamak. Kánayine kayilo kúliiŋ síteemeel sibakii li kunab li akila. Bale nan kumukoolumuu, bukanabuku kanaake kunabumuu li akila li kuyiisoo, ban an alaañenut ajam mooliil. 37Nan fú’ tómuu, Sudaas abilimulomuu Gálile, li áfulul káyiilaku nan ésukayi ecobimuu. Li áji bukan kameeŋe li kunab li akila. Bale akila foof nan kumukoomuu, bukanabuku feh kanaake kunabumuu li akila li kuyiisoo. 38Muñeˈe boot min ilobuul eenuul: jikat kánayinaabuku umbuku min kujow, ban jakum jikaaniil wahoowah. Mata nokoomuu loon wahawu wan kufañumuu li wan kukaanemuu li wo, li kayinoo kata bukan ubilumulo, fan ubil uban. 39Bale nokoomuu loon wahawu wan kukaanemuu li wo, li Ateemit ubilumulo, let jiyili jikajen wo. Ban li jíkaanum jakum jibil jitiik li Ateemit!
Bukanabuku kata hujojahu li koon hulimahu han Gamaliyel alobiilumuu hujaajak. 40Muñeˈe li kúhooñul kufootalaku min kutekiil kuban, li kooniil jakum kulaañen kúlobum li kajawaku kata Yéesu, ban li kukateniil. 41Kufootalaku li kúfu’ li hojojahu li ésuumahukow ló, mata min Ateemit ajokiilumuu bukan katooke min kucoociil mata kajawaku kata Yéesu kúji. 42Muñeˈe hunakoohunak, kufootalaku li kunaak kuliiken bukanabuku, ban li kuwaaleyiil Hulimahu Hásuumaahu, li Eluufayi yata Ateemit li siluufasu, kaanaku Yéesu ammuu Afakenaawu.
6Bukan hutok li kúl̥uba li kul̥usi boot kalamben kufootalaku
1No unnu, kúgoomaku li kuhaŋ mameeŋ. Muñeˈe Kusuwifaku káyinenumuu li Yéesu ban li kunaak kulob kugilekaay, li súumaatiyiil li Kusuwifaku kaabuku káyinenumuu li Yéesu ban li kubuki li etaamayi yata Falesitiin. Kunaanaak koon Kusuwifaku kata Falesitiin kujokut kanaalaabuku kooliil kahokumuu kúyiniil, loon kujokumuu kooliil nan kugambulenemuu hunakoohunak hutiñahu. 2Muñeˈe kufootalaku li kuhooñ bajoj kúgoomaku feh min kooniil:
— Colut min áloli jikat kawaaleyaku kata hulimahu hata Ateemit, min jijow kagambulen hutiñ. 3Wahawu unwu újimuu, kútuyoli, jil̥us li bukuluul kánayine hutok li kúl̥uba. Fan kulako bukan kan ésukayi éwooluwe, bukan kan Buyinumabu Banabaabu bóomi li buko ŋáa’, ban li kújallo, min ukataaliil bulokabu umbu. 4Bale áloli, fan jijooŋoo to li kal̥awaku li kawaaleyaku kata hulimahu hata Ateemit.
5Kulimaku unku kan kufootalaku kulobumuu, li kúsuum ŋáa’ búsukabu feh balako tomuu li bajojabu. Muñeˈe li kul̥us Ecen, alakomuu an ata káyinen li an an Buyinumabu Banabaabu bulakowe li akila ŋáa’. Li kul̥us foof Fílib li Fulokool, Nikanool li Timoŋ, Falimenaas li Nikola áfulumulomuu li ésukayi yata Antiyok, ban li áyineneen no li bútinabu bata kusuwifaku tówum áyinen li Yéesu. 6Nan kul̥usiilumuu kuban, li kuŋaliil kujow kúhiis kufootalaku, min kuŋa’ kuŋeniil kuwalen li buko, ban li kul̥aw boot li buko.
7Hulimahu hata Ateemit li hunaak huhaŋ majamo huyinno bo. Kúgoomaku li kuhaŋ mameeŋ li ésukayi yata Yeelusalem. Kúlamba kameeŋe li kúyinen li Yéesu.
Hujokahu hata Ecen
8Emmuu Ecen lababbaj káji káamak hákil Ateemit li sembe, li anaak akaan wah wájaahaleniye ŋáa’ li búhiisenum báamak hákil ésukayi. 9Muñeˈe kukee li bukanabuku kanaake kuwoogumuu li eluufayi yata kal̥awaku. Li kulako búwonnoo li Ecen. 10Bale kuyilaat kuheek Ecen li kulim, mata lanaanaak álobum li bújallowabu ban Buyinumabu Banabaabu busenoomuu. 11Muñeˈe li kucaam kánayine min kánayinaabuku koon:
— Jijamoojam li agel Móyiis li Ateemit!
12Li kúkiŋul búsukabu, li kunahaanaku, li kaliikenemuu ésukayi eluwaayi ésukayi eluwaayi yata Móyiis, min kubil kujok Ecen kújowetum boot bata Hujojahu háamakahu hata Kusuwifaku. 13Li kulaañen foof kúŋalul bukan, kanaake kúmal kuya li Ecen koon:
— Anáyinaawu ummu akatut elob kulim kajakut aya li eluufayi yata Ateemit yanabaayi, li eluwaayi yata Móyiis! 14Jijamoojam li aan, Yéesu ata Nasalet fan ahum eluufayi yata Ateemit, ban li átiiw bakaanelabu búbuti li ban Móyiis aliikenolaamuu.
15Muñeˈe bukanabuku feh kalakomuu li Hujojahu háamakahu, li kuŋa’ kúkiliil feh kuya li Ecen. Li kujuk koon buulabu bata Ecen bunokoonokoo loon bata amalaka.
7Kulimaku kan Ecen alobumuu hákil hujojahu
1Muñeˈe Alámbaawu áamakawu li agel̥l̥en Ecen aanool:
— Mantee kulimaku kan kulobumuu kuya li awu, mal̥egen?
2Ecen li aaniil:
— Kutuyom li situubawom, jijantenom. Ateemit ata máyiineni, láfuffu’ atuubawolaal ahaan Abulaham, nan alakomuu li etaamayi yata Mesofotami, tówum ajow akin Haalaŋ. 3Ateemit li aanool, «Ufú’ li etaamayi yata Mesofotami yammuu yooli, li butoŋabu booli, min ujow boot li etaamayi yan ínje emmuu li íhiisi7:3 Húkitumahu 12:1.» 4Mal̥egen Abulaham li áfu’ li etaamayi yata kata Kalide, min ajow akin Haalaŋ. Fúlum tó, atuubaawu ata Abulaham li aket. Muñeˈe Ateemit li áfunnul bó Abulaham abil akin li etaamayi inye dán jikinumuu muñeˈe. 5Ateemit asenut to Abulaham etaam, maayeet jitaam jatit jaleˈe li kaat. Bale Ateemit li aanool fan asenool etaamayi, ban bubukoolumabu boola fan bukil yo búsolool. Ban no unnu, Abulaham akila babajolut añiil. 6Ateemit li alob Abulaham aanool: «Bubukoolumabu booli fan bulako ejawoola li etaam yalet yooliil. Fan kulako bo emiikeel, ban fan kúlaateniil simit soono síteemeel sibakii. 7Bale fan itiib bukanabuku kammuu kukaaniil emiikeel. Fúlum tomuu, fan kúfulul bó kubil kumanenom li etaamayi inye7:6-7 Húkitumahu 15:13-14; Húwuyahu 3:12.» 8Ban, Ateemit li ajok Abulaham húfaalum. Búhiisenumabu bata húfaalumahu unhu, bo bommuu kateyen búkut. Sakob foof li ateyen búkut kuñoolool kuŋen li kúl̥uba, kammuu situubawolaal sihaan.
9«Bale situubawolaal sihaan li sitiga Suseef, min sijokool sinoom bukan, min kújowetumool boot Ejíf kujow kukaan amiikeel. Bale Ateemit li alako li akila. 10Muñeˈe Ateemit li ákotul Suseef li sílaamasu soola feh, ban li asenool bújallo ban li akaanool ásuum Faalawoŋ alakomuu áyiiyawu ata Ejíf. Ayíiyawu li aŋa’ Suseef akaan águubelunaalawu ata Ejíf, li ata káyiiyaku. 11Muñeˈe bamuufaay li bubaj li etaamayi feh yata Ejíf li yata Kanaan. Sílaamasu sata bukanabuku li siluuk ŋáa’. Situubawolaal sihaan sibajut wah wan sóomi sitiñ. 12Nan Sakob ajamumuu kaanaku edenfeteŋ ebabbaj li etaamayi yata Ejíf, li aboñ kátinaala situubawolaal sihaan. 13Nan kulaañumuu búl̥ubutabu kúliiŋ, Suseef li akaan kutuyool min kuhaasool. Muñeˈe Faalawoŋ li ahaas Suseef het buu laam. 14Suseef li aboñ kujow kúŋalulool atuubawool Sakob, li butoŋabu boola feh. Buko foofiil feh koono kúyii kúhaaji li kaat. 15Sakob li ajow boot Ejíf, ban aketumuu. Bo foof situubawolaal sihaan siketumuu. 16Li kújowetum sihuluŋasu sooliil kujow kuhok li ésukayi yata Sicem, li huyaakahu han Abulaham anoomumuu li sídalam li bañiilabu bata Hemool.
17«Muñeˈe nan taŋayi elehenumuu nan Ateemit ammuu li akaan wahawu wan alobumuu kakaan boot li Abulaham, bukanabuku koololaal li kumeeŋ, ban li kunaak kuhaŋ mameeŋ kuyinno bo li etaamayi yata Ejíf. 18Bale li líiŋ nakee, kata Ejíf li kubaj áyii akee. Ayíiyawu ummu ahaasut Suseef. 19Ayíiyawu li abunt bukanolaal, ban li álaamen situubawolaal sihaan. Li atuuŋiil kúfulenul bañooliil bakitemuu li bubuki kukat tíyaŋ, bájum li kuket. 20No unnu, Móyiis li abuki. Li akaan añiil ajake hákil Ateemit. Li kulaahenool kul̥eeñ kúhaaji li eluufayi yata atuubawool. 21Nan sibukoolawool sikatoolumuu tíyaŋ, ásungutaawu ata áyiiyawu ata Ejíf li aŋalool ajow ágoocul, min ajokool loon añiil an akila humumool abuke. 22Muñeˈe Móyiis li aliiken wahawu feh wan kata Ejíf kuhaasumuu, min alako an áamak li balobelool, li foof bakaanelool.
23«Nan Móyiis abajumuu simit kúyii kúl̥uba, li abaj kayinoo kata min ajow ajukul kutuyool kata Isilayeel. 24Muñeˈe nan Móyiis ajowumuu áliiŋ, li ajuk an ata Ejíf akila li búl̥afut akee li kata Isilayeel. Móyiis li alaañ bata anawu an kulakomuu búl̥afutabu. Li ajow bulukenabu boola, li atek anawu ata Ejíf, li amukool. 25Móyiis lanaanaak ayin li aan kutuyool kata Isilayeel fan kúnaanum koon Ateemit fan ájowum li akila, min afakeniil. Bale kúnaanumut. 26Nan tikatenumuu, Móyiis li ajuk bukan kúl̥uba kata Isilayeel kalakowe bútekoo. Li afañeen min akaaniil kujamoo. Li aaniil: “Kufaalom, bukuluul batuyaay. Wáa újiye li joono li búl̥afutoo?” 27Bale alakomuu kútekaku kata afaalool, li ahalab Móyiis alaañen li kakaŋ, ban li aanool: “Ayimaa akaani ulako ánahaanoli li átiibawoli? 28Waa, lufañe min umukom loon umukumuu huken ánayinaawu ata Ejíf?” 29Nan Móyiis ajamumuu kulimaku unku, li atey ajow ayolo li etaamayi yata Majaŋ. Li abaj bo kuñiil kúl̥uba káyine.
30«Nan bajumuu simit kúyii kúl̥uba, amalaka ata Amaaŋenawu li áfu’ Móyiis li sambun sata huñob hátife, li kayiinaayaku kata huyuuyahu hata Sinaay. 31Móyiis li asego ŋáa’ nan ajukumuu bajukelabu umbu. Muñeˈe nan ayinno bomuu boot min ajow akooj min ajuk jak, li ajam hulimahu hata Amaaŋenawu li hoonool: 32“Injé emmuu Ateemitawu ata situubayi sihaan. Injé emmuu Ateemitawu ata Abulaham, ata Isaak li ata Sakob7:32 Húwuyahu 3:6.” Móyiis li ateelen kateelen kata kákoli, ban akaañenut alaañen ajuke. 33Amaaŋenawu li aanool: “Ufúlen sidallaasu sooli, mata tan uyitomuu etaam yañawo. 34Lijuke sílaamasu sata ésukayi yúmbaam li etaamayi yata Ejíf. Lijame kúl̥iilaku kooliil, ban líwalowulo boot kafakeniil. Muñeˈe ubil min iboñi boot Ejíf7:33-34 Húwuyahu 3:5, 7-8, 10.”
35«Móyiis an kata Isilayeel kuhoyumuu, min koonool: “Ayimaa akaani ulako anahaan li atiiba?”, akila Ateemit áboñulumuu abil alako anahaanawu li afakenaawu ooliil, li búlambenum bata amalakaawu áfuloomuu li huñobahu. 36Móyiis akila áfulenulumuu kata Isilayeel li etaamayi yata Ejíf. Láfulenumuliifulen ló li bakaane bájaahaleniye, li búhiisenum, li etaamayi inyu, tin husamuwahu Hájunkaahu, li híndo kayiinaayaku jow baj simit soono kúyii kúl̥uba. 37Móyiis amite alobumuu kata Isilayeel aaniil: “Ateemit fan áboñuluul afulofet loon ínje. Anawu ummu fan alako akee li kutuyuul7:37 Dótelonom 18:15.” 38Móyiis aakenumuu kata Isilayeel, kawoogumuu li kayiinaayaku. Akila alakomuu li tutoolayi yata situubawolaal sihaan, li amalakaawu anaake alobumuu li akila, li huyuuyahu hata Sinaay. Akila Móyiis, Ateemit asenumuu kulimaku kata buloŋabu boot li alolaal.
39«Bale situubawolaal sihaan sifañut sítuul kulimaku kata Móyiis. Li kuhoyool, ban li kuyinoo elaañ boot Ejíf. 40Muñeˈe li koon Aaloŋ: “Ukaan kuteemit boot li alolaal, kaate kunaak kujow kúyabolaal hákil. Mata Móyiis áfunnulolaamuu Ejíf, uhaasutaal waa ubajool.” 41Kata Isilayeel li kuhaañ no unnu hulaaha hata ebe hulako ateemitawu ooliil, ban li kukaan ho kasila; min kubaj ésuumahukow yáamak li wahawu wan buko humumiil kulokumuu li kuŋeniil. 42Nan kukaanumuu loon muñaˈa, Ateemit li abetiil búsol. Li akatiil min kumanen búwuwenumabu bajukeyimuu li emitayi, loon kiicumuu li éliibalayi yata kufulofetaku, kaanaku:
“Isilayeel! Mantee sínuukuleŋasu san jisilamuu,
nan jilakomuu li kayiinaayaku simitasu kúyii kúl̥uba, ínje jisila so?
43Laalu kayuntaku kata ateemitawu an koonemuu Molok,
li kambuwaku kata ewuutayi yata ateemitawu ooluul an joonemuu Leefaŋ, jitebe.
Koonosoono kuteemit kalet Ateemit, kan jihaañumuu min jinaak jimaneniil.
Wahawu unwu újimuu fan ikaan min kujokuul kújowetum boot ban haŋe máloyi Babiloon7:42-43 Amos 5:25-27 — Molok ateemit ahaan ata kakinumuu li etaamayi yata Kanaan. Kunaanaak kuyinoo li koon koote kuŋa’ bukan min kukaanool kasila. — Leefaŋ okila ateemit ahaan ata kata Babiloon.”
44«Situubawolaal sihaan kayuntaku káhiisumuu kaanaku Ateemit ummu li buko, kookene li kayiinaayaku. Kayuntaku unku Móyiis lakankaan ko kunokoo li kan Ateemit aanoomuu akaan. Mata lansaan Móyiis akaan ko loon kan ajukumuu kunokoomuu.45Muñeˈe li fiyo, situubawolaal sihaan li siyab kayuntaku. Li kunoken li ko li etaamayi yata bukanabuku kan Ateemit akesoomuu hákiliil, nan Sósuwe aakeniilumuu. Kayuntaku li kulako ló boot yok nan taŋayi yata Dayit. 46Dayit li ásuum Ateemit. Muñeˈe li al̥awool min ateef eluuf boot li Ateemit ammuu Ateemitawu ata Sakob. 47Bale Salomoŋ abile ateefumuu Ateemit eluuf.
48«Bale Ateemit ata haatiya akinut li siluuf san kuŋen bukan kuteefe. Loon afulofetawu alobumuu:
49“Amaaŋenawu li aan:
Emitayi yommuu efenjeŋayi yata jáyiiyaju júmbaam,
etaamayi li elako húlembenum kootom.
Kama eluuf buu joote jiteef boot lí ínje?
Ban tay leete inaak iyool̥o?
50Kama inti ínje humumom íwuwene wahawu unwu feh7:49-50 Esay 66:1-2?”»
51Ecen li afamen aan:
— Bukuluul bukan kájamaatiye! Jiŋalut Hulimahu hata Ateemit jikaan li uyinumuul, ban li jihoy bajanten ho. Jihoohoy Buyinumabu Banabaabu. Jinokoonokoo loon situubawuul sihaan. 52Ayi li kufulofetaku, situubawuul sihaan sílaatenut? Kumuumuk bukanabuku kalobumuu kúkibben mata ebilayi yata Anawu Acolaawu7:52 Alokaawu ata Ateemit akaanemuu wahawu wan alobumuu. Ban muñeˈe bukuluul li jibetool li kuŋen bukan min jimukool. 53Li jíyabum eluwaayi yata Ateemit li kumalakaaku, bale jikaanut loon eluwaayi elobumuu.
Eketayi yata Ecen
54Nan bukanabuku kata hujojahu háamakahu kujamumuu kulimaku unku, etindihuuñ yáamak li ejokiil li Ecen. 55Bale Ecen Buyinumabu Banabaabu li bumeeŋenool. Li ateb kúkilool haatiya emitayi, li ajuk máyiineniyamu mata Ateemit, li Yéesu mayitowe kaŋen kúli Ateemit. 56Ecen li aan:
— Jijanten! Lijuke emitayi mábabulowe. Añool-An ummu min ayitowe kaŋen kúli Ateemit.
57Li kúluulen butiya, ban li kutoj sijaniil. Li kúteyoolul li mano feh boot li Ecen. 58Li kuñak Ecen kúfuletum tíyaŋ ésukayi, min kuŋa’ kuyitik min kutekool kumuk. Kamaatumuu li kúfulen wañawu wooliil kuwalen li kootaku kata áfu’ akee an koone Sóol. 59Nan kulakomuu katekaku koola kata kuyitikaku, Ecen li al̥aw Ateemit aanool:
— Amaaŋenawu Yéesu, uyab buyinumabu búmbaam.
60Fúlum tó, Ecen li ákuntuŋ ban li akaaw butiya aan:
— Amaaŋen, ubonketiil kahoofoolaku unke.
Nan alobumuu kulimaku unku aban, li awalo.
81Muñeˈe Sóol lafanfañ min kumukumuu Ecen.
Sóol li álaaten ejanguwayi
Li baj li hunakahu unhu hanolahu, jálaaten jáamak li Ejanguwayi yata Yeelusalem. Káyinenumuu li Yéesu feh li kuyiisoo kujow boot li etaamayi yata Súde li yata Samali, jow saŋo Kufootalaku. 2Kánayine káyinene li Ateemit li kubil kuŋa’ Ecen kujow kuhok, ban li kul̥okool ŋáa’.
3Bale Sóol, li alako kakajen ejanguwayi. Li anaak anoken li siluufasu ajow ájokumul ló kánayinaabuku li kanaalaabuku káyinenumuu li Yéesu, ajow akul̥.
Fílib li awaale Hulimahu Hásuumaahu li etaamayi yata Samali
4Muñeˈe bukanabuku káyinenumuu kan kuyiisumuu, li kunaak kujow li sísukasu feh min kuwaale Hulimahu Hásuumaahu. 5Fílib akila li ajow boot li ésukayi yáamakayi8:5 Síliibal sameeŋe li sihaanasu ésuk yata Samali sikaane yata Samali, ajow awaale mata Afakenaawu bukanabuku kakin dómuu. 6Búsukabu foof bo feh li bukaan sifintuyiil li kulimaku kan Fílib alakoyiilumuu elobayi, nan kujantenoolumuu ban li kujuk búhiisenumabu bájaahalenimuu ban alakomuu kakaanaku. 7Mata bukan kameeŋe kan uyinum wajakut újufoweene kufaafak. Uyinumawu wajakutumuu ulakomuu li úfu’ li buko, li ukaaw butiya. Bukan kameeŋe kabobowe li kakaje, li kufak foof. 8Muñeˈe li baj ésuumahukow yáamak li ésukayi inyu.
Simoŋ ájangafayindaawu
9Muñeˈe li baj ánayine akee an kunaake koon Simoŋ alako no li ésukayi inyu. Simoŋ li anaak akaan jángafayinde min áji kata Samali li kusego. Li anaak aan akila an áamak. 10Bukanabuku feh kata ésukayi inyu, kítum li katitabuku boot yok li káamakabuku, li kuŋa’ sifintuyiil feh kukaan li akila. Li kunaak koon:
— Anáyinaawu ummu akila ammuu sembaasu sata Ateemit. Sembaasu saaneyimuu «Sembaasu sáamakasu.»
11Bukanabuku li kukaan sifintuyiil feh li Simoŋ, mata fiyowe ŋáa’ nan áami li kakaaniil kusego li jángafayindaayi yoola. 12Bale nan kúyinenumuu li Hulimahu Hásuumaahu han Fílib awaaleyiilumuu mata Jáyiiyaju jata Ateemit, li kajawaku kata Yéesu Kilisita, kánayinaabuku li kanaalaabuku li kujow kúbatiiseyiil. 13Simoŋ humumool foof li áyinen, li kúbatiisewool. Nan kúbatiisewoolumuu kuban, akatut kanaboo li Fílib. Búhiisenumabu bájaahalenimuu li bakaanelabu bájaahalenimuu ŋáa’ ban Fílib anaake akaanumuu hákilool, li bukaanool asego ŋáa’.
Fiyeel buko li Saŋ li kujow boot Samali
14Muñeˈe kufootalaku li kujam kaanaku kata Samali kuyayyab Hulimahu hata Ateemit, li kuboñiil Fiyeel buko li Saŋ. 15Nan kúliiŋumuu Samali, li kul̥aw boot li kúyinenumuu mantee li kuyab Buyinumabu Banabaabu. 16Mata Buyinumabu Banabaabu bo báwalowuloloot bulako li buko. Li kajawaku kata Amaaŋenawu Yéesu bale kúbatiisewumi. 17Muñeˈe Fiyeel buko li Saŋ li kuŋa’ kuŋeniil kuwalen li buko, li kuyab Buyinumabu Banabaabu.
18Muñeˈe Simoŋ li ajuk kaanaku Ateemit lasensen Buyinumabu Banabaabu káyinenumuu, nan kufootalaku kuŋa’muu kuŋeniil kuwalen li buko, li áfulenul sídalam asen Fiyeel buko li Saŋ; 19ban li aaniil:
— Injé foof jisenom sembaasu unsu, bájum iwalenumuu kuŋenom li an, li ayab Buyinumabu Banabaabu.
20Bale Fiyeel li aanool:
— Ujow uniilo li Sídalamasu sooli ló, emmuu luyinooyinoo li oon kájiyaku kata Ateemit li sídalam kúbajumeyi. 21Ulet ló li bulokabu bóololi, ban ubajut to kakaañen kanookan, mata buyinumabu booli bucolut hákil Ateemit. 22Ukat bo kayinoolaku kooli kajakutumuu, min ul̥aw Amaaŋenawu mantee li ayili, li abonketi kayinoolaku kan ookumuu li buyinumi. 23Mata lijuke kaanaku kásiibo kajakut li bújakaati looke li buyinumi, ban kahoofoolaku kuhaŋihaŋ sembe.
