2 KATA KOOLENT

Eleetalayi él̥ubutayi yan Fool akiicumuu kata Koolent

Wahawu wáamimuu li eleetalayi

Nan Fool akiicumuu eleetalayi étinaalayi aboñ kata Ejanguwayi yata Koolent, labomboñ foof Tímote ajow ajukul mantee kukankaan wahawu wan aliikeniilumuu. Nan Tímote álaañumul bomuu, wahawu wan alobumuu Fool mata ejanguwayi yata Koolent úsuumut bajam. Muñeˈe Fool humumool li ajow ajuk ekelecenayi yata Ejanguwayi yata Koolent min aaniil kukat baloŋelabu booliil bajakutumuu, min kuloŋ buloŋ bajake. Nan Fool áliiŋ bomuu, akee li buko li alobool kulim kajakut mantee li jokool (Hútijahu 2:5-11; 7:12). Fool li álaañul cab boot li ésukayi yata Efées. Nan áliiŋ bomuu, li al̥ok humum hata bukanabuku kata Ejanguwayi yata Koolent. Li akiic eleetal boot li buko, min anuulooliil (Hútijahu 2:4; 7:8). Fool, Tit lasen yo ájowetum. Eleetalayi inyu éjinjim.

Fúlum tó, Fool li ajow boot li etaamayi yata Maseduwaan. Nan áliiŋ bomuu, li ajuk Tit an aboñumuu boot Koolent. Tit li alob Fool kulim kásuume, kaanaku ekelecenayi yata Koolent kúnaanunnaanum wahawu wan alobiilumuu, min kútiiwo kuŋa’ buloŋ bajake. Nan Fool ajamumuu kulimaku unku, li akiic eleetalayi inye aboñiil. Li eleetalayi, Fool láhihhiis bukanabuku kata Ejanguwayi yata Koolent yan okila humumool ayitenumuu, kaanaku lafañiifañ, ban lafañe min hujamoo hulako li akila li buko.

Eleetalayi inye yata Fool ebaje ugeb úhaaji. Li kagebaku kútinaalaku (Hútijahu 1 boot yok 7), Fool lasassal Ateemit min awankulenoolumuu li sílaamasu soola, mata kájamoolaatiyaku kalakomuu li akila li kata Koolent kubane. Fool li awayil̥eniil bulokabu ban akaanumuu li buko, ban li aaniil lafañiifañ.

Li kagebaku kúl̥ubutaku (Hútijahu 8 boot yok 9), Fool li alob mata búyuwabu ban kata koolent kóotimuu kukaan boot kalamben ekelecenayi yata Yeelusalem. Mó mújimuu li alobiil min kujuke to min kusen.

Li kagebaku kúhaajutaku (Hútijahu 10 boot yok 13), Fool li acahenoolo mata wahawu wan bukanabuku kámalumuu koon kufulofet koom, kúmalumuu kul̥oofool.

Li húbanumahu, Fool li asaaf kata Koolent, ban li aan fan ban li ajow agaageniil.

Kasaafoo

¹Injé Fool ammuu afootal ata Yéesu Kilisita li húnongum hata Ateemit, ínje li atuyolaal Tímote jikiiculo eleetalayi inye boot li ejanguwayi yata Ateemit yammuu li ésukayi yata Koolent. Jikikkiic yo foof boot li bukanabuku feh kata Ateemit kammuu li etaamayi feh yata Akaay. ²Ateemit Atuubawolaal li Amaaŋenawu Yéesu Kilisita kujow kusenuul káji li kásuumaay.

Fool li asal Ateemit

³Kasal kujow kulako li Ateemit ammuu Atuubaawu ata Amaaŋenawu, Atuubaawu áyiyenemuu bukan. Okila ammuu Ateemit átintimbenemuu bukan li wahoowah feh. ⁴Látintimbenewolaatintimben li sílaamasu soololaal feh, bájum li uyiliyaal újowumaal li kátintimbenaku kan alolaal humumolaal ubajaalumuu li akila, min útintimbenaal bukanabuku kammuu li sílaam sanoosan. ⁵Mata li mal̥egenamu, loon Kilisita álaamumuu sílaam sáamak boot li alolaal, mo foof lúbajumaalumuu li Kilisita kátintimben káamak. ⁶Alóli jilakomuu li sílaam, jilakolako li so boot mata kátintimben li kafak kooluul. Li bil nokoo loon áloli jibaje kátintimben, jibabbaj ko mantee bukuluul foof li jibaj kátintimbenaku kammuu li kújiwuul li jiyili jímuñ sílaamasu sanolasu san áloli foof jommuu li so. ⁷Mó mújimuu kákangumaku kan áloli jibajumuu li bukuluul kubabbaj sembe ŋáa’, mata jihaase kaanaku loon bukuluul jibajumuu sílaamasu sanolasu li sóololi, mo jibajumuu foof kátintimbenaku kanolaku li kan áloli jibajumuu.

⁸Kútuyoli, jifañe min jikaanuul min jihaas mata sílaamasu san áloli jibajumuu li etaamayi yata Aasi. Sílaamasu unsu silulluuk sijow síhaŋoli sembe, gay li jíyeko min joon let jiloŋ. ⁹Alóli jibiibil jíyinen kaanaku li mal̥egenamu hóololi hubane, boot min jiket. Mó lí múji, jilaañut jibaj káwoolu kanookan li áloli húmumoli, min jíkangum li Ateemit bale ayitenemuu kaketumuu. ¹⁰Ateemit okila áfakenolimuu li eket loon inyu, ban fan alaañen áfakenoli. Jibabbaj kákangum li akila kaanaku fan alaañen áfakenoli. ¹¹Bukuluul humumuul foof jumbuku min jilambenemuu li áloli li ul̥awawu wooluul. Mó mújimuu Ateemit fan ákaanoli majake, humum hata ul̥awawu wata bukan kameeŋe. Wahawu unwu újimuu foof bukan kameeŋe fan kusal Ateemit boot li áloli.

Fool li agalen kañaahoolaku koola

¹²Wahawu wájimuu áloli li jisaloolo, wo wommuu mata búyinumoli búkaanolikaan jihaas kaanaku buloŋabu bóololi li adunaayi inye, háŋum hákiluul, bulakolako buloŋ banabe ban bata mal̥egen, babilumulo li Ateemit. Buloŋabu umbu bubilumuloot li bújallo bata ál̥ahukowan, bale li kájiyaku kata Ateemit bubilumulo. ¹³Li mal̥egenamu, bajut li sileetalasu san jikiiculuumuu wah ukee wábuto li wan jíjangaye lómuu li wan jínaanummuu. Ban lenseen jínaanunnaanum wo jak, ¹⁴maayeet min kite eenimuu muñeˈe bugeb bale jínaanumoli joon: li hunakahu hata ebilayi yata Amaaŋenawu oololaal Yéesu, bukuluul fan súumuul li áloli, loon áloli foof emmuu súumoli li bukuluul.

¹⁵Li káwooluwaku unku kan ibajumuu, lifañeenumuu min ijand ibil boot booluul mantee li jiyili jibaj wah wajake úl̥ubut. ¹⁶Ifúlummuu booluul, fan ihaaŋ boot li etaamayi yata Maseduwaan, ban li ílaañumum bó boot booluul, mantee li jilambenom li wahawu wan jokommuu li wo boot li kañaahoolaku kan ijowemuu boot li etaamayi yata Súde. ¹⁷Min ifañumuu min ikaan loon muñaˈa, waa, iyinoolut fíle col? Mantee foof waa, ifañumuu kakaan wah, li lako lífañunfañum wo humum hata bóono bata ál̥ahukowan, min lako kama «éehe’» li «a’aa’» sóomi lí ínje li mano. ¹⁸Ateemit lahaase aan kulimaku kan jilobuulumuu bajut ló «éehe’» li «a’aa’» li mano. ¹⁹Li mal̥egenamu, Yéesu Kilisita ammuu Añiilawu ata Ateemit, an Silaas lí ínje humumom jiwaalemuu booluul, alet «éehe’» li «a’aa’». Li okila «éehe’» bale ebaje. ²⁰Li mal̥egenamu, Yéesu Kilisita akila ammuu «éehe’» yata wahawu feh wan Ateemit alobumuu kasen. Mó mújimuu foof li Yéesu Kilisita lóonumaalemuu Ateemit «Aameen» boot li máyiineniyamu moola. ²¹Ateemit humumool akila álitenolimuu boot li bukuluul ló, li hujokoolahu hoololaal li Kilisita. Ateemit al̥usolaamuu boot li akila humumool, ²²ban li akaan húlangumaasowahu hoola li alolaal, ban li aŋa’ foof Buyinumabu Banabaabu akaan li uyinumawu woololaal, min híis kaanaku mal̥egen fan ubajaal wahawu wan ahahenumuu boot li alolaal.

