Júu² Dxʉ́²³ ’e³ Ca²³sɨ́ɨ³ San Lucas
1’E³ la²³ sɨ³li³láa²³ júu²
1 Jné² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³, Teófilo: Juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³jua’³ ’e³ rɨ²³té̱e̱² ji³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³ jee²³² quiee³²ra². Ca²³jmóo²te’²³ júu² ’e³ la²³ taa’² jui³¹ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ ca²³lǿ²³. 2 Ca²³jmóo² júu² dsa³ ’i³ ŋó²³ ’e³ jmii’³¹ ca²³lǿ²³ cɨ’²³ ma²ca¹la¹láa¹. Ca²³’ɨ́ɨ³te’²³ júu² ’e³ jmii’³¹ ca²³lǿ²³. Ca²³sɨ’²³ jnee’³¹. Juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³té̱e̱² ji³ júu² ’e³ ca²³jmóo² dsa³ ’i³ ŋó²³. 3 ’E³ quie’²³ la’³ lǿn³na²³ rɨ²té̱e̱n¹ ji³ jné² co̱’³. Mɨ³xa³ ca³juɨ² jmeen²³ quián²³ ’e³ tin²³²na¹ júu² ’e³ jmii’³¹ lǿ² la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³ cɨ’²³ ma²ca¹la¹láa¹. ’E³ jo̱³ lǿn³na²³ ’e³ rɨ²té̱e̱n¹ ji³ jné² co̱’³ ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³, Teófilo, ’e³ jmii’³¹ ca²³lǿ²³ cɨ’²³ ma²ca¹la¹láa¹ la²³huøø’n³¹ la²³ ca²³líi². 4 Qui² ’náan²³ ’e³ rɨ²³dsóo²³ ’áan² ca³quie̱e̱² ’e³ jmii’³¹ lǿ² júu² ’e³ ca²³’ée²³te’²³ ’nʉ³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ jø̱n³ ángel ’e³ cɨ² li²³xen³ Juan ’i³ ca²³xáan² dsa³ jmɨɨ³
5 Mɨ²jo̱³ xen³ jø̱n³ jmii³ dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Zacarías. Rey Herodes røøn³ la²³ca̱a̱n³ estado Judea mɨ²jo̱³. Jmii³ dsa³ Abías sɨ’²³te’²³ Zacarías. Qui² la’³ xi̱i̱n³ co̱o̱³ ta’n² jmii³ dsa³ mɨ²jo̱³. Xen³ mɨ²³quie’² Zacarías ’i³ xi̱i̱n³ Elisabet. Rɨ³løn³¹ dsa³ ju̱u̱n²³ jmii³ dsa³ ’ñée² mɨ́³ co̱’³. 6 Jmee²³ ca³dsaan³² Zacarías ca³ti³² quia̱’² mɨ²³quie’², lǿn³ Dios. Ca²³jmóo²te’²³ jmø’n² ’e³ la²³ lǿ² ley quiee’³² Dios. ’A²³’e³ xa³ ’e³ ca²³mi²³gua’²³te’²³. 7 ’E³ quie’²³ ’a²³’i̱³ xen³ jo̱o̱³¹. Qui² ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³la³huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’² Elisabet. Co̱’³ cɨ’²³ bi²³ mɨ³jaan²³²te’¹.
8 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ røøn³ ta² te’²³ jmii³ dsa³ Abías. ’E³ jo̱³ ’iún² Zacarías ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Jmee²³ ta² quiee’³² jmii³ dsa³. 9 Xa³ mɨɨ³¹ ’e³ ca²³co’²te’²³ ’e³ jua’³ ’née²³te’²³ rɨ²³’aa²³ ’i’²³ ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ li²³røøn³ ’e³ rɨ²³’í³ je² bi²³ ’mɨ’n²³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³te’²³ Dios Juii³ra² ’e³ rɨ²³jɨ̱́³ xʉ̱³. Qui² la’³ cu³lø³¹ tɨ³² ’i’²³ quiee’³² te’²³ jmii³ dsa³ quien³² dsa³ Israel mɨ²jo̱³. Zacarías ca²³la²³røøn³ jmɨ́ɨ² jo̱³. 10 Ma²ca¹tɨ́³ hora ’e³ jɨ̱³te’²³ xʉ̱³, juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ta’n² té̱e̱n³ xi²dxi³² lʉ²³te’²³ quia̱’²te’²³ Dios. 11 Güén²³ caan²³ Zacarías jø̱n³ ángel quien³² Dios Juii³ra². Ca²³noo³ jaan²³na² ’e³ dxʉ́²³ coo³¹ có̱o̱²³ je² jɨ̱³te’²³ xʉ̱³. 12 Ca²³xín³ ca²³’ín³ Zacarías ma²ŋøn³¹ ángel. Bi²³ ca²³jue’n² ’ñée². 13 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ ángel. Ca²³sɨ’²³ Zacarías:
―Zacarías, ’a²³jia’³ ’ne’² rɨ²juø’n¹nu³ ’uǿøn²nu³. Qui² mɨ³núu³ Dios ’e³ lʉ́n² quia̱’n²nu³. ’E³ cɨ² li²³huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’² mɨ²³quién²nu³, ¿mɨ³naa’³¹? ’E³ cɨ² li²³xen³ ja̱a̱n³ ’i³ dsóo²³. Juan li²³xi̱i̱n³ xi³yu̱u̱n³ rɨ²jméen² ―ca²³jua’³ ángel―. 14 Bi²³ li²³jɨn³ ’áan² mɨ³li³xen³. Bi²³ juɨ́ɨn²³ ’i³ li²³jɨn³ dsɨ́². 15 Rɨ²³jua’³ Dios ’e³ bi²³ gáan³ ’ñée². ’A²³jia’³ rɨ²³’ɨ̱’² jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino. ’E³ quie’²³ la’³ mée² co̱’³ ―ca²³jua’³ ángel―. Jmø’n² ’e³ la²³ cuø²³ jui³¹ Espíritu Gáan³ rɨ²³jmée²³ xe̱’n² la²³ li²³xen³. 16 Rɨ²³jmée²³ ’ñée² ’e³ juɨ́ɨn²³ dsa³ Israel ’i³ rɨ²³mi²³liin²³² co̱’³ Dios juii²te’¹. 17 Rɨ²³ŋɨ́n³ jén²³ cɨ² la²³ Juii³ra². La²³ lǿ² dsɨ́² Elías ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³², la’³ rɨ²³lí³ dsɨ́² ’ñée² co̱’³. La²³ ’uee’n³ júu² quiee’³² Elías, la’³ li²³’uee’n³ júu² quiee’³² ’ñée² co̱’³. Qui² rɨ²³jmée²³ ’e³ li²³co̱o̱³ dsɨ́² dsa³ quia̱’² jo̱o̱³¹. Rɨ²³jmée²³ ’e³ rɨ²³núu²³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ta³nʉ́ʉ²³. Rɨ²³núu²³te’²³ júu² dxʉ́²³ ’e³ la²³ nuu³ dsa³ ’i³ jmoo³² ca³dsaan³². Rɨ²³mi²³tɨ́ɨ²³ dsa³ ’i³ joo’²³ rɨ²³lín³ dsa³ quien³² Juii³ra². ―La’³ cu³lø³¹ ca²³jua’³ ángel quien³² Dios Juii³ra², ca²³’én² Juan.
18 Ca²³jua’³ Zacarías. Ca²³sɨ’²³ ángel:
―¿Jmii’³¹ li²³lii²³ ’e³ ju²dsoo³¹ júu² ’e³ lʉ́n²? Qui² bi²³ mɨ³jaan²³²na¹. ’E³ quie’²³ la’³ mɨ²³quián²³ co̱’³ ―ca²³jua’³.
19 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ángel:
―Gabriel hua² jné². Jné² hua² ’i³ xi’n²³na²³ caan²³ Dios tén³ la²³ ’e³ jmeen²³ ta² quiee’³². Dios mɨ³xíin²³ jné². Qui² ’née²³ ’ñée² ’e³ rɨ²lʉn²³² quia̱’n²³²na¹ ’nʉ³, ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³ júu² dxʉ́²³ ’e³ mɨ³juǿøn²na²³ ’nʉ³. 20 Rɨ²³lí³ ’e³ la²³ mɨ³juǿøn²na²³ ’nʉ³ mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³lí³ la’³ ―ca²³jua’³ ángel―. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ sɨ³táan³nu³. ’E³ jo̱³ li²³caan²³²nu³. ’A²³jia’³ ma²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²lʉ́n² la²³huøø’n³¹ ’e³ rɨ²³lí³ ’e³ la²³ mɨ³juǿøn²na²³ ’nʉ³. ―La’³ ca²³jua’³ ángel.
21 ’E³ quie’²³ je̱n³²quie’²³te’²³ Zacarías. ¿’Ee² lǿ² bi²³ mɨ³la³’ɨɨn²³² Zacarías ’e³ ’iún² je² bi²³ ’mɨ’n²³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³?, lǿn³te’²³. 22 Ma²ca¹bǿn³ Zacarías, ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³lʉ́²³ quia̱’² dsa³. ’E³ jo̱³ ca²³la²³quii²³te’²³ ’e³ ’é̱e̱² ’e³ ca²³cɨ́³ ca²³ji̱’²³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³. ’Nɨɨ’n³¹ guoo³ hua² ca²³jmée³ lii²³ ’e³ jua’³ ’é̱e̱² ’e³ lʉ²³ quia̱’² dsa³. ’E³ quie’²³ caan²³² quie’²³ la’³.
23 Ma²ca¹líi¹ ta² ’e³ jmee²³ Zacarías ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³, ŋø’n² co̱’³ quie’². 24 Cɨ̱ɨ̱n³ cɨ² jo̱³ ca²³la²³huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’² Elisabet. Co̱o̱³ ’ñén³ sɨɨ’³ ’nɨɨ’n³¹ ca²³’mǿn²³ ’ñée² ’e³ lǿn²³ la’³. Ca²³jua’³ ’ñée²:
25 ―Bi²³ dxʉ́²³ mɨ³jme’²³ jné² Juii³ra². Mɨ³la³dxʉ́²³ dsɨ́² ’ñée² rɨ²³jmée²³ ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ lǿn³ dsa³ ’e³ ’a²³jia’³ ’nee’n³¹na¹ ’e³ ’a²³’i̱³ xen³ ja̱a̱n²³. ―La’³ ca²³jua’³ Elisabet.
’E³ la²³ ca²³jua’³ jø̱n³ ángel ’e³ cɨ² li²³xen³ Jesús
26 Ma²ca¹tɨ́³ jñúun³ sɨɨ’³ ’e³ huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’² Elisabet, co̱’³ cɨ’²³ ca²³xíin²³ Dios ángel ’i³ xi̱i̱n³ Gabriel. Ca²³xíin²³ ángel co̱o̱³ juɨɨ³ estado Galilea je² xi̱i̱n³ Nazaret. 27 Qui² núu²³ xen³ jø̱n³ xi²³mɨɨ²³² ’i³ xi̱i̱n³ Ma³rii³¹. Rɨ³’ién² júu² ’e³ rɨ²³tǿø²³ Ma³rii³¹ jø̱n³ dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Søø³². Dsa³ ju̱u̱n²³ David Søø³². 28 ’Ͳ ángel je² jen³¹ Ma³rii³¹. Ca²³jua’³:
―Jné² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³, mɨ́³ ’i³ mi³jé̱e̱n² Dios. Bi²³ mi³quin³ ’nʉ³ Dios Juii³ra². Bi²³ cɨ² mɨ³mi³jé̱e̱n² ’nʉ³ Dios la²³ cɨ’²³ la²³jɨn³ jia’³ cɨ’²³ mɨ́³. ―La’³ ca²³jua’³ ángel.
29 Bi²³ ca²³xín³ ca²³’ín³ Ma³rii³¹ ma²ca¹núu³ júu² quiee’³² ángel. “¿’Ee² lǿ² mɨ³sɨ’²³ jné² la’³ ángel cu²ne²ra²?”, lǿn³ ’ñée². 30 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³lʉ́³ co̱’³ ángel. Ca²³sɨ’²³ Ma³rii³¹:
―Ma³rii³¹, ’a²³ rɨ³juø’n²nu³ ’uǿøn²nu³. Qui² bi²³ ’uǿn² rɨ²³jmée²³ Dios quia̱’² ’nʉ³. 31 ’E³ cɨ² li²³huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quién²nu³. ’E³ cɨ² li²³xen³ ja̱a̱n³ ’i³ dsóo²³. Jesús li²³xi̱i̱n³ rɨ²jméen². 32 Bi²³ li²³gáan³ ’ñée². Jo̱o̱³¹ Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³ rɨ²³sɨ’²³te’²³. Rɨ²³jmée²³ Juii³ra² Dios ’e³ rɨ²³lín³ rey, ’e³ rɨ²³có̱² ta² ’e³ ca²³jmée³ David yi²³uu’² jaa²³². 33 Rɨ²³dxi³ ’i’²³ quie’² dsa³ Israel ca³cuaa³. ’A²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³dxen³ ’e³ rɨ³løn³¹ rey. ―La’³ ca²³jua’³ ángel.
34 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Ma³rii³¹. Ca²³sɨ’²³ ángel:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ rɨ²³lí³ ’e³ la²³ mɨ³xi’n²nu³ jné²? Qui² ’a²³jia’³ quia̱’n²³²na¹ dsóo²³ ―ca²³jua’³.
35 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ángel. Ca²³sɨ’²³ Ma³rii³¹:
―’E³ cɨ² rɨ²ya’n¹nu³ Espíritu Gáan³ quien³² Dios. Rɨ²³jlɨn²³nu³ júu² ’uee’n³ quiee’³² Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³ ’e³ la²³ xen³ dsa³ ’i³ sɨ³too’² jníi² je² xi’n²³. ’E³ jo̱³ li²³huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quién²nu³. Jmø’n² ta² quiee’³² Dios rɨ²³jmée²³ xi³yu̱u̱n³ ’i³ cɨ² li²³xen³ quién²nu³. Jo̱o̱³¹ Dios rɨ²³sɨ’²³te’²³. 36 ’E³ quie’²³ rɨ²jmeen²³² júu² ’e³ huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ ’i³ dsóo²³ quie’² jø̱n³ mɨ́³ ’i³ xen³ quién²nu³ ’i³ xi̱i̱n³ Elisabet. Huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’², juø’n³ quie’²³ mɨ³jaan²³². “’A²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³cǿ̱n² jo̱o̱³¹” jua’³ dsa³, ’en³²te’²³ Elisabet. ’E³ quie’²³ mɨ³tɨ́³ jñúun³ sɨɨ’³ rɨ³nɨ²³ ’e³ huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’². 37 Qui² ’a²³’e³ xa³ ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³li’²³ juø’² rɨ²³jmée²³ Dios. ―La’³ ca²³jua’³ ángel. Ca²³sɨ’²³ Ma³rii³¹.
38 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Ma³rii³¹:
―Jné² rɨ³løn³¹na¹ moza quien³² Juii³ra². Cu²lí³ quián²³ ’e³ la²³ mɨ³jue’n² ―ca²³jua’³.
’E³ jo̱³ ca²³bǿn³ ángel je² jen³¹ Ma³rii³¹.
’E³ la²³ i²joon³ Elisabet Ma³rii³¹
39 La²³ca̱a̱n³ mɨ²jo̱³ ca²³jmée³ ji̱i̱³ Ma³rii³¹. Ŋóo² ca²³la²³dxí² co̱o̱³ juɨɨ³ estado Judea ’e³ nee’²³² jee²³² mo’³. 40 ’Ͳ xi²ñʉ’¹ quiee’³² Zacarías. Ca²³cuǿ³ u²³juee’n³¹ quia̱’² Elisabet. 41 Ma²ca¹núu³ Elisabet ’e³ ca²³lʉ́³ Ma³rii³¹ ’e³ cuø²³ u²³juee’n³¹, xe̱’n² quie’²³ jo̱³ ca²³bɨ́n² xi³yu̱u̱n³ quien³². ’Ͳ dsɨ́² Elisabet Espíritu Gáan³. 42 Ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Ma³rii³¹:
―Bi²³ cɨ² mɨ³mi³jé̱e̱n² ’nʉ³ Dios la²³ cɨ’²³ la²³jɨn³ jia’³ cɨ’²³ mɨ́³. Bi²³ mɨ³mi³jé̱e̱n² xi³yu̱u̱n³ ’i³ huǿøn³ quién²nu³. 43 ’A²³jia’³ gáan³na²³ ’ñáan²³, ¿mɨ³naa’³¹? ¿Jmii’³¹ lǿ² ’e³ jné² hua² ’i³ mi³gáan²nu³? ¿Jmii’³¹ lǿ² mɨ³gui³joon²³nu³ jné²? Qui² rɨ³løn³¹ ’nʉ³ xóo² Juiin²³, ¿mɨ³naa’³¹? 44 Ma²mɨ³nuun²³ ’e³ mɨ³lʉ́n² ’e³ cuøn³ u²³juee’n³¹ quia̱’n²nu³ jné², xe̱’n² quie’²³ jo̱³ mɨ³bɨ́n² xi³yu̱u̱n³ quién²³na²³ la²³’nɨɨ’n³¹ jɨn³ dsɨ́² xi³yu̱u̱n³. 45 Bi²³ dxʉ́²³ quién² ’nʉ³ ’i³ sɨ³táan³. Qui² ’e³ cɨ² rɨ²³lí³ ’e³ la²³ ca²³sɨ’²³ ’nʉ³ Dios Juii³ra². ―La’³ ca²³jua’³ Elisabet. Ca²³sɨ’²³ Ma³rii³¹.
46 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Ma³rii³¹:
Bi²³ ’náan²³ ’e³ rɨ²mi³gáan²na²³ Dios Juii³ra².
47 Bi²³ ma²³’nee³ jɨn³ dsɨn²³ jmee²³ Dios ’i³ laan³² jné².
48 Qui² líi²³ jné² Dios ’e³ rɨ³løn³¹na¹ moza quien³².
Ca²³la²³juɨɨ³² jné² ji̱’²³.
’E³ jo̱³ hua² ca²³jmée³ la’³.
’E³ cɨ² rɨ²³jua’³ la²³jɨn³ dsa³, juø’n³ quie’²³ dsa³ ’i³ ’íi² li²³xen³, ’e³ bi²³ mɨ³mi³jé̱e̱n² jné² Dios.
49 Bi²³ ma²³’nee³ dxʉ́²³ ca²³jme’²³ jné² Dios ’i³ bi²³ gáan³, ’i³ bi²³ rɨ³jɨ́n².
50 Bi²³ cuu’²³ dsɨ́² ’ñée² quia̱’² jne² xi³nu³ ’aa³ra² u²³go³ u²³’iʉʉ²³ quia̱’n²na²,
juø’n³ quie’²³ xen³na² mɨ²jaa²³²,
juø’n³ quie’²³ xen³na² rɨ³nɨ²³,
juø’n³ quie’²³ ’e³ cɨ² ’íi² li²³xen³na².
51 Ca²³jmée³ lii²³ Dios ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’uee’n³ júu² quiee’³².
Ca²³jmée³ Dios ’e³ ca²³sáan²³ ca²³jǿn²³ ca²³cuɨ̱́ɨ̱² dsa³ ’i³ lǿn³ miin²³ ’e³ bi²³ gáan³, dsa³ ’i³ sɨn²³ júu² ’e³ jua’³ ’née²³ rɨ²³li’²³ miin²³.
52 Ca²³jmée³ Dios ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ rɨ³løn³¹ cua̱a̱n²tu² la²³jɨn³ ’i³ gáan³.
Ca²³jmée³ Dios ’e³ gáan³ dsa³ ’i³ bi²³ ’a²³jia’³ gáan³ xe̱’n².
53 Ca²³jmée³ ’e³ ee’³² dxʉ́²³ dsa³ ’i³ cue̱’²³ xe̱’n².
’E³ quie’²³ ’a²³’e³ xa³ ’e³ ca²³cuǿ³ Dios quie’² dsa³ xoo³².
54 Rɨ³nɨ²³ jmee²³ co̱²juø’¹ Dios quiée²ra² jne² dsa³ Israel ’i³ rɨ³løn³¹ mozos quien³².
Mɨ³la³líi²³ ’e³ jmee²³ co̱²juø’¹ quiée²ra².
55 Jmee²³ ’e³ la²³ ca²³sɨ’²³ te’²³ yi²³uu’²ra² jaa²³² mɨ²jo̱³ ’e³ rɨ²³jmée²³, ’e³ la²³ ca²³sɨ’²³ Abraham quia̱’² te’²³ dsa³ ju̱u̱n²³.
Qui² ca²³jua’³ ’e³ li²³cuu’²³ dsɨ́² quia̱’² Abraham.
Ca²³jua’³ ’e³ li²³cuu’²³ dsɨ́² ca³cuaa³ quia̱’² jne² dsa³ ju̱u̱n²³ Abraham.
―La’³ ca²³jua’³ Ma³rii³¹.
56 Co̱o̱³ aan³ sɨɨ’³ ’nɨɨ’n³¹ ca²³guó³ Ma³rii³¹ quie’² Elisabet. Jo̱³ tu³ ŋø’n² co̱’³.
’E³ la²³ ca²³la²³xen³ Juan ’i³ ca²³xáan² dsa³ jmɨɨ³
57 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ li²³xen³ xi³yu̱u̱n³ quien³² Elisabet. ’E³ jo̱³ ca²³la²³xen³ xi³yu̱u̱n³ dsóo²³ quien³². 58 Ca²³núu³ dsa³ ’i³ nee’n²³² ji̱i̱’² coo³¹ quia̱’² dsa³ ’i³ xen³ quie’² Elisabet ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ dxʉ́²³ ca²³jmée³ Dios ca²³jme’²³ Elisabet. Bi²³ ca²³la²³jɨn³ dsɨ́²te’²³ quia̱’²te’²³ Elisabet. 59 Ma²ca¹tɨ́³ co̱o̱³ mɨ²guiaa³ ’e³ xen³ xi³yu̱u̱n³, ca²³jme’²³te’²³ xi³yu̱u̱n³ ’e³ la²³ lǿ² tɨ³² ’i’²³ quiee’³²te’²³ ’e³ xi̱i̱n³ circuncisión. Lǿn³te’²³ ’e³ rɨ²³jmóo²te’²³ ’e³ Zacarías xi̱i̱n³ xi³yu̱u̱n³. Rɨ²³jmóo²te’²³ ’e³ li²³xi̱i̱n³ la²³ xi̱i̱n³ jmii³, lǿn³te’²³. 60 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ xóo²:
―’A²³la³ la’³ ’ne’² li²³xi̱i̱n³. Juan hua² li²³xi̱i̱n³ ―ca²³jua’³.
61 ’E³ jo̱³ ca²³sɨ’²³te’²³ xóo²:
―¿’Ee² lǿ²? ’A²³’i̱³ xen³ dsa³ ’i³ xen³ quién²na’³ ’i³ xi̱i̱n³ la’³. Qui² mɨ³la³tó̱o̱³ra² ’e³ jmee³ra² ’e³ xi̱i̱n³ jo̱o̱³ra² ’e³ la²³ xi̱i̱n³ ’i³ xen³ quiée²ra², ¿mɨ³naa’³¹?
62 ’E³ jo̱³ ca²³bí²te’²³ guoo³te’²³ ’e³ jua’³ tin²³te’²³ júu² quie’² jmii³ xi³yu̱u̱n³ ’e³ jmii’³¹ lǿn³ ’ñée² ’e³ dxʉ́²³ li²³xi̱i̱n³ xi³yu̱u̱n³. 63 ’E³ jo̱³ ca²³ŋɨ́ɨ³ joo³¹ ’mo³. Ca²³jmée³ ’uø’². “Juan xi̱i̱n³” ca²³té̱e̱². Bi²³ juø’²³ ca²³jóo² la²³jɨn³ dsa³. 64 Xe̱’n² quie’²³ jo̱³ lǿ²³ juø’² ca²³lʉ́³ co̱’³ Zacarías. Ca²³lʉ́³. Ca²³mi²³gáan³ Dios. 65 Bi²³ juø’²³ ca²³núu³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ nee’n²³² ji̱i̱’² coo³¹. Bi²³ ca²³lʉ́³ dsa³ la²³ca̱a̱n³ mo’³ quiee’³² dsa³ estado Judea. Ca²³sɨ’²³te’²³ uu’n²te’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³. 66 Bi²³ ca²³jmóo² ’i’²³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ca²³núu³ júu² quiee’³²te’²³. Ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ uu’n²te’²³:
―¿Jmii’³¹ rɨ²³jmée²³ xi³yu̱u̱n³ ’í³ cu²ne²ra²?
La’³ ca²³jua’³te’²³. Qui² lii²³ ’e³ ’e̱’n³ quie’²³ dsɨ́² jmee²³ Dios Juii³ra² co̱²juø’¹ quie’².
’E³ la²³ ca²³mi²³gáan³ Dios Zacarías
67 ’Ͳ dsɨ́² Zacarías, jmii³ xi³yu̱u̱n³, Espíritu Gáan³. ’E³ jo̱³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios. Ca²³jua’³:
68 ’Ne’² rɨ²mi³gáan²na² Dios juii² jne² dsa³ Israel.
Qui² güén²³ ’e³ rɨ²³jmée²³ co̱²juø’¹ quiée² jne² dsa³ quien³².
Laan³² jne² dsa³ quien³².
69 Qui² mɨ³cuǿn² dsa³ ’i³ ’uee’n³ ’i³ rɨ²³láan² jne².
Rɨ³løn³¹ dsa³ ju̱u̱n²³ David,
’i³ ca²³lǿn²³ mozo quien³² Dios mɨ²jaa²³².
70 Qui² la’³ cu³lø³¹ júu² quiee’³² Dios ’e³ ca²³lʉ́³ dsa³ ’i³ rɨ³jɨ́n² quien³² ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² mɨ²jaa²³².
Cɨ’²³ mɨ²jaa²³² ’ɨɨ³te’²³ júu² quiee’³² Dios ’e³ lø³² la’³.
71 Qui² ca²³jua’³ Dios ’e³ rɨ²³láan² jne², ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³jí̱i̱³ra² la²³jɨ³ ’e³ ’née²³ rɨ²³jmóo² dsa³ ’i³ bi²³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³² jne².
’A²³’e³ xa³ rɨ²³li’²³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ta³dsɨ³² ñin³² jne², ca²³jua’³ Dios.
72 Ca²³sɨ’²³ yi²³uu’²ra² jaa²³² ’e³ rɨ²³jmée²³ co̱²juø’¹ quiée² jne² dsa³ quien³².
’A²³jia’³ mi³gua’²³ júu² ’e³ la²³ lǿ² ca²³sɨ’²³ yi²³uu’²ra² jaa²³².
73 La²³la³ cu³lø³¹ ju²dsoo³¹ ’e³ ca²³lʉ́³ Dios, ca²³sɨ’²³ Abraham yi²³uu’²ra² jaa²³² ’e³ rɨ²³jmée²³:
74 Ca²³jua’³ ’e³ rɨ²³láan² jne², ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³jí̱i̱³ra² la²³jɨ³ ’e³ ’née²³ rɨ²³jmóo² dsa³ ’i³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³² jne².
Ca²³jua’³ ’e³ rɨ²³cuǿ²³ júu² ’e³ ’a²³jia’³ juøø’n²³na² rɨ²mi³gáan²na² ’ñée².
75 Ca²³jua’³ ’e³ rɨ²³cuǿ²³ júu² ’e³ rɨ²³lín³na² rɨ³jɨ́n²na², ’e³ rɨ²jmee²ra² ca³dsaan³² ’e³ la²³ ’née²³ ’ñée² la²³huøø’n³¹ la²³ nee’²³²ra² mɨ³¹güii³.
76 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³lʉ́³ Zacarías. Ca²³sɨ’²³ jo̱o̱³¹:
Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³, xi³yu̱u̱n³ quién²³na²³:
Rɨ²³sɨ’²³te’²³ ’nʉ³ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³.
Qui² guaan³² ’nʉ³ jén²³ cɨ² la²³ Juii³ra².
Rɨ²jméen² dxʉ́²³ jui³¹ je² rɨ²³ŋɨ́n³ ’ñée².
77 Rɨ²juɨɨ’n³¹ dsa³ Israel ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ rɨ²³je̱’n²³ dsoo² quiee’³²te’²³.
’E³ jo̱³ hua² rɨ²³láan³te’²³.
78 Qui² ’néen² jne² Dios.
Bi²³ cuu’²³ dsɨ́² ñin³² jne².
Rɨ²³jmée²³ ’ñée² ’e³ li²³jné³ jui³¹ je² ŋɨ²ra² la²³ jmee²³ ñi’² ’i³ ta̱a̱n²³ mɨ³¹güii³ mɨ³li³jné²³.
79 Rɨ²³jmée²³ ’e³ li²³jné³ jui³¹ je² ŋɨ́³ dsa³ ’i³ nee’n²³²
je² li³’o̱o̱³, dsa³ ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³jú̱n³.
Rɨ²³cuǿ²³ jui³¹ quiée²ra² ’e³ rɨ²³gua³ ca²³tó̱o̱²³ dsɨ³ra².
―La’³ cu³lø³¹ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Zacarías.
80 Ca²³tɨ́³ ’e³ ca²³’ien³ Juan. Ca²³la²³’uee’n³ dsɨ́². Ca²³gua³ je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³. Núu²³ jen³¹ la²³huøø’n³¹ ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ ca²³la²³cuiin²³ Juan dsa³ Israel je² ’ɨɨ³ júu².
2’E³ la²³ ca²³la²³xen³ Jesús
(Mt. 1:18-25)
1 Ma²ca¹la²³xen³ xi³yu̱u̱n³ Juan, ca²³dxi³ ’i’²³ dxi² juɨɨ³ gáan³ ’i³ xi̱i̱n³ César Augusto ’e³ ’ne’² rɨ²³ta̱a̱n²³ ji³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ nee’n²³² je² røøn³ ’ñée². 2 Mɨ²jo̱³ ca²³la²³láa²³ ’e³ jmoo³²te’²³ la’³. Cirenio rɨ³løn³¹ dxi² juɨɨ³ estado Siria mɨ²jo̱³. 3 ’E³ jo̱³ ca²³guiin³² la²³jɨn³ dsa³, juɨɨ³ je² ca²³la²³xen³ dsa³ góo²³ quien³²te’²³. Qui² rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ núu²³ rɨ²³te̱e̱n³te’²³ ji³. 4 ’E³ jo̱³ ŋø’n² Søø³², naan³ juɨɨ³ Nazaret estado Galilea. Ŋø’n² juɨɨ³ je² xi̱i̱n³ Belén je² ca²³la²³xen³ David mɨ²jaa²³². Qui² dsa³ ju̱u̱n²³ David Søø³². 5 Ŋø’n² Belén Søø³² ’e³ jua’³ núu²³ rɨ²³te̱e̱n³te’²³ ji³. Ca³ti³² ŋø’n² quia̱’² Ma³rii³¹, mɨ́³ ’i³ rɨ³’ién² júu² ’e³ rɨ²³tǿø²³. Huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’² Ma³rii³¹. 6 ’E³ la²³ nee’n²³²te’¹ juɨɨ³ Belén, ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ li²³xen³ xi³yu̱u̱n³. 7 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³la²³xen³ xi³yu̱u̱n³ ’i³ cua̱a̱n²³ quie’² Ma³rii³¹. Ca²³pee’n³ ’mɨɨ’³ xi³yu̱u̱n³. Ca²³quiaan³ ’e̱’³ joo³¹ guóo² je² ee’³² roo’³². Qui² ’a²³’e³ xa³ je² joo’²³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² bee’² je² cuøø²³te’²³ ’e³ rɨ²³guɨɨn³ dsa³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ ángeles quia̱’² dsa³ ’i³ ’aan³² dsɨɨ³ joo³
8 ’Ioo³¹ juɨɨ³ mɨ³lén² la²³ juɨɨ³ Belén xen³ dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³. Qui² ’uøø²³ jo̱³ ca²³mi²³quin³te’²³ dsɨɨ³ joo³ quien³²te’²³. 9 ’E³ quie’²³ co̱’³ la²³ ca²³mi²³jnen³ ’ñée² jø̱n³ ángel quien³² Dios Juii³ra² caan²³ te’²³ dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³. Ji³ ’e³ bi²³ ma²³’nee³ rɨ³jii’³¹ ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ gáan³ Dios ca²³’ioo²³ la²³cu’² je² nee’n²³²te’¹. ’E³ jo̱³ bi²³ ma²³’nee³ ca²³juøø’n²³te’²³. 10 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ ángel. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³:
―’A²³ rɨ³juø’n²na’³ miin²³na’³. Nʉʉ³ra’³. Qui² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ co̱o̱³ júu² dxʉ́²³ ’e³ rɨ²³jmée²³ ’e³ jɨn³ ’óo²ra’³. Rɨ²³jmée²³ ’e³ jɨn³ dsɨ́² la²³jɨn³ dsa³ mɨ³¹güii³. 11 Qui² rɨ³nɨ²³ mɨ³la³xen³ quién²na’³ jø̱n³ dsa³ ’i³ rɨ²³láan² ’nee’²³. Cristo Juii³ra² ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios hua² ’í³. Juɨɨ³ Belén mɨ³la³xen³. 12 La²³la³ cu³lø³¹ rɨ²móo²ra’³ ’e³ ’i̱i̱² xi³yu̱u̱n³ ’í³: Rɨ²móo²ra’³ ’e³ rɨ³pee’n³² ’mɨɨ’³ xi³yu̱u̱n³. Rɨ³caa’n³² ’e̱’³ joo³¹ guóo² je² ee’³² roo’³². ―La’³ cu³lø³¹ ca²³jua’³ ángel. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³.
13 Co̱’³ la²³ ca²³i²³guín²³ juɨ́ɨn²³ cɨ² ángeles. Ca²³mi²³gáan³te’²³ Dios. Ca²³jua’³te’²³:
14 ¡Bi²³ gáan³ Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³!
¡Cu²li³co̱o̱³ dsɨ́² dsa³ mɨ³¹güii³ ’i³ bi²³ ’née² Dios quie’²!
―La’³ ca²³jua’³ te’²³ ángeles.