24Simoŋ li aan Fiyeel buko li Saŋ:
— Bukuluul humumuul jil̥aw Amaaŋenawu boot lí ínje, jakum bil wahoowah li wahawu wan jilobumuu ubajom.
25Nan Fiyeel buko li Saŋ kubanumuu elobayi yata ésukayi mata wahawu wan kuhaasumuu li Yéesu, li kawaaleyaku kata hulimahu hata Amaaŋenawu, li kulaañ buko kúl̥uba boot Yeelusalem. Nan kulakomuu elaañayi, li kuwaale Hulimahu Hásuumaahu li básuk bameeŋe bata Samali.
Fílib buko li alokaawu ata Ecofi
26Fúlum tó, amalakaawu li aan Fílib:
— Uyito ujow ujooŋoo kúñum8:26 Kúñum: Uyitomuu ujooŋoo ban banakabu buyitowumulemuu, li ubet kúñum kaŋeni kúli (Sud), uŋa’ bútinabu bájowummuu Yeelusalem boot li ésukayi yata Gaasa. Bútinabu umbu an ájowumeliit li bo.
27Fílib li ayaan ayito ajow. Nan alakomuu ejowayi, li ajuk ánayine akee áfulumulo li etaamayi yata Ecofi. Anáyinaawu ummu lakankaan an áamak li káyiiyaku kata Kandas, ammuu aseekenawu ata jáyiiyaju jata Ecofi. Anáyinaawu ummu an kusenumuu ebajayi yata Kandas aaken, okila babile kamanen Ateemit Yeelusalem. 28Muñeˈe li alako elaañ bóot, mabahe li esaaletayi yoola min alako kajanga éliibalayi yata afulofetawu. 29Buyinumabu Banabaabu li boon Fílib:
— Ujow ukooj esaaletayi inya min unab li yo.
30Fílib li atey ajow akooj esaaletayi, li ajam ánayinaawu li kajangaaku kata éliibalayi yata afulofetawu Esay. Li agel̥l̥enool aanool:
— Lúnaanume kulimaku kan ujangawemuu li ko?
31Anáyinaawu li aanool:
— Buu leete ínaanum ko an bakittenutom ko?
Nan alobumuu loon muñaˈa aban, li aan Fílib aŋitowul li esaaletayi abil abah akoojool. 32Muñeˈe Hulimahu hata Ateemit han alakomuu kajangaaku ho hommuu unhe:
«Lanokoonokoo loon húgalalaan han kóomi li kájowetum boot jamuk,
loon ágalalaan akumbowe hákil kammuu li kámiit hó.
Alobut hulimoohulim.
33Kusuwenoosuwen, ban bajut an asenool bakooŋ.
Ayi aate ayili alob mata bubukoolumool?
Mata kúbubbuj buloŋabu boola li etaam.»
34Anáyinaawu áfummulomuu Ecofi li agel̥l̥en Fílib aanool:
— Liyaaki, ubonket uhebom ayimaa afulofetawu alobe li okila? Mantee akila humumool, mantee akee ábuto?
35Muñeˈe Fílib li aŋa’ hulimahu, min ájowum li Bakiicelabu bata Hulimahu hata Ateemit tan ánayinaawu alakomuu kajangaaku, min awaalewool Hulimahu Hásuumaahu halobumuu mata Yéesu. 36Emmuu ejowayi kulakowe li bútinabu, li kúliiŋ tikee tin baje mal. Anáyinaawu ata Ecofi li aan Fílib:
— Mal mummu! Waa woote úhilom íbatiisewumi?
[ 37Fílib li aanool:
— Uyínenumuu li buyinumi feh, luyilo úbatiiseyi.
Anáyinaawu li aanool:
— Líyinene een Yéesu Kilisita ammuu Añiilawu ata Ateemit.]8:37 Hulimahu unhu hubajut li síliibal sameeŋe li sahaanasu
38Muñeˈe li akaan esaaletayi eyiten. Fílib li ánayinaawu li kuwalo li malamu foofiil kúl̥uba, min Fílib ábatiisewool. 39Nan kúfululumuu li malamu, Buyinumabu bata Amaaŋenawu li buteb Fílib buwujetum. Anáyinaawu ata Ecofi alaañut ajuk Fílib. Li ajow bútinool li ésuumansuum ló. 40Muñeˈe Fílib li ajuk aan li ésukayi yaaneyimuu Asot laam. Fúlum tó, li añaahoo li sísukasu min anaak awaale Hulimahu Hásuumaahu tanootan, boot yok nan áliiŋumuu Sesaale.
9Sóol li áyinen li Yéesu
(Bakaanelabu 22:6-16; 26:12-18)
1Bale no unnu, Sóol baloŋe li anaak ayinoo kákoyilen, li huŋes kúgoomaku. 2Nan áliiŋumuu, li alobool min asenool sileetal sammuu síjiwool li ayili anoken li siluufasu sata kal̥awaku.
3Muñeˈe nan Sóol alakomuu ejowayi boot Damaas, ajow alehen ésukayi, mawuŋe múfulumulo haatiya emitayi li muyaan muhiitenool múwooñen. 4Li alo teetaam. Li ajam hulim hanaake hoonool:
— Sóol, Sóol, wáa újiye lí óomi li jálaatenom?
5Sóol li agel̥l̥en aan:
— Awu ommuu ayi, Amaaŋen?
Hulimahu li hoonool:
— Injé emmuu Yéesu an ommuu li jálaatenaju. 6Bale uyito unoken li ésukayi. Fan kulobi wahawu wan óotimuu ukaan.
7Muñeˈe kánayinaabuku kanaboomuu li Sóol li kuyito kulako to, kuyilaat kúlobul. Kujame hulimahu jak, bale kujukut an. 8Sóol li ayitowumul teetaamayi, bale nan aluujulumuu alaañenut ajuk. Li kútukool li kaŋen kújowetum boot Damaas. 9Li alako to kunak kúhaaji feh bajukut, batiñut li bahobut.
10Muñeˈe li baj li ésukayi yata Damaas ágoom akee ata Yéesu an koone Ananiyaas. Amaaŋenawu li aanool li kahimmo:
— Ananiyaas!
Ananiyaas li átuul aan:
— Oóyi, Amaaŋen.
11Amaaŋenawu li aanool:
— Ujow muñeˈe boot li bútinabu ban koonemuu «bútin Kacol». Ulíiŋumuu, li ugel̥l̥en li eluufayi yata Sudaas, ánayine áfummulo li ésukayi yata Taalus, an koone Sóol. Ummu li kal̥aw. 12Ban, lajuujuk li kahimmo ánayine akee an koone Ananiyaas, ánokenulo áliiŋul li aŋa’ kuŋenool awalen li akila mantee li alaañen ajuk.
13Ananiyaas li aan:
— Amaaŋen, bukan kameeŋe kulobonlob mata ánayinaawu ummu. Kuhebonheb majakutamu feh man akaanumuu bukanabuku kooli kammuu Yeelusalem. 14Ban kunahaanaku kata élambaayi kusenoosen sembe min abil boot baabe, abil ajok bukanabuku feh kál̥awumemuu li kajawaku kooli.
15Bale Amaaŋenawu li aanool:
— Ujow, mata lil̥ul̥l̥us ánayinaawu ummu, ban fan íjowum li okila min ikaan kajawaku kúmbaam kuhaasi li bukanabuku kákaanumutumuu lí ínje Ateemit balewom, li kúyiiyaku kooliil, li foof bukanabuku kata Isilayeel. 16Injé humumom fan íhiisool sílaamasu feh san áatimuu álaam boot mata ínje.
17Muñeˈe Ananiyaas li ajow aŋej li eluufayi, li aŋa’ kuŋenool awalen li Sóol ban li aanool:
— Atuyom Sóol, Amaaŋenawu Yéesu áboñulom. Okila áfulimuu li bútinabu ban ubilummuu li bo. Láboñulomboñul mantee li ulaañen ujuk, ban Buyinum Banabaabu li bulako li awu ŋáa’. 18Muñeˈe wah ukee wanokoole li uwel̥, li uyaan úlowumul li kúkilaku kata Sóol. Li alaañen ajuk. Li ayito ajow kúbatiisewool. 19Fúlum tó, li atiñ min alaañen abaj sembe.
Sóol li awaale li ésukayi yata Damaas
Sóol li alako kunak li kúgoomaku kalakomuu Damaas. 20Li ayaan anaak awaale li siluufasu sata kal̥awaku sata kusuwifaku aan Yéesu ammuu Añiilawu ata Ateemit. 21Bukanabuku feh kajamoolumuu li kawaaleyaku li kusego ŋáa’, li kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama kele inti ánayinaawu ummu anaake álaamenumuu, li ésukayi yata Yeelusalem, bukanabuku kanaake kúl̥awummuu li kajawaku kata Yéesu? Inti okila anongumuu min abil boot baabe, abil kajokiil ájowetum ajow asen kunahaanaku kata élambaayi?
22Bale bawaaleyelabu bata Sóol li bunaak buhaŋ mabaj sembe. Kusuwifaku.
23Muñeˈe li baj kunak, Kusuwifaku li kujoj min kujamoo mata min kumuk Sóol. 24Bale Sóol li ajam wahawu wan kúsonoomuu boot min kukaanool. Li kunaak kufooy wámbiilawu wata ésukayi ehuka kuban etihunaka, mantee li kuyili kujokool kumuk. 25Muñeˈe li líiŋ li huk, kúgoomaku kata Sóol li kuŋalool kújutten li katekel kúyuulen kageb kaaku kata hukalabahu hata ésukayi, min kúwalenumool bó.
Sóol li ajow boot Yeelusalem
26Nan Sóol aŋejumuu Yeelusalem, li aŋes min anoken li hujojahu hata kúgoomaku, bale buko feh li kúkoliwool, mata kúyinenut koon mal̥egen ágoom laam. 27Bale Balunabaas li aŋalool ájowetum boot bata kufootalaku li bútinabu, li min Amaaŋenawu aloboolumuu eeno. Li akitteniil foof buu Sóol áwaalewummuu li kabanewool li kajawaku kata Yéesu, li ésukayi yata Damaas. 28Muñeˈe no unnu, Sóol li alako li kufootalaku. Li anaak anab li buko kuñaahoo híndo Yeelusalem, min anaak awaale li kabanewool li kajawaku kata Amaaŋenawu. 29Li alob foof li Kusuwifaku kalobemuu elobayi yata kata Gilees, ban li alako búwonnoo li buko. Bale li kuŋes jamukool. 30Nan káyinenumuu li Yéesu kujamumuu, li kuŋa’ Sóol kújowetum boot Sesaale, ban li kukaanool ájowum bó boot Taalus.
31Muñeˈe bukanabuku feh káyinenumuu li Yéesu, li kubaj kásuumaay li etaamayi feh yata Súde, li yata Gálile, li yata Samali. Li kuhaŋ malit li káyinenaku, ban li kútuul Amaaŋenawu. Li kunaak kuhaŋ mameeŋ kuyinno bo li búkaanum bata Buyinum Banabaabu.
Fiyeel li afaken Ene
32Muñeˈe Fiyeel anaake añahoomuu li halaabahu unhu, li ajow hunak hukee bata bukanabuku káyinenumuu kakinumuu Lida. 33Nan áliiŋumuu, li atook bo ánaayine akee an koone Ene, ahintowe li bukal̥ simit soono hutok li síhaaji, mata labobobobo. 34Fiyeel li aanool:
— Ene, Yéesu Kilisita lafakeni! Uyito ubooñ awu humumi bukal̥abu booli!
Ene li ayaan ayito. 35Muñeˈe bukanabuku feh kakinumuu li ésukayi yata Lida li kata etaamayi yata Saaloŋ, li kujukool li kúyinen li Amaaŋenawu.
Fiyeel li ayitenul Tabita li eketayi
36Muñeˈe li baj li ésukayi yaaneyimuu Jofe anaale an koone Tabita áyinene li Amaaŋenawu. (Tabita ko kanolaku li «Dolukaas» li elobayi yata kata Gilees, yo yommuu «Huyamb»). Bulokool feh kakaan majake, li kalamben kusukateenabuku. 37Muñeˈe no unnu, Tabita li ásomut, li aket. Li kufos ehuluŋayi yoola kuban, li kuŋa’ yo kukaan li káfit kalakowe haatiya eluufayi. 38Kúgoomaku kata Yéesu kalakomuu li ésukayi yata Jofe, li kujam kaanaku Fiyeel ummu li ésukayi yata Lida yáloyiyoolutumuu li Jofe. Li kuboñ kánayine kúl̥uba kujow kuyaakoolool koonool:
— Ubonket ubil újowubenuloli, ban jakum ufiyo.
39Fiyeel li ayaan ánabul li buko. Nan áliiŋumuu, li kújowetumool boot li káfitaku kalakomuu haatiya eluufayi. Kanaalaabuku feh kahokumuu kúyiniil li kubil kuyito téeti Fiyeel mo kul̥okemaa. Li kúhiisool wañawu, li kújufowaku kan Dolukaas akikumuu akila li buloŋ. 40Fiyeel li akaan bukanabuku feh kúfulul, ban li ákuntuŋ min al̥aw. Nan al̥awumuu aban, li átiiwo ajooŋoo li ehuluŋayi ban li aan:
— Tabita, uyito!
Mal̥egen Tabita li aluujul. Nan ajukumuu Fiyeel, li ayito abah. 41Fiyeel li átukool li kaŋen min alambenool ayito. Ban, li áhooñul bukanabuku káyinenumuu li Yéesu, li kanaalaabuku kahokumuu kúyiniil, min áŋalul Tabita áhiisiil maloŋe. 42Li jamo li ésukayi feh yata Jofe. Bukan kameeŋe li kúyinen li Amaaŋenawu. 43Muñeˈe Fiyeel li alako kunak kafame li ésukayi yata Jofe bata Simoŋ, alokemuu ubaŋ.
10Fiyeel li ajow boot bata Kooluney
1Bajeene li ésukayi yaaneyimuu Sesaale anahaan ata kusollaali téemeel kata Lom, an kunaake koon Kooluney. Akila aakenumuu kayooŋaku kata kusollaaliyaku kata Lom kan koonemuu «Kayooŋ Itali».2Kooluney lakankaan an áyinene ban li ákoli Ateemit, okila li butoŋool. Lanaanaak alamben ŋáa’ kusukateenabuku kata kusuwifaku, ban li anaak al̥aw nanoonan Ateemit. 3Li líiŋ hunak hakee tinak bakel̥e, ewaatuwayi éhaajutayi balehene, Kooluney li ajuk li kahimmo amalaka ata Ateemit feet, ánokenulo boola min aanool:
— Kooluney!
4Kooluney li ajuke amalakaawu li ekole ló ban li aanool:
— Waa ubaje, Amaaŋen?
Amalakaawu li aanool:
— Ateemit layayyab ul̥awawu wooli, ban súumoosuum li kalambenaku kan ulambenemuu kusukateenabuku. Amojenuti. 5Muñeˈe kama uboñ kánayine boot li ésukayi yaaneyimuu Jofe, kujow koon ánayine akee an koone Simoŋ, aaneyimuu foof Fiyeel, abil. 6Fiyeel bata ánayine akee an koone Simoŋ aloke ubaŋ, lawalene. Eluufayi yata ánayinaawu ummu bata katantaku kata halahu yoom.
7Nan amalakaawu alakomuu elobayi li akila ajowumuu, Kooluney li áhooñul bukan kúl̥uba li kulokaabuku koola, li akee li kusollaaliyaku koola áyinene li Ateemit ban li afiyo li kuŋenool. 8Kooluney li akitteniil wahawu feh wabajumuu, ban li aboñiil kujow boot Jofe.
9Li líiŋ hunak hukaten, nan bukanabuku kan Kooluney aboñumuu kulakomuu ejowayi kujow kulehen ésukayi yata Jofe, Fiyeel okila li aŋito haatiya eluuf yaakut kasond ajow kal̥aw Ateemit, banakabu bakel̥e. 10Muñeˈe li acaalet, li afañ min atiñ. Nan kulakowoolumuu elakayi, li atundo li ajuk kahimmo. 11Li ajuk emitayi li ébabulo, min wah ukee wanokoole li kahul káamak ban li útuki li uleebesawu ubakiilawu wata ko, úwalowumul ló boot teetaam. 12Li kahulaku, li babbaj ló kanokoo kanookan kata sínuukuleŋasu sata koot kubakii, li ululoonawu, li basuuwabu. 13Muñeˈe hulim li hoonool:
— Fiyeel, uyito umuk yakee li sínuukuleŋasu unsu utokoñ!
14Bale Fiyeel li aan:
— Aáj! Let ikaan mo Amaaŋen, mata itokoñulelut wah wátokoñeliiti li wah wajakut.
15Hulimahu li hulaañen hoonool:
— Jakum ujok wah wan Ateemit aane ujaajak, loon ujakut.
16Li ajam hulimahu ñoono ñáhaaji, ban wahawu wanokoomuu loon kahul li uyaan úlaañetumi boot haatiya emitayi.
17Muñeˈe Fiyeel li alako káwettoo mata waa Ateemit afañe alobool li kahimmowaku unku kan ajukumuu. Bale no unnu, bukanabuku kan Kooluney áboñulumuu buko bagel̥l̥ene min kuhaas tan eluufayi yata Simoŋ yommuu. Kama tan kuyitomuu, li kámbiilaku kata eluufayi. 18Li kuhooñ min kugel̥l̥en mantee tan kulakomuu to Simoŋ an koonemuu Fiyeel awalenumuu.
19Emmuu Fiyeel okila baloŋe li kayinoolaku min ahaas waa Ateemit afañe alobool li kahimmowaku unku, muñeˈe Buyinumabu Banabaabu li boonool:
— Ujanten, baje kánayine kúhaaji kaŋese li awu. 20Uyito uwalo min ujow jinaboo, ban jakum úwettoo, mata ínje íboñuliil.
21Mal̥egen Fiyeel li áwalowul ajow boot tan kánayinaabuku kulakomuu min aaniil:
— Injé emmuu anawu an jiŋesemuu li akila. Wáa újiwuul li jibil?
22Kánayinaabuku li koonool:
— Li kajawaku kata anahaanawu ata kusollaaliyaku an koonemuu Kooluney, jibilume. Lakankaan an acole, ákoliye Ateemit ban Kusuwifaku feh kulobelob majake kuya li akila. Amalaka ata Ateemit aane Kooluney áboñul bukan kubil kooni ujow boot boola, min ajanten kulimaku kan ommuu li ulobool.
23Muñeˈe Fiyeel li akaan kánayinaabuku kunoken li eluufayi, min kuŋot ló.
Nan tikatenumuu, Fiyeel li ayito anaboo li buko kuwuj. Kukee li kánayine káyinene kata Jofe li kunab li akila. 24Li kúliiŋ li ésukayi yan koonemuu Sesaale, li hunakahu hanabumuu li ho. Kooluney okila to li banaakiil. Li áhooñul bukanool, li kubukewool kata húkow. 25Muñeˈe nan Fiyeel alakomuu li anoken li eluufayi, Kooluney li abil ayallowool. Li ákuntuŋ hákilool min asaafool. 26Bale Fiyeel li ál̥aalulool min aanool:
— Uyito, mata ínje foof an bale leem.
27Muñeˈe li aŋalool kunoken li eluufayi, mo lalobemaa li Kooluney. Nan áliiŋ dómuu, li atook bukan kameeŋe mawooge. 28Fiyeel li aaniil:
— Jihaase joon bútinabu bata Kusuwifaku búhihhi min asuwif kujokoo hubuke li an alet asuwif, mantee foof li anoken boola. Bale ínje Ateemit láhiisonhiis kaanaku eetut ijok an loon ajakut, mantee foof loon asetut. 29Mó mújimuu, nan jíhooñulommuu, li ibil ínje báwettoolut. Muñeˈe lifañe min ihaas wahawu wájimuu li joonom ibil.
30Kooluney li aanool:
— Baje muñeˈe kunak kúhaaji, tinak bakel̥e, li ewaatuwayi inye yanolayi, li ilako kal̥aw Ateemit búmbaam. Nan ilakomuu kal̥awaku, ánayine akaanowe wañ waleñe li ayaan abil ayito hákilom. 31Li aanom: «Kooluney, Ateemit layayyab kal̥awaku kooli ban amojenut kalambenaku kan ulambenemuu kusukateenabuku. 32Uboñ kama kánayine boot li ésukayi yaaneyimuu Jofe, kujow koon Simoŋ an koonemuu Fiyeel abil. Bata Simoŋ alokemuu ubaŋ lawalene. Bata katantaku kata halahu lakine.» 33Muñeˈe li iyaan iboñ bukan kujow kúhooñuli, ban mo foof lukaanumuu jak min ubil. Muñeˈe ololaal feh ummuwaal taate hákil Ateemit, boot bajanten wahawu feh wan Amaaŋenawu áboñulimuu boot ubil úloboli.
Kulimaku kan Fiyeel alobumuu bata Kooluney
34Muñeˈe Fiyeel li aŋa’ hulimahu, li aan:
— Muñeˈe lihaase kaanaku Ateemit ajokut bukan kukee kuhaŋ kaabuku. 35An ata banooban átuule Ateemit ban li akaan an acole, fan ásuum Ateemit. 36Jihaase hulimahu han Ateemit ásenulumuu kata Isilayeel: li Yéesu Kilisita ammuu Amaaŋenawu ata bukanabuku feh, lásenulumuu Hulimahu Hásuumaahu hata kásuumaayaku. 37Jihaase wahawu wabajumuu li etaamayi feh yata Súde, wákitummuu li etaamayi yata Gálile, nan Saŋ abanumuu kawaale bukanabuku aaniil kujow kúbatiiseyiil. 38Jihaase buu Ateemit akaanumuu sembaasu sata Buyinumabu Banabaabu li Yéesu ata ésukayi yata Nasalet. Jihaase foof buu Yéesu ajowumuu tanootan li etaamayi inye, min anaak akaan majake, li afaken bukanabuku feh kan Sayitaane ájufomuu li buko, mata Ateemit li okila lalakowe. 39Lujukaale wahawu feh wan Yéesu akaanumuu li etaamayi yata Kusuwifaku. Okila Yéesu kubaaŋumuu li ekuluwa min aket. 40Bale nan aketumuu jow líiŋ li hunakahu húhaajutahu, Ateemit li ayitenumulool li eketayi, ban li akaanool áfu’ bukan. 41Inti bukanabuku feh láfule, bale bukanabuku kan Ateemit afinumuu min al̥use min kumaat. Buko kommuu áloli jatiñumuu ban li jihob dín dáno li akila, nan Ateemit ayitenumuloolumuu aban li eketayi. 42Yéesu láanolisaan jiwaale ésukayi Hulimahu Hásuumaahu, ban li jiyiiŋen kaanaku okila Ateemit al̥usumuu boot batiib bukanabuku kaloŋumuu li kaketumuu. 43Kufulofetaku feh kulollob moola koon anoowan ammuu li áyinen li akila, fan ábajum li kajawaku koola kabonket kata uhoofoolawu woola.
Buyinumabu Banabaabu li bubil bulako li bukan kalet Kusuwif
44Nan Fiyeel alakomuu elobayi, Buyinumabu Banabaabu li búwalowul bubil kulako li bukanabuku feh kalakomuu bajantenabu bata Hulimahu. 45Kusuwifaku káyinenumuu li Yéesu kánabulumuu li Fiyeel, li kusego ŋáa’ min Ateemit áwalenulomuu Buyinumabu Banabaabu bubil bulako foof li bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool. 46Li mal̥egenamu kujanjam bukanabuku umbuku li kulob silob san kuhaasut. Li kujamiil foof li kusal maluukamu mata Ateemit. Muñeˈe Fiyeel li aaniil:
47— Mantee an layilo áhi’ min bukanabuku umbuku kúbatiiseyi li mal, muñeˈe nan kuyabumee Buyinumabu Banabaabu loon foof ololaal uyabaal bomuu?