²³Ateemit lahaase aan ímalut. Imálumuu, kama li amukom. Min ibilutumuu boot Koolent, ifañut min ikaanul búteb. ²⁴Alóli jilet li huŋes min jituuŋuul min jíyinen li wahawu wan áloli jifañumuu min bukuluul jíyinen li wo, mata káyinenaku kooluul kuliilit, bale jifañe min jílokum dín dáno li bukuluul boot li ésuumahukow yooluul.

¹Li mal̥egenamu, lijoojok li buyinumom kaanaku let ílaañul boot booluul jakum bil ilaañen ikaanuul buyina. ²Nokoomuu loon li mal̥egen ínje líjiwuuji li jibaj buyina, ayimaa aate kama ayili akaanom ibaj ésuumansuum, ábuti li bukuluul jan ikaanumuu buyina? ³Wahawu wájimuu li ikiiculuul eleetalayi, wo wommuu jakum bil íliiŋul booluul kukee li bukuluul li kukaanom buyina, ban buko kooteenumuu kújiwom li ibaj ésuumansuum. Ban líyinene kaanaku ésuumansuumayi yúmbaam, yooluul foof bukuluul feh. ⁴Li mal̥egenamu, li muhuu ló likiiculuumuu mata ínje ummu li sílaam sáamak ban buyina báamak bookom. Let mantee min ikiiculuumuu boot kakaanuul buyina, bale boot min íhiisuul buu líbooliwuulumuu ŋáa’.

Kabonket an atilene

⁵Bajumuu an ájiye buyina li bubaj, inti ínje lakaan bo. Bukuluul foofuul feh lakaan bo, bale boot min een kukee li bukuluul bale lakaane buyina, jakum bil iwuuhen. ⁶Kawatatenaku kan bukan kameeŋe li bukuluul kuwatatenumuu anawu ummu kufite boot li akila. ⁷Mó mújimuu muñeˈe joote kama jibonket anawu ummu ban li jiwankulenool, jakum bil abaj buyina bahaŋool sembe yok áyeko. ⁸Wahawu unwu újimuu ínje ummu li kal̥awuul min jíhiisool kaanaku jíbooliwoobooli. ⁹Li mal̥egenamu, wahawu unwe újimuu li ikiiculuul: lifanfañ min iyoobuul min ijuk mantee fan jikaan wahawu feh wan ilobuulumuu. ¹⁰Anoowan an jibonkete wah wan akaane, ínje foof libonketool. Injé ibonketumuu, nokoomuu loon libabbaj wah wan eete ibonket, fan ibonket humum hooluul, hákil Kilisita, ¹¹jakum bil Sayitaane ájowum tó abuntolaal, mata luhaasaale waa wommuu li buyinumool.

Fool li ajow boot li ésukayi yata Tulowaas

¹²Nan íliiŋumuu li ésukayi yata Tulowaas boot kawaale Hulimahu Hásuumaahu hata Kilisita, li ijuk kaanaku Amaaŋenawu lábabuubabul bútin boot lí ínje, ¹³bale buyinumom bubahut mata ijukut atuyom Tit. Muñeˈe li ikat to kata Tulowaas min ijow boot li etaamayi yata Maseduwaan.

Yéesu Kilisita asenemuu kaheek

¹⁴Ateemit ajow asali, okila aŋalewolaamuu nanoonan unabaal li húmimahu hata kaheekaku kata Kilisita. Ban li ájowum li alolaal min akaan bukanabuku kuhaas Kilisita tanootan, loon eheeñ yan kaciiŋaku kata yo kuyiisi kuban tanootan. ¹⁵Li Ateemit, alolaal oomaamuu li mal̥egenamu kaciiŋaku kásuumaaku kata Kilisita, hákil bukanabuku kammuu li kafak li kammuu li kájim. ¹⁶Li bukanabuku kammuu li kájim, lakolako kaciiŋ kata eket boot kakaan eket. Li bukanabuku kammuu li kafak, lakolako kaciiŋ kata buloŋ boot kasen buloŋ. Ban kama ayimaa ayilimuu akaan bulokabu umbu? ¹⁷Li mal̥egenamu, alolaal unokoolutaal li bukan kameeŋe kaŋalemuu Hulimahu hata Ateemit min kúbajum tó sídalam. Li mal̥egenolaal lulobaalemuu, loon kuloka kata Ateemit, hákilool ban li hujokoolahu hoololaal li Kilisita.

Húfaalum huwunkul

¹Waa, boot fíle min ulaañenaal útoŋaal kasaloolo alolaal humumolaal? Bukan kukee jokiijok min kúhiisuul sileetal salobe mooliil, mantee foof li kúyabum so li bukuluul. Waa, áloli foof jókolijok li sileetal loon unsu? ²Eleetalayi yóololi yo yommuu bukuluul humumuul. Ekiicikiic li uyinumawu wóololi, ban bukanabuku feh kuhaas yo, kujangajanga yo. ³Hihhiit kaanaku bukuluul eleetal joom yan Kilisita akiice aban, li ásenoli yo jiboñ. Let li elankal ekiicumi, bale li Buyinumabu bata Ateemit aloŋumuu ekiicumi. Ekiicuti li kúlankiin kayiji, bale ekiicikiic li uyinum wata bukan.

⁴Káwooluwaku unku áloli jibajumuu hákil Ateemit, humum hata Kilisita. ⁵Alóli bajut wah wan jiyilo joon áloli húmumoli jikaan wo li sémbewoli, bale Ateemit ákaanoli min jiyili jikaan wahawu wan jikaanemuu. ⁶Okila ákaanolimuu min jiyili jilako kuloka kata húfaalumahu huwunkulahu. Húfaalumahu unhu hubilumut li eluwaayi yakiicimuu, bale li Buyinumabu Banabaabu hubilumulo. Li mal̥egenamu, eluwaayi yakiicimuu emukemuk, bale Buyinumabu Banabaabu busenesen buloŋ.

⁷Eluwaayi ekiicikiic li kúlankiin kayiji. Móyiis li alako aloka ata eluwaayi inyu yamukemuu. Bale maayeet mo, bulokabu umbu bata Móyiis li busenool máyiineni máamak, gay bañiilabu bata Isilayeel kuyilaat kujukelool li buul, humum hata kaleñaku kata buulabu boola, maayeet min kite eenimuu máyiineniyamu ummu let mufiyo. ⁸Fan bulokabu bata eluwaayi bufane búyiineni, naane bata Buyinumabu inti fan buhaŋ máyiineni ŋáa’? ⁹Nokoomuu loon li mal̥egenamu bulokabu bata eluwaayi bafanemuu búji bukanabuku li kulo li batiibabu bata Ateemit, búyiineniyiineni ŋáa’, kama háŋum bulokabu bata Buyinumabu bájiyewolaamuu li ulakowaal bukan kacole? ¹⁰Li mal̥egenamu, ukittenoolaamuu máyiineniyamu mata húfaalumahu hata no li mata hata muñeˈe mahaŋumuu maluuk ŋáa’, luyilo oonaal mata húfaalumahu hata no mulaañut moono máyiineni; ¹¹mata fan wah wáami li ufiyo jatit ufane úyiineni, kama háŋum wah wáami li ulako to boot nanoonan!

¹²Kákangumaku unku kan jibajumuu kújiwoliji li jilob li bukanabuku li káwoolu káamak ló. ¹³Alóli jíkaanoliit loon Móyiis, anaake aŋalumuu kásoo min áhimen buulabu boola, jakum bil kata Isilayeel kujuk kaleñaku kata buulabu boola ko li káyaakulo. ¹⁴Bale kata Isilayeel uyinumawu wooliil úmibomibo. Boot yok síyaat kujangamuu Hulimahu hata Húfaalumahu Huhaanahu, let kuyili kúnaanum ho, mata hufalal háhiliilumuu kujukum huloŋ to. Húfulenuti, mata hujokoo li Kilisita bale huyilo húfulen hó. ¹⁵Maayeet síyaat, nanoonan nan kujangaye síliibalasu sata Móyiis, hufalal li húmib uyinumawu wooliil. ¹⁶Nanoonan nan an átiiwoye ayab Amaaŋenawu, hufalal li húfu’. ¹⁷Amaaŋenawu, okila ammuu Buyinumabu Banabaabu, ban tan Buyinumabu bata Amaaŋenawu boom, fan baj to foof kábaaloo. ¹⁸Alolaal foofolaal feh jan wuulawu woololaal úmibutimuu, máyiineniyamu mata Amaaŋenawu muyilo mujuki li alolaal loon li kajuuloolum. Amaaŋenawu ammuu Buyinumabu, li akaanolaal úbutiyaal, min unokoolaal li akila li máyiineni ló, mahaŋe naak nanoonan maluuk.