15 Ma²ca¹guiin³² co̱’³ ángeles yʉʉ’³¹ güii³, ca²³jua’³ dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³. Ca²³sɨ’²³ uu’n²:
―Mɨ²³gui²³²ra² jee²³² juɨɨ³. Mɨ²³joo²³²ra² jmii’³¹ cu³lø³¹ ’e³ mɨ³lǿ²³ ’e³ la²³ lǿ² mɨ³sɨ’²³ jne² ángel quien³² Dios Juii³ra². ―La’³ ca²³jua’³ dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³.
16 Ca²³guín²³te’²³ ca²³la²³dxí². Ca²³dsø’n²³te’²³ Ma³rii³¹ quia̱’² Søø³² quia̱’² xi³yu̱u̱n³ ’i³ rɨ³caa’n³² ’e̱’³ joo³¹ guóo² je² ee’³² roo’³². 17 Ma²ŋó¹te’²³ la²³jɨ³ ’e³ sɨ³lí³, ca²³jmóo² júu² dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ ca²³lʉ́³ ángeles ca²³’én² xi³yu̱u̱n³. 18 Bi²³ juø’²³ ca²³núu³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ca²³núu³ júu² ’e³ ca²³jmóo² dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³. 19 ’E³ quie’²³ ca²³mi²³lii²³² Ma³rii³¹ la²³jɨ³ júu² ’e³ ca²³jmóo² dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³. Bi²³ ca²³jmée³ ’i’²³ ’ñée². 20 ’E³ quie’²³ ca²³guiin³² co̱’³ dsa³ ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³. Bi²³ ca²³mi²³gáan³te’²³ Dios.
―Bi²³ dxʉ́²³ jmee²³ Dios ―ca²³jua’³te’²³.
Bi²³ ’née²³te’²³ ca²³jmée³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³núu³te’²³, la²³jɨ³ ’e³ ca²³jóo²te’²³. Qui² ca²³lǿ²³ la²³jɨ³ ’e³ la²³ ca²³núu³te’²³ ’e³ rɨ²³lí³. ’E³ jo̱³ hua² ca²³mi²³gáan³te’²³ Dios.
’E³ la²³ ca²³dxén²te’²³ guoo³ Dios xi³yu̱u̱n³ Jesús
21 Ma²ca¹tɨ́³ co̱o̱³ mɨ²guiaa³ ’e³ xen³ xi³yu̱u̱n³, ca²³jme’²³te’²³ ’e³ la²³ lǿ² tɨ³² ’i’²³ quiee’³²te’²³ ’e³ xi̱i̱n³ circuncisión. Ca²³jmóo²te’²³ ’e³ Jesús xi̱i̱n³. Qui² la’³ cu³lø³¹ li²³xi̱i̱n³ ca²³jua’³ ángel ma²’ii³¹ li²³huǿøn³ xi³yu̱u̱n³.
22 Ca²³líi² jmɨ́ɨ² ’e³ jii³ u̱u̱’n³ miin²³ ’e³ la²³ lǿ² ley ’e³ ca²³ŋɨ́n² Moisés. ’E³ jo̱³ ca²³jøn²³te’²³ xi³yu̱u̱n³ juɨɨ³ Jerusalén ’e³ jua’³ rɨ²³dxén²te’²³ guoo³ Dios. 23 Qui² la²³la³ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ley quiee’³² Dios Juii³ra²: “’Ne’² rɨ²³dxén²te’²³ guoo³ Dios la²³jɨn³ ’i³ cua̱a̱n²³ ’i³ dsóo²³ quien³²te’²³”. 24 ’E³ jo̱³ i²guín¹te’²³ ’e³ jua’³ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³ to̱³ ’i³ rɨ²³cuǿn²³te’²³ Dios. Ca²³jmóo²te’²³ ’e³ la²³ to̱o̱²³ ley quiee’³² Dios Juii³ra² je² jua’³: “Líi² rɨ²³cuǿn²te’²³ co̱o̱³ güee’n³¹ bø³. Líi² rɨ²³cuǿn²te’²³ áan²³ jo̱o̱³¹ to̱³ju̱³¹.” La’³ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ley ’e³ ca²³ŋɨ́n² Moisés.
25 Xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Simeón juɨɨ³ Jerusalén mɨ²jo̱³. Bi²³ ca³dsaan³² jmee²³ dsa³ ’í³. ’Aa³ u²³go³ u²³’iʉʉ²³ quia̱’² Dios. Je̱²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³láan³ dsa³ Israel. ’Iún² dsɨ́² Simeón Espíritu Gáan³. 26 Ca²³jmée³ Espíritu Gáan³ ’e³ ca²³dsóo²³ dsɨ́² Simeón ’e³ ’íi² rɨ²³jú̱n³ ’ñée² rɨ²³jóon² Cristo ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios Juii³ra². 27 Cuø²³ jui³¹ Espíritu Gáan³ quie’² ma²’i³¹ ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ jmɨ́ɨ² jo̱³. ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jøn²³ xi³yu̱u̱n³ Jesús xóo² jmii³. Ca²³jøn²³te’²³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ ’e³ jua’³ rɨ²³jmóo²te’²³ quie’² xi³yu̱u̱n³ ’e³ la²³ lǿ² tɨ³² ’i’²³ ’e³ to̱o̱²³ ley quiee’³²te’²³. 28 ’E³ jo̱³ ca²³i̱i̱n²³ xi³yu̱u̱n³ Simeón. Ca²³mi²³gáan³ Dios. Ca²³jua’³:
29 Dios Juiin²³, jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ³nɨ²³ líi² rɨ²cuǿn² júu² ’e³ ñe’n³²na²³ quién²nu³ jné² ’i³ rɨ³løn³¹ mozo quien³²nu³.
Née² ca²³tó̱o̱²³ dsɨn²³ ’e³ ñe’n³²na²³.
Qui² mɨ³jméen² ’e³ la²³ ca²³xi’n²nu³ jné² ’e³ rɨ²jméen².
30 ’E³ jo̱³ mɨ³mǿn²na²³ ’ñée² xi³yu̱u̱n³ la³ ’i³ rɨ²³láan² dsa³.
31 Qui² mɨ³jméen² ji̱i̱³ ’e³ rɨ²láan¹nu³ dsa³ je² rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jóo² la²³jɨn³ dsa³ mɨ³¹güii³.
32 Rɨ²³jmée²³ ’ñée² xi³yu̱u̱n³ la³ ’e³ li²³jné³ jui³¹ je² ŋɨ́³ dsa³ jia’³.
Rɨ²³jmée²³ ’ñée² ’e³ li²³gáan³ dsa³ Israel, dsa³ quien³²nu³.
―La’³ ca²³jua’³ Simeón.
33 Bi²³ juø’²³ ca²³núu³ xóo² jmii³ xi³yu̱u̱n³ ma²ca¹núu³te’²³ jmii’³¹ ca²³lʉ́³ Simeón, ca²³’én² xi³yu̱u̱n³. 34 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³cuǿ³ u²³li²³jé̱e̱³ Simeón. Ca²³mi²³jé̱e̱n² xóo² jmii³ xi³yu̱u̱n³. Ca²³sɨ’²³ Ma³rii³¹, xóo² xi³yu̱u̱n³:
―Rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ juɨ́ɨn²³ dsa³ Israel ’i³ rɨ²³’lǿn²³ mɨ³rɨ³jí̱i̱n³te’²³ xi³yu̱u̱n³ la³. ’E³ quie’²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ Israel ’i³ rɨ²³naa’n²³ mɨ³rɨ³jí̱i̱n³te’²³. Rɨ²³jmée²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ lǿn²³ Dios. ’E³ quie’²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ rɨ²³jua’³ ’e³ ’a²³jia’³ ’nee’n³¹ ’ñée². 35 Jo̱³ hua² li²³lii²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² dsɨ́² dsa³. Bi²³ li²³xa³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ² quién²nu³. ―La’³ ca²³jua’³ Simeón. Ca²³sɨ’²³ xóo² xi³yu̱u̱n³.
36 Mɨ²jo̱³ xen³ jø̱n³ mɨ́³ raan³ ’i³ xi̱i̱n³ I²³’a̱a̱n² ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios. Jo̱o̱³¹ Penuel mɨ́³ raan³ ’í³. Rɨ³løn³¹ ju̱u̱n²³ dsa³ xoo’³¹ jmóo² ’i³ xi̱i̱n³ Aser. Bi²³ mɨ³jaan²³² ’ñée² I²³’a̱a̱n². Guiáa²³ ji̱i̱³ ñi³ hua² ’nɨɨ’n³¹ ’e³ ca²³la²³quia̱’² dsóo²³ quien³². 37 Jo̱³ tu³ jú̱n²³ dsóo²³ quien³². Ca²³la²³’nɨ́ɨn³ ’ñée² I²³’a̱a̱n². Mɨ³tɨ́³ tú̱²³ lu²³guiá³ dsɨ³² gui²³guiá³ dsɨ³² quiʉ̱́³ ji̱i̱’n²³ mɨ́³ raan³ ’nɨ́ɨ³ ’í³ ma²ca¹la¹xen³ xi³yu̱u̱n³ Jesús. Tén³ ’iún² ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Jmɨ́ɨ²³ ’uøø²³ ca²³mi²³gáan³ Dios. Ca²³jmée³ mɨ²³jmɨɨ²³. Ca²³lʉ́³ quia̱’² Dios. 38 Xe̱’n² ma²ca¹dxóo¹ xóo² jmii³ xi³yu̱u̱n³ ’ñʉ́² gáan³, ŋóo² I²³’a̱a̱n² i²joon³ xi³yu̱u̱n³. Ca²³ji̱i̱n³ mɨ²’áa² quie’² Dios. Ca²³lʉ́³ quia̱’² la²³jɨn³ dsa³ Jerusalén ’i³ je̱²³ ’e³ rɨ²³láa² Dios quie’²te’²³.
―’I³ la³ xi³yu̱u̱n³ ’i³ rɨ²³láan² jne² dsa³ Jerusalén ―ca²³jua’³.
’E³ la²³ ca²³guiin³²te’²³ co̱’³ juɨɨ³ Nazaret
39 Ma²mɨ³’áa³ ’i’²³ ’e³ ca²³jmóo² xóo² jmii³ xi³yu̱u̱n³ la²³jɨ³ ’e³ la²³ lǿ² ley quiee’³² Dios Juii³ra², ca²³guiin³² co̱’³ estado Galilea. Ca²³guiin³² co̱’³ juɨɨ³ quiee’³²te’²³ je² xi̱i̱n³ Nazaret. 40 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³la²³be’n² xi³yu̱u̱n³. Ca²³la²³’uee’n³. Bi²³ dxʉ́²³ ca²³la²³ta²³jmee²³ ’i’²³ ’ñée². Bi²³ ca²³mi²³jé̱e̱n² xi³yu̱u̱n³ ’í³ Dios.
’E³ la²³ ca²³jmée³ Jesús ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel ma²ca¹tɨ́³ gui²³tʉ̱́³ ji̱i̱’n²³
41 Cɨ’³ la²³ co̱o̱³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ sɨ³tɨ́²³ mɨ²juee’³ pascua, ŋɨ́³ juɨɨ³ Jerusalén xóo² jmii³ xii’³. 42 Ma²ca¹tɨ́³ gui²³tʉ̱́³ ji̱i̱’n²³ Jesús, ca²³guín²³te’²³ co̱’³ juɨɨ³ Jerusalén ’e³ la²³ lǿ² tɨ³² ’i’²³ quiee’³²te’²³. 43 Ma²ca¹líi¹ mɨ²juee’³ pascua, ca²³ta’n²³ jui³¹ co̱’³ ’e³ sɨ³guiin³². ’E³ quie’²³ ca²³cuaa’n²³ xii’³ Jesús juɨɨ³ Jerusalén. ’A²³jia’³ ñi³² xóo² jmii³. 44 Lǿn³te’²³ ’e³ xa³ je² ’iún² jee²³² quiee’³² dsa³ ’i³ ta’n² jui³¹ quia̱’². Ma²ca¹tɨ́³ co̱o̱³ jmɨ́ɨ² ’e³ ta’n²te’²³ jui³¹, ca²³’naa’n³te’²³ xii’³ Jesús jee²³² quiee’³² ’i³ xen³ quie’² quia̱’² dsa³ ’i³ cuiin²³te’²³. 45 ’E³ quie’²³ ’a²³’i̱³ xen³. ’E³ jo̱³ ca²³guín²³te’²³ co̱’³ juɨɨ³ Jerusalén ’e³ jua’³ rɨ²³’naa’n³te’²³ co̱’³ núu²³.
46 Je² ca²³tɨ́³ ’nɨ³ jmɨ́ɨ², ca²³dsø’n²³te’²³ xii’³ ’e³ ’iún² ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³. Jen³¹ jee²³² quiee’³² dsa³ ’e²³ ley. Nuu³ jmii’³¹ lʉ²³ dsa³ ’e²³ ley. Ŋɨɨ²³ júu² ’ñée² co̱’³. 47 Bi²³ juø’²³ ca²³núu³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ca²³núu³ júu² quiee’³². Bi²³ ta³jmee²³ ’i’²³ ’ñée². Bi²³ ta³jmee’n³² júu² mɨ³rɨ³ŋɨ́ɨ³te’²³ júu². 48 Bi²³ juø’²³ ca²³jóon² Jesús xóo² jmii³. Ca²³jua’³ xóo². Ca²³sɨ’²³ xii’³:
―Yu̱u̱n³, ¿’ee² lǿ² jmee’n³²nu³ jnee’³¹ la²³nɨ³? Qui² bi²³ ŋɨ́³ dsɨ³ra’³¹ quia̱’n²³²na¹ ñu’n² ’e³ la²³ mɨ³’nee’n²³²na’³¹ ’nʉ³ ―ca²³jua’³.
49 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ xii’³. Ca²³sɨ’²³ xóo² jmii³:
―¿’Ee² lǿ² ’e³ ’naa’n²³na’³ jné² ru’³? ¿’A² ’a²³jia’³ móo³ra’³ ’e³ jmee²³ rɨ³dxíin³ ’e³ jen³¹na¹ ’ñʉ² Ñu’n²³? ―ca²³jua’³.
50 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ lǿ²³ juø’² ca²³jmóo²te’²³ ’i’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ ca²³jua’³ la’³.
51 ’E³ quie’²³ ŋø’n² co̱’³ juɨɨ³ Nazaret quia̱’² xóo² jmii³. Ca²³núu³ ’ñée² ’e³ jmii’³¹ ca²³sɨ’²³te’²³. Ca²³mi²³lii²³² xóo² ’e³ jmii’³¹ lǿ² la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³. 52 ’E³ quie’²³ bi²³ cɨ² ca²³la²³ta²³jmee²³ ’i’²³ ’ñée² Jesús. Ca²³’ien³ dsa³. Bi²³ dxʉ́²³ jmee²³ ji̱’²³ Dios quia̱’² dsa³.
3’E³ la²³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² Juan ’i³ ca²³xáan² dsa³ jmɨɨ³ je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³
(Mt. 3:1-12; Mr. 1:1-8; Jn. 1:19-28)
1 Ca²³tɨ́³ gui²³’ñé³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ rɨ³løn³¹ dxi² juɨɨ³ gáan³ Tiberio César. Poncio Pilato rɨ³løn³¹ dxi² juɨɨ³ estado Judea mɨ²jo̱³. Herodes rɨ³løn³¹ dxi² juɨɨ³ estado Galilea. Bi³lii² la²³ ca³já̱a̱n² quia̱’² Herodes rɨ³løn³¹ dxi² juɨɨ³ estado Iturea quia̱’² estado Traconite co̱’³. Lisanias rɨ³løn³¹ dxi² juɨɨ³ estado Abilinia. 2 Anás quia̱’² Caifás rɨ³løn³¹ juii² jmii³ dsa³ quien³² dsa³ Israel. La²³ca̱a̱n³ mɨ²jo̱³ xa³ co̱o̱³ júu² ’e³ ca²³jmée³ Dios ’e³ ca²³dsóo²³ dsɨ́² Juan jo̱²³ñʉʉ’³¹ Zacarías ’e³ la²³ jen³¹ je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³. 3 ’E³ jo̱³ ca²³ŋɨ́n³ Juan la²³ca̱a̱n³ je² mɨ³lén² jmɨɨ³ juee’³ Jordán. Ca²³’ɨ́ɨ³ júu². Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e³ ’ne’² rɨ²³tʉ́²te’²³ ’e³ jmoo³²te’²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³, ’e³ ’ne’² rɨ²³sáan²³te’²³ jmɨɨ³. La’³ ’ne’² rɨ²³jmóo²te’²³ ’e³ jua’³te’²³ ’née²³te’²³ ’e³ rɨ²³yʉʉ³ dsoo² quiee’³²te’²³. 4 Jo̱³ ca²³lǿ²³ ’e³ la²³ to̱o̱²³ ji³ ’e³ ca²³jmée³ Isaías, jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³²:
Xen³ ’i³ lʉ²³ quiʉ̱ʉ̱³ je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³.
Jua’³ ’ñée²:
“Rɨ²jmée²ra’³ dxʉ́²³ jui³¹ je² rɨ²³ŋɨ́n³ Juii³ra².
Rɨ²jmée²ra’³ jui³¹ ’e³ ca³dsaan³² je² rɨ²³ŋɨ́n³.
5 ’E³ cɨ² rɨ²³’ɨ’² la²³ca̱a̱n³ je² juu’³.
’E³ quie’²³ la’³ la²³jɨ³ mo’³ quia̱’² la²³jɨ³ cuo̱o̱’³.
’E³ cɨ² rɨ²³’ɨ’² la²³jɨ³ jui³¹ jlʉ³.
’E³ cɨ² li²³sú̱n² jui³¹ ’áa².
6 ’E³ cɨ² rɨ²³ñí² la²³jɨn³ dsa³ mɨ³¹güii³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³láan² dsa³ Dios.”
La’³ cu³lø³¹ júu² ’e³ to̱o̱²³ ji³ ’e³ ca²³jmée³ Isaías.
7 Juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ i²guín¹ je² ’ɨɨ³ júu² Juan ’e³ jua’³ ’née²³te’²³ ’e³ rɨ²³xóo² jmɨɨ³ Juan quie’²te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juan. Ca²³sɨ’²³ te’²³ dsa³ ’í³:
―’É̱e̱² ju̱u̱n²³ ’luu³ ’nee’²³. ¿Jmii’³¹ lǿ² lǿn³na’³ ’e³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³láan³na’³ mɨ³rɨ³jmee³ Dios jñiin²³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmoo³²? 8 ’Ne’² rɨ²jmée²ra’³ lii²³ ’e³ ’e̱’n³ quie’²³ dsɨ́² mɨ³tʉ́²ra’³ ’e³ jmee³ra’³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³. ’A²³jia’³ ma²³ ’ne’² ’e³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ uu’n²na’³: “Abraham rɨ³løn³¹ yi²³uu’²ra² jaa²³²”. Qui² ’a²³jia’³ quí̱i̱n²³ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ la’³. Qui² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³cuaa’n²³ gøn³ Dios. Cu³xi³ cú̱u̱² la³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jmén² dsa³ ju̱u̱n²³ Abraham Dios, ¿mɨ³naa’³¹? 9 Mɨ³tɨ́³ ’e³ rɨ²³jmée²³ ta² ñí² laa’³. Qui² rɨ²³hui̱’³ la²³jɨ³ ’mo³ ’e³ ’a²³jia’³ ’ɨɨ³ mɨɨ³¹ ’e³ dxʉ́²³. Rɨ²³to’²³te’²³ dxi³¹ji³ ’e³ cu²coo³. ―La’³ ca²³jua’³ Juan.
10 Juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³ŋɨ́ɨ³ júu². Ca²³sɨ’²³te’²³ Juan:
―¿Jmii’³¹ ’ne’² rɨ²jmee²ra’³¹ jo̱o̱²³?
11 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juan:
―Dsa³ ’i³ xa³ tú̱²³ ’mɨɨ’³ ’iún² ’ne’² rɨ²³cuǿø²³ uu’n² co̱o̱³ ’noo³¹ ’i³ ’a²³’e³ xa³ quie’². ’E³ quie’²³ la’³ dsa³ ’i³ xa³ ’e³ rɨ²³e’². ’Ne’² rɨ²³cuǿø²³ uu’n² ’i³ ’a²³’e³ xa³ ’e³ rɨ²³e’². ―La’³ ca²³jua’³ Juan.
12 I²guín¹ ’io’² co̱’³ ’e³ jua’³ ’née²³ rɨ²³sáan²³te’²³ jmɨɨ³. I²xii’²³²te’¹ Juan:
―Dsa³ ’e²³, ¿jmii’³¹ ’ne’² rɨ²jmee²ra’³¹ jo̱o̱²³na²³?
13 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juan. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―’Ne’² rɨ²có̱²ra’³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ mɨ³rɨ³co̱³ra’³ cuu² quie’² dsa³. ’A²³ ma²³ rɨ³co̱³ra’³ dsɨ³² cɨ² ―ca²³jua’³.
14 Xen³ te’²³ dsa³ ’láa³ co̱’³ ’i³ ca²³ŋɨ́ɨ³ júu². Ca²³sɨ’²³ Juan:
―¿Jmii’³¹ ’ne’² rɨ²jmee² jnee’³¹? ―ca²³jua’³te’²³.
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juan:
―’A²³ ma²³ rɨ³jmee³ra’³ la³jmøn³¹na’³ ’e³ ’noo³ra’³ rɨ²jmee’³¹ra’³ ’i̱i̱³ dsa³. ’E³ quie’²³ la’³ ’a²³ ma²³ rɨ³mi³sá²ra’³ dsoo² quiee’³² dsa³ jmø’n² u²³sɨ²³júu² ’e³ ’noo³ra’³ rɨ²jmee’³¹ra’³ ’i̱i̱³ dsa³. Rɨ²jmée²ra’³ ’e³ líi² ’nɨɨ’n³¹ jñiin²³na’³. ―La’³ ca²³jua’³ Juan.
15 Bi²³ ca²³jóo² dsa³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³jmée²³ Juan. Ca²³jmóo² ’i’²³ la²³jɨn³ dsa³ ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ Juan. Ma³ xi² Cristo ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios nɨ³, lǿn³te’²³. 16 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juan. Ca²³sɨ’²³ dsa³:
―Jmɨɨ³ hua² ca’n³² jné² ’e³ la²³ xaan²³na²³ jmɨɨ³ ’nee’²³. Qui² xen³ jia’³ cɨ’²³ ’i³ cɨ² rɨ²³güén³. Rɨ²³jmée²³ ’ñée² ’e³ rɨ²cø̱n²³na’³ Espíritu Gáan³. Rɨ²³jmée²³ ’e³ rɨ²³dxi²³quié̱n²na’³ la²³ dxi³quié̱n² dsa³ ’i³ sɨ³cáan²³ dxi³¹ji³. La’³ cu³lø³¹ rɨ²³xáan² jmɨɨ³ ’nee’²³. ’Uee’n³ cɨ² júu² quiee’³² ’ñée² la²³ cɨ’²³ jné². ’A²³jia’³ li²³bii²³ dsɨn²³ cu³xi³ ’e³ rɨ²’uøøn²³² loo³ ’e³ taa’² tɨɨ² dsa³ ’í³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’uee’n³ júu² quiee’³². 17 ’É̱e̱² ’e³ mɨ³so̱o̱’²³ cuaa’² quiee’³² ’e³ jua’³ rɨ²³juá² mɨ³¹cuɨɨ³ trigo ’e³ cu²ŋɨ́ɨ³ sɨ́². Mɨ³rɨ³cuaa’n²³ ’ñén²³ mɨɨ³¹ rɨ²³to’²³ saco, rɨ²³dxá²³ dxʉ́²³. ’E³ quie’²³ rɨ²³to’²³ sɨ́² dxi³¹ji³ je² ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³yʉʉ³ ji³. ―La’³ ca²³jua’³ Juan.
18 Bi²³ cɨ² ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e³ rɨ²³jmóo² ’e³ la²³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² dxʉ́²³. 19 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³lʉ́³ Juan. Ca²³sɨ’²³ dxi² juɨɨ³ ’i³ xi̱i̱n³ Herodes ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmee²³. Qui² tǿø² Herodes mɨ²³quie’² jó̱o̱², mɨ́³ ’i³ xi̱i̱n³ Herodías. Ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ’e³ ca²³jmée³ Herodes. 20 ’E³ quie’²³ xa³ cɨ² ’e³ bi²³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ca²³jmée³: Ca²³ta̱a̱’n³ i²³ñí² Juan.
’E³ la²³ ca²³jŋáan³ jmɨɨ³ Jesús
(Mt. 3:13-17; Mr. 1:9-11)
21 ’Íi² rɨ²³lí³ la’³, ma²ca¹jŋáan³ jmɨɨ³ la²³jɨn³ dsa³, ca²³jŋáan³ jmɨɨ³ Jesús co̱’³. ’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús quia̱’² Dios, ca²³nó³ yʉʉ’³¹ güii³. 22 Jŋáan² Espíritu Gáan³ ñi’² quiee’³² Jesús. Jnén³ Espíritu Gáan³ ’e³ la²³ jŋáan². La²³ lǿn²³ to̱³ju̱³¹ lǿn²³. Xen³ ’i³ ca²³lʉ́³ yʉʉ’³¹ güii³. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Rɨ³løn³¹nu³ ja̱a̱n²³ ’i³ bi²³ ’náan²³na²³. Jmeen³ ’nʉ³ ’e³ bi²³ jɨn³ dsɨn²³ ―ca²³jua’³.
’E³ la²³ xi̱i̱n³ dsa³ xoo’³¹ jmóo² quien³² Jesús
(Mt. 1:1-17)
23 La²³ca̱a̱n³ ma²ca¹tɨ́³ gui²³guiá³ ji̱i̱’n²³ Jesús, ca²³tín²³ ca²³jmée³ ta² quiee’³². Jo̱o̱³¹ Søø³² Jesús, lǿn³ dsa³. Jo̱o̱³¹ Elí ’ñée² Søø³². 24 Jo̱o̱³¹ Matat Elí. Jo̱o̱³¹ Leví Matat. Jo̱o̱³¹ Melqui Leví. Jo̱o̱³¹ Jana Melqui. Jo̱o̱³¹ Søø³² Jana. 25 Jo̱o̱³¹ Matatías Søø³². Jo̱o̱³¹ Amós Matatías. Jo̱o̱³¹ Nahum Amós. Jo̱o̱³¹ Esli Nahum. Jo̱o̱³¹ Nagai Esli. 26 Jo̱o̱³¹ Maat Nagai. Jo̱o̱³¹ Matatías Maat. Jo̱o̱³¹ Semei Matatías. Jo̱o̱³¹ Søø³² Semei. Jo̱o̱³¹ Judá Søø³². 27 Jo̱o̱³¹ Joana Judá. Jo̱o̱³¹ Resa Joana. Jo̱o̱³¹ Zorobabel Resa. Jo̱o̱³¹ Salatiel Zorobabel. Jo̱o̱³¹ Neri Salatiel. 28 Jo̱o̱³¹ Melqui Neri. Jo̱o̱³¹ Adi Melqui. Jo̱o̱³¹ Cosam Adi. Jo̱o̱³¹ Elmodam Cosam. Jo̱o̱³¹ Er Elmodam. 29 Jo̱o̱³¹ Josué Er. Jo̱o̱³¹ Eliezer Josué. Jo̱o̱³¹ Jorim Eliezer. Jo̱o̱³¹ Matat Jorim. 30 Jo̱o̱³¹ Leví Matat. Jo̱o̱³¹ Simeón Leví. Jo̱o̱³¹ Judá Simeón. Jo̱o̱³¹ Søø³² Judá. Jo̱o̱³¹ Jonán Søø³². Jo̱o̱³¹ Eliaquim Jonán. 31 Jo̱o̱³¹ Melea Eliaquim. Jo̱o̱³¹ Mainán Melea. Jo̱o̱³¹ Matata Mainán. Jo̱o̱³¹ Natán Matata. 32 Jo̱o̱³¹ David Natán. Jo̱o̱³¹ Isaí David. Jo̱o̱³¹ Obed Isaí. Jo̱o̱³¹ Booz Obed. Jo̱o̱³¹ Salmón Booz. Jo̱o̱³¹ Naasón Salmón. 33 Jo̱o̱³¹ Aminadab Naasón. Jo̱o̱³¹ Aram Aminadab. Jo̱o̱³¹ Esrom Aram. Jo̱o̱³¹ Fares Esrom. Jo̱o̱³¹ Judá Fares. 34 Jo̱o̱³¹ Jacob Judá. Jo̱o̱³¹ Isaac Jacob. Jo̱o̱³¹ Abraham Isaac. Jo̱o̱³¹ Térah Abraham. Jo̱o̱³¹ Nacor Térah. 35 Jo̱o̱³¹ Serug Nacor. Jo̱o̱³¹ Ragau Serug. Jo̱o̱³¹ Peleg Ragau. Jo̱o̱³¹ Heber Peleg. Jo̱o̱³¹ Sala Heber. 36 Jo̱o̱³¹ Cainán Sala. Jo̱o̱³¹ Arfaxad Cainán. Jo̱o̱³¹ Sem Arfaxad. Jo̱o̱³¹ Noé Sem. Jo̱o̱³¹ Lamec Noé. 37 Jo̱o̱³¹ Matusalén Lamec. Jo̱o̱³¹ Enoc Matusalén. Jo̱o̱³¹ Jared Enoc. Jo̱o̱³¹ Mahalaleel Jared. Jo̱o̱³¹ Cainán Mahalaleel. 38 Jo̱o̱³¹ Enós Cainán. Jo̱o̱³¹ Set Enós. Jo̱o̱³¹ Adán Set. Jo̱o̱³¹ Dios Adán.
4’E³ la²³ ca²³jmée³ lá³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’e³ jua’³ ’née²³ rɨ²³jáan²³ Jesús
(Mt. 4:1-11; Mr. 1:12-13)
1 Cuø²³ jui³¹ Espíritu Gáan³ quie’² Jesús ma²ca¹bǿn³ la²³ca̱a̱n³ coo³¹ je² ro̱o̱³ jmɨɨ³ juee’³ Jordán. Espíritu Gáan³ ca²³xíin²³ Jesús je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³. 2 Núu²³ i²gua³ tú̱²³ lóo² jmɨ́ɨ². Núu²³ ca²³jmée³ lá³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’e³ jua’³ ’née²³ ’e³ rɨ²³jáan²³ Jesús. ’A²³’e³ xa³ ’e³ ca²³e’² Jesús la²³huøø’n³¹ la²³ ca²³guó³ je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³. Ma²mɨ³líi² la’³, bi²³ ca²³la²³cue̱’²³. 3 Ca²³jua’³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’². Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Xi³nu³ ’e̱’n³ quie’²³ dsɨ́² Jo̱o̱³¹ Dios ’nʉ³, rɨ²dxín² ’i’²³ ’e³ cu²lí³ ’ɨ²³juɨ² cú̱u̱² la³.
4 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’²:
―To̱o̱²³ ji³ júu² quiee’³² Dios: “’A²³la³ ’nɨɨ’n³¹ ’e³ ee’³² dsa³ ’e³ jmee²³ ’e³ rɨ³ji̱’²³ dsa³. ’E³ quie’²³ la²³jɨ³ júu² ’e³ lʉ²³ Dios jmee²³ ’e³ rɨ³ji̱’²³ dsa³ ca³quie̱e̱².” ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
5 Ca²³jáa²³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’² quie’² Jesús yʉʉ’³¹ mo’³ jɨ̱ɨ̱n²³². Ca²³’ée²³ Jesús la²³jɨ³ juɨɨ³ ’e³ xa³ la²³bee’n³¹ mɨ³¹güii³. Ca³dsɨ³² la²³ ca²³’ée²³ la²³jɨ³. 6 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’²:
―Rɨ²cuaa’n²³²na¹ guaan³² la²³ca̱a̱n³ mɨ³¹güii³. Rɨ²jmeen²³² ’e³ gáan³nu³ ’e³ la²³ dxi³ji̱i̱n³¹ li²³gáan³ jø̱n³ dsa³ ’i³ rɨ³løn³¹ juii² la²³ca̱a̱n³. Qui² née² guaan²³ la²³jɨ³ ta² ’e³ lø³² la’³. Joo’²³ líi² rɨ²cuǿøn¹ te³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ ’náan²³ rɨ²cuǿøn¹. 7 Rɨ²cuǿøn¹na²³ ’nʉ³ la²³jɨ³ xi³nu³ rɨ²mi³gáan²nu³ jné². ―La’³ ca²³jua’³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’².
8 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―Je̱’n² nɨ³, Satanás. Qui² to̱o̱²³ ji³ júu² quiee’³² Dios: “’Ne’² rɨ²mi³gáan²na’³ Dios Juii³ra’³. Jø̱n³ ’ñée² hua² ’i³ ’ne’² rɨ²jmée²ra’³ ta² quiee’³².” La’³ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ji³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’².
9 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jáa²³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’². Ca²³jén²³ Jesús juɨɨ³ Jerusalén. I²jøn²³ je² jɨ̱ɨ̱n²³² cɨ² bíi²³ yʉʉ’³¹ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Xi³nu³ ’e̱’n³ quie’²³ dsɨ́² Jo̱o̱³¹ Dios ’nʉ³, rɨ²tø’n¹nu³ ’uǿøn²nu³ ’uǿ²³. 10 Qui² to̱o̱²³ ji³ júu² quiee’³² Dios:
Rɨ²³cuǿn² Dios ángeles quien³² ’e³ rɨ²³mi²³quin³te’²³ ’nʉ³.
La’³ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ji³ júu² quiee’³² Dios. 11 Xa³ jia’³ cɨ’²³ je² to̱o̱²³ je² ’en³² ángeles:
Guoo³te’²³ xe̱e̱’n³te’²³ ’nʉ³ tén³ la²³ ’e³ la²³ ’a²³jia’³ rɨ²³ti²³quie̱³¹ cú̱u̱² tɨɨn³¹.
―La’³ ca²³jua’³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’².
12 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’²:
―Co̱’³ cɨ’²³ to̱o̱²³ ji³ júu² quiee’³² Dios: “’A²³ rɨ³jmee³ra’³ lá³ ’e³ juo’³ra’³ ’noo³ra’³ rɨ²³jáan²³na’³ Dios Juii³ra’³”. ―La’³ ca²³sɨ’²³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’².