48Mal̥egen Fiyeel li alob min kúbatiiseyiil li kajawaku kata Yéesu Kilisita. Muñeˈe buko feh li kuyaakoo Fiyeel mantee kay li alako li buko kunak.
11Fiyeel li akitten Ejanguwayi yata Yeelusalem mabajumuu
1Muñeˈe kufootalaku li bukanabuku káyinenumuu li Yéesu kakinumuu li etaamayi yata Súde, li kujam kaanaku bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool, kuyayyab foof Hulimahu hata Ateemit. 2Nan Fiyeel álaañulumuu boot Yeelusalem, kusuwifaku káyinenumuu li Yéesu li kuwatatenool, 3min koonool:
— Lunokennoken bata bukan kateyut búkut, ban li utiñ li buko!
4Muñeˈe Fiyeel li átoŋ akitteniil wahawu feh wabajumuu. Li aaniil:
5— Li ésukayi yata Jofe lilakowe, muñeˈe li ilako kal̥aw Ateemit, li ijuk kahimmo. Li ijuk li kahimmowaku wah ukee wanokoole loon kahul káamak, kátuki li uleebesawu ubakiilawu wata ko, li úwalowumul li emitayi ubil boot tan ilakomuu. 6Li iŋaalo li kahulaku min ilaso jak, li ijuk sínuukuleŋ sata koot kubakii, sata li bujal, ululoon, li basuu. 7Muñeˈe li ijam foof hulim li hoonom: «Fiyeel, iyito umuk yakee li sínuukuleŋasu unsu utokoñ!» 8Bale li een: «Aáj! Let ikaan mo Amaaŋen, mata ikaanolut li butumom wah wátokoñeliiti li wah foof wajakut.» 9Hulimahu li hulaañen hujami búl̥ubut li emitayi. Li hoonom: «Jakum ujok wah wan Ateemit aane ujaajak loon ujakut.» 10Wahawu unwu li ubaj boot yok ñoono ñáhaaji, ban li ulaañen újowetumi boot li emitayi. 11Muñeˈe yaan no unnu, kánayine kúhaaji kan kúboñumulo Sesaale lí ínje, li kúliiŋul li eluufayi dán jilakomuu. 12Buyinumabu Banabaabu li boonom ijow inaboo li buko báwettoolut. Bukanabuku umbuke hutok li anolawu káyinenumuu li Yéesu, kan íŋalulomee taate, buko kútiŋenulommuu boot li ésukayi yata Sesaale, ban áloli fóofoli feh jinokennoken li eluufayi yata Kooluney. 13Muñeˈe Kooluney li ákittenoli buu lajukumuu li eluufayi yoola, amalaka abile ayito to min aanool: «Uboñ bukan kujow boot Jofe, kujow kúhooñul Simoŋ an koonemuu Fiyeel. 14Fiyeel fan alobi kulimaku kan Ateemit ammuu li áfakenumi, awu li butoŋabu booli feh.» 15Nan ítoŋumuu elobayi, Buyinumabu Banabaabu li búwalowul bulako li buko, loon foof búwalowulumuu bubil bulako li alolaal no li húkitumahu. 16Muñeˈe li iwayil̥o kulimaku kan Amaaŋenawu alob nomuu aan: «Saŋ li mal lábatiisewume bukanabuku, bale bukuluul fan jíbatiisewumi li Buyinumabu Banabaabu.» 17Kama Ateemit aseniilumuu kájiyaku kanolaku li kan asenolaamuu nan úyinenaamuu li Amaaŋenawu Yéesu Kilisita, ínje, ínje emmuu sum ayi mata min íhi’ Ateemit ákaanum mó?
18Muñeˈe nan kujamumuu kulimaku unku, li kulu min kukit kusal Ateemit koon: «Kama mal̥egen, Ateemit lakankaan bukanabuku kákaanumutumuu li akila balewool, min kubet búsol baloŋelabu booliil buhaanabu, min kútiiwo kuŋa’ buloŋabu bata mal̥egen.»
Ejanguwayi yata Antiyok
19Jálaatenaju jabajumuu nan kumukumuu Ecen kuban, li jíji káyinenumuu li Yéesu li kuyiisoo. Kukee li buko li kujow boot li etaamayi yata Feniisi, kaabuku li kujow boot li étebelemukayi yata Ciif, kukee li kujow boot li ésukayi yata Antiyok, ban kunaakut kuwaale Hulimahu hata Ateemit kukee kúbuti li Kusuwifaku. 20Bale kukee li bukanabuku káyinenumuu li Yéesu kata Ciif li kata Siilen, li kujow boot li ésukayi yata Antiyok, min kuwaale bo foof bukanabuku kalobemuu elobayi yata kata Gilees, Hulimahu Hásuumaahu hata Amaaŋenawu Yéesu. 21Sembaasu sata Amaaŋenawu li buko silakowe, mó lí múji bukan kameeŋe li kúyinen, min kútiiwo kunab li Amaaŋenawu.
22Bukanabuku kata ejanguwayi yata Yeelusalem li kujam wahawu unwu wabajumuu. Muñeˈe li kuboñ Balunabaas ajow boot Antiyok. 23Nan áliiŋumuu, li ajuk kájiyaku kata Ateemit li bukanabuku káyinenumuu, li súumool ŋáa’. Li awankuleniil foofiil feh mantee li kútuk lit káyinenaku li Amaaŋenawu. 24Balunabaas lakankaan ánayine ásuume, an ata káyinen an Buyinumabu Banabaabu bulakowe li akila. Bukan kameeŋe li kubil kufamen káyinenumuu li Amaaŋenawu.
25Fúlum tó, Balunabaas li ajow boot li ésukayi yata Taalus, ajow aŋes bo Sóol. 26Nan ajukumuu Sóol, li ájowetumool boot Antiyok. Li kulako buko kúl̥uba emit feh, li ejanguwayi yata bo, min kuliiken Hulimahu hata Ateemit bukan kameeŋe. Li ésukayi inyu yata Antiyok, to bukanabuku kútoŋumuu kuhooñ kúgoomaku ekelecen.
27Muñeˈe no unnu, kufulofet, li kújowum Yeelusalem boot Antiyok. 28Akee li buko an koone Agábus li alob ákibben, li búkaanum bata Buyinum Banabaabu aan, let fiyo min bamuufaay báamak bubaj li etaamayi feh. (Mal̥egen bamuufaayabu li bubil bubaj nan Kúlod alakomuu áyiiyawu áamakawu.) 29Muñeˈe kúgoomaku li kujamoo min koon anoowan li buko laate asen wah wan ammuu ayili asen, min kuboñ wo boot kalamben kutuyiil kakinumuu li etaamayi yata Súde. 30Mal̥egen li kukaan loon kulobumuu, min kuboñ wahawu wan kusenumuu Balunabaas buko li Sóol kújowetum kujow kusen kunahaanaku kata Súde.
12Elod li amuk Saak ban li akul̥ Fiyeel
1Muñeˈe no unnu, áyiiyawu Elod li alako jálaaten kukee li bukanabuku kata ejanguwayi yata Yeelusalem. 2Li alob min kuŋa’ ékundu min kumuk Saak, atuyaayawu ata Saŋ. 3Nan áyiiyawu Elod ajukumuu kaanaku Kusuwifaku súumiisuum, li alaañen alob min kujok Fiyeel. (No unnu, li taŋayi yata kagaanaku kata kúmbuuluwaku kakaanutimuu élebiil12:3 Elébiil: yo yommuu levain (levure)). 4Nan Elod alobumuu min kujok Fiyeel kuban, li aŋalool akul̥, ban li alob kúmim kubakii kabaje hanoohan kusollaali kubakii, min kufooyool. Layinooleene min atiib Fiyeel hákil ésukayi, kagaanaku kata Faakayi yata Kusuwifaku ko babane. 5Mal̥egen li kufooy Fiyeel li hukul̥ahu jak. Bale kata ejanguwayi li kuhanken min kul̥aw Ateemit boot li akila.
Fiyeel li áfulenuli li hukul̥ahu
6Muñeˈe li ehukaayi yammuu ekaten, min Elod atiib Fiyeel hákil ésukayi feh, okila Fiyeel li alako kámooli majenki useel úl̥uba, li tutoo kusollaali kúl̥uba. Li kukaan kufooya kuyito tin kámbiilaku kata hukul̥ahu. 7Li kulako to, amalaka ata Amaaŋenawu li ago’ Fiyeel li ejaj min áliwool, ban li aanool:
— Uyito cab!
Useelawu wan kuŋa’muu min kujenkool li kuŋen, li uyaan úlowul.8Amalakaawu li aan Fiyeel:
— Usinja ban li ukaano sidallaasu sooli.
Fiyeel li akaan loon amalakaawu aloboolumuu. Amalakaawu li afamen aanool:
— Ukaano hújufowahu hooli min únabul lí ínje.
9Fiyeel li anab li amalakaawu min kúfulul li hukul̥ahu. Ahaasut aan wahawu wan amalakaawu akaanemuu li wo, wah wata mal̥egen: min ayin li aan wah wata kahimmo. 10Muñeˈe li kulul̥ kufooyaaku kútinaalaku kulo li kúl̥ubutaku, kúliiŋ li kámbiilaku kata mañamu kan ommuu li úfulum li ko, li unoken li ésukayi. Kámbiilaku unku li kúbabuloolo min kúfu’. Muñeˈe li kújowum li bútin bakee, amalakaawu li ayaan awuj akat to Fiyeel.
11Fiyeel li akit ánaanum búu jówoolummuu eeno, li aan:
— Muñeˈe lihaase een mal̥egen Amaaŋenawu láboñuuboñul amalakaawu oola abil afakenom li kuŋenaku kata Elod, li majakutamu feh man Kusuwifaku kufañeenumuu min mubajom.
12Nan Fiyeel ahaasumuu mabajoolumuu, li ajow boot li eluufayi yata Mali abukumuu Saŋ aaneyimuu foof Maak. Bukan kameeŋe buko dó mawooge min kulako kal̥aw. 13Fiyeel li atek kámbiilaku, aloka anaale aaneyi Lod, li abil boot min ábabul. 14Li ajam hulimahu hata Fiyeel li ahaas. Emmuu súumoosuum ŋáa’, ábabuloot kámbiilaku, min ayaan atey alaañ ajow aheb aan Fiyeel ummu tin kámbiilaku. 15Li koonool:
— Awu luwewwel!
Bale Lod li átuk tó lit, min aaniil mal̥egen. Li koonool:
— Kama laalu amalakaawu oola!
16Bale Fiyeel okila akatut katekaku kata kámbiilaku. Nan kukite kúbabulumuu kámbiilaku, li kujukool, li kusego ŋáa’. 17Muñeˈe Fiyeel li aŋa’ kaŋenool min akaaniil kulu, ban li akitteniil buu Amaaŋenawu áfulenumuloomuu li hukul̥ahu. Li alaañen aaniil:
— Jilob mo Saak12:17 Saak: atuyawu ata Yéesu li kutuyolaal kaabuku.
Ban li áfulul ajow boot bakee.
18Nan tikatenumuu, kusollaaliyaku li kulilliwoo ŋáa’ min kunaak kugel̥l̥enoo bay Fiyeel aam. 19Ayíiyawu Elod li alob min kuŋes Fiyeel, bale kujukutool. Muñeˈe li alob min kugel̥l̥enoo kufooyaaku kata hukul̥ahu, ban li alob min kumukiil. Fúlum tó, Elod li ájowum Súde boot Sesaale, min alako bo kunak.
Eketayi yata áyiiyawu Elod
20Ayíiyawu Elod li awuñet bukanabuku kata Tiil li Sidoŋ ŋáa’. Li kujamoo min kujow kutook Elod, buko bajamoole kuban li Balatus afooyemuu káfitaku koola. Ban, li kujow kuŋes huban li Elod, mata bukanabuku kata Tiil li kata Sidoŋ li etaamayi yata áyiiyawu kúŋalumule hutiñahu hooliil.
21Nan hunakahu hacobimuu huŋejumuu, Elod li akaano wañawu woola wata húyiiyetowahu, ban li abah li efenjeŋayi yata jáyiiyaju, min alob asen ésukayi. 22Esúkayi li elob butiya yoon:
— Láalu ateemit áami li elob, inti ál̥ahukowan!
23Bale amalaka ata Amaaŋenawu li ayaan atek Elod, mata lansaan éehe’ min aŋa’ kasalaku kammuu kata Ateemit. Kuñal li kutiñool, li aket.
24Hulimahu hata Ateemit li hunaak huhaŋ majamo.
25Nan Balunabaas buko li Sóol kukaanumuu bulokabu booliil Yeelusalem kuban, li kulako li kulaañ li kújowetumoo Saŋ an koonemuu Maak.
13Buyinumabu Banabaabu li bul̥us Balunabaas li Sóol
1Li ejanguwayi yata Antiyok, babbaj ló kufulofet, li Sóol. 2Li líiŋ hunak hakee, buko balakowe kal̥aw Amaaŋenawu li kamommo ló, Buyinumabu Banabaabu li booniil:
— Jikaanom li kakaŋ Balunabaas buko li Sóol boot li bulokabu ban ihooñiilumuu boot min kukaan.
3Muñeˈe li kumommo min kul̥aw kuban, li kuŋa’ kuŋeniil kuwalen li buko ban li kukatiil min kujow.
Balunabaas buko li Sóol li kujow boot Ciif
4Balunabaas buko li Sóol, kan Buyinumabu Banabaabu buboñumuu, li kujow boot li ésukayi yata Sélaasi, min kújowum tó li ébato boot li étebelemukayi yata Ciif. 5Nan kúliiŋumuu li ésukayi yan koonemuu Salamiin, li kuwaale Hulimahu hata Ateemit bukanabuku li siluufasu sata kal̥awaku. Saŋ Maak li buko foof lalakowe boot kalambeniil.
6Li kuliij étebelemukayi feh kujow boot Fafoos. Nan kúliiŋ bomuu, li kutook bo ájangafayinde akee an koone Baal Yéesu, asuwif anaake aan okila afulofet laam. 7Anáyinaawu ummu bata águubelunaalawu an koonemuu Sélusiyus Fáwulis lakine, alakomuu ánayine atuukowe. Agúubelunaalawu li áhooñul Balunabaas buko Sóol, mata lafanfañ min ajam Hulimahu hata Ateemit. 8Bale ájangafayindaawu Elimaas (loon kuhooñewoolumuu li elobayi yata kata Gilees), afañut ajuk Balunabaas buko li Sóol, li alako huŋes min áhi’ águubelunaalawu áyinenum li Yéesu. 9Muñeˈe Sóol an koonemuu foof Fool, Buyinumabu Banabaabu li bumeeŋenool, li ajuke Elimaas súy, 10ban li aan:
— Min umeeŋ muñowu búhoolo li búl̥afut, añool Sayitaane, alatoola ata wah feh wacole! Let ukat kaŋes min ulaañen mal̥egenamu mata Amaaŋenawu mulaañ émalimiñ? 11Muñeˈe ujanten: Amaaŋenawu fan ateki min úfuum. Let ujuk mawuŋaamu mata banakabu boot nan Ateemit ammuu afañ li ujuk.
Kúkilaku kata Elimaas li kuyaan kúmibo, min alako li élim. Li anaak átiiwoo tó min alako huŋes an ammuu li átukool li kaŋen ájowetum. 12Nan águubelunaalawu ajukumuu wahawu wabajumuu, li áyinen li Yéesu, mata kulimaku kan kuliikenoomuu mata Amaaŋenawu kugoloogo’ ŋáa’.
Fool buko li Balunabaas li kujow boot Antiyok yata Fisidi
13Fool li kufaalool li kújufowum Fafoos li ébato, min kujow boot li ésukayi yata Feelus li etaamayi yata Fanfili. Saŋ Maak li akatiil to min alaañ boot Yeelusalem. 14Muñeˈe li kújowum Feelus, kuhaaŋ boot li ésukayi yata Antiyok yata Fisidi. Li líiŋ li hunakahu hata húyiiyaayahu hata Kusuwifaku, li kunoken li eluufayi yata kal̥awaku kujow kubah. 15Muñeˈe nan kujangamuu síliibalasu sata Eluwaayi kuban, kunahaanaku kata eluufayi yata kal̥awaku li kuboñ kujow kooniil:
— Kútuyoli, jibajumuu kulim kata kawankulen bukanabuku, li jilob ko.
16Fool li ayito, li áyiit kaŋenool aban li aan:
— Bukuluul jata Isilayeel li bukuluul jamanenemuu Ateemit, jijantenom! 17Ateemitawu ata ésukayi yoololaal Isilayeel, lal̥ul̥l̥us situubawolaal sihaan. Li akaan ésukayi inyu emeeŋ, nan kulakomuu li etaamayi yata Ejíf, ban li áfulenumuliil ló li sembe soola. 18Ateemit li aakeniil li kayiinaayaku butum simit kúyii kúl̥uba. 19Ateemit li ayiis sísuk hutok li síl̥uba li etaamayi yata Kanaan, ban li aŋa’ etaamayi inyu asen ésukayi yoola ebaj, 20boot yok simit sáliiŋe síteemeel sibakii li kúyii kúl̥uba li kuŋen.
«Fúlum tó, Ateemit li asen situubawolaal sihaan kutiiba boot yok nan Samiyeel alako tomuu, ammuu afulofet. 21Muñeˈe, situubawolaal sihaan li sil̥aw áyii, Ateemit li aseniil Sáayul, añool Kis, li butoŋabu bata Bayiseme. Sáayul li aaken jáyiiyaju simit soono kúyii kúl̥uba. 22Nan Ateemit ahoyumuu Sáayul aban, li al̥us Dayit alako áyiiyawu ooliil, ban li alobiil moola aaniil: “Lijuujuk Dayit, ata Jes. Lakankaan ánayine ásuumom, fan akaan wahawu feh wan ifañumuu min akaan13:22 1 Samiyeel 13:14; Ukijenawu 89:21.” 23Akee li bubukoolumabu bata Dayit okila ammuu Yéesu, an Ateemit akaanumuu alako Afakena ata kata Isilayeel, loon alob nomuu. 24Saŋ lawaalewaale kata Isilayeel tówum Yéesu abil aaniil, kubet búsol baloŋelabu booliil buhaanabu, min kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul, min kúbatiiseyi. 25Nan Saŋ alakomuu li aban bulokabu boola, li anaak aan: “Li kayinooluul, ínje emmuu ayi? Ilet anawu an jikobemuu li akila. Bale jijanten: anawu ummu fan abil búsolom, ban ínje humumom itookut min il̥el̥ uneewawu wata sidallaasu sata kootaku koola13:25 Máciya 3:11; Maak 1:7; Lík 3:16; Saŋ 1:20, 27.”
26«Kutuyom, bukuluul jammuu bubukoolumabu bata Abulaham, li bukuluul jamanenemuu Ateemit: alolaal Ateemit áboñulomuu Hulimahu unhu hata kafakaku. 27Bale bukanabuku kata Yeelusalem li kunahaanaku kooliil kúnaanumut ayi ammuu Yéesu, ban kuliitikenut kulimaku kata kufulofetaku, kan kujangayemuu húyiiyaay hanoohan hoololaal. Kukankaan loon kulimaku kulobumuu nan kusenumuu Yéesu bafetabu. 28Bale maayeet min kujukutumuu li Yéesu butila baate bújiyiil li kumukool, li kul̥aw Filat min alob min kumukool. 29Nan kukaanumuu wahawu feh loon Hulimahu hata Ateemit hakiicimuu hulobumuu huya li akila Yéesu kuban, li kúwalenulool li ekuluwaayi kujow kuhok. 30Bale Ateemit li ayitenumulool li eketayi. 31Yéesu li álaŋul kunak kameeŋe bukanabuku kanabumuu li akila kábilum Gálile boot Yeelusalem, kamaatoomuu ban li kóomi muñeˈe li elob moola kata Isilayeel. 32Olóli húmumoli jibiibil kalobuul Hulimahu unhu Hásuumaahu: wahawu wan Ateemit alobumuu kasen situubawolaal sihaan, 33Ateemit lakaan wo muñeˈe boot li alolaal jaamaalumuu bañooliil batit, nan ayitenulumuu Yéesu li eketayi, loon kiicumuu li éliibalayi él̥ubutayi yata Ukijenawu:
“Awu ommuu Añoolom,
Síyaat, ínje emmuu Atuubayi13:33 Ukijenawu 2:7.”
34«Ateemit lalollob kaanaku fan ayitenumul Yéesu li eketayi jakum bil eniilool elaañ ekajen li huyaak. Muñeˈe lalobumuu eeno:
“Fan isenuul kásooniyenaku kanabaaku,
ban kata mal̥egen kan ilobumuu kasen Dayit.”
35«Wahawu unwu újimuu Hulimahu hata Ateemit li hulaañen hoon tikee:
“Let ukat min ehuluŋayi yata anawu uya Anabaawu ekajen li huyaakahu13:35 Ukijenawu 16:10 nab li Hulimahu hata Ateemit bata éliibalayi yahaanayi yakiicimuu li elobayi yata kata Gilees.”
36«Bale, Dayit akila lakankaan no li taŋayi yoola, wahawu wan Ateemit afañumuu min ukaan aban, li aket. Li ahoki tan situubawool sihaan sihokimuu, min ehuluŋayi yoola ekajen li huyaakahu. 37Bale Yéesu an Ateemit ayitenulumuu li eketayi, ehuluŋool ekajenut li huyaakahu. 38Kutuyom, joote jihaas joon Yéesu ájimuu li jilobuul síyaat mata kabonketaku kata uhoofoolawu wooluul, wan eluwaayi yata Móyiis eyilaatumuu éfulenuul li wo. 39Li Yéesu bale anoowan áyinene li Ateemit, áatummuu alako an acole hakil Ateemit. 40Ban kama li jíkaanum, jakum bil wahawu wan kufulofetaku kulobumuu, ubajuul:
41“Jijuke, bukuluul jayili muñowu kabes kulimaku kata Ateemit,
jisego ban li jíbujo!
Mata boot min ikaan li kuloŋawuul,
wah wan uhaase oon kulobuul womuu let jíyinen13:41 Hábakuk 1:5.”»
42Nan Fool buko li Balunabaas kulakomuu li kúfu’ li eluufayi yata kal̥awaku, bukanabuku li kooniil kubil kúlaañul li húyiiyaay haaha hata Kusuwifaku min kulaañen kulobiil kulimaku kanolaku. 43Nan bajojabu buyiisumuu, Kusuwif kameeŋe li bukan kameeŋe kátiiwomuu kuŋa’ bútinabu bata Kusuwifaku, li kunab li Fool buko li Balunabaas. Fool buko li Balunabaas li kulob li buko, ban li kuwankuleniil mata min kujok jak kájiyaku kata Ateemit.
Fool buko li Balunabaas li kútiiwo kujooŋoo li kaletumuu Kusuwif
44Li líiŋ li húyiiyaayahu hata Kusuwifaku hanaboo tomuu, ebat bukanabuku feh kakinumuu li ésukayi, li kuwonnoo boot bajam Hulimahu hata Amaaŋenawu. 45Nan Kusuwifaku kujukumuu búsukabu, li kutahaay ŋáa’. Li kunaak kúhoogul kulimaku kata Fool, ban li kunaak kugelool. 46Muñeˈe Fool buko li Balunabaas li kulobiil li kabaneyiil kooniil:
— Hulimahu hata Ateemit bukuluul hooteenimuu hujandi lob. Bale emmuu jihoohoy ho, ban li jijok kaanaku jitookut min jiyab buloŋabu bábaneliitumuu, muñeˈe kama áloli boot min jítiiwo boot bata bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool. 47Mata wahawu unwe Amaaŋenawu álobolimuu:
«Likaanikaan ulako mawuŋe boot li kákaanumutumuu li Ateemit balewool,
bájum li ujow tanootan li etaamayi min ulob bukanabuku kaanaku Ateemit lafakenefaken13:47 Esay 49:6.»
48Nan bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool kujamumuu kulimaku unku, li kubaj ésuumahukow yáamak, min kulako kasal Hulimahu hata Amaaŋenawu. Bukanabuku feh kan Ateemit al̥usumuu boot min kubaj buloŋabu bábaneliitumuu, li kúyinen li akila.