Sembaasu sammuu li alolaal, li Ateemit sibilumulo

¹Ateemit li másuumamu moola lásenumolimuu bulokabu umbu. Wahawu unwu újimuu áloli let jíyeko. ²Alóli jihoohoy wahoowah wasuuneniye wakaaneyimuu li huyolo. Jíkaaneliit wah li jabunt, ban jítiiguleliit hulimahu hata Ateemit; bale jilobelob bukanabuku mal̥egenamu set, bájum bukanabuku feh li kuyili kúyinen li mal̥egen kaanaku áloli bukan joom kan an ayilo áwoolu hákil Ateemit. ³Ban nokoomuu loon babbaj wah wayolowe li Hulimahu Hásuumaahu han áloli jiwaaleˈemuu, uyoloyolo boot li bukanabuku bale kammuu li kájim. ⁴Bukanabuku umbuku kammuu li kájimaku kúyinenut, mata ateemitawu ata adunaayi inye, ammuu Sayitaane, lámimmib uyinumawu wooliil jakum bil kujuk kaleñaku kata Hulimahu Hásuumaahu hata máyiineniyamu mata Kilisita, ammuu kambuwaku kata Ateemit. ⁵Li mal̥egenamu, li kawaaleyaku kan áloli jiwaaleˈemuu, let kúkowoli jiyiiŋene, bale Yéesu Kilisita ammuu Amaaŋenawu jiyiiŋene. Alóli kuloka kooluul joom, humum hata Yéesu. ⁶Li mal̥egenamu, Ateemit aanumuu: «Mawuŋaamu mujow muwuŋen li élimayi!», okila humumool ahiitenumuu uyinumawu wóololi, min ákaanoli jihaas kaleñaku kata máyiineniyamu moola li buulabu bata Kilisita.

⁷Bale áloli jaakumuu hubajahu unhu, jinokoonokoo li siteefaay, min híis kaanaku sembaasu unsu saluukumuu sijow siwuuh sibilumut li áloli, bale li Ateemit. ⁸Bukanabuku kumbuku min kúlaamenewolimuu manooman, bale let kúgootenoli. Fan kúkaanoli jiliiwo, bale let jíyeko. ⁹Fan kúlaatenoli, bale Ateemit let ábetenoli. Fan kúbetoli li etaam, bale let kúhabeloli. ¹⁰Alóli jumbuku nanoonan min jitebemuu li síniiloli tanootan sílaamasu sata eketayi yata Yéesu, bájum buloŋabu boola foof li bujuki li siniilasu sóololi. ¹¹Li mal̥egenamu, li búloŋoli feh, áloli jumbuku min jijukemuu nanoonan eketayi humum hata Yéesu, bájum buloŋabu bata Yéesu li bujuki foof li siniilasu sóololi sammuu li sibil siket. ¹²Muñowu eketayi yommuu li bulok li áloli, buloŋabu bo li bóomi li bulok li bukuluul.

¹³Li Hulimahu hata Ateemit hakiicimuu lollob ló kaanaku: «Líyinenyinen, mó lí múji li ílobul.» Li manolamu, áloli foof jíyinenyinen li Ateemit, mó lí múji li jílobul, ¹⁴mata áloli jihaase joon Ateemit layitenuuyitenul Amaaŋenawu Yéesu li eketayi, ban fan áyitenumuloli foof li eketayi li Yéesu ló, min ákaanoli jilako tin tano li akila li bukuluul ló. ¹⁵Li mal̥egenamu, wahawu unwu feh wan áloli jímuñemuu lí wó, jímummuñ wó mata bukuluul jíji, mantee kájiyaku kata Ateemit li kunaak kugo bukan kahaŋe mameeŋ, min kasalaku kan ésukayi esalemuu Ateemit kújowum to kuhaŋ maluuk, boot li máyiineniyamu moola.

Jakum úyekowaal

¹⁶Wahawu unwu újimuu jakum úyekowaal. Ban maayeet min eniilayi yoololaal yommuu li kakajen, bale kata láalawolaal ummu min wunkulowemuu hunakoohunak. ¹⁷Li mal̥egenamu, sílaamasu soololaal sata muñeˈe siyiiliyiili ban sifiyowut, bale so sommuu li síjiwolaal li ubil ubajaal máyiineni maluuke maluuk jow hah. Máyiineniyamu ummu mata boot nanoonan, ban muhaŋe ŋáa’ sílaamasu unsu. ¹⁸Mata alolaal uŋalutaal sítiijolaal feh ukaanaal li wahawu wajukeyimuu, bale li wájukeliitimuu lukaanaal so. Li mal̥egenamu, wahawu wajukeyimuu úfiyoweliit, bale wájukeliitimuu woonosoono to boot nanoonan.

¹Luhaasaale li mal̥egenamu oonaal eniilayi yoololaal yata baabe li etaam yanokoomuu loon eluuf dán ukinaale, ebilumuu ekajen, fan ubajaal li emitayi eluuf yata boot nanoonan yan Ateemit ateefe, inti yan kuŋen kata bukan kuteefe. ²Ban muñeˈe min oomaalumuu li eniilayi yoololaal yata baabe li etaam, alolaal ummuwaal li buyina báamak mata lúsiibowaasiibo ŋáa’ min Ateemit akaanolaal eniilayi yoololaal yata li emitayi. ³Ban jakum ban li lako Ateemit lakaanolaakaan eniilayi inyu aban, li ulakowaal loon bukan kakokowut. ⁴Muñeˈe nan oomaalumee li eniilayi inye yata baabe li etaam, alolaal ummuwaal min ubajaalemuu buyina báamak ban li úlaamaal ŋáa’. Let mantee lufañaafañ min úfulenaal eniilayi yammuu li ebil eket, bale lufañaale min ukaanowaal eniilayi yaatutumuu ebil eket, mantee buloŋabu li buniilen eniilayi yammuu li ebil eket. ⁵Ateemit akila humumool akaanumuu min wahawu unwu uyili ubajolaal, ban li asenolaal Buyinumabu boola Banabaabu min úkangumaal kaanaku fan ubajaal hubetahu hútinaalahu hata wahawu wajakaawu wan akat tomuu boot li alolaal.

⁶Mó mújimuu, lootaale kama ubajaal nanoonan kákangum, min uhaasaal oonaal nan oomaalumee li eniilayi inye, buloŋ loomaal li bo lóyi Amaaŋenawu, ⁷mata li káyinenaku lúloŋumaale, bale inti li wahawu wan ujukaalemuu. ⁸Lubajaale kama kawankulen káamak, ban luhaŋeenaale mafañ min úfulaal li eniilayi inye, min ujowaal bóot boot bata Amaaŋenawu. ⁹Wahawu unwu újimuu foof, oonowaal li eniilayi inye mantee foof li úfulaal li yo, wahawu wan ufañaalumuu bale, wo wommuu min ukaanaalool súum. ¹⁰Li mal̥egenamu, wahawu wan ukaanaalumuu alolaal foofolaal feh, fan ubil uhaasi hákil tilibinaalayi yata Kilisita, min anoowan ayab bacaamabu bata wahawu wan akaanumuu nan alakomuu buloŋ li eniilayi inye, lako majake mantee foof majakut.

Kakaan bukanabuku min kujamoo li Ateemit humum hata Kilisita

¹¹Alóli jihaase waa wommuu kákoli Amaaŋenawu, ban jumbuku li huŋes min jikaan bukanabuku min kútiiwo boot boola. Ateemit akila láhaasoli jak, ban lenseen bukuluul foof jihaasom jak li uyinumuul. ¹²Alóli jifañut min jilaañen jisaloolo áloli húmumoli hákiluul, bale jifañe min jisenuul bútin min jibaj ésuumansuum li áloli. To bukuluul jóotummuu jíbaj wah wan jommuu jiŋa’ min jitontu bukanabuku kasaloolowemuu mata wah wata ñajuko, min kukat bo wata kata láala buyinumabu. ¹³Li mal̥egenamu, nokoomuu loon áloli kúkowoli kúsuumut joonosoono mo boot li Ateemit, bale nokoomuu loon úyinumoli jooke, jókisooki wó boot li bukuluul. ¹⁴Húbooliyahu hata Kilisita húhaŋolihaŋ sembe, mata jíyinene li mal̥egen kaanaku, min an ano aketumuu boot li bukanabuku feh, kama bukanabuku feh kubamban li buloŋabu booliil buhaanabu. ¹⁵Lakeeket boot li bukanabuku feh, jakum bil bukanabuku kammuu li buloŋ kuloŋ boot li buko humumiil, bale min kuloŋ boot li anawu aketumuu ban li ayitowumul li eketayi boot li buko.