13 Ma²mɨ³líi² mɨ³jmée³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’² la²³jɨ³ lá³ ’e³ jua’³ ’née²³ rɨ²³jáan²³ Jesús, jo̱³ tu³ ca²³tʉ́ʉ². ’E³ quie’²³ nee² quie’²³ dsɨ́² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². Lǿn³ ’ñée² ’e³ co̱’³ xi² rɨ²³li’²³ jia’³ cɨ’²³ jmɨ́ɨ².
’E³ la²³ ca²³tín²³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² Jesús estado Galilea
(Mt. 4:12-17; Mr. 1:14-15)
14 Quie̱³ Jesús ju²³bíi²³ quiee’³² Espíritu Gáan³ ma²ca¹dxe’n¹ co̱’³ estado Galilea. Ca²³sóo²³ ca²³jó²³ júu² la²³ca̱a̱n³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² jmee²³ ’ñée². 15 Ca²³’ée²³ dsa³ la²³ca̱a̱n³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Ca²³mi²³gáan³ Jesús la²³jɨn³ dsa³.
’E³ la²³ ca²³jmée³ Jesús juɨɨ³ Nazaret
(Mt. 13:53-58; Mr. 6:1-6)
16 Ca²³dxe’n² juɨɨ³ Nazaret, juɨɨ³ je² ca²³la²³gáan³ ’ñée². Jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³ ñíin² ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Nazaret ’e³ la²³ to̱’²³ ŋɨ́³. Ca²³noo³ ’e³ jua’³ rɨ²³’ɨ́²³ ji³. 17 ’E³ jo̱³ ca²³cuǿø²³te’²³ ji³ ’e³ taa’² júu² quiee’³² Dios ’e³ ca²³sɨ́ɨ³ Isaías, jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³². Ca²³jǿn² ji³ Jesús. Ca²³dso’²³ je² to̱o̱²³ júu² la³:
18 ’Iún² dsɨn²³ Espíritu Gáan³ quien³² Dios Juii³ra².
Qui² mɨ³dxin³ jné² ’e³ rɨ²’ɨɨn²³² júu² dxʉ́²³, ’e³ rɨ²juøøn³¹ dsa³ taan³.
Mɨ³xíin²³ jné² ’e³ rɨ²jmeen²³² ’e³ jɨn³ dsɨ́² co̱’³ dsa³ ’i³ ’aa³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ².
Mɨ³xíin²³ jné² ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹ dsa³ ’i³ rɨ³jnɨn²³ ’e³ rɨ²³láan³te’²³,
’e³ rɨ²juøøn³¹na¹ dsa³ tuu² mɨ²ñi² ’e³ li²³jnée²³te’²³.
Mɨ³xíin²³ jné² ’e³ rɨ²láan¹na²³ dsa³ ’i³ bi²³ mɨ³jme’²³te’²³.
19 Mɨ³xíin²³ jné² ’e³ rɨ²’ɨɨn²³² júu² ’e³ mɨ³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³mi²³jé̱e̱n² dsa³ Dios Juii³ra².
20 Ca²³cu̱u̱n³ ji³ Jesús. Ca²³jɨ̱’²³ co̱’³ dsa³ ’i³ ’aa³ ji³. Ca²³gua³. Bi²³ juø’²³ ca²³jóon² Jesús la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ta’n² xi²ñʉ’¹. 21 Ca²³jua’³ ’ñée² Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³:
―Jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ³nɨ²³ je² nuu³ra’³ la²³jɨn³na’³ mɨ³lǿ²³ ’e³ la²³ to̱o̱²³ ji³ la³ ’e³ rɨ²³lí³.
22 Bi²³ juø’²³ ca²³núu³ la²³jɨn³ dsa³ júu² ’e³ ca²³’é³ Jesús.
―Bi²³ dxʉ́²³ júu² ’e³ lʉ²³ ―ca²³jua’³te’²³―. Jo̱o̱³¹ Søø³² dsa³ la³, ¿mɨ³naa’³¹? ―ca²³jua’³te’²³.
23 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³:
―Maan²³ ’e³ ca³quie̱e̱² rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ jné² júu² ’e³ jua’³ dsa³: “Tɨ³² ’oo³, mi³’láan² ’uǿøn²nu³.” Rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ jné² co̱’³: “Rɨ²jméen² u²³juø’²³ je² la³ juɨɨ³ quien³²nu³ ’e³ la²³ mɨ³nʉʉ²ra’³¹ ’e³ mɨ³jméen² juɨɨ³ Capernaum”.
24 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ju²dsoo³¹: ’A²³’i̱³ xen³ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios ’i³ mi³juø’²³te’²³ juɨɨ³ quiee’³². 25 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ ca³quie̱e̱² bi²³ juɨ́ɨn²³ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ xen³ juɨɨ³ quiee’³² dsa³ Israel mɨ²jo̱³ ma²güen²³² mɨ³¹güii³ Elías. Qui² ’nɨ³ ji̱i̱³ ñi³ dsɨ³² ca³dxoo² ’a²³jia’³ ca²³jmée³ jmɨ́² mɨ²jo̱³. Bi²³ ’a²³’e³ xa³ ’e³ rɨ²³e’² dsa³ la²³ca̱a̱n³ ca²³lǿ²³ mɨ²jo̱³. 26 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³dxi³ ’i’²³ Dios ’e³ rɨ²³jmée²³ Elías co̱²juø’¹ quie’² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’i³ xen³ quie’² dsa³ Israel. Dios ca²³xíin²³ Elías co̱o̱³ juɨɨ³ quiee’³² dsa³ jia’³ je² xi̱i̱n³ Sarepta je² røøn³ Sidón. Ca²³dxi³ ’i’²³ ’e³ rɨ²³jmée²³ co̱²juø’¹ quie’² jø̱n³ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’i³ xen³ núu²³. 27 ’E³ quie’²³ la’³ Eliseo co̱’³. ’A²³la³ juɨɨ³ quiee’³² je² ca²³jmée³ u²³juø’²³ mɨ²jo̱³. Bi²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ta̱a̱n²³ goo³ xen³ juɨɨ³ quiee’³² dsa³ Israel mɨ²jo̱³ ma²ca¹’ɨ́ɨ³ Eliseo júu² quiee’³² Dios. ’E³ quie’²³ ’a²³la³ dsa³ Israel ’i³ ta̱a̱n²³ goo³ ’i³ ca²³’láan³. Jø̱n³ dsa³ jia’³ ’i³ xi̱i̱n³ Naamán ’i³ xen³ juɨɨ³ Siria ca²³mi²³’láan³ Eliseo. ―La’³ cu³lø³¹ ca²³jua’³ Jesús.
28 Bi²³ ca²³ti̱’n³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ta’n² xi²ñʉ’¹ ma²ca¹núu³te’²³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Jesús. 29 Ca²³naa’n²³te’²³. Ca²³dxin³te’²³ Jesús ’ioo³¹ juɨɨ³. Ca²³jøn²³te’²³ je² dsøn³ cuo̱o̱’³ je² née² juɨɨ³ quiee’³²te’²³. Qui² ’née²³te’²³ rɨ²³’le’n²te’²³ Jesús je² juɨɨ’²³². 30 ’E³ quie’²³ ca²³ŋɨ́n³ Jesús jee²³² la²³ cɨ² dsa³. Ŋóo² jia’³ cɨ’²³ to̱o̱²³.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ quie̱n³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’²
(Mr. 1:21-28)
31 Ca²³dxóo² Jesús juɨɨ³ Capernaum estado Galilea. Núu²³ ca²³’ée²³ dsa³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³. 32 Bi²³ juø’²³ ca²³núu³ dsa³ ’e³ jmii’³¹ ca²³’é³ Jesús. Qui² ca²³lʉ́³ la²³ lʉ²³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xa³ ta² quiee’³².
33 Ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Capernaum ’iún² jø̱n³ dsa³ ’i³ quie̱n³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². Bi²³ quiʉ̱ʉ̱³ ca²³yo’³. Ca²³jua’³:
34 ―¡Ay! ¿’Ee² lǿ² ta̱a̱’n²³nu³ ’uǿøn²nu³ quia̱’n²nu³ jnee’³¹, Jesús dsa³ Nazaret? ¿’A² mɨ³güen²³nu³ la³ ’e³ juø’n³ ’naan³ rɨ²jŋɨ’n²³nu³ jnee’³¹? Cuiin²³na’³¹ ’nʉ³ ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’nʉ³. Qui² rɨ³løn³¹nu³ dsa³ ’i³ rɨ³jɨ́n² quien³² Dios. ―La’³ ca²³jua’³ dsa³ ’i³ quie̱n³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’².
35 Ca²³jín² espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² Jesús. Ca²³jua’³:
―Tu³cɨ² ’nʉ³. Cu³bøøn²³nu³ dsa³ nɨ³.
La²³røøn³ ca²³’lǿn²³ ’uǿ²³ dsa³ ’í³ xi²ñi² la²³jɨn³ dsa³. La’³ cu³lø³¹ ca²³jmée³ espíritu ’i³ quie̱n³ dsa³ ’í³. Jo̱³ tu³ ca²³bǿn³. ’A²³’e³ xa³ ca²³ji̱’²³ dsa³ ’í³. 36 Bi²³ juø’²³ ca²³jóo² la²³jɨn³ dsa³. Ca²³jua’³te’²³ i²³la³ i²³nɨ³. Ca²³’én²te’²³ Jesús:
―¿’Ee² júu² tɨn³ dsa³ nɨ³? La²³ ’uee’n³ júu² quiee’³² dsa³ ’i³ xa³ ta² quiee’³² ’uee’n³ júu² quiee’³² ’e³ la²³ jin³² espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². Bi²³ xa³ ju²³bíi²³ quie’². Qui² sɨ³’uǿøn²³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’e³ la²³ dxi³ ’i’²³ ’ñée² ―ca²³jua’³te’²³.
37 Ca²³sóo²³ ca²³jó²³ júu² la²³ca̱a̱n³ je² mɨ³lén² la²³ juɨɨ³ Capernaum ’e³ jmii’³¹ jmee²³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús xóo² mɨ²³quie’² Peen²³²
(Mt. 8:14-15; Mr. 1:29-31)
38 Ca²³bǿn³ Jesús ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Capernaum. ’Ͳ xi²ñʉ’¹ quiee’³² Muun³². Dsoo’²³² xóo² mɨ²³quie’² Muun³². Bi²³ ’uee’n³ dsóo² dxíi³ lǿn²³. ’E³ jo̱³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús ’e³ rɨ²³jmée²³ co̱²juø’¹ quie’². 39 ’E³ jo̱³ ca²³noo³ Jesús mɨ³lén² caan²³ mɨ́³. Ca²³jín² dsóo² dxíi³ ’e³ lǿn²³ mɨ́³ ’í³. ’E³ jo̱³ ca²³je̱’n²³ dsóo² dxíi³. Xe̱’n² jmɨ́ɨ² ca²³naa’n²³ mɨ́³. Ca²³jí̱² ca²³tí³ ca²³mi²³quin³ dsa³.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ dsoo’²³²
(Mt. 8:16-17; Mr. 1:32-34)
40 La²³ca̱a̱n³ ma²ca¹nʉʉ³, i²jøn²³te’²³ dsa³ ’i³ dsoo’²³² caan²³ Jesús. La’³ ca²³jmóo² la²³jɨn³ dsa³ ’i³ xen³ dsa³ ’i³ dsoo’²³² quie’². Ñúun³ ’iin³² dsóo² lǿn²³te’²³. Jesús ca²³dxá³ guoo³ ñi’² quiee’³² cɨ’³ la²³ jø̱n³te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³mi²³’láan³ dsa³ ’í³. 41 Bi²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ lɨ́ɨn² ma²ca¹’uǿøn¹ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’i³ quie̱n³te’²³. Ca²³yo’³ espíritus.
―Jo̱o̱³¹ Dios ’nʉ³ ―ca²³jua’³te’²³.
’E³ quie’²³ ca²³jín² espíritus Jesús. ’A²³jia’³ ca²³cuǿ³ júu² ’e³ rɨ²³lʉ́²³te’²³. Qui² cuiin²³te’²³ ’ñée². Ñi³²te’²³ ’e³ Cristo ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios.
’E³ la²³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² Jesús la²³ca̱a̱n³ estado Galilea
(Mr. 1:35-39)
42 Ma²mɨ³la³jné²³, ca²³bǿn³ jee²³² juɨɨ³ Jesús. Ŋóo² je² ’a²³’i̱³ xen³ dsa³. ’E³ quie’²³ ca²³’naa’n³te’²³ Jesús. Ca²³guín²³te’²³ je² ŋóo² ’ñée². Qui² ’a²³jia’³ ma²³ ’née²³te’²³ ’e³ rɨ²³dsóo² jia’³ cɨ’²³. 43 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³:
―’Ne’² ñiin²³ la²³ca̱a̱n³ jia’³ cɨ’²³ juɨɨ³. ’Ne’² i³xii’n²³² dsa³ núu²³ co̱’³ júu² dxʉ́²³ ’e³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³. ’E³ jo̱³ hua² ca²³xíin²³ jné² Dios ―ca²³jua’³ Jesús.
44 Ca²³ŋɨ́³ Jesús la²³ca̱a̱n³ estado Galilea jo̱o̱²³. Ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel.
5’E³ la²³ ca²³jáan³te’²³ bi²³ juɨ́ɨn²³ ’moo’³
(Mt. 4:18-22; Mr. 1:16-20)
1 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ xi’n²³ Jesús co̱³² jmɨ²³ñii’³¹ Genesaret. Bi²³ ca²³cu’n² dsa³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’née²³ rɨ²³núu²³te’²³ júu² quiee’³² Dios. 2 Ŋó²³ Jesús ’e³ xa³ tú̱²³ móo² ’e³ ji̱i̱²³² ji̱i̱’² jmɨɨ³. Qui² mɨ³’uǿøn²³ móo² dsa³ ’i³ cø̱n³² ’moo’³. Ta’n² u̱u̱’³²te’²³ ’mó² quiee’³²te’²³ ji̱i̱’² jmɨɨ³. 3 ’Ͳ Jesús co̱o̱³ móo² quiee’³² dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Muun³². Ca²³jua’³ Jesús, ca²³sɨ’²³ Muun³² ’e³ rɨ²³guín² ca³juɨ² móo² jo̱³ ma²mɨ³guó³ ’e̱’³. ’E̱’³ móo² jen³¹ ’ñée² ca²³’ée²³ dsa³. 4 Ma²mɨ³líi² mɨ³’ɨ́ɨ³ júu² Jesús, ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Muun³²:
―Guo³ je² jɨ̱ɨ̱n²³². Jioo²³²ra’³ ’mó² quien³²na’³ ’e³ rɨ²cø̱n²³na’³ ’moo’³ ―ca²³jua’³.
5 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Muun³²:
―Dsa³ ’e²³, jia’²³ ’uøø²³ mɨ³jmee²ra’³¹ ta². ’E³ quie’²³ ’a²³’i̱³ xen³ mɨ³jáan³na’³¹. ’E³ quie’²³ rɨ²jiaan³¹ co̱’³ ’mó² xi³nu³ la’³ juø’n³ ’nʉ³.
6 Ma²ca¹jióo¹te’²³ co̱’³ ’mó², bi²³ ma²³’nee³ juɨ́ɨn²³ ’moo’³ ca²³ta’n²³. ’E³ jo̱³ ca²³gɨɨ³ ca³juɨ² ’mó² quiee’³²te’²³. 7 Ca²³juá² guoo³te’²³. Ca²³jén²³ uu’n²te’²³ ’i³ ta’n² jia’³ cɨ’²³ móo² ’e³ cu²ja³guín²³ rɨ²³jmóo² co̱²juø’¹. I²³guín²³ uu’n². Ca²³mi²³quie̱e̱’n²³²te’¹ ’moo’³ ca³ti³² la²³ tú̱²³ móo². ’E³ jo̱³ rɨ²³ten²³ rɨ²³’a’² móo². 8 Ma²ŋo²³² Muun³² Peen²³² ’e³ jmii’³¹ ca²³lǿ²³, ca²³quiaa³ rɨ³’in³² xi²ñi² Jesús. Ca²³jua’³:
―Je̱’n² cɨ² ca³juɨ², Juiin²³. Qui² bi²³ xa³ dsoo² quián²³.
9 La’³ ca²³jmée³ Muun³². Qui² bi²³ juø’²³ ca²³jóo² ca³ti³² quia̱’² la²³jɨn³ uu’n² ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ juɨ́ɨn²³ ’moo’³ ca²³jáan³te’²³. 10 ’E³ quie’²³ la’³ Jacobo quia̱’² Juan, te’²³ jo̱²³ñʉʉ’³¹ Zebedeo, ’i³ rɨ³løn³¹ uu’n² Muun³². ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ Muun³²:
―’A²³ rɨ³juø’n²nu³ ’uǿøn²nu³. Qui² rɨ³nɨ²³ rɨ²³li²³láa²³ ’e³ rɨ²tøøn³¹ dsa³ ’e³ la²³ lǿ² ’e³ mɨ³quie̱n²³nu³ ’moo’³.
11 ’E³ jo̱³ ca²³ta̱a̱’n²³te’²³ co̱’³ jui³¹ móo². Ca²³dxi²³guiin³²te’²³ ’uǿ²³ rɨ³quiʉ̱ʉ̱³. ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³cuaa’n³te’²³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’²te’²³. Ca²³guín²³te’²³ quia̱’²te’²³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ ta̱a̱n²³ goo³
(Mt. 8:1-4; Mr. 1:40-45)
12 ’E³ la²³ jen³¹ Jesús co̱o̱³ juɨɨ³, ca²³dxóo² caan²³ Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ bi²³ ma²³’nee³ ta̱a̱n²³ goo³. Ma²ŋøn³¹ Jesús dsa³ ’í³, ca²³quiaa³ rɨ³’in³². Ca²³jua’³:
―Juiin²³, rɨ²³lí³ juø’² rɨ²jméen² ’e³ rɨ²³jñíin³ la³’en²³ xi³nu³ ’naan³ rɨ²jméen² la’³.
13 ’E³ jo̱³ ca²³’ɨ́ɨ³ guoo³ Jesús. Ca²³quiu̱u̱’n³ dsa³ ’í³. Ca²³jua’³:
―’Náan²³ xú̱n³. Cu²jñíin³ la³’én².
Xe̱’n² quie’²³ jo̱³ ca²³je̱’n²³ goo³. 14 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―’A²³ rɨ³juɨɨ’n³² dsa³ ’e³ la²³ mɨ³lǿ²³. ’E³ quie’²³ guaan³² cu³’én² ’uǿøn²nu³ jmii³ dsa³. Rɨ²cuøøn³¹nu³ Dios la²³jɨn³ ’i³ cuøn³² dsa³ ’i³ mɨ³jŋɨn³ la³’e². Qui² la’³ cu³lø³¹ ca²³dxi³ ’i’²³ Moisés. Jo̱³ hua² rɨ²³dsóo²³ dsɨ́² dsa³ ’e³ mɨ³jŋɨn³ la³’én². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
15 ’E³ quie’²³ bi²³ cɨ² ca²³sóo²³ ca²³jó²³ júu² ’e³ jmii’³¹ jmee²³ Jesús. Bi²³ ma²³’nee³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ i²guín¹ caan²³ Jesús. Qui² ’née²³ rɨ²³núu²³te’²³ júu² quiee’³². ’Née²³ rɨ²³’láan³te’²³. 16 ’E³ quie’²³ xa³ ma² ŋɨ́³ Jesús je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³ ’e³ lʉ²³ quia̱’² Dios Jmii³.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ tu̱u̱n²³²
(Mt. 9:1-8; Mr. 2:1-12)
17 Ca²³tɨ́³ co̱o̱³ jmɨ́ɨ² ’e³ jen³¹ Jesús ’ee²³ dsa³: Xen³ dsa³ fariseo quia̱’² dsa³ ’e²³ ley ’i³ nee’n²³² núu²³. Ca²³’uǿøn²³te’²³ la²³jɨ³ juɨɨ³ estado Galilea quia̱’² estado Judea quia̱’² juɨɨ³ Jerusalén. I²guín¹te’²³ caan²³ Jesús ’e³ jua’³ rɨ²³tén²te’²³. Quie̱³ Jesús ju²³bíi²³ quiee’³² Dios Juii³ra² ’e³ la²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³mi²³’láan³ dsa³. 18 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³dxi²³guín²³ dsa³ ’i³ quie̱n³ jø̱n³ dsa³ ’i³ tu̱u̱n²³². ’Iún² jmoo³ ’e³ quie̱n³te’²³. ’Née²³ rɨ²³ta’n²³te’²³ xi²ñʉ’¹ quia̱’²te’²³ dsa³ ’i³ tu̱u̱n²³². ’Née²³ rɨ²³quiaan³te’²³ xi²ñi² Jesús. 19 ’E³ quie’²³ ’a²³’e³ xa³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jmóo² ’e³ rɨ²³ta’n²³te’²³ xi²ñʉ’¹ quia̱’²te’²³ dsa³ ’i³ tu̱u̱n²³². Qui² bi²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ta’n². ’E³ jo̱³ ca²³huɨ́ɨ³te’²³ coo’² ’ñʉ́². Ca²³je̱’n²te’²³ joo³¹ ’ia³. Ca²³jióo²te’²³ jmoo³ ’e³ ’iún² dsa³ ’i³ tu̱u̱n²³². Ca²³jióo²te’²³ jee²³² dsa³ xi²ñi² Jesús. 20 Ma²ca¹la¹quii²³ Jesús ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ sɨ³táan³te’²³ quia̱’²te’²³ ’ñée², ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ tu̱u̱n²³²:
―Mɨ³uu³ dsoo² quien³²nu³.
21 ’E³ jo̱³ ca²³xín³ ca²³’ín³ dsa³ ’e²³ ley quia̱’² dsa³ fariseo. Qui² lǿn³te’²³: “¿’I̱i̱² hua² dsa³ nɨ³? Bi²³ ’ñe’² júu² ’e³ mɨ³lʉ́³. Jua’³ ’ñée² ’e³ jmee²³ ’e³ la²³ jmee²³ Dios. Jø̱n³ Dios hua² ’i³ sɨ³li’²³ juø’² yʉʉ²³ dsoo² quiee’³² dsa³, ¿mɨ³naa’³¹?”
22 Ma²ca¹la¹quii²³ Jesús ’e³ jmii’³¹ xín³ ’ín³te’²³, ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e²³ ley quia̱’² dsa³ fariseo:
―¿’Ee² lǿ² xín³ ’ín³na’³ la’³? 23 ¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ ’e³ tu³sɨ’²³ cɨ², lǿn³na’³? ¿’A² tu³sɨ’²³ cɨ² ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹: “Mɨ³uu³ dsoo² quien³²nu³”? ¿’A² tu³sɨ’²³ cɨ² ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹: “Naa’n²³ ’nʉ³. Ŋɨ² ’nʉ³”? 24 ’E³ quie’²³ ’náan²³ ’e³ rɨ²móo²ra’³ ’e³ xa³ ca³dsaan³² quián²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ mɨ³¹güii³ la³ ’e³ yuun²³²na¹ dsoo² quiee’³² dsa³.
’E³ jo̱³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ tu̱u̱n²³²:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³: Naa’n²³ ’nʉ³. Ben²³² jmoo³ quien³²nu³. Guø’n³ quién²nu³ ―ca²³jua’³.
25 Xe̱’n² jmɨ́ɨ² ca²³naa’n²³ dsa³ ’i³ tu̱u̱n²³² xi²ñi² dsa³. Ca²³bén² jmoo³ ’e³ ’iún² xe̱’n². Ca²³mi²³gáan³ Dios ’e³ la²³ ŋø’n². 26 ’E³ jo̱³ bi²³ juø’²³ ca²³ti²³cø̱n³¹ la²³jɨn³ dsa³. Ca²³mi²³gáan³te’²³ Dios. Bi²³ juøø’n²³te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³:
―Bi²³ juø’²³ cu³lø³¹ la²³jɨ³ ’e³ mɨ³joo²³²ra² rɨ³nɨ²³.
’E³ la²³ ca²³tøø³ Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Leví
(Mt. 9:9-13; Mr. 2:13-17)
27 Ma²mɨ³líi² la’³ jo̱o̱²³na²³, ca²³bǿn³ co̱’³ Jesús. Ca²³ti²³cø̱n³¹ jø̱n³ ’io’² ’i³ xi̱i̱n³ Leví. Jen³¹ je² co̱³² cuu². ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ Leví:
―Ñe³ quia̱’n²nu³ jné².
28 ’E³ jo̱³ ca²³naa’n²³ Leví. Ca²³cuaa’n³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’². Ŋóo² quia̱’² Jesús.
29 Ca²³tɨ́³ ’e³ ca²³jmée³ ji̱i̱³ mó² Leví ’e³ rɨ²³tøø³ Jesús ’e³ rɨ²³e’² xi²ñʉ’¹ quiee’³². Bi²³ juɨ́ɨn²³ ’io’² quia̱’² jia’³ cɨ’²³ dsa³ ’i³ ta’n² ee’³² coo³¹ mesa. 30 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ dsa³ fariseo quia̱’² dsa³ ’e²³ ley. Ca²³jín²te’²³ dsa³ quien³² Jesús. Ca²³jua’³te’²³:
―¿’Ee² lǿ² ’u’³ cø’³ra’³ quia̱’n²na’³ ’io’² quia̱’n²na’³ dsa³ tu³cua̱a̱n²tu²?
31 Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo quia̱’² dsa³ ’e²³ ley:
―’A²³’e³ xa³ je² ’ne’² tɨ³² ’oo³ quie’² te’²³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ dsoo’²³². ’E³ quie’²³ dsa³ ’i³ dsoo’²³² hua² ’i³ ’ne’² tɨ³² ’oo³ quie’². 32 ’A²³la³ dsa³ ’i³ lǿn³ miin²³ ’e³ jmoo³² ca³dsaan³² ’i³ rɨ²tøøn³¹na¹ ’e³ mɨ³güén²³na²³. ’E³ quie’²³ mɨ³güén²³na²³ ’e³ rɨ²tøøn³¹na¹ dsa³ ’i³ mɨ³la³quii²³ miin²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmoo³². ’Náan²³ ’e³ rɨ²³tʉ́²te’²³ ’e³ jmoo³²te’²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³tín²³te’²³ júu² ’e³ quiee’³² mɨ²³jmɨɨ²³
(Mt. 9:14-17; Mr. 2:18-22)
33 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―Cɨ’² ji̱’² jmoo³² mɨ²³jmɨɨ²³ dsa³ quien³² Juan. Cɨ’² ji̱’² lʉ²³te’²³ quia̱’²te’²³ Dios. ’E³ quie’²³ la’³ dsa³ quien³² dsa³ fariseo co̱’³. Tén³ ’ɨ̱ɨ̱’³² ee’³² dsa³ quien³²nu³. ¿’Ee² lǿ² jmoo³²te’²³ la’³?
34 Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―’A²³jia’³ joo’²³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ dsa³ ’i³ nee’n²³² mɨ²juee’³ je² mɨ³tøø³² dsa³ mɨ́³ ’e³ cu²jmóo¹ mɨ²³jmɨɨ²³ xi³nu³ jen³¹ quie’²³ dsa³ ’i³ mɨ³tøø³² mɨ́³, ¿mɨ³naa’³¹? 35 ’E³ quie’²³ ’e³ cɨ² rɨ²³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ quia̱’²te’²³ dsa³ ’i³ mɨ³tøø³² mɨ́³. Jmɨ́ɨ² jo̱³ hua² ’e³ rɨ²³jmóo²te’²³ mɨ²³jmɨɨ²³.
36 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³lʉ́³ Jesús co̱o̱³ júu² ’e³ ’e²³ jmii’³¹ lǿ² júu² ’mɨɨn³² quiee’³². Ca²³jua’³:
―’A²³jia’³ rɨ²³ti²³guo² xi³nu³ rɨ²³xíin² dsa³ co̱o̱³ ’noo³¹ cuo̱o̱³ ’e³ ’mɨɨn³² ’e³ jua’³ rɨ²³te̱e̱³ cuo̱o̱³ ’e³ jaa²³². Xi³nu³ rɨ²³jmée²³ la’³, rɨ²³yáan²³ cuo̱o̱³ ’e³ ’mɨɨn³² ’e³ mɨ³xíin². Co̱’³ cɨ’²³ ’a²³jia’³ dxi³ji̱i̱n³¹ ’noo³¹ cuo̱o̱³ ’e³ ’mɨɨn³² quia̱’² cuo̱o̱³ ’e³ jaa²³². 37 ’E³ quie’²³ la’³ cu³lø³¹ quie’² jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino co̱’³. ’A²³jia’³ rɨ²³ti²³guo² xi³nu³ rɨ²³xi’²³ dsa³ jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino ’e³ ’mɨɨn³² ’e̱’³ tuu’³ loo³ jaa²³². Xi³nu³ rɨ²³jmée²³ la’³, rɨ²³mo’² tuu’³ loo³ mɨ³rɨ³juii³ jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino ’e³ ’mɨɨn³². Rɨ²³tʉ̱ʉ̱³ jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino. Rɨ²³yáan²³ tuu’³ loo³ co̱’³. 38 ’Ne’² rɨ²³xi’²³ dsa³ jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino ’mɨɨn³² ’e̱’³ tuu’³ loo³ ’e³ ’mɨɨn³². La’³ hua² ’a²³’e³ xa³ rɨ²³lí³ ca³ti³². 39 ’A²³jia’³ ’née²³ jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino ’e³ ’mɨɨn³² dsa³ ’i³ ’ɨ̱ɨ̱’³² jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino ’e³ jaa²³². Qui² jua’³ ’ñée²: “Bi²³ cɨ² dxʉ́²³ ’e³ jaa²³²”. ―La’³ cu³lø³¹ ca²³jua’³ Jesús.
6’E³ la²³ su̱’² mɨ³¹maa’n³ mɨ³¹cuɨɨ³ trigo dsa³ quien³² Jesús jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³
(Mt. 12:1-8; Mr. 2:23-28)
1 Ca²³tɨ́³ ’e³ ca²³ŋɨ́n³ Jesús je² rɨ³dsɨ³² cuɨɨ³ trigo co̱o̱³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³. Su̱’² mɨ³¹maa’n³ mɨ³¹cuɨɨ³ trigo dsa³ quien³² ’e³ la²³ ta’n²te’²³ jui³¹. Ca²³jñu’n²te’²³ joo³¹ guoo³te’²³ mɨ³¹cuɨɨ³ trigo. ’E³ jo̱³ ca²³cuu’³te’²³ mɨɨ³¹. 2 Xen³ dsa³ fariseo ’i³ ca²³jua’³:
―¿’Ee² lǿ² jmee³ra’³ ’e³ ’a²³jia’³ joo’²³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³?
3 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―¿’A² ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³jóo²ra’³ ji³ je² to̱o̱²³ ’e³ jmii’³¹ ca²³jmée³ David ma²ca¹la¹cue̱’¹ mɨ²jo̱³ ca³ti³² quia̱’² dsa³ ’i³ quia̱’²? 4 Qui² ’í² ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ dsa³ Dios. Có̱²³ ’ɨ²³juɨ² ’mɨ’n²³ ’e³ ca²³cuǿø²³te’²³ Dios. Ca²³e’² ’e³ jo̱³, juø’n³ quie’²³ ’nɨɨ’n³¹ jmii³ dsa³ hua² joo’²³ rɨ²³e’².
5 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo:
―Jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ rɨ³løn³¹na¹ juii² jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ ’uaa’³ guoo³
(Mt. 12:9-14; Mr. 3:1-6)
6 Jia’³ cɨ’²³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³ ’í² Jesús ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Ca²³’ée²³ dsa³. Núu²³ ’iún² jø̱n³ dsa³ ’i³ ’uaa’³ guoo³ jaan²³ ’e³ dxʉ́²³. 7 Ca²³tén² Jesús dsa³ ’e²³ ley quia̱’² dsa³ fariseo. Qui² ’née²³ rɨ²³jóo²te’²³ xi² rɨ²³mi²³’láan³ dsa³ ’í³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³. Qui² ’née²³te’²³ ’e³ li²³xa³ jui³¹ ’e³ rɨ²³mi²³sa³te’²³ dsoo² quiee’³². 8 ’E³ quie’²³ ñi³² Jesús ’e³ jmii’³¹ lǿn³te’²³. Ca²³jua’³ ’ñée². Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ ’uaa’³ guoo³:
―Naa’n²³ ’nʉ³. Noo³ dxoo’³¹ la³.
’E³ jo̱³ ca²³naa’n²³ dsa³ ’í³. Ca²³noo³ dxoo’³¹. 9 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e²³ ley quia̱’² dsa³ fariseo:
―Jné² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ¿Jmii’³¹ dxʉ́²³ rɨ²jmee²ra² jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³, lǿn³na’³? ¿’A² joo’²³ rɨ²jmee²ra² ’e³ dxʉ́²³? ¿’A² joo’²³ rɨ²jmee²ra² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³? ¿’A² joo’²³ rɨ²laan²³²na² dsa³ ’e³ ’a²³ cu²jú̱n³? ¿’A² joo’²³ rɨ²jŋɨ’n²³²na² dsa³?
10 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jóo² la²³cu’² Jesús. Ca²³jóon² la²³jɨn³ dsa³. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ ’uaa’³ guoo³:
―’Íi³ guaan³².
’E³ jo̱³ ca²³’ɨ́ɨ³ guoo³ dsa³ ’í³. ’E³ quie’²³ jo̱³ lɨ́ɨn² guoo³. 11 Bi²³ ca²³mɨ’n³te’²³ ñin³²te’²³ Jesús. ’E³ jo̱³ ca²³sɨ́n²³te’²³ júu² ’e³ jmii’³¹ rɨ²³jme’²³te’²³.
