Eleetalayi étinaalayi yan Fool akiicumuu kata Koolent
Wahawu wáamimuu li eleetalayi
Koolent elakolako yakee li sísukasu sáamakasu sata etaamayi yata Akaay, yaaneyimuu síyaat Gilees. Bukan kameeŋe kakine li ésukayi inyu, kulakolako bukan kawaasene ban li kunaak kúkaanikoo ŋáa’. Fool li ésukayi inyu lalakowe bulok emit li kul̥eeñ hutok li hano, min ayiten ló ejangu (Bakaanelabu 18). Nan Fool akiicumuu eleetalayi inye, akila li etaamayi yata Aasi, li ésukayi yan koonemuu Efées. Li baj bukan kata Ejanguwayi yata ésukayi yata Koolent, kakiice eleetal kuboñ Fool dán kugel̥l̥enool wah wan kufañe min alobiil mata wo. Loon lujukaalumuu li sileetal saasu sata Fool, labomboñ an min akiicool yo. Eleetalayi inye anawu an Fool aboñumuu akiicool yo, kajawool Sosuten (Hútijahu 1:1). Sosuten lakankaan an áyinene li Kilisita, bale uhaasutaalool jak.
Fool lakankaan eleetalayi inye ugeb úl̥uba. Kagebaku kútinaalaku (Hútijahu 1:6), lujukaale oonaal Fool li kutuyolaal kaabuku kuhebooheboo uciimanciim, bale baj ló wah úhaaji wajoke Fool.
1. Babbaj bugiiloo li ekelecenayi (Hútijahu 1:10–4:21).
2. Akee li buko lahintenehinten aseek atuubawool (Hútijahu 5).
3. Ekelecen li enaak éjowetum kufaaliil ekelecen li hutiib hata kunahaan kalet ekelecen (Hútijahu 6).
Mó mújimuu, Fool li aaniil kukat kákaanikoolaku unku kasuuneni muñowu, ban li kubaj kajamoo.
Li bugebabu búl̥ubutabu (Hútijahu 7 boot yok 16), Fool li átuul wahawu wan kugel̥l̥enoolumuu. Li alob mata búyabo (Hútijahu 7). Li aaniil kutey kuteemitaku kaletumuu mal̥egen (Hútijahu 8:1-11:1). Li alob mata hutiñahu hawayil̥enemuu Amaaŋenawu (Hútijahu 11:2-34). Li aaniil kuŋes újiyawu wata Buyinumabu Banabaabu balambenemuu Ejanguwayi, háŋum kabaj húbooli (Hútijahu 12 boot 14). Li alob foof mata kayitowulaku kata kaketumuu (Hútijahu 15).
Li húbanumahu hata eleetalayi (Hútijahu 16), Fool li alobiil aaniil fan abil booliil, min aŋa’ wahawu wan kuwoogenumuu boot li kusukateenaku kammuu li ésukayi yata Yeelusalem. Li asaaf bukan kameeŋe kata ésukayi yata Lom.
1Kasaafoo
1Injé Fool ahooñimuu boot kalako afootal ata Yéesu Kilisita li húnongumahu hata Ateemit, li atuyolaal Sosuten, áloli jikiiculo eleetalayi inye. 2Jikiiculokiic yo boot li bukanabuku kata ejanguwayi yata Ateemit yammuu li ésukayi yata Koolent, kabile kulakomuu bukan kata Ateemit li hujamoolahu hooliil li Yéesu Kilisita, ban li kuhooñi boot kalako bukan kanabe, li mano li bukanabuku feh kamanenemuu banooban kajawaku kata Amaaŋenawu oololaal Yéesu Kilisita, ammuu Amaaŋenawu ooliil li oololaal. 3Ateemit Atuubawolaal li Amaaŋenawu Yéesu Kilisita kujow kusenuul káji li kásuumaay.
Li Yéesu Kilisita Ateemit akaanumewolaamuu majake
4Ikatut kasal Ateemit úmbaam boot li bukuluul, humum hata kájiyaku kan asenumuulumuu li Yéesu Kilisita. 5Li mal̥egenamu, li hujamoolahu hooluul li Kilisita Ateemit asenumuulumuu hubaj hata káji kanookan, háŋum kata hulim hanoohan li kata kahaasemiñ kanookan. 6Kulimaku kalobimuu mata Kilisita kubabbaj sembe li bukuluul. 7Mó mújimuu bajut káji kakee kata Ateemit kasaŋowuul, bukuluul jammuu li banaak nan Amaaŋenawu oololaal Yéesu Kilisita ammuu li álaŋul. 8Ateemit ammuu li asenuul sembe min jítuk lit boot yok li húbanumahu, jakum bil an ayili ajuk li bukuluul majakut li hunakahu nan Amaaŋenawu oololaal Yéesu Kilisita ammuu li abil. 9Ateemit alobemuu aban li átuk tó, okila ahooñuulumuu min jibaj hujamoo li Añoolool Yéesu Kilisita ammuu Amaaŋenawu oololaal.
Fool li atalen mata bugiiloolabu babajemuu li ejanguwayi
10Kutuyom, lil̥awuul li kajaw kata Amaaŋenawu eenuul: jibaj kajamoo ban jakum baj bugiiloo li bukuluul. Jijokoo lit li mal̥egen, ban li jibaj buyinum bano li kayinoo kano. 11Li mal̥egenamu, kutuyom, bukanabuku kata butoŋabu bata Kólowe kulobonlob koonom babbaj úmuy li bukuluul. 12Wahawu wan ifañumuu ilob, wo wommuu unwe: li bukuluul akee fan aan: «Injé bata Fool lilaañe», aahu li aan: «Injé bata Afolos», aahu li aan: «Injé bata Fiyeel», akee foof li aan: «Injé bata Kilisita lilaañe». 13Waa, jiyinooyinoo li joon Kilisita láwaatulooliwaatuloo? Mantee Fool aketumuu li ekuluwaayi boot li bukuluul? Mantee bukuluul jíbatiiseyibatiise li kajaw kata Fool?
14Lisale Ateemit min íbatiisewutumuu anoowan li bukuluul ábuti lí Kílisifis buko li Gáyiyis. 15Min lako bajut an ayilo aan li kajawom bukuluul jíbatiisewumi. 16(Yoo! mal̥egen, líbatiisebatiise foof butoŋabu bata Sitefanas, bale iwayil̥owut min íbatiiseye akee foof.)
17Li mal̥egenamu, Kilisita aboñutom boot kábatiise bukan, bale laboñomboñ boot kawaale Hulimahu Hásuumaahu. Ban inti mata min iwaale ho li kulim kata bújallo bata ál̥ahukowan, jakum bil eketayi yata Kilisita li ekuluwaayi elako kakaal̥o.
Yéesu Kilisita ammuu sembaasu li bújallowabu bata Ateemit
18Li mal̥egenamu, kawaaleyaku kata eketayi yata Kilisita li ekuluwaayi, kulakolako bul̥uuhoo boot li bukanabuku kammuu li ejow li sambun, bale alolaal jaamaalumuu li bútinabu bata kafakaku, kawaaleyaku unku laalu sembaasu sata Ateemit. 19Bakiicelabu kulimaku unke bulobe: «Fan ikajen bújallowabu bata kájallomuu, ban li ihoy butuukowabu bata katuukomuu.» 20Kama anawu ájallomuu ummay? Anawu aliikenemuu ésukayi eluwaayi yata Móyiis ummay? Anawu ata muñeˈe ayiliyaawu búwonnoo ummay? Inti Ateemit lalaañenlaañen bújallowabu bata adunaayi inye bulako bul̥uuhoo?
21Li mal̥egenamu, bukanabuku kata adunaayi li bújallowabu booliil feh, kujuke wahawu wan Ateemit akaanumuu, bale kuyilaat kuhaas Ateemit. Wahawu unwu újimuu, Ateemit li ajok kaanaku jaajak min ájowum li kulimaku kan uwaaleyaalemuu ban li kujoki loon bul̥uuhoo, min afaken bukanabuku káyinenumuu. 22Kusuwifaku baate bújiyiil li kúyinen, kugilekaku buko li kuŋes bújallo. 23Alolaal, Kilisita abaaŋimuu li ekuluwaayi okila luwaaleyaalemuu moola. Kulimaku unku kan uwaaleyaalemuu kulakolako busiisijan boot li Kusuwifaku, li kulako bul̥uuhoo boot li kaletumuu kusuwif. 24Bale bukanabuku kan Ateemit ahooñumuu, lako Kusuwif mantee foof kaletumuu kusuwif, li buko Kilisita ammuu sembaasu sata Ateemit, ban li áami foof bújallowabu bata Ateemit. 25Mata wahawu wata Ateemit wajokimuu loon bul̥uuhoo, uhaŋe májallo bújallowabu bata ál̥ahukowan. Wahawu wata Ateemit wajokimuu loon búgooto bata Ateemit, uhaŋe mabaj sembe sembaasu sata ál̥ahukowan.
26Kutuyom, jijuke min jijuk bukuluul bukan buu joom, bukuluul jan Ateemit ahooñumuu. Li kayinoo kata ál̥ahukowan, bajut li bukuluul bukan kameeŋe kájallowe, bajut bukan kameeŋe káami bukan káamak, bajut foof bukan kameeŋe li bukuluul kabuki li utoŋ wáamak. 27Bale Ateemit lal̥ul̥l̥us wahawu wan adunaayi ejokumuu loon wah wata bul̥uuhoo, min asuuwen bukanabuku kájallomuu. Li al̥us wahawu wan adunaayi ejokumuu loon wah wágootowe min asuuwen bukanabuku kabajumuu sembe. 28Ateemit lal̥ul̥l̥us wahawu wan adunaayi ékaalenumuu, wahawu wan ebesumuu, li wahawu wan eyinoomuu li yoon ubajut jáliŋ, min akajen wahawu wan adunaayi ejokumuu loon wah wabaje jáliŋ. 29Lakankaan mo, jakum bil an ayili asaloolo hákil Ateemit. 30Ateemit lakaanuukaan jibaj hujamoo li Yéesu Kilisita, ban li akaan Kilisita alako bújallowabu boololaal. Li Yéesu Kilisita lóomumaalumuu bukan kacole hákil Ateemit. Li Yéesu Kilisita lóonowumaalumuu bukan kanabe kata Ateemit, ban li ahal min úfulaal li kahoofoo. 31Mó mújimuu, loon bakiicelabu bulobumuu:
«An afañumuu min asaloolo,
laate kama asaloolo mata
wahawu wan Amaaŋenawu
akaanumuu.»
2Fool li awaale mata Kilisita abaaŋimuu li ekuluwa
1Kutuyom, nan ibilumuu boot booluul, min iwaalewuul mal̥egenamu mayolomuu mata Ateemit, iŋalut kulim kagole mantee foof bújallo báamak min ilob li bukuluul. 2Mata li mal̥egenamu, nan ilakomuu li bukuluul lijoojok li buyinumom kaanaku ifañut min ihaas wah ukee wábute li Yéesu Kilisita, háŋum Yéesu Kilisita abaaŋimuu li ekuluwaayi. 3Wahawu unwu újimuu, li ibil boot booluul mágootowe ban foof li kateelen ló kata ekole. 4Ban kulimaku kúmbaam li bawaaleyelabu búmbaam bukaanuti li kulim kacole kata bújallo bata ál̥ahukowan, bale li búhiisenum bata sembaasu sata Buyinumabu bata Ateemit. 5Mó mújimuu, káyinenaku kooluul kuhajowut li bújallo bata bukan, bale li sembaasu sata Ateemit kuhajowe.
Bújallowabu bata Ateemit
6Alóli jilobelob kulim kata bújallo bukanabuku kankumuu li káyinenaku. Ban inti bújallo bata adunaayi inye, inti foof bata bukanabuku kaakumuu adunaayi inye2:6 Unte Fool sembaasu sata uyinumawu wajakutumuu lalobe, kaano tomuu boot bil janiilen. 7Alóli bújallowabu ban jiliikenemuu ésukayi, bo bommuu bújallowabu bata Ateemit ban bukanabuku kuliitikenutumuu, bayolimuu bukanabuku. Ateemit lafalefale bújallowabu umbu akat to boot li máyiineniyamu moololaal, tówum adunaayi ejuul̥i. 8Anoowan li bukanabuku kaakumuu adunaayi inye, ahaasut bújallowabu umbu. Kuhaaseen bomuu, leteen kubaaŋ Amaaŋenawu ata máyiineniyamu li ekuluwaayi. 9Bale loon Bakiicelabu bulobumuu:
«Wah wan an ajukulelut
li wan ajamolut,
wan an ámusut ayinoo
li aan fan ubaj,
wo Ateemit afalemuu boot li bukanabuku
kafañoolumuu.»