¹⁶Mó mújimuu, muñeˈe áloli let jíhaasum an li bóono bata ál̥ahukowan. Maayeet min kite eenimuu no, li bóono bata ál̥ahukowan áloli jíhaasume Kilisita, bale muñeˈe let jíhaasumool loon muñaˈa. ¹⁷Wahawu unwu újimuu an abajumuu hujokoo li Kilisita, anawu ummu búwuwenum buwunkul laam. Wahawu wata naanaŋ umoje, muñeˈe wahawu feh uwunkulowe. ¹⁸Wahoowah feh li Ateemit ubilumulo. Okila akaanumuu min ubajaal hujamool li akila humum hata Kilisita, ban li asenolaal bulok bata kakaan bukanabuku min kajamoo li akila. ¹⁹Ateemit li Kilisita lájowume min akaan bukanabuku kubaj hujamoo li akila humumool, ban ajukelut li butilaabu booliil, min akaan li áloli hulimahu hata kakaan bukanabuku kujamoo.

²⁰Alóli bukan joom kan Kilisita aboñe boot elob li kajaw koola. Kulimaku kan áloli jilobuulumuu, nokoonokoo loon Ateemit humumool ahooñe li bukuluul. Alóli jumbuku li kayaakuul li kajaw kata Kilisita, min jikat Ateemit min akaanuul jibaj hujamoo li akila humumool. ²¹Kilisita akaanutumuu kahoofoo, Ateemit li akaanool ateb kahoofoo humum hoololaal, bájum li újowumaal li akila min ulakowaal macolamu mata Ateemit.

¹Emmuu áloli dín dáno jílokume li Ateemit, wahawu wan jommuu li kayaakooluul foof wo wommuu, jakum jiyab kájiyaku kata Ateemit jihinten to. ²Li mal̥egenamu, Ateemit lansaan:

«Nan taŋayi yajakumuu éliiŋumuu,

lísooniyensooniyen kal̥awaku kooli.

Nan hunakahu húliiŋumuu boot min ifakeni,

lilambenilamben.»

Jijanten! Muñeˈe taŋayi yajakumuu kayab kájiyaku kata Ateemit, éliiŋe; muñeˈe taŋayi nan Ateemit ammuu li kafaken bukanabuku, eŋeje. ³Alóli jifañut min jíji an li ajonten min alo li kahoofoo, jakum bil an ayili alob majakut aya li bulokabu bóololi. ⁴Bale, li wahawu feh wan áloli jikaanemuu, jíhihhiis kaanaku áloli húmumoli kuloka joom kata Ateemit, jówum li húmuñ háamak hata sílaam, hata buyok, li hata buyina. ⁵Kútekolitek ban li kúŋaloli kujow kukul̥. Li kuyitenul ésukayi boot li áloli, ban li kúmukoli li bulok. Li kúhiloli jímooliwum, ban li kúhiloli foof jitiñum. ⁶Li jiloŋ buloŋ basete, ban li jibaj ehaasemiñ yabilumulo li Ateemit; li jiyili húmuñ ban li jísuum li bukanabuku; Buyinumabu Banabaabu bumbu li áloli, ban li jíbooli bukanabuku li mal̥egen. ⁷Jilollob bukanabuku hulimahu hata mal̥egenamu, ban li sembaasu sata Ateemit. Butiikumaabu bóololi bata katek li bata kafangen, bo bommuu wahawu wacolumuu hákil Ateemit. ⁸Bukan kukee fan kúbinkenoli, kaabuku li kúbesoli; kukee li kúgeloli, kaabuku li kúsuuwoli. Kukee li kújokoli kúmalamiñ, ban mal̥egen jilobemuu. ⁹Li kújokoli loon bukan kan kuhaasut ban kúhaasoli feh; loon bukan káami li eket, ban fan jijuke, áloli jumbuku li buloŋ. Li kunaak kútekoli, bale let kúmukoli. ¹⁰Li kúkaanoli buyina, bale áloli jumbuku nanoonan li ésuumansuum. Li kújokoli loon bukan kagaye ŋáa’, bale áloli jumbuku min jikaanemuu bukan kameeŋe kulako kusaanum. Alóli li jinokoo li bukan kabajut wahoowah, bale jibaje wahawu feh.

¹¹Bukuluul jata Koolent, áloli jilobuulob li mál̥egenoli. Jilobuulob wahawu feh wammuu li úyinumoli. ¹²Alóli jihoyut min jíhiisuul húbooliyahu hóololi, bale bukuluul humumuul jíhoyolimuu li uyinumawu wooluul. ¹³Muñeˈe boot min ilob li bukuluul loon bañoolom joom: jíbooliwoli foof loon áloli jíbooliwuulumuu, ban li jíbabul uyinumawu wooluul.

Jakum jookoo wahoowah li bukanabuku káyinetumuu li Amaaŋenawu

¹⁴Jakum jíyuukoo li bukanabuku káyinenutumuu li Amaaŋenawu. Li mal̥egenamu, buu wah wacole woote uyili unaboo li wah wajakut? Buu mawuŋe moote muyili munaboo li élim? ¹⁵Buu Kilisita kuyilo kujamoo li Sayitaane? Waa an áyinene li Kilisita kookoole li an áyinenut li akila? ¹⁶Hujamoo buu huyilo hubaj li tutoo eluufayi yata Ateemit li úciinawu? Li mal̥egenamu, alolaal oomaalumuu eluufayi yata Ateemit aloŋumuu; mata loon Ateemit humumool alobumuu:

«Fan ikin, ban li iloŋ li tutiil.

Fan ilako Ateemit ooliil, ban buko fan kulako bukanabuku kúmbaam.»

¹⁷Wahawu unwu újimuu Amaaŋenawu li aan:

«Jífu’ li buko,

ban jikatoo li buko.

Jakum jigo wah wasetut.

Jikaan momuu ínje fan iyabuul.

¹⁸Fan ilako atuubawuul,

bukuluul li jilako kuñoolom káyine li kanaale.»

Amaaŋenawu ata sembe alobe loon muñaˈa.

¹Kufaalom kan iboolaat, emmuu Ateemit lalobe kasenolaal wahawu unwu feh, kama lootaale usetenoolaal alolaal humumolaal, min úfulaal li wahoowah feh wayilo usik eniilayi yoololaal li buyinumabu boololaal. Uhankenaal min uhabelaal ulakowaal li mal̥egen bukan kanabe li kákoli kata Ateemit.

Esúumahukowayi yata Fool

²Jíyaboli li uyinumuul. Alóli jifetut li an. Jilowenut anoowan, ban jibuntut foof an min jiŋa’ wahawu woola. ³Ilobut loon muñaˈa boot kawatatenuul, mata loon ilob nomuu, bukuluul jumbuku li uyinumawu wóololi, ban bajut wah wayilo úfulenuul li úyinumoli, inti eketayi inti foot buloŋabu. ⁴Libabbaj kákangum káamak li bukuluul, ban súumonsuum li bukuluul ŋáa’. Li sílaamasu sóololi feh, libabbaj kawankulen káamak, ban ésuumansuum yaluuke ŋáa’ li yoono lí ínje.

⁵Li mal̥egenamu, nan jíliiŋumuu Maseduwaan jibajut bo kayool̥o kanookan. Sílaam sanoosan jibabbaj so bo: úmuy tíyaŋ, ekole li elako li óloli. ⁶Bale Ateemit awankulenemuu bukan káyekowe, láwankulenoliwankulen li ebilayi yata Tit. ⁷Ban inti ebilayi yata Tit bale éwankulenoli, bale min álobolimuu buu bukuluul jiwankulenoolumuu eeno akila humumool. Lálobolilob buu bukuluul jifañumuu ŋáa’ min jilaañen jijukom. Li áloboli foof mata jíl̥okoolaju jooluul, li buu jibajumuu káyikil̥o kata kalaañ búmbaam hákil kulatoolawom. Wahawu unwu feh ukaanonkaan min ihaŋ mabaj ésuumahukow.