’E³ la²³ ca²³’náan²³ gui²³tʉ̱́n³ dsa³ ’i³ ca²³lǿn²³ dsa³ xiin²³
(Mt. 10:1-4; Mr. 3:13-19)
12 La²³ca̱a̱n³ mɨ²jo̱³ ŋóo² yʉʉ’³¹ mo’³ Jesús ’e³ jua’³ rɨ²³lʉ́²³ quia̱’² Dios. Jia’²³ ’uøø²³ ca²³lʉ́³ quia̱’² Dios. 13 ’E³ la²³ ca²³la²³jné²³, ca²³tøø³ dsa³ quien³². Ca²³’uøøn³ gui²³tʉ̱́n³ dsa³ quien³² ’i³ rɨ²³sɨ’²³ dsa³ xiin²³ quien³². 14 ’I³ la³ dsa³ ’i³ ca²³’uøøn³: Muun³² ’i³ ca²³sɨ’²³ Peen²³² quia̱’² jó̱o̱² ’i³ xi̱i̱n³ Drøø³¹, Jacobo, Juan, Bi³lii², Bar³too², 15 Tee³¹, Tu³moo³², Jacobo jo̱o̱³¹ Alfeo, Muun³² dsa³ cananista, 16 Judas jo̱o̱³¹ Jacobo quia̱’² Judas Iscariote ’i³ ca²³’nɨ́ɨn²³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³’ée²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ Jesús
(Mt. 4:23-25)
17 Ca²³jiaan³² yʉʉ’³¹ mo’³ Jesús ca³ti³² quia̱’² dsa³ quien³². Ca²³noo³ je² jóo² je² rɨ³ŋɨɨn³¹ juɨ́ɨn²³ dsa³ quien³². Quia̱’²te’²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³ja²³guín²³ la²³ca̱a̱n³ estado Judea quia̱’² dsa³ ’i³ xen³ juɨɨ³ Jerusalén quia̱’² dsa³ ’i³ xen³ ’uǿ²³ co̱³² jmɨ²³ñii’³¹ je² røøn³ juɨɨ³ Tiro quia̱’² juɨɨ³ Sidón. Ca²³ja²³guín²³ dsa³ ’í³ ’e³ jua’³ ’née²³ rɨ²³núu²³te’²³ júu² ’e³ lʉ²³ Jesús, ’e³ jua’³ ’née²³ ’e³ rɨ²³mi²³’láa³ Jesús quie’²te’²³. 18 Ca²³mi²³’láan³ Jesús dsa³ ’i³ quie̱n³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². 19 La²³jɨn³ sú̱n² dsa³ ’née²³ rɨ²³jñúun³ miin²³ Jesús. Qui² bi²³ ca²³jmée³ ta² ju²³bíi²³ quiee’³². Ca²³mi²³’láan³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ dsoo’²³².
Je² ’en³² dsa³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ quie’² quia̱’² dsa³ ’i³ bi²³ juɨɨ³²
(Mt. 5:1-12)
20 Ca²³jóo² Jesús. Ca²³jóon² dsa³ quien³². Ca²³jua’³:
―Bi²³ dxʉ́²³ quién²na’³ ’nee’²³ dsa³ taan³. Qui² Dios rɨ³løn³¹ juii³ra’³.
21 ’Bi²³ dxʉ́²³ quién²na’³ ’nee’²³ ’i³ cue̱’²³ rɨ³nɨ²³. Qui² ’e³ cɨ² li²³xa³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ²cø’²ra’³. ’A²³’e³ ma²³ xa³ ’e³ li²³’ne’² quién²na’³.
’Bi²³ dxʉ́²³ quién²na’³ ’nee’²³ ’i³ ’oo’³² rɨ³nɨ²³. Qui² ’e³ cɨ² rɨ²ŋɨ́ɨ²ra’³.
22 ’Bi²³ dxʉ́²³ quién²na’³ ’nee’²³ xi³nu³ hui²³dsɨ́ɨn²te’²³ ñin³²te’²³ ’nee’²³, xi³nu³ ’a²³jia’³ ma²³ ’née²³te’²³ rɨ²³jóon²te’²³ ’nee’²³, xi³nu³ maa’n³² lii’n³²te’²³ ’nee’²³, xi³nu³ jua’³te’²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxún²³na’³. Bi²³ dxʉ́²³ quién²na’³ ’nee’²³ xi³nu³ rɨ²³jí̱i̱n²na’³ la’³ dsoo² ’e³ rɨ³løn³¹na’³ dsa³ quién²³na²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³. 23 ’Ne’² li²³jɨn³ ’óo²ra’³ mɨ³rɨ³li³ la’³. ’Ne’² rɨ²ŋɨ́ɨ²ra’³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ jɨn³ ’óo²ra’³. Qui² bi²³ dxʉ́²³ la²³jɨ³ jñiin²³na’³ ’e³ rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³ Dios yʉʉ’³¹ güii³. La²³ jmoo³² dsa³ rɨ³nɨ²³ ’e³ jme’²³te’²³ ’nee’²³, la’³ ca²³jmóo² dsa³ xoo’³¹ jmóo² quien³²te’²³, ca²³jme’²³te’²³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³².
24 ’’E³ quie’²³ bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³ dsa³ xoo³². Qui² mɨ³líi² la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ xa³ quién²ma²na’³ ’e³ mɨ³la³jɨn³ ’óo²ra’³.
25 ’Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³ ’i³ xa³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ²cø’²ra’³ rɨ³nɨ²³. Qui² ’e³ cɨ² li²³cué̱e̱n²na’³ xii’n²³ dsɨ́ɨ².
’Bi²³ juɨɨ³² la²³jɨn³ ’nee’²³ ’i³ ŋɨɨ³² rɨ³nɨ²³. Qui² ’e³ cɨ² rɨ²’o’²ra’³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ rɨ²³ŋɨ́³ ’óo²ra’³.
26 ’Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³ xi³nu³ bi²³ dxʉ́²³ rɨ²³lʉ́²³ la²³jɨn³ sú̱n² dsa³ rɨ²³’én² ’nee’²³. Qui² la’³ ca²³lʉ́³ yi²³uu’² jaa²³² dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³, ca²³’én² dsa³ ’i³ ca²³júu² mɨ²jaa²³² ’i³ ca²³jua’³ ’e³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios.
’E³ la²³ ’ne’² li²³’neen²³²na² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ta³dsɨ³² ñin³² jne²
(Mt. 5:38-48; 7:12)
27 ’Jné² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’i³ nuu³ júu² quián²³: Bi²³ ’ne’² li²³’náan²³na’³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ta³dsɨ³² ñin³² ’nee’²³. ’Ne’² rɨ²jmee’³¹ra’³ dxʉ́²³ dsa³ ’i³ bi²³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³² ’nee’²³. 28 Rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ Dios ’e³ rɨ²³mi²³jé̱e̱n² dsa³ ’i³ bi²³ ’ñe’² sɨ’²³ ’nee’²³. Rɨ²lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³ Dios rɨ²ŋɨ́ɨ²ra’³ ’e³ dxʉ́²³ quie’² dsa³ ’i³ jme’²³ ’nee’²³. 29 Xi³nu³ xen³ dsa³ ’i³ mɨ³jnóo² co̱o̱³ joo³¹ juu’³ra’³, cuøn²³²na’³ miin²³na’³ ’e³ cu²jnóo¹ jia’³ cɨ’²³ joo³¹ co̱’³. Xi³nu³ xen³ dsa³ ’i³ mɨ³co̱o̱²³ ’mɨɨ’³ dxóo³ quien³²na’³, cuø²ra’³ júu² ’e³ rɨ²³co̱o̱²³ ’mɨɨ’³ ’iún²na’³ co̱’³. 30 Cuøø²ra’³ dsa³ ’i³ ŋɨɨ²³ te³ ’ee² ’noo³¹ ’e³ xa³ quién²na’³. ’A²³ rɨ³juɨɨ’³²ra’³ dsa³ ’i³ mɨ³co̱o̱²³ ’e³ xa³ quién²na’³ ’e³ rɨ²³jɨ̱’² co̱’³. 31 Jmee’²ra’³ dsa³ ’e³ la²³ ’noo³ra’³ miin²³na’³ ’e³ rɨ²³jme’²³te’²³ ’nee’²³.
32 ’’A²³la³ jo̱³ ’e³ bi²³ dxʉ́²³ jmee³ra’³ xi³nu³ ’náan²³na’³ ’nɨɨ’n³¹ dsa³ ’i³ ’néen² ’nee’²³. ’E³ quie’²³ la’³ cu²ru’³ jmoo³² la²³jɨn³ dsa³, juø’n³ quie’²³ dsa³ ’i³ xa³ dsoo² quiee’³². 33 ’A²³la³ jo̱³ ’e³ bi²³ dxʉ́²³ jmee³ra’³ xi³nu³ dxʉ́²³ jmee’³²ra’³ ’nɨɨ’n³¹ dsa³ ’i³ dxʉ́²³ jme’²³ ’nee’²³. Qui² la’³ jmoo³² la²³jɨn³ dsa³, juø’n³ quie’²³ dsa³ tu³cua̱a̱n²tu². 34 ’A²³la³ jo̱³ ’e³ bi²³ dxʉ́²³ jmee³ra’³ xi³nu³ cuøø³²ra’³ ’nɨɨ’n³¹ dsa³ ’i³ lǿn³na’³ ’e³ rɨ²³dxaan³ co̱’³. Qui² cuø²³ la²³jɨn³ dsa³, juø’n³ quie’²³ dsa³ tu³cua̱a̱n²tu², xi³nu³ lǿn³ ’e³ rɨ²³dxaan³te’²³ co̱’³. 35 ’E³ quie’²³ ’nee’²³, ’ne’² li²³’náan²³na’³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ta³dsɨ³² ñin³² ’nee’²³. Dxʉ́²³ rɨ²jmee’³¹ra’³ dsa³. Rɨ²cuøø³¹ra’³, juø’n³ quie’²³ lǿn³na’³ ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³dxaan³te’²³ co̱’³. Jo̱³ hua² bi²³ dxʉ́²³ la²³jɨ³ jñiin²³na’³ ’e³ rɨ²³ti’n²³na’³. Jo̱³ hua² jmee³ra’³ la²³ jmee²³ Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³. Qui² bi²³ ’uǿn² jmee²³ Dios quie’² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ji̱i̱n³ mɨ²’áa². ’E³ quie’²³ la’³ jmee²³ quie’² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ dxún²³ co̱’³. 36 ’Ne’² li²³cuu’²³ ’óo²ra’³ mǿn²³na’³ dsa³ ’e³ la²³ cuu’²³ dsɨ́² Ñʉ’²ra² ñin³² dsa³.
’E³ la²³ ’a²³jia’³ joo’²³ rɨ²juaa’²ra² ’e³ xa³ dsoo² quiee’³² uu’n²na²
(Mt. 7:1-5)
37 ’’A²³ rɨ³juo’³ra’³ ’e³ xa³ dsoo² quiee’³² uu’n²na’³. Jo̱³ hua² ’a²³jia’³ rɨ²³jme’²³ ’nee’²³ la’³ Dios. ’A²³ rɨ³dxa³ra’³ ta² quiee’³² uu’n²na’³. Jo̱³ hua² ’a²³jia’³ rɨ²³dxá²³ Dios ta² quien³²na’³. Jmee²ra’³ ’e³ juee’³ ’óo²ra’³. Jo̱³ hua² rɨ²³jmée²³ Dios ’e³ juee’³ dsɨ́² ñin³² ’nee’²³. 38 Cuøø²ra’³ dsa³. Jo̱³ hua² rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³ Dios. Ñúun³ cuø²³ Dios ’e³ la²³ cuø²³ ’i’²³. Quiaa’²³ la²³ cɨ² ’e³ cu²dxi³too’² røø³. ’Mee³² la²³ cɨ² ’e³ cu²’me’¹. Sɨ³’ló²³ la²³ cɨ² ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ dxʉ́²³ dsɨ́² Dios ’e³ rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³. La²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ cuø³ra’³ ’i’²³ miin²³na’³ ’e³ la²³ cuøø³²ra’³ dsa³, la’³ ’nɨɨ’n³¹ rɨ²³cuǿ²³ ’i’²³ Dios ’e³ rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³ miin²³na’³.
39 Ca²³lʉ́³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ co̱o̱³ júu² rɨ³jnɨ³ ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ lǿn²³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ sɨ³dsaan³² júu² quiee’³². Ca²³jua’³:
―’A²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³cuǿø²³ jui³¹ uu’n² dsa³ ’i³ la²³ røø³ túun², ¿mɨ³naa’³¹? Qui² rɨ²³jiu’n² ’e̱’³ too³ jɨ̱ɨ̱n²³² la²³ ca³ti³² cu²ru’³ la’³, ¿mɨ³naa’³¹? 40 ’A²³jia’³ rɨ²juaa’²ra² ’e³ gáan³ cɨ² dsa³ ’i³ cɨ² sɨ³li³tɨn³ la²³ cɨ’²³ dsa³ ’e²³ quien³². ’E³ quie’²³ rɨ²³lín³ ’ñée² ’e³ la²³ lǿn²³ dsa³ ’e²³ quien³² mɨ³rɨ³lii³² ’e³ sɨ³li³tɨn³ dxʉ́²³.
41 ’¿Jmii’³¹ lǿ² ’e³ sɨ³li³bii²³ ’óo²ra’³ ’e³ joo³²ra’³ mɨ³¹’laa³ pii’² ’e³ ’iʉ² mɨ²ñi² uu’n²na’³? ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ mi³quí²ra’³ ’noo³¹ ’mo³ ’e³ ’iʉ² mɨ²ñí²ra’³ miin²³na’³. 42 ¿Jmii’³¹ lǿ² ’e³ sɨ³li³bii²³ ’óo²ra’³ ’e³ juɨɨ’³²ra’³ uu’n²na’³: “Maan²³² rɨ²dxin²³² mɨ³¹’laa³ pii’² ’e³ ’iʉ² mɨ²ñín²”? ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ mi³quí²ra’³ ’noo³¹ ’mo³ ’e³ ’iʉ² mɨ²ñí²ra’³ miin²³na’³. ¡Bi²³ te³ jmee³ra’³ guóo²! Xe̱’n² cɨ² ’ne’² rɨ²dxí²ra’³ ’noo³¹ ’mo³ ’e³ ’iʉ² mɨ²ñí²ra’³ miin²³na’³. Jo̱³ hua² li²³jné³ quién²na’³ ’e³ la²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²dxí²ra’³ mɨ³¹’laa³ pii’² ’e³ ’iʉ² mɨ²ñi² uu’n²na’³.
Je² jua’³ ’e³ mɨɨ³¹ ’e³ ’ɨɨ³ jmee²³ lii²³ ’e³ ’ee² ’mo³
(Mt. 7:17-20; 12:33-35)
43 ’’A²³’e³ xa³ ’mo³ dxʉ́²³ ’e³ ’ɨɨ³ mɨɨ³¹ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³. ’E³ quie’²³ la’³ ’a²³’e³ xa³ ’mo³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ’e³ ’ɨɨ³ mɨɨ³¹ ’e³ dxʉ́²³. 44 Qui² la²³ lǿ² mɨɨ³¹ ’e³ ’ɨɨ³ jmee²³ lii²³ ’e³ ’ee² ’mo³. ’A²³la³ jo̱³ xoo’³¹ tó̱o̱² ’e³ ’ɨɨ³ mɨ²higo. ’A²³la³ jo̱³ ’mɨ’n³ cuoo³ ’e³ ’ɨɨ³ mɨ²jø’². 45 ’E³ quie’²³ la’³, dxʉ́²³ la²³jɨ³ ’e³ née² dsɨ́² dsa³ dxún²³. Jo̱³ hua² lʉ²³ jmø’n² ’e³ dxʉ́²³. ’E³ quie’²³ sǿn²³ la²³jɨ³ ’e³ née² dsɨ́² dsa³ sǿn²³. Jo̱³ hua² lʉ²³ ’e³ sǿn²³. Qui² la²³jɨ³ ’e³ née² dsɨ́² dsa³ sɨ³li³lii²³ mɨ³rɨ³lʉ³ dsa³.
Je² ca²³’é³ Jesús tú̱²³ ’iin³² je² té̱e̱³ ’ñʉ́²
(Mt. 7:24-27)
46 ’¿Jmii’³¹ lǿ² ’e³ juɨɨ’³²ra’³ jné²: “Juii³ra’³¹, Juii³ra’³¹”? ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmee³ra’³ ’e³ la²³ juøøn³²na²³ ’nee’²³. 47 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿn²³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ’née²³ rɨ²³lín³ dsa³ quién²³na²³, ’i³ nuu³ júu² quián²³, ’i³ jmoo³² ’e³ la²³ lǿ²: 48 Xen³ la²³ xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³jmée³ ’ñʉ́² ’ioo’³. Bi²³ jɨ̱ɨ̱n²³² ca²³yʉ́ʉ² je² ca²³noo³ ’ioo’³. Ñi’² ’loo³ ca²³dxá³ ’ioo’³. Ma²ca¹la¹bee’² jmɨɨ³, bi²³ ca²³’la’³ jmɨɨ³ ’ñʉ́². ’E³ quie’²³ cu³xi³ ca³juɨ² ’a²³jia’³ ca²³bí² ’ñʉ́². Qui² ñi’² ’loo³ ja³¹. 49 ’E³ quie’²³ la²³la³ cu³løn³¹ dsa³ ’i³ lɨ’³ ca³núu³ júu² quián²³, ’e³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmee²³ ’e³ la²³ lǿ²: Xen³ la²³ xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³jmée³ ’ñʉ́² ’ioo’³. Te³ rɨ³dsɨ³² ñi’² ’uǿ²³. ’A²³jia’³ ca²³yʉ́ʉ² je² ca²³noo³ ’ioo’³. Ma²ca¹’la’³ jmɨɨ³ ’ñʉ́² jo̱³, xe̱’n² jmɨ́ɨ² ca²³’ló²³ ’ñʉ́². Bi²³ bee’² ’e³ ca²³lǿ²³. Guo’² ’ñʉ́² jo̱³.
7’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús mozo quien³² jø̱n³ juii² dsa³ ’láa³
(Mt. 8:5-13)
1 Ma²mɨ³líi² mɨ³’ɨ́ɨ³ júu² Jesús je² nuu³ dsa³, jo̱³ tu³ ’í² jee²³² juɨɨ³ Capernaum. 2 Núu²³ jen³¹ jø̱n³ dsa³ jia’³ ’i³ rɨ³løn³¹ juii² co̱o̱³ i³láan³ dsa³ ’láa³. Xen³ mozo quien³² ’i³ bi²³ ’néen². ’E³ quie’²³ bi²³ dsoo’²³² mozo. Mɨ³ rɨ²³jú̱n³. 3 Ca²³núu³ ’ñée² juii² dsa³ ’láa³ ’e³ jmii’³¹ lʉ²³ dsa³ ’en³²te’²³ Jesús. ’E³ jo̱³ ca²³xíin²³ dsa³ mɨ³dxún²³ quien³² dsa³ Israel ’i³ rɨ³løn³¹ tɨ³² juø’² quien³². Qui² ’née²³ ’e³ sɨ³xii’²³²te’¹ Jesús ’e³ rɨ²³dsóo² rɨ²³mi²³’láan³ mozo quien³². 4 Ma²ca¹dxi¹guín¹ te’²³ dsa³ mɨ³dxún²³ je² jen³¹ Jesús, bi²³ ca²³ŋɨ́ɨ³te’²³ mɨ²’áa² quie’². Ca²³jua’³te’²³:
―Dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²jméen² co̱²juø’¹ quie’² dsa³ ’í³. 5 Qui² bi²³ ’néen² jne² dsa³ Israel. Ca²³jmée³ quiée²ra² co̱o̱³ ’ñʉ́² je² mi³gáan²na² Dios. ―La’³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús.
6 ’E³ jo̱³ ŋóo² Jesús quia̱’² dsa³ mɨ³dxún²³. Mɨ³ rɨ²³tɨ́n²³te’²³ je² jen³¹ juii² dsa³ ’láa³. ’E³ jo̱³ ca²³xíin²³ juii² dsa³ ’láa³ te’²³ dsa³ ’i³ dxʉ́²³ lʉ²³ quia̱’² ’e³ rɨ²³lʉ́²³te’²³ quia̱’²te’²³ Jesús. Ca²³ŋɨ́n²te’²³ júu² quiee’³² juii² dsa³ ’láa³ ’e³ ’iin³¹ ’ñée²:
―Juiin²³, ’a²³jia’³ ’ne’² ñeen³² jí̱i̱n² quián²³. Qui² bi²³ ’a²³jia’³ dxún²³na²³. Cu³xi³ ’a²³jia’³ dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²’ín³nu³ xi²ñʉ’¹ quián²³. 7 ’E³ jo̱³ ’a²³jia’³ ca²³la²³bii²³ dsɨn²³ ’e³ i²joon²³na²³ ’nʉ³ ’ñáan²³. Líi² te³ rɨ²dxín² ’i’²³. Jo̱³ rɨ²³’láan³ mozo quién²³na²³. 8 Maan²³ ’e³ ’uee’n³ júu² quien³²nu³. Qui² xen³ dsa³ ’i³ dxi³ ’i’²³ quián²³. ’E³ quie’²³ la’³, xen³ dsa³ ’láa³ ’i³ dxin²³ ’i’²³ quie’². Líi² te³ rɨ²juøøn³¹ jø̱n³: “Guo³”. ’E³ quie’²³ jo̱³ dsoo³². ’E³ quie’²³ rɨ²juøøn³¹ jia’³ cɨ’²³: “Ñe³ la³”. ’E³ quie’²³ jo̱³ rɨ²³ja³. Juøøn³² mozo quién²³na²³: “La²³la³ cu³lø³¹ rɨ²jméen²”. ’E³ quie’²³ jo̱³ rɨ²³jmée²³ la’³. ―La’³ ca²³jua’³ juii² dsa³ ’láa³.
9 Bi²³ juø’²³ ca²³núu³ Jesús júu² quiee’³² juii² dsa³ ’láa³. Ca²³ji̱i̱n²³. Ca²³jóon² la²³jɨn³ dsa³ ’i³ quia̱’² ’ñée². Ca²³jua’³:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Cu³xi³ la²³ca̱a̱n³ juɨɨ³ quiee’³² dsa³ Israel ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³jí̱i̱n³na²³ dsa³ ’i³ sɨ³táan³ quia̱’² jné² ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ sɨ³táan³ dsa³ la³.
10 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³guiin³² co̱’³ dsa³ ’i³ ca²³xíin²³te’²³. Ma²ca¹dxi¹guiin³²te’²³ co̱’³, ŋó²³te’²³ ’e³ mɨ³lɨɨn³² mozo.
’E³ la²³ ca²³jmée³ Jesús ’e³ ca²³ji̱i̱’²³ co̱’³ jo̱o̱³¹ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³
11 Ma²mɨ³líi² la’³, ŋóo² Jesús co̱o̱³ juɨɨ³ je² xi̱i̱n³ Naín. Ŋóo² quia̱’² dsa³ quien³² quia̱’² cɨ² juɨ́ɨn²³ dsa³. 12 Ma²mɨ³tɨ́n³ mɨ³lén² ’oo’² ’ioo’³ ’ioo³¹ juɨɨ³, ca²³jí̱i̱n³ dsa³ ’i³ quie̱n³ ’lɨ́ɨ³. Jo̱o̱³¹ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’lɨ́ɨ³ ’í³. ’E³ quie’²³ jø̱n³ la’³ qui²³jo̱o̱³¹ xen³ quie’². Bi²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ xen³ juɨɨ³ quiee’³² ’i³ quia̱’² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’í³. 13 Ma²ŋøn³¹ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’í³ Juii³ra², bi²³ ca²³la²³cuu’²³ dsɨ́². ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³:
―’A²³ rɨ³’a’n².
14 Ca²³lǿn²³ mɨ³lén² Jesús. Ca²³quiʉ̱’² guoo³ guóo² ’e³ ’iún² ’lɨ́ɨ³. ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³noo³ dsa³ ’i³ quie̱n³ ’lɨ́ɨ³. Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ ’lɨ́ɨ³:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³, xii’³: Naa’n²³ ’nʉ³.
15 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³gua³ ’lɨ́ɨ³ ’e̱’³ guóo². ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³. Jesús ca²³sɨ’²³ xóo² xii’³ ’e³ rɨ²³tøø³ co̱’³. 16 ’E³ jo̱³ bi²³ ca²³jue’n² miin²³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ joo³². Ca²³mi²³gáan³te’²³ Dios. Ca²³jua’³te’²³:
―Mɨ³güén²³ quiée²ra² jø̱n³ dsa³ gáan³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios. Mɨ³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ jmee²³ Dios co̱²juø’¹ quiée² jne² dsa³ quien³² ―ca²³jua’³te’²³.
17 ’E³ jo̱³ ca²³sóo²³ ca²³jó²³ júu² ’e³ jmii’³¹ ca²³jmée³ Jesús. Qui² ca²³núu³te’²³ la²³ca̱a̱n³ estado Judea quia̱’² la²³ca̱a̱n³ jia’³ cɨ’²³ juɨɨ³.
’E³ la²³ ca²³xíin²³ dsa³ Juan ’i³ ca²³xáan² dsa³ jmɨɨ³ ’e³ rɨ²³lʉ́²³te’²³ quia̱’²te’²³ Jesús
(Mt. 11:2-19)
18 Ca²³núu³ Juan ’i³ ca²³xáan² dsa³ jmɨɨ³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³. Qui² ca²³jmóo² júu² dsa³ quien³². ’E³ jo̱³ ca²³tøø³ áan²³ dsa³ quien³². 19 Ca²³xíin²³ te’²³ dsa³ ’í³ je² jen³¹ Jesús ’e³ la²³ rɨ²³ŋɨ́ɨ²³te’²³ júu² quie’² ’e³ rɨ²³jua’³te’²³: “¿’A² ’nʉ³ Cristo ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios? ¿’A² jia’³ cɨ’²³ ’i³ ’ne’² rɨ²je̱n²³²na²?” 20 Ma²ca¹dxi¹guín¹ dsa³ quien³² Juan, ca²³jua’³te’²³:
―Mɨ³xíin²³ jnee’³¹ Juan ’i³ xaan³² dsa³ jmɨɨ³. Qui² jua’³ ’ñée²: “¿’A² ’nʉ³ Cristo ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios? ¿’A² jia’³ cɨ’²³ ’i³ ’ne’² rɨ²je̱n²³²na²?”
21 Mɨ²jo̱³ mi³’láan³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ dsoo’²³² Jesús. Mi³’láan³ dsa³ ’i³ lǿn²³ dsóo² cuaa³. Mi³’láan³ dsa³ ’i³ quie̱n³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² co̱’³. Jmee²³ ’e³ sɨ³li³jnee²³ co̱’³ juɨ́ɨn²³ dsa³ tuu². 22 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³² Juan:
―Cu³xii’²ra’³ Juan la²³jɨ³ ’e³ mɨ³ñíi³ra’³, la²³jɨ³ ’e³ mɨ³nʉʉ³ra’³. Qui² sɨ³li³jnee²³ dsa³ tuu². Ŋɨ́³ dsa³ ’i³ ’uaa’³ tɨɨ². Sɨ³jñin³ la³’e² dsa³ ’i³ ta̱a̱n²³ goo³. Nuu³ dsa³ guɨɨ²³². Sɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³ dsa³ ’i³ sɨ³jú̱n³. ’Ɨɨ³te’²³ júu² dxʉ́²³ quie’² dsa³ taan³. 23 Bi²³ dxʉ́²³ quie’² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ rɨ²³yáan²³ dsɨ́² ’e³ sɨ³táan³ quia̱’² jné².
24 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³guiin³² co̱’³ dsa³ ’i³ ca²³xíin²³ Juan. Jo̱³ tu³ ca²³lʉ́³ co̱’³ Jesús quia̱’² dsa³. Ca²³’én² Juan. Ca²³jua’³:
―¿’Ee² ’noo³¹ ca²³lǿn³na’³ ’e³ cu³jóo²ra’³ ’e³ la²³ i²guín¹na’³ je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³? ’A²³la³ ’mo³ ta³ ’e³ bɨ³² je² ro̱o̱²³ dxí³, ¿mɨ³naa’³¹? Qui² ’a²³la³ la’³ cu³løn³¹ Juan. 25 ¿’Ee² lǿ² i²guín¹na’³ jo̱o̱²³na²³? ’A²³la³ jo̱³ ’e³ i²joon²³na’³ dsa³ ’i³ quii’³ ’mɨɨ’³ ’e³ bi²³ dxʉ́²³, ¿mɨ³naa’³¹? Qui² ’ñʉ² rey nee’n²³² dsa³ ’i³ quii’³ ’mɨɨ’³ ’e³ bi²³ dxʉ́²³, dsa³ ’i³ xa³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’². 26 ¿’Ee² lǿ² i²guín¹na’³ jo̱o̱²³na²³? ¿’A² i²guín¹na’³ ’e³ rɨ²joon²³na’³ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios? ’I³ ’í³ ca³quie̱e̱² i²joon²³na’³ xú̱n³. ’E³ quie’²³ ’a²³la³ ’nɨɨ’n³¹ ’e³ te³ rɨ³løn³¹ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios. Qui² gáan³ cɨ² Juan la²³ cɨ’²³ la²³jɨn³ jia’³ cɨ’²³ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios. 27 Qui² ’i³ ’í³ hua² ’i³ ’en³² júu² quiee’³² Dios je² to̱o̱²³ ji³ je² jua’³:
Rɨ²sɨɨn³¹na¹ dsa³ xiin²³ quién²³na²³ ’i³ rɨ²³ŋɨ́n³ jén²³ cɨ² la²³ ’nʉ³.
Rɨ²³jmée²³ dxʉ́²³ jui³¹ je² rɨ²³ŋɨ́n³nu³.
28 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³’i̱³ xen³ dsa³ ’i³ lɨ’³ ca³la³xen³ ’i³ gáan³ cɨ² la²³ Juan. ’E³ quie’²³ gáan³ cɨ² la²³ Juan dsa³ ’i³ mɨ³lǿn²³ Dios juii² rɨ³nɨ²³, juø’n³ quie’²³ ’i³ pii’² cɨ².
29 Ma²ca¹núu³te’²³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Jesús, ca²³jua’³ la²³jɨn³ dsa³ juɨɨ³ quia̱’² ’io’² ’e³ ju²dsoo³¹ lʉ²³ Dios ’e³ jua’³ ’ne’² rɨ²³tʉ́² dsa³ ’e³ jmoo³² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³. ’E³ jo̱³ hua² ’e³ ca²³jŋáan³te’²³ jmɨɨ³ mɨ²jo̱³ ma²ca¹xáan¹ dsa³ jmɨɨ³ Juan. 30 ’E³ quie’²³ ca²³jníin²³ dsa³ fariseo quia̱’² dsa³ ’e²³ ley la²³jɨ³ ’e³ ’née²³ Dios rɨ²³jmée²³ quie’²te’²³. ’E³ jo̱³ hua² ’a²³jia’³ ca²³jŋáan³te’²³ jmɨɨ³ mɨ²jo̱³ ma²ca¹xáan¹ dsa³ jmɨɨ³ Juan. 31 Ca²³jua’³ Juii³ra²:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ rɨ²juø’n³¹ ’e³ la²³ lǿn²³ dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³ ’u²? ¿Jmii’³¹ cu³løn³¹te’¹? 32 Xen³te’²³ la²³ xen³ xii’³ pii’² ’i³ nee’n²³² je² dxa²³ dsa³ ’moo’². Yoo’²³ tø³². Sɨ’²³ uu’n². Jua’³te’²³: “Mɨ³jiʉʉ²³²ra’³¹ ’mo³ ta³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca³dxén²na’³. Mɨ³’e²ra’³¹ ’e³ la²³ ’e²³ dsa³ je² xen³ ’lɨ́ɨ³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca³’o’²ra’³. ’E³ quie’²³ ’a²³’e³ xa³ ’noo³ra’³ sú̱n².” 33 La’³ xen³ dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³. Qui² ’a²³jia’³ ee’³² ’ɨ²³juɨ² Juan ’i³ xaan³² dsa³ jmɨɨ³. ’A²³jia’³ ’ɨ̱ɨ̱’³² jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino. ’E³ jo̱³ juo’³ ’nee’²³: “Quie̱n³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’²”. 34 Jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ uu’n²³ ee’n²³. ’E³ jo̱³ juo’³ ’nee’²³: “Jóo². Jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’ɨ̱ɨ̱’³² ee’³². Bi²³ dxʉ́²³ lʉ²³ quia̱’² ’io’² quia̱’² dsa³ ’i³ xa³ dsoo² quiee’³².” 35 ’E³ quie’²³ xen³ dsa³ ’i³ nuu³ júu² quiee’³² Dios ’e³ jmii’³¹ ’ne’² rɨ²³jmóo². ’E³ la²³ jmoo³²te’²³ ’e³ dxʉ́²³, sɨ³li³lii²³ ’e³ dxʉ́²³ júu² ’e³ nuu³te’²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³e’² Jesús quie’² dsa³ fariseo ’i³ xi̱i̱n³ Muun³²
36 Xen³ jø̱n³ dsa³ fariseo ’i³ ca²³tøø³ Jesús ’e³ rɨ²³e’² quia̱’². ’E³ jo̱³ ’í² Jesús xi²ñʉ’¹ quiee’³² dsa³ ’í³. Ca²³gua³ coo³¹ mesa. 37 ’E³ quie’²³ jo̱³ ’í² jø̱n³ mɨ́³ ’i³ jen³¹ juɨɨ³ jo̱³ ’i³ bi²³ tu³cua̱a̱n²tu² jmee²³. Qui² ca²³núu³ mɨ́³ ’í³ ’e³ jen³¹ Jesús ee’³² xi²ñʉ’¹ quiee’³² dsa³ fariseo. ’E³ jo̱³ ñíin² je² núu²³. Quie̱³ co̱o̱³ mɨɨ³¹ mɨ²sɨ́¹ ’e³ rɨ³lø³¹ cú̱u̱² ’e³ xi̱i̱n³ alabastro. ’O² noo²³² ’e³ bi²³ mɨ³róo³ jme’². 38 ’E³ la²³ jen³¹ rɨ³tɨɨn²³ Jesús, ca²³noo³ mɨ́³ coo³¹ tɨɨ². ’Oo’³². Ca²³’uu²³ tɨɨ² jmɨɨ’³¹ mɨ²ñi². Ca²³xí³ jñʉ³ dxi² ’ñée² mɨ́³. Ca²³cuu’³ tɨɨ² Jesús. Ca²³’uu²³ tɨɨ² noo²³² mɨ³róo³. 39 Ŋó²³ dsa³ fariseo ’i³ ca²³tøø³ Jesús ’e³ jmii’³¹ sɨ³lí³. ’E³ jo̱³ ca²³lǿn³ ’ñée²: ’U² cu²ru’³ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios ca³quie̱e̱² dsa³ la³, ñi³² ’ñée² ’e³ jmii’³¹ lǿn²³ mɨ́³ ’i³ jñuun³ ’ñée² cu²ru’³ la’³. Ñi³² ’e³ jmii’³¹ jmee²³. ’A²³jia’³ rɨ²³cuǿn²³ ’ñée² ’u² cu²ru’³ dsoo²³ dsɨ́². Qui² bi²³ tu³cua̱a̱n²tu² jmee²³ mɨ́³ nɨ³. La’³ lǿn³ dsa³ fariseo. 40 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo:
―Muun³², xa³ co̱o̱³ júu² ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³.