49Hulimahu hata Amaaŋenawu li hujamo huban li etaamayi inyu feh. 50Bale Kusuwifaku li kutiken kanaalaaku kammuu bukan káamak li ésukayi, káyinenumuu li Ateemit, li bukanabuku káamakaku kata ésukayi, min kúji bukanabuku li kúlaaten Fool buko li Balunabaas, ban li kukesooliil kúfu’ li etaamayi yooliil. 51Fool li Balunabaas li kuhank buko kúl̥uba kafolaku kata kootaku kooliil min kúhiis kaanaku ésukayi inyu éjimumuu inti li buko bilumulo, ban li kujow boot Ikóniyom. 52Kúgoomaku kata ésukayi yata Antiyok, li kubaj ésuumahukow yáamak, ban Buyinumabu Banabaabu li bulako li buko ŋáa’.
14Fool buko li Balunabaas li kujow boot Ikóniyom
1Muñeˈe nan Fool buko li Balunabaas kúliiŋumuu Ikóniyom, li kunoken foof li eluufayi yata kal̥awaku, min kuwaale Hulimahu hata Ateemit yok Kusuwif li bukan kákaanumut li Ateemit balewool kameeŋe kúyinen. 2Bale Kusuwifaku kafañutumuu kúyinen li Yéesu, li kutiken bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool min kubaj kayinoo kajakut li káyinenumuu. 3Bale Fool buko li Balunabaas li kulako Ikóniyom fiyo jakee. Li kunaak kulob li kabaneyiil, li káwoolu ló li Amaaŋenawu li wah wan an ajuulelut, min áhiis kaanaku kulimaku kan kuwaaleyemuu mata kájiyaku koola, mal̥egen. 4Muñeˈe bukanabuku kata ésukayi li kutiiloo: kukee li kulaañ bata Kusuwifaku, kaabuku bata Kufootalaku.
5Kusuwifaku, li kákaanumutumuu li Ateemit balewool, li kunahaanaku kooliil li kulako kágoluloo bánum li kúcoocikoo Fool buko li Balunabaas, min kutekiil kuyitik kumuk. 6Bale nan Fool buko li Balunabaas kuhaasumuu uyinoolawu wooliil, li kutey boot li sísukasu san koonemuu Lisit li Delib, sammuu li etaamayi yata Likawoni, li halaabahu hata bo. 7Bo umbu foof, li kuwaale bo Hulimahu Hásuumaahu.
Fool buko li Balunabaas li kujow kawaale li ésukayi yata Lisit
8Muñeˈe li baj li ésukayi yata Lisit ánayine akee ayilaat ayito, mata labobobobo. Kábilum nan abukimuu lakaje, ban afinut min abile ayili ajow. 9Anáyinaawu li alako bajanten kulimaku kan Fool alakomuu elobayi. Muñeˈe Fool li ajukelool súy, li ahaas aan ánayinaawu labaje káyinen kayilo kújiwool li afak. 10Li alobool li sembe aanool:
— Uyito ucol!
Mal̥egen ánayinaawu li ayaan ayito háak, ban li átoŋ ajow. 11Nan búsukabu bujukumuu wahawu wan Fool akaanumuu, li kulob butiya li elobayi yalobeyimuu li etaamayi yooliil, yammuu yata Likawoni koon:
— Kuteemitaku kuŋale kambu kata an, min kúwalowul kubil kulako li alolaal!
12Muñeˈe li kuhooñ Balunabaas «Sás», Fool li kuhooñool «Elimees» mata akila anaake álobulumuu. 13Alámbaawu ata ateemitawu an koonemuu Sás, an eluufayi yoola okila Sás yommuu li kánoonumaku kata ésukayi, li áŋalul kúmuuna kásangenumi élunfen boot tin wámbiilawu. Li anongeen okila li búsukabu, min aŋa’ kúmuunaaku kusilayiil. 14Bale nan Kufootalaku kúl̥uba, Fool buko li Balunabaas kujamumuu loon muñaˈa, li kuhaacul wañawu wooliil, ban li kusommen kujow boot li tut búsukabu min kulobiil butiya kooniil:
15— Kúfaaloli, wáa újiye li jóomi li jikaan loon muñaˈa? Olóli foof bukan joom loon bukuluul. Jiŋaluluuŋa’ Hulimahu Hásuumaahu mantee kay li jikat bo kuteemitaku umbuku kaletumuu kuteemit kata mal̥egen, min jítiiwo jinab li Ateemit aloŋumuu, áwuwenumuu emitayi, li etaamayi, li halahu, li wahawu feh wáami dómuu. 16Naanaŋ, Ateemit lakaakat bukanabuku feh kákaanumutumuu li akila balewool min kunab li útinawu wooliil. 17Bale, Ateemit akatut káhiis bukanabuku majakaamu moola, mata li emitayi lásenewumuluumuu malamu man élaalewulumuu, li mutiñaay nan maalemuu. Ateemit asenewuulumuu mutiñaay, ban li akaan uyinumuul úsuum.
18Maayeet min kufootalaku kulobiilumuu loon muñaˈa, búsukabu li bufañeen min buceeŋ kuu min bukaaniil kasila.
19Kusuwif li kubilum Antiyok yata Fisidi, li Ikóniyom. Li kukaan búsukabu búyinen li buko, min kutek Fool kuyitik boot kumuk, ban li kúhuulool kúfuletum tíyaŋ ésukayi, mata kunaanaak kuyinoo li koon lakeeket. 20Bale nan káyinenumuu kubilumuu kúguutool, Fool li ayito ban li ajow anoken li ésukayi. Hunak hukaten, li anaboo li Balunabaas kujow boot Delubi.
Fool li Balunabaas li kulaañ boot Antiyok yata Siili
21Fool buko li Balunabaas li kuwaale Hulimahu Hásuumaahu li ésukayi yata Delubi. Bukan kameeŋe li kulako kúgoom. Fúlum tó, li kulaañ boot Lisit, li Ikóniyom, li Antiyok yata Fisidi. 22Li kuwankulen kúgoomaku, ban li kooniil kútuk lit káyinenaku kooliil. Li kunaak foof kooniil:
— Lootaale úlaamaal ŋáa’ tówum unokenaal li Jáyiiyaju jata Ateemit.
23Li kul̥us li ejangu yanooyan bukan kulako kunahaan, ban nan kumommomuu min kul̥aw kuban, li kuŋaliil kukat li kuŋen kata Amaaŋenawu an kúyinenumuu li akila.
24Li kújowum li etaamayi yata Fisidi kulo Fanfili. 25Li kuwaale Hulimahu hata Ateemit li ésukayi yan koonemuu Feelus kuban, li kújowum to boot li ésukayi yata Atali. 26Li kújufowum tó Atali li ébato boot Antiyok, yammuu ésukayi tan kuŋaliilumuu kukat li kájiyaku kata Ateemit boot kakaan bulokabu ban kukaanumuu.
27Nan kúliiŋumuu Antiyok, Fool buko li Balunabaas li kuwoogen ejanguwayi, min kukitteniil wahawu feh wan Ateemit ákaanummuu li buko, li buu lasenumuu bútin kákaanumutumuu li okila balewool min buko foof kúyinen. 28Fool buko li Balunabaas li kulako to fiyo li kúgoomaku.
15Huwoogahu hata Yeelusalem
1Kánayine kukee li kubilum li etaamayi yata Súde boot Antiyok, min kulako kaliiken káyinenumuu li Yéesu kooniil:
— Let jiyili jifakeni, bukuluul bateyenuti búkut elobumuu.
2Fool buko li Balunabaas li kuceeŋiil. Li kubaj búwonnoo báamak li buko mata hulimahu unhu. Muñeˈe li kujamoo min Fool buko li Balunabaas kunaboo li bukan kukee kata Antiyok, kujow boot Yeelusalem kujow kulob mata hulimahu unhu li kufootalaku li kunahaanaku kata ejanguwayi.
3Ejanguwayi li elambeniil li wah wan kóotummuu kuŋa’ min kujow kañaahoolaku. Muñeˈe li kújowum Feniisi li Samali, min kunaak kukitten buu kákaanumutumuu li Ateemit balewool kútiiwomuu kúyinen li Ateemit. Nan kutuyiil feh káyinenumuu kujamumuu loon muñaˈa, li kubaj ésuumahukow yáamak. 4Nan kúliiŋumuu Yeelusalem, ejanguwayi, li kufootalaku li kuhaanabuku li kuyabiil. Li kukitteniil wahawu feh wan Ateemit ákaanummuu li buko. 5Bale kukee li bukanabuku kata hujojahu hata kufaaliisiyeŋaku káyinenumuu, li kuyito min koon:
— Fan jiteyen búkut bukanabuku feh káyinenumuu li Yéesu kaletumuu kusuwif, ban li jooniil kukaan loon eluwaayi yata Móyiis elobumuu.
6Muñeˈe kufootalaku li kunahaanaku li kujoj min kútaluloo mata hulimahu unhu. 7Li kúwonnoo jow fiyo, Fiyeel li ayito min aaniil:
— Kutuyom, jihaase joon Ateemit lal̥usonl̥us li bukuluul nan fiyo, boot kawaale Hulimahu Hásuumaahu bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool, mantee li kujam ho li kúyinen. 8Ban, Ateemit ahaasumuu kayinoo kata anoowan, láhiisenhiisen kaanaku layabiiyab nan aseniilumuu Buyinumabu Banabaabu foof loon asenolaal bomuu. 9Ateemit ajokutiil kúbuti li alolaal, mata li káyinen lágiilenummuu uyinumawu wooliil. 10Kama muñeˈe waa wommuu li úji li jifañ jiyoob Ateemit, li bútebabu ban jifañumuu jikaan káyinenumuu kugalo, ban situubawolaal sihaan li alolaal humumolaal uyilaataamuu utebaal? 11Bale lúyinenaale kaanaku li kájiyaku kata Amaaŋenawu Yéesu lúfakumaamuu, loon foof buko.
12Muñeˈe ésukayi feh li elu min ejanten Balunabaas buko li Fool min kukitten wahawu feh wájaahalenimuu, li wajuulelutimuu wan Ateemit ákaanummuu li buko hákil bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool. 13Nan kubanumuu elobayi, Saak li aŋa’ hulimahu min aan:
— Kutuyom jijantenom! 14Simoŋ lalobolaalob buu Ateemit acookoomuu yaan no li húkitumahu, bukanabuku kákaanumutumuu li okila balewool, min al̥usum li buko bukan kulako koola. 15Ban kulimaku kata kufulofetaku, kunaboonaboo li wahawu unwu, mata muñeˈe Hulimahu hakiicimuu hata Ateemit hulobe:
16«Amaaŋenawu li alob aan: Fúlum tómuu, fan ílaañul.
Ban fan ilaañen iteef eluufayi yata Dayit yaloweenumuu.
Fan icookoo buhumowumabu bata yo,
min ilaañen yo iyiten.
17Muñeˈe bukan kaabuku feh fan kuŋes Amaaŋenawu,
éehe’, li bukanabuku feh kákaanumutumuu lí ínje balewom kan ihooñumuu kulako kúmbaam15:16-17 Amos 9:11-12.
18Wahawu unwu Amaaŋenawu alobumuu,
akaan womuu ésukayi ehaas nan fiyo.»
19Saak li alaañen aan:
— Mó mújimuu li kayinoolom, ootut uyokenaal bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool, kátiiwowulumuu kunab li Ateemit. 20Bale ukiicaaliil min oonaaliil jakum kutokoñ eliw yata sínuukuleŋ san kákaanumutumuu li Ateemit balewool kusilaye mata esikosiko, jakum an áfulo an an kuyabowut, ban jakum kutokoñ sínuukuleŋ sakuumi min siket, jakum foof kutiñ húsim. 21Mata, kábilum no naanaŋ, bukan kumbuku min kuwaaleyemuu Eluwaayi yata Móyiis li ésuk yanooyan, ban ejangayeyijanga li siluufasu sata kal̥awaku hanoohan hoololaal.
Eleetalayi yan kuboñumuu kákaanumeenutumuu li Ateemit balewool káyinenumuu li Yéesu
22Muñeˈe kufootalaku. Buko kúl̥uba kukankaan bukan kan kutuyiil kuluukene ŋáa’. 23Muñeˈe li kukiic kulimaku unke kuseniil kújowetum:
«Kufootalaku li kunahaanaku kata ejanguwayi, li kutuyuul kusaafuluul feh, bukuluul jammuu kutuyiil káfummulomuu li kákaanumutumuu li Ateemit balewool, kakinumuu Antiyok, li etaamayi yata Siili li yata Silisi.
24Jijanjam kaanaku kukee li óloli, kubiibil kulillimenuul, min kúguuhuul uyinum li kulimaku kooliil. Bale inti óloli jiboñuliil. 25Mó mújimuu, áloli fóofoli feh li jijamoo min jil̥us bukan jíboñuluul. Fan kúnaboolul li Balunabaas buko li Fool kan áloli jiboolaatumuu, 26kalakomuu li kuket mata kajawaku kata Amaaŋenawu kúji. 27Muñeˈe kama jiboñuluul Súd buko li Silaas kammuu li kulobuul buko humumiil, kulimaku kanolaku kan jikiiculuulumuu li eleetalayi inye. 28Mata Buyinumabu Banabaabu li óloli húmumoli, jijoojok kaanaku let jikaanuul búteb bakee jiteb, bábuto li wahawu unwe wafimmuu min wóoti ukaani: 29jakum jitokoñ eliw yata sínuukuleŋ san kákaanumutumuu li Ateemit balewool kusilaye; jakum jitiñ húsim, jakum jitokoñ sínuukuleŋ sakuumi min siket; jakum an áfulo an an kuyabowut. Jikatumuu wahawu unwumaa, jikaane jak. Jisaafuluul ŋáa’!»
30Muñeˈe li kukat bukanabuku kan kul̥usumuu min kujow boot Antiyok. Nan kúliiŋumuu, li kuwoogen bukanabuku káyinenumuu, min kuseniil eleetalayi. 31Li kujanga eleetalayi, foofiil feh li súumiil ŋáa’ mata kulimaku kata eleetalayi, kulim kata kawankulen. 32Súd buko li Silaas kulakomuu buko humumiil foof kufulofetaku, li kulob fiyo li kutuyiil káyinenumuu min kuwankuleniil, li kuliteniil li káyinenaku kooliil. 33Muñeˈe li kulako Antiyok fiyo jakee. Fúlum tó, kutuyiil káyinenumuu li kul̥aw min bútiniil búsuum, ban li kukatiil min kulaañ boot bata bukanabuku káboñuliilumuu. 34[Bale Silaas li ajok min alako Antiyok.]
35Fool buko li Balunabaas li kulako Antiyok. Li kunaak kuwaale ban li kuliiken ésukayi Hulimahu hata Amaaŋenawu, buko li bukan foof kukee kameeŋe.
Fool buko li Balunabaas li kukatoo
36Muñeˈe li fiyo jakee, Fool li aan Balunabaas:
— Ulaaña ujaˈa uyooba kutuyola káyinenumuu, kammuu li sísukasu feh ban uwaaleyaalumuu Hulimahu hata Amaaŋenawu, ujow ujukula buu kukaan bo.
37Balunabaas li afañeen min aŋa’ Saŋ an koonemuu Maak, anab li buko. 38Bale Fool li ayinoo li aan kuyilaat kuŋa’ Maak kújowetum, mata Maak lajowujow akatiil bo li etaamayi yata Fanfili, ban alaañenut anab li buko min kukaan bulokabu booliil. 39Fool buko li Balunabaas li kuñakoo to ŋáa’ yok kukatoo. Balunabaas li aŋa’ Maak kújufo li ébato, min kujow boot Ciif.
40Fool akila li al̥us Silaas, min kutuyiil káyinenumuu kul̥aw min kájiyaku kata Amaaŋenawu kulako li buko, ban li kuwuj. 41Fool li ájowum li etaamayi yata Siili alo li yata Silisi, min anaak awankulen sijanguwasu li káyinenaku kan sibajumuu.
16Tímote li anaboo li Fool buko li Silaas
1Fool li ajow boot li ésukayi yata Delib, ban li ahaaŋ boot li yata Lisit. Nan aŋejumuu, li atook bo ágoom. Tímote jaawool asuwif áyinene li Yéesu, bale atuubawool an ata Gilees. 2Káyinenumuu li Yéesu kalakomuu li ésukayi yata Lisit li kata ésukayi yata Ikóniyom, li kunaak kulob majake bale kuya li Tímote. 3Fool li afañ min aŋa’ Tímote ájowetum. Li aŋalool ateyen búkut kakinumuu li etaamayi inyu kúji, mata buko foofiil feh kuhaase koon atuubawool an ata Gilees. 4Muñeˈe li sísukasu ban kújowummuu, li kulob káyinenumuu kulimaku kan kufootalaku kujokumuu, ban li kooniil kukaan loon kulobumuu. 5Sijanguwasu li sihaŋ malit li káyinenaku, ban bukanabuku káyinenumuu li kunaak kuhaŋ mameeŋ hunakoohunak.
Fool li ahimmo nan alakomuu li ésukayi yata Tulowaas
6Buyinumabu Banabaabu li buhi’ Fool buko li Silaas kúwaalewum Hulimahu hata Ateemit li etaamayi yata Aasi. Muñeˈe li kújowum li etaamayi yata Filiisi li yata Galasi. 7Nan kujowumuu kulehen etaamayi yata Miisi, li kufañeen min kujow boot Bitini, bale Buyinumabu bata Yéesu bukatutiil min kujow. 8Muñeˈe li kújowum Miisi kuhaaŋ boot li kásikaku kata Tulowaas. 9Li líiŋ li hukahu, Fool li ajuk li kahimmo ánayine ata Maseduwaan, mayitowe hákilool min al̥okoolool aanool:
— Ubil boot Maseduwaan min úlambenoli!
10Muñeˈe nan Fool ajukumuu kahimmowaku unku fú’ tó, li jiyaan jiŋes min jijow boot Maseduwaan, mata jíyinenyinen kaanaku Ateemit láhooñolihooñ mata min jijow jiwaale Hulimahu Hásuumaahu bukanabuku kata etaamayi inyu.
Liidi li áyinen li Amaaŋenawu li ésukayi yan koonemuu Fílib
11Li jíjufowum li ésukayi yata Tulowaas li ébato, min jíjowum tó jicol boot li étebelemukayi yata Samotulaas. Hunak hukaten, li jihaaŋ boot Néyafoliis. 12To untu jíjowummuu boot Fílib, yammuu ésukayi yáamakayi yata etaamayi yata Maseduwaan, yan kata Lom kookenumuu. Li jikaan li ésukayi inyu kunak kameeŋe. 13Li líiŋ li húyiiyaayahu hata Kusuwifaku, li jífulul li ésukayi min jijow boot bata katantaku kata mul̥uuwamu, ban jinaake jiyinoomuu li joon fan jijuk bo tikee tan Kusuwifaku kul̥awe. Li jibah to min jilob li kanaalaabuku kawoog tomuu. 14Akee li kanaalaabuku umbuku kajawool Liidi. Liidi an ata ésukayi yata Tiyatiil, ban li alako ájulaˈa ata sileesa sájunke satiineniye ŋáa’, ban li anaak amanen Ateemit. Liidi li ájantenoli. Muñeˈe Amaaŋenawu li ábabulool buyinum, min abet sifintuwool feh li kulimaku kan Fool alakomuu elobayi. 15Muñeˈe nan kúbatiisemuu Liidi boot li butoŋool ló ban, li áloboli min jijow boot boola áanoli:
— Nokoomuu loon jijuujuk kaanaku líyinenyinen li Amaaŋenawu, li jibil jilako búmbaam.
Muñeˈe li átuuŋoli min joon éehe’.
Fool buko li Silaas li kukul̥i li ésukayi yan koonemuu Fílib
16Li líiŋ hunak hukee áloli li ejow ban ésukayi el̥awemuu, jiloka jísungute li jibil jifam. Jísungutaaju unju buyinum bajakut bújufo jó, min bunaak bukaan jo jilob wahawu wammuu li ubaj. Elobayi inyu yan alobemuu ákibben li éji kunahaanaku kata jo li kubaj sídalam sáamak. 17Jísungutaaju unju li jinaak jínabul li Fool li óloli, mo jilobemaa butiya joon:
— Kánayinaabuku umbuku kuloka kata Ateemit ata Haatiya tiya! Kubiibil min kúhiisuul bútinabu bata kafakaku!
18Jísungutaaju li jikaan mo jow baj kunak. Muñeˈe Fool huuñool li hulit, gay li átiiwowul aan buyinumabu bajakutumuu:
— Leeni li kajaw kata Yéesu Kilisita, úfu’ li jísungutaaju unju!
Mal̥egen buyinumabu bajakutumuu li buyaan búfu’ li jo. 19Nan kunahaanabuku kata jísungutaaju kujukumuu kaanaku kuyilaat muñeˈe kúbajum sídalam li jo, li kujok Fool buko li Silaas kújowetum boot tin kaayeenaku kata ésukayi, hákil kunahaanaku kata Lom. 20Li kuŋaliil kusen kutiibaaku kata Lom, ban li kooniil:
— Kánayinaabuku umbuke kumbuku li kakaan búgul̥a li ésukayi yoololaal. Buko kusuwif koom. 21Kuliikeneliiken bukanabuku bakaane ban eluwaayi yoololaal, ololaal jáamiyaamuu bukan kata Lom, éhilolaal úfañumaal bo, mantee foof li ukaanaal bo.
22Búsukabu foof li buyitowul li buko. Kutiibaabuku li kulob min kuñak wañawu wata Fool buko li Silaas kúfulen, ban li kooniil kuŋa’ hukaluwaas min kutekiil. 23Nan kutekiilumuu matek kuban, li kuŋaliil kukul̥ min koon afooyaawu afooyiil jak. 24Nan kuyaane kulobumuu loon muñaˈa, afooyaawu li aŋa’ Fool buko li Silaas akul̥ li káfit káluul̥o ló li hukul̥ahu, ban li aŋa’ sijenk min ajenkiil.
Buu afooyaawu ata hukul̥ahu áyinenummuu li Yéesu eeno
25Nan hukahu hujeˈe hulitumuu, Fool buko li Silaas li kulako kal̥aw, ban li kunaak kukijen min kusal Ateemit. Bukan kaabuku kan kukul̥umuu li kulakoyiil bajanten. 26Li kuyaan kulako to, etaamayi li egolool ŋáa’ min kuteefaku kuleeteemaaku kata hukul̥ahu kúlilliŋoo. Wámbiilawu feh li uyaan úbabulo, sijenkasu feh sata bukanabuku kan kukul̥umuu li sil̥el̥o. 27Muñeˈe afooyaawu li áliwo. Nan ajukumuu min wámbiilawu úbabulomuu, li áñakul ékunduwayi yoola boot min amukoolo, mata lanaanaak aan bukanabuku kan kukul̥umuu kuteyitey kuheek. 28Bale Fool li alobool butiya aanool:
— Jakum ukaanoolo majakut! Olóli fóofoli feh jumbuke taate!
29Afooyaawu ata hukul̥ahu li alob min kuhiiten, ban li asommen anoken li káfitaku. Li ákoli gay li anaak ateelen, min ajow ákuntuŋ hákil Fool buko li Silaas. 30Fúlum tó, li akaaniil kúfulul, ban li agel̥l̥eniil aaniil:
— Kunahaan, buu leete ikaan min ifak?
31Fool buko li Silaas li koonool:
— Uyínenumuu li Amaaŋenawu Yéesu, fan ufak boot li butoŋi ló.
32Ban li kuwaalewool Hulimahu hata Amaaŋenawu, akila li kakinumuu li eluufayi yoola feh. 33Afooyaawu li aŋaliil li ehukaayi inyu, min ajow afos ucokawu wooliil. Ban li kuyaan kúbatiisewool, okila li bukanool. 34Li aŋa’ Fool buko li Silaas ájowetum boola, ajow aseniil kutiñ. Afooyaawu humumool li butoŋabu boola, li kubaj ésuumahukow yáamak min kúyinenumuu li Ateemit.