⁸Li mal̥egenamu, maayeet min eleetalayi yan ikiiculuumuu ekaanuumuu buyina, jíwutom li ijok li ehaaseen. Lijokenjok li ehaaseen nan ijukumuu kaanaku eleetalayi inye ekaanuukaan buyina, maayeet min kite eenimuu fiyowut. ⁹Bale muñeˈe ínje ummu li ésuumansuum, ban inti mata min ikaanuulumuu buyina jíye, bale min buyinaabu bújiwuulumuu li jítiiwo jibet búsol buloŋabu booluul bajakutumuu, min jibaj buloŋ buwunkul. Buyinaabu booluul bunannab li húnongumahu hata Ateemit. Wahawu unwu újimuu, áloli jikaanutuul majakut manooman. ¹⁰Li mal̥egenamu, buyina banaboole li húnongumahu hata Ateemit, bukaanekaan buloŋ bata an min búbuti, min jíwool li afak, ban an let ajok li ehaaseen. Bale buyina babilumulo li bakaanelabu bata adunaayi, bumukemuk. ¹¹Wahawu unwe buyinaabu banaboomuu li húnongumahu hata Ateemit bukaanuulumuu: Mo jikite jinaak jisommen li kakaan wah! Mo jikite jiyili kacahenoolo! Mo wah wacolut ukite unaak ukaanuul etindihuuñ! Mo jikite jíkol̥l̥i! Mo jikite jifañ min jijukom! Mo jikite jihanken li kakaan macole! Mo jikite jifañ min wah wacolut ubaj katek! Bukuluul jíhihhiis li wahawu feh, kaanaku utumuul ulet bo li elobayi inye.

¹²Min ikiiculuulumuu let mantee anawu atilumuu ájiye, let foof mantee anawu an kutilumuu li akila ájiye, bale boot min íhiis set hákil Ateemit, kahankenaku kan jibajumuu boot li áloli. ¹³Wahawu unwu újimuu áloli li jibaj kawankulen.

Nan áloli jijukumuu ésuumansuumayi yalakomuu li Tit, mata bukuluul jítintimbenootintimben, ésuumahukow yáamak li elako li áloli efamen to kawankulenaku unku kan jibajumuu. ¹⁴Nokoomuu loon líhiisoohiis jakee ésuumansuumayi yan ibajumuu li bukuluul, jisuuwenutom. Loon jilobewuulumuu nanoonan mal̥egen, mo foof kasalaku kan jisaluulumuu hákilool kommuu wah wata mal̥egen. ¹⁵Tit ajowumuu awayil̥o buu jítuuloolumuu foofuul feh li buu jiyaboolumuu booluul li ekole li kateelen ló, húbooliyahu han ábooliwuulumuu li huhaŋ maluuk. ¹⁶Súumonsuum ŋáa’ min ihaasumuu een liyilo íkangum li bukuluul li wahoowah feh.

Sijanguwasu sata Maseduwaan li silamben kata Yeelusalem káyinenumuu

¹Kútuyoli, áloli jifañe min jikaanuul min jihaas kájiyaku kan Ateemit asenumuu síjanguwasu sammuu li etaamayi yata Maseduwaan. ²Bukanabuku kammuu li sijanguwasu unsu kubabbaj sílaam sáamak, bale ésuumahukowayi yooliil elulluuk ŋáa’, yok kunaak kusen ŋáa’ maayeet min kukite koonomuu bukan kagaye ŋáa’. ³Kusensen wahawu wan kuyilimuu kusen, maayeet jow haŋ to, ban kuyitoyito li kuyaan kusen. Injé liyilo ilob mo mata lijuujuk. ⁴Kúyaakoololiyaakoo ŋáa’ mata min jikatiil min kukaan to kaŋeniil li bulokabu bata kalambenaku kata bukanabuku kata Ateemit kammuu li ésukayi yata Yeelusalem. ⁵Wahawu wan kukaanumuu uhanhaŋ wan áloli jiyinooleenumuu. Kujanjand kusenoolo buko humumiil boot li Amaaŋenawu, ban li kusenoolo boot li áloli. Kukankaan mo loon Ateemit afañumuu. ⁶Tit okila anaake ayabumuu booluul wahawu wan bukanabuku kunaake kusenumuu. Wahawu unwu újimuu áloli li jiyaakoolool min ahabel akaan booluul bulokabu umbu bajakumuu ŋáa’, loon átoŋ bomuu. ⁷Muñeˈe bukuluul jibaje wahawu feh ŋáa’. Jibaje káyinen, jihaase jak buu lobemuu, jihaase wahawu wata Ateemit. Jihankenehanken li wahoowah feh, ban húbooliyahu han jíhiisuulumuu hunhu li bukuluul. Mó mújimuu, joote kama jinaak jihaŋ masen ŋáa’.

⁸Injé ilet li katuuŋuul jikaan wahawu unwu. Lilollob loon muñaˈa boot min iyoob min ijuk buu jil̥egene eeno li húbooliyahu hooluul, ho bakittenooleyi li kahankenaku kata kaabuku. ⁹Li mal̥egenamu, bukuluul jihaase kájiyaku kata Amaaŋenawu oololaal Yéesu Kilisita. Akila ammuu an abaje, li akat bo hubajahu hoola feh min abil alako an agaye humum hooluul, mantee bugayabu boola li bújiwuul li jilako bukan kabaje.

¹⁰Boot min ilobuul kayinoolaku kúmbaam: hútiim bukuluul jilakomuu kútinaa li kasenaku, ban bukuluul jifañe li jisen. Jaajak ŋáa’ min jihanken li bulokabu umbu. ¹¹Muñeˈe kama jihabel bulokabu umbu jikaan. Jikaan to uyinumuul min jihabel bo loon foof jijokumuu min jikaan bo. Jikaan bo loon jiyilimuu. ¹²Li mal̥egenamu, ukaan tomuu buyinumi min usen wah li kayinoo kajake, Ateemit fan ayab wahawu wan usenumuu. Fan ajuke li wahawu wan ubajumuu, bale inti li wahawu wan ubajutumuu.

¹³Eenutuulumuu jikaanoolo bugay jiyiliwum jilamben kaabuku. Lifañe min bukanabuku kujoki le keb. ¹⁴Muñeˈe bukuluul jumbuku li hubaj, ban jiyilo jiŋa’ wahawu wawuuhumuu min jilamben bukanabuku kabajutumuu. Ban líiŋumuu hunak hakee, bukanabuku kabajutumuu li kubaj jow wuuh ban bukuluul jibajut, li kuŋa’ wahawu wawuuhumuu min kuhin kulambenuul. Kaanumuu loon muñaˈa, li lako jijokoole jile keb, ¹⁵loon Bakiicelabu bulobumuu:

«Anawu abajumuu ŋáa’, abajut jow wuuh,

anawu abajumuu jatit, bajut wah wan abajut.»

Tit li kufaalool kan kunaboolemuu

¹⁶Ateemit akaanumuu li buyinumabu bata Tit kahanken min alambenuul loon áloli, ajow asali. ¹⁷Nan áloli jiyaakoomuu Tit mata min abil boot booluul, let mantee lansaan bale éehe’ fan abil, bale lasommensommen min abil alambenuul, ban okila ajoke min abil boot booluul. ¹⁸Boot min kúnaboolul li atuyolaal an sijanguwasu feh sisalemuu humum hata bulokabu boola bata kawaaleyaku kata Hulimahu Hásuumaahu. ¹⁹Bale inti wahawu unwu bale. Sijanguwasu sil̥usool boot min alako anaboola óololi li kañaahoolaku unke kata bulok bata kakaan wah wajake, ban kúsenolimuu boot li kasal kata Amaaŋenawu humumool, li káhiis kaanaku jifanfañ min jilamben.

²⁰Alóli jumbuku li kajuke to jakum bil an ayili áwatatenoli mata buu jítukumuu sídalamasu saluuk muñowu, san bukuluul jisenumuu. ²¹Li mal̥egenamu, káyinoololi feh ko kommuu huŋes min jikaan wahawu wajakumuu, inti hákil Amaaŋenawu bale, bale foof hákil bukanabuku.

²²Jíboñuluuboñ atuyolaal min ánaboolul li buko. Jiyoobooyoob ñameeŋe li wah wameeŋe min jijuk, ban jijuujuk kaanaku lakankaan an ajasowe. Muñeˈe lahaŋe majaso, mata lababbaj kákangum káamak li bukuluul. ²³Tit akila anaboolawom laam, ban áloli fóofoli jóomi li bulokabu boot li bukuluul. Kutuyolaal kaabuku kánabulumuu li Tit, buko sijanguwasu síboñuliil, min kulok boot li kasalaku kata Kilisita. ²⁴Kama jíhiisiil kaanaku jíbooliyiibooli li mal̥egen, min sijanguwasu síyinen, ban li sihaas soon min áloli jibajumuu ésuumansuum li bukuluul, jikooŋe.