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ fariseo. Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ rɨ²juɨɨ’n³¹nu³ jné², dsa³ ’e²³?
41 Ca²³jua’³ Jesús:
―La²³la³ cu³lø³¹ ca²³jmée³ jø̱n³ dsa³ co̱o̱³ taa’². Xen³ áan²³ dsa³ ’i³ ca²³’uǿø³ cuu² quie’². ’Ñé³ i³lóo³ ca²³dxi³ jø̱n³. Tú̱²³ lu²³guiá³ ca²³dxi³ jia’³. 42 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³quí²te’²³ dsoo². ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ lǿ²³ juø’² ca²³quí²te’²³ ca³ti³². ’E³ jo̱³ ca²³yúun² quie’²³ juii² dsoo² quiee’³²te’²³. ¿Jmii’³¹ lǿn³nu³ jo̱o̱²³? ¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ bi²³ cɨ² ’néen² dsa³ ’i³ ca²³yúun² dsoo² quiee’³²te’²³, lǿn³nu³? ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
43 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Muun³²:
―Dsa³ ’i³ bi²³ ñúun³ ya̱’n³ juø’².
―’I³ ’í³ ca³quie̱e̱² ―ca²³jua’³ Jesús.
44 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³ji̱i̱n²³ Jesús xi²ñi² mɨ́³. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Muun³²:
―Joon²³ dxʉ́²³ mɨ́³ la³. Qui² mɨ³’iin³²na²³ xi²ñʉ’¹ quien³²nu³. ’E³ quie’²³ ’uǿøn²nu³ ’a²³jia’³ ca³cuǿøn²nu³ jné² cu³xi³ jmɨɨ³ ’e³ rɨ²u̱’n¹ tɨɨn²³. ’E³ quie’²³ mɨ³’uu²³ jmɨɨ’³¹ mɨ²ñi² tɨɨn²³ mɨ́³ la³. Mɨ³xí³ tɨɨn²³ jñʉ³ dxi². 45 ’E³ quie’²³ ’uǿøn²nu³ ’a²³jia’³ ca³cu’n² ñin²³ ’e³ la²³ mɨ³cuǿn² u²³juee’n³¹ quia̱’n²nu³ jné². ’E³ quie’²³ cɨ’²³ la²³ mɨ³’iin³²na²³ xi²ñʉ’¹ quien³²nu³, ’a²³jia’³ ca³tʉ́ʉ² cuu’³ tɨɨn²³ mɨ́³ la³. 46 ’A²³jia’³ ca³’uun²³ ’uǿøn²nu³ noo²³² mɨ²dxin²³. ’E³ quie’²³ mɨ³’uu²³ mɨ́³ noo²³² mɨ³róo³ tɨɨn²³. 47 ’E³ jo̱³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³: Bi²³ ’néen² jné² mɨ́³ la³. Qui² bi²³ ñúun³ dsoo² quiee’³² ’e³ mɨ³uu³. ’E³ jo̱³ hua² jmee²³ lii²³ ’e³ bi²³ ’néen² jné². ’E³ quie’²³ ca³juɨ² hua² ’néen² jné² dsa³ ’i³ ca³juɨ² dsoo² mɨ³uu³ quie’².
48 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ mɨ́³:
―Mɨ³uu³ dsoo² quien³²nu³.
49 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ dsa³ ’i³ nee’n²³² coo³¹ mesa quia̱’² Jesús. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ uu’n²te’²³:
―¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ la³ cu²ne²ra²? ’A²³jia’³ líi² ’nɨɨ’n³¹ u²³juø’²³ ’e³ jmee²³. ’E³ quie’²³ ta³yuun³² dsoo² quiee’³² dsa³.
50 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ mɨ́³:
―Sɨ³táan³nu³. ’E³ jo̱³ mɨ³láan³nu³. Dxa² co̱o̱³ ’áan² ’e³ guø’n³²nu³.
8Je² ’en³² mɨ́³ ’i³ ca²³mi²³quin³ Jesús
1 ’A²³jia’³ ca³la³huǿø³ la’³ ’e³ ŋóo² co̱’³ Jesús. Bi²³ ñúun³ juɨɨ³ quia̱’² ranchos je² ca²³ŋɨ́n³. Ca²³’ɨ́ɨ³ júu² la²³ca̱a̱n³ je² ca²³ŋɨ́n³. Ca²³sɨ’²³ dsa³ júu² dxʉ́²³ ’e³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³. Dsa³ gui²³tʉ̱́n³ quien³² ca²³ŋɨ́³ quia̱’². 2 Xen³ mɨ́³ ’i³ ca²³ŋɨ́³ quia̱’² co̱’³. Ca²³qui̱i̱³te’²³. Qui² ca²³jmée³ co̱²juø’¹ Jesús quie’²te’²³. Qui² ca²³’uøøn³ Jesús espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’i³ quie̱n³ ca³dxáan². Ca²³mi²³’láan³ ca³dxáan². Quia̱’²te’²³ Ma³rii³¹ ’i³ sɨ’²³te’²³ I²³lee² ’i³ cǿ̱n² guiáan²³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’i³ ca²³’uøøn³ Jesús. 3 Quia̱’²te’²³ I²³huoo² mɨ²³quie’² Cuza, dsa³ ’i³ jmee²³ cua̱a̱n²tu² la²³jɨ³ ta² quiee’³² Herodes. Quia̱’²te’²³ Susana quia̱’²te’²³ juɨ́ɨn²³ cɨ² mɨ́³. Có̱²³te’²³ ’e³ xa³ quie’²te’²³ ’e³ jua’³te’²³ rɨ²³mi²³quin³te’²³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² dsa³ ’i³ ca²³juá² mɨ³¹ju̱³
(Mt. 13:1-9; Mr. 4:1-9)
4 Juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³ŋɨɨ’n²³. Bi²³ ñúun³ juɨɨ³ je² ca²³’uǿøn²³te’²³. Ca²³guín²³te’²³ caan²³ Jesús. ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ Jesús co̱o̱³ júu² ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ lǿn²³ dsa³ ’i³ nuu³ júu² quiee’³². Ca²³jua’³ ’ñée²:
5 ―Ŋóo² jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³juá² mɨ³¹ju̱³. Xa³ mɨ³¹ju̱³ ’e³ ca²³ti²³ro̱o̱² coo³¹ jui³¹. Jo̱³ tu³ ca²³’ée³ dsa³ mɨ³¹ju̱³ jo̱³. ’E³ quie’²³ ca²³la’n² to̱³ co̱’³. 6 Xa³ mɨ³¹ju̱³ ’e³ ca²³ti²³ro̱o̱² jee²³² guoo’² ’e³ rɨ³jó³ ñi’² cú̱u̱². Ca²³jǿn²³ mɨ³¹ju̱³. ’E³ quie’²³ ca²³la²³quiʉ̱ʉ̱³ xe̱’n². Qui² ’a²³jia’³ güi’³. 7 Xa³ mɨ³¹ju̱³ ’e³ ca²³ti²³ro̱o̱² jee²³² tó̱o̱². Ca²³jǿn²³ tó̱o̱² ca³ti³² quia̱’² mɨ³¹ju̱³. Ca²³jlɨ́²³ mɨ³¹ju̱³. 8 Xa³ mɨ³¹ju̱³ ’e³ ca²³ti²³ro̱o̱² ’uǿ²³ ŋún²³. Ca²³jǿn²³ mɨ³¹ju̱³. Ca²³’ɨ́ɨ³ ma²³ co̱o̱³ i³lóo³ mɨɨ³¹.
Ma²ca¹líi¹ ca²³jua’³ la’³ Jesús, ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³. Ca²³jua’³:
―’Ne’² rɨ²³núu²³ dsa³ ’i³ ’née²³ rɨ²³cuǿn²³ miin²³ ’e³ rɨ²³núu²³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ ’ee² lǿ² lʉ²³ júu² rɨ³jnɨ³
(Mt. 13:10-17; Mr. 4:10-12)
9 ’E³ jo̱³ ca²³ŋɨ́ɨ³ júu² dsa³ quien³² ’e³ jmii’³¹ ’née²³ rɨ²³jua’³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³. 10 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―Mɨ³’ieen³²na’³ júu² ’e³ ta³jmee³ra’³ ’i’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³, juø’n³ quie’²³ rɨ³’mo² júu² jo̱³ xe̱’n². ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca³’ioo³² júu² ’e³ ta³jmoo³² ’i’²³ jia’³ cɨ’²³ te’²³ dsa³. Jmø’n² júu² rɨ³jnɨ³ rɨ²³núu²³ te’²³ dsa³ ’í³. La’³ cu³lø³¹ jmee²³ Dios ’e³ la²³ ’a²³jia’³ rɨ²³ñí²te’²³, juø’n³ quie’²³ rɨ²³jóo²te’²³. ’A²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jmóo²te’²³ ’i’²³, juø’n³ quie’²³ rɨ²³núu²³te’²³.
’E³ la²³ ca²³jmée³ jɨn³ Jesús júu² quiee’³² dsa³ ’i³ ca²³juá² mɨ³¹ju̱³
(Mt. 13:18-23; Mr. 4:13-20)
11 ’La²³la³ cu³lø³¹ ’née²³ rɨ²³jua’³ júu² ’e³ mɨ³lʉ́n²³: La²³ xen³ mɨ³¹ju̱³ xen³ júu² quiee’³² Dios. 12 La²³ xen³ mɨ³¹ju̱³ ’e³ ca²³ti²³ro̱o̱² coo³¹ jui³¹ xen³ ca³dxáan² dsa³ ’i³ mɨ³núu³ júu² quiee’³² Dios. ’E³ quie’²³ sɨ³dxóo² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². Je̱’n³² júu² quiee’³² Dios ’e³ née² dsɨ́²te’²³. Qui² ’a²³jia’³ ’née²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³sɨ²³táan³ dsa³. ’A²³jia’³ ’née²³ ’e³ rɨ²³láan³ dsa³. 13 La²³ xen³ mɨ³¹ju̱³ ’e³ ca²³ti²³ro̱o̱² jee²³² guoo’² ’e³ rɨ³jó³ ñi’² cú̱u̱² xen³ ca³dxáan² dsa³ ’i³ nuu³ júu² quiee’³² Dios. Bi²³ jɨn³ dsɨ́² mɨ³rɨ³nʉʉ³te’²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ née² ’uaa’³ dsɨ́²te’²³. Ca²³ji̱i̱³ hua² sɨ³táan³te’²³. Sɨ³yáan²³ dsɨ́²te’²³ mɨ³rɨ³ji̱’²³te’²³ ’e³ gáan³ dxíi³ ’e³ jmee²³ lii²³ xi² ca³quie̱e̱² née² ’uaa’³ dsɨ́²te’²³ júu² ’e³ nuu³te’²³. 14 La²³ xen³ mɨ³¹ju̱³ ’e³ ca²³ti²³ro̱o̱² jee²³² tó̱o̱² xen³ ca³dxáan² dsa³ ’i³ nuu³ júu² quiee’³² Dios. ’E³ quie’²³ ’e³ la²³ ta’n²te’²³ jui³¹ mɨ³¹güii³ quiee’³²te’²³, sɨ³jlɨ́²³ júu² quiee’³² Dios ’e³ nuu³te’²³. La’³ jmee²³ la²³jɨ³ ta² ’e³ jmoo³²te’²³. La’³ jmee²³ cuu² ’e³ ’aa³te’²³. La’³ jmee²³ la²³jɨ³ ’e³ lǿn³te’²³ ’e³ lii’². ’E³ jo̱³ jmee²³ ’e³ te³ li²³ŋɨ́n³ ’e³ mɨ³núu³te’²³. 15 ’E³ quie’²³ la²³ xen³ mɨ³¹ju̱³ ’e³ ca²³ti²³ro̱o̱² ’uǿ²³ ŋún²³ xen³ ca³dxáan² dsa³ ’i³ nuu³ júu² quiee’³² Dios. Dxʉ́²³ xe̱e̱’³te’²³ júu² quiee’³² Dios. ’A²³jia’³ te³ jmoo³²te’²³ guóo². Bi²³ dxʉ́²³ dsɨ́²te’²³. ’A²³jia’³ tʉ³²te’²³. Jo̱³ hua² jmee²³ ta² ñʉ’²³ dsɨ́²te’²³ júu² quiee’³² Dios.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² ’é̱e̱² jmɨɨ³
(Mr. 4:21-25)
16 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―’’A²³jia’³ xe̱’n³² dsa³ ji³ ’é̱e̱² jmɨɨ³ ’e³ te³ rɨ²³’mé²³te’²³. ’A²³jia’³ rɨ²³’mé²³te’²³ ñʉ’²³ ji̱i̱². ’E³ quie’²³ dxa²³te’²³ ñi’² joo³¹ ’mo³ jɨ̱ɨ̱n²³². Qui² ’née²³te’²³ ’e³ jné³ ji³ mɨ³rɨ³ta’n²³ dsa³ xi²ñʉ’¹. 17 ’E³ cɨ² li²³lii²³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ³’mo² xe̱’n². ’E³ cɨ² rɨ²³ñí² dsa³ la²³jɨ³ ’e³ ’a²³jia’³ ñi³²te’²³ xe̱’n². ’E³ cɨ² rɨ²³dsóo²³ dsɨ́²te’²³ jɨn³.
18 ’Jmee²ra’³ ’i’²³ jo̱o̱²³na²³ ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ nuu³ra’³. Qui² ñúun³ cɨ² rɨ²³’ióo²³ dsa³ ’i³ xa³ ca³juɨ² quie’² xe̱’n². ’E³ quie’²³ dsa³ ’i³ ’a²³’e³ xa³ quie’² xe̱’n², rɨ²³je̱’n²te’²³ la²³’nɨɨ’n³¹ qui³ ’e³ lǿn³ ’ñée² ’e³ xa³ quie’².
’E³ la²³ ca²³dxóo² xóo² quia̱’² jó̱o̱² Jesús
(Mt. 12:46-50; Mr. 3:31-35)
19 ’E³ jo̱³ ca²³dxóo² xóo² quia̱’² te’²³ jó̱o̱² Jesús. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³lǿ²³ juø’² ca²³tɨ́n³te’²³ je² jen³¹. Qui² bi²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ rɨ³ŋɨɨn³¹. 20 Xen³ dsa³ ’i³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Xi’n²³ xi²dxi³² xaan³ quia̱’² já̱a̱n², ¿mɨ³naa’³¹? ’Née²³te’²³ ’e³ rɨ²³lʉ́²³te’²³ quia̱’²te’²³ ’nʉ³ ’u².
21 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Dsa³ ’i³ nuu³ júu² quiee’³² Dios, ’i³ jmoo³² ’e³ la²³ lǿ², ’i³ ’í³ xen²³, ’i³ ’í³ ja̱a̱n³². ―La’³ ca²³jua’³.
’E³ la²³ ca²³jmée³ Jesús ’e³ ca²³cu²³tá² dxí³, ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ ca²³xáan² ’ñée² ’uaa’³ jmɨ²³ñii’³¹
(Mt. 8:23-27; Mr. 4:35-41)
22 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ ’í² ’e̱’³ móo² Jesús quia̱’² dsa³ quien³². Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Mɨ²³gui²³²ra² joo³¹ i²³’ŋóo² ―ca²³jua’³.
’E³ jo̱³ ca²³ta’n²³te’²³ jui³¹. 23 ’E³ la²³ sɨ³’øn³te’²³ jmɨɨ³, ca²³too’²³ la²³guɨɨn³ Jesús. ’E³ jo̱³ ca²³guɨɨn³ ca³quie̱e̱². Co̱’³ la²³ ca²³ró̱o̱²³ dxí³ bee’² ñi’² jmɨ²³ñii’³¹. ’E³ jo̱³ ca²³’o² jmɨɨ³ ’e̱’³ móo². Mɨ³ rɨ²³gua’²³ móo². 24 ’E³ jo̱³ ca²³ñín²te’²³ Jesús. Ca²³jua’³te’²³:
―¡Dsa³ ’e²³! ¡Dsa³ ’e²³! ¡Mɨ³ sɨ³gua’²³ jne²!
’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³naa’n²³ Jesús. Ca²³jín² dxí³ quia̱’² jmɨɨ³ ’e³ bi²³ bɨ³². ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³cɨ́³. ’A²³jia’³ ma²³ ca²³xáan² ’ñée² jmɨɨ³. 25 Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―¿’Ee² lǿ² ’a²³jia’³ sɨ³táan³na’³ quia̱’n²na’³ jné²?
’E³ quie’²³ bi²³ ca²³jue’n² miin²³. Bi²³ juø’²³ ca²³ti²³cø̱n³¹te’¹. ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ la²³ co̱³quie’² miin²³. Ca²³jua’³te’²³:
―¿’I̱i̱² mi’³ sɨɨ’³¹ nɨ³ cu²ne²ra²? Dxí³ bee’² quia̱’² jmɨɨ³ mi’³ mɨ³guaan²³ ’e³ la²³ mɨ³dxi³ ’i’²³, ¿na’²? ―ca²³jua’³te’²³.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús dsa³ Gadara ’i³ quie̱n³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’²
(Mt. 8:28-34; Mr. 5:1-20)
26 ’E³ quie’²³ ca²³dxi²³guín²³te’²³ juɨɨ³ quiee’³² dsa³ Gadara, joo³¹ i²³’ŋóo² la²³ estado Galilea. 27 ’E³ la²³ ca²³bǿn³ ’e̱’³ móo² Jesús, ca²³jí̱i̱n³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xen³ núu²³. Quie̱n³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² dsa³ ’í³. Mɨ³xa³ jmɨ́ɨ² cu³laan³. ’A²³jia’³ jen³¹ xi²ñʉ’¹. Ñʉ’²³ too³ ’loo³ je² ’aan³²te’²³ ’lɨ́ɨ³ jen³¹. 28 Ma²ŋøn³¹ Jesús dsa³ ’í³, bi²³ ca²³yo’³. Ca²³quiaa³ rɨ³’in³² xi²ñi² Jesús. Ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³. Ca²³jua’³:
―¿’Ee² lǿ² dxaan²³nu³ ’uǿøn²nu³ quia̱’n²nu³ jné², Jesús Jo̱o̱³¹ Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³? Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³: Jmee² co̱o̱³ mɨ²’áa² ’a²³ rɨ³jmee’n³²nu³ jné².
29 La’³ ca²³jua’³ dsa³ ’í³. Qui² ca²³dxi³ ’i’²³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’e³ cu²bøøn²³ dsa³. Ñúun³ taa’² so̱’²³ espíritu quie’² dsa³ ’í³. ’E³ jo̱³ ca²³’ñʉ́ʉ³te’²³ ñí² cadenas guoo³ tɨɨ². ’E³ quie’²³ lǿ²³ juø’² ca²³tʉ̱́n² ñí² cadenas. Ca²³jmée³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’e³ ca²³cuí̱i̱²³ je² ’a²³jia’³ nee’n²³² dsa³. La’³ cu³lø³¹ ca²³ji̱’²³ dsa³ ’í³. 30 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―¿Jmii’³¹ xi̱i̱n³nu³?
―’I³ juɨ́ɨn²³ xi̱i̱n³na’³¹ ―ca²³jua’³ dsa³ ’í³.
Qui² bi²³ juɨ́ɨn²³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’i³ quie̱n³. 31 Bi²³ ca²³ŋɨ’²³te’²³ Jesús ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³xíi²³ quie’²te’²³ too³ jɨ̱ɨ̱n²³² je² ’aan³²te’²³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². 32 Bi²³ ma²³’nee³ juɨ́ɨn²³ cu²xi³¹ ’i³ ta’n² ee’³² coo³¹ mo’³. Bi²³ ca²³ŋɨ́ɨ³ miin²³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’e³ rɨ²³cuǿ²³ júu² Jesús ’e³ rɨ²³taa’n³ miin²³ cu²xi³¹. ’E³ jo̱³ ca²³cuǿ³ júu² Jesús. 33 Ca²³’uǿøn²³ espíritus ’i³ quie̱n³ dsa³ ’í³. Ca²³taa’n³ miin²³ cu²xi³¹. ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³ta’n²³ jui³¹ ca²³la²³dxí² cu²xi³¹ je² juɨɨ’²³². Ca²³jiu’n²te’²³ ’e̱’³ jmɨ²³ñii’³¹. Ca²³’a’n² cu²xi³¹.
34 ’E³ jo̱³ ca²³cuɨ̱́ɨ̱² dsa³ ’i³ ’aan³² cu²xi³¹ ma²ŋó¹te’²³ ’e³ jmii’³¹ mɨ³lǿ²³. I²jmóo¹ júu² jee²³² juɨɨ³ quia̱’² ranchos pii’². 35 ’E³ jo̱³ ca²³guín²³ dsa³ ’e³ jua’³ sɨ³joo³ ’e³ jmii’³¹ mɨ³lǿ²³. Ca²³guín²³te’²³ caan²³ Jesús. Ca²³jí̱i̱n³te’²³ dsa³ ’i³ cǿ̱n² espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² xe̱’n². Jen³¹ ’ui² tɨɨ² Jesús. Quii’³ cuo̱o̱³. Dxʉ́²³ mɨ²dxi². ’E³ jo̱³ bi²³ ca²³jue’n² miin²³ dsa³. 36 ’E³ jo̱³ ca²³jmóo² júu² dsa³ ’i³ ŋó²³ ’e³ jmii’³¹ ca²³’láan³ dsa³ ’i³ cǿ̱n² espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² xe̱’n². 37 Jo̱³ ca²³jua’³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ xen³ je² røøn³ Gadara. Ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús ’e³ cu²bǿn³ juɨɨ³ quiee’³²te’²³. Qui² bi²³ juøø’n²³te’²³. ’E³ jo̱³ ’í² co̱’³ móo² Jesús. Ŋø’n² co̱’³. 38 ’E³ quie’²³ ca²³lʉ́³ dsa³ ’i³ cǿ̱n² espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² xe̱’n². Ca²³ŋɨ́ɨ³ mɨ²’áa² quie’² Jesús ’e³ rɨ²³cuǿ²³ júu² Jesús ’e³ rɨ²³dsóo² quia̱’². ’E³ quie’²³ ca²³tʉ́n² júu² quia̱’² dsa³ ’í³. Ca²³sɨ’²³:
39 ―Guø’n³ quién²nu³. Núu²³ rɨ²juɨɨ’n³¹ dsa³ ’e³ jmii’³¹ mɨ³jmée³ Dios quién²nu³.
’E³ jo̱³ ŋø’n² dsa³ ’í³. Ca²³jme’n² júu² la²³ca̱a̱n³ juɨɨ³ quiee’³² ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ca²³jmée³ Jesús quie’².
’E³ la²³ ca²³ji̱i̱’²³ co̱’³ jo̱²³mɨɨ³¹ Jairo, ’e³ la²³ ca²³’láan³ mɨ́³ ’i³ ca²³quiʉ̱’² xi²guoo³ cuo̱o̱³ Jesús
(Mt. 9:18-26; Mr. 5:21-43)
40 Ma²ca¹dxe’n² co̱’³ Jesús juɨɨ³ quiee’³², juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³mi²³juø’²³. Qui² je̱n³²te’²³ Jesús la²³jɨn³te’²³. 41 Ca²³dxóo² caan²³ Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Jairo ’i³ rɨ³løn³¹ dsa³ ’i³ dxi³ ’i’²³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Ca²³quiaa³ rɨ³’in³² xi²ñi² Jesús. Ca²³ŋɨ́ɨ³ mɨ²’áa². Qui² ’née²³ ’e³ rɨ²³dsóo² Jesús quie’². 42 Qui² mɨ³ rɨ²³jú̱n³ jo̱o̱³¹. ’E³ quie’²³ jø̱n³ la’³ qui²³jo̱o̱³¹ xen³ quie’² ’i³ mɨ³tɨ́³ co̱o̱³ gui²³tʉ̱́³ ji̱i̱’n²³. ’E³ la²³ ca²³’ɨ́ɨn²³ Jesús, bi²³ rɨ³cuu’n³² jee²³² dsa³.
43 Quia̱’²te’²³ jø̱n³ mɨ́³ ’i³ mɨ³tɨ́³ gui²³tʉ̱́³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ sɨ³ŋɨ́n³ jmɨ²³’ǿn². Ca²³dsá²³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’² ’e³ ca²³quí² jñiin²³ tɨ³² ’oo³. ’A²³’i̱³ xen³ ’i³ lǿ²³ juø’² ca²³mi²³’láan³ mɨ́³ ’í³. 44 Ca²³lǿn²³ mɨ³lén² rɨ²³coo’² Jesús. Ca²³quiʉ̱’² xi²guoo³ xʉʉ’²³² cuo̱o̱³ Jesús. Xe̱’n² jmɨ́ɨ² ca²³’ɨ́ɨ³ ’e³ sɨ³ŋɨ́n³ jmɨ²³’ǿn² mɨ́³ ’í³.
45 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ mɨ³quiu̱u̱’n³ jné² guoo³?
―’A²³la³ jné² ―ca²³jua’³ la²³jɨn³ dsa³.
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Peen²³² quia̱’² dsa³ ’i³ quia̱’²:
―Dsa³ ’e²³, juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ té̱e̱n³ la²³cu’² je² xi’n²³nu³. Rɨ³cuu’n³²nu³ jee²³² dsa³. ¿’Ee² lǿ² juø’n³: “¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ mɨ³quiu̱u̱’n³ jné² guoo³?”
46 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ ’ñée² Jesús:
―Xen³ ’i³ mɨ³quiu̱u̱’n³ jné² xi²guoo³ xú̱n³. Qui² mɨ³la³quiin²³ ’e³ xa³ ju²³bíi²³ ’e³ mɨ³ŋoo³² quián²³.
47 ’E³ jo̱³ ca²³dsóo²³ dsɨ́² mɨ́³ ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³li’²³ juø’² rɨ²³’mén² ’ñée². ’E³ jo̱³ jleen²³ mɨ́³ ’í³ ja’n² co̱’³ caan²³ Jesús. Ca²³quiaa³ rɨ³’in³² xi²ñi² Jesús. Ca²³jmée³ júu² xi²ñi² la²³jɨn³ dsa³ ’e³ ’ee² lǿ² ’e³ mɨ³quiu̱u̱’n³ guoo³ Jesús, ’e³ jmii’³¹ mɨ³’ɨ́ɨ³ dsóo² quiee’³² xe̱’n² jmɨ́ɨ². 48 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ mɨ́³:
―Ja̱a̱n²³ quién²³na²³, mɨ³lɨɨn³²nu³. Qui² sɨ³táan³nu³ quia̱’n²nu³ jné². Dxa² co̱o̱³ ’áan² ’e³ guø’n³²nu³.
49 Lʉ²³ quie’²³ Jesús ca²³dxóo² jø̱n³ dsa³ ’i³ naan³ xi²ñʉ’¹ quiee’³² Jairo. Ca²³jua’³:
―Mɨ³jú̱n²³ ja̱a̱n³, ¿mɨ³naa’³¹? ’A²³jia’³ ma²³ ’ne’² rɨ²cuǿn² cɨ² u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ² quie’² dsa³ ’e²³ ’e³ dsoo³² quién²nu³.
50 Ca²³núu³ Jesús ’e³ jmii’³¹ ca²³jua’³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ Jairo:
―’A²³ rɨ³juø’n²³nu³ ’uǿøn²nu³. ’Nɨɨ’n³¹ ’e³ rɨ²³sɨ²³táan³ma²nu³ ’ne’². Jo̱³ hua² rɨ²³líin²³ xii’³.
51 Ma²ca¹dxóo¹ Jesús quie’² Jairo, ’í² xi²ñʉ’¹ quia̱’² Peen²³² quia̱’² Juan quia̱’² Jacobo quia̱’² xóo² jmii³ xii’³. ’A²³jia’³ ca²³cuǿ³ júu² ’e³ rɨ²³’í³ jia’³ cɨ’²³ dsa³. 52 Ta’² ’oo’³² la²³jɨn³ dsa³ ’i³ nee’n²³² xi²ñʉ’¹. Ŋɨ́³ dsɨ́²te’²³ ’e³ jua’³ mɨ³jú̱n²³ xii’³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―’A²³ ’oo’²ra’³. Qui² ’a²³jia’³ rɨ³jú̱n² xii’³. Te³ ’e³ rɨ³guɨɨn³ hua².
53 Bi²³ ca²³jáa² ca²³ŋɨ́ɨn²te’²³ Jesús. Qui² ñi³²te’²³ ’e³ rɨ³jú̱n² xii’³. 54 ’E³ quie’²³ jo̱³ so̱’²³ guoo³ xii’³ Jesús. Ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³. Ca²³jua’³:
―Naa’n²³ ’nʉ³, xii’³.
55 Gua’² co̱’³ dxí³ ta’n² xii’³. Ca²³naa’n²³ xe̱’n² jmɨ́ɨ². ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³dxi³ ’i’²³ Jesús ’e³ rɨ²³cuǿø²³te’²³ ’e³ rɨ²³e’² xii’³. 56 Bi²³ juø’²³ ca²³ti²³cø̱n³¹ xóo² jmii³. ’E³ quie’²³ ca²³dxi³ ’i’²³ Jesús ’e³ cu³xi³ jø̱n³ dsa³ ’a²³jia’³ rɨ²³sɨ’²³te’²³ ’e³ la²³ lǿ² mɨ³lǿ²³.
9’E³ la²³ ca²³xíin²³ dsa³ gui²³tʉ̱́n³ quien³² ’e³ rɨ²³’ɨ́ɨ²³te’²³ júu²
(Mt. 10:5-15; Mr. 6:7-13)
1 Jesús ca²³ñii’n³ dsa³ gui²³tʉ̱́n³ quien³². Ca²³cuǿ³ ju²³bíi²³ quie’²te’²³. Ca²³cuǿ³ júu² ’uee’n³ quie’²te’²³ ’e³ rɨ²³’uøøn³te’²³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’², ’e³ rɨ²³mi²³’láan³te’²³ dsa³ ’i³ dsoo’²³². 2 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³xíin²³ dsa³ quien³² ’e³ sɨ³’íi³te’²³ júu² ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³, ’e³ sɨ³mi³’láan³te’²³ dsa³ ’i³ dsoo’²³². 3 Ca²³jua’³ ’ñée² Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―’A²³’e³ xa³ ’ne’² rɨ²có̱²ra’³ ’e³ la²³ rɨ²taa’n³²na’³ jui³¹. ’A²³ rɨ³co̱³ra’³ ’mo³ mɨ³’uu²³². ’A²³ rɨ³co̱³ra’³ morral. ’A²³ rɨ³co̱³ra’³ ’ɨ²³juɨ². ’A²³ rɨ³co̱³ra’³ cuu² quién²na’³. Líi² co̱³dsa’n² cuo̱o̱³²ra’³ ’e³ qui’²ra’³. 4 Te³ jiaa’³¹ je² rɨ²³cuǿø²³te’²³ ’nee’²³ xi²ñʉ’¹, ’e³ quie’²³ núu²³ rɨ²cuaa’n²³na’³ la²³huø’n²³ ’e³ rɨ²³tɨ́²³ ’e³ rɨ²’uøøn³²na’³. 5 Te³ jiaa’³¹ je² ’a²³jia’³ rɨ²³’i’n²te’²³ ’nee’²³, rɨ²quia’¹ra’³ ’laa³ tɨɨ³¹ra’³ mɨ³rɨ³’uøøn³²na’³ juɨɨ³ jo̱³. Cu²li³lii²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmoo³²te’²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ gui²³tʉ̱́n³ quien³².
6 ’E³ jo̱³ ca²³’uǿøn²³ dsa³ quien³². Ca²³guín²³te’²³ la²³ca̱a̱n³ jia’³ cɨ’²³ juɨɨ³. Ca²³’ɨ́ɨ³te’²³ júu² dxʉ́²³ la²³ca̱a̱n³. Ca²³mi²³’láan³te’²³ dsa³.
’E³ la²³ jú̱n²³ Juan ’i³ ca²³xáan² dsa³ jmɨɨ³
(Mt. 14:1-12; Mr. 6:14-29)
7 Ca²³núu³ dxi² juɨɨ³ pii’² ’i³ xi̱i̱n³ Herodes ’e³ jmii’³¹ lǿ² la²³jɨ³ ’e³ sɨ³lí³. ’E³ jo̱³ bi²³ ca²³ŋɨ́³ dsɨ́² ’ñée². Qui² xen³ dsa³ ’i³ jua’³ ’e³ mɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³ Juan. 8 Xen³ dsa³ ’i³ jua’³ ’e³ mɨ³güee’n³² co̱’³ Elías. Xen³ jia’³ cɨ’²³ dsa³ ’i³ jua’³ ’e³ mɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³². 9 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Herodes:
―Ca²³dxin²³ ’i’²³ ’e³ ca²³tu̱n³ mɨ²dxi² Juan, ¿mɨ³naa’³¹? ’E³ quie’²³, ¿’i̱i̱² hua² dsa³ ’en³²te’²³ cu²ne²ra²?
’E³ jo̱³ ’née²³ Herodes ’e³ rɨ²³mi²³jí̱i̱n³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³cuǿ³ Jesús ’e³ rɨ²³e’² ’ñé³ mil dsóo²³
(Mt. 14:13-21; Mr. 6:30-44; Jn. 6:1-14)
10 Ma²ca¹i¹guiin³² co̱’³ dsa³ xiin²³, ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús la²³jɨ³ ’e³ ca²³jmóo²te’²³. ’E³ quie’²³ Jesús ca²³jén²³ dsa³ quien³². I²guín¹te’²³ juɨɨ³ je² xi̱i̱n³ Betsaida je² ca²³jmóo²te’²³ co̱³quie’²te’²³. 11 Ma²ca¹núu³ dsa³ ’e³ ŋóo² Jesús, ca²³guín²³te’²³ tu³cɨ̱ɨ̱n³te’²³. Bi²³ ca²³mi²³jue’³ Jesús ma²mɨ³ŋøn³² dsa³. Ca²³lʉ́³. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³. Ca²³mi²³’láan³ dsa³ ’i³ dsoo’²³².