35Nan tikatenumuu, kutiibaaku kata Lom li kuboñ bukan kujow koon afooyaawu ata hukul̥ahu:
— Ukaten kánayinaabuku umbuku.
36Afooyaawu ata hukul̥ahu li abil aheb Fool aanool:
— Kutiibaaku kata Lom kúboñuuboñul kubil koonom ikatenuul. Kama muñeˈe jiyilo jífu’ jijow li kásuumaay.
37Bale Fool li aan bukanabuku kan kúboñulumuu:
— Waa? Kújokoli kutek hákil ésukayi feh, buko bátiibutoli jak loon kaanemuu, áloli jammuu bukan kata Lom, ban li kúŋaloli kujow kukul̥! Líiŋ muñeˈe li kufañ min kúkatenoli an bahaasut? Let baj! Buko humumiil kubil kúkatenoli!
38Bukanabuku kan kúboñulumuu li kujow kulob kutiibaabuku kata Lom, kulimaku kan Fool buko li Silaas kulobiilumuu. Ekole yáamak li ejokiil, nan kujamumuu kaanaku Fool buko li Silaas bukan kata Lom. 39Muñeˈe kutiibaabuku li kubil kul̥awiil kabonket, ban li kukaaniil kúfulul li hukul̥ahu, ban li kuyaakooliil kúfu’ li ésukayi. 40Nan Fool buko li Silaas kúfulumuu li hukul̥ahu, li kujow boot bata Liidi. Li kujukoo li kutuyiil feh min kuwankuleniil kuban, li kujow.
17Fool buko li Silaas li kujow boot Tesalonik
1Muñeˈe Fool buko li Silaas li kújowum Anfífoliis kulo Afoloni, ban li kuhaaŋ boot Tesalonik tan Kusuwifaku. 2Fool li anoken li eluufayi yata kal̥awaku, loon afinemuu min akaane. Fool li aŋa’ Hulimahu hata Ateemit min áwonnoo li bukanabuku kalako lómuu, jow baj kúyiiyaay kúhaaji kata kusuwifaku. 3Li akitteniil ban li áhiisiil kaanaku loon Hulimahu hata Ateemit hulobumuu, Afakenaawu laate álaam ban li ayitowumul li eketayi. Li aaniil:
— Yéesu an ilobemuu li bukuluul moola, okila ammuu Afakenaawu.
4Kusuwif kukee li buko li kúyinen, min kulaañ bata Fool buko li Silaas. Bukan kameeŋe kata Gilees kanaake kumanen Ateemit, li kanaale kameeŋe káami bukan káamak li ésukayi, li kulaañ foof bata Fool buko li Silaas.
5Bale Kusuwifaku li kutahaay ŋáa’. Li kujow kúŋalul kújos kál̥afute, kalakowemuu li útinawu, kubil kúkiŋul búsukabu min kukaan ésukayi éguul̥oo feh. Li kubil boot bata Saasoŋ huŋes Fool buko li Silaas, boot min kujokiil kukaan hákil búsukabu. 6Emmuu kutookutiil bo, li kújokul Saasoŋ li kukee káyinene, kújowetum jow kusen kunahaanaku kata ésukayi, ban li kunaak kulob butiya koon:
— Kánayinaabuku umbuku kúgugguul̥ etaamayi feh, ban muñeˈe kuŋejulo baabe! 7Saasoŋ li ayabiil boola! Bukanabuku umbuku feh kúhooguuhoogul siluwaasu sata áyiiyawu áamakawu, mata konsoon baje áyii akee an koone Yéesu.
8Kulimaku unku li kúji búsukabu li kunahaanaku kata ésukayi li kúguul̥oo. 9Muñeˈe Saasoŋ li kaabuku káyinenumuu li kukomen kucaam kunahaanaku min kukit kukateniil.
Fool buko li Silaas li kujow kawaale li ésukayi yata Beele
10Nan tiyaane tijonumuu, káyinenumuu li Yéesu li kukaan Fool buko li Silaas. 11Kusuwifaku kata Beele kuhaŋ mabaj uyinoo wajake kata Tesalonik, ban li kuhi’ li kayab Hulimahu hata Ateemit. Hunakoohunak li kujuke li Hulimahu hata Ateemit min kujuk mantee wahawu wan Fool alobumuu mal̥egen. 12Bukan kameeŋe li buko li kúyinen. Li baj li kata Gilees, kanaale kameeŋe káami bukan káamak li ésukayi, li kánayine kameeŋe káyinene li Yéesu. 13Bale nan Kusuwifaku kata Tesalonik kujamumuu kaanaku Fool ummu li kawaale foof Hulimahu hata Ateemit li ésukayi yata Beele, li kubil kákiŋul li káguul̥ búsukabu. 14Muñeˈe káyinenumuu li kuyaan kukaan Fool ájowum bata katantaku kata halahu. Bale Silaas buko li Tímote li kulako Beele. 15Bukanabuku kájowetummuu Fool li kujow li akila boot Ateen. Ban, li kúlaañumul bó boot Beele li kúheben ló kan Fool áhebenuliil kujow koon Silaas buko li Tímote, kukaan wahoowah min kujow cab kujowubenool.
Fool li awaale li ésukayi yata Ateen
16Nan Fool alakomuu kakobaku kata Silaas buko li Tímote li ésukayi yata Ateen, li ajuk kaanaku ésukayi ememmeeŋ kuteemit kalet mal̥egen, súumutool li buyinum maayeet. 17Li anaak áwonnoo li eluufayi yata kal̥awaku li bukan kaabuku kamanenemuu Ateemit. Li áwonnoo foof hunakoohunak li bukanabuku kan ammuu atook li kaayeenaku. 18Bale li baj bukan kukee kata sihekej kan koone Efíkiiliyeŋ, kaabuku Sitoyiisiyeŋ kabile kulob foof li Fool. Kukee li kunaak kugel̥l̥enoo koon:
— Kama waa kaŋaaŋaalaku unku kahaasutumuu wahoowah kufañe kulob?
Kaabuku li koon:
— Kankaan loon mata kuteemit kata bakee láami li elob.
Kulollob loon muñaˈa mata kujanjam Fool li awaale mata Yéesu, li mata kayitowulaku li eketayi.
19Muñeˈe li kuŋa’ Fool kújowetum boot tin kutiibemuu17:19 Huyuuyahu háamakahu hata ateemitawu ata kata Gilees ata hutiikahu an koonemuu Aales. Li huyuuyahu unhu huhaanaahu háamakahu hata kata Ateen kunaake kujojumuu, hákil huhaanaahu háamakahu hata ésukayi yata Ateen han koonemuu Ayeelofaas, ban li koonool:
— Mantee jiyilo jihaas mata baliikenelabu umbu buwunkulabu ban ulobemuu li bo? 20Emmuu awu ummu min úlobewolimuu wah wan jijanlelut, jifañe min jihaas wahawu unwu wo wommuu waa.
21(Li mal̥egenamu, bukanabuku feh kata Ateen boot li ejawoolaayi yákin dómuu, buloŋiil feh elob mantee foof bajanten wah uwunkul wakite li úfulul).
22Fool li ayito li tut huhaanaahu háamakahu han koonemuu Ayeelofaas, min aan:
— Kata Ateen, lijuke een jikankaan bukan káyinene ŋáa’. 23Mata lilakolako kañaahoo li ésukayi yooluul, li ijuk wahawu wooluul wáñeyimuu tan jimanenemuu kuteemitaku kooluul. Li ijuk foof husila tan kiice kulimaku unke: «Unte boot li ateemit ahaasuti.» Yoo! wahawu wan jimanenemuu ban jihaasut wo, wó ínje ibilumuu kalobuul mata wo. 24Ateemit áwuwenumuu adunaayi li wahawu feh wáami dómuu, akila ammuu Amaaŋenawu ata emitayi li etaamayi, ban akinut li siluuf sata kuteemit san bukan kuteefe. 25Ateemit jokutool li wah wan bukan kuyilo kukaan boot li akila, mata akila asenemuu bukanabuku feh buloŋ, huyih li wahoowah feh. 26Li an ano Ateemit áwuwenummuu bukanabuku feh, min akaaniil kukin li etaamayi feh. Okila alobumuu buu taŋayi yóomi li efiyo le, ban li akaan sígaatulasu sata ban kommuu li kukin. 27Ateemit lakankaan loon muñaˈa bájum bukanabuku li kuŋesool, ban maayeet min huŋesahu hoola húsengiye, nakee li kujukool. Ban li mal̥egen, Ateemit áloyiwut anoowan li alolaal, 28mata:
«Li okila lúbajumaamuu buloŋ, li unaak ugoloolaal, li óomiyaal bukan.» Mo foof kukee li kujuul̥a ukijenawu kooluul kulobumuu koon:
«Olóli foof kuñoolool joom.»
29«Emmuu ololaal kuñool Ateemit loomaal, ootut uyinoolaal kaanaku Ateemit lanokoonokoo li ebaaŋoot yata éwulus, mantee yata ehaaliis, mantee yata kugisa, yajoki loon ateemit, yan bukan kuyinoole min kukaan li eseeleyiil. 30Bale Ateemit li ajok min akat bo taŋayi nan bukanabuku kuhaasutumuu wahoowah. Muñeˈe Ateemit laane bukanabuku feh kammuu tanootan kukat baloŋeliil buhaan, min kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul. 31Lajoojok hunak nan ammuu atiibum bukanabuku feh kata etaamayi col, li anawu an al̥usumuu. Láhihhiis wahawu unwu bukanabuku feh, nan ayitenumulomuu anawu ummu li eketayi!»
32Nan bukanabuku kujamumuu Fool li alob mata kayitowulaku kata kaketumuu li eketayi, kukee li buko li kúl̥uwool, kaabuku li koonool:
— Fan jibil jijanteni nakee min ulob mata hulimahu unhu.
33Muñeˈe Fool li ajow akatiil to. 34Bale kukee li kulaañ boola, min kúyinen. Li bukanabuku umbuku káyinenumuu, baj to Dóniis alakomuu li huhaanaahu hata Ayeelofaas, li anaale akee an koone Damalis, li kukee foof.
18Fool li ajow boot Koolent
1Fúlum tó, Fool li ájowum Ateen alo Koolent. 2Li kujukoo bo li asuwif feh kúfu’ li ésukayi yata Lom. Fool li ajow ajuk Akilaas buko li Filisila. 3Ban emmuu bulokiil bano, (kakaan uyunt), li alako booliil, min kúlokum dín dáno. 4Li húyiiyaay mantee li akaan Kusuwifaku li kugilekaku kúyinen.
5Nan Silaas. 6Bale Kusuwifaku li kuhoy kujam hulimahu hata Fool, min kunaak kugelool. Muñeˈe li ahank kafolaku kata wañawu woola aban li aaniil:
— Jibanumuu li jíjim, li bukuluul bilume. Inti lí ínje. Ban muñeˈe boot min ijow bata kákaanumutumuu li Ateemit balewool.
7Muñeˈe Fool li áfulum tó ajow boot bata Títiyus Súsitis anaake amanen Ateemit, ban eluufayi yoola li ekooj eluufayi yata kal̥awaku yata Kusuwifaku. 8Kílisifis ammuu anahaanawu ata eluufayi yata kal̥awaku, li áyinen li Amaaŋenawu boot li butoŋabu boola feh ló. Bukan kameeŋe kata ésukayi yata Koolent, kajantenumuu Fool, li kúyinen foof min kúbatiiseyiil.
9Li líiŋ li ehuka yakee, Amaaŋenawu li alob Fool li kahimmo aanool:
— Sákoli, awu ulob, ban jakum ulu, 10mata ínje ummu li awu. An let ajoki min akaani majakut, mata bukan kameeŋe kumbuku li ésukayi inye káami kúmbaam. 11Fool li alako li ésukayi yata Koolent emit li kul̥eeñ hutok li hano, min anaak aliiken bukanabuku Hulimahu hata Ateemit.
12Muñeˈe li taŋayi nan Galiyoŋ alakomuu águubelunaalawu ata Lom li etaamayi yata Akaay, Kusuwifaku li kujamoo min kutiiken Fool. Li kujokool kújowetum li hutiibahu, 13min koon:
— Anáyinaawu umme huŋes láami lí hó min akaan bukanabuku kumanen Ateemit búti li min eluwaayi elobumuu.
14Muñeˈe Fool li alako li álobul, Galiyoŋ li aan Kusuwifaku:
— Nokooleenumuu loon búyiik lakaane, mantee foof latilentilen ŋáa’, manooman fan iŋaleen taŋ min ijantenuul, bukuluul Kusuwifaku. 15Bale emmuu lakolako búwonnoo mata kulim, li mata ujaw, li mata eluwaayi yooluul, baabu bukuluul joote jihaase min jóomi li jikaan. Injé ifañut min ilako atiiba ata wah loon unwu.
16Nan Galiyoŋ alobiilumuu loon muñaˈa aban, li akesooliil kúfu’ li hutiibahu. 17Muñeˈe buko foofiil feh li kújokul anahaanawu ata eluufayi yata kal̥awaku an koonemuu Sosuten, kutek hákil hutiibahu. Bale Galiyoŋ abagut.
Fool li alaañ boot Antiyok
18Fool li afiyo jakee li ésukayi yata Koolent. Fúlum tó, li akat to kutuyool min ájufo li ébato min ajow boot li etaamayi yata Siili, akila li Filisila li Akilaas. Fool li ámiito átowum ájufo li kásikaku kata Sankile, mata babbaj wah wan alobe kakaan hákil Ateemit. 19Muñeˈe li kujow boot Efées kúliiŋ, Fool li akat to Filisila buko li Akilaas, min ajow anoken li eluufayi yata kal̥awaku.20Kusuwifaku li koon Fool afan alako to fiyo jakee, bale li ahoy. 21Li akatiil to min alako li ajow, li aaniil:
— Súumumuu li Ateemit, fan ílaañul hunak hakee ijukuul.
Ban li ájufowum li ésukayi yata Efées li ébato awuj. 22Nan áliiŋumuu Sesaale, li ajow boot Yeelusalem ajow asaaf Ejanguwayi, aban li ahaaŋ boot Antiyok. 23Muñeˈe nan alako tomuu fiyo jatit, li ahaaŋ. Li ajand ájowum li etaamayi yata Galasi alo li yata Filiisi, min aliten kúgoomaku feh li káyinenaku kooliil.
Afolos li ajow awaale li ésukayi yata Efées li yata Koolent
24Muñeˈe no unnu, asuwif akee an koone Afolos abuki Alekusandili, li áliiŋul li ésukayi yata Efées. Afolos lakankaan ánayine acole hulim, ban li ahaas Hulimahu hata Ateemit jak. 25Kuliikenooliiken Bútinabu bata Amaaŋenawu ban, li anaak awaale li aliiken bukanabuku col Hulimahu Hásuumaahu hata Yéesu li ésuumansuum yáamak. Bale okila Afolos kábatiisaaku kata Saŋ bale lahaase. 26Li anaak alob li mal̥egenool li eluufayi yata kal̥awaku yata Kusuwifaku. Nan Filisila buko li Akilaas kujamoolumuu li alob, li kuŋalool kújowetum booliil, kujow kukittenool Bútinabu bata Ateemit haŋ macol. 27Fúlum tó, Afolos li abaj kayinoo kata ejow boot li etaamayi yata Akaay. Kutuyool kata káyineniil kano li kuwankulenool, ban li kukiic eleetal kuboñ bukanabuku káyinenumuu kata etaamayi inyu, bánum li kuyabool jak. Nan áliiŋ bómuu, li alamben ŋáa’ bukanabuku káyinenummuu li káji kata Ateemit, 28mata lanaanaak áhiis Kusuwifaku jak, hákil ésukayi feh, kaanaku kulet li mal̥egen. Li anaak aŋa’ Hulimahu hata Ateemit min áhiisiil kaanaku Yéesu ammuu Afakenaawu.
19Fool li ajow awaale li ésukayi yata Efées
1Nan Afolos alakomuu Koolent, Fool li ájowum li etaamayi ban kuyuuyaku kommuu, abil boot Efées. Alíiŋul li atook bó kúgoom kukee. 2Li agel̥l̥eniil aaniil:
— Mantee jiyayyab Buyinumabu Banabaabu nan jíyinenumuu?
Kúgoomaku li koonool:
— Jifanut jijam li kulob kaanaku babbaj Buyinum Banabe.
3Fool li alaañen aaniil:
— Kama kábatiise kay jíbatiiseyi?
Li koonool:
— Kábatiisaaku kata Saŋ Batiis.
4Muñeˈe Fool li aaniil:
— Saŋ lanaanaak ábatiise bukanabuku kafañumuu kukat baloŋelabu booliil buhaanabu min kútiiwo kuŋa’ buloŋ buwunkul, ban li aan kata Isilayeel kúyinen li anawu ammuu li abil búsolool. Anawu ummu okila ammuu Yéesu.
5Nan kujamumuu kulimaku unku, li kujow kúbatiiseyiil li kajawaku kata Amaaŋenawu Yéesu. 6Fool li aŋa’ kuŋenool awalen li buko, Buyinumabu Banabaabu li bubil bulako li buko. Muñeˈe li kulob silob sahaasuti, ban Ateemit li álobum li buko. 7Bukanabuku umbuku kuyilo kúliiŋ kuŋen li kúl̥uba.
8Fúlum tó, Fool li ajow boot li eluufayi yata kal̥awaku, ban li aŋes min akaan min kajantenoomuu kúyinen. 9Bale kukee li buko kufañut kujam, min kuhoy báyinen ban li kunaak kulob kulim kajakut kuya li Bútinabu bata Amaaŋenawu hákil ésukayi. Muñeˈe Fool li ajow akatiil to, ban li aŋa’ kúgoomaku ájowetum, min anaak ajow awaale hunakoohunak li elekoolayi yata Tíilanus. 10Fool li akaan mo jow baj simit síl̥uba, yok bukanabuku feh kata etaamayi yata Aasi, Kusuwifaku li kata Gilees, kujam hulimahu hata Amaaŋenawu.
Bañiilabu bata Sikeewa
11Ateemit li anaak ákaanum wah wájaahaleniye ŋáa’ li kuŋen kata Fool. 12Mó lí múji bukanabuku li kunaak kuŋa’ kumusuwaal mantee foof kufalen kata sileesa kagole eniilayi yata Fool, kujow kukaan li kúsontaaku kooliil, li kufak ban uyinumawu wajakutaawu li úfu’ li buko. 13Li baj no Kusuwif kukee kanaake kuñaahoo li sísukasu min kunaak kukesoo uyinumawu wajakutumuu úfu’ li kásomutumuu. Muñeˈe li kufañ kuŋa’ kajawaku kata Amaaŋenawu Yéesu min kukaan wo úfu’ li bukanabuku. Li kunaak koon uyinumawu wajakutaawu:
— Leenuul jífu’ li kajaw kata akila Yéesu an Fool awaaleyemuu!
14(Bukanabuku kanaake kukaanumuu loon muñaˈa, buko kommuu bañiilabu hutok li búl̥uba bata Sikeewa alakomuu álamba áamak ata Kusuwifaku.) 15Bale buyinumabu bajakutumuu li booniil:
— Lihaase Yéesu ban li haase ayi ammuu Fool, bale bukuluul bukay joom?
16Muñeˈe ánayinaawu an buyinumabu bajakutumuu bújufomuu li ayitowul li buko, li ágooteniil foofiil feh. Li átekikooliil tó li sembe, gay li kutey kúfu’ li eluufayi bákolotoo macokowe. 17Bukanabuku kakinumuu Efées, Kusuwifaku li Kugilekaku li kujam mabajumuu, li kúkoli foofiil feh, ban li kúkaanum ŋáa’ li kajawaku kata Amaaŋenawu Yéesu. 18Bukan kameeŋe li káyinenumuu li kubil kulob hákil ésukayi, wahawu wan kukaanumuu. 19Bukan kameeŋe kanaake kukaanumuu jángafayinde, li kúŋalul síliibalasu sooliil kubil kúsu’ hákil ésukayi feh. Li kucob bunoomabu bata síliibalasu unsu, li sibaj sihanjal sata sídalam sáamak. 20Muñaˈa Hulimahu hata Ateemit huhaŋumuu majamo ban li huhaŋ mabaj sembe, li búkaanum bata sembaasu sata Amaaŋenawu.
Búgugguloo li bubaj li ésukayi yata Efées
21Nan wahawu unwu ubajumuu jow fú’ tó, Fool li ajok min ájowum li etaamayi yata Maseduwaan li yata Akaay, ajow boot Yeelusalem. Li anaak aan:
— Nan emmuu íliiŋ bo, fan foof ijow boot Lom.
22Muñeˈe li aboñ kúl̥uba li kulambenaaku koola, Tímote buko li Elasit, boot li etaamayi yata Maseduwaan. Bale akila humumool li afan alako jakee li etaamayi yata Aasi.
23Muñeˈe no unnu, li baj búgugguloo báamak mata Bútinabu bata Amaaŋenawu búji. 24Mata babbaj ahaaña akee an koone Démetiliyus, anaake aŋa’ ehaaliis min ahaañ baluuf batit banokoole li eluufayi dán kumanenemuu ateemitawu anaalaawu an koonemuu Alitemis. Bulokabu bata Démetiliyus li bunaak búji kulokaabuku li kubaj sídalam sáamak. 25Muñeˈe li ahooñ kulokaabuku umbuku li bukanabuku foof kabajumuu bulok banokoo li bo, min aaniil:
— Kufaalom, jihaase joon hubajahu hoololaal li bulokabu umbu hubilume.
26Bale jijuke ban jijame wahawu wan ánayinaawu ummu an koonemuu Fool ammuu li kakaan. Mata lansaan kuteemitaku kan bukan kukaane, kulet kuteemit kata mal̥egen, min áji bukan kameeŋe li kúyinen li akila, let taate li ésukayi yata Efées bale, bale foof li etaamayi feh yata Aasi. 27Kulimaku unku inti bulokabu boololaal bale koote kukajen, bale foof fan kukajen kajawaku kata eluufayi yata ateemitawu áamakawu anaalaawu Alitemis. Esúkayi let elaañen eluukenool, okila an bukanabuku feh kakinumuu li etaamayi yata Aasi, li kata adunaayi feh, kumanenemuu!
28Nan bukanabuku kalako tomuu kujamumuu kulimaku unku, etindihuuñ yáamak li ejokiil. Li kunaak kulob butiya koon:
— Alitemis ammuu ateemitawu áamakawu ata kata Efées!
29Búgugguloolabu li buyiisoo buban ésukayi feh yata Efées. Búsukabu li bújokul bukan kúl̥uba kata Maseduwaan, Gáyiyis buko li Alisitaak, kanaake kunaboomuu li Fool, min húmimahu hata búsukabu huhuuñ li buko boot li hukaakahu19:29 Tin hukaakahu: Tin kukaanemuu tiyaatal (Le théâtre). 30Fool li afañeen min ajow bata búsukabu, bale káyinenumuu li kúhi’. 31Bukan káamak káfulumulo li etaamayi yata Aasi, kalakowe kubukewool, li kúboñul kubil kuyaakoolool koonool jakum ajow bata hukaakahu. 32Muñeˈe no unnu, ésukayi feh li éguul̥oo: kukee fan kulob butiya maame, kaabuku li kulob maama. Ban bukan kameeŋe li buko kuhaasut wáa újiye ésukayi li ebil éfimboo tó. 33Muñeˈe li baj ánayine akee an koone Alekusandul, an Kusuwifaku kunaake kutuuñen ayab kayooŋ. Kukee li búsukabu li kukittenool mabajumuu, li áyiit kaŋenool min afañeen alob li búsukabu. 34Bale nan kuhaasumuu koon Alekusandul asuwif, buko foofiil feh li kulob butiya li mano kulimaku kanolaku jow yili baj siwaatu síl̥uba koon:
— Alitemis ammuu ateemitawu áamakawu ata kata Efées!