10Li mal̥egenamu, alolaal Ateemit áhiisumuu wahawu unwu wayolomuu, ban li Buyinumabu Banabaabu láhiisumolaal wo. Buyinumabu buhaase wahoowah feh, maayeet uyinoola wahaŋumuu mayolo wata Ateemit. 11Li mal̥egenamu, ayi li bukanabuku ayilo ahaas kayinoo káami li húkow hata an, ábuti li buyinumabu bata anawu ummu? Li manolamu, bajut an ayilo ahaas kayinoolaku kata Ateemit ábute li Buyinumabu bata Ateemit. 12Alolaal uyabutaal buyinumabu bata adunaayi inye, bale Buyinumabu babilummuu li Ateemit luyabaale, bájum li uhaasaal wahawu feh wan Ateemit asenolaamuu. 13Ban inti li kulim kan bújallo bata ál̥ahukowan buliikene lúwaalewumaale wah, bale li kulimaku kan Buyinumabu bata Ateemit buliikenewolaamuu lúwaalewumaale bukanabuku. Muñowu lúkittenumaalemuu mal̥egenamu mabilummuu li Buyinumabu li kulim kabilumulo li Buyinumabu Banabaabu2:13 Li síliibal sakee kukaane: «…bukanabuku kabajumuu Buyinumabu umbu».
14An abajutumuu Buyinumabu bata Ateemit let ayili ayab mal̥egenamu mabilummuu li Buyinumabu umbu. Mal̥egenamu ummu mulakolako bul̥uuhoo boot li anawu ummu. Ayilaat mo ánaanum, mata Buyinumabu bale bukaane mo an ánaanum. 15An abajumuu Buyinumabu bata Ateemit layilo alob buu wahoowah feh woono, bale an let ayili alob buu laano. 16Li mal̥egenamu, loon Bakiicelabu bulobumuu:
«Ayimaa ahaase kayinoolaku kata Ateemit?
Ayimaa ayilo asaabool?»
Bale alolaal lubajaale kayinoolaku kata Kilisita.
3Kulokaabuku kata Ateemit
1Kutuyom, li mal̥egenamu iyiliwut ilob li bukuluul loon bukan kabaje Buyinumabu bata Ateemit. Lilollob li bukuluul loon bukan kata adunaayi inye, loon bukan kañiilowe li káyinenaku kooliil li Kilisita. 2Míil̥ lisenuul jihob, inti mutiñaay mal̥aal̥e lisenuul, mata jiyilaateen mo jitiñ. Ban foof boot yok muñeˈe jiyilaat mo jitiñ, 3Mata jiloŋe li jiloŋ loon bukanabuku kata adunaayi inye kuloŋemuu. Emmuu li mal̥egenamu babbaj li bukuluul batii li úmuy, inti wahawu unwu úhihhiis kaanaku bukuluul bukan kata adunaayi inye joom? Ban inti jilonloŋ loon bukanabuku kuloŋemuu? 4An li bukuluul aanumuu: «Injé bata Fool lilaañe», akee li aan: «Injé bata Afolos lilaañe», jilob momuu inti jikankaan loon bukanabuku kukaanemuu?
5Kama Afolos waa laam? Fool waa laam? Alóli kuloka bale joom kata Ateemit, kájiwuulumuu li jíyinen li Kilisita. Anoowan li áloli lakankaan bulokabu ban Amaaŋenawu asenoolumuu kakaan. 6Injé lil̥uul̥uk, Afolos li aloose, bale Ateemit akaane min l̥iil. 7Mó mújimuu anawu al̥ukumuu li anawu aloosemuu kulet wahoowah, bale Ateemit akaanumuu min l̥iil, akila ammuu wah. 8Anawu al̥ukumuu kulele buko li anawu aloosemuu. Ateemit fan acaam anoowan li buko le li bulokabu ban akaanumuu. 9Li mal̥egenamu, áloli kuloka joom kálokume dín dáno boot li Ateemit, bukuluul li jóomi kal̥aakaku kata Ateemit.
Bukuluul jommuu eluufayi yata Ateemit. 10Liloolok loon ateefa ata mal̥egen, naboo li kájiyaku kan Ateemit asenommuu, ban li iteef huteefahu huleeteemaahu, min akee áami li álakkenum li ho. Bale anoowan laate ajuke to min alakkenemuu eeno. 11Li mal̥egenamu, bajut huteef hukee huleeteema han an ayilo ateef hábuto li han Ateemit akaan tomuu: hammuu Yéesu Kilisita. 12Muñeˈe an aŋammuu éwulus, mantee ehaaliis, mantee foof kuyitik katiineniye, mantee sinuk, mantee foof mukaaw min ateef alakken li huteefahu huleeteemaahu unhu, 13bulokabu boola fan bubil búfulul bujuki li hunakahu hata batiibabu. Li hunakahu unhu, Ateemit fan aŋa’ sambun min ayoob bulokabu bata anoowan, min anoowan ahaas bulok buu lakaane. 14An an sambunasu unsu sootutumuu sikajen wahawu wan ateefumuu alakken li huteefahu unhu huleeteemaahu, anawu ummu fan ayab bacaam. 15Bale an an bulokabu boola bommuu li búsulo, let ayab bacaam. Okila humumool fan afak, bale fan anokoo loon an áfakumulo li sambun.
16Kama jihaasut joon bukuluul jommuu eluufayi yata Ateemit, imban Buyinumabu bata Ateemit li bukuluul bukine? 17An akajenumuu eluufayi yata Ateemit, Ateemit fan aniilen anawu ummu, mata eluufayi yata Ateemit eñawo, ban bukuluul jommuu eluufayi yoola.
18Jakum an li bukuluul abuntoolo. An li bukuluul ayinoomuu li aan lababbaj bújallowabu bata adunaayi inye, laate kama alaañenoolo an awele, bánum li alako li mal̥egen an ájallowe, 19mata bújallowabu bata adunaayi inye, bul̥uuhoo hákil Ateemit. Li mal̥egenamu, Bakiicelabu bonsoon:
«Ateemit li butuukowabu bata kájallomuu,
lájokumeyiilumuu.»
20Bakiicelabu bonsoon foof:
«Amaaŋenawu lahaase
uyinoolawu wata kájallomuu,
lahaase aan uyinoolawu unwu ubajut jáliŋ.»
21Mó mújimuu, jakum an asaloolo mata bukan kúji, mata wahawu feh wooluul: 22lako Fool, lako Afolos mantee foof Fiyeel, lako adunaayi, lako buloŋabu, lako eketayi, lako wah wata muñeˈe mantee foof wammuu li ubil, wahoowah feh wooluul. 23Ban bukuluul Kilisita akiluul, Kilisita Ateemit li akilool.
4Kufootal kata Kilisita
1Joote kama jíjokoli loon kuloka kata Kilisita, kan asene bútebabu bata elob mata mal̥egenamu mata Ateemit mahaasutimuu. 2Imban wahawu wan kufañumuu min an an kusene wah kakaan akaan, wo wommuu min akaan bulokabu boola jak. 3Injé, kaanutom wahoowah bukuluul batiibelom mantee foof ínje batiibeli li hutiib hata bukan. Injé humumom ífandiit itiiboolo. 4Li mal̥egenamu, bajut wah wan éemum li iwatatenoolo, bale inti wahawu unwu wommuu li úji li eeni ibajut butila. Amaaŋenawu okila ammuu li atiibom. 5Mó mújimuu, jakum jitiib an tówum taŋayi éliiŋ. Jikob boot nan Amaaŋenawu ammuu li abil. Okila ammuu li áŋalul li mawuŋe wahoowah feh wayoli li élim, ban li áhiis foof uyinoolawu wan bukanabuku kuyolumuu li uyinumiil. Muñeˈe anoowan li akit áyabum li Ateemit kasalaku kammuu kutookool.
6Kutuyom, wahawu wan ilobuulumuu feh, lilollob wo iya li Afolos lí ínje humumom boot li majakaamu mooluul. Lifañeene min jiliikenum li áloli wahawu wan húlobuwahu unhe hufañumuu hulob: «Jakum jikaan wah jijow jiwuuhen wahawu wakiicimuu.» An li bukuluul aatut ateben ubandool mata min alaañe bata akee min akat bo aahu. 7Kama ayimaa akaani uhaŋ kaabuku? Waa lubaje wan Ateemit asenuti? Ban nokoomuu loon wahawu wan ubajumuu kusenisen wo, wáa lí úji lí óoti uteben ubandi loon eenimuu wah wan kusenuti?
8Jiyaane jibaj wahawu wan jifañumuu feh! Jiyaane jikaan bukan kabaje! Jilaañe jikaan kúyii min jíkatoli bo. Lifañeene min jilako li mal̥egen kúyii, mantee áloli foof li jiyili jilako kúyii li mano li bukuluul. 9Li mal̥egenamu, lenseen kama Ateemit lákaanolikaan áloli kufootalaku li foof hákil bukanabuku. 10Alóli joonosoono bukan kawele humum hata Kilisita, bale bukuluul joonosoono bukan kájallowe li hujamoolahu hooluul li Kilisita. Alóli jígootogooto, bale bukuluul jibabbaj sembe. Bukuluul bukanabuku kuluukenuuluuken, bale áloli kúbesolibes! 11Boot yok li waatuwayi yan oomaalumee, áloli jumbuku min jicaalete, bahob li bóokoli. Jibajut búkoko, kumbuku min kútekewolimuu, ban jumbuku min jiñaahoole bomuu muñaˈa li jijow. 12Alóli jumbuku min jitekemuu síniiloli min jítuk li kúŋenoli min jilok. Kúgelolimuu li jísooniyeniil, li kúlaamenoli li jímuñ. 13Kulobumuu kulim kajakut kuya li áloli, li jilob li buko súum. Boot yok muñeˈe, bukanabuku kújokolijok loon hin buwuuwumabu bata adunaayi, áloli jihine jommuu mabojamu mata adunaaye.
14Ikiiculootuul kulimaku unku boot kasuuwenuul, bale boot kaliikenuul loon bañoolom ban iboolaat. 15Mata li mal̥egenamu, maayeet min jibajeene kuliikena koono sínjunne li buloŋabu booluul li Kilisita, bale atuuba ano bale jiyilo jibaj, mata li buloŋabu booluul li Yéesu Kilisita, ínje áŋaluluumuu Hulimahu Hásuumaahu. Injé emmuu atuubawuul. 16Muñeˈe kama lil̥awuul min jinaak jikaan loon ínje ikaanemuu. 17Wahawu unwu újimuu li íboñuluul Tímote, ammuu añoolom an iboolaatumuu, ban li átuk lit li Amaaŋenawu. Fan awayil̥enuul buu ínje iloŋemuu li Yéesu Kilisita, loon foof liliikene bomuu tanootan li sijanguwasu feh.
18Kukee li bukuluul kutebenteben ubandiil mata kuyinooyinoo li koon let ibil booluul. 19Bale súumumuu li Amaaŋenawu, fan ibil booluul ban let fiyo. Nan emmuu li íliiŋul, inti kulimaku kan bukanabuku umbuku katebenumuu ubandiil léemi li ihaas, bale sembaasu san kubajumuu. 20Li mal̥egenamu, Jáyiiyaju jata Ateemit jilakowut mata kulim bale, bale mata sembe. 21Waa jihaŋe mafañ? Mantee ibil boot booluul li egol ló, mantee li húbooli ló li buyinum bájoobiye?
5Kákaanikoolaku kalakomuu li ejanguwayi yata Koolent
1Jamowe tanootan kaanaku babbaj kákaanikoo li bukuluul. Kákaanikoolaku unku kubajut maayeet li bukanabuku kákaanumutumuu li Ateemit balewool. Lijame kaanaku akee li bukuluul lahintenehinten anaalaawu ata atuubawool. 2Buyina booteene bujokuul, min jikesoo anawu ummu ákaanikoomuu áfu’ li bukuluul, bale jikaanut mo min bukuluul jinaak jiteben ubanduul. 3Injé, maayeet min íloyiyuulumuu, bale buyinumom bumbu li bukuluul. Litiibe anawu ákaanikoomuu iban, loon eenimuu to leem li bukuluul. 4Jiwoogumuu li kajaw kata Amaaŋenawu Yéesu, buyinumabu búmbaam fan bulako li bukuluul. Li sembaasu sata Amaaŋenawu oololaal Yéesu Kilisita, 5jibet anawu ummu li kuŋen kata Sayitaane min ábuj eniilayi5:5 … min ábuj eniilayi: Síliibal sakee sikaane «bóonowabu bata eniilayi» yoola, mantee yaalayi yoola li ebil efak li hunakahu nan Amaaŋenawu ammuu li abil.