12 Ma²mɨ³cu³’lóo³, ca²³cu²³cáan² Jesús dsa³ gui²³tʉ̱́n³. Ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―Xii’² dsa³ ’e³ cu²dxi³guiin³²te’²³ jee²³² juɨɨ³ quia̱’² ranchos je² mɨ³lén² la³. Núu²³ rɨ²³tøø³ dsɨ́²te’²³. Núu²³ sɨ³lá³te’²³ ’e³ rɨ²³e’²te’²³. Qui² ’a²³’i̱³ xen³ dsa³ ’i³ nee’n²³² je² la³. ―La’³ ca²³jua’³ dsa³ gui²³tʉ̱́n³.
13 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―’Nee’²³ rɨ²cuøø³¹ra’³ ’e³ rɨ²³e’²te’²³.
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ quien³²:
―Xa³ ’ñé³ ’ɨ²³juɨ² qui³ quiée²ra’³¹ quia̱’² áan²³ ’moo’³. ’Nɨɨ’n³¹ la’³ hua² xa³ xi³nu³ ’a²³jia’³ sɨ³la²³²ra’³¹ ’e³ rɨ²³e’² la²³jɨn³ dsa³ nɨ³. ―La’³ ca²³jua’³te’²³.
14 Qui² xen³ co̱o̱³ ’ñé³ mil ’nɨɨ’n³¹ dsóo²³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ dsa³ ’e³ rɨ²³gua³te’²³ cɨ’³ tú̱²³ lu²³guién³ dsa³.
15 ’E³ jo̱³ ca²³sɨ’²³te’²³ dsa³ ’e³ rɨ²³gua³te’²³. 16 ’E³ quie’²³ jo̱³ so̱’²³ Jesús la²³jɨ³ ’ñé³ ’ɨ²³juɨ² quia̱’² áan²³ ’moo’³. Ca²³jóo² yʉʉ’³¹. Ca²³ji̱i̱n³ mɨ²’áa² quie’² Dios. Ca²³xíin² ’ɨ²³juɨ². Ca²³cuǿø²³ dsa³ quien³² ’e³ rɨ²³to’²³te’²³ dxóo² ’e³ rɨ²³e’² dsa³. 17 Ca²³e’² la²³jɨn³ dsa³. Ca²³e’² la²³jɨn³ sú̱n² dsa³ xi³’lɨ² ca²³cø̱’n²³te’²³. Ca²³dxi²³cua̱a̱’n³te’²³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³tø’n². Gui²³tʉ̱́³ mɨɨ’³ dsuu² ’nɨɨ’n³¹ ca²³cø̱’n²³ jmø’n² juɨɨ²³² ’e³ ca²³tø’n².
’E³ la²³ ca²³jua’³ Peen²³² ’e³ Cristo ’i³ ca²³xíin²³ Dios hua² Jesús
(Mt. 16:13-19; Mr. 8:27-29)
18 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ ca²³lʉ́³ Jesús quia̱’² Dios je² co̱³quie’² quia̱’² dsa³ quien³². ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ jné², jua’³ dsa³?
19 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ quien³²:
―Xen³ ’i³ jua’³ ’e³ Juan ’i³ ca²³xáan² dsa³ jmɨɨ³ hua² ’nʉ³. Xen³ ’i³ jua’³ Elías co̱’³. Xen³ ’i³ jua’³ ’e³ mɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³².
20 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ jné², juo’³ra’³ ’nee’²³?
Ca²³jua’³ Peen²³²:
―Cristo ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios hua² ’nʉ³.
21 ’E³ jo̱³ ca²³dxi³ ’i’²³ Jesús ’e³ ’a²³jia’³ ’ne’² rɨ²³sɨ’²³te’²³ dsa³ la’³.
’E³ la²³ ca²³jmée³ júu² Jesús ’e³ rɨ²³jú̱n³
(Mt. 16:20-28; Mr. 8:30―9:1)
22 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³:
―Bi²³ ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ li²³’ne’² rɨ²³jí̱i̱n²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³. Rɨ²³tʉ́n² jné² te’²³ dsa³ mɨ³dxún²³ quia̱’² te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ ’e²³ ley. Rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³ jné². ’E³ quie’²³ je² rɨ²³tɨ́²³ ’nɨ³ jmɨ́ɨ² ’e³ la²³ jú̱n²³na²³ rɨ²³ji̱i̱’n²³na²³ co̱’³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
23 Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ la²³jɨn³ dsa³:
―’A²³jia’³ ma²³ joo’²³ rɨ²³jmée²³ ’e³ la²³ ’née²³ ’ñée² dsa³ ’i³ ’née²³ rɨ²³qui̱’³ jné². ’Ne’² rɨ²³cuǿn²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³dxi²³quié̱n² cɨ’³ la²³ co̱o̱³ jmɨ́ɨ² ’e³ la²³ dxi³quié̱n² dsa³ ’i³ ta̱a̱n²³ cruz. ’Ne’² rɨ²³ŋɨ́²³ quia̱’² jné². 24 Qui² rɨ²³gua’²³ dsa³ ’i³ bi²³ cɨ² mi³quí̱i̱n²³ ’e³ xen³ mɨ³¹güii³ la³. ’E³ quie’²³ rɨ²³láan³ dsa³ ’i³ rɨ²³cuǿn²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³jú̱n³ ’e³ jua’³ rɨ³løn³¹ dsa³ quién²³na²³. 25 Qui² ’a²³’e³ cua̱a̱n²tu² xa³ quie’² dsa³ ’i³ rɨ²³’ióo²³ la²³jɨ³ sú̱n² ’e³ xa³ mɨ³¹güii³ la³ xi³nu³ rɨ²³gua’²³ ’ñée². 26 Jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ li²³’ii’n²³na²³ dsa³ ’i³ ’ii’n²³ jné², ’i³ ’ii’²³ quia̱’² júu² quián²³. Li²³’ii’n²³na²³ dsa³ ’í³ mɨ³rɨ³güe’n²³na²³ co̱’³. Jmɨ́ɨ² jo̱³ li²³lii²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ gáan³na²³. Qui² li²³gáan³na²³ la²³ gáan³ Ñu’n²³, la²³ gáan³ ángeles ’i³ rɨ³jɨ́n². 27 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ju²dsoo³¹: Xen³ dsa³ ’i³ té̱e̱n³ la³ rɨ³nɨ²³ ’i³ rɨ²³jóo² jén²³ cɨ² ’e³ la²³ rɨ²³jú̱n³ ’e³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³guø’n³ ’e³ la²³ lǿn²³ Jesús
(Mt. 17:1-8; Mr. 9:2-8)
28 Ma²ca¹tɨ́³ co̱o̱³ jñé²³ jmɨ́ɨ² ’e³ la²³ ca²³jua’³ la’³ Jesús, ca²³jén²³ Peen²³² quia̱’² Juan quia̱’² Jacobo. Ŋóo² yʉʉ’³¹ mo’³ ’e³ jua’³ rɨ²³lʉ́²³ quia̱’² Dios. 29 ’E³ la²³ ca²³lʉ́³ quia̱’² Dios, ca²³guø’n³ ’e³ la²³ lǿ² ñi². Taa³ la²³ ca²³lǿ²³ cuo̱o̱³. Bi²³ ma²³’nee³ rɨ³jii’³¹ cuo̱o̱³ ca²³lǿ²³. 30 Xen³ áan²³ dsa³ ’i³ ca²³mi²³róo³ quia̱’² Jesús. Moisés quia̱’² Elías hua² ’í³. 31 Bi²³ rɨ³ji’n³¹te’¹ ’i³ ’í³ co̱’³. Ca²³lʉ́³te’²³ júu² ’e³ jmii’³¹ lǿ² rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³jú̱n³ Jesús juɨɨ³ Jerusalén. 32 Bi²³ ca²³too’²³ la²³guɨɨn³ ca²³ji̱’²³ Peen²³² quia̱’² te’²³ uu’n². ’E³ quie’²³ quii²³quie’²³te’²³. Ŋó²³te’²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ gáan³ ’ñée² Jesús. Ŋǿn² te’²³ áan²³ dsa³ ’i³ té̱e̱n³ quia̱’² Jesús co̱’³. 33 Mɨ³ rɨ²³sɨ²³guiin³² dsa³ ’i³ té̱e̱n³ quia̱’² Jesús. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Peen²³². Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Dsa³ ’e²³, ¡bi²³ dxʉ́²³ ’e³ nee’²³²ra’³¹ je² la³! Dxʉ́²³ rɨ²jmee²ra’³¹ ’nɨ³ mɨɨ³¹ mɨ²’ñʉ́¹ pii’². Rɨ²jmee²ra’³¹ co̱o̱³ ’e³ quien³²nu³, co̱o̱³ ’e³ quiee’³² Moisés, co̱o̱³ ’e³ quiee’³² Elías co̱’³. ―La’³ ca²³jua’³ Peen²³².
’A²³jia’³ jmee²³ ’i’²³ ’ñée² jmii’³¹ cu³lø³¹ júu² ’e³ ca²³lʉ́³. 34 ’E³ la²³ ca²³lʉ́³ la’³ Peen²³², jó² co̱o̱³ jníi² ’e³ ca²³een³te’²³. Bi²³ juøø’n²³ Peen²³² quia̱’² dsa³ ’i³ quia̱’² ’e³ la²³ ca²³een³ jníi². 35 Xen³ ’i³ ca²³lʉ́³ jí̱i̱n² jee²³² jníi². Ca²³jua’³:
―’I³ la³ ja̱a̱n²³ ’i³ bi²³ ’náan²³na²³. Rɨ²núu²ra’³ la²³jɨ³ júu² ’e³ lʉ²³.
36 Ma²mɨ³líi² mɨ³jua’³ la’³, ŋó²³te’²³ ’e³ jø̱n³ ’ñée² cɨ² Jesús ’i³ quia̱’²te’²³. ’A²³jia’³ ca²³jmóo²te’²³ júu² ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ la²³jɨ³ ’e³ ŋó²³te’²³. ’A²³’i̱³ xen³ ’i³ ca²³sɨ’²³te’²³.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús jø̱n³ xii’³ ’i³ quie̱n³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’²
(Mt. 17:14-21; Mr. 9:14-29)
37 La²³ mɨ²³dxóo³ la’³, ca²³jiaan³²te’²³ co̱’³ yʉʉ’³¹ mo’³. Bi²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³mi²³jí̱i̱n³ Jesús. 38 Ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xi’n²³ jee²³² quiee’³² dsa³. Ca²³jua’³:
―Dsa³ ’e²³, rɨ²jméen² co̱o̱³ mɨ²’áa² ’e³ rɨ²joon²³nu³ ja̱a̱n²³. Qui² jø̱n³ la’³ qui²³ja̱a̱n²³ xen³. 39 Xen³ espíritu ’i³ sø̱’n³² xii’³. Co̱’³ la²³ yoo’²³ jmee²³ xii’³. Jmee²³ espíritu ’e³ sɨ³je’n² quie’². Jmee²³ ’e³ sɨ³’ia³ jo̱³ ’oo². Bi²³ jme’²³ xii’³. Cu³dsɨɨ³² la²³ tʉʉ³² espíritu cɨ’³ la²³ co̱o̱³ dxa³. 40 ’E³ jo̱³ mɨ³juǿøn² dsa³ quien³²nu³ ’e³ ca³quie̱e̱² ’náan²³ ’e³ rɨ²³dxin³te’²³ espíritu. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca³lɨɨ’³²te’²³ juø’². ―La’³ ca²³jua’³ dsa³ ’í³.
41 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―Bi²³ ’a²³jia’³ sɨ³táan³na’³ quia̱’n²na’³ jné². Bi²³ jia’³ cu³lø³¹ ’i’²³ ’e³ jmee³ra’³. ¿Lɨɨ’³¹ cɨ² huø’n²³ ’e³ ’ne’² quia̱’n²³²na¹ ’nee’²³? ¿Lɨɨ’³¹ cɨ² huø’n²³ ’ne’² ’e³ rɨ²³táan²³ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ jmee³ra’³?
Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ quie̱n³ espíritu jo̱o̱³¹:
―Cu³jén²³ la³ ja̱a̱n³ ―ca²³jua’³ Jesús.
42 ’E³ la²³ ca²³lǿn²³ mɨ³lén² xii’³ caan²³ Jesús, ca²³juén² xii’³ ’uǿ²³ ca²³jmée³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². Ca²³jmée³ ’e³ ca²³je’n² quie’². ’E³ jo̱³ ca²³jíi² Jesús. Ca²³jín² espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². Ca²³mi²³’láan³ xii’³. Ca²³jɨ̱ɨ̱’n³ co̱’³ jmii³. 43 Bi²³ juø’²³ ca²³jóo² la²³jɨn³ dsa³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ gáan³ Dios.
’E³ la²³ ca²³jua’³ co̱’³ Jesús ’e³ rɨ²³jú̱n³
(Mt. 17:22-23; Mr. 9:30-32)
’E³ la²³ juø’²³ ti³cø̱n³¹ dsa³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³jmée³ Jesús, ca²³jua’³ ’ñée². Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
44 ―’Ne’² rɨ²núu²ra’³ dxʉ́²³ júu² ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’E³ cɨ² rɨ²³ta̱a̱’n³te’²³ guoo³ dsa³ mɨ³¹güii³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³.
45 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³dsaan³²te’²³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ ’ñée². Qui² ’a²³jia’³ ca²³cuǿ³ júu² ’e³ rɨ²³sɨ²³dsaan³²te’²³ ’e³ ’ee² lǿ² ca²³jua’³ la’³. ’A²³ cɨ’²³ ’e³ ca²³la²³bii²³ dsɨ́²te’²³ ’e³ rɨ²³ŋɨ́ɨ²³te’²³ júu² ’e³ ’ee² lǿ² ca²³jua’³ la’³ ’ñée².
’E³ la²³ ca²³sɨ́n²³te’²³ júu² ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ gáan³ cɨ²
(Mt. 18:1-5; Mr. 9:33-37)
46 Ca²³tɨ́³ ’e³ ca²³sɨ́n²³ júu² la²³ co̱³quie’² dsa³ quien³² Jesús ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ miin²³ ’i³ gáan³ cɨ². 47 Ca²³la²³quii²³ Jesús ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ lǿn³te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³tøø³ jø̱n³ xii’³ pii’². Ca²³dxén² caan²³ ’ñée². 48 Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―’Ii’n³² jné² dsa³ ’i³ ’ii’n³² xii’³ pii’² la³ ’e³ jua’³ rɨ³løn³¹ dsa³ quién²³na²³. ’E³ quie’²³ la’³ ’ii’n³² Dios ’i³ ca²³xíin²³ jné². Jø̱n³ ’nee’²³ ’i³ rɨ²³lín³ mozo jee²³² quien³²na’³, ’i³ ’í³ hua² ’i³ gáan³ ca³quie̱e̱². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
Je² jua’³ Jesús ’e³ rɨ³løn³¹ co̱o̱³ júu² quia̱’² jne² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ nɨ́ɨn³ quia̱’² jne²
(Mr. 9:38-40)
49 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juan:
―Dsa³ ’e²³, ca²³nen²³²na’³¹ jø̱n³ dsa³ ’i³ ’uøøn³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’e³ jua’³ ’ñée² ’e³ rɨ³løn³¹ dsa³ quien³²nu³. Ca²³xii’³¹ra’³¹ ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³jmée²³ la’³. Qui² ’a²³jia’³ ŋɨ́³ quia̱’² jne². ―La’³ ca²³jua’³ Juan.
50 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ Juan:
―’A²³ ma²³ rɨ³juɨɨ’³²ra’³ dsa³ ’í³ ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³jmée²³ la’³. Qui² rɨ³løn³¹ co̱o̱³ júu² quia̱’² jne² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ nɨ́ɨn³ quia̱’² jne². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³jíi² Jesús, ca²³jín² Jacobo quia̱’² Juan
51 Mɨ³lǿ²³ mɨ³lén² jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³dsø’n² co̱’³ yʉʉ’³¹ Jesús. Ca²³dxá³ co̱o̱³ dsɨ́² Jesús ’e³ dsoo³² juɨɨ³ Jerusalén. 52 Ca²³xíin²³ dsa³ ’i³ sɨ³guín²³ jén²³ cɨ². I²guín¹te’²³ co̱o̱³ juɨɨ³ quiee’³² dsa³ Samaria ’e³ jua’³te’²³ rɨ²³mi²³tɨ́ɨ²³te’²³ la²³jɨ³ ’e³ ’ne’² quie’² Jesús. 53 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² ca²³’i’n²te’²³ Jesús. Qui² dsoo²³ dsɨ́²te’²³ ’e³ dsoo³² ’ñée² juɨɨ³ Jerusalén. 54 ’E³ jo̱³ ma²ŋo²³² dsa³ quien³² ’i³ xi̱i̱n³ Jacobo quia̱’² Juan ’e³ jmii’³¹ ca²³jmóo² dsa³ Samaria, ca²³jua’³te’²³:
―Juii³ra’³¹, ¿’a² ’naan³ ’e³ rɨ²dxi²³²ra’³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³’ló²³ ji³ jí̱i̱n² yʉʉ’³¹ güii³ ’e³ rɨ²³mi²³gua’²³ dsa³ la³ ’e³ la²³ ca²³jmée³ Elías mɨ²jo̱³?
55 Ca²³ji̱i̱n²³ Jesús. Ca²³jín² Jacobo quia̱’² Juan. Ca²³jua’³:
―’A²³jia’³ ca³la³quin³na’³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’óo²ra’³. 56 Qui² ’a²³la³ jo̱³ ’e³ rɨ²jŋɨ’n³¹na¹ dsa³ ’e³ mɨ³güén²³na²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³. Mɨ³güén²³na²³ ’e³ rɨ²láan¹na²³ dsa³ hua². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³guín²³te’²³ jia’³ cɨ’²³ juɨɨ³ jo̱o̱²³na²³.
Je² ’en³² dsa³ ’i³ ’née²³ rɨ²³ŋɨ́²³ quia̱’² Jesús
(Mt. 8:19-22)
57 ’E³ la²³ ta’n²te’²³ jui³¹, ca²³jua’³ jø̱n³ dsa³. Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―’Náan²³ ñiin²³ quia̱’n²³²na¹ ’nʉ³ te³ jiaa’³¹ quie’²³ guaan³².
58 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―’Ne’² rɨ²jméen² ’i’²³ dxʉ́²³. Xa³ tóo² ’ioo’³. Xa³ mɨ²sɨɨ² jo̱o̱³¹ to̱³. ’E³ quie’²³ ’a²³’e³ xa³ quián²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ je² guɨɨn²³na²³.
59 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ jia’³ cɨ’²³ dsa³:
―Ñe³ quia̱’n²nu³ jné².
’E³ quie’²³ ca²³jua’³ dsa³ ’í³:
―Juiin²³, cuø² cu²ru’³ júu² ’e³ i³’aan²³²na¹ ’lɨ² ñu’n²³. Jo̱³ tu³ ñiin²³ quia̱’n²³²na¹ ’nʉ³.
60 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Cu²’áan¹ quie’²³ ’lɨ́ɨ³ te’²³ dsa³ ’i³ ’é̱e̱² ’e³ rɨ³jú̱n². ’E³ quie’²³ ’nʉ³, guo³ cu³’íin³ júu² ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
61 Xen³ jia’³ cɨ’²³ dsa³ ’i³ ca²³jua’³:
―Juiin²³, ’náan²³ ñiin²³ quia̱’n²³²na¹ ’nʉ³. ’E³ quie’²³ cuø² cu²ru’³ júu² ’e³ ñe’n³²cɨ²na¹ xe̱’n² i³lʉn²³ quia̱’n²³²na¹ ’i³ xen³ quián²³.
62 Ca²³jua’³ co̱’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―’A²³jia’³ ’nee’n³¹ dsa³ ’i³ mi³ñúun³ dsɨ́² ’i³ lǿn³ rɨ²³jmée²³ ta² quiee’³² Dios. Qui² ’a²³jia’³ rɨ²³ti²³guo² ’e³ rɨ²³jmée²³ ta² ’e³ røøn³ Dios dsa³ ’í³ xi³nu³ la’³. Xen³ la²³ xen³ dsa³ ’i³ joo³² rɨ²³coo’² ’e³ la²³ ’uøn³² ’uǿ²³. Sɨ³jlʉ́²³ ta² quiee’³². ’A²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³ti²³guo² ta² quiee’³². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
10’E³ la²³ ca²³xíin²³ tú̱²³ lu²³guién³ dsɨ³² guiáan³ dsa³ ’e³ rɨ²³’ɨ́ɨ²³te’²³ júu²
1 Ma²mɨ³líi² la’³, ca²³’uøøn³ tú̱²³ lu²³guién³ dsɨ³² guiáan³ dsa³ quien³² ca²³jmée³ Juii³ra². Ca²³xíin²³ dsa³ ’í³ ’e³ rɨ²³ŋɨ́n³te’²³ jén²³ cɨ² la²³ ’ñée². Cɨ’³ áan²³ cɨ’³ áan²³ ca²³xíin²³ cɨ’³ la²³ co̱o̱³ juɨɨ³. Rɨ²³ŋɨ́²³te’²³ la²³ca̱a̱n³ je² ’e³ cɨ² rɨ²³ŋɨ́n³ ’ñée². 2 Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Bi²³ ñúun³ xa³ je² ’íi² rɨ²³jmóo²te’²³ ’ó̱o̱²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ juɨ́ɨn²³ xen³ ’i³ rɨ²³jmóo² ’ó̱o̱²³. ’E³ jo̱³ ’ne’² rɨ²lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³ juii² ta², ’e³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ ’e³ cu²xíin¹ cɨ² mozos ’i³ sɨ³jmóo² ’ó̱o̱²³ quiee’³². 3 Líi² cu³guín²³na’³ jo̱o̱²³na²³. La²³ xen³ dsɨɨ³ joo³ ’i³ sɨ³guín²³ jee²³² ’ioo’³ xen³na’³ ’e³ la²³ sɨɨn³²na²³ ’nee’²³. 4 ’A²³ rɨ³co̱³ra’³ paa²i² ’e³ rɨ³pee’n²³ cuu². ’A²³ rɨ³co̱³ra’³ morral. Líi² la²³’nɨɨ’n³¹ co̱o̱³ dsa’n² loo³ ’e³ rɨ³’éen³na’³. ’A²³ rɨ³mi³’ɨɨ²³²ra’³ mɨ³rɨ³jí̱i̱n³na’³ dsa³ dxi²jui³¹. 5 Te³ jiaa’³¹ rɨ²taa’n³²na’³ xi²ñʉ’¹, ’íi² rɨ²taa’n³²na’³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ dsa³ ’i³ nee’n²³² ’ñʉ́² jo̱³: “Cu²gua³ ca²³tó̱o̱²³ ’óo²ra’³”. 6 Xi³nu³ xen³ xi²ñʉ’¹ jo̱³ dsa³ ’i³ ’née²³ ’e³ rɨ²³gua³ ca²³tó̱o̱²³ dsɨ́², ’e³ jo̱³ rɨ²³núu²³ júu² quien³²na’³ la²³jɨn³ dsa³ ’í³. ’E³ quie’²³ xi³nu³ ’a²³’i̱³ xen³ dsa³ ’i³ lǿn²³ la’³, ’a²³jia’³ rɨ²³núu²³te’²³ júu² quien³²na’³. 7 Te³ ’ee² ’ñʉ́² je² rɨ²’ín³na’³, núu²³ rɨ²cuaa’n²³na’³. Rɨ²’u’² rɨ²cø’²ra’³ te³ ’ee² ’noo³¹ ’e³ rɨ²³cuǿø²³te’²³ ’nee’²³. Qui² joo’²³ rɨ²³e’² dsa³ ’i³ jmee²³ ta². ’A²³ rɨ³ŋɨ́²ra’³ i²³la³ i²³nɨ³ xi²ñʉ’¹ quiee’³² dsa³. 8 ’E³ quie’²³ la’³ mɨ³rɨ³taa’n³²na’³ co̱o̱³ juɨɨ³. Xi³nu³ rɨ²³’i’n²te’²³ ’nee’²³, rɨ²cø’²ra’³ te³ ’ee² ’noo³¹ ’e³ rɨ²³dxá³te’²³. 9 Rɨ²mi³’láan²na’³ dsa³ ’i³ dsoo’²³² ’i³ nee’n²³² juɨɨ³ jo̱³. Rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ dsa³: “Mɨ³lǿ²³ mɨ³lén² ’e³ rɨ²núu²ra’³ júu² ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³”. 10 ’E³ quie’²³ mɨ³rɨ³taa’n³²na’³ juɨɨ³ je² ’a²³jia’³ rɨ²³’i’n²te’²³ ’nee’²³, rɨ²’uøøn³²na’³ jee²³² calles juɨɨ³ quiee’³²te’²³. Rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ dsa³: 11 “Cu³xi³ ’laa³ ’e³ xa³ juɨɨ³ quien³²na’³ ’e³ rɨ³’ɨ̱’n² tɨɨ³¹ra’³¹ ’a²³jia’³ ’nee³ra’³¹. Rɨ²xi²ra’³¹ tɨɨ³¹ra’³¹ ’laa³ ’e³ xa³ juɨɨ³ quien³²na’³ ’e³ juaa’³ra’³¹ cu²li³lii²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmee³ra’³. Qui² ’ne’² rɨ²móo²ra’³ ’e³ mɨ³lǿ²³ mɨ³lén² ’e³ rɨ²núu²ra’³ júu² ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³.” La²³nɨ³ cu³lø³¹ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ dsa³ je² ’a²³jia’³ rɨ²³’i’n²te’²³ ’nee’²³. 12 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Bi²³ cɨ² gáan³ dxíi³ rɨ²³ji̱’²³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ rɨ²³’i’n² ’nee’²³ mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³dxá²³ Dios ta² quiee’³² dsa³ la²³ cɨ’²³ dsa³ ’i³ xen³ mɨ²jaa²³² juɨɨ³ Sodoma.
’E³ la²³ ca²³’é³ Jesús juɨɨ³ je² ’a²³jia’³ sɨ³táan³ dsa³
(Mt. 11:20-24)
13 ’Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³, dsa³ juɨɨ³ Corazín. Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³, dsa³ juɨɨ³ Betsaida. Qui² ’a²³jia’³ mi³quí̱i̱n²³na’³ la²³jɨ³ u²³juø’²³ ’e³ jmeen²³. Ca²³tʉ́² ’e³ jmoo³² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ dsa³ juɨɨ³ Tiro quia̱’² dsa³ juɨɨ³ Sidón ’u² cu²ru’³ ca²³lǿ²³ u²³juø’²³ juɨɨ³ quiee’³²te’²³ ’e³ la²³ lǿ² ca²³jméen²³ juɨɨ³ quien³²na’³. Cɨ’²³te’²³ ’mɨɨ’³ ’e³ quii’³ dsa³ ’i³ ’aa³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ² ’u² cu²ru’³ la’³. Ca²³’li’²³te’²³ juo³ mɨ²dxi²te’¹ ’e³ jua’³ jmoo³² lii²³ ’e³ ŋɨ́³ dsɨ́²te’²³ ’u² cu²ru’³ la’³. 14 ’E³ quie’²³ bi²³ cɨ² gáan³ dxíi³ rɨ²³jí̱i̱n² ’nee’²³ la²³ cɨ’²³ dsa³ juɨɨ³ Tiro quia̱’² dsa³ juɨɨ³ Sidón mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³dxá²³ Dios ta² quiee’³² dsa³. 15 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³, dsa³ juɨɨ³ Capernaum co̱’³: ¿’A² lǿn³na’³ ’e³ rɨ²³tøø³te’²³ ’nee’²³ yʉʉ’³¹ güii³? ’A²³jia’³ jmɨ́ɨ², ¿mɨ³naa’³¹? Rɨ²³cu²³dxe’n³te’²³ ’nee’²³ je² nee’²³² dsɨ́² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ca³jmóo² ca³dsaan³².
16 ’Nuu³ júu² quián²³ dsa³ ’i³ nuu³ júu² quien³²na’³. ’E³ quie’²³ tʉn³² jné² dsa³ ’i³ tʉn³² ’nee’²³. Tʉn³² Dios ’i³ ca²³xíin²³ jné² dsa³ ’i³ tʉn³² jné². ―La’³ cu³lø³¹ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³² ’i³ tú̱²³ lu²³guién³ dsɨ³² guiáan³.
’E³ la²³ ca²³i²³guiin³² co̱’³ dsa³ ’i³ tú̱²³ lu²³guién³ dsɨ³² guiáan³ ’e³ la²³ i²’ɨ́ɨ³te’²³ júu²
17 Bi²³ jɨn³ dsɨ́² dsa³ ’i³ tú̱²³ lu²³guién³ dsɨ³² guiáan³ ma²ca¹dxi¹guiin³² co̱’³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³:
―Juii³ra’³¹, cu³xi³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² nuu³ júu² quiee³²ra’³¹ ’e³ juaa’³ra’³¹ rɨ³løn³¹na’³¹ dsa³ quien³²nu³.
18 Jesús ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Ca²³maan²³ ’e³ ca²³bǿn³ jí̱i̱n² yʉʉ’³¹ güii³, ca²³tø’n³ ’uǿ²³ Satanás ’e³ la²³ ca²³’íi²ra’³ júu², ¿mɨ³naa’³¹? La²³ lǿ² sɨ³te’n³ i²³’ñeen³¹ ca²³tø’n³. 19 Mɨ³cuǿøn²³na²³ ’nee’²³ júu² ’uee’n³ ’e³ ’a²³’e³ xa³ rɨ²³li’²³ juø’² rɨ²³jme’²³ ’nee’²³ ’i³ sǿn²³, ’i³ xen³ la²³ xen³ ’luu³, ’i³ xen³ la²³ xen³ ’ñʉ́². Mɨ³cuǿøn²³na²³ ’nee’²³ júu² ’uee’n³ ’e³ la²³ ’a²³jia’³ rɨ²³li’²³ juø’² ju²³bíi²³ quiee’³² ’ñée² ’i³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³² jne². 20 ’E³ quie’²³ ’a²³la³ jo̱³ ’e³ nuu³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² júu² quien³²na’³ ’e³ ’ne’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ jɨn³ ’óo²ra’³. Rɨ²jmée²ra’³ ’e³ jɨn³ ’óo²ra’³ ’e³ juo’³ra’³ mɨ³ta̱a̱n²³na’³ ji³ yʉʉ’³¹ güii³.
’E³ la²³ ca²³la²³jɨn³ dsɨ́² Jesús
(Mt. 11:25-27; 13:16-17)
21 Xe̱’n² jmɨ́ɨ² ca²³jmée³ Espíritu Gáan³ quien³² Dios ’e³ bi²³ ma²³’nee³ ca²³la²³jɨn³ dsɨ́² Jesús. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³:
―Mɨ²’áan²nu³, Ñu’n², juii² yʉʉ’³¹ güii³ quia̱’² juii² mɨ³¹güii³ la³. Qui² ’a²³jia’³ ca²³cuǿn² júu² ’e³ ta³jmoo³² ’i’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² u²³juø’²³ ’e³ jmeen²³ dsa³ ’i³ bi²³ dsoo²³ dsɨ́² quia̱’² dsa³ ’i³ bi²³ tɨn³. ’E³ quie’²³ ca²³cuǿn² júu² ’e³ ta³jmoo³² ’i’²³ dsa³ ’i³ xen³ la²³ xen³ xi³yu̱u̱n³. Qui² la’³ cu³lø³¹ ’e³ ’naan³ ’uǿøn²nu³ ’e³ rɨ²³lí³, Ñu’n².
22 ’Ñu’n²³ ca²³dxá³ guaan²³ ’e³ rɨ²jmeen²³² cua̱a̱n²tu² la²³jɨ³. Jø̱n³ Ñu’n²³ hua² ’i³ ñi³² ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ jné² Jo̱o̱³¹. ’A²³’i̱³ xen³ jia’³ cɨ’²³ ’i³ ñi³². ’E³ quie’²³ la’³, maan²³ ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ Ñu’n²³ jø̱n³ jné² ’i³ rɨ³løn³¹na¹ Jo̱o̱³¹ quia̱’n²³²na¹ te³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ ’náan²³ rɨ²mi³dsaan³¹na¹ dsɨ́². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
23 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³ji̱i̱n²³ Jesús. Ca²³lʉ́³ co̱³quie’² quia̱’² dsa³ quien³². Ca²³jua’³:
―Bi²³ dxʉ́²³ quién²na’³ ’nee’²³ ’e³ joo³²ra’³ la²³jɨ³ ’e³ joo³²ra’³. 24 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³² quia̱’² juɨ́ɨn²³ reyes ’i³ ’née²³ rɨ²³ñí² la²³jɨ³ ’e³ joo³²ra’³ ’u² cu²ru’³ ca²³cɨ̱’n²te’²³ ’e³ rɨ²³jóo²te’²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³cɨ̱’n²te’²³. ’Née²³te’²³ ’e³ rɨ²³núu²³te’²³ la²³jɨ³ ’e³ nuu³ra’³ ’u² cu²ru’³ ca²³cɨ̱’n²te’²³ ’e³ rɨ²³núu²³te’²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³cɨ̱’n²te’²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² jø̱n³ dsa³ Samaria
25 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³naa’n²³ jø̱n³ dsa³ ’e²³ ley. Qui² ’née²³ ’e³ rɨ²³dsóo²³ dsɨ́² xi² ca³dsaan³² rɨ²³jmée²³ júu² Jesús, xi² ’a²³jia’³ ca³dsaan³². ’E³ jo̱³ ca²³jua’³:
―Dsa³ ’e²³, ¿jmii’³¹ ’ne’² rɨ²jmeen²³² ’e³ la²³ li²³røøn²³na²³ ’e³ rɨ²³ji̱i̱’n²³na²³ ca³cuaa³?
26 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e²³ ley:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ley ’e³ joo²³²ra²? ¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ji³ ’e³ ’i³ra², lǿn³nu³? ―ca²³jua’³ Jesús.
27 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’e²³ ley:
―“’Ne’² li²³’náan²³na’³ Dios Juii³ra’³ ’e³ dxaa’n³¹ ’óo²ra’³. Jø̱n³ Dios ’nɨɨ’n³¹ ’ne’² ’e³ nee² ’óo²ra’³. ’Ne’² li²³’náan²³na’³ la²³jɨ³ ju²³bíi²³ ’e³ xa³ quién²na’³. ’Ne’² li²³’náan²³na’³ la²³jɨ³ sú̱n² ’i’²³ ’e³ jmee³ra’³. Co̱’³ cɨ’²³ ’ne’² li²³’náan²³na’³ uu’n²na’³ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ ’náan²³na’³ miin²³na’³.”
28 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e²³ ley:
―Bi²³ dxʉ́²³ ’e³ la²³ lǿ² mɨ³jméen² júu². La’³ cu³lø³¹ ’ne’² rɨ²jméen² jo̱o̱²³na²³. Jo̱³ hua² rɨ³ji̱’n²nu³ ca³quie̱e̱².
29 ’E³ quie’²³ ’née²³ dsa³ ’e²³ ley ’e³ rɨ²³lǿn³ dsa³ ’e³ bi²³ dxʉ́²³ jmee²³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ ’ǿn²³nu³ ’i³ juø’n³ uu’n²na²?
30 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―Ŋóo² juɨɨ³ Jericó jø̱n³ dsa³ ’i³ naan³ juɨɨ³ Jerusalén. Ca²³jí̱i̱n³ dsa³ ’i̱i̱³ dxi²jui³¹ dsa³ ’í³. Sø̱’n²te’²³ dsa³ ’í³. Ca²³’í̱i̱²³te’²³ cuo̱o̱³ ca³ti³² quia̱’² la²³jɨ³ ’e³ quie̱³. Bi²³ ca²³cuǿ³te’²³ quie’². ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³cuɨ̱́ɨ̱²te’²³. Ca³juɨ² cɨ² rɨ³ji̱’²³ dsa³ ’í³ ca²³tʉ́n²te’²³. 31 Ca²³tɨ́³ ’e³ ca²³ŋɨ́n³ jui³¹ jo̱³ jø̱n³ jmii³ dsa³. ’E³ la²³ ŋǿn² dsa³ ’i³ ca²³cuǿ³te’²³ quie’², ’e³ quie’²³ jo̱³ ca²³bøø²³ coo³¹ je² ra̱a̱n²³ dsa³ ’í³. 32 La²³ mɨ³’mɨ́ɨ³ la’³ ca²³ŋɨ́n³ jø̱n³ dsa³ ’i³ jmee²³ ta² ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³. Levita sɨ’²³te’²³ dsa³ ’i³ jmoo³² ta² jo̱³. Ŋǿn² dsa³ ’i³ ca²³cuǿ³te’²³ quie’². ’E³ quie’²³ la’³, ca²³bøø²³ coo³¹ je² ra̱a̱n²³ dsa³ ’i³ ca²³cuǿ³te’²³ quie’² dsa³ ’í³ co̱’³. 33 Ca²³tɨ́³ ca²³ŋɨ́n³ jia’³ cɨ’²³ co̱’³, jø̱n³ dsa³ Samaria. Ca²³lǿn²³ mɨ³lén² je² ra̱a̱n²³ dsa³ ’i³ ca²³cuǿ³te’²³ quie’². Ma²ŋøn³¹ dsa³ ’í³, bi²³ ca²³la²³cuu’²³ dsɨ́². 34 Ca²³dxóo² caan²³. Ca²³to’²³ noo²³² quia̱’² jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino je² lø³² quie’². ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³láa² ’mɨɨ’³ je² lø³². Ca²³xáan² dsa³ ’i³ dsoo’²³² ñi’² quiee’³² roo’³² quien³². Ca²³jøn²³ dsa³ ’í³ ’ñʉ́² je² cuø²³te’²³ ’e³ guɨɨn³ dsa³. Núu²³ ca²³mi²³quin³ dsa³ ’í³. 35 La²³ mɨ³dxóo³ la’³ ’née²³ rɨ²³dsóo² co̱’³ dsa³ Samaria. ’E³ jo̱³ ca²³dxi³ tú̱²³ cuu² quiee’³². Ca²³cuǿø²³ juii² ’ñʉ́². Ca²³jua’³: “¿’A² rɨ²jméen² co̱o̱³ mɨ²’áa² ’e³ rɨ²mi³quin²³cɨ²nu³ dsa³ la³ quiée²ra²? Xi³nu³ ñúun³ cɨ² rɨ²³sɨ²³dsɨn³²nu³, rɨ²dxaan²³na²³ cuu² quien³²nu³ mɨ³rɨ³güe’n²³na²³ co̱’³.” La’³ ca²³jua’³ dsa³ Samaria. Ca²³sɨ’²³ juii² ’ñʉ́² jo̱³.
36 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e²³ ley:
―¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ uu’n² dsa³ ’i³ sø̱’n²te’²³, lǿn³nu³?
37 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’e²³ ley:
―Dsa³ ’i³ ca²³la²³cuu’²³ dsɨ́² quia̱’² dsa³ ’i³ sø̱’n²te’²³, ’i³ ’í³ hua² ’i³ rɨ³løn³¹ uu’n².
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e²³ ley:
―Guø’n³ jo̱o̱²³na²³. Cu³jmee² ’uǿøn²nu³ ’e³ la²³ ca²³jmée³ ’ñée² dsa³ ’i³ ca²³la²³cuu’²³ dsɨ́² ―ca²³jua’³.
’E³ la²³ ca²³jmée³ Jesús xi²ñʉ’¹ quiee’³² Marta quia̱’² Ma³rii³¹
38 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³ta’n²³te’²³ jui³¹ co̱’³. Ca²³dxóo² Jesús jia’³ cɨ’²³ juɨɨ³. Núu²³ xen³ jø̱n³ mɨ́³ ’i³ xi̱i̱n³ Marta ’i³ ca²³tøø³ Jesús xi²ñʉ’¹ quiee’³². 39 Xen³ jó̱o̱² Marta ’i³ xi̱i̱n³ Ma³rii³¹ ’i³ ca²³gua³ ’uǿ²³ xi²ñi² Jesús. Qui² ’née²³ rɨ²³núu²³ júu² ’e³ ’e²³ Jesús. 40 ’E³ quie’²³ bi²³ dxi³quié̱n² dxi³ñúun² Marta la²³’nɨɨ’n³¹ ñu’n² ta² ’e³ xa³ quie’² ’e³ jua’³ mi³tɨ́ɨ²³ la²³jɨ³ ’e³ ’ne’² quie’² Jesús. ’E³ jo̱³ ŋóo² Marta je² jen³¹ Jesús. Ca²³jua’³:
―Juiin²³, ¿’a² lǿn³nu³ ’e³ røø³ ’íi² ’e³ jmeen²³ ’ñáan²³ la²³jɨ³ ta² ’e³ xa³ quiée²ra’³¹? Qui² ’a²³jia’³ jmee²³ ja̱a̱n³². Rɨ²juɨɨ’n³¹ ja̱a̱n³² ’e³ rɨ²³jmée²³ co̱²juø’¹ quián²³. ―La’³ ca²³jua’³ Marta.
41 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ Marta:
―Marta, Marta, bi²³ ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ cuøøn³² ’uǿøn²nu³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ². ’E³ jo̱³ hua² bi²³ dxi³quié̱n² dxi³ñúun²nu³. 42 ’E³ quie’²³ xa³ co̱o̱³ ’iin³² hua² ’e³ ’ne’² rɨ²jmee²ra² ca³quie̱e̱². Bi²³ dxʉ́²³ ’e³ la²³ lǿn³ Ma³rii³¹ ’e³ rɨ²³jmée²³. ’A²³’i̱³ xen³ ’i³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jniin²³ ’e³ la²³ lǿ² jmee²³ Ma³rii³¹. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
11’E³ la²³ ca²³’ée²³ dsa³ quien³² ’e³ jmii’³¹ rɨ²³lʉ́²³te’²³ quia̱’²te’²³ Dios
(Mt. 6:9-15; 7:7-11)
1 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ xa³ je² ’iún² Jesús lʉ²³ quia̱’² Dios Jmii³. Ma²ca¹líi¹ ca²³lʉ́³ quia̱’² Dios, ca²³jua’³ jø̱n³ dsa³ quien³². Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Juii³ra’³¹, ¿’a² rɨ²jméen² co̱o̱³ mɨ²’áa² rɨ²’een³¹nu³ jnee’³¹ ’e³ jmii’³¹ rɨ²lʉ²ra’³¹ quia̱’n²na’³¹ Dios, ’e³ la²³ ca²³jmée³ Juan, ’e³ ca²³’ée²³ dsa³ quien³²? ―La’³ ca²³jua’³ jø̱n³ dsa³ quien³² Jesús.
2 Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―La²³la³ cu³lø³¹ rɨ²juo’²ra’³ ’e³ la²³ lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³ Dios:
Dios Ñʉ’²ra’³¹ ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³,
cu²li³quii²³ dsa³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ rɨ³jɨ́n²nu³.
Cu²lín³nu³ juii² la²³jɨn³ dsa³.
Cu²lí³ mɨ³¹güii³ la³ ’e³ la²³ ’naan³ ’uǿøn²nu³ ’e³ rɨ²³lí³, ’e³ la²³ sɨ³lí³ yʉʉ’³¹ güii³.
3 Cuøø² jnee’³¹ ’ɨ́² ’e³ ’ne’² rɨ²quie²ra’³¹ cɨ’³ la²³ co̱o̱³ jmɨ́ɨ².
4 Rɨ²jméen² u²³juee’³ dsɨɨ³² rɨ²mǿn¹nu³ jnee’³¹.
Rɨ²yuun²³²nu³ dsoo² quiee³²ra’³¹.
Qui² jnee’³¹ jmee³ra’³¹ u²³juee’³ dsɨɨ³² nen²³²na’³¹ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ jme’²³ jnee’³¹.
’A²³ rɨ³jmeen³ ’e³ rɨ²ŋɨ²ra’³¹ je² juø’² rɨ²³jáan²³ dsɨ³ra’³¹ mɨ²³sɨ²³quiʉ’².
’A²³ rɨ³cuøn³ júu² ’e³ rɨ²jmee²ra’³¹ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³.
La²³nɨ³ cu³lø³¹ rɨ²lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³ Dios. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
5 Ca²³lʉ́³ co̱’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―La²³ cu²ru’³ xen³ jø̱n³ ’nee’²³ rɨ²³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² ’e³ cu³guín²³na’³ quie’² jø̱n³ dsa³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³. La²³ca̱a̱n³ dxoo’³¹ ’uøø²³ ’e³ rɨ²³dxi²³guín²³na’³ quie’². Rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ dsa³ ’í³: “¿’A² rɨ²jméen² co̱o̱³ mɨ²’áa² rɨ²cɨ’n²³nu³ tú̱²³ ’nɨ³ ’ɨ²³juɨ² quiée²ra²? 6 Qui² xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ dxʉ́²³ lʉn²³ quia̱’n²³²na¹ ’i³ mɨ³cuaa’n²³ quián²³. ’E³ quie’²³ ’a²³’e³ xa³ quián²³ ’e³ rɨ²cuǿøn¹ ’e³ rɨ²³e’².” 7 ¿Jmii’³¹ xi³nu³ rɨ²³jua’³ juii² ’ñʉ́²?: “’A²³ cuøø³² jné² u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ². Mɨ³jnɨn²³ ’oo’² ’ñʉ³¹. Mɨ³a̱a̱n²³ quia̱’n²³²na¹ xi³yu̱u̱n³ quién²³na²³. ’A²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²naa’n²³na²³ ’e³ rɨ²cuǿøn¹na²³ ’nʉ³, ¿mɨ³naa’³¹?”
8 Ca²³jua’³ Jesús:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³jia’³ ’née²³ rɨ²³naa’n²³ ’e³ rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³ ’ɨ²³juɨ² dsa³ ’í³, juø’n³ quie’²³ bi²³ dxʉ́²³ lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³. ’E³ quie’²³ rɨ²³naa’n²³ quie’²³ la²³bii²³ xi³nu³ rɨ²tǿ²quie²³ra’³ la’³. Rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³ te³ ’ee² ’noo³¹ ’e³ ’ne’² quién²na’³. 9 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Rɨ²ŋɨɨ’³¹ra’³ Dios. Jo̱³ hua² rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³. Rɨ²’no’²ra’³. Jo̱³ hua² rɨ²³dxe’n³na’³. Rɨ²tǿ²ra’³ ’oo’². Jo̱³ hua² rɨ²³né²te’²³ quién²na’³. 10 Qui² sɨ³’ióo²³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ŋɨɨ²³. Sɨ³dxoo’²³ dsa³ ’i³ ’no’²³. ’E³ quie’²³ rɨ²³né²te’²³ ’oo’² je² tø³² dsa³ ’i³ tø³².
11 ’’A²³’i̱³ xen³ ’nee’²³ ’i³ rɨ³løn³¹ jmii³ xii’³ ’i³ rɨ²³cuǿø²³ cú̱u̱² jo̱o̱³¹ xi³nu³ ŋɨɨ²³ xii’³ ’ɨ²³juɨ², ¿mɨ³naa’³¹? ’A²³’i̱³ xen³ ’i³ rɨ²³cuǿn² ’luu³ xi³nu³ ŋɨɨn³² xii’³ ’moo’³, ¿mɨ³naa’³¹? 12 ’A²³’i̱³ xen³ ’i³ rɨ²³cuǿn² ’ñʉ́² xi³nu³ ŋɨɨ²³ xii’³ mɨ³¹jlɨɨ³, ¿mɨ³naa’³¹? 13 Móo³ra’³ ’nee’²³ ’i³ jmoo³² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²cuøø³¹ra’³ jo̱o̱³ra’³ la²³jɨ³ ’e³ dxʉ́²³. ’E³ jo̱³ bi²³ cɨ² ma²³’nee³ dxʉ́²³ rɨ²³jmée²³ quién²na’³ Ñʉ’²ra’³ ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³. Qui² rɨ²³cuǿn² Espíritu Gáan³, rɨ²³cuǿn²³ dsa³ ’i³ ŋɨɨn³².
’E³ la²³ ca²³jua’³te’²³ ’e³ quie̱³ Jesús ju²³bíi²³ quiee’³² Beelzebú
(Mt. 12:22-30; Mr. 3:19-27)
14 Ca²³tɨ́³ ’e³ ca²³dxin³ Jesús espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’i³ jmee²³ ’e³ caan²³² jø̱n³ dsa³. Ma²ca¹bǿn³ espíritu ’í³, lǿ²³ juø’² ca²³lʉ́³ dsa³ ’i³ caan²³² xe̱’n². Bi²³ juø’²³ ca²³ti²³cø̱n³¹ dsa³ ’i³ ŋó²³ ’e³ ca²³lǿ²³ la’³. 15 Xen³ dsa³ ’i³ ca²³jua’³:
―Ju²³bíi²³ quiee’³² Beelzebú, juii² espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’², ’e³ sɨ³lí³ juø’² ’uøøn³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² Jesús. ―La’³ ca²³jua’³ dsa³.
16 Xen³ cɨ² dsa³ ’i³ ’née²³ rɨ²³dsóo²³ dsɨ́² ’e³ jmii’³¹ cu³løn³¹ Jesús. ’E³ jo̱³ ca²³ŋɨ’²³te’²³ ’e³ rɨ²³sɨ’²³ Dios ’e³ rɨ²³jmée²³ u²³juø’²³ ’e³ jmee²³ lii²³ xi² jmee²³ ta² quiee’³² Dios. 17 ’E³ quie’²³ ñi³² ’ñée² ’e³ jmii’³¹ lǿ² dsɨ́²te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Rɨ²³yáan²³ juɨɨ³ je² røøn³ jø̱n³ rey xi³nu³ rɨ²³juín² dsa³ júu² quiee’³²te’²³. Rɨ²³gua’²³ co̱o̱³ sɨ́ɨn² dsa³ xi³nu³ rɨ²³juín²te’²³ júu² quiee’³²te’²³. 18 ’E³ quie’²³ la’³ cu³lø³¹ quie’² Satanás co̱’³. ’U² cu²ru’³ mɨ³juín² júu² quiee’³², rɨ²³gua’²³ júu² ’uee’n³ quiee’³² cu²ru’³ la’³, ¿mɨ³naa’³¹? Qui² juo’³ra’³ ’e³ ju²³bíi²³ quiee’³² Beelzebú ’e³ sɨ³lí³ juø’² ’uøøn²³²na¹ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². 19 ’U² cu²ru’³ la’³ cu³lø³¹ ’e³ ’uøøn²³²na¹ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’², ¿’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ cuø²³ ju²³bíi²³ ’e³ sɨ³lí³ juø’² ’uøøn³ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² te’²³ dsa³ uu’n²na’³? ’E³ jo̱³ miin²³ dsa³ uu’n²na’³ jmoo³² lii²³ ’e³ ’a²³jia’³ ’e̱’n³ júu² ’e³ lʉ́²ra’³. 20 ’E³ quie’²³ ju²³bíi²³ quiee’³² Dios ’e³ sɨ³lí³ juø’² ’uøøn²³²na¹ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’². ’E³ jo̱³ mɨ³la³lii²³ ’e³ mɨ³guá²³ jee²³² quien³²na’³ ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³.
21 ’’A²³’e³ xa³ ’e³ rɨ²³gua’²³ quie’² dsa³ ’i³ ’uee’n³, dsa³ ’i³ ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ coo’³² ’e³ jua’³ ’aa³ dxʉ́²³ xi²ñʉ’¹ quiee’³². 22 ’E³ quie’²³ xen³ jø̱n³ ’i³ ’uee’n³ cɨ² bíi²³. Líi² te³ rɨ²³dxóo² ’ñée². Rɨ²³li’²³ ’ñée² jo̱o̱²³na²³. Rɨ²³je̱’n² la²³jɨ³ ’e³ coo’³² dsa³ ’e³ lǿn³ ’ñée² ’e³ rɨ²³li’²³ juø’² rɨ²³’áa²³ dxʉ́²³ xi²ñʉ’¹ quiee’³². ’E³ quie’²³ jo̱³ rɨ²³co̱o̱²³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’².
23 ’Hui²³dsɨ́ɨn² quia̱’² jné² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ rɨ³løn³¹ co̱o̱³ júu² quia̱’² jné². Dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ jmee²³ ta² ’e³ sɨ³cu’n²³ dsa³ quia̱’² jné² jmee²³ ’e³ sɨ³sáan²³ sɨ³jǿn²³ dsa³.
Je² ’en³² espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’i³ ca²³dxe’n² co̱’³ je² ca²³bǿn³ ca³dxa³
(Mt. 12:43-45)
24 ’Mɨ³rɨ³bǿn³ espíritu quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’² ’i³ quie̱n³ dsa³, ŋɨ́³ ’ñée² espíritu je² bi²³ rɨ³quiʉ̱ʉ̱³. ’No’²³ je² rɨ²³gua³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ rɨ²³dxoo’²³. ’E³ jo̱³ jua’³ ’ñée²: “Ñe’n³²na²³ co̱’³ je² ca²³bǿn³na²³ ca³dxa³”. 25 ’E³ jo̱³ rɨ²³dxe’n² co̱’³. Qui² dsɨ́² dsa³ rɨ³lø³¹ ’é̱e̱² xi²ñʉ’¹ je² ca²³bǿn³. Ca²³’io’³te’²³. Bi²³ dxʉ́²³ ta’² née² la²³jɨ³. 26 ’E³ jo̱³ dsoo³² sɨ³tee³ guiáan²³ cɨ² uu’n² ’i³ bi²³ cɨ² ’a²³jia’³ dxún²³ la²³ cɨ’²³ ’ñée². Rɨ²³ta’n²³te’²³ dsɨ́² dsa³ ’í³. Núu²³ rɨ²³gua³te’²³. ’E³ jo̱³ bi²³ cɨ² la³dsɨɨ³² rɨ²³ji̱’²³ dsa³ ’í³ mɨ³rɨ³ta’n²³ ’i³ juɨ́ɨn²³ cɨ² la²³ cɨ’²³ ma²’ii³¹ rɨ²³bǿn³ ’i³ jø̱n³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ dxʉ́²³ quie’² ca³quie̱e̱²
27 ’E³ la²³ ca²³jua’³ la’³ Jesús, ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³ jø̱n³ mɨ́³ ’i³ xi’n²³ jee²³² quiee’³² dsa³. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Bi²³ dxʉ́²³ quie’² mɨ́³ ’i³ cǿ̱n² ’nʉ³ ma²ca¹la¹huǿøn³nu³. Bi²³ dxʉ́²³ quie’² ’i³ ca²³tʉ’n² ’nʉ³ ma²pi’n³¹nu³.
28 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―Ca³quie̱e̱² bi²³ dxʉ́²³ quie’² dsa³ ’i³ nuu³ júu² quiee’³² Dios, ’i³ jmee²³ ’e³ la²³ lǿ². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³ŋɨ́ɨ³te’²³ ’e³ rɨ²³jmée²³ u²³juø’²³ Jesús
(Mt. 12:38-42; Mr. 8:12)
29 ’E³ la²³ sɨ³li³juɨ́ɨn² quie’²³ dsa³ je² xi’n²³ Jesús, ca²³jua’³:
―Bi²³ ma²³’nee³ ’a²³jia’³ dxún²³ dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³. Qui² bi²³ ’née²³te’²³ rɨ²³jóo²te’²³ u²³juø’²³. ’E³ quie’²³ co̱o̱³ qui³ u²³juø’²³ rɨ²³jóo²te’²³, uu’n² u²³juø’²³ ’e³ ca²³ji̱’²³ Jonás. 30 U²³juø’²³ ’e³ ca²³ji̱’²³ Jonás mɨ²jo̱³ ca²³jmée³ lii²³ quie’² dsa³ juɨɨ³ Nínive ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’uee’n³ Dios. ’E³ quie’²³ la’³, u²³juø’²³ ’e³ rɨ²³jí̱i̱n²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ rɨ²³jmée²³ lii²³ quie’² dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’uee’n³ Dios. 31 Mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³dxá²³ Dios ta² quiee’³² dsa³, rɨ²³naa’n²³ mɨ́³ dxi² juɨɨ³ ’i³ røøn³ mɨ²jo̱³ juɨɨ³ ’e³ sɨ³cuaa’n²³ la²³ i²’uøø³². Rɨ²³jmée²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ xa³ dsoo² quiee’³² dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³. Qui² naan³ ’ñée² mɨ́³ je² huɨ̱́ɨ̱³ ca²³dxóo² je² jen³¹ rey Salomón ’e³ jua’³ ’née²³ rɨ²³núu²³ júu² ’e³ lʉ²³. Qui² bi²³ ta³jmee²³ ’i’²³ Salomón. ’E³ quie’²³ gáan³ cɨ² la²³ Salomón ’e³ xa³ jee²³² quien³²na’³ rɨ³nɨ²³ ’e³ la²³ jen³¹na¹ quia̱’n²³²na¹ ’nee’²³. 32 Mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³dxá²³ Dios ta² quiee’³² dsa³, rɨ²³naa’n²³ dsa³ ’i³ xen³ juɨɨ³ Nínive mɨ²jaa²³². Rɨ²³jmóo² lii²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ xa³ dsoo² quiee’³² dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³. Qui² ca²³tʉ́² miin²³ mɨ²jaa²³² ’e³ jmoo³² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ma²ca¹’ɨ́ɨ³ júu² Jonás. ’E³ quie’²³ gáan³ cɨ² la²³ cɨ’²³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Jonás ’e³ xa³ jee²³² quien³²na’³ rɨ³nɨ²³.
’E³ la²³ jmee²³ ta² mɨ²ñí²ra² ’e³ jné³ ji³
(Mt. 5:15; 6:22-23)
33 ’’A²³jia’³ xe̱’n³² dsa³ ji³ ’é̱e̱² jmɨɨ³ ’e³ te³ rɨ²³’mé²³te’²³. ’A²³jia’³ rɨ²³’mé²³te’²³ ñʉ’²³ joo³¹ guóo². Dxa²³te’²³ ñi’² joo³¹ ’mo³ jɨ̱ɨ̱n²³². Qui² ’née²³te’²³ ’e³ jné³ ji³ mɨ³rɨ³ta’n²³ dsa³ xi²ñʉ’¹. 34 Mɨ²ñí²ra² jmee²³ ta² ’e³ jné³ ji³. Xi³nu³ dxʉ́²³ quie’²³ mɨ²ñí²ra’³, bi²³ jné³ quién²na’³. ’E³ quie’²³ xi³nu³ ’a²³jia’³ ma²³ dxʉ́²³ mɨ²ñí²ra’³, bi²³ sɨ³lí³ li³’o̱o̱³ quién²na’³. 35 Rɨ³móo³ra’³. Qui² bi²³ juø’² rɨ²³lí³ ’e³ ’a²³jia’³ li²³jné³ quién²na’³ ji³ quiee’³² Dios. 36 Xi³nu³ cuø²³ jmɨ́ɨ²³ ji³ quiee’³² Dios rɨ³ca̱’n²³ ’óo²ra’³, xi³nu³ ’a²³’e³ xa³ je² li³’o̱o̱³ quién²na’³, bi²³ jné³ quién²na’³ jo̱o̱²³. Jné³ la²³ jné³ je² cuø²³ jmɨ́ɨ²³ ji³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmoo³² dsa³ fariseo quia̱’² dsa³ ’e²³ ley
(Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 20:45-47)
37 Ma²ca¹líi¹ ca²³lʉ́³ la’³ Jesús, jø̱n³ dsa³ fariseo ca²³tøø³ ’e³ jua’³ ’née²³ ’e³ rɨ²³dsø’n² ’e³ sɨ³ee’³ quia̱’². ’Ͳ Jesús xi²ñʉ’¹ quiee’³² dsa³ ’í³. Ca²³gua³ coo³¹ mesa. 38 Bi²³ juø’²³ ca²³jóo² dsa³ fariseo ’e³ ’a²³jia’³ ca²³u̱’² guoo³ Jesús ’e³ ’íi² rɨ²³e’². 39 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juii³ra². Ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo:
―’Nee’²³ dsa³ fariseo u̱u̱’³²ra’³ ’no² tazas quia̱’² ’no² huɨ̱́ɨ̱²³ ’e³ la²³ lǿ² tɨ³² ’i’²³ quien³²na’³. ’E³ quie’²³ la²³ xen³ tazas ’e³ ’lʉʉ’² ’e̱’³ xen³ ñʉ’²³ ’óo²ra’³. Qui² jmee³ra’³ ’i̱i̱³. Bi²³ ma²³’nee³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmee³ra’³. Jmø’n² ’e³ lø³² la’³ née² ’óo²ra’³. 40 ¡Bi²³ gøn³na’³! ¿’A² ’a²³jia’³ móo³ra’³ ’e³ jø̱n³ hua² ’i³ ca²³jmée³ ’e³ xa³ ’no² quia̱’² ñʉ’²³? 41 ’Ne’² rɨ²cuøø³¹ra’³ dsa³ taan³ ’e³ taa’² ’e̱’³ huɨ̱́ɨ̱²³ quien³²na’³. Jo̱³ hua² rɨ²³lí³ rɨ³jɨ́² ca³quie̱e̱² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quién²na’³.
42 ’¡Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³, dsa³ fariseo! Jmee³ra’³ guiá²³ taa’² la²³jɨ³ ’oo³ quiee’³² mó² ’e³ xa³ quién²na’³ ’e³ xi̱i̱n³ me²³ji̱i̱’²³² quia̱’² ruda quia̱’² la²³jɨ³ me²jo̱’¹ co̱’³. Cuøø³²ra’³ Dios co̱o̱³ taa’² ’e³ jo̱³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmee³ra’³ quién²na’³ ’e³ rɨ²jmée²ra’³ ca³dsaan³², ’e³ li²³’náan²³na’³ Dios. ’E³ jo̱³ hua² ’ne’² rɨ²mi³quí̱i̱n²³na’³ ’u² ’e³ la²³ jmee³quie²³ra’³ ’e³ mɨ³’øn²³ xe̱’n².
43 ’¡Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³, dsa³ fariseo! Qui² ’noo³ra’³ ’e³ rɨ²ñí²ra’³ je² dxʉ́²³ cɨ² ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ dsa³ Dios. ’Noo³ra’³ ’e³ rɨ²³cuǿ²³ dsa³ u²³juee’n³¹ quia̱’²te’²³ ’nee’²³ je² dxa²³ dsa³ ’moo’².
44 ’¡Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³, dsa³ ’e²³ ley quia̱’² dsa³ fariseo! Qui² te³ jmee³ra’³ guóo². Xen³ ’nee’²³ la²³ xen³ ’e̱e̱³ je² ’a²³jia’³ ca²³jmóo²te’²³ lii²³ je² rɨ³’aan²³ ’lɨ́ɨ³. Ŋɨ́³ dsa³ ñi’². Qui² ’a²³jia’³ ñi³²te’²³ jmii’³¹ lǿ² ñʉ’²³.
45 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ jø̱n³ dsa³ ’e²³ ley. Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Dsa³ ’e²³, bi²³ ’ñe’² mɨ³lʉ́n² mɨ³’en²³²nu³ jnee’³¹ co̱’³, ¿mɨ³naa’³¹? ―ca²³jua’³.
46 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―¡Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³, dsa³ ’e²³ ley co̱’³! Qui² cuøø³²ra’³ dsa³ láa² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³o̱o̱’²³te’²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ rɨ²jmée²ra’³ co̱²juø’¹ quie’² dsa³ ’i³ quie̱³ láa², cu³xi³ ’e³ rɨ²quiʉ̱ʉ̱’³¹ra’³ co̱o̱³ mɨɨ³¹ mɨ²xi¹guoo³²ra’³.
47 ’¡Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³! Qui² jmee³ra’³ ’e̱e̱³ ’e³ rɨ³lø³¹ ’ioo’³ je² rɨ³’aan²³ ’lɨ́ɨ³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³², juø’n³ quie’²³ yi²³uu’²ra’³ jaa²³² ca²³jŋɨ’n²³ dsa³ ’í³. 48 Jmee³ra’³ lii²³ ’e³ jmee³ra’³ co̱o̱³ júu² quia̱’n²na’³ yi²³uu’²ra’³ jaa²³² ’e³ jmee’n²³na’³ ’e̱e̱³ je² rɨ³’aan²³ ’lɨ́ɨ³ ’í³. Qui² yi²³uu’²ra’³ jaa²³² hua² ’i³ ca²³jŋɨ’n²³te’²³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³². ’E³ quie’²³ ’nee’²³ jmee³ra’³ ’e̱e̱³ je² rɨ³’aan²³ ’lɨ́ɨ³ ’í³.
49 ’Bi²³ ñi³² Dios. ’E³ jo̱³ hua² ca²³jua’³: “Rɨ²sɨɨn³¹na¹ quie’²te’²³ dsa³ ’i³ rɨ²³’ɨ́ɨ²³ júu² quián²³ quia̱’² dsa³ xiin²³ quién²³na²³. ’E³ quie’²³ xen³ ’i³ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³. Xen³ ’i³ rɨ²³jme’²³te’²³.” La’³ cu³lø³¹ ca²³jua’³ Dios. 50 ’E³ jo̱³ rɨ²³jmée²³ Dios jñiin²³ dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³. Qui² mɨ³cuaa’n²³ guoo³te’²³ la²³jɨ³ dsoo² ’e³ jŋɨ’n²³te’²³ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios cɨ’²³ ma²ca¹la¹xa³ mɨ³¹güii³. 51 Ca²³la²³láa²³ ma²ca¹jŋɨ’n¹te’²³ Abel. Je² dsøn³ ca²³jŋɨ’n²³te’²³ Zacarías coo³¹ có̱o̱²³ je² co³jee²³² la²³ quia̱’² je² bi²³ ’mɨ’n²³. Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Mɨ³cuaa’n²³ guoo³ miin²³ dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³ dsoo² ’e³ jŋɨ’n²³te’²³ dsa³ quien³² Dios.
52 ’¡Bi²³ juɨɨ³² ’nee’²³, dsa³ ’e²³ ley! Qui² mɨ³’mé²ra’³ llave ’e³ sɨ³né³ je² li²³tɨn³ dsa³ ca³quie̱e̱². ’A²³jia’³ rɨ²cuǿ²ra’³ júu² ’e³ rɨ²³ta’n²³ dsa³ ’i³ ’née²³ li²³tɨn³. ’E³ quie’²³ cu³xi³ miin²³na’³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² ’noo³ra’³ ’e³ rɨ²taa’n³²na’³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
53 Ma²ca¹jua’³ la’³, bi²³ ca²³ti̱’n³ dsa³ ’e²³ ley quia̱’² dsa³ fariseo ñin³² Jesús. Bi²³ ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³ŋɨ’²³te’²³ júu². 54 Qui² ’née²³te’²³ ’e³ rɨ²³jáan²³te’²³ júu² quiee’³² ’e³ la²³ li²³xa³ jui³¹ ’e³ rɨ²³mi²³sa³te’²³ dsoo² quiee’³².
12’E³ la²³ ca²³’én² dsa³ ’i³ jmoo³² guóo²
1 ’E³ la²³ ca²³lǿ²³ la’³, bi²³ ma²³’nee³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³ŋɨɨ’n²³. Ca²³’éen² la²³ cɨ² uu’n²te’²³ la²³’nɨɨ’n³¹ juɨ́ɨn²³te’²³ ca²³ŋɨɨ’n²³te’²³. Ca²³lʉ́³ Jesús quia̱’² dsa³ quien³² jee²³² je² rɨ³ŋɨɨn³¹ dsa³. Ca²³jua’³:
―’A²³ rɨ³jmee³ra’³ guóo² la²³ jmoo³² dsa³ fariseo. La²³ xen³ xoo’³¹ ’ɨ²³juɨ² xen³ tɨ³² ’i’²³ quiee’³²te’²³. 2 ’E³ cɨ² rɨ²³dsóo²³ dsɨ́² dsa³ la²³jɨ³ ’e³ ’a²³jia’³ dsoo²³ dsɨ́²te’²³ rɨ³nɨ²³. ’E³ cɨ² rɨ²³ñí² dsa³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ³’mo² rɨ³nɨ²³. 3 Qui² la²³jɨ³ ’e³ mɨ³lʉ́²ra’³ je² li³’o̱o̱³ rɨ²³núu²³ dsa³ je² jné³. La²³jɨ³ ’e³ mɨ³lʉ́²ra’³ u²³láa² ca³jné³ rɨ²³lʉ́²³ quiʉ̱ʉ̱³ dsa³ je² nuu³ la²³jɨn³ dsa³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’ne’² li²³’ñaa’n²³na²
(Mt. 10:28-31)
4 ’Jné² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ lʉn²³ quia̱’n²³²na¹: ’A²³jia’³ ’ne’² li²³’ñaa’n²³na’³ dsa³ ’i³ te³ sɨ³lí³ juø’² jŋɨ’n²³ ’nɨɨ’n³¹ jmɨ² ŋu² dsa³. Qui² mɨ³rɨ³lii³² ’e³ mɨ³jŋɨ’n²³te’²³ jmɨ² ŋu² dsa³, ’a²³’e³ ma²³ xa³ ’e³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jmóo²te’²³. 5 ’E³ quie’²³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’ne’² li²³’ñaa’n²³na’³ ca³quie̱e̱²: ’Ne’² li²³’ñaa’n²³na’³ Dios. Qui² ’a²³la³ ’nɨɨ’n³¹ ’e³ te³ rɨ²³li’²³ juø’² rɨ²³jŋɨ’n²³ jmɨ² ŋu² dsa³ ’ñée². Rɨ²³li’²³ juø’² rɨ²³juén² dsa³ guiáa²³ juɨ́ɨ². ’I³ ’í³ hua² ’i³ ’ne’² li²³’ñaa’n²³na’³ ca³quie̱e̱².
6 ’Sɨ³’nɨ́ɨn² jo̱o̱³¹ to̱³ pii’², ’ñén³ jo̱o̱³¹ to̱³ ’e³ tú̱²³ cu²laa’³ pii’², ¿mɨ³naa’³¹? Juø’n³ quie’²³ ’a²³jia’³ quí̱i̱n²³, cu³xi³ jø̱n³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² sɨ³’i̱’²³ dsɨ́² Dios ’e³ mi³quin³. 7 Ñi³² ’ñée² ’e³ jo’² mɨɨ’n²³ jñʉ³ dxí²ra’³ xa³. ’A²³ rɨ³juø’n²na’³ miin²³na’³. Qui² bi²³ cɨ² quí̱i̱n²³na’³ la²³ cɨ’²³ ’e³ juɨ́ɨn²³ jo̱o̱³¹ to̱³.
Je² ’en³² dsa³ ’i³ jmee’n³² júu² ’e³ cuiin²³ Jesucristo
(Mt. 10:32-33; 12:32; 10:19-20)
8 ’Jné² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ rɨ²jmee’n³¹na¹ júu² je² nuu³ te’²³ ángeles quien³² Dios ’e³ cuiin²³na²³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ jmee’n³² júu² xi²ñi² dsa³ ’i³ jua’³ ’e³ cuiin²³ jné². 9 ’E³ quie’²³ rɨ²jmee’n³¹na¹ júu² je² nuu³ te’²³ ángeles quien³² Dios ’e³ ’a²³jia’³ cuiin²³na²³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ jmee’n³² júu² xi²ñi² dsa³ ’i³ jua’³ ’e³ ’a²³jia’³ cuiin²³ jné².
10 ’Sɨ³lí³ juø’² sɨ³yʉʉ³ dsoo² ’e³ lʉ²³ dsa³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ’en³² jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³yʉʉ³ dsoo² ’e³ lʉ²³ dsa³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ’en³² Espíritu Gáan³.
11 ’’E³ cɨ² rɨ²³sɨ²³jøn²³te’²³ ’nee’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. ’E³ cɨ² rɨ²³sɨ²³jøn²³te’²³ ’nee’²³ caan²³ dxi² juɨɨ³, caan²³ dsa³ ’i³ ta’n² ta². ’A²³jia’³ ’ne’² rɨ²xín³ rɨ²’ín³na’³ ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ rɨ²jmee’n²³na’³ júu², ’e³ jmii’³¹ rɨ²lʉ́²ra’³. 12 Qui² rɨ²³’ée²³ ’nee’²³ Espíritu Gáan³ quien³² Dios mɨ³rɨ³ti³ ’e³ ’ne’² quién²na’³. Rɨ²³’é²³ ’e³ jmii’³¹ ’ne’² rɨ²lʉ́²ra’³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ bi²³ juø’² quie’² dsa³ xoo³²
13 Ca²³jua’³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xi’n²³ jee²³² quiee’³² dsa³. Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Dsa³ ’e²³, ¿’a² rɨ²jméen² co̱o̱³ mɨ²’áa² rɨ²juɨɨ’n³¹ ja̱a̱n³² ’e³ rɨ²³cuǿø²³ jné² co̱o̱³ taa’² ’e³ ca²³cuaa’n³ ’lɨ² ñʉ’²ra’³¹ ma²ju̱n²³? ―ca²³jua’³.
14 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―¿’A² juø’² lǿn³nu³ ’e³ ca²³dxin³te’²³ jné² ’e³ rɨ²dxin²³² ’i’²³ jee²³² quien³²na’³, ’e³ rɨ²³lín³na²³ juez, ’e³ rɨ²juin²³²na¹ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’² dsa³?
15 Ca²³lʉ́³ co̱’³ Jesús. Ca²³jua’³:
―Xi²dsɨ́n³na’³. Qui² bi²³ juø’² li²³’iin²³ ’óo²ra’³ ’e³ xa³ quie’² uu’n²na’³. Qui² ’a²³la³ jo̱³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’² dsa³ ’e³ jmee²³ ’e³ bi²³ dxʉ́²³ jen³¹ dsa³.
16 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ Jesús co̱o̱³ júu² ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ lǿn²³ dsa³ ’i³ mi³quí̱i̱n²³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’². Ca²³jua’³:
―La²³la³ cu³lø³¹ ca²³ji̱’²³ jø̱n³ dsa³ xoo³² co̱o̱³ taa’². Bi²³ ma²³’nee³ dxʉ́²³ ca²³’ɨ́ɨ³ la²³jɨ³ mɨɨ³¹ ’e³ rɨ³jne² ’uǿ²³ quiee’³². 17 ’E³ jo̱³ bi²³ ca²³jmée³ ’i’²³ ’ñée². Ca²³lǿn³: “¿Jmii’³¹ rɨ²jmeen²³² cu²ne²ra²? Qui² ’a²³’e³ ma²³ xa³ je² joo’²³ rɨ²ta’n¹ la²³’nɨɨ’n³¹ ñu’n² ’e³ xa³ quián²³.” 18 ’E³ jo̱³ ca²³lǿn³ ’ñée²: “La²³la³ cu³lø³¹ rɨ²jmeen²³² tu³sɨ’²³: Rɨ²yaan²³²na¹ la²³jɨ³ ’ñʉ́² ’e³ taa’² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quián²³ rɨ³nɨ²³. Rɨ²jmeen²³² ’ñʉ́² ’e³ coo’² cɨ². Jo̱³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²ta’n¹ la²³jɨ³ sú̱n² mɨ³¹cuɨɨ³ quián²³ quia̱’² la²³jɨ³ sú̱n² láa² quián²³.” 19 La²³la³ cu³lø³¹ ’e³ rɨ²jmeen²³² mɨ³rɨ³’ien³ ’ñʉ́²: Bi²³ ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quián²³. Bi²³ ñúun³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ rɨ²³ti’n². ’E³ jo̱³ rɨ²tøøn³¹ dsɨn²³. ’E³ quie’²³ jo̱³ te³ rɨ²ñin²³² rɨ²uu’n²³² rɨ²ee’n²³² cɨ². Rɨ²jmeen²³² ’e³ jɨn³ dsɨn²³. La’³ ca²³lǿn³ dsa³ xoo³². 20 ’E³ quie’²³ ca²³lʉ́³ Dios. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³. Ca²³jua’³: “Bi²³ gøn³nu³. Qui² ’uøø²³ ’e³ rɨ³nɨ²³ ’e³ rɨ²³jú̱n³nu³. Ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ mɨ³jméen² ji̱i̱³. ¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ li²³quie’² la²³jɨ³ ’e³ jo̱³ mɨ³rɨ³jú̱n³nu³?” La’³ ca²³jua’³ Dios. 21 La²³nɨ³ cu³lø³¹ sɨ³ji̱’²³ dsa³ ’i³ ’aa³ quie’² ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ quí̱i̱n²³ ’e³ ’née²³ ’ñée². ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² ’aa³ la²³jɨ³ ’e³ jua’³ Dios ’e³ bi²³ cɨ² quí̱i̱n²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
Je² jua’³ ’e³ Dios hua² ’i³ mi³quin³ jo̱o̱³¹
(Mt. 6:25-34)
22 Ca²³jua’³ co̱’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Jné² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³ rɨ³cuøø³²ra’³ miin²³na’³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ² ’e³ jmii’³¹ li²³xa³ la²³jɨ³ ’e³ ’ne’² quién²na’³ ’e³ rɨ²cø’²ra’³ quia̱’² cuo̱o̱³²ra’³ ’e³ rɨ²cɨ’²ra’³. 23 ’Ne’² rɨ²mi³jue’n²na’³ ’e³ rɨ³ji̱’n²quien²³na’³. Qui² bi²³ cɨ² ’ne’² la’³ la²³ cɨ’²³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ²cø’²ra’³. ’Ne’² rɨ²mi³jue’n²na’³ ’e³ xa³ jmɨ² ŋú²ra’³. Qui² bi²³ cɨ² ’ne’² la’³ la²³ cɨ’²³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ²cɨ’²ra’³. 24 Jmee²ra’³ ’i’²³ ’e³ jmii’³¹ sɨ³ji̱’²³ jo̱o̱³¹ bø³. ’A²³jia’³ jmoo³²te’²³ jmo². ’A²³ cɨ’²³ ’e³ jmoo³²te’²³ ’ó̱o̱²³. ’A²³’e³ xa³ ’ñʉ́² je² taa’² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’²te’²³. ’A²³’e³ xa³ ’ui²dsoo²³² quiee’³²te’²³. ’E³ quie’²³ cuø²³ Dios ’e³ ee’³²te’²³. ¡Bi²³ cɨ² ma²³’nee³ quí̱i̱n²³ ’nee’²³ la²³ cɨ’²³ jo̱o̱³¹ to̱³! 25 ’A²³’i̱³ xen³ ’nee’²³ ’i³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ cuaan²³cɨ²na’³ co̱o̱³ joo³¹ metro, juø’n³ jmi’³ ’nɨɨ’n³¹ ’e³ cuøø³²ra’³ miin²³na’³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ², ¿mɨ³naa’³¹? 26 ’A²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³lí³ juø’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ cuaan²³cɨ²na’³ ca³juɨ². ’E³ jo̱³ bi²³ cɨ² ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ li²³xa³ la²³jɨ³ ’e³ ’ne’² quién²na’³ xi³nu³ bi²³ cuøø³²ra’³ miin²³na’³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ², ¿mɨ³naa’³¹?
27 ’Jmee²ra’³ ’i’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ sɨ³cua̱a̱n²³ mɨ²lí² ’e³ bi²³ lii’² ’e³ xa³ je² nuu³. ’A²³jia’³ jmoo³² ta². ’A²³ cɨ’²³ ’e³ ben³² mɨ³¹ñi³. ’E³ quie’²³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ bi²³ cɨ² lii’² cu³lø³¹ mɨ²lí² la²³ cɨ’²³ cuo̱o̱³ rey Salomón, juø’n³ quie’²³ bi²³ lii’², juø’n³ quie’²³ bi²³ ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’² mɨ²jaa²³². 28 Jmee²³ ji̱i̱³ Dios ’e³ sɨ³li³xa³ mɨ²lii³¹ xoo’³¹ nuu³, juø’n³ quie’²³ ca²³ji̱i̱³ hua² xa³. ’É̱e̱² ’e³ jmee²³ ji̱i̱³ mɨ³¹cuo̱o̱³ ’e³ lii’². Jmee²³ quie’²³ ji̱i̱³, juø’n³ quie’²³ co̱o̱³ jmɨ́ɨ² rɨ³nɨ²³ hua² xa³. ’E³ quie’²³ mi²’aa³ rɨ²³jɨ̱́²³te’²³ too³ ’uɨ̱́ɨ̱². ’E³ quie’²³ bi²³ cɨ² rɨ²³jmée²³ ji̱i̱³ ’e³ rɨ²cɨ’²ra’³ ’nee’²³ ’i³ bi²³ ca³pii’² sɨ³táan³na’³ quia̱’n²na’³. 29 ’A²³ rɨ³cuøø³²ra’³ miin²³na’³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ² ’e³ rɨ²’no’²ra’³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ²’u’² rɨ²cø’²ra’³ jo̱o̱²³. 30 Qui² la’³ jmoo³² dsa³ mɨ³¹güii³: Mi³quí̱i̱n²³te’²³ la²³jɨ³ ’e³ lø³² la’³. ’E³ quie’²³ ñi³² Ñʉ’²ra’³ ’e³ ’ne’² quién²na’³ la²³jɨ³ ’e³ lø³² la’³. 31 Bi²³ cɨ² dxʉ́²³ ’e³ rɨ²mi³quí̱i̱n²³na’³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³lín³ Dios juii³ra’³. Jo̱³ hua² rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³ la²³jɨ³ ’e³ ’ne’² quie’² jmɨ² ŋú²ra’³ co̱’³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ ’e³ ’ne’² rɨ²’me²ra² yʉʉ’³¹ güii³ la²³jɨ³ ’e³ quí̱i̱n²³ ca³quie̱e̱² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³gua’²³
(Mt. 6:19-21)
32 ’’A²³ rɨ³juø’n²na’³ miin²³na’³, ’nee’²³ dsɨɨ³ joo³ quién²³na²³. ’A²³jia’³ juɨ́ɨn²³na’³. ’E³ quie’²³ bi²³ ’née²³ Ñʉ’²ra² ’e³ rɨ²³lín³ juii³ra’³. 33 Líi² rɨ²’nɨ́ɨ²ra’³ ’e³ xa³ quién²na’³. Rɨ²cuøø³¹ra’³ cuu² dsa³ taan³. ’É̱e̱² ’e³ rɨ²jmée²ra’³ ji̱i̱³ mɨ³¹tuu’³ loo³ ’e³ ’a²³jia’³ li²³jaa²³² ’e³ rɨ²too’³¹ra’³ cuu². La²³nɨ³ cu³lø³¹ rɨ²’me²ra’³ yʉʉ’³¹ güii³ la²³jɨ³ ’e³ quí̱i̱n²³ ca³quie̱e̱² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³gua’²³, je² ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³co’² dsa³ ’i̱i̱³, je² ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³yáan² jo’³. 34 Qui² nee² ’óo²ra’³ te³ jiaa’³¹ ’me³ra’³ la²³jɨ³ ’e³ quí̱i̱n²³ ’e³ ’oo³ra’³.
’E³ la²³ ’ne’² rɨ²mi³tɨ́ɨ²³ra²
35 ’’Ne’² rɨ²mi³tɨ́ɨ²³ra’³ jo̱o̱²³na²³. Rɨ²jmée²ra’³ ji̱i̱³ ’e³ rɨ³so̱’² ji³ quién²na’³. 36 ’Ne’² rɨ²jmée²ra’³ la²³ jmoo³² mozos ’i³ je̱n³² juii² ’e³ jmii’³¹ rɨ²³ja’³ co̱’³ ’e³ mɨ³i²ñíin² je² mɨ³jén²³ dsa³ mɨ́³. Xi³nu³ rɨ³so̱’² quie’²³ ji³ quie’²te’²³, jo̱³ hua² rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³né²te’²³ ’oo’² xe̱’n² mɨ³rɨ³güe’n²³ co̱’³ juii², mɨ³rɨ³té³. 37 Bi²³ dxʉ́²³ quie’² mozos ’i³ rɨ³ñín² quie’²³ xe̱’n² mɨ³rɨ³güe’n²³ juii². Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ju²dsoo³¹: Rɨ²³’ñu’n²³ cuo̱o̱³ juii² ’e³ jua’³ mɨ³ rɨ²³tín²³ ta². Rɨ²³sɨ’²³ mozos ’e³ rɨ²³gua³te’²³ coo³¹ mesa. Rɨ²³dxá²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³e’² mozos. 38 Bi²³ dxʉ́²³ quie’² te’²³ mozos xi³nu³ rɨ³ñín² quie’²³ mɨ³rɨ³güe’n²³ juii², juø’n³ quie’²³ la²³ca̱a̱n³ dxoo’³¹ ’uøø²³ rɨ²³güe’n²³, juø’n³ quie’²³ ’a²³jia’³ ma²³ huǿø³ ’e³ li²³jné²³. 39 ’E³ quie’²³ la’³, ’ne’² rɨ²móo²ra’³ co̱’³: ’U² cu²ru’³ xi²dsɨ́n³ juii² xi²ñʉ’¹ ’e³ jmii’³¹ hora ’e³ rɨ²³güén³ dsa³ ’i̱i̱³, rɨ²³mi²³quii²³² ’u² cu²ru’³ la’³. ’A²³jia’³ rɨ²³cuǿ²³ júu² ’e³ rɨ²³’í³ xi²ñʉ’¹ dsa³ ’i̱i̱³ ’u² cu²ru’³ la’³. 40 ’E³ quie’²³ la’³ ’nee’²³ co̱’³: ’Ne’² xi²dsɨ́n³na’³. Qui² rɨ²³güe’n²³na²³ co̱’³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ hora ’e³ lǿn³na’³ ’e³ ’a²³jia’³ mɨ³ rɨ²³güe’n²³na²³ co̱’³.
Je² ’en³² jø̱n³ mozo ’i³ jmee²³ ’e³ la²³ ca²³dxi³ ’i’²³ juii² quia̱’² jø̱n³ ’i³ ’a²³jia’³ jmee²³ la’³
(Mt. 24:45-51)
41 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Peen²³²:
―Juii³ra’³¹, ¿’a² mɨ³lʉ́n² júu² nɨ³ ’e³ juø’n³ ’naan³ rɨ²nʉʉ²ra’³¹ ’nɨɨ’n³¹ jnee’³¹? ¿’A² mɨ³lʉ́n² ’e³ juø’n³ ’naan³ rɨ²³núu²³ la²³jɨn³ dsa³?
42 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juii³ra²:
―’Ne’² rɨ²núu²ra’³ la²³jɨn³ ’nee’²³ ’i³ xen³na’³ la²³ xen³ jø̱n³ mozo ’i³ bi²³ ta³jmee²³ ’i’²³, ’i³ jmee²³ ’e³ la²³ ca²³jua’³ juii² ’e³ ’ne’² rɨ²³jmée²³. Ca²³dxi³ ’i’²³ juii² ’e³ rɨ²³jmée²³ la²³jɨ³ ta² xi²ñʉ’¹ quiee’³², ’e³ rɨ²³jmée²³ ji̱i̱³ ’e³ rɨ²³e’² uu’n² mɨ³rɨ³ti³ hora ’e³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ la’³. 43 Bi²³ dxʉ́²³ quie’² mozo ’í³ mɨ³rɨ³güe’n²³ co̱’³ juii², mɨ³rɨ³ñí³ juii² ’e³ jmee²³ mozos ’e³ la²³ ca²³dxi³ ’i’²³. 44 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ju²dsoo³¹: Rɨ²³cuǿø²³ mozo quien³² la²³jɨ³ sú̱n² ’e³ xa³ quie’² ’ñée² ’e³ cu²lín³ cua̱a̱n²tu² mozo. 45 ’A²³jia’³ dxʉ́²³ quie’² mozo ’i³ lǿn³ ’e³ sɨ³li³’ɨɨn²³² juii², ’e³ co̱’³ xi² ’a²³jia’³ mɨ³ rɨ²³ja’³. ’E³ quie’²³ jo̱³ rɨ²³cuǿ²³ quie’² uu’n², dsóo²³ quia̱’² mɨ́³. Rɨ²³’ɨ̱’² rɨ²³e’²te’²³ ñúun³. Rɨ²³ŋøn³te’²³. 46 Rɨ²³güe’n²³ co̱’³ juii² mozo jmɨ́ɨ² je² ’a²³jia’³ xi²dsɨ́n³, hora ’e³ ’a²³jia’³ ñi³² mozo. Bi²³ juø’²³ cu³lø³¹ rɨ²³jmée²³ mɨ³rɨ³jmee³ jñiin²³ mozo. Rɨ²³ji̱’²³ ’ñée² ’e³ la²³ sɨ³ji̱’²³ mozos ’i³ ’a²³jia’³ jmoo³² ’e³ la²³ dxi³ ’i’²³ juii².
47 ’Bi²³ ñúun³ taa’² rɨ²³jmín²te’²³ mozo ’i³ mɨ³núu³ ’e³ jmii’³¹ ’née²³ juii² ’e³ rɨ²³jmée²³, ’e³ quie’²³ ’a²³jia’³ mi³tɨ́ɨ²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³jmée²³ ’e³ la²³ mɨ³dxi³ ’i’²³ juii². 48 ’E³ quie’²³ ’uøn³² cɨ² rɨ²³jmín²te’²³ mozo ’i³ dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²³jmín²te’²³ ’e³ la²³ lǿ² mɨ³jmée³, ’e³ quie’²³ ’a²³jia’³ ñi³² ’e³ jmii’³¹ ’née²³ juii² ’e³ rɨ²³jmée²³. Ñúun³ ya̱’n³ rɨ²³jmée²³ dsa³ ’i³ mɨ³’ioo³² ñúun³. Bi²³ cɨ² dxʉ́²³ ’ne’² rɨ²³jmée²³ dsa³ ’í³ xi³nu³ ñúun³ ’e³ mɨ³cuǿ³ Dios quie’².
’E³ la²³ jmee²³ Jesús ’e³ sɨ³juín³ dsa³
(Mt. 10:34-36)
49 ’Güén²³na²³ mɨ³¹güii³ ’e³ juø’n²³ rɨ²jmeen²³² ’e³ rɨ²³juín³ dsa³. Li²³bee’² ’e³ sɨ³juín³ dsa³ ’e³ la²³ sɨ³li³bee’² ji³ ’e³ sɨ³coo³ je² nuu³. ¡Bi²³ ’náan²³ ’u² cu²ru’³ mɨ³ rɨ²³dsóo² ji³ i²³la³ i²³nɨ³ xe̱’n² rɨ³nɨ²³! 50 Xa³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ² bee’² ’e³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³jí̱i̱n²³. ¡Bi²³ ma²³’nee³ dxi³quié̱n²na²³ la²³huøø’n³¹ rɨ²³líi²! 51 ¿’A² juø’² lǿn³na’³ ’e³ güén²³na²³ mɨ³¹güii³ ’e³ rɨ²jmeen²³² ’e³ rɨ²³lʉ́²³ co̱o̱³ júu² la²³jɨn³ sú̱n² dsa³? Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³la³ jo̱³, ¿mɨ³naa’³¹? ’E³ quie’²³ güén²³na²³ ’e³ juø’n²³ rɨ²jmeen²³² ’e³ rɨ²³juín³ dsa³ mɨ³¹güii³. 52 Qui² rɨ³nɨ²³ rɨ²³li²³láa²³ ’e³ rɨ²³juín³ ’ñén³ dsa³ ’i³ rɨ³løn³¹ la²³ co̱o̱³ sɨ́ɨn² dsa³. Aan³ dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ rɨ²³jmóo² co̱o̱³ júu² quia̱’² áan²³. ’E³ quie’²³ la’³ áan²³ quia̱’² aan³. 53 Rɨ²³juín³ dsa³ quia̱’² jo̱o̱³¹. Rɨ²³juín³ dsa³ quia̱’² jmii³. ’E³ quie’²³ la’³ mɨ́³ quia̱’² jo̱²³mɨɨ³¹. ’E³ quie’²³ la’³ quia̱’² xóo². ’E³ quie’²³ la’³ quia̱’² gui²³jó̱o̱². ’E³ quie’²³ la’³ quia̱’² xóo² dsóo²³ quien³². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ñi³² dsa³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³jmée²³ mɨ³¹güii³
(Mt. 16:1-4; Mr. 8:11-13)
54 Ca²³lʉ́³ co̱’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ la²³jɨn³ dsa³. Ca²³jua’³:
―Mɨ³rɨ³joo³²ra’³ ’e³ sɨ³quie̱e̱’n²³ jníi² je² sɨ³dxen³ ñi’², bi²³ xe̱’n² juo’³ra’³: “Ten²³ rɨ²³jmée²³ jmɨ́²”. ’E³ quie’²³ sɨ³lí³ ’e³ la²³ juo’³ra’³. 55 Mɨ³rɨ³ro̱o̱²³ dxí³ tu³’o³ la²³ i²’uøø³², ’e³ quie’²³ juo’³ra’³ co̱’³: “Bi²³ rɨ²³jmée²³ ’ioo³”. ’E³ quie’²³ sɨ³lí³ ’e³ la²³ juo’³ra’³. 56 ¡Bi²³ jmee³ra’³ guóo²! Líi² te³ rɨ²joo³¹ra’³ ’e³ jmii’³¹ jmee²³ mɨ³¹güii³. ’E³ jo̱³ móo³ra’³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³jmée²³. ¿Jmii’³¹ lǿ² ’e³ ’a²³jia’³ móo³ra’³ jo̱o̱²³na²³ ’e³ jmii’³¹ ’née²³ rɨ²³jua’³ la²³jɨ³ ’e³ sɨ³lí³ rɨ³nɨ²³?
’E³ la²³ ’ne’² rɨ²mi³’ien²³na² júu² la²³ dxʉ́²³ quia̱’n²na² dsa³ ’i³ mi³sa³ dsoo² quiée²ra²
(Mt. 5:25-26)
57 ’¿Jmii’³¹ lǿ² ’e³ ’a²³jia’³ ta³jmee³ra’³ ’i’²³ miin²³na’³ ’e³ jmii’³¹ ’ne’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ ca³dsaan³²? 58 Xi³nu³ cu³guín²³na’³ xi²ñi² dsa³ ’i³ ta’n² ta² quia̱’n²na’³ dsa³ ’i³ mi³sa³ dsoo² quien³²na’³, ’ne’² rɨ²jmée²ra’³ quién²na’³ ’e³ rɨ²mi³’ien²³na’³ júu² la²³ dxʉ́²³ quia̱’n²na’³ dsa³ ’í³ ’e³ la²³ ta’n²quien²³na’³ jui³¹. Qui² bi²³ juø’² rɨ²³sɨ²³jøn²³ ’nee’²³ caan²³ juez ’i³ juø’² rɨ²³ta̱a̱’n³ ’nee’²³ guoo³ ’láa³. ’I³ ’í³ hua² ’i³ rɨ²³ta̱a̱’n³ ’nee’²³ i²³ñí². 59 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³jia’³ rɨ²³’uøøn³te’²³ ’nee’²³ i²³ñí² la²³huø’n²³ ’e³ ’íi² rɨ²³dxa²³cɨ́³ra’³ la²³jɨ³ sú̱n² ’e³ mɨ³ya̱’n³na’³.
13’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’ne’² rɨ²tʉ²³²ra² ’e³ jmee³ra² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³
1 Mɨ²jo̱³ ca²³dxi²³guín²³ dsa³ ’i³ ca²³lʉ́³ quia̱’² Jesús. Ca²³ji̱i̱n³te’²³ júu² ’e³ jmii’³¹ ca²³jmée³ dxi² juɨɨ³ Pilato. Qui² ca²³jŋɨ’n²³ dsa³ Galilea ’i³ ta’n² jŋɨ’n²³ dsɨɨ³ joo³ ’i³ cuøn²³te’²³ Dios. Ca²³tu̱u̱³ jmɨ²³’ǿn² dsa³ ’í³ je² ca²³tu̱u̱³ jmɨ²³’ǿn² dsɨɨ³ joo³. La’³ ca²³jua’³ te’²³ dsa³ ’i³ ca²³dxi²³guín²³. 2 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ ca²³ji̱i̱n³ júu²:
―¿’A² juø’² lǿn³na’³ ’e³ bi²³ cɨ² bee’² dsoo² xa³ quie’² dsa³ Galilea ’i³ ca²³jŋɨ’n²³te’²³ la²³ cɨ’²³ la²³jɨn³ uu’n²te’²³? ¿’A² juø’² lǿn³na’³ ’e³ jo̱³ ca²³ji̱’²³te’²³ la’³? 3 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³la³ la’³. Qui² rɨ²³gua’²³ la²³jɨn³ ’nee’²³ co̱’³ xi³nu³ ’a²³jia’³ rɨ²tu³¹ra’³ ’e³ jmee³ra’³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³. 4 Co̱’³ cɨ’²³ xen³ gui²³jñén³ dsa³ ’i³ jú̱n²³ ma²ca¹cɨ’¹ ’ñʉ́² dxi²³juɨn³¹ je² xi̱i̱n³ Siloé. Ca²³cɨ’n²³ ’ñʉ́² dxi²³juɨn³¹ ñi’² quiee’³² dsa³ ’í³. ¿’A² juø’² lǿn³na’³ ’e³ bi²³ cɨ² bee’² dsoo² xa³ quie’²te’²³ la²³ cɨ’²³ la²³jɨn³ uu’n²te’²³ ’i³ nee’n²³² juɨɨ³ Jerusalén? 5 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³la³ la’³. Qui² rɨ²³gua’²³ la²³jɨn³ ’nee’²³ co̱’³ xi³nu³ ’a²³jia’³ rɨ²tu³¹ra’³ ’e³ jmee³ra’³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² ’mo³ higo ’e³ ’a²³jia’³ rɨ³’ɨɨ³¹ mɨɨ³¹
6 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² la³ ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’ne’² rɨ²³tʉ́² dsa³ ’e³ jmoo³² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³:
―Xen³ dsa³ ’i³ xa³ ’mo³ higo quiee’³² jee²³² je² rɨ³jne² xoo’³¹ jø’². Ca²³dxóo² ’ñée² juii² je² ja³¹ ’mo³ higo ’e³ jua’³ ’née²³ mɨ²higo. ’E³ quie’²³ ’a²³’e³ xa³. 7 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ mozo ’i³ mi³qui³ xoo’³¹ jø’²: “Mɨ³tɨ́³ ’nɨ³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ guøn³na²³ ’e³ juø’n²³ ’náan²³ mɨ²higo. ’E³ quie’²³ ’a²³’e³ xa³ rɨ³’ɨɨ³¹. Rɨ²³júun³ rɨ²quiu’n² quién²nu³ ’mo³ nɨ³ jo̱o̱²³. ’A²³’e³ xa³ je² ’ne’² ’e³ ja³¹. Te³ juø’³ jnɨɨ³².” 8 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ mozo. Ca²³sɨ’²³ juii²: “Cu²ja³¹ cɨ² ru’³ co̱o̱³ ji̱i̱³ ñi³ rɨ²ne²ra². Rɨ²’uøn²³²na¹ ’uǿ²³ la²³cu’² je² ja³¹. Rɨ²ta’n¹ ’mɨ́ɨ² roo’³². 9 Bi²³ dxʉ́²³ xi³nu³ rɨ²³’ɨ́ɨ²³ mɨɨ³¹ je² co̱o̱³ ñi³. ’E³ quie’²³ xi³nu³ ’a²³jia’³ rɨ²³’ɨ́ɨ²³, líi² rɨ²quiu’n².”
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús mɨ́³ ’i³ ca²³jlʉ́n²³
10 Jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² Jesús co̱o̱³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. 11 ’Iún² jø̱n³ mɨ́³ ’i³ ca²³tɨ́³ gui²³jñé³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ quie̱n³ espíritu ’i³ jmee²³ dsóo² quie’². Bi²³ ca²³jlʉ́n²³ mɨ́³. ’A²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³noo³ ca³dsaan³². 12 Ma²ŋøn³¹ mɨ́³ ’í³ Jesús, tǿ²³. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ mɨ́³:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³, mɨ́³: Mɨ³dsǿn²³ dsóo² quien³²nu³.
13 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³dxá³ guoo³ ñi’² quiee’³² mɨ́³. Xe̱’n² jmɨ́ɨ² lǿ²³ juø’² ca²³’ɨɨ’n². ’E³ jo̱³ ca²³mi²³gáan³ Dios mɨ́³ ’í³. 14 Bi²³ ca²³ti̱’n³ dsa³ ’i³ dxi³ ’i’²³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³te’²³ Dios ’e³ jua’³ ca²³mi²³’láan³ dsa³ Jesús jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³:
―Jñʉ́ʉ³ jmɨ́ɨ² hua² joo’²³ rɨ²³jmóo² dsa³ ta² cɨ’³ la²³ co̱o̱³ mɨ²guiaa³. ’E³ jo̱³ líi² cu³guín²³na’³ jmɨ́ɨ² jo̱³ ’e³ rɨ²³’láan³na’³. Qui² ’a²³jia’³ joo’²³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³.
15 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juii³ra². Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―¡Bi²³ te³ jmee³ra’³ guóo²! ’E³ quie’²³ jee’n²³na’³ miin²³na’³ cua² ’ioo’³ dsóo²³ quien³²na’³, jee’n²³na’³ miin²³na’³ burro quien³²na’³ je² rɨ³’ñu’n²te’²³. Ca²guín¹na’³ cɨ’³ la²³ jø̱n³na’³ ca²’i̱’n²³na’³ jmɨɨ³, juø’n³ quie’²³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³, ¿mɨ³naa’³¹? La’³ cu³lø³¹ jmee³ra’³. 16 ’E³ quie’²³ mɨ³tɨ́³ gui²³jñé³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ ca²³’ñuu’n³ mɨ́³ la³ mɨ²³sɨ²³quiʉ’². ¿’A² ’a²³jia’³ lǿn³na’³ ’e³ ’ne’² rɨ²³jee’n²³ mɨ́³, ’i³ rɨ³løn³¹ dsa³ ju̱u̱n²³ Abraham, juø’n³ quie’²³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³?
17 Ma²ca¹jua’³ la’³ Jesús, ca²³la²³’ii’²³ la²³jɨn³ ’i³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³². Bi²³ jɨn³ dsɨ́² dsa³ juɨɨ³ ma²ŋó¹te’²³ la²³jɨ³ ta² gáan³ ’e³ ca²³jmée³ ’ñée².
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² mɨ³¹ju̱³ mostaza
(Mt. 13:31-32; Mr. 4:30-32)
18 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ ’ñée²:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ ’e³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²núu²ra’³ ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³ cu²ne²ra²? ¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ júu² ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹? 19 Xen³ la²³ xen³ co̱o̱³ mɨɨ³¹ mɨ³¹ju