35Muñeˈe anahaanawu ata ésukayi yata Efées li akaan búsukabu bulu, ban li aaniil:
— Kata Efées, ayi li bukanabuku feh ahaasut aan ésukayi yata Efées, yo efooyemuu eluufayi dán manenemuu Alitemis áamakawu, li kambuwaku koola kálowumulomuu li emitayi? 36Emmuu bajut an ayilo aceeŋ wahawu unwu, kama joote jibeben, ban jakum jikaan wah bukuluul bajandut jiyinoo jak. 37Jiŋalloŋa’ bukanabuku umbuke boot taate, ban kulet kúkuuta wah li siluuf sata kuteemit, ban foof kugelut ateemitawu oololaal Alitemis. 38Nokoomuu loon Démetiliyus li kulokaabuku koola, kujuujuk majakut li akee, baje kunak kata batiib, ban kutiiba kumbuku to! 39Bale nokoomuu loon babbaj wah ukee wan jifañe jigel̥l̥en mata wo, fan útalulooli li hujoj hanabe li eluwaayi. 40Ban li mal̥egenamu ubanutumuu li ujukelaal to, kata Lom fan kóonul lúhoogulaahoogul eluwaayi, mata wahawu wabajumuu síyaat úji. Mata bajut wah wan óomi li uŋalaal min ukittenaaliil kaanaku, wó újimuu huwoogahu unhe li hubaj.
41Nan anahaanawu alobumuu kulimaku unku aban, li aan ésukayi eyiisoo.
20Fool li ajow kañaahoo li etaamayi yata Maseduwaan li yata Gilees
1Nan búgugguloolabu bukatumuu, Fool li awoogen káyinenumuu li Yéesu min awankuleniil fiyo ŋáa’, ban li akatiil to min ajow boot Maseduwaan. 2Li ájowum halaabahu unhu, min anaak awaale bo ñameeŋe káyinenumuu min awankuleniil. Fúlum tó, li ajow boot Gilees, 3ajow alako bo kul̥eeñ kúhaaji. Muñeˈe Fool li alako li ájufo li ébato min ajow boot Siili, li ajam kaanaku Kusuwifaku kúsonoosonoo boot min kumukool. Muñeˈe li ajok min álaañumum Maseduwaan. 4Sofateel ammuu añiilawu ata Fíilus, akinumuu li ésukayi yata Beele, li Alisitaak buko li Sókondus kata ésukayi yata Tesalonik, Gáyiyis ata ésukayi yata Delubi, li Tímote buko li Tisik, li Tolofim káfulumulomuu li etaamayi yata Aasi, li kútiŋen Fool. 5Buko umbuku li kujow ló kúyaboli hákil, kujow kúkoboli Tulowaas. 6Alóli húmumoli li jíjufowum li ébato li ésukayi yata Fílib, kagaanaku kata kúmbuuluwaku kakaanutimuu élebiil ko babane. Li baj kunak hutok, li jinabeniil Tulowaas min jilako to esimen.
Fool li ayiten an akete li ésukayi yata Tulowaas
7Li líiŋ li hunakahu hútinaalahu hata esimenayi, li jiwoogoo boot kamunculoo húmbuuluwahu20:7 Kamunculoo húmbuuluwahu: yo yommuu kákominiye, repas du Seigneur. Fool li alako elob li bukanabuku káyinenumuu. Emmuu hunak hukaten láami li ajow, li awaale kale hukahu hujow hulit ŋáa’. 8Babbaj sihiitum sameeŋe ŋáa’ li káfitaku kata haatiya eluufayi dán jiwoogumuu. 9Muñeˈe li baj añiil áyine akee an koone Atíkus abahe li kayiiwaku kata ejangeelayi yata káfitaku. Li ámooli, li ánafen mata Fool lawaalewaale fiyo ŋáa’. Emmuu lámoolimooli ánafen ŋáa’, li álowumul haatiya eluufayi éhaajutayi boot teetaam. Nan kúl̥aaluloomuu, li kujuk koon lakeeket. 10Fool li áwalowul áliiŋul, li ásiten min ajuke Atíkus aban, li atebool ban li aan:
— Sákoluul! Lalonloŋ!
11Fúlum tó, Fool li alaañ aŋito ajow amuncul húmbuuluwahu atokoñ. Li alaañen awaale to fiyo jow banakabu buyitowul, aban li ajow. 12Li kújowetum añiilawu áyinaawu bóot maloŋe. Bukanabuku feh li súumiil ŋáa’.
Fool li ájowum Tulowaas boot Milet
13Muñeˈe li jijow jiyinno bo hákil, boot min jijow jíjufo li ébatowayi yammuu li éjowetumoli boot ésukayi yan koonemuu Asos, tan jommuu li jíŋalum Fool li ébatowayi. Wahawu unwu Fool afimmuu min anonge, mata lafanfañ min ajow koot boot bo. 14Nan ájowubenolimuu Asos áliiŋ, li jíjufool li ébatowayi min jijow boot li ésukayi yan koonemuu Mitilen. 15Li jíjowum tó Mitilen li ébato, jijow jíliiŋ Kíyo hunak hukaten. Li hunakahu húl̥ubutahu, li jiŋej Samos, min jihaaŋ hunakahu húhaajutahu boot Milet. 16Fool, li ajok li mal̥egen min ájowum Efées, ban let ayiten to, jakum bil afiyo li etaamayi yata Aasi. Li alako esommen mantee li ayiliyeen, li áliiŋ Yeelusalem li hunakahu hata kagaanaku kata Fantokot.
Fool li awankulen kunahaanaku kata Efées
17Fool li alako Milet min aboñ kujow koon kunahaanaku kata Ejanguwayi yata Efées, kubil. 18Nan kúŋejulumuu boola, li aaniil:
— Jihaase buu liloŋumuu li bukuluul taŋayi feh yan ikaanumuu li bukuluul, kítum li hunakahu hútinaalahu nan ibilumuu li etaamayi yata Aasi. 19Liloolok boot li Amaaŋenawu. 20Jihaase joon iyoloolutuul wahoowah waate uyili ulambenuul. Liwaalewuuwaale ban li iliikenuul wahawu feh hákil ésukayi feh, li híndo siluufasu sooluul. 21Lilollob li mal̥egen Kusuwifaku li kata Gilees min kútiiwowul kunab li Ateemit, ban li kúyinen li Amaaŋenawu oololaal Yéesu. 22Bale muñeˈe, boot min ijow boot Yeelusalem loon Buyinumabu Banabaabu butuuŋommuu ikaan, bahaasut waa wóomi li ubajom bo. 23Wahawu wan ihaasumuu bale, wo wommuu li ésuk yanooyan, Buyinumabu Banabaabu búhiisewonhiis kaanaku hukul̥ li sílaam sóomi li kakobom. 24Bale lenseen buloŋabu búmbaam, bubajut jáliŋ boot lí ínje. Samin iyili ihabel kúboñaku kúmbaam ikaan, li bulokabu ban Amaaŋenawu Yéesu asenommuu kakaan, bammuu: kawaale Hulimahu Hásuumaahu hata kájiyaku kata Ateemit.
25«Libiibil boot booluul foofuul feh min iwaalewuul Jáyiiyaju jata Ateemit, bale muñeˈe, lihaase jak kaanaku, anoowan li bukuluul let alaañen ajukom buul. 26Mó mújimuu, boot min eenuul síyaat: an li bukuluul abilimuu ájim, butumom bulet bo. 27Mata líhiisuuhiis wahawu feh wan Ateemit afañumuu kakaan, ban iyoloolutuul wahoowah. 28Jijuke to li bukuluul humumuul, li bumatabu feh ban Buyinumabu Banabaabu busenuulumuu jooken. Jicookoo Ejanguwayi yan Ateemit ábajummuu, li eketayi yata Añiilawu oola humumool. 29Lihaase een nan emmuu li ijow, bukan kanokoole li sijangibujal sál̥afute, fan kubil kulako li bukuluul ban let kukat to bumatabu. 30Fan baj maayeet li bukuluul bukan káami li kunaak kúmal, min kuñak kúgoomaku kunab li buko. 31Ban di jíkaanum, min jiwayil̥o joon simit síhaaji feh, bajut etihunaka bajut ehuka, ikatut kasaabuul ikat to, li jíl̥ok ló.
32«Ban muñeˈe boot min ikatuul li kuŋen kata Ateemit, li hulimahu hata kájiyaku koola. Ateemit layilo alitenuul ban li asenuul bútowaabu ban akat tomuu boot li bukanabuku feh kammuu koola. 33Imelowut ehaaliis yata an, mantee éwulus yata an, mantee wañ wata akee. 34Bukuluul humumuul jihaase joon li kuŋenom lílokume, min ibaj wah boot li buloŋom li bata kanaake kunabumuu lí ínje. 35Líhiisuuhiis li wahawu feh kaanaku joote jilok loon muñaˈa, min jilamben kusukateenaku, ban li uwayil̥owaal kulimaku kan Amaaŋenawu Yéesu humumool alobumuu:
“Kasen wah an lahaŋ mabaj ésuumahukow, an baseneyi wah.”»
36Nan fool alobumuu loon muñaˈa aban, li ákuntuŋ li buko ló min al̥aw. 37Buko foofiil feh li kul̥ok, ban li kujow kuŋa’ kuŋeniil kugaab Fool min kusaafool kasaaf kata kakatoo. 38Buyina báamak li bujokiil mata Fool, háŋum min aaniilumuu let kulaañen kujukool buul. Fúlum tó, li kútiŋenool ajow ájufo li ébato.
21Fool li ajow boot Yeelusalem
1Nan jikatoomuu jiban li buko, li jíjowum li ébato jicool boot li étebelemukayi yata Kos. Li líiŋ hunak hukaten, li jiŋej Lood, ban li jíjowum tó boot Fatala. 2Li jitook to ébato yáami li ejow boot li etaamayi yata Feniisi. Muñeˈe li jíjufo li yo min jijow. 3Li jijow jikooj étebelemukayi yan koonemuu Ciif, yan ommuu li ulako li ébato li uŋanden yo. Li jíjowum Kúñum étebelemukayi inyu li ébatowayi, jihaaŋ boot li etaamayi yata Siili. Muñeˈe li jijow jiya li kásikaku kata Tiil, tan ébatowayi yóotimuu ewalen wahawu wan etebumuu. 4Nan jíliiŋumuu li ésukayi inyu yata Tiil, li jitook to bukan káyinene li Yéesu, min jilako li buko kunak hutok li kúl̥uba. Buyinumabu Banabaabu li bulobiil, min koon Fool jakum ajow boot Yeelusalem. 5Bale nan jikaan tomuu kunakaku unku hutok li kúl̥uba jiban, li jilaañ jinab li bútinabu bóololi bata kañaahoolaku. Li kútiŋenoli foofiil feh buko li kuseekiil boot li bañooliil ló jijow jífu’ li ésukayi. Jíliiŋ bó, lí jíkuntuŋ li katantaku kata halahu min jil̥aw. 6Ban nan jisaafoomuu kasaafoo kata kakatoo jiban, óloli li jíjufo li ébatowayi, buko li kulaañ kúbalo.
7Kañaahoolaku kóololi li halahu li kuban nan jíjowummuu Tiil boot Futolemayis. Li jisaaf to kútuyoli li káyinenaku, ban li jilako li buko etihunaka feh. 8Li líiŋ hunak hukaten, li jilaañen jijow boot Sesaale. To untu, li jinoken li eluufayi yata Fílib ammuu awaaleya ata Hulimahu Hásuumaahu, min jilako boola. Fílib buko kommuu bukanabuku hutok li kúl̥ubaaku kan kul̥usumuu Yeelusalem. 9Li abaj básungute bubakii bahaasut kánayine, ban Ateemit anaake álobum li buko. 10Li jilako to kunak, afulofet akee an koone Agábus, abilumulo Súde li áliiŋul. 11Muñeˈe li abil átookuloli tó, min aŋa’ kanaalaku kata Fool, min akok kootaku li kuŋenaku koola aban li aan:
— Wahawu unwe Buyinumabu Banabaabu bulobe: «Anáyinaawu akilumuu kanaalaku unke, Kusuwifaku fan kujenkool Yeelusalem loon muñeˈe, ban li kubetool li kuŋen kata bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool.»
12Nan jijamumuu kulimaku unku, áloli húmumoli li káyinenumuu kata Sesaale li jiyaakoo Fool jakum bil ajow boot Yeelusalem. 13Bale Fool li aan:
— Wáa újiye li joono li jíl̥ok min jóomi li huŋes kakaanom íyeko? Injé lísingene inti mata min ijenki bale, bale foof min iket Yeelusalem humum hata kajawaku kata Amaaŋenawu Yéesu.
14Emmuu jiyilaat jikaanool akat bo kayinoolaku kan abajumuu, li jikat kayaakoolaku koola min joon:
— Húnongumahu hata Amaaŋenawu hujow hubaj!
15Nan jikaan tomuu kunakaku unku jiban, li jifale min jijow boot Yeelusalem. 16Kúgoom kata Yéesu káfulumulo Sesaale li kútiŋenoli. Lí kújowetumoli boot bata ánayine akee ata Ciif an koone Munaasoŋ ban jóotimuu jiwalen. Munaasoŋ lakankaan ágoom áyinene li Yéesu nan fiyowe.
Fool li ajow ajuk Saak
17Nan jiŋejumuu Yeelusalem kútuyoli li káyinenaku, li kúyaboli li ésuumahukow ló. 18Li líiŋ hunak hukaten, li jijow áloli li Fool boot bata Saak, ban kunahaanaku kata ejanguwayi feh kuwoogumuu. 19Fool li asaafiil aban, li akitteniil jak wahawu feh wan Ateemit ákaanummuu li bulokabu boola, hákil bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool. 20Nan kunahaanabuku kata ejanguwayi kujantenoolumuu min alob aban, li kusal Ateemit. Ban li koon Fool:
— Atúyoli, lujuke Kusuwif koono sínjunne seem kúyinenumuu, ban buko foofiil feh kútuutuk Eluwaayi yata Móyiis jak. 21Kulobiilob mooli kaanaku luliikeneliiken Kusuwifaku feh kakinumuu li bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool, ooniil kuhoy banab li eluwaayi bañiilabu booliil, ban foof jakum kumit kunab li bakaanelabu bata Kusuwifaku. 22Kama muñowu boot min ukaanaal buu? Mata manooman fan kujam kaanaku lubile. 23Muñeˈe kama ukaan wahawu wan jommuu li jilobi. Jibaje taate kánayine kubakii kalobe hákil Ateemit wah wan kufañe min kukaan. 24Uŋa’ kánayinaabuku umbuku újowetum, min kúgiileni li mano li buko, ban li ucaam wahawu wan kooteenumuu kucaam to, min kuyili kúmiito kumulunduŋ. Muñowu ésukayi yóotummuu ehaas kaanaku wahawu feh wan kulobumuu kuya li awu let mal̥egen, bale awu humumi lulolloŋ loon eluwaayi yata Móyiis elobumuu. 25Bale bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool káyinenumuu muñeˈe li Yéesu, jikiiciikiic min jilobiil wahawu wan jijokumuu. Jooniisoon jakum kutokoñ eliw yata sínuukuleŋ sasilayi kuteemit kalet mal̥egen, jakum kutiñ húsim, jakum kutokoñ eliw yata sínuukuleŋ sakuumi min siket, ban jakum an áfulo an an kuyabowut.
26Muñeˈe Fool li áŋalul kánayinaabuku umbuku kubakiilaku, min líiŋ hunak hukaten, li kúgiilenool li mano li buko. Fúlum tó, li ajow anoken li eluufayi yata Ateemit, min alob nay kunakaku kata kágiilenaku kommuu li kuban, yo yommuu nay kasilaaku kommuu li kukaani boot li anoowan li buko.
Li kujok Fool li eluufayi yata Ateemit
27Nan kunakaku hutok li kúl̥uba kulakomuu li kuban, Kusuwif kata etaamayi yata Aasi li kujuk Fool li eluufayi yata Ateemit. Li kúkiŋul búsukabu feh min bujok Fool. 28Li kunaak kulob butiya koon:
— Isilayeel, jíwaakenul jílambenoli! Ayínaawu umme awaaleˈemuu tanootan bukanabuku feh majakut aya li ésukayi yata Isilayeel, li eluwaayi yata Móyiis, li eluufayi inye yata Ateemit! Ban muñeˈe lamite akaan bukan kata Gilees kúnokenul li eluufayi yata Ateemit, min kusik eluufayi inye yáñeyimuu!
29(Kusuwifaku kulollob loon muñaˈa mata min kujukumuu Tolofim ata Efées buko li Fool li ésukayi. Li kunaak kuyin li koon Fool lakaanookaan anoken li eluufayi yata Ateemit.)
30Esúkayi feh li éguul̥oo, min bukanabuku kunaak kúteyumul banooban. Li kujok Fool kúfuletum tíyaŋ eluufayi yata Ateemit, ban li kuyaan kusommen kubab wámbiilawu. 31Nan kulakomuu huŋesahu boot min kumuk Fool, bukan li kujow kulob anahaanawu ata kayooŋaku kata esollaaliyayi yata kata Lom koonool ésukayi yata Yeelusalem éguul̥oole feh. 32Anahaanawu li ayaan aŋa’ esollaali li kunahaan kata esollaali téemeel, min kutey boot bata búsukabu. Nan búsukabu bujukumuu anahaanawu li esollaaliyayi, li kukat kútekaku kata Fool. 33Muñeˈe anahaanawu li ajow akooj Fool, min ajokool ban li alob min kuŋa’ useel úl̥uba min kukokool. Ban li agel̥l̥en bukanabuku Fool ammuu ayi, li waa lakaane. 34Bale li búsukabu, kukee fan kulob butiya maame, kaabuku li kulob maama. Emmuu húcuhahu hújiji anahaanawu ata esollaaliyayi ayilaat ajam to wah wata mal̥egen, li alob min kújowetum Fool boot li hukinahu hata esollaaliyayi. 35Nan Fool aŋejumuu tin sikabilikabasu21:35 Sikabilikab: wah wakaani loon bukankit haj li eluuf yata etaah, min újowum dó boot haatiya (escaliers), kusollaaliyaku li kukomen kutebool mata búsukabu bunaanaak butuntuññenul li sembe. 36Mata ésukayi feh énabuunabul li akila, ban li enaak elob butiya yoon:
— Laate aket!
Fool li acahenoolo
37Nan kulakomuu li kukaan Fool anoken li hukinahu hata esollaaliyayi, li agel̥l̥en anahaanawu ata esollaaliyayi aanool:
— Mantee liyilo ilobi hulim?
Anahaanawu ata esollaaliyayi li agel̥l̥enool aan:
— Kama lujame kugilekaay? 38Kama inti awu ommuu anawu ata Ejíf ájimuu ésukayi li éguul̥oo kunakaku unke, ban li aŋa’ bukan koono sínjunne sibakii kamuke bukan, ájowetum li kayiinaayaku?
39Fool li aanool:
— Injé li mal̥egen asuwif leem. Li ésukayi yata Taalus libuki, yammuu li etaamayi yata Silisi. Esúkayi yúmbaam inti ésuk yatit. Liyaaki, ubonket ukatom min ilob li búsukabu.
40Mal̥egen anahaanawu ata esollaaliyayi li akatool min alob. Muñeˈe Fool li ayito li sikabilikabasu, min ateb kaŋenool áyiit búsukabu. Nan kulumuu, li alob li buko li elobayi yata Kusuwifaku aaniil:
221— Kutuyom li situubawom, muñeˈe jijanten wahawu wan emmuu li ilobuul min icahenoolo.
2Nan kujamumuu Fool li alob li elobayi yooliil, yammuu yata Kusuwifaku, li kuhaŋ maluukoo. Muñeˈe Fool li alaañen aaniil:
3— Injé Asuwif leem, abuki li ésukayi yata Taalus yammuu li etaamayi yata Silisi. Bale taate Yeelusalem lanke, min Gameliyel alako no anahaanawu úmbaam, aliikenommuu jak eluwaayi yata situubawolaal sihaan. Ban lisensen buloŋom feh Ateemit loon bukuluul foofuul feh jikanumuu síyaat. 4Litiikentiiken bukanabuku kanabumuu li bútinabu bata Amaaŋenawu yok kuket. Li ijok káyine li kanaale ikul̥. 5Alámbaawu áamakawu li huhaanaahu feh hata ésukayi, ibil iseniil kutek.
Fool li akitten buu láyinenummuu li Amaaŋenawu
(Bakaanelabu 9:1-19; 26:12-18)
6— Nan ilakomuu ejowayi boot Damaas, ijow ilehen ésukayi tinak bayitene, mawuŋe majaaŋe ŋáa’, li múfulumul li emitayi mubil muhiitenom múwooñen. 7Li ilo teetaam, ban li ijam hulim li hoonom: «Sóol, Sóol, wáa újiye li oono li jálaatenom?» 8Li igel̥l̥en een: «Awu ommuu ayi, Amaaŋen?» Hulimahu li hulaañen hoonom: «Injé emmuu Yéesu ata Nasalet an úlaatenemuu li akila.» 9Bukanabuku kan jinaboomuu li kujuk mawuŋaamu, bale kujamut hulimahu hata anawu alobumuu lí ínje. 10Muñeˈe li igel̥l̥en een: «Muñeˈe boot min ikaan buu, Amaaŋen?» Amaaŋenawu li aanom: «Uyito ujow boot Damaas, úliiŋ bomuu fan kukitteni wahawu feh wan Ateemit afañumuu min ukaan.» 11Bale emmuu kaleñaku kata mawuŋaamu ummu, kuyansaan kukaanom ífuum, kufaalom li kútukom li kaŋen min kújowetumom boot Damaas.
12«Li baj li ésukayi inyu ánayine akee an koone Ananiyaas. Ananiyaas li akaan an áyinene ŋáa’, ban li anab li eluwaayi feh kata Damaas li kunaak kulob majake bale kuya li akila. 13Li abil ajukom ban li aanom: “Atuyom Sóol, ulaañen ujuk!” Li iyaan ijuk yaan no unnu, ban li ijukool jak. 14Muñeˈe Ananiyaas li alaañen aanom: “Ateemit ata situubawolaal sihaan lal̥usil̥us akat to boot min uhaas húnongumahu hoola, li ujuk Yéesu acolumuu, ban li újamum li butumool hulimahu hoola. 15Mata fan ulob boot li okila hákil bukanabuku feh. Fan ulobiil wahawu feh wan ujukumuu li wan ujamumuu. 16Muñeˈe kama waa lukobe li wo? Uyito úbatiiseyi min uhoofoolawu wooli ufosi awu bahooñe kajawaku kata Amaaŋenawu.”»
Fool li alob buu Ateemit aboñoomuu kawaale kaletumuu kusuwif
17Fool li afamen aan:
— Fúlum tó, li ilaañ boot Yeelusalem. Muñeˈe li ilako kal̥aw li eluufayi yata Ateemit, li ijuk li kahimmo Amaaŋenawu, 18li aanom: «Usommen úfu’ li ésukayi yata Yeelusalem, mata bukanabuku kakin dómuu let kufañ min kúyinen kulimaku kan ommuu ulobiil múmbaam.» 19Li eenool: «Amaaŋen, bukanabuku kuhaase koon ínje linaanaak ijow li siluufasu sata kal̥awaku sata Kusuwifaku, jajok bukanabuku káyinenumuu li awu ikul̥, iban li itekiil. 20Ban nan kumukumuu alokaawu ooli Ecen, to foof lilakowe. Alóli jijamoole li bukanabuku kalakowoolumuu jamukaju, mín ínje ítukiil wañawu wooliil.» 21Muñeˈe Amaaŋenawu li aanom: «Ujow, mata boot min iboñi lóyi, bata bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool.»
Fool li aan akila an ata Lom
22Búsukabu li bujanten kale Fool min alob boot yok nan alobumuu kulimaku unku. Muñeˈe li kunaak kulob butiya koon:
— Anáyinaawu ummu laate aniileni li etaamaye! Aatut aloŋ!
23Li kul̥ol̥l̥okoo butiya, ban li kúhalafen wañawu wooliil, ban li kufotten. 24Anahaanawu ata esollaaliyayi yata Lom li alob min kukaan Fool anoken li hukinahu hata kusollaaliyaku, min kuŋa’ kukaluwaas min kutekool min kugel̥l̥enoolool mantee kay li álobul, min ahaas wahawu wájimuu búsukabu li bunaak bulob kulimaku unku butiya buya li akila. 25Bale, nan kukokoolumuu kuban boot min kutekool, Fool li agel̥l̥en anahaanawu ata esollaaliyayi alako tomuu aanool:
— Mantee jibaje kakaañen min jitek an ata Lom akila batiiboluti?