Ateemit lafanfañ an asene wah li ésuumansuum ló

¹Bajut jáliŋ yanooyan min ikiiculuul min ilobuul mata sídalamasu san jisenumuu boot li bukanabuku kata Ateemit kammuu li ésukayi yata Yeelusalem. ²Lihaase buu jikaan tomuu uyinumuul li kalambenaku, ban li isaloolo humum hooluul hákil kata Maseduwaan, min eeniil: «Kutuyolaal kammuu li etaamayi yata Akaay, kábilum hútiim kufaleˈe boot kasen.» Kahankenaku kooluul kújiji bukan kameeŋe li buko li kufañ min kusen. ³Boot min íboñuluul kutuyolaal, jakum bil kasalaku kan isaloolomuu humum hooluul mata kasenaku, kulako kakaal̥o. Mó mújimuu lifañe min jifale jilako to loon ilobumuu. ⁴Jikaanut momuu, ban kata Maseduwaan li kúnaboolul lí ínje boot booluul jibil jíliiŋul jitookutuul mafaleˈe, fan káanoli ñisuu mata min jíkangummuu li bukuluul ŋáa’. Bukuluul humumuul fan jihaŋ masuu. ⁵Mó mújimuu li ijok kaanaku jaajak min ilob kutuyolaal min kúyabulom hákil booluul, min kujoojen wahawu wan bukuluul jilobumuu kasen. Nan emmuu li íliiŋul, li itook wahawu unwu feh bafaleˈe, min híis kaanaku jisensen wo li ésuumansuum, inti loon an atuuŋuul min jisen.

⁶Jiwayil̥o hulimahu unhe:

«An al̥ukumuu jatit,

fan abil abaj jatit.

An li al̥uk ŋáa’,

fan abil abaj ŋáa’.»

⁷Anoowan laate asen loon ajokumuu li buyinumool, ban jakum baj ejok li ehaaseen, mantee foof loon an atuuŋool min asen. Ateemit, an asene wah li ésuumansuum ló lafañumuu. ⁸Ateemit layilo asenuul wahoowah feh wajake, bájum li jibaj nanoonan wahawu feh wan jokuulumuu li wo, ban fan jibaj jifamen to wahawu wan jommuu jinaak jiŋa’ min jikaan wah feh wajake. ⁹Loon Bakiicelabu bulobumuu:

«Lagabengaben, li asen kusukateenaku;

macolamu moola li moono to boot nanoonan.»

¹⁰Ateemit asenemuu sígul anawu al̥ukemuu, ban li asenool sinaaŋasu san atiñemuu, fan asenuul sígul ban li akaan so sibukoo. Fan akaan macolamu mooluul mubaj ebukoolum yameeŋe. ¹¹Fan asenuul hubaj li wahoowah feh, min jinaak jiyili jísuum li bukanabuku. To bukan kameeŋe kóotummu kusal Ateemit humum hata wahawu wan jísenolimuu jijow jiseniil. ¹²Bulokabu umbu bata kayabaku kata wahawu wan bukuluul jisenumuu, bulakowut boot kalamben bale bukanabuku kata Ateemit li wahawu wan jokiilumuu li wo, bale fan búji foof bukan kameeŋe li kúsalum Ateemit li kal̥aw. ¹³Mín súumiilumuu li majakamu mata bulokabu booluul, mo kusalumuu Ateemit mín jítuulumuu Hulimahu Hásuumaahu hata Kilisita loon jilobemuu. Fan kusal foof Ateemit mata másuumamu mooluul li kagaboolaku kan jigaboomuu wahawu wooluul li buko li kaabuku feh. ¹⁴Fan kul̥aw boot li bukuluul, min kúhiisuul húbooliyahu han kúbooliwuulumuu, humum hata kájiyaku káamakaku kan Ateemit asenuulumuu. ¹⁵Ateemit ajow asali mata kájiyaku koola kan an ayilaatumuu alob mata ko.

Fool li acahenoolo mata bulokabu boola

¹Injé Fool, boot min íjowum li májoobi buyinumabu li másuumamu mata Kilisita, min il̥awuul ínje humumom an koonumuu ilakomuu li bukuluul, li ilulenoo tuy, bale íloyiyuulumuu, li ikit ílobuluul kulim kal̥aal̥e. ²Injé ummu li kal̥awuul: jakum jíjiwom li ibil booluul íliiŋul, li ilobuul kulim kátaañiye, mata lifañe min íhiis kakaañenaku kúmbaam bukanabuku kaanemuu wahawu wan áloli jikaanemuu, li kásiibo kata eniilayi jíkaanum wo. ³Mal̥egen, áloli bukan bale joom, bale jíloŋoliit loon bukanabuku kata adunaayi inye kuloŋemuu. ⁴Ujunkowawu wan áloli jiŋalemuu min jitaj, inti wata adunaayi inye, bale sembaasu sata wo li Ateemit sibilumulo boot kayiis kuyolowaku kata kulatoolaaku koola. Alóli jíhoogulehoogul kulimaku kaletumuu mal̥egen, ⁵li wahoowah feh wata katebenoolo wayilo úhi an áhaasum Ateemit. Alóli fan jijok kayinoo kanookan jijenk, min jikaan ko kútuul Kilisita. ⁶Muñeˈe nan bukuluul jommuu li jítuul li mal̥egen kulimaku kan jilobuulumuu, áloli fan jitek bukanabuku feh kátuulut kómuu.

⁷Bukuluul jijuke wahawu loon woonomuu. An li bukuluul ayinoomuu li aan okila an ata Kilisita, alaañen ayinoo jak min ahaas aan: áloli foof bukan kata Kilisita joom loon akila humumool. ⁸Li mal̥egenamu, maayeet min kite eeni lisaloolosaloolo ijow iwuuhen jatit mata kakaañenaku kan Amaaŋenawu ásenolimuu boot kalitenuul, bale inti boot kakajenuul, ibajut to ñisuu ñanooñan. ⁹Ifañut min lako líkoyilenuukoyilen li sileetalasu súmbaam; ¹⁰mata konsoon: «Kulimaku kan alobemuu li sileetalasu soola kútaañitaañi ban li kul̥aal̥ ŋáa’, bale ajowumuu alako li alolaal, let abaj sembe ban balobelabu boola li búyiyeni ŋáa’.» ¹¹Anawu alobumuu loon muñaˈa laate ahaas wahawu unwe jak: Loon joonomuu li kulimaku kan jikiiculuumuu li sileetalasu áloli balet to, mo foof joonomuu li bakaanelabu bóololi áloli balakowe li bukuluul.

¹²Li mal̥egenamu, áloli jikaañenut jiliiko, mantee foof jikittenoolum li kukee li bukanabuku kaluukenoolomuu buko humumiil. Bukanabuku umbuku kuŋalooloŋaloolo kukaan kaliikum boot li buko humumiil, ban li kuŋaloolo foof kukaan bukittenoolum boot li buko humumiil. Kutuukowut maayeet! ¹³Alóli let jisaaloolo jijow jiwuuhen, bale fan jisaloolo le li bulokabu ban Ateemit ásenolimuu kakaan, bájiwolimuu li jibil boot yok booluul. ¹⁴Li mal̥egenamu, áloli let jisaloolo jijow jiwuuhen tan jóotimuu jikib, loon eeteenumuu lako mo áloli babileenut boot booluul. Alóli jijandumuu jíliiŋul booluul li Hulimahu Hásuumaahu ló hata Kilisita. ¹⁵Jilet foof li kasaloolo jijow jihaŋ tan jóotimuu jisaloolo jijow jikib, humum hata bulokabu ban kukee kukaane. Bale áloli jibaje kákangum kaanaku káyinenaku kooluul fan kuhaŋ malit, min áloli jiyili jikaan bulok bahaŋe maluuk li bukuluul, jow le tan áloli jóotimuu jikib. ¹⁶Fúlum tómuu, fan jijow jiwaale Hulimahu Hásuumaahu li halaabahu hata sísukasu sammuu búsol etaamayi yooluul, ban let jisaloolo mata bulok ban kukee kukaane tan kóotimuu kulok kujow kukib.

¹⁷Bakiicelabu boone: «An áatimuu asaloolo, li asaloolo mata wahawu wan Amaaŋenawu akaanumuu!» 10:17 Selemi 9:22; 1 Kata Koolent 1:31¹⁸Li mal̥egenamu, let an asaloolowe aluukeneyi, bale anawu an Amaaŋenawu asalumuu akila aluukeni.