6Min jitebenemuu ubanduul loon muñaˈa, jakut maayeet! Kama jihaasut kaanaku: «Jílebiil jatit jíkaakenemuu efolayi feh yasiiwimuu.» 7Jífulen élebiilayi5:7 Elébiilayi inyu yahaanayi: 12:8,20 inyu yahaanayi li bukuluul, min jiset. Jikaan momuu, fan jinokoo loon efo’ yawunkul yasiiwi yabajut élebiil. Li mal̥egenamu, Kilisita ajokimuu loon ágalalaanawu an kusuwifaku kunaake kusilamuu min kukaan kagaanaku kata Faak, lasilayi ban. 8Mó mújimuu, lootaale kama ukaanaal kagaanaku kata Faakayi, ban inti li kúmbuuluwaku kabajumuu élebiilayi yahaanayi, élebiilayi yata kákaanikoolaku li búl̥afutabu, bale li kúmbuulu kabajut élebiil, kúmbuulu kata maset, li mal̥egen.
9Li eleetalayi yan ikiiculuumuu, lilobuulob kaanaku jitey bukanabuku kahintowemuu li aletalet. 10Ilobut ígiwoo ló bukanabuku kata adunaayi kahintowemuu li aletalet, kákuuwetemuu, kaweelomuu li sídalam mantee foof kamanenemuu kuteemit kalet mal̥egen. Nokoomuu loon boot min jitey bukanabuku umbuku feh, yo yommuu kama mín jífu’ li etaamaye. 11Bale likiiculuukiic min eenuul jitey an aani láyinenyinen li Kilisita, ban li anaak ahinto li aletalet, li aweelo li sídalam, li amanen kuteemit kalet mal̥egen, li anaak áloboo bukan, li anaak ákaliyenoo mantee foof li anaak ákuwet. An loon muñowu jakum jitiñum dín dáno li akila.
12Li mal̥egenamu, inti ínje éemi li itiib bukanabuku káyinenutumuu li Yéesu. Bale bukanabuku kan jibajumuu káyinen kano, bukuluul humumuul jóotimuu jitiibiil. 13Bukanabuku káyinenutumuu li Yéesu, Ateemit ammuu li atiibiil. Jífulen li tutooluul anawu ál̥afutumuu.
6Akelecen bale áatimuu atiib akelecen
1Kaanumuu loon an li bukuluul jammuu ekelecen abaje elob li afaalool akelecen, buu eete kaan li abaj kakaañen min ájowetum elobayi ajow asen bukan káyinenut li Ateemit balewool kutiib, min akat bo bukanabuku kata Ateemit? 2Kama jihaasut joon bukanabuku kata Ateemit kommuu li kubil kutiib adunaayi? Ban nokoomuu loon bukuluul jóomi li jibil jitiib adunaayi, waa elob yatit bale jootutumuu jiyili jitiib? 3Kama jihaasut joon alolaal omaalumuu li utiibaal kumalakaabuku? Háŋum wahawu wata buloŋabu umbe! 4Waa wommuu lí úji li baj elob li bukuluul loon inyu, li jiŋa’ bukan kalet wahoowah hákil ejanguwayi kulako kutiiba? 5Lilollob mo boot li ñisuu ñooluul. Waa hinut baj li bukuluul an ájallowe ayilo akaan bukan li bukuluul kámuye min kujamoo? 6Li mal̥egenamu, mantee jaajak min an kutilibunaal li atuyool, ban mit hákil bukan káyinenut li Yéesu Kilisita?
7Min fanemuu baj tilibinaal li bukuluul humumuul, yo éhiisumuu kaanaku heekuuheek li kabane. Kama wáa újiye bukuluul jifañut min kukaanuul wah wacolut? Waa kama kuyilaat kúkuuwetuul li jikat bo? 8Bale bukuluul humumuul jikaanemuu wah wacolut, bukuluul jíkuuwetemuu, ban bukanabuku kan jikaane momuu kutuyuul! 9Kama jihaasut joon bukanabuku kakaanemuu majakut let kunoken li Jáyiiyaju jata Ateemit? Jakum jibuntoolo: káfulowemuu li aletalet, kamanenemuu kuteemit kalet mal̥egen, kahintowemuu li bukan kan kuyabowut, kánayinaabuku kahintenemuu kufaaliil kánayine, 10kákuuwetemuu, kaweelomuu li sídalam, kákaliyenoolemuu, káloboolemuu bukan, kabotemuu wah wata bukan, let kunoken li Jáyiiyaju jata Ateemit. 11Ban muñowu kukee li bukuluul kunokoo nomuu. Bale Ateemit oololaal lafoffos kahoofoolaku unku áfulen li bukuluul, min akaanuul to boot li akila. Li akaanuul jilako bukan kacole li kajaw kata Amaaŋenawu li Buyinumabu boola.
Jiŋa’ eniilayi yooluul min jisal Ateemit
12Kukee li bukuluul koone: «Liyilo ikaan wah wásuumom.» Mal̥egen! Bale inti wahawu feh ujake kakaan. Liyilo een: «Liyilo ikaan wah wásuumom», bale let ikaanoolo amiikeel ata wahoowah. 13Li jinaak foof joon: «Mutiñaay lakaanikaan boot li ha’, ha’ li akaani boot li mutiñaay.» Mal̥egen! Ateemit fan abil aniilen wo úl̥uba: mutiñaayamu li halahu. Bale eniil yata ál̥ahukowan ekaanuti boot bucagayet. Eniilayi yoonosoono to boot li Amaaŋenawu, Amaaŋenawu li aano to boot li eniilayi. 14Ateemit layitenuuyitenul Amaaŋenawu li eketayi, ban fan ayitenulolaal foof li eketayi li sembaasu soola.
15Kama jihaasut joon siniilasu sooluul bugeb bata eniilayi yata Kilisita soom? Waa, iŋa’ leete fíle bugeb bata eniilayi yata Kilisita ijow ikaan eniil yata ecaga? Maayeet! 16Kama jihaasut joon ánayine ahintenumuu ecaga, buko kúl̥uba fan kulako eniil yano? Li mal̥egenamu, Bakiicelabu bonsoon: «Anáyinaawu li anaalaawu fan kulako eniil yano6:16 Jijuke li éliibalayi yata húkitumahu 2:24.» 17Bale an asenoolomuu boot li Amaaŋenawu, li kulako an ano li buyinum.
18Jitey bucagayet! Uhoofoo waawu wan an akaane fan ulako tíyaŋ eniilayi yoola, bale an alomuu li bucagayet, li ahoofoo li eniilayi yoola humum yo. 19Kama jihaasut joon eniilayi yooluul yommuu eluufayi yata Buyinumabu Banabaabu báamimuu li bukuluul, ban Ateemit asenuulumuu? Jikiloolowut bukuluul humumuul. 20Li mal̥egenamu, Ateemit lacancaam bacaam báamak min ánoomuluul. Mó mújimuu, joote kama jiŋa’ siniilasu sooluul min jíbinkenool.
7Fool li alob mata búyabo
1Muñeˈe mata kulimaku kan jigel̥l̥enommuu li eleetalayi yooluul, boot min eenuul jaajak min ánayine alako to bahintenut anaale. 2Bale emmuu bucagayetabu bululluuk ŋáa’, haŋe majak min ánayine anoowan abaj aseekool, anaale anoowan li abaj ánayinewool. 3Anáyinaawu laate akaan aseekool wahawu wan ánayine áatimuu akaan aseekool. Li manolamu, anaalaawu foof laate akaan áyinool wahawu wan anaale áatimuu akaan áyinool. 4Anaalaawu ayilaat akaan wah wásuumool li eniilayi yoola, mata eniilayi yoola áyinool akil yo. Li manolamu, ánayinaawu foof ayilaat akaan wah wásuumool li eniilayi yoola, mata eniilayi yoola aseekool akil yo. 5Jakum an li buko kúl̥uba ahoy min kuhinto li afaalool, mantee yo yommuu buko bajamoole min kukokkoben jakee min kunaak kul̥aw Ateemit. Bale fúlum tómuu, li kulaañen kuloŋ buloŋiil bata búyabo, jakum bil kúyiliyaati kujokoo min kusen Sayitaane bútin min abuutiil.
6Min ilobumuu loon muñowu, ilet li katuuŋuul min jikaan mo, bale jikaan momuu jaajak. 7Li mal̥egenamu, lifañeene min bukanabuku feh kunokoo loon ínje, bale anoowan labaje káji humum ko kan Ateemit asenool. Aahe káji kaake, aaha káji kaaka.
8Kulimaku unke lemmuu li ilob kayabutumuu li kayabowutumuu li kukahalaku: fan jak ŋáa’ boot li buko min kulako to muñaˈa loon ínje. 9Bale jiyilaatumuu jijokoo, káyinaabuku li kuyab, kaalaabuku li kuyabo. Haŋe majak jiyab mantee jiyabo, jakum bil jísulo li kásiibo.
10Kayabumuu li kayabomuu, hulimahu unhe lemmuu li ilobiil: anaale ayabowe aatut ábalo bata áyinool. Koote kukaan loon hulimahu unhu hulobumuu. Inti lí ínje hubilumulo, bale li Amaaŋenawu. 11Nokoomuu loon anaale ábalowe bata áyinool, jakum alaañen ayabo, mantee yo yommuu alaañ kujow kujamoo li áyinool. Li manolamu, ánayine aatut aan aseekool ábalo.
12Kaabuku kulimaku unke lemmuu li ilobiil: ánayine áyinene li Yéesu abajumuu anaale áyinenut ban anaalaawu li aan éehe’ kuyilo kukin, ánayinaawu aatut aan anaalaawu ábalo. Kulimaku unke ínje humumom ilob ko, inti Amaaŋenawu. 13Li manolamu, kaanumuu loon anaale áyinene li Yéesu ayabowe li ánayine áyinenut, ban ánayinaawu li aan éehe’ kuyilo kukin, anaalaawu aatut aan ánayinaawu kukatoo. 14Li mal̥egenamu, ánayinaawu áyinenutumuu, li anaalaawu oola láatummuu alako an anabe. Li manolamu, anaalaawu áyinenutumuu, li áyinool láatummuu alako an anabe. Letumuu mo, bañiilabu booliil fan bulako loon bañiil bata bukan kákaanumut li Ateemit balewool, ban li mal̥egenamu bañiil banabe koom. 15Nokoomuu loon anawu áyinenutumuu li Yéesu afañe min kukatoo li anawu an kuyabomuu áyinenumuu, kuyilo kukatoo. No unnu ánayinaawu mantee anaalaawu áyinenumuu hoola húfule, mata Ateemit lahooñuuhooñ boot mata min jiloŋ li kásuumaay. 16Li mal̥egenamu, awu anaalaawu luhaase mantee li ufaken ánayinaawu ooli? Awu ánayinaawu luhaase mantee li ufaken anaalaawu ooli?
Jiloŋ loon Ateemit afañumuu
17Fúlum tomuu li wahawu unwu feh, jijok li hulimahu han ilobemuu bukanabuku li sijanguwasu feh. Hulimahu unhu ho hommuu: anoowan laate alako loon Amaaŋenawu akaanoolumuu, loon alakomuu nan Ateemit ahooñoolumuu. 18Kaanumuu loon an lateyitey búkut nan Ateemit ahooñoolumuu, alako to loon muñaˈa. Li bil nokoo loon an ateyut búkut nan Ateemit ahooñoolumuu, jakum aŋes min atey búkut. 19Utey búkutoo, uteyut búkutoo, bajut jáliŋ. Wahawu wabajumuu jáliŋ wo wommuu kátuul kulimaku kata Ateemit. 20Anoowan laate alako loon alakomuu nan Ateemit ahooñoolumuu. 21Kaanumuu loon amiikeel lulakowe nan Ateemit ahooñimuu, jakum uyinoo wahoowah. Bale ubajumuu bútin mata mín úfu’ li humiikeeletowahu, újowum li bo min úfu’ lí hó. 22Li mal̥egenamu, amiikeel an Amaaŋenawu ahooñe, Amaaŋenawu láfulenool aban li humiikeeleto. Li manolamu, an alet amiikeel an Kilisita ahooñe, amiikeel laam ata Kilisita. 23Ateemit lacancaam ŋáa’ min ánoomuluul, jakum jilaañ jilako emiikeel yata bukan. 24Kutuyom, anoowan laate alako hákil Ateemit loon alako nomuu nan ahooñoolumuu.
Fool li alob mata bukanabuku kayabutumuu, kayabowutumuu li kahokumuu kúyiniil
25Muñeˈe mata bukanabuku kayabutumuu mantee foof kayabowutumuu, ibajut hulim háfulumulo li Amaaŋenawu han éemi li isenuul. Bale boot min ihin isen kayinoolom, ínje jan káyiyenaku kata Amaaŋenawu kújimuu léemi an an joote jíkangum li akila.