26Nan anahaanawu ummu ajamumuu kulimaku unku, li ajow áhebul anahaanawu oola aanool:
— Bale awu luhaase wahawu wan ulakomuu li ukaan? Anáyinaawu ummu an ata Lom!
27Anahaanawu ata esollaaliyayi li abil boot tan Fool alakomuu min agel̥l̥enool aanool:
— Uhebom mantee mal̥egen awu an ata Lom?
Fool li aanool:
— Eéhe’.
28Anahaanawu ata esollaaliyayi li aan Fool:
— Injé licancaam sídalam sáamak ítowum ilako an ata Lom.
Fool li aanool:
— Injé nan ibukimuu léemi an ata Lom.
29Bukanabuku kaateenumuu kutek Fool min álobul, li kuyaan kuyiisoo kukatool to. Anahaanawu humumool ata esollaaliyayi li ákoli, nan ahaasumuu aan Fool an alobumuu min kujenkool, kama an ata Lom.
Fool hákil hujojahu háamakahu hata Kusuwifaku
30Anahaanawu ata esollaaliyayi li afañeen min ahaas jak wáa újimuu Kusuwifaku li kul̥oof Fool. Muñeˈe li líiŋ hunak hukaten, li alob min kúl̥el̥ul Fool, ban li ahooñ bajoj kunahaanaku kata élambaayi li hujojahu háamakahu hata Kusuwifaku, aban li áŋalul Fool abil akaan hákiliil.
231Muñeˈe Fool li ajuke bukanabuku kata hujojahu súy aban li aaniil:
— Kutuyom, li buyinumom ifetut min éemimuu li bulok boot li Ateemit boot yok síyaat.
2Alámbaawu áamakawu an koonemuu Ananiyaas, li alob bukanabuku kakoojumuu Fool, min kutekool li butum. 3Muñeˈe Fool li aanool:
— Awu Ateemit ammuu li atek. Min úhoolo muñowu23:3 «Muraille blanchie» ou «Mur blanchi»: yo yommuu búhoolo. Min úhoolo muñowu! Lubiibil ubah taatu boot min utiibom loon eluwaayi elobumuu, bale li uhuusul eluwaayi min ulob bukan min kutekom.
4Bukanabuku kakoojumuu Fool li koonool:
— Awu álambaawu áamakawu ata Ateemit lugelumuu?
5Fool li aaniil:
— Kutuyom, ihaasut een kama okila ammuu álambaawu áamakawu. Mata Hulimahu hata Ateemit honsoon: «Jakum ulob majakut uya li anahaanawu ata etaamayi dán ukinumuu23:5 Húwuyahu 22:27.»
6Fool lahaase aan bukanabuku kammuu li hujojahu háamakahu, kukee li buko Kusaduusiyeŋ; mó lí múji li alob butiya hákil hujojahu háamakahu aan:
— Kutuyom, ínje Afaaliisiyeŋ leem, ban li éemi foof añiil ata kufaaliisiyeŋ. Min íkangummuu li kayitowulaku kata bukanabuku li eketayi, mó mújimuu li eenoyi li batiib.
7Nan Fool alobumuu kulimaku unku, búwonnoo báamak li bulako li Kufaaliisiyeŋaku li Kusaduusiyeŋaku, min hujojahu húgaatuloo. 8(Kusaduusiyeŋaku buko koone kaketumuu let kuyitowumul li eketayi, ban emalaka ebajut, uyinum ubajut. Bale Kufaaliisiyeŋaku buko kúyinenyinen kaanaku wahawu unwu feh ubaje.) 9Li kúwonnoo to yok kulimaku kooliil kujow haatiya. Muñeˈe kukee li bukanabuku kaliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis, ban li kulaañ bata hujojahu hata Kufaaliisiyeŋaku, li kuyito kulob li sembe koon:
— Jijukut majakut manooman man ánayinaawu ummu akaane. Nakeemaa buyinum mantee foof amalaka alobe li akila!
10Búwonnoolabu li buhaŋ másuf, gay anahaanawu ata esollaaliyayi li ákoli min kuban li kulinculoo Fool. Muñeˈe li alob esollaaliyayi yoola min kujow kúfulen Fool li tutayi yata búsukabu, kujow kukaan li hukinahu hata esollaaliyayi.
11Li líiŋ li ehukaayi yanab tomuu, Amaaŋenawu li áfu’ Fool min aanool:
— Sákoli! Lulollob jak múmbaam li ésukayi inye yata Yeelusalem, ban loote ulob foof múmbaam li ésukayi yata Lom.
Kusuwif li kúsonoo boot jamuk Fool
12Li líiŋ hunak hukaten li bújom, Kusuwif kukee li kúsonoo ban li kunuu hákil Ateemit koon let kutiñ, let kuhob boot yok nan kommuu li kumuk Fool. 13Bukanabuku kajamommuu hulimahu unhu, kuhaŋe bukan kúyii kúl̥uba. 14Li kujow kutook kunahaanaku kata élambaayi li kunahaanaku kata ésukayi min kooniil:
— Alóli jinuunuu li kabane hákil Ateemit kaanaku let jitiñ wahoowah, boot yok nan jommuu li jimuk Fool. 15Kama muñeˈe bukuluul, li hujojahu háamakahu feh hata Kusuwifaku, jilob anahaanawu ata esollaaliyayi min áŋaluluul Fool, min lako jifanfañ min jilaañen jítaluloo moola jak. Alóli húmumoli jifaleˈe mata min jimukool átowum áŋejul taate.
16Bale añiilawu ata áliinawu ata Fool li ajamiil nan kulakomuu elobayi yata min kommuu li kukaan min kumuk Fool, li ajow aheb Fool li hukinahu hata esollaaliyayi. 17Muñeˈe Fool li áhooñul akee li kunahaanaku kata kusollaali téemeel min aanool:
— Ujówetum áfulawu ummu bata anahaanawu ata esollaaliyayi, mata labaje hulim han áami li alobool.
18Mal̥egen anahaanawu ata esollaaliyayi li aŋalool ájowetum boot bata anahaanawu áamakawu áliiŋ, li aanool:
— Fool akul̥imuu ahooñom min aanom íŋaluli añiilawu umme, mata lababbaj hulim han áami li alobi.
19Anahaanawu áamakawu ata esollaaliyayi li átuk añiilawu li kaŋen, min aŋalool kuyinno li kakaŋ, ban li agel̥l̥enool aanool:
— Waa lubaje ulobom?
20Añiilawu li aanool:
— Kusuwifaku kujamoojamoo boot min kubil kul̥awi min újowetum Fool kajom hákil hujojahu háamakahu. Fan kuban li kukaan loon hujojahu hufañe min hútaluloo jooŋ mata Fool. 21Bale jakum úyineniil! Mata bukan li buko kahaŋe kúyii kúl̥uba, fan kujow kuyolo min ban li kujokool. Kunuunuu hákil Ateemit koon let kutiñ, let kuhob boot yok nan kommuu kumuk Fool. Muñeˈe kufaleˈe kuban, min koono li kakob hulimahu han ommuu li ulob.
22Nan anahaanawu áamakawu ata esollaaliyayi ajamumuu kulimaku unku aban, li aan añiilawu:
— Ban jakum ulob anoowan wahawu wan ulobommuu. Muñeˈe luyilo úbalo.
Li kújowetum Fool boot bata águubelunaalawu Féeliis
23Fúlum tó, anahaanawu áamakawu ata esollaaliyayi li áhooñul kunahaan kúl̥uba kata kusollaali téemeel min aaniil:
— Jiwoogen kusollaali síteemeel síl̥uba, li kusollaali kúyii kúhaaji li kuŋen kalemboole li sifilinjebe, li kánayine koono síteemeel síl̥uba kajunkowume ubaay, ban li jifale foofuul feh boot ejow boot Sesaale kátiim, ewaatuwayi etoken li ebakiilenayi báliiŋe. 24Jifale foof sifilinjebe bánum li jíjuf Fool jíjowetum boot bata águubelunaalawu Féeliis, ban jakum wah ubajool.
25Muñeˈe anahaanawu áamakawu li akiic eleetalayi inye aseniil:
26«Féeliis, awu ammuu águubelunaal áamak, ínje Kúlod Lisiyaas lísaafuli. 27Kusuwifaku kujoojok anawu ummu, ban booteen min kumukool, li ijam kaanaku kama okila an ata Lom. Li iŋa’ kusollaaliyaku kúmbaam min jijow jifakenool. 28Emmuu lifañenfañ min ihaas waa Kusuwifaku kujuke li akila wajakut, li iŋalool íjowetum bata hujojahu hooliil háamakahu. 29Muñeˈe li ijuk een kama mata eluwaayi yooliil éjimuu li koon akaanut jak. Bale Kusuwifaku kuyilaat koon wah waman wajakut lakaanumuu wáatimuu újiwool li aket mantee foof li akul̥i. 30Muñeˈe li ijam kaanaku Kusuwifaku kúsonoosonoo boot jamukool, li iyaan een kama íboñuliwool, ban li ilob foof Kusuwifaku kal̥oofoolumuu, kúŋalul elobayi boot booli.»
31Kusollaaliyaku li kukaan loon anahaanawu ooliil alobumuu: min líiŋ li hukahu, li kújowetum Fool boot Antifaatiliis. 32Hunak hukaten, kusollaaliyaku kajowumuu koot, li kúlaañul boot li hukinahu hooliil min kukat kata sifilinjebaasu min kúhaaŋetum Fool. 33Nan kusollaaliyaku kúliiŋumuu Sesaale, li kusen águubelunaalawu eleetalayi, ban li kukat Fool li kuŋenool. 34Agúubelunaalawu li ajanga eleetalayi ajow aban, li agel̥l̥en Fool li etaam yay láfulumulo. Muñeˈe li ajam kaanaku Fool an ata Silisi, 35li aanool:
— Fan ban li ijanteni min ulob, nan bukanabuku kal̥oofimuu kommuu li kúŋejul.
Ban li alob min kuŋa’ Fool kukaan li káyiiyaku kata Elod min kufooyool ló.
24Kusuwifaku li kul̥oof Fool
1Nan bajumuu kunak hutok, álambaawu áamakawu Ananiyaas li ajow boot Sesaale okila li kunahaan kukee, li akooŋena24:1 Akooŋena: Okila Falanse koonemuu «avocat» akee an koone Teelitulus. Kúliiŋ, li kújowetum elobayi yan kubajumuu li Fool boot bata Agúubelunaalawu Féeliis. 2Muñeˈe li kúhooñul Fool áliiŋul, Teelitulus li átoŋ alob kulimaku unke aya li akila:
— Ahaanawu Féeliis, bújallowabu buya, li wahawu feh uwunkulawu wan ukaanumuu boot li bukanabuku, wó újimuu kásuumaay káamak li kubaj li ésukayi inye. 3Uhaas oon nanoonan li banooban, jiyabe majakaamu ummu feh man ukaanumuu boot li áloli, ban jisali ŋáa’. 4Bale ifañut min ijoki taate fiyo, mó mújimuu li il̥awi min ubonket újantenoli jakee. 5Jijuujuk joon ánayinaawu ummu busik. Lájiji Kusuwifaku feh kammuu tanootan li adunaayi li kúguul̥oo, akila ammuu anahaanawu ata hujojahu hata Kunasaleyeŋaku24:5 Kunasaleyeŋaku: yo yommuu kata Nasalet. Kukelecenaku kútinaalaku mo kunaake kuhooñiil. 6Lajoweene boot kahuusul máñeyiyaamu mata eluufayi yata Ateemit, li jijokool. [Li jifañeen min jitiibool loon eluwaayi yóololi elobumuu, 7bale anahaanawu ata esollaaliyayi an koonemuu Lisiyaas li abil abotool li kúŋenoli li sembe. 8Ban Lisiyaas li aan bukanabuku kal̥oofoolumuu, kubiletum elobayi boot booli Féeliis, awu ammuu águubelunaalawu.]24:6-8 Kulimaku unku kulet li síliibal sakee li sihaanasu Ubanumuu li ugel̥l̥en anawu ummu, fan uhaas jak awu humumi oon wahawu wan jilobumuu jiya li akila, mal̥egen.
9Kusuwifaku li kuyaan kukooŋen Teelitulus, min koon wahawu wan alobumuu mal̥egen.
Fool li acahenoolo hákil águubelunaalawu Féeliis
10Muñeˈe águubelunaalawu li áyiit Fool kaŋen min aanool álobul. Fool li aan:
— Lihaase een muñeˈe baje simit nan óomi atiibaawu ata etaamayi inye. Mó mújimuu, li kákangumaku kan ibajumuu li awu, léetummuu ilob kulimaku unke min icahenoolo. 11Bajolut kunak kuŋen li kúl̥uba nan ijowumuu boot Yeelusalem kamanen Ateemit. Awu humumi luyilo uŋes min uhaas mantee mal̥egen. 12Kutookutom li búwonnoo li akee li eluufayi yata Ateemit, mantee ínje li kákiŋul búsukabu li siluufasu sata kal̥awaku, mantee foof tikee li ésukayi. 13Ban bukanabuku umbuku kuyilaat kúhiisi col kaanaku wahawu wan kúmalumuu kul̥oofom muñeˈe, mal̥egen. 14Bale boot eeni wahawu unwe wo mal̥egen: li bútinabu buwunkulabu ban kujokumuu loon bulet mal̥egen, linabe. Ban li eeno li bulok boot li Ateemit ata situubawolaal sihaan. Líyinenyinen li wahawu feh wakiicimuu li éliibalayi yata Eluwaayi. 15Liyaakaayaakaal li Ateemit loon buko foof kuyaakaalumuu li Ateemit kaanaku anoowan, acol, acolut, aketumuu fan abil ayitowumul li eketayi. 16Mó mújimuu, li eeno nanoonan li kahanken min ikaan buyinumom jak hákil Ateemit li hákil bukanabuku.
17«Muñeˈe nan ífu’muu Yeelusalem jow baj simit, lí ílaañul boot bo li sídalam ló sata kalamben ésukom, li boot kasen bujuuñak Ateemit. 18Wahawu unwu lilakomuu kakaanaku li kútookulom li eluufayi yata Ateemit, ínje bágiileneyi iban. Ban no unnu bajut búsuk báguutom, ésukayi foof éguul̥oolut. 19Bale Kusuwif kukee kata etaamayi yata Aasi to kulakowe, ban buko kooteenumuu kubil kuyito hákili min kul̥oofom, nokoomuu loon babbaj wah wajakut wan ikaane wan kóomi li kulob kuya lí ínje. 20Mantee foof bukanabuku umbuke kammee taate, li kulob wahawu wan ínje ífetummuu li buko nan icahenoolomuu hákil Hujojahu háamakahu. 21Mantee yo yommuu hulimahu unhe bale, han ilobumuu butiya mayitowe hákiliil een: “Mata min íyinenumuu kaanaku kaketumuu fan kuyitowul li eketayi, mó mújimuu li eeno li itiibi síyaat hákiluul.”»
22Muñeˈe águubelunaalawu Féeliis, agel̥l̥enumuu min ahaas jak mata «Bútinabu bata Amaaŋenawu», li ayinnen batiibabu bata Fool min aaniil:
— Nan Lisiyaas, anahaanawu áamakawu ata esollaaliyayi ammuu li abil, li itiib elobayi yooluul. 23Muñeˈe Féeliis li alob anahaanawu ata kusollaali téemeel, min akat Fool li hukul̥ahu ban jakum kujenkool, ban li kukat bukanool min kulambenool li wah wan afañe.
Fool li ásuumen li Féeliis li aseekool Dúlisil
24Muñeˈe li baj kunak, Féeliis buko li aseekool Dúlisil ammuu asuwif. 25Bale nan Fool ajeˈe alobumuu mata buloŋ bacole, mata hujokoo, li mata batiibabu bammuu li bubil, Féeliis li ákoli min aanool:
— Muñeˈe luyilo ujow. Nan emmuu li ibajo, li íhooñuli.
26Féeliis lanaanaak foof ayinoo li aan Fool fan asenool sídalam, mó mújimuu li anaak áhooñulool ñameeŋe kúsuumen.
27Li jow baj simit síl̥uba, Fólisiyis Fésitiis li alako águubelunaal min aŋa’ kaŋenaku kata Féeliis. Emmuu Féeliis lafanfañ min akaan Kusuwifaku súumiil, li akat Fool li hukul̥ahu.
25Fool li aan kama Ayíiyawu áamakawu atiibool
1Nan águubelunaalawu Fésitiis áliiŋulumuu li etaamayi ajow abaj kunak kúhaaji bale, li ájowum Sesaale boot Yeelusalem. 2Nan áliiŋ bómuu, kunahaanaku kata élambaayi li bukanabuku káamakaku kata Kusuwifaku, li kubil kukalaame Fool bata Fésitiis. Li kuyaakoo Fésitiis kátasiyaanay 3mantee kay li akatiil min kukaan Fool álaañul boot Yeelusalem; ban li mal̥egenamu buko básonoole kuban boot li Fool, min kuban li kumukool li bútinabu. 4Bale Fésitiis li aaniil:
— Fool ummu li hukul̥ li etaamayi yata Sesaale, ban ínje humumom boot min ilaañ boot bo muñeˈe.
5Ban li afamen aan:
— Kama kunahaanaku kooluul kayilimuu kujow, kubil min áloli jinaboo boot Sesaale, min kujow kulob wahawu wan anawu ummu akaanumuu, nokoomuu loon lakankaan majakut.
6Fésitiis li akaan kunak káliiŋe hutok li kúhaaji mantee foof kuŋen bale li buko, fú’ tó, li alaañ boot Sesaale. Nan áliiŋumuu, li ajow hunak hukaten abah li hutiibahu, li alob min kúŋalul Fool. 7Nan Fool áliiŋulomuu, Kusuwifaku kabilumulomuu Yeelusalem, li kúguutool min kulob wah wajakut wameeŋe, wákoyileniye kuya li akila min koon okila akaan wo. Ban buko humumiil kuyilaat kúhiis kaanaku mal̥egen okila akaan wo. 8Bale Fool li acahenoolo aan:
— Ifetut li wahoowah li eluwaayi, ifetut foof li áyiiyawu áamakawu.
9Fésitiis li afañ min akaan Kusuwifaku súumiil, li agel̥l̥en Fool aanool:
— Mantee lufañe min ujow boot Yeelusalem, ujow utiibi bo hákilom mata elobayi inye?
10Fool li aanool:
— Li hutiibahu hata áyiiyawu áamakawu leem, ban to lemmuu li itiibi. Ikaanut Kusuwifaku wah ukee wajakut, loon awu humumi uhaas yomuu jak. 11Nokoomuu loon lifeefet, ban li ikaan wah wajakut watooke min iket, ihoyut min iket. Bale nokoomuu loon wahawu feh wan kulobemuu li wo kuya lí ínje let mal̥egen, an abajut kakaañen min ajokom aseniil maamiñ. Lifañe min áyiiyawu áamakawu atiibom okila humumool.
12Muñeˈe nan Fésitiis alobumuu li huhaanaahu hoola aban, li aan Fool:
— Emmuu áyiiyawu áamakawu lufañe min atiibi, kama boot min ujow boot bata áyiiyawu áamakawu.
Fool li alob hákil Agilifa
13Li baj kunak, áyiiyawu Agilifa buko li áliinool Beleniis li kujow boot Sesaale basaaf Fésitiis. 14Emmuu boot min kukaan to kunak kafame, Fésitiis li alob áyiiyawu mata elobayi yata Fool aanool:
— Baje láale ánayine akee an Féeliis akate li hukul̥ahu. 15Nan ijowumuu Yeelusalem íliiŋ, kunahaanaku kata élambaayi li bukanabuku káamakaku kata Kusuwifaku li kukalaamewool lí ínje min koonom ibetool kaneew. 16Li eeniil kata Lom kúbeteliit an an koone majakut lakaane, li kuŋen kata kutiiba, anawu ummu báfimboolut li bukanabuku kaanumuu majakut lakaane mata min kutalen, mantee li ayili acahenoolo mata wahawu wajakutumuu wan koonumuu wo lakaane. 17Muñeˈe kunahaanaku kooliil li kúnaboolul lí ínje boot taate. Ikatut fiyo: nan tikatenumuu, li ijow ibah li hutiibahu ban li iboñ kujow kúhooñulom Fool. 18Kulatoolawool li kubil kúliiŋul, kukitut koon wah waman lakaanumuu wajakut, loon ínje iyinooleenumuu. 19Kama búwonnoo bale kubaje li akila mata bútinabu booliil, li mata akee an koone Yéesu akete, an Fool aane ummu li buloŋ. 20Ihaasut buu léemi li ilob elobayi inyu eeno, mó lí múji li igel̥l̥en Fool mantee lafañe min ajow boot Yeelusalem, min ajow atiibi bo mata elobayi inyu. 21Bale Fool li aan kama áyiiyawu áamakawu atiibool. Muñeˈe li ilob min kukatool li hukul̥ahu boot yok nan emmuu iyili iboñool bata áyiiyawu áamakawu.
22Agilifa li aan Fésitiis:
— Lifañe mín ínje humumom foof ijam ánayinaawu ummu.
Fésitiis li aanool:
— Fan ujamool kajom.
23Muñeˈe nan tikatenumuu, Agilifa li Beleniis li kútekul kayooŋ buko li kunahaanaku káamakaku kata esollaaliyayi, li bukanabuku káamakaku kata ésukayi makokowe jak, kujow kunoken li hulakahu hata hutiibahu dán kuyabemuu bukanabuku. Fésitiis li alob min kúŋalul Fool. 24Ban li aan:
— Ayíiyawu Agilifa li bukuluul feh jáamimuu taate li óloli, jijuke ánayinaawu ummu, an Kusuwifaku feh kubilumuu kulobom moola Yeelusalem li taate foof, min kunaak kulob butiya koon aatut akati li buloŋ. 25Bale ínje ijukut li akila wah wajakut waate úji li amuki. Bale emmuu akila humumool aane áyiiyawu áamakawu atiibool, li een kama iboñool o’. 26Ibajut wah wata mal̥egen wan éemi li ikiic min ilob áyiiyawu áamakawu moola. Mó mújimuu, li ikaanool alob hákiluul, háŋum hákili awu áyiiyawu Agilifa, bánum li agel̥l̥enooli min íbajum tó wah wan éemi li ikiic. 27Lenseen li mal̥egen colut min an aboñ an akul̥i boot Lom, akila bakiicut min alob jak wahawu wan anawu ummu akaanumuu wajakut.
26Fool li acahenoolo hákil Agilifa
1Agilifa li aan Fool:
— Luyilo ulob min ucahenoolo.
Muñeˈe Fool li ateb kaŋenool min acahenoolo li kulimaku unke:
2— Ayíi26:2 Ayíi: Ayíiyawu Agilifa, súumonsuum ŋáa’ min emmuu li icahenoolo síyaat hákili, mata wahawu feh wan Kusuwifaku kulobumuu kuya lí ínje. 3Lilollob loon muñaˈa mata awu humumi luhaase jak múkaaniinamu mata Kusuwifaku li wahawu wan kúwonnoolemuu mata wo. Mó mújimuu, ínje ummu li kal̥awi min ubeben beb min ujantenom.
4«Kusuwifaku feh kuhaase buu liloŋumuu eeno kábilum ínje áfulawu. Kuhaase foof buu liloŋumuu yaan no li húkitumahu li bukanabuku kúmbaam, li híndo Yeelusalem. 5Fiyowe nan kuhaasom ban kuyilo kulob, buko bafañe, kaanaku lilolloŋ loon hujojahu hahaŋumuu majok jak bútinabu bóololi hulobumuu, hammuu hata Kufaaliisiyeŋaku. 6Ban muñeˈe li éemiyi li batiib mata min iyaakaalumuu li hulimahu han Ateemit alobumuu kakaan sítuubawoli sihaan. 7Utoŋawu kuŋen li úl̥ubaawu wata etaamayi yóololi, unaanaak uhanken min ulok etihunaka uban ehuka boot li Ateemit, min uyaakaal min ujuk hulimahu unhu han Ateemit alobumuu kakaan, li hubaj. Ban Agilifa, yaakaalayi inyu éjimuu Kusuwifaku li koon majakut likaane. 8Wáa újiye bukuluul Kusuwifake li jiyin li joon Ateemit ayilaat akaan bukanabuku kaketumuu kuyitowumul li eketayi?