Fool li alob mata kámalumuu koon kufootal koom

¹A’! Kutuyom, jikiteenumuu jiyili jímuñ jatit buwelabu búmbaam. Eéhe’! Jímuñom li buwelabu búmbaam. ²Lifañuufañ ŋáa’ gay ifañut min jitahaay li an loon Ateemit humumool afañuulumuu ban afañut min atahaay li an. Anáyine ano lisenuul alako afañooluul. Okila ammuu Kilisita, ban lifañe min iŋaluul íhiisool loon ásungute ahaasut ánayine. ³Bale líkolikoli min ban li kukaanuul uyinoo wajakut li buyinum, min jítukaati lit ban li jíl̥egenaati li hujokoolahu hooluul li Kilisita loon no. Enuukayilaayi muñowu foof émalumuu min ebunt Eewa. ⁴Li mal̥egenamu, bukuluul jonsoon éehe’ min kukee kuyaan kubil kúliiŋul li kuwaalewuul mata Yéesu akee ábuto li an áloli jiwaalewuulumuu, mantee foof li jiyab buyinum bakee bábuto li ban jiyab nomuu, mantee foof li jíyinen li hulim hakee hásuume hábuto li han áloli jiwaalewuulumuu.

⁵Lenseen kufootalaku umbuku káamakaku kuhaŋutom li wahoowah. ⁶Nakee mal̥egen íseeliwut li elob, bale lihahhaas wah. Jikaanuukaan min jihaas wahawu unwu jak li makaane manooman ban li wahoowah feh.

⁷Nan iwaalewuulumuu Hulimahu Hásuumaahu hata Ateemit, igel̥l̥enutuul bacaam banooban. Liwalenoolowalenoolo ínje humumom min itebenuul. Wáa fíle, min ikaanumuu loon muñaˈa, likankaan kahoofoo? ⁸Lilowenlowenumuu sijangu sakee li bacaamabu ban iyabumuu li so min ilok boot li bukuluul. ⁹Ban nan ilakomuu booluul, jokommuu li wah let iyoken an. Kutuyolaal kammuu li etaamayi yata Maseduwaan kunaake kulambenommuu li wahawu wan naake jokommuu li wo. Lijukejuke to jakum bil ilako búteb boot li bukuluul, ban let ikat min ilako búteb boot li bukuluul. ¹⁰Boot min ílobum li mal̥egenamu mata Kilisita ammuu lí ínje een: bajut an áami li áhilom ísaloolowum li halaabahu feh hata etaamayi yata Akaay. ¹¹Ban wáa újiye li ilob loon muñaˈa? Waa, ínje fíle ifañutuul? Let mo! Ateemit lahaase aan lifañuufañ.

¹²Wahawu wan ikaanumuu, fan inaak ikaan wo foof, jakum bil isen bútin bukanabuku umbuku kammuu li huŋesahu hata bo min kusaloolo mata min kuloke loon áloli jilokemuu. ¹³Bukanabuku umbuku kúmammal koon kufootal koom. Kuloka káhoolowe koom, kakaane loon buko kufootal kata Kilisita koom. ¹⁴Bajut to kajaahale kanookan, mata Sayitaane humumool lakaanekaan loon amalaka laam ata mawuŋe. ¹⁵Mó mújimuu, jáahaleniwut min kulokaabuku kata Sayitaane kukaan loon kuloka koom kakaane wahawu wacolumuu hákil Ateemit. Bale buloŋabu booliil fan buban ŋóoti naboo li bulokabu ban kukaanumuu bajakutumuu.

Fool li álaam mata min ammuu afootal

¹⁶Boot min ilaañen ilobuul: jakum an li bukuluul ajokom loon an awele. Nokoomuu foof loon mo jiyinoole, kama joon éehe’ min lako liwewwel bájum ínje humumom foof li iyili isaloolo jakee. ¹⁷Wahawu wan ilobumuu, ilobut wo loon Amaaŋenawu afañumuu, bale lilollob loon an awele, li kákangum kata min ibaj wah wan éetimuu ísaloolowum. ¹⁸Emmuu bukan kameeŋe kusaloolosaloolo humum hata bóono bata ál̥ahukowan, kama ínje foof boot min isaloolo. ¹⁹Kama bukuluul jayinoomuu li joon bukan kájallowe joom, bukuluul joonumuu éehe’ jiyilo jímuñ bukanabuku kasoŋetumuu. ²⁰Li mal̥egenamu, bukuluul jonsoon éehe’ min bukan kukaanuul emiikeel, min kutiñ wahawu wooluul, min kúkuwet wahawu wooluul feh, min kubesuul, min kutekuul siheejen. ²¹Lisuusuumuu min ilob mo: kama áloli búgootowoli bújimuu jikaanutuul wahawu unwu.

Boot min ilob loon an awele: wah wan kukee kukaañene kúsaloolowum li wo, ínje humumom foof liyilo ísaloolowum li wo. ²²Koonumuu buko bukanabuku kan koonemuu Eébulo koom, ínje foof. Li koon buko bukan koom kata Isilayeel, ínje foof. Li koon buko bubukoolum koom bata Abulaham, ínje foof. ²³Li koon buko kuloka koom kata Kilisita, boot min ilob loon an awele: ínje lihaŋiil malako aloka ata Kilisita. Lihaŋiil málaam. Lihaŋiil makul̥i meeŋ. Min kutekommuu, kutekutiil mo. Kulakolako li kumukom ñameeŋe. ²⁴Kusuwifaku kutekom ñoono ñatok kukaluwaas koono áyii li kaat li kubakii. ²⁵Bukanabuku kata Lom li kutekom kukaluwaas ñoono ñáhaaji, ban li kutekom ñano kuyitik kucoken. Líyuwoye li busaana ñoono ñáhaaji. Ñakee, likaane etihunaka li ehuka li malamu mata halahu. ²⁶Liñaahoole ñameeŋe li koot, ban li ilako li iket ñameeŋe: li kañaahoo li utunkawu, li káfimboo li ékuu yamuke bukan, li kuŋen kata bukanom li kata bukanabuku kaletumuu Kusuwif, li sísukasu sílunlumaayasu, li uyiinaayawu, li kusamuwaku, li kuŋen kata bukanabuku kámalumuu koon kutuyolaal koom. ²⁷Liloolok ŋáa’ ban li ílaam foof ŋáa’. Ñameeŋe inaakut iyili ímooli. Li inaak icaalet ban inaakut ibaj ihob, ban ñameeŋe inaakut ibaj itiñ. Kutont kunaanaak kujokom ban inaakut ibaj wañ ikoko. ²⁸Ifanut ilob mata wah waawu feh wasaŋomuu: bútebabu búmbaam bata hunakoohunak, bo bommuu kayinoo mata sijanguwasu feh. ²⁹An ágootomuu, ínje humumom foof li ígooto. An alomuu li kahoofoo, fan séngiwom kata láala ŋáa’.

³⁰Nokoomuu loon boot min isaloolo, kama fan isaloolo mata búgootowabu búmbaam. ³¹Ateemit ammuu Atuubaawu ata Amaaŋenawu Yéesu, ban li asali boot nanoonan, lahaase aan ímalut. ³²Nan ilakomuu li ésukayi yata Damaas, águubelunaalawu ata áyiiyawu an koonemuu Aletaas, lalollob bukan min kufooy wámbiilawu wata ésukayi bánum li kujokom. ³³Bale li baj bukan kájufom li etekel, ban li kúwalenumulom li ejangeel búsol huteefahu hata ésukayi. Muñowu lífakummuu li kuŋenaku kata águubelunaalawu.

Amaaŋenawu li áhiis Fool uhimmo

¹Leete kama isaloolo, maayeet min bajut tomuu jáliŋ yanooyan. Muñeˈe boot min ilob mata uhimmowawu li wahawu wan Amaaŋenawu áhiisommuu. ²Lihaase an ata Kilisita, an uhaase oon muñeˈe baje simit soono kuŋen li sibakii, Ateemit li ájowetumool boot haatiya tiya emitayi. (Ihaasut mantee mal̥egen li eniilayi yoola ló lajeˈe boot ló li emitayi, mantee inti li eniilayi yoola ló lajeˈe boot ló, Ateemit balewool ahaase.) ³Lihaase een anawu ummu (mantee li eniilayi yoola ló, mantee foof let li eniilayi yoola ló, ihaasut, Ateemit ahaase), ⁴anawu ummu lajowujow boot li emitayi min ajam ló kulim kan an ayilaat ánaanum, kan an ayilaat alaañen alob. ⁵Injé fan isaloolo mata an loon ummu. Bale let isaloolo mata ínje humumom, mantee yo yommuu mata búgootowabu búmbaam. ⁶Li mal̥egenamu, ínje ifañeenumuu min isaloolo, let ilako an awele, mata fan ilob mal̥egenamu bale. Bale let ikaan mo, mata ifañut min bukanabuku kuluukenom jow haŋ wahawu wan kujukemuu lí ínje, mantee foof wan kujamewommuu li ilob.