26Lenseen jaajak min an alako to loon aanomuu. Sílaamasu sata muñeˈe síjimuu li ilob mo. 27Kaanumuu loon lubabbaj anaale, jakum uŋes min jikatoo. Li bil nokoo loon ubajut anaale, jakum uŋes anaale. 28Bale uyabumuu anaale, ukaanut kahoofoo. Li bil nokoo loon ásungute ahaasut ánayine ayabowe, akaanut kahoofoo. Bale bukanabuku kayabumuu fan kubaj sílaam li buloŋiil bata hunakoohunak, ban lifañeene jakum jibaj so.
29Kutuyom, wahawu wan ifañumuu ilob wo wommuu unwe: taŋayi yasaŋomuu efamut. Bukanabuku kayabumuu koote kuloŋ loon bukan kayabut, yaan muñeˈe. 30Káamimuu li jíl̥ok, li kukaan loon bukan kalet li jíl̥ok. Káamimuu li ésuumansuum, li kukaan loon bukan kalet li ésuumansuum. Káamimuu li hunoom, li kukaan loon bukan kabajut wahoowah. 31Káloŋummuu li wahawu wata adunaayi, li kukaan loon kúloŋumut li wo, mata adunaayi loon yommuu, elet li efiyo ŋáa’.
32Lifañeene min buyina banooban búfu’ li bukuluul. An ayabut fan ayinoo mata wahawu wata Amaaŋenawu. Fan aŋes min akaan Amaaŋenawu súum. 33Bale an ayabe, fan ayinoo foof mata wahawu wata adunaaye. Fan aŋes min akaan aseekool súum. 34Muñowu buyinumool bommuu bulako li wah úl̥uba. Li manolamu, anaale abajut ánayine mantee foof ásungute, fan ayinoo mata wahawu wata Amaaŋenawu, mata fan afañ min alako an ata Amaaŋenawu li wahoowah feh wan akaane li wan ayinoole. Bale anaale ayabowe fan ayinoo foof mata wahawu wata adunaaye. Fan aŋes min akaan áyinool súum.
35Lilollob loon muñowu boot li majake mooluul, inti boot kabuutuul min jilo li miñ, bale mantee li jikaan wahawu wahaŋumuu majak, ban li jikot Amaaŋenawu li buyinumuul feh.
36Kaanumuu loon áfu’ abaje ásungute an kujamoole boot búyabo, ban li ayinoo li aan alet li kakaan jak ásungutaawu min ayabutoomuu, ban buyinumool li bujow li ásungutaawu, ban ayilaat ajokoo, min ayinoo li aan koote kuyabo, kama li kuyabo loon afañumuu. Akaan momuu, ahoofoolut. 37Bale an ajokumuu li buyinumool kaanaku let ayab, ban an atuuŋutool, min lako okila ayinoole min akaan wah wásuumool, ban li ayili ajokoo li kásiibowaku koola, anawu ummu lakaane jak. 38Kaanumuu loon muñaˈa, anawu ayabumuu ásungutaawu an kufañoomuu lakaane jak, bale anawu ayabutumuu anaale, lahaŋe makaan jak.
39Anaale an kuyabowe li ánayine, fan kukin boot yok nan áyinool ammuu li aket. Bale áyinool aketumuu, anaalaawu layilo ajow ayabo li an an afañe. Bale anawu an kóotimuu kuyabo laate alako an áyinene li Amaaŋenawu Yéesu. 40Alako tomuu muñaˈa bayabowut, fan ahaŋ mabaj kásuumaay. Kayinoolaku kúmbaam ko kommuu unku, ban lenseen ínje foof libaje Buyinumabu bata Ateemit.
8Eliwayi yata sínuukuleŋasu sasilayimuu kuteemit kalet mal̥egen
1Muñeˈe mata eliwayi yata sínuukuleŋasu sasilayimuu kuteemit kalet mal̥egen8:1 Kuteemit kalet mal̥egen: kuteemitaku umbuku kaletumuu mal̥egen kuyilo kukittenooli li úciinawu, luhaasaale kaanaku «alolaal foofolaal feh lubajaale kahaasemiñ8:1 Kahaasemiñ ko kommuu «connaissance». An ahaase wah wameeŋe lababbaj kahaasemiñ», loon jilobemuu. Bale kahaasemiñ lakaanekaan an min atebenoolo, húbooli li akaan an min ank li káyinenaku. 2An ayinoomuu li aan lahaase wah ukee, anawu ummu ahaasolut jak loon áatimuu ahaas. 3Bale an afañumuu Ateemit, anawu ummu Ateemit lahaasool.
4Muñeˈe mata bútokoñabu bata eliwayi yata sínuukuleŋasu sasilayimuu kuteemit kalet mal̥egen, luhaasaale kaanaku kuteemitaku kaletumuu mal̥egen kulet wah wata mal̥egen li adunaayi inye, ban Ateemit ano bale abaje. 5Li mal̥egenamu, baje kukee kaane baje kuteemit li kumaaŋen kameeŋe li emitayi li etaamayi, 6bale li alolaal, Ateemit ano bale abaje. Okila ammuu Atuubaawu, áwuwenumuu wahoowah feh, ban li uloŋaal boot li akila. Li baj foof Amaaŋen ano bale. Okila ammuu Yéesu Kilisita, an wahoowah feh úwuwenumimuu li akila, ban li úloŋumaal li akila.
7Bale inti bukanabuku feh kuhaase mal̥egenamu ummu. Kukee kafuleneenumuu li ejow bata kuteemitaku kaletumuu mal̥egen, boot síyaat kuloŋe li kutokoñ eliwayi inyu loon eenimuu eliw yata sínuukuleŋ sasilayi kuteemitaku umbuku kaletumuu mal̥egen. Uyinumawu wooliil úgootogooto, ban li kujokoolo loon bukan kasikowe li eliwayi inyu. 8Inti wah watiñeyi wóomi lí újiwolaal li ulakowaal hákil Ateemit. Let kaan wahoowah alolaal batiñutaal wo. Let foof ubajaal to wahoowah alolaal batiñaale wo.
9Jiyilo jikaan wah wásuumuul, bale jijuke to, jakum bil bakaanelabu booluul búji bukanabuku kan káyinenaku kooliil kulitutumuu, li kulo li kahoofoo. 10Li mal̥egenamu, nokoomuu loon an an káyinenaku koola li Kilisita kulitut, ajuki awu «jahaasumuu wah», mabahe tan kukaane ateemit alet mal̥egen min ulako hutiñ, mantee anawu ummu let ayinoo li aan layilo atokoñ eliw yata sínuukuleŋ sasilayi kuteemit kalet mal̥egen? 11Kaanumuu loon muñaˈa, atuyi ummu an káyinenaku koola kulitutumuu, «kahaasemiñaku» kooli li kújiwool li ájim, ban Kilisita lakeeket boot li akila. 12Jihoofoomuu loon muñaˈa kutuyuul, ban li jiliiw uyinumawu wooliil wágootomuu, jihaas joon Kilisita humumool jihoofoole. 13Wahawu unwu újimuu, kaanumuu loon eliw yan itiñe yóomi li éji atuyom li alo li kahoofoo, fan ikat kale bútokoñ eliw jakum íji atuyom li alo li kahoofoo.
9Buu Fool awaaleyemuu Hulimahu Hásuumaahu
1Waa iyilaat ikaan wah wásuumom? Waa ilet afootal? Kama inti Yéesu lijukumuu ammuu Amaaŋenawu oololaal? Kama inti bukuluul jommuu bulokabu búmbaam li Amaaŋenawu? 2Maayeet min kite eeni baje kukee kaane ilet afootal, bale bukuluul joote jihaas joon ínje afootal leem, mata bukuluul jammuu li Amaaŋenawu, bukuluul jíhiisumuu jak kaanaku ínje afootal.
3Muñeˈe licahenoolowemuu hákil bukanabuku kawatatenewommuu: 4Waa áloli tookut min kúsenoli jitiñ li jihob? 5Wáa áloli jibajut kakaañen min anoowan li ayab anaale áyinene li Kilisita min jinaak jinaboo, loon kufootal kaabuku foof kukaanemuu, li kutuyaku kata Amaaŋenawu li Fiyeel? 6Mantee ínje li Balunabaas bale jóotimuu jilok li kúŋenoli min jiloŋ? 7Jibile jijam asollaali aŋale wahawu woola humum wo min acaam bulokool bata asollaali? Ayimaa abile al̥uk úbiiñ aban let atiñ kúul̥aku kata úbiiñawu. Amata buu áhobeliit míil̥amu mata bumatabu boola?
8Lilollob mata wahawu wata buloŋabu bata ál̥ahukowan, bale inti wo bale úhiise wahawu wan ifañumuu ilob. Inti eluwaayi yata Móyiis foof elollob wahawu wanolawu? 9Li mal̥egenamu, kikkiic li eluwaayi yata Móyiis kaanaku: «Jootut jikok butum bata húmuuna ho li etoboj edenfeteŋ9:9 Dótelonom 25:4». Waa, Ateemit layinooleyinoo mata kúmuuna bale? 10Inti alolaal újiyaalumuu li alob loon muñaˈa? Kulimaku unku kukiicikiic boot li alolaal. Li mal̥egenamu, anawu awañemuu li átekulemuu edenfeteŋayi koote kukaan bulokabu booliil li kákangum ló kata fan kubaj to jooliil.11Kaanumuu loon áloli jil̥uul̥uk li bukuluul sígul sajake sata Buyinumabu Banabaabu, waa jonsoon fíle hahah min jíbajum wah wajake li bukuluul? 12Nokoomuu loon baje kukee kayilo kúbajum wah li bukuluul, áloli jihaŋiil mabaj kayilaaku unku, inti mo?
Alóli jiyiliyeene jikaan mo, bale jikaanut mo, min jímuñ wahawu feh jakum bil jíji Hulimahu Hásuumaahu hata Kilisita li hújowaati loon hóotimuu hujow. 13Manooman jihaase kaanaku bukanabuku kalokemuu li Eluufayi yata Ateemit, ló kúyabume naak hutiñahu hooliil. Bukanabuku kasilayemuu sínuukuleŋasu li husilaahu kubajebaj jooliil li eliwayi yata sínuukuleŋasu sasilayimuu. 14Li manolamu, Amaaŋenawu lalollob kaanaku bukanabuku kawaaleyemuu Hulimahu Hásuumaahu, koote kúloŋum li Hulimahu Hásuumaahu.
15Liyiliyeene ikaan mo, bale ikaanut mo, ban ikiiculoot kulimaku unke mantee li íbajum tó wah ukee. Haŋe majak kama min iket! Bale an let abot lí ínje wahawu unwu wájiwommuu li ibaj kasal. 16Ilet li ijow kasaloolo mata min iwaaleyemuu Hulimahu Hásuumaahu. Li mal̥egenamu, laalu búteb ban Ateemit akaanom. Katek kujow kulako lí ínje, ínje bahoye kawaale Hulimahu Hásuumaahu. 17Nokooleenumuu loon ínje humumom imane min ikaan bulokabu umbu, manooman fan ibajeen bacaam, bale emmuu búteb ban Ateemit asenom, fan ikaan bulokabu ban asenommuu kakaan. 18Kama bacaamabu búmbaam bo bommuu bay? Bo bommuu min iwaaleyemuu Hulimahu Hásuumaahu montoŋ, bagel̥l̥enut wahawu wan eeteenumuu ibaj li kawaaleyaku kan iwaaleye homuu.
19Li mal̥egenamu, maayeet min iletumuu amiikeel ata an, li ikaanoolo amiikeel ata bukanabuku feh, bájum li íŋalul bukan kahaŋ mameeŋ boot li Yéesu Kilisita. 20Ilakomuu bulok li Kusuwifaku, fan iloŋ loon asuwif aloŋemuu mantee li íŋaluliil boot li Yéesu. Maayeet min an ayilaatumuu atuuŋom ikaan bakaanelabu bata kusuwifaku loon eluwaayi yata Móyiis elobumuu, fan iloŋ loon eenimuu li eluwaayi inyu leem, ínje li bulok li bukanabuku kakaanemuu loon eluwaayi inyu elobumuu, mantee li íŋaluliil boot li Yéesu Kilisita. 21Li manolamu, ilakomuu li bukan kahaasut eluwaayi yata Móyiis, fan iloŋ loon kuloŋemuu, ban let ijuke li eluwaayi inyu yata Móyiis, mantee li iŋaliil boot li Yéesu Kilisita. Inti eeniseen mantee ínje ítuulut eluwaayi yata Ateemit, mata likaanekaan loon eluwaayi yata Kilisita elobumuu. 22Ilakomuu li bukan kágootowe, fan iloŋ loon eenimuu ínje humumom lígootogooto, mantee li íŋalul kágootomuu boot li Yéesu Kilisita. Mó mújimuu likaanoolokaanoolo ilako wahawu feh boot li bukanabuku feh, mantee manooman li ifaken kukee li buko. 23Wahawu unwu feh likankaan wo bájum Hulimahu Hásuumaahu li hujami tanootan, mantee li íbajum tó júmbaam li kásooniyenaku kata ho.
24Inti bukuluul jihaase kaanaku bukanabuku kaheekoolemuu li etey li kukaakaku, foofiil feh fan kutey, bale an ano li buko ammuu li aheek min aŋa’ bacaamabu? Bukuluul foof kama jitey etey yata min jiheek min jiŋa’ bacaamabu. 25Anoowan li bukanabuku kaheekoolemuu li búteyoo, fan atek eniilayi yoola min ahoy wah wameeŋe. Ban buko kukankaan mo boot min kubaj bacaam baatut bufiyo, bale alolaal lukaanaakaan mo boot min ubajaal bacaam baatut bubil buban. 26Wahawu unwu újimuu ínje ummu li etey, bale íteyeliit ló muñaˈa. Linokoonokoo loon atekoola, bale ítekeliit ló muñaˈa. 27Liteetek eniilayi yúmbaam séngi, ban li ijok yo eeken jakum bil iwaale kaabuku Hulimahu Hásuumaahu iban, li lako ínje ílet ló li bukanabuku kammuu li kuyab bacaamabu.
10Wahawu wabile ubajumuu kata Isilayeel li kayiinaayaku
1Kutuyom, lifañe min jiwayil̥o kaanaku li taŋayi yata Móyiis, situubawolaal sihaan sinaanaak sijow sinab li kafaal kanaake kufooyiilumuu, ban buko foofiil feh li kújowum li husamuwahu Hájunkaahu kúfu’ baaba. 2Buko foofiil feh nokoonokoo loon kúbatiisewumibatiise li kafaalaku li foof husamuwahu min kubaj hujamoo li Móyiis. 3Buko foofiil feh kutintiñ mutiñaayamu manolamu, man Ateemit aseniilumuu mabilummuu li emitayi. 4Ban buko foofiil feh, kuhohhob foof malamu manolamu man Ateemit aseniilumuu. Li mal̥egenamu, kunaanaak kuhob li hugisaahu han Ateemit anaake akaanumuu hunab li buko. Hugisaahu unhu, ho hulakomuu Kilisita. 5Bale Ateemit súumutool li kahaŋumuu mameeŋ li buko, wahawu unwu újimuu li kuket kuban kayiinaayaku feh.
6Wahawu unwu feh ubabbaj, min ulako bukittenoolum boot li ololaal, jakum bil ukataal kásiibo kajakut min kuhaŋolaal sembe loon buko. 7Jakum foof jinaak jimanen kuteemit kalet mal̥egen loon kukee li buko kunaake kukaanumuu. Loon Bakiicelabu bulobumuu: «Esúkayi enaanaak ebah min etiñ eban li ehob, ban li eyito éwayeen.» 8Alolaal jakum ulowaal li kákaanikoo loon kukee li buko kukaanumuu, min bukan koono sínjunne áyii li síhaaji kuket hunak hano. 9Jakum foof úgecaal Amaaŋenawu10:9 Síliibal sakee «Kilisita» sikaane loon kukee li buko kukaanumuu, min sinuukayila silumiil min kuket. 10Jakum jinaak jímummunoo loon kukee li buko kukaanumuu, min amalakaawu ata eketayi aniileniil.
11Wahawu unwu feh ubabbaj min ulako bukittenoolum boot li kaabuku. Ukiicikiic kat to, min bilum alolaal aamaalumuu li buloŋ li taŋ yan uhaase oon buloŋabu bumbu li buban, li uliikenumaal to wah. 12Mó mújimuu an ayinomuu li aan layitoyito, laate ákaanum jakum bil alo. 13Sílaamasu san jibajumuu, so foof kukee kubajemuu. Bale Ateemit álobeliit aban li añak alaañ búsol, ban let akat min jilo li sílaam sahaŋuul sembe. Nan sílaamasu sommuu li jilowuul, fan asenuul sembe min jiyili jímuñ, li asenuul foof bútin min jífu’ lí só.
14Kutuyom kan iboolaat, wahawu unwu újimuu jikat kamanen kuteemitaku kaletumuu mal̥egen. 15Lilollob li bukuluul loon bukan kata uyinum. Jiyinoo bukuluul humumuul min jijuk kulimaku kan ilobuulumuu. 16Jiyinoo ejunkayi yata kásooniyenaku yájimuu li unaak usalaal Ateemit. Inti nan uhobaale lómuu ekaanewolaakaan ubajaal hujamoo li Kilisita humum hata húsimahu hoola háyuwimuu boot li alolaal? Húmbuuluwahu han umunculoolaalemuu, inti nan utokoñaale homuu hukaanewolaakaan ubajaal hujamoo li Kilisita humum hata eniilayi yoola yacoocimuu boot li alolaal? 17Húmbuulu hano bale hubaje, ban maayeet min kite eenimuu lumeeŋaameeŋ, bale eniil yano loomaal, mata alolaal foofolaal feh lutokoñaatokoñ li húmbuuluwahu hanolahu.
18Fan jijuke kata Isilayeel: inti bukanabuku katokoñemuu eliwayi yata sínuukuleŋasu sasilayimuu Ateemit, kujamoojamoo li Ateemit? 19Waa lifañe ilob to? Mantee eliwayi yata sínuukuleŋasu san kusilayemuu kuteemit kalet mal̥egen wah ukee éjaliŋe, mantee foof kuteemitaku humum ko kaletumuu mal̥egen wah ukee kújaliŋe? 20Maayeet! Boot min eenuul wahawu unwu wan kusilayemuu, li mal̥egenamu uyinum wajakut kusilaye wo, inti Ateemit kusilaye wo. Ban ifañut min jilako an ano li uyinum wajakut. 21Jiyilaat jihob li mano li ejunkayi yata Amaaŋenawu li yata uyinumawu wajakutumuu. Jiyilaat jitiñ li mano li buyinjaayabu bata Amaaŋenawu li bata uyinumawu wajakutumuu. 22Waa fíle, jifanfañ min jígec Amaaŋenawu? Jiyinooyinoo li joon luhaŋaale Amaaŋenawu sembe?
Ukaanumuu wah li ukaan wo boot li kasal kata Ateemit
23Kukee li bukuluul koone: «An layilo akaan wah wásuumool.» Mal̥egen! Bale inti wahawu feh ujake kakaan. «An layilo akaan wah wásuumool», bale inti wahawu feh uyilo ukaan bukanabuku min kank li káyinenaku kooliil. 24Jakum an aŋes majake boot li akila bale, bale aŋes majake boot li kaabuku.
25Jiyilo jitiñ eliw yanooyan feh yan kújulaye li malise, ban jakum jigel̥l̥enoo bay eliwayi inyu ebilumulo, jakum bil an abaj to kayinoo kakee. 26Mata loon Bakiicelabu bulobumuu: «Amaaŋenawu akile etaamayi li wahawu feh wáami lómuu10:26 Ukijenawu 24:1.»
27An áyinenut li Yéesu ahooñuulumuu hutiñ, ban li joon éehe’ min jijow, wahoowah wan ammuu asenuul li jitiñ wo. Jakum jigel̥l̥enoo bay wahawu unwu úfulumulo, jakum bil an abaj to kayinoo kakee. 28Bale an aanuulumuu: «Eliwayi inye yata énuukuleŋ yawaaseni kuteemit kalet mal̥egen», jakum jitokoñ yo humum hata anawu ummu alobuul momuu, jakum bil an abaj to kayinoo kakee. 29Inti mata wahawu wan bukuluul jiyinoo tomuu lilobe, bale mata kayinoolaku kata aahu.
Waa wommuu li úji li ikaan wah hákil an, wáami li újiwool li abaj to kayinoo kakee min ájowum to atiibom, ban liyiliyeene ikaan wo? 30Nokoomuu loon lisassal Ateemit mata wahawu wan itiñumuu, wáa lí úji an láati awatatenom mata mutiñaayamu ummu man ísalummuu Ateemit?
31Mó mújimuu, jítiñoo li jíhoboo, wahoowah wan joote jikaan, li jikaan wo feh boot li máyiineniyamu mata Ateemit. 32Baloŋelabu booluul jakum búji bukan li kulo li kahoofoo, lako kusuwif, mantee bukan kalet kusuwif, mantee foof bukanabuku kata ejanguwayi yata Ateemit. 33Jikaan loon ínje. Liŋeseŋes min ikaan bukanabuku feh súumiil li wahoowah feh. Iŋesut majake múmbaam bale, bale majakaamu mata bukanabuku feh, mantee li kufak.
111Jiliikoo lí ínje, loon ínje humumom iliikoolemuu li Kilisita.
Anaale laate ásoolo akila li kal̥aw
2Injé ummu li kasaluul min jiwayil̥owewommuu li wahoowah feh, li min jinabemuu li kulimaku kúmbaam loon ilobuulumuu. 3Bale lifañe min jiliitiken wahawu unwe: Kilisita ammuu húkowahu hata ánayine anoowan. Anáyinaawu li aano húkowahu hata aseekool. Ateemit li aano húkowahu hata Kilisita. 4Anáyine áhimenumuu húkowool akila li kal̥aw mantee foof akila li elob ésukayi hulim han Ateemit asenool, ánayinaawu ummu lasuuwensuuwen Kilisita. 5Li bil nokoo loon anaale ásoolowut akila li kal̥aw mantee foof li elob ésukayi hulim han Ateemit asenool, anaalaawu ummu lasuuwensuuwen áyinool. Lanokoonokoo li anaale awuulowe11:5 Awuulowe: Li kusuwifaku, sicagaasu bale siwuulowemuu, ban suunenisuuneni ŋáa’ anaale bawuulowe. 6Kaanumuu loon anaale ásoolowut, kama yo yommuu foof ámiito! Bale emmuu suunenisuuneni min anaale awuulo mantee foof li ámiito, kama laate ásoolo. 7Anáyine áatut ásoolo, mata akila ammuu kambuwaku kata Ateemit li máyiineniyamu moola. Bale anaalaawu akila ammuu máyiineniyamu mata ánayinaawu. 8Li mal̥egenamu, ánayinaawu áwuwenumulooti li anaalaawu, bale anaalaawu áwuwenumimuu li ánayinaawu. 9Ban ánayinaawu áwuwenuti boot li anaalaawu, bale anaalaawu áwuwenimuu boot li ánayinaawu. 10Wahawu unwu újimuu, humum hata kumalakaaku, anaalaawu laate abaj li húkowool wah wáhiise kaanaku látuttuul áyinool11:10 Li síliibal sakee kukaane «abaj li húkowool wah wáhiise kaanaku lababbaj kayile», saasu li soon: «layilo hujokoo». 11Li buloŋabu boololaal li Amaaŋenawu, loon ánayine abajumuu jáliŋ li anaale, mo foof anaale abajumuu jáliŋ li ánayine. 12Mata loon anaale áwuwenumimuu li ánayine, mo foof ánayine abukumeyimuu li anaale, ban wahawu unwu feh li Ateemit ubilumulo.
13Jijuke bukuluul humumuul min jijuk: mantee jaajak min anaale alako to muñaˈa básoolowut akila li kal̥aw Ateemit? 14Bóono bata ál̥ahukowan búhihhiis kaanaku suunenisuuneni min ánayine abaj wal wabaake. 15Bale anaale abajumuu wal wabaake, kasal. Li mal̥egenamu, anaale Ateemit lasenoosen wal wabaake min ulako búhimenum bata húkowahu hoola. 16An afañumuu min alaañen áwonnoo mata hulimahu unhu, ahaas aan áloli jibajut bakaane bakee, ban sijanguwasu sata Ateemit foof sibajut bakaane bakee.
Hutiñahu hata Amaaŋenawu
(Máciya 26:26-29; Maak 14:22-25; Lík 22:15-20)
17Li wahawu wan emmuu li ilobuul, iyilaat isaluul, mata min jiwoogemuu jíwoogoliit boot kakaanoo majake, bale boot kakaanoo majakut. 18Wahawu útiyaalawu wo wommuu, nan jiwoogemuu bajebaj bugiiloo li bukuluul, loon ijamumuu, ban líyinenyinen jakee kaanaku mal̥egen. 19(Wáa úji? Li mal̥egenamu, éetiseeti baj bugiiloo li bukuluul, mantee bukanabuku káyinenumuu li mal̥egen li kuhaasi.) 20Nan jiwoogemuu, let hutiñahu hata Amaaŋenawu jitiñemuu. 21Li mal̥egenamu, jijowumuu jiwoog boot hutiñ, anoowan li bukuluul li ayaan asommen atiñ hutiñahu hoola, min lako kukee kucaalete, kaabuku li kúkali. 22Kama inti anoowan li bukuluul labaje eluuf? Wáa újiye let jiyaan jinaak jitiñul bo li jíhobul bo? Bale waa, jibebbes Ejanguwayi yata Ateemit, ban li jifañ min jisuuwen kabajutumuu? Waa jifañe min ilobuul to? Leete fíle isaluul? Maayeet! Let isaluul.
23Li mal̥egenamu, wahawu unwe Amaaŋenawu aliikenommuu, ban wo foof lemmuu li iliikenuul: Amaaŋenawu Yéesu, li ehukaayi nan kubetoolumuu li kuŋen kata bukan, laŋaŋŋa’ húmbuulu, 24min asal Ateemit aban, li amuncul ho ban li aan: «Laale eniilayi yúmbaam, yammuu11:24 Yammuu: Li síliibal sakee sihaanasu «yasenimuu» kukaane boot li bukuluul. Jikaan loon muñeˈe min jinaak jiwayil̥owom.» 25Li manolamu foof, nan kutiñumuu kuban, li aŋa’ ejunkayi min aan: «Ejunkayi inye yo yommuu húfaalumahu huwunkulahu han Ateemit ákaanummuu li húsimahu húmbaam. Jikaan loon muñaˈa nanoonan nan jihobe li yo, min jiwayil̥owom.» 26Li mal̥egenamu, kulimaku unku kan Amaaŋenawu Yéesu alobumuu kúhihhiis kaanaku nanoonan nan jitiñe húmbuuluwahu unhu ban li jihob ejunkayi inyu, jiyiiŋene eketayi yata Amaaŋenawu, boot yok nan ammuu li abil.
27Wahawu unwu újimuu an atokoñumuu húmbuuluwahu unhu, ban li ahob li ejunkayi li makaane masalut Amaaŋenawu, fan akaanoolo kahoofoo li eniilayi li húsimahu hata Amaaŋenawu. 28Anoowan li bukuluul laate ajukeloolo okila humumool átowum atokoñ húmbuuluwahu unhu ban li ahob li ejunkayi inyu. 29Mata an atokoñumuu húmbuuluwahu unhu ban li ahob li ejunkayi akila bahaasut aan laalu eniilayi yata Amaaŋenawu, anawu ummu láŋaluloŋa’ katek akaanoolo akila humumool nan atokoñumuu húmbuuluwahu unhu ban li ahob li ejunkayi inyu. 30Wahawu unwu újimuu bukan kameeŋe li bukuluul li kúsomut kaabuku li kúgooto, ban kameeŋe li kuket. 31Ujandaalumuu ujukeloolowaal jak alolaal humumolaal, Ateemit let atiibolaal. 32Bale Amaaŋenawu latiibewolaatiib min acolenolaal, jakum bil ujowaal li sambun li mano li bukanabuku kata adunaayi.
33Kutuyom, wahawu unwu újimuu nanoonan nan jiwooge boot hutiñ hutiñahu hata Amaaŋenawu, li jikoboo. 34An li bukuluul acaaletumuu li atiñul boola, jakum jibil jinaak jiwoog, li jíŋalul katekaku kata Ateemit jikaanoolo. Wah waawu, nan emmuu li íliiŋul, li ilobuul mata wo.
12Ujíyawu wata Buyinumabu Banabaabu
1Muñeˈe ulobaal mata újiyawu wata Buyinumabu Banabaabu: Kutuyom, lifañe min jihaas mata mal̥egenamu mata újiyawu unwu. 2Jihaase kaanaku nan jilakowutumuu ekelecen, jibuutobuuto bata kuteemitaku kaletumuu mal̥egen, kayilaatumuu kúlobul maayeet. 3Wahawu unwu újimuu, lifañe min jihaas kaanaku anoowan álobume li Buyinumabu bata Ateemit, ayilaat aan: «Katek kujow kulako li Yéesu!» Ban an foof ayilaat aan: «Yéesu ammuu Amaaŋenawu!» akila bálobumuloot mó li Buyinumabu Banabaabu.
4Baje úji wanoowan wábutoole, bale Buyinumabu banolabu busene wo. 5Ulokawu boot li Amaaŋenawu umemmeeŋ ban li úbutoo, bale Amaaŋenawu anolawu ésukayi elokemuu boot li akila. 6Ulokawu wájaahalenimuu umemmeeŋ ban li úbutoo, bale Ateemitawu anolawu akaane womuu feh li bukanabuku feh. 7Buyinumabu Banabaabu bubaje buu búlokumemuu li anoowan, li káji boot li majakaamu mata bukanabuku feh. 8Buyinumabu fan busen akee káji kata bújallo li elob, aahu Buyinumabu banolabu li busenool hulim hata kahaasemiñ. 9Akee, Buyinumabu banolabu li busenool káji kata káyinen, aahu bo banolabu li busenool káji kata kafaken bukan li úsomut. 10Akee Buyinumabu li busenool kayile min anaak akaan bújaahalenum, aahu li busenool káji kata min naak Ateemit álobum li akila, akee foof li busenool káji min anaak ahaas wah wabilumulo li Buyinumabu Banabaabu li wah wabilumulo li uyinumawu wajakutumuu. Akee Buyinumabu li busenool káji kata min alob silob sahaasuti, aahu li busenool káji kata min ayili akitten bukanabuku waa silobasu unsu silobe. 11Wahawu unwu feh Buyinumabu banolabu bukaane wo. Bo busene anoowan káji kábute, loon bufañumuu.
Bukanabuku káyinenumuu li Yéesu eniil yano koom
12Li mal̥egenamu, eniil hugumb hano yoom, maayeet min ekite ebajumuu ugeb wameeŋe, ban maayeet min ugebawu wata yo umeeŋumuu, bale wo feh eniil yano woom. Mo foof Kilisita anokoomuu. 13Li manolamu, alolaal foofolaal feh lúbatiisewaalibatiise li Buyinumabu banolabu min ukaanaal eniil yano, oono asuwif mantee ulet asuwif, oono amiikeel mantee foof ulet amiikeel. Foofolaal feh Ateemit lakaanolaakaan uhobaal li Buyinumabu banolabu.
14Li mal̥egenamu, eniilayi inti bugeb bano bale ebaje, ebaje ugeb wameeŋe. 15Nokoomuu loon kaataku koone: «Emmuu ínje ilet kaŋen, kama ilet ló li eniilayi», mantee fan jí kó li kúlakowaati li mal̥egen bugeb bata eniilayi? 16Li bil nokoo loon ejanayi yoone: «Emmuu ínje ilet jíkil, kama ilet ló li eniilayi», mantee fan jí yó lí élakowaati li mal̥egen bugeb bata eniilayi? 17Nokooleenumuu loon eniilayi foof yo feh jíkil yoom, buu yooteen ekaan min enaak ejam? Li bil nokoo loon foof yo feh ejan yoom, buu yooteen ekaan min enaak eciiŋen? 18Li mal̥egenamu, Ateemit lakankaan bugeb banooban li eniilayi loon akila humumool afañumuu. 19Kaaneenumuu loon ugebawu unwu feh ukankaan bugeb bano, mantee fan lako eniil? 20Mó mújimuu baje ugeb wameeŋe, bale eniil yano.
21Jíkilaju jiyilaat joon kaŋenaku: «Jokutom li awu!» Húkowahu huyilaat hoon kootaku: «Jokutom li bukuluul!» 22Esin ugebawu wata eniilayi wakaanumuu loon úgootogooto, wo uhaŋumuu mabaj jáliŋ. 23Ugebawu wata eniilayi wan uyinoolaamuu loonaal wo ubajut jáliŋ ŋáa’, wo luhaŋaalemuu majok jak. Wasuunenimuu wo luluukenaalemuu. 24Ugebawu wata eniilayi wan an ayilimuu ajuk wo jokutolaal min uluukenaal wo loon muñaˈa. Bale Ateemit lakankaan eniilayi ban li akaan min bukanabuku kuhaŋ maluuken ugebawu wasuunenimuu. 25Lakankaan mo jakum bil baj bugiiloo li eniilayi, bale ugebawu unwu feh wábutoomuu, ulambenoolambenoo. 26Bugeb bano bata eniilayi bulakomuu li sílaam, ugeb waawu feh fan úlaam unaboo li bo. Li bil nokoo loon bugeb bata eniilayi bubaje kasal, ugeb waawu feh fan ubaj ésuumansuum unaboo li bugebabu umbu.
27Bukuluul foofuul feh, bukuluul jommuu eniilayi yata Kilisita, ban anoowan li bukuluul bugeb bata eniilayi inyu laam. 28Mó mújimuu, Ateemit li ajand akaan li Ejanguwayi kufootal, fúlum tó, kuliikena bukan hulimahu hoola, ban kakaanemuu wah wájaahaleniye, ban kabajumuu káji kata kafaken bukan li úsomutawu wooliil, fúlum tó, kabajumuu káji kata kalamben bukan, ban kabajumuu káji kata kaaken ejangu, ban kit kabajumuu káji kata elob silob sahaasuti. 29Inti bukanabuku feh kóomi kufootal, inti bukanabuku feh kóomi kufulofet, inti foof bukanabuku feh kóomi kuliikena bukan hulimahu hata Ateemit. Inti bukanabuku feh kubaje káji kata kakaan wah wájaahaleniye. 30Inti foof bukanabuku feh kubaje káji kata kafaken bukan li úsomut, inti bukanabuku feh kubaje káji kata elob silob sahaasuti. Inti foof bukanabuku feh kubaje káji kata kakitten silobasu unsu sahaasutimuu buu silobe. 31Mó mújimuu, jiŋes li uyinumuul feh újiyawu wahaŋumuu feh.
Muñeˈe, boot min íhiisuul bútinabu bahaŋumuu útin waawu feh.
13Húbooli lahaŋe wahoowah feh
1Nokoomuu loon lilobelob silobasu feh sata bukanabuku li sata kumalakaabuku ban ibajut húbooli, linokoonokoo li mañ mawele mantee foof li hujeleleŋ hafiiŋene. 2Li bil nokoo loon libabbaj káji kata min ilob hulim han Ateemit asenom, li ibaj káji kata kahaas mahaasutimuu ban li ihaas wahoowah feh, li ibil ibaj káyinenaku feh kammuu li kújiwom li iyili iyinnen kuyuuy, ban ibajut húbooli, ilet wahoowah. 3Li bil nokoo loon liŋaŋŋa’ wahawu wan ibajumuu feh igaben bukan, ban li isen eniilayi yúmbaam min ésuli13:3 Síliibal sakee li sihaanasu sikaane: «…ban li isen eniilayi yúmbaam min ésuli mantee li isaloolo», ibajutumuu húbooli, wahawu unwu feh let újaliŋom wahoowah.
4Húbooli húmuñ, húbooli másuum. Húbooli inti batii, húbooli inti kasaloolo, húbooli inti katebenoolo. 5Húbooli ákaanoliit wah wasuuneniye, húbooli áŋeseliit majake moola bale, húbooli áwuñeteliit, áŋaleliit an atilene akaan li huuñool. 6Húbooli ábajoliit ésuumansuum li wah wacolut, bale mal̥egen akaanewool ésuumansuum. 7Húbooli latojooletojoo wahawu feh, láyineneyinen wahawu feh, lákangumekangum li wahawu feh, lámuñemuñ wahawu feh.
8Húbooli ábaneliit. Ateemit fan abil akat élobum li bukan. Kájiyaku kata elob silob sahaasuti fan kubil kuban. Kahaasemiñ fan kubil kumoj. 9Li mal̥egenamu, uhaasutaal wahawu feh, Ateemit álobumemuu li bukanabuku, álobeliitiil wahawu feh. 10Bale nan Ateemit ammuu li akaanolaal únaanumaal wahawu feh, wahawu wánaanumimuu muñeˈe tíj, fan újim.
11Nan ilakomuu añiil, linaanaak ilob loon añiil, li inaak iyinoo loon añiil, li inaak ínaanum wah loon añiil. Bale nan ikaanumuu anahaan, li ikat wah wata huñiileto. 12Muñeˈe wahawu wan ujukaalemuu, újukeliitaal wo jak. Nokoonokoo loon li kajuuloolum kálime ujukeli. Bale fan bil ujukaal wo jak bújooŋoo. Muñeˈe, ihaasut wahawu feh, bale fan ibil ihaas wahawu jak loon Ateemit ahaasommuu.
13Muñeˈe wahawu unwe úhaaji wóomi tómuu boot nanoonan: káyinenaku, kákangumaku, li húbooliyahu, ban húbooliyahu huhaŋumuu feh li wahawu unwu úhaaji.
14Ujíyawu wata Buyinumabu Banabaabu woote ulamben bukanabuku feh
1Jijand jiŋes húbooli. Jiŋa’ uyinumuul feh jikaan li újiyawu wata Buyinumabu Banabaabu, háŋum kájiyaku kata min Ateemit álobum li bukuluul. 2Li mal̥egenamu, an alobe silob sahaasuti, alobut li bukanabuku, bale li Ateemit lalobe, mata let baj an ammuu ajam waa lalobe. Fan álobum wah wan an ahaasut li sembaasu sata Buyinumabu. 3Bale afulofet, fan alob li bukanabuku min akaaniil kank li káyinenaku kooliil, li awankuleniil, li átintimbeniil foof. 4An alobe silob sahaasuti, káyinenaku koola bale ko lalitene, bale afulofet, káyinenaku kata ejanguwayi foof yo feh lalitene.
5Lifañeene min bukuluul foofuul feh jilob silob sahaasuti, bale lihaŋe mafañ min Ateemit álobum li bukuluul. Li mal̥egenamu, afulofet lahaŋe mabaj jáliŋ an alobe silob sahaasuti, mantee yo yommuu kama min akee akitten waa anawu alobumuu silob sahaasuti alobe, mantee ejanguwayi foof yo feh li elit li káyinenaku kata yo. 6Kutuyom, muñowu ibilumuu booluul íliiŋul li ilob li bukuluul li silob san jihaasut, jáliŋ buu léemi li ibaj li bukuluul? Let íjaliŋuul wahoowah, mantee yo yommuu ínje bakitteneluul hulim han Ateemit alobom, mantee wah wan ihaase, mantee hulim habilumulo li Ateemit, mantee foof li iliikenuul wah ukee.
7Muñowu nokoomuu li kal̥ok ehombol li kawel ekontiŋ. Ehombolayi el̥okutimuu jak, mantee foof ekontiŋayi etekuti jak, buu bukanabuku koote kuyili kahaas kawelaku kata yanooyan li so? 8Li bil nokoo loon al̥oka egeg al̥okut yo jak, ayi aate afale boot ejow hutiik? 9Bukuluul foof manolamu! Jilobumuu kulim kan an ayilaat ajam, buu an aate ayili ahaas waa jilobe? Jilollob jibeten. 10Baje silob sameeŋe li etaamayi sábutoole, ban so feh baje wah wan silobe. 11Bale ijamutumuu elob yan an aŋale min alob lí ínje, anawu ummu alobumuu elobayi inyu, ajawoola laam boot lí ínje, ínje foof li éemi ajawoola boot li akila. 12Bukuluul foof mo manolamu! Emmuu jifanfañ ŋáa’ újiyawu wata Buyinumabu Banabaabu, jihaŋ maŋes újiyawu wayilimuu ulamben Ejanguwayi feh min yank li káyinenaku.
13Wahawu unwu újimuu, an alobe silob sahaasuti laate al̥aw Ateemit min asenool kájiyaku kata kaheb ésukayi waa silobasu unsu silobe. 14Il̥áwummuu li silobasu unsu, buyinumabu búmbaam bumbu li mal̥egen li kal̥aw, bale butuukowabu búmbaam bulet ló. 15Muñowu kama buu léemi li ikaan? Fan íl̥awum li buyinumom, bale foof fan íl̥awum li butuukowom. Fan ikijenum li buyinumom, bale foof fan ikijenum li butuukowom. 16Mata nokoomuu loon luŋaŋŋa’ buyinumi bale min usal Ateemit, an ahine áami li huwoogahu min aano li bajanten let ahaas waa lulobe. Muñowu buu lammuu li akaan min ayili aan «Aameen» li kal̥awaku kooli kata kasalaku? 17Li mal̥egenamu, maayeet min kal̥awaku kooli kata kasalaku kukite kujak majak, bale aahu kal̥awaku kooli let kulambenool min ank li káyinenaku koola.
18Lisale Ateemit min ihaŋuulumuu foofuul feh elob li silob sahaasuti. 19Bale Ejanguwayi ewoogumuu, lihaŋe mafañ min ilob kulim hutok bale kan ésukayi ejame min iliikeniil to wah ukee, ínje balobe kulim koono sínjunne kuŋen li silob sahaasuti.
20Kutuyom, jakum jinokoo li bañiil li mayinelamu mooluul. Nokoomuu loon mata kakaan majakut, jilako bañiil, bale loon mata kayinoo, jilako kunahaan. 21Li Bakiicelabu, Amaaŋenawu lansaan ló:
«Li bukan kalobe elob yan kuhaasut,
léemummuu li ilob li bukanabuku kúmbaam.
Fan ilob li buko li utum wata ejawoola.
Bale maayeet mo,
bukanabuku kúmbaam let kujantenom14:21 Esay 28:11, 12.»
22Mó mújimuu, kájiyaku kata elob silob sahaasuti kulakolako búhiisenum bata batiib boot li káyinenutumuu, bale kulet búhiisenum bata batiib boot li káyinenumuu. Kájiyaku kata elob kulim kan Ateemit asene an, ko búhiisenum koom kata kásooniyen boot li káyinenumuu, bale kulet búhiisenum bata kásooniyen boot li káyinenutumuu.
23Kama nokoomuu loon ejanguwayi foof yo feh ewooge, bukanabuku feh li kulob silob sahaasuti, ban bukan kahaasut to wahoowah li bukan káyinenut li kúnokenul ló, inti fan koon bukuluul kúkowuul kúsuumut? 24Bale nokoomuu loon Ateemit lálobunlobum li bukuluul foofuul feh, ban an áyinenut mantee foof an ahaasut wahoowah li ánokenul ló, wahawu wan ajamumuu fan újiwool li ahaas kaanaku akila ahoofoola laam, ban li ukaanool alaañen ayinoo mata buloŋabu boola jak. 25To untu wahawu wayolomuu li buyinumool fan úfulul li mawuŋe. Muñeˈe fan ákuntuŋ min aŋa’ buulool aya teetaam min amanen Ateemit aan: «Ateemit ummu li mal̥egen li bukuluul!»
Wahoowah woote ul̥uul li Ejanguwayi
26Kutuyom, kama muñeˈe boot min een buu? Nan jiwoogemuu, an li bukuluul abajumuu kakijen, layilo akijen ko. An li abaj wah wan áami li aliiken bukanabuku, li alob wo. An li abaj wah wan Ateemit áhiisool boot li bukanabuku, li alob wo. An foof li abaj hulim han áami li asen bukanabuku li elob yahaasuti, li alob ho. Li bil nokoo loon an ayilo átiiw hulim halobi li elob yahaasuti min bukanabuku kuhaas ho, li átiiw hó. Wahawu unwumaa feh, woote ukaani boot kalamben Ejanguwayi min yank. 27Nokoomuu loon boot min jilob silob sahaasuti, bukan kúl̥uba mantee foof kúhaaji bale li kúlobul, ano li ano, ban akee li akitten ésukayi waa kulobumuu. 28Bajutumuu an ayilo akitten ésukayi wah walobi li silob sahaasuti, kama anawu alobemuu li silob sahaasuti li alu, min alob li akila humumool, li Ateemit. 29Muñeˈe kufulofetaku, bukan kúl̥uba mantee kúhaaji li buko koote kuŋa’ hulimahu min kulob min kaabuku kutiib wahawu wan kulobumuu. 30Bajumuu an akee ábuto abah ló an Ateemit asene hulim, átinaalawu alakomuu elobayi laate alu. 31Bukuluul foofuul feh jiyilo jilob ano li ano hulim han Ateemit asenuul, bájum bukuluul foofuul feh li jiliikenum to wah, ban li jíbajum to kawankulen. 32Kufulofetaku koote kuhaŋ sembe kájiyaku kooliil unku kan Ateemit aseniilumuu. 33Li mal̥egenamu, Ateemit alet Ateemit ata búguul̥oo, bale Ateemit ata kásuumaay laam.
Loon kaanemuu li sijanguwasu feh sata bukanabuku kata Ateemit, 34Kanaalaabuku koote kulu li sijanguwasu. Kubajut kakaañen min kúlobul, bale koote kuluukoo min kujanten loon eluwaayi yata Móyiis elobumuu. 35Kufañumuu min kuhaas wah, li kugel̥l̥en kúyiniil booliil, mata colut min anaale álobul li huwoog hata ejangu.
36Waa, jonsoon fíle Hulimahu hata Ateemit booluul húfulumulo? Bale waa jonsoon booluul bale húliiŋulo? 37An li bukuluul ayinoomuu li aan akila afulofet laam, mantee foof kulimaku kan alobemuu li Buyinumabu Banabaabu kubilumulo, laate kama ahaas aan wahawu wan ikiiculuulumuu, hulim hata Amaaŋenawu. 38An ahaasut yomuu, Ateemit foof let ahaasool.
39Kutuyom, mó mújimuu wahawu wan jóotimuu jihaŋ mafañ, wo wommuu min Ateemit álobum li bukuluul, bale jakum jíhi an álobum silob sahaasuti. 40Bale wahawu feh woote ukaani li majake li mal̥uule.
15Kayitowulaku kata Kilisita li eketayi
1Kutuyom, lifañe min iwayil̥enuul Hulimahu Hásuumaahu han iwaalewuulumuu. Jiyayyab ho ban foof li jítuk ho lit. 2Li ho foof Ateemit áfakenumuulumuu, nokoomuu loon jijoojok ho loon liwaalewuul homuu. Letumuu mo, káyinenaku kooluul kubajut jáliŋ.
3Li mal̥egenamu, bukuluul lijandumuu iliiken wahawu wan ínje humumom iyabumuu, wammuu: Kilisita lakeeket mata uhoofoolawu woololaal úji, loon Bakiicelabu bulobumuu. 4Lahokihok jow baj kunak kúhaaji, Ateemit li ayitenumulool li eketayi, loon foof Bakiicelabu bulobumuu. 5Nan ayitowumulomuu li eketayi, li áfu’ Fiyeel, ban li áfu’ foof kufootalaku. 6Fúlum tó, li áfu’ kúgoomaku koola kahaŋe síteemeel hutok, li mano. Kukee li buko kukete, bale kameeŋe li buko kumbuku li buloŋ. 7Nan fúlum tómuu, li áfu’ Saak ban kit kufootalaku feh.
8Nan áfulumuu kaabuku feh aban, li ábanum lí ínje, ínje janokoomuu loon añiil abuki tówum taŋool éliiŋ. 9Li mal̥egenamu, ínje ihaŋumuu matiti li kufootalaku feh. Itookut maayeet ñano min ihooñi afootal, mata lílaamenlaamen Ejanguwayi yata Ateemit. 10Bale kájiyaku kata Ateemit kújimuu li eeno loon emmee. Ban min áyiyenommuu li kájiyaku koola, inti kakaal̥o. Mata liloolok ihaŋ kufootal kaabuku feh. Bale inti ínje iloke, li mal̥egenamu, kájiyaku kan Ateemit asenommuu kulambenom ikaan bulokabu umbu. 11Mo emmuu, lako ínje, li lako buko, Hulimahu unhe Hásuumaahu áloli jiwaaleˈemuu, ho unhe foof bukuluul jíyinenumuu li ho.
Kayitowulaku koololaal li eketayi
12Kaanumuu loon áloli jiwaaleˈewaale kaanaku Kilisita layitowuuyitowul li eketayi, kama wáa wómmuu lí úji kukee li bukuluul li koon kaketumuu let kubil kuyitowumul li eketayi? 13Nokoomuu loon mal̥egen kaketumuu let kubil kuyitowumul li eketayi, kama Kilisita humumool ayitowumuloot li eketayi. 14Ban kaanumuu loon Kilisita ayitowumuloot li eketayi, kama kawaaleyaku kóololi kubajut jáliŋ, káyinenaku kooluul foof kubajut jáliŋ. 15Nokoomuu loon mo, kama áloli foof jímalemal jil̥oof Ateemit, mata jonsoon layitenuuyitenul Kilisita li eketayi, ban kama ayitenumulootool li eketayi, nokoo loon mal̥egen kaketumuu let kuyitowumul li eketayi. 16Li mal̥egenamu, nokoomuu loon kaketumuu let kuyitowumul li eketayi, kama Kilisita foof ayitowumuloot li eketayi. 17Ban kaanumuu loon Kilisita ayitowumuloot li eketayi, káyinenaku kooluul kubajut jáliŋ. Jiloŋe kama li uhoofoolawu wooluul. 18Yo yommuu foof kama káyinenumuu li Kilisita ban li kuket, kújinjim bándoo. 19Nokoomuu loon kákangumaku koololaal li Kilisita li buloŋabu umbe bale kubaje jáliŋ, kama alolaal uhaŋaalumuu máyiyeni li bukanabuku feh.
20Bale li mal̥egenamu, Kilisita layitowuuyitowul li eketayi. Li kaketumuu feh, okila ammuu átinaa li kayitowul li eketayi, min íhiis kaanaku kaabuku foof kaketumuu fan kuyitowumul li eketayi. 21Mata emmuu eketayi li an ano ebilummuu, mo foof kayitowulaku li eketayi kubilummuu li an ano. 22Loon Adam ájimuu bukanabuku li kunaak kuket, mo foof Kilisita ájimuu bukanabuku li kóomi li kuyitowumul li eketayi. 23Bale anoowan labaje tan ayitomuu li kacaal̥aku: Kilisita ammuu átinaa li kayitowulaku li eketayi, ban bukanabuku kata Kilisita fan kuyitowumul li eketayi nan ammuu li álaañul. 24Fúlum tómuu, wahawu feh li ukit uban, nan Kilisita ammuu li aniilen uyinumawu feh wajakutumuu, li huhaane hanoohan, li sembe sanoosan15:24 Jijuke li Kata Efées 1:21; Kata Kolos 2:15 aban, li alaañen Jáyiiyaju asen Ateemit Atuubaawu. 25Li mal̥egenamu, Kilisita laate alako áyii boot yok nan Ateemit ammuu li aheek kulatoolawool feh, ban li aŋaliil asenool ákakul. 26Alatoolaawu ásolaawu an ammuu li aniilen, okila ammuu eketayi. 27Li mal̥egenamu, Bakiicelabu bonsoon: «Ateemit lakaanookaan wahawu feh ákakul.» Bale min Bakiicelabu boonumuu «wahoowah feh», lakowut boot li Ateemit ló, mata okila akaanumuu Kilisita wahoowah feh ákakul. 28Muñeˈe nan wahawu feh wommuu li ukaani li kuŋen kata Kilisita, okila humumool ammuu Añiilawu fan alako li kuŋen kata Ateemit aŋalumuu wahawu feh akaan li kuŋenool, mantee Ateemit li alako wahoowah li anoowan feh.
29Fan jiyinoo bukanabuku kábatiiseyeyimuu boot li kaketumuu: wáa újiye li kukaan mo? Nokoomuu loon mal̥egen kaketumuu let kuyitowumul li eketayi, wáa lí úji li kunaak kúbatiiseyi boot li kaketumuu? 30Ban alolaal humumolaal, wáa újimuu waatuwoowaatu buloŋolaal li boono li mákoyileniye? 31Kutuyom, hunakoohunak lilakowelako li iket. Wahawu wan ilobumuu ulakolako mal̥egen loon foof súumonsuum li bukuluul mata bulokabu ban Amaaŋenawu oololaal Yéesu Kilisita ammuu li kakaanaku. 32Nokoomuu loon bútajabu ban itajumuu li sínukuleŋasu sata li bujal li ésukayi yata Efées, li kayinoo kata ál̥ahukowan bale lítajum bo, jáliŋ buu léemi li ibaj to? Kaanumuu loon mal̥egen kaketumuu let kuyitowumul li eketayi, kama loon húlobuwahu hulobumuu: «Utiñaal ban li uhobaal, mata kajom fan uketaal15:32 Esay 22:13.»
33Jakum jibuntoolo: «Kanaboo li bukan kajakut, lakajenekajen an ajake.» 34Jílaañul jikaan uyinumuul jak, ban li jikat kahoofoo. Li mal̥egenamu, kukee li bukuluul kuhaasut Ateemit. Lilobuulob mo boot li ñisuu ñooluul.
Eniilayi yata kayitowumulomuu li eketayi
35Bale akee fan agel̥l̥en aan: «Buu kaketumuu kóomi li kuyitowumul li eketayi eeno? Siniil buu kóomi li kubaj?» 36Min úbaamo muñowu! Kama an al̥ukumuu ekool teetaam, inti fan eket tówum el̥iilul? 37Wahawu wan ommuu li ul̥uk, let anuunukenawu ammuu li al̥iil, bale ekool humum yo, lako yata edenfeteŋ mantee foof yata wah ukee. 38Ateemit fan asen ekoolayi inyu eniil yan ammuu li afañ, li asen ekool yanooyan eniilayi yata yo.
39Wahawu waloŋumuu feh ubajut eniilayi yanolayi: bukanabuku kubaje eniilayi yooliil, bánuukuleŋabu bubaje yata bo, basuuwabu bubaje eniilayi yata bo, siwolasu li sibaj yata bo.
40Wahawu wammuu li emitayi ubaje bóonowabu bata wo, wammuu li etaamayi foof li ubaj wata bo. Wahawu wammuu li emitayi bóonowabu bata wo li majakamu mata wó múbute li mata wammuu li etaamayi. 41Banakabu bubaje kaleñaku kata bo, hul̥eeñahu li hubaj kata ho, bawuutabu foof li bubaj kata bo. Ban maayeet bawuutabu kaleñaku kata bo kúbutoolebutoo.
42Muñowu emmuu li bil nokoo nan kaketumuu kommuu li kuyitowumul li eketayi. Eniilayi ehokimuu li etaam, ekankaan eniil yakajene. Nan yommuu li eyitowumul li eketayi, li ekaan eniil yayilaat ekajen. 43Eniilayi yahokimuu li etaam égootogooto, ebajut sembe. Eniilayi yayitowumulomuu li eketayi éyiineniyiineni ban li ebaj sembe. 44Eniilayi yahokimuu li etaam ekankaan eniil yata adunaayi, yayitowumulomuu li eketayi ekankaan eniil yan Buyinumabu Banabaabu busene buloŋ. 45Li mal̥egenamu, Bakiicelabu bonsoon: «Anawu átinaalawu ammuu Adam, labiibil akaan búwuwenum baloŋe15:45 Húkitumahu 2:7», bale Adam ásolaawu okila ammuu Buyinumabu basenemuu buloŋabu. 46Let ammuu Buyinumabu ammuu átinaalawu, bale ammuu ál̥ahukowan, ban kit ammuu Buyinumabu. 47Anawu átinaalawu li ekafayi yata etaamayi Ateemit ajuul̥umool, ál̥ubutawu akila li emitayi labilumulo. 48Bukanabuku kabilummuu li etaamayi, kunokoonokoo li anawu an Ateemit ajuul̥ummuu li ekafayi yata etaamayi. Bukanabuku kammuu li kujow li emitayi kunokoonokoo li anawu abilummuu li emitayi. 49Ban min uŋalaamuu kambuwaku kata anawu ajuul̥umimuu li ekafayi yata etaamayi, mo foof lomaamuu ubil uŋalaal kambuwaku kata anawu abilummuu li emitayi.
50Kutuyom, wahawu unwe lifañumuu min ilob: eniilayi inye yata ál̥ahukowan eyilaat enoken li Jáyiiyaju jata Ateemit, loon foof wah wakajene uyilaatumuu ulako li wah wákajeneliit.
51Boot min ilobuul wah wahaasuti: let ololaal foofolaal feh óomi li uketaal, bale alolaal foofolaal feh siniilasu soololaal fan síbutoo. 52Wahawu unwu fan ubaj yaan li ñano, hi’ loon an amoye, nan kasiinaku kúsolaaku kommuu li kul̥oki. Li mal̥egenamu, nan kasiinaku kúsolaaku kommuu li kul̥oki, bukanabuku kaketumuu fan kuyitowumul li eketayi min kulako bukan kayilaat kuket. Alolaal jaamaalumuu li buloŋ, siniilasu soololaal fan siyaan síbutoo. 53Li mal̥egenamu, wahawu wakajenemuu woote ulako wah wákajeneliit, wahawu waketemuu li ulako wah wáketeliit. 54Nan wahawu wakajenemuu wommuu ulako wah wákajeneliit, min wahawu waketemuu ulako wah wáketeliit, no hulimahu unhe han Bakiicelabu bulobumuu hommuu li hubaj:
«Ateemit laheeheek eketayi,
laniilenniilen yo bándoo.
55Aa eketaye,
kama kaheekaku kooli kit kunkay?
Kama katahaku kooli kunkay?»
56Katahaku kata eketayi ko kommuu kahoofoolaku, ban kahoofoolaku eluwaayi esen ko sembe. 57Bale usalaal Ateemit, ásenumolaamuu kaheekaku li Amaaŋenawu!
58Kutuyom kan iboolaat, mó mújimuu jítuk lit ban jakum jíwanwangoo. Jihanken nanoonan min jiŋa’ uyinumuul feh jikaan li bulokabu bata Amaaŋenawu, mata jihaase joon bulokabu bayoonenimuu ban jommuu li kakaanaku boot li Amaaŋenawu, inti kakaal̥o.
16Sídalam saseni boot kalamben káyinenumuu li ésukayi yata Yeelusalem
1Muñeˈe mata sídalamasu sasenimuu boot li bukanabuku káyinenumuu li Yéesu kammuu li ésukayi yata Yeelusalem, bukuluul foof jinab li kulimaku kan isenumuu bukanabuku kata sijanguwasu sammuu li etaamayi yata Galasi. 2Dímaasoodimaas, anoowan li bukuluul laate áfulen sídalam naboo li wahawu wan abajumuu, ahahen jata so boola. Jikaan mo jakum bil íliiŋul, li jikit jijow kayinoo káfulen sídalam jisen. 3Nan emmuu li íliiŋul, fan iboñ li sileetal ló bukanabuku kan bukuluul humumuul jommuu li jil̥us, kújowetum wahawu wan jommuu li jisen boot Yeelusalem. 4Nokoomuu loon tottook mín ínje humumom foof ijow, fan jinaboo jijow.
Wahawu wan Fool afañumuu kakaan
5Boot min íjowum Maseduwaan min íhaaŋul boot booluul, (mata leete íjowum li etaamayi inyu). 6Nakee fan ilako booluul kunak kafamut, mantee foof li ikaan bo taŋayi feh yata kutontaku, bájum li jilambenom min iyili ijow banooban ban emmuu li ifañ min ijow. 7Mata ñaañe, ifañut min ijukuul bale ínje li ejow. Lifañe min ilako booluul jakee, kaanumuu loon Amaaŋenawu lafanfañ.
8Bale boot min ilako li ésukayi yata Efées boot yok li hunakahu hata kagaanaku kata Fantokot, 9mata libabbaj tó bútin bata kakaan bulok báamak, maayeet min kulatoolaaku kumeeŋumuu.
10Tímote abilumuu, li jikaan wahoowah jakum abaj kákoli kanookan booluul. Ummu li bulok boot li Amaaŋenawu loon ínje. 11Jakum an li bukuluul abesool. Bale jilambenool min ajow kañaahoolaku koola li kásuumaay, mantee li aban li álaañul atookulom, mata ínje li kutuyolaal16:11 «…Mata ínje li kutuyolaal,» eyilo elako foof: «Mata ínje ummu li kakobiil akila li kutuyolaal kaabuku» jumbuku li kakobool.
12Atuyolaal Afolos, liwankulenewoowankulen ñameeŋe mata min abil booluul li kutuyolaal kaabuku, bale afañut min afan abil muñeˈe. Nan ammuu ayili abil, fan abil.
Kasaab kúbanum li kasaafoo
13Jijuke to, jítuk lit li káyinenaku kooluul. Jíyanki, jibaj sembe. 14Jikaan wahoowah li húbooli ló.
15Manooman jihaase Sitefaan boot li butoŋool ló. Jihaase foof kaanaku li etaamayi yata Akaay, buko kujandumuu kúyinen li Yéesu Kilisita, ban li kunaak kulok boot li bukanabuku káyinenumuu li Yéesu Kilisita. Kutuyom, ínje ummu li kal̥awuul, 16min jikat bukan loon umbuku, li bukanabuku feh kammuu li bulok súf li buko, min kumatuul.
17Súumonsuum ŋáa’ li ebilayi yata Sitefaan, Folitiin li Akayikis. Nan ijukiilumee, bukuluul foof lijuke jalet tomuu. 18Kútintimbenontintimben min buyinumom bubah, loon kútintimbenuulumuu foof. Joote jiluuken bukan loon umbuku.
19Sijanguwasu sammuu li etaamayi yata Aasi sisaafuluul. Akilaas buko li Filisila li Ejanguwayi yawoogemuu booliil, kusaafuluul ŋáa’ li kajaw kata Amaaŋenawu. 20Kutuyolaal feh kammee baabe kusaafuluul.
Jisaafoo kasaafoo kata batuyaay.
21Injé Fool lisaafuluul. Li kaŋenom lítuke min ikiiculuul kulimaku unke.
22An afañutumuu Amaaŋenawu, anawu ummu katek kujow kulako li akila.
Maalanata16:22 Maalanata: li elobayi yan koonemuu Alameyeŋ, yo yommuu «Ubil, Amaaŋen!» — Ubil, Amaaŋen óololi!
23Kájiyaku kata Amaaŋenawu Yéesu kujow kulako li bukuluul.
24Líbooliwuubooli bukuluul foofuul feh li kajaw kata Yéesu Kilisita.