9«Muñeˈe ínje humumom liyinooleene li een, leete ikaan manooman li sembewom feh min ikajen kajawaku kata Yéesu ata Nasalet. 10Wahawu unwu li kaanumuu Yeelusalem. Kunahaanaku kata élambaayi kusenonsen sembe min inaak íjokul bukan kameeŋe káyinenumuu li Yéesu ijow ikul̥. Ban, nan kutiibeyiilumuu min koon boot min kuket, linaanaak een éehe’ li mo. 11Linaanaak ijow ñameeŋe li siluufasu feh sata kal̥awaku min ikaan min kutekiil, ban li ituuŋiil koon kúyinenut li Yéesu. Li il̥eetiil bil gay, li inaak ijow ílaateniil boot yok li sísukasu foof sata tíyaŋ.
Fool li akitten buu láyinenummuu li Yéesu Kilisita
12— Muñowu líiŋumuu hunak hukee, kunahaanaku kata élambaayi li kusenom sembe mata min ijow boot Damaas, ijow ikaan kúboñaku kan kusenommuu. 13Ayíi, muñeˈe li ilako ejowayi li bútinabu banakabu bayitene, li ijuk mawuŋe maleñe muhaŋ banakabu, li múfulumul li emitayi mubil muhiitenom múwooñen, ínje li kufaalom kan jinaboomuu. 14Alóli fóofoli feh li jilo teetaam. Li ijam hulim li hoonom li elobayi yóololi: «Sóol, Sóol wáa újiye li óomi li jálaatenom? Fan ban li séngiyi ŋáa’ awu bahoye bakaan wahawu wan anahaanawu ooli afañumuu26:14 Fan ban li séngiyi ŋáa’ awu bahoye bakaan wahawu wan anahaanawu ooli afañumuu: «Le texte dit littéralement “lutter contre le bâton”».» 15Li igel̥l̥en een: «Awu ommuu ayi, Amaaŋen?» Amaaŋenawu li aanom: «Injé emmuu Yéesu an úlaatenemuu li akila.» 16Bale úl̥aalulo min uyito. Lífulifu’ boot min iŋali ikaan alokawom. Fan ulako an áami li alob múmbaam bukanabuku, min uhebiil buu lujukommuu síyaat, ban li ulobiil foof wahawu wan emmuu li ilaañen íhiisi. 17Boot min iboñi boot bata Kusuwifaku li bata bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool, ban fan ifooyi hákiliil. 18Boot min iboñi ujow úbabul kúkilaku kooliil, li úfulenuliil li élimayi kubil kulako li mawuŋe, li úfulenuliil foof li kaŋenaku kata Sayitaane kubil kulako bata Ateemit; bájum kúyinenumuu lí ínje, li kubaj kabonket kata uhoofoolawu wooliil, min kubaj bútowowiil li bukanabuku kan Ateemit akilumuu.
Fool li akitten Agilifa wahawu wan akaanumuu
19Fool li afamen aan:
— Ayíi, wahawu unwu újimuu ihoyut bakaan loon ijukumuu li kahimmowaku kabilummuu li emitayi. 20Bale lijanjand iwaale bukanabuku kata Damaas li kata Yeelusalem, fú’ tó li iwaale bukanabuku kata etaamayi feh yata Súde, li bukanabuku feh kákaanumutumuu li Ateemit balewool min eeniil kukat baloŋelabu booliil buhaanabu, min kútiiwo kunab li Ateemit ban li kúhiis li bakaaneliil kaanaku mal̥egen buloŋ buwunkul kooke. 21Wahawu unwu újimuu Kusuwifaku, ban li kuŋeseen jamukom. 22Bale Ateemit li afooyom boot yok síyaat, min iloŋ li éemi taate li elob bukanabuku feh moola, bajut añiil, bajut anahaan. Ilobut wah ukee úbuti li wan kufulofetaku, koonumuu woote ubaj. 23Konsoon Kilisita fan álaam, ban okila ammuu ajand ayitowumul li eketayi, ban fan áhiis mawuŋaamu mata kafakaku bukanolaal li foof kákaanumutumuu li Ateemit balewool.
Fool li aan Agilifa áyinen
24Emmuu Fool muñowu lalobumuu min acahenoolo, Fésitiis li abaŋulowool aan:
— Fool, awu luwewwel! Wahawu wan uliikenumuu umemmeeŋ, gay li uweleni!
25Fool li aan Fésitiis:
— Ahaanawu, iwelut. Kulimaku kan ilobumuu mal̥egen, ban inti bul̥uuhoo. 26Ayíiyawu Agilifa lahaase mata wahawu unwu feh, ban mó mújimuu liyilo ilob li kabanewom hákilool. Hiitonhiit li buyinum kaanaku bajut wah wano li wo wan ahaasut, mata inti li egool̥ yayolowe wahawu unwu ukaani. 27Agilifa, inti lúyinenyinen kulimaku kan kufulofetaku kulobumuu? Lihaase een líyinenyinen ko!
28Agilifa li aan Fool:
— Lonsoon luyilo ukaanom ilako akelecen yaan muñeˈe?
29Fool li aanool:
— Eéti ŋa’ taŋ yatit mantee foof yáamak, wahawu wan il̥awumuu Ateemit, inti mata min awu baleyi, bale foof min bukuluul feh jáamimuu li bajantenabu búmbaam síyaat, jinokoo loon ínje, búti li sijenkase san íjenkumimee!
30Muñeˈe áyiiyawu buko li águubelunaalawu li Beleniis, li bukanabuku feh kalako tomuu li buko, li kuyito. 31Nan kuyitomuu kúfu’, li kunaak koonoo:
— Anáyinaawu ummu akajenut wahoowah watooke min amuki, mantee foof li akul̥i.
32Agilifa li aan Fésitiis:
— Anáyinaawu ummu layilleene akateni, okila baaneenut áyiiyawu áamakawu atiibool.
27Li kújowetum Fool boot Lom
1Nan jeˈe lakomuu boot min jíjowum li ébato boot Itali, li kukat Fool li bukan kukee kan kukul̥e, li kaŋen kata anahaan ata kusollaali an koone Súliyis, ata kayooŋaku kata esollaaliyayi yata áyiiyawu áamakawu ata Lom. 2Li jíjufo li ébato yata ésukayi yata Adalamit, yalakowe li ejow ejooŋoo li úsikawu wata etaamayi yata Aasi, min jijow. Alisitaak alakomuu an ata ésukayi yata Tesalonik yammuu li etaamayi yata Maseduwaan, áloli jinaboole. 3Li líiŋ hunak hukaten li jiŋej Sidoŋ. Súliyis acookoomuu Fool jak, li akatool min ajow ajuk kubukewool min kusenool wahawu wan jokoolumuu li wo. 4Nan jífulum tomuu, li jijow jikel̥el̥en katantaku káfibomuu kata étebelemukayi yata Ciif, mata jilallaaj élusayi. 5Li jiliij halahu hakoojumuu etaamayi yata Silisi li yata Fanfili, min jijow boot li ésukayi yata Miila yammuu li etaamayi yata Lisi. 6To untu, anahaanawu ata esollaaliyayi li ajuk to ébato yata ésukayi yata Alekusandili, yalakowe ejow boot Itali, li ákaanoli jíjufo li yo.
7Muñeˈe ébatowayi li enaak etey jatiita jow baj kunak kafame. Li jinaaŋoojinaaŋoo, li jíliiŋ bújooŋoo ésukayi yata Sinid síniiloli bajame. Emmuu élusayi éhilolihi jijow haŋ máloyi jijuke ban jilakomuu ejowayi, li jíjowum Kaf Solimon jihaaŋ jilo kagebaku káfibomuu kata étebelemukayi yata Kilet. 8Li jijow li sílaam ló jinab li kagendenaku kata Kilet, jijow jiyok jíliiŋ tan koonemuu «Usík Wajake». To untu kokkooj ésukayi yata Laase.
9Jifiyowulofiyo ŋáa’ li halahu, ban li laañ kóyileni ŋáa’ min jijow li ébato jihaaŋ. Mata no unnu, hunakahu hata emommowayi yata li buŋit ho balul̥e. Wahawu unwu újimuu Fool li alob kata ébatowayi kulimaku unke akat to aaniil:
10— Kufaalom, lijuujuk kaanaku kañaahoolaku koololaal fan kúkoyileni. Ebátowayi fan eban li ekajen ŋáa’ boot li wahawu wan etebumuu ló. Ban ololaal humumolaal foof ujukelutaal tomuu, fan uketaal ló.
11Bale anahaanawu ata esollaaliyayi yata Lom, li ahaŋ majanten kulimaku kata ateyenemuu ébatowayi li kata anahaanawu ata yo, min abes kulimaku kata Fool. 12Kásikaku kujakut boot mata min jikaan to húl̥iyahu. Wahawu unwu újimuu bukan kameeŋe kalakomuu li ébatowayi, li koon jífu’ li kásikaku. Kufañeene min nokoo loon kayiliyeenuma, li jijow li kásikaku kata ésukayi yata Fóweniis jijow jikaan bo húl̥iyahu. Kásikaku kata Fóweniis ko kommuu kata étebelemukayi yata Kilet, ban li kujooŋoo Kúñum li Jalaŋ27:12 Kúñum li Jalaŋ: yo yommuu Sud-Ouest li Kufalansewaay; Alool li Jalaŋ: yo yommuu Nord-Ouest li Kufalansewaay. Akiw: yo yommuu Est; Jalaŋ: yo yommuu Ouest; Alool: yo yommuu Nord; Kúñum: yo yommuu Sud, li kujooŋoo foof Alool li Jalaŋ.
Búlus li bútekul li halahu
13Jílus jatiita lí jítoŋ jítekumul Kúñum, kafañumuu ejowayi li kuyinoo li koon fan kuyili kujow. Li kuñak hulankalahu min kujow li ébatowayi kukel̥el̥en katantaku kata Kilet. 14Bale yaanut fiyo, búlus babaje sembe ban koone «Alool-Akiw» (Aálakiloŋ), li bútekumul li kuyuuyaku kata étebelemukayi. 15Búlusabu li bújowetum ébatowayi. An ayilaat akaan yo elaaj búlusabu. Li jikomen jikat yo min ejow. 16Li jíjowum Kúñum étebelemukayi yatitayi yan koone Kóoda, yáfibolimuu jakee li búlusabu. Muñeˈe li jinaaŋoojinaaŋoo, li jijok jisaanaaju jakokimuu búsol ébatowayi. 17Li jíñakul asaanaawu jiŋitenul jikaan li ébatowayi yáamakayi, ban li jiŋa’ uneew min jikok ébatowayi yáamakayi jiŋolen. Emmuu jíkolikoli min ban li jilo li sifaahasu sata utantawu wata etaamayi yata Libi, li kuwalen éyaka min élusayi éjowetumoli. 18Emmuu búlusabu buyeelenut min bunaak bútinken ébatowayi elaañ baabe li elaañ baaba, li líiŋ hunak hukaten li jiteb wahawu wan ébatowayi éjufumuu jibeten li halahu. 19Li líiŋ li hunakahu húhaajutahu, li kuteb buko humumiil wañawu wata ébatowayi kubeten li halahu. 20Jijukut banakabu li bawuutabu jow baj kunak kameeŋe. Búlusabu bukatut kátekul li sembe. Alóli jilaañenut jíkangum kaanaku fan jifak.
21Bukanabuku kalakomuu li ébatowayi kutiñut kujow kubaj kunak kafame. Muñeˈe Fool li ayito hákiliil min aaniil:
— Inti jijuke kufaalom, booteen min jijanten kulimaku kúmbaam min ulakowaal Kilet. Ulakoweenaal bomuu, let uloweenaal li búlusabu umbe, ban wañawu woololaal let ukajeneen ban let újimeen. 22Bale muñeˈe leene sákoluul, mata an li bukuluul let ájim. Ebátowayi bale yóomi li ekajen. 23Mata li mal̥egenamu li ehukaayi yakatenumee síyaat, amalakaawu ata Ateemitawu akilommuu an ilokemuu boot li akila, láfulonfu’ 24ban li aanom: «Fool, sákoli! Kaan min kaane, fan ujow utiibi hákil áyiiyawu áamakawu, ban awu an kájiyaku kata Ateemit kommuu li awu, awu ommuu li úji li afaken bukanabuku feh kan jommuu li ébatowayi.» 25Mó mújimuu, sákoluul kufaalom, líkangunkangum li Ateemit. Wahawu wan alobumuu wo wommuu li ubaj. 26Bale fan ujowaal utaal̥aal li katantaku kata étebelemukayi.
27Li líiŋ li ehukaayi eŋenen li ebaalikenayi, búlusabu bo baloŋe li bútuuñenoli bújowetum jijow jífu’ li halahu han koonemuu mediteelane (Adiliyatik). Nan hukahu hujeˈe hulitumuu, kata ébatowayi li kunaak kuyin li koon jikooje etaamayi. 28Li kubeten hugisa hakoki li kaneew min kuyoob, bale li kujuk kaanaku másenkiyamu mubaje simeetal áyii li kaat li síl̥uba. Li kuyinno bo jakee, li kulaañen kubeten hugisaahu hakokimuu li kaneewaku, li kujuk koon másenkiyamu mubaje simeetal áyii li hutok li síhaaji. 29Emmuu kúkolikoli min ébatowayi yóololi elo li kugisa, li kubeten kulankal kubakii kata búsol, ban li kukob li esommen ló min tinakatu tikaten. 30Kata ébatowayi li kulako huŋes min kúfu’ li ébatowayi yáamakayi mantee li kufak, li kuwalen asaanaawu atitawu li malamu, ban li kúmal koon boot min kujow kubeten kulankalaku kammuu kayooŋ ébatowayi. 31Bale Fool li alob anahaanawu ata esollaaliyayi li kusollaaliyaku aaniil:
— Bukanabuku umbuku kufañutumuu kulako li ébatowayi, bukuluul let jiban li jiyili jifakeni.
32Muñeˈe kusollaaliyaku li kucac uneewawu wakokeenimuu li jisaanaaju, min kukat jo min jijow.
33Li kulako kakobaku min banakabu búkanul, Fool li awankulen kalakomuu feh li ébatowayi min kuŋa’ wah ukee kutiñ, ban li aaniil:
— Muñeˈe baje síyaat kunak kuŋen li kubakii bukuluul li kakob, ban jitiñut wahoowah. 34Wahawu unwu újimuu ínje ummu li kawankulenuul min jitiñ, mata fan jak boot li bukuluul bánum li jifak. Anoowan li bukuluul kal let kújim li húkowool.
35Nan Fool alobumuu kulimaku unku aban, li aŋa’ húmbuulu min asal Ateemit hákil bukanabuku feh ban, li amuncul ho atokoñ. 36Muñeˈe bukanabuku feh li kulaañen kútik min kuhin kutiñ. 37Alóli fóofoli feh jalakomuu li ébatowayi joono síteemeel síl̥uba li kúyii kúhaaji li kaat li ano. 38Nan kutiñumuu kujow kufooñ, li kubeten edenfeteŋayi li halahu min ébatowayi eyiili.
Ebátowayi li éyuwo
39Nan tikatenumuu, kata ébatowayi li kujuk etaamayi kuhaasut, bale li kuŋanden éteewaay yabaje katant. Li kufañeen min kuyiliyeen, li kujow kuya to ébatowayi. 40Li kúl̥el̥ul kulankalaku li ugebawu úl̥uba, ban li kukat ko min kuwuj li halahu. Li kúl̥el̥ul foof li mano uneewawu wata siweenasu san kuŋa’muu kukaan hulam. Fúlum tó, li kuŋiten éyaka kayooŋ ébatowayi, bánum élusayi li étekul, li etuuñeniil kujow boot bata katantaku. 41Bale li kujow kulo li efaah yan uwuusa úl̥uba ukaane li tut, min ébatowayi etaal̥. Kayooŋ ébatowayi iyilaat goloo mata el̥uhol̥uho li mul̥uyisamu. Kuyammalaku li kuhum kata búsol ébatowayi, mata kubabbaj sembe.
42Esollaaliyayi li kufañeen min kumuk bukanabuku kan kujokumuu jakum bil an li buko awaj alimb min afak. 43Bale anahaanawu ata esollaaliyayi ata Lom, li afañ min afaken Fool, li aaniil kukat. Ban li alob bukanabuku kayilimuu kawaj min kujand kufum kulo li malamu, min kuwaj kúfu’ li masaye. 44Kaabuku li kútuk ubabbaluwawu, mantee foof úgembulawu wata ébatowayi min kujowubeniil. Muñaˈa kukaanumuu min buko foofiil feh kúfu’ li masaye, ban wah ubajut an.
28Fool li étebelemukayi yata Malut
1Nan jijowe jifakumuu, li jijam kaanaku étebelemukayi kajaw yo Malut. 2Bukanabuku kakinumuu li étebelemukayi li kúyaboli súum ŋáa’. Emmuu emitayi kalaal elakowe ban li jóobi, li kútifenoli sambun sáamak min kúyaboli tó. 3Fool li áhomul uyaaj wasaye abeten li sambunasu, hásufaahu li húkesoolul ló ébanuu éliiŋul li ejokool li kaŋen. 4Nan bukanabuku kakinumuu li étebelemukayi kujukumuu enuukayilaayi maleeyoole li kaŋenaku kata Fool, li kunaak kúsuumenoo koon:
— Manooman ánayinaawu ummu amuka bukan, mata maayeet min áfakumulomuu li halahu áliiŋul, ateemitawu ata batiibabu akatutool min aloŋ.
5Bale Fool li ahank enuukayilaayi abeten li sambunasu, ban kaanutool wahoowah. 6Bukan kaabuku li kulako kakob min koon fan alaa, mantee foof li iyaan alo to min aket. Bale nan kujeˈe kukobumuu fiyo, ban li kujuk koon wah ukaanutool, li kulaañen kubaj kayinoo kukee, min koon kama Fool ateemit.
7Halaabahu unhu hulolloh etaamayi yata anahaanawu ata étebelemukayi, an koonemuu Fíbiliyus. Fíbiliyus li áyaboli súum, ban li áakenoli boola kunak kúhaaji. 8Atuubaawu ata Fíbiliyus akila ló mahintowe. Bújuusa bujokool búgiiwoo ló li bílitaañi28:8 Bílitaañi: yo yommuu «dysenterie» li kufalansewaay. Fool li ajow ajukool min al̥aw boot li akila, ban li aŋa’ kaŋenool awalenool téeti, li afak. 9Fúlum tó, kúsomuta kaabuku kata étebelemukayi li kubil foof kujuk Fool, li afakeniil. 10Bukanabuku kakinumuu li étebelemukayi li kúluukenoli ŋáa’. Nan jilakomuu li jíjufo li ébatowayi boot ejow, li kúcaholi wahawu feh wan jókolimuu li wo boot li kañaahoolaku.
Fool li aŋej li ésukayi yata Lom
11Nan jeˈe bajumuu kul̥eeñ kúhaaji, li jíjowum li ébato yata Alekusandili yan koone «Mál̥uba kuteemit», yakaane taŋayi yata kutontaku feh li étebelemukayi. 12Li jijow boot li ésukayi yata Sílakiis, min jilako to kunak kúhaaji. 13To untu jíjowummuu li ébatowayi min jikel̥el̥en katantaku boot li ésukayi yan koonemuu Léjiwo. Nan tikatenumuu, kálusaku kata Kúñum li kútekul, li jikaan kunak kúl̥uba li jíliiŋ li ésukayi yata Fusol. 14Nan jíliiŋumuu li ésukayi inyu, li jitook bo kútuyoli li káyinenaku. Li kóonoli jijow jilako booliil esimen. To untu jíjowummuu boot Lom. 15Kútuyoli li káyinenaku kata Lom, li kujam móololi, li kubil boot yok tin emalisaayi yata Afíyis, li boot tin koonemuu Ufóoyum Uháaji, kubil jifam to. Nan Fool ajukiilumuu, li asal Ateemit ban li abaj kawankulen. 16Nan jiŋejumuu Lom, li kukat Fool min alako joola buko li asollaaliyawu anaake afooyoolumuu.
Fool li awaale li ésukayi yata Lom
17Nan jeˈe bajumuu kunak kúhaaji, Fool li ahooñ boola kunahaanaku kata Kusuwifaku kata Lom. Nan kuwoogumuu li aaniil:
— Kutuyom, maayeet min ikaanutumuu bukanolaal wah wajakut, mantee foof li múkaaniinamu mata situubawolaal sihaan, li kujokom Yeelusalem kubet li kuŋen kata kata Lom. 18Kata Lom li kugel̥l̥enoolom kuban, li kufañeen min kukatenom mata kujukut wahoowah lí ínje waate úji li kumukom. 19Bale Kusuwifaku kufañut, gay li ikomen een kama áyiiyawu áamakawu atiibom. Bale ínje humumom ifañut min iwataten ésukayi yúmbaam. 20Wahawu unwu újimuu li iŋes min ijukuul min ilob li bukuluul, mata min íjenkumimee baseelabu umbe, anawu an kata Isilayeel kúkangummuu li akila, ájimuu li íjenkumi bo.
21Kusuwifaku li koonool:
— Alóli jiyabut eleetal yáfulumulo Súde yalobe mooli. Ban bajut akee li kutuyolaal abilumulo bo, abil áheboli mantee li áloboli kulim kajakut aya li awu. 22Bale jifaañe min awu humumi úloboli min jijam kayinooli, mata jihaase kaanaku tanootan bukanabuku kuhoohoy hujojahu unhu dán ommuu.
23Kusuwifaku li kusen Fool hunak nan kommuu li kufam. Nan hunakahu húliiŋumuu, li kuhaŋ mabil kumeeŋ, kubil kutookool tan akinumuu. Fool li akitteniil mata Jáyiiyaju jata Ateemit kábilum li bújom boot yok kátiim. Li ájowum li eluwaayi, min alobiil mata Yéesu ban li alako huŋes min akaaniil kúyinen. 24Kukee li buko li kúyinen mata wahawu wan alobiilumuu úji, bale kaabuku li kuhoy báyinen. 25Muñeˈe li kulako li kuyiisoo buko bayilaat kujamoo, Fool li alobiil kulimaku unke:
— Buyinumabu Banabaabu bukonkooŋ nan bulobumuu situubawuul sihaan, li butum bata afulofetawu Esay! 26Laaniisaan:
«Ujow boot bata bukanabuku umbuku ujow ooniil:
fan jijam jak, bale let jínaanum;
fan jijuke jak, bale let jijuk.
27Mata bukanabuku umbuku kufañut kúnaanum.
Kutottoj sijaniil,
li kúmib kúkiliil,
jakum bil kúkiliil kujuk,
jakum bil sijaniil sijam,
jakum bil kúnaanum li uyinumiil,
Letumuu mo fan kútiiwowul boot búmbaam min ifakeniil28:26-27 Esay 6:9-10.»
28Fool li afamen aan:
— Joote kama jihaas joon Hulimahu hata Ateemit hata kafakaku, húboñuliboñul boot li bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool: buko, fan kujanten ho!
29[Nan Fool alobumuu kulimaku unku, Kusuwifaku li kujow, mo kúwonnoolemaa li bukoyiil súf.]28:29 Hulimahu unhu hulet li síliibal sakee li sihaanasu
30Fool li alako simit síl̥uba feh li eluufayi yan aŋa’muu min anaak acaam. Li anaak ayab ló bukanabuku feh kanaake kubilumuu kujukool. 31Fool li anaak awaale bukanabuku mata Jáyiiyaju jata Ateemit, ban li anaak aliiken bukanabuku mata Amaaŋenawu li mal̥egenool, ban bajut an áhilool ákaanum mo.