⁷Liyiliyeene isaloolo ŋáa’ humum hata uhimmowawu wájaahalenimuu wan Ateemit áhiisommuu, bale lakaanonkaan min ibaj sílaam sáamak li eniilayi yúmbaam, jakum bil isaloolo. Wahawu unwu újimuu amalaka ata Sayitaane li abil atekom jakum bil itebenoolo. ⁸Lil̥awe ñoono ñáhaaji Amaaŋenawu mantee li afakenom li sílaamasu unsu. ⁹Li aanom: «Kájiyaku kúmbaam kufiti, mata li búgooto bata an sembaasu súmbaam sijukeyimuu.» Boot kama min isaloolo mata búgootowabu búmbaam, bájum sembaasu sata Kilisita li silako lí ínje. ¹⁰Wahawu unwu újimuu li súumom ŋáa’ min ígootomuu, min kugelewommuu, min séngiyewommuu, min ílaamemuu li min ibajemuu buyina humum hata Kilisita, mata nan ígootomuu no libajumuu sembe.

Fool li abaj buyina mata kata koolent

¹¹Lilollobumuu loon an awele leem, ban bukuluul jituuŋom ilob mo. Li mal̥egenamu, bukuluul jooteenumuu jisalom, mata maayeet min iletumuu wahoowah, kufootalaku umbuku káamakaku kuhaŋutom li wahoowah. ¹²Wahawu wáhiisumuu kaanaku afootal leem, li bukuluul likaan wo. Wo wommuu: húmuñ sílaam sanoosan, búhiisenum, bakaane bájaahaleniye, li wah wájaahaleniye. ¹³Waa sijangu saasu sibaje wan bukuluul jibajut? Mantee yo yommuu min eenutuulumuu jookenom. Ban kama li jibonketom min ikaanutuulumuu col.

¹⁴Muñeˈe ínje ummu li kafale boot min ibil booluul búhaajut, ban let iyab wahoowah li bukuluul, mata ínje ilet li huŋes wahawu wan bukuluul jibajumuu, bale bukuluul humumuul lifañe. Li mal̥egenamu, inti bañiilabu bóomi li buŋes hubaj boot li sibukoolayiil, bale sibukoolaasu sóomi li siŋes ho boot li bañooliil. ¹⁵Injé fan súumom ŋáa’ min íbuj wahawu wan ibajumuu feh, ban li isenoolo ínje humumom feh boot li bukuluul. Nokoomuu loon ínje lifañuufañ ŋáa’, waa bukuluul fan jifañom jatit?

¹⁶Jihaase joon mal̥egen eenutuul jookenom. Bale min kukee li bukuluul kujokommuu an áhoolowe, mo kuyinoomuu li koon li butuukowom libuntumuul. ¹⁷Waa fíle, li akee li bukanabuku kan íboñuluumuu libuntumuul? ¹⁸Liyaakooyaakoomuu Tit min abil boot booluul, ban li íboñul atuyolaal an kúnabooluumuu. Waa fíle, Tit labuntuubunt min jisenool wah ukee? Inti wahawu wan ínje li akila jikaanemuu, li kayinoo kano jíkaanume wo? Inti li bútin bano jíjowume, ínje li akila?

¹⁹Fiyowe nan bukuluul jiyinoole li joon áloli kacahenoolo jóomi li ko hákiluul. Let mo! Alóli hákil Ateemit jóomi li elob, jówum li hujokoolahu hóololi li Kilisita. Kufaalom kan iboolaat, wahawu wan áloli jilobumuu, jilobuulob wo boot kaliten káyinenaku kooluul. ²⁰Wahawu wan íkolimuu wo wommuu, jakum bil íliiŋul booluul let itookuluul manokoole loon ifañumuu, ban bukuluul foof let jijukom manokoole loon jifañeenumuu. Wahawu wan íkolimuu foof, wo wommuu min baj li bukuluul úmuy, batahaay, buwuñetoo, búhaŋoo, búgeloo li kúloboo, katebenoolo ban anoowan li ukaan wah wásuumi. ²¹Líkolikoli min ban li ílaañul booluul naana íliiŋul, Ateemit li asuuwenom hákiluul, min il̥ok mata min kameeŋe li bukuluul kuloŋumuu li kuhoofoo loon naanaŋ. Kukatut wahawu wan kunaake kukaan nomuu wasetutumuu, húfulo bo muñaˈa li kahinto li aletalet.

Kulim kata kasaab li kata kasaafoo kúbanum

¹Muñeˈe búhaajutom li éemi li ibil boot booluul. Loon Hulimahu hata Ateemit hulobumuu: «Wahoowah wan an akaane wóotimuu utiibi, fan ujandaal ujantenaal bukan kúl̥uba, mantee foof kúhaaji kamaate nan ukaanimuu13:1 Dótelonom 19:15.» Boot min ilob bukanabuku kahoofoo nomuu li kaabuku feh ikat to. ²Lilobenlob mo nan ibilumuu booluul búl̥ubutabu, bale boot min ilaañen ilob mo muñeˈe, nan iletumuu li bukuluul eenuul: nan emmuu li ílaañul naana booluul, let íyiyen an li bukuluul, ³mata kama bukuluul huŋes jóomi li hó, wahawu wammuu li úhiisuul kaanaku Kilisita álobume lí ínje. Kilisita ágootowut li bukuluul, bale láhihhiis sembaasu soola li bukuluul. ⁴Mal̥egen, nan kubaaŋoolumuu li ekuluwaayi lanokoonokoo loon an ágootowe, bale muñeˈe ummu li buloŋ humum hata sembaasu sata Ateemit. Li mal̥egenamu, áloli foof jígootogooto li hujokoolahu hóololi li akila, bale hákiluul, áloli fan jíloŋ li akila li sembaasu sata Ateemit.

⁵Bukuluul humumuul joote jijukeloolo min jijuk mantee jíloŋe li káyinenaku. Bale waa, jihaasut fíle joon Yéesu Kilisita ummu li bukuluul? Mantee yo yommuu kama bukuluul jiyilaat jíhiis kaanaku jíyinenyinen. ⁶Bale lenseen bukuluul jihaase joon áloli jíhihhiis kaanaku jibabbaj káyinen. ⁷Alóli jil̥awe Ateemit jakum bil bukuluul jikaan wah wajakut. Let mantee jifanfañ min jíhiisuul kaanaku áloli jikooŋe, bale jifañe min bukuluul jikaan majake, maayeet min kite nokoo loon áloli jíhihhiis kaanaku jibajut káyinen. ⁸Wahawu wan áloli jiyilimuu jikaan wo wommuu kanab li mal̥egenamu, mata jiyilaat jikaan wah waate úhoogul mo. ⁹Súumewolisuum nanoonan, nan áloli jígootowe ban bukuluul li jibaj sembe. Wahawu wan áloli jil̥awemuu, wo wommuu min bukuluul jilaañen jilako jak. ¹⁰Wahawu unwu újimuu li ikiiculuul kulimaku unku nan íloyimee, jakum bil ilako li bukuluul, li íjowum li huhaanaahu han Amaaŋenawu asenommuu, min ilobuul kulim kal̥aal̥e. Huhaanaahu unhu lasenonsen ho boot kalitenuul, bale inti boot kakajenuul.

¹¹Kutuyom, muñeˈe ésuumansuum elako li bukuluul. Jiŋes min jihaŋ malako bukan kajake. Jinaak jiwankulenoo ban li jikaan kulimuul dín dáno. Jibaj buloŋ bata kásuumaay. Jikaan momuu, Ateemit ata húbooli li ata kásuumaay fan alako li bukuluul.

¹²Jisaafoo kasaafoo kata kásuumaay. Bukanabuku feh kata Ateemit kusaafuluul.

^13-14Kájiyaku kata Amaaŋenawu Yéesu Kilisita kulako li bukuluul, húbooliyahu hata Ateemit, li hujokoolahu hooluul li Buyinumabu Banabaabu kujow hulako li bukuluul foofuul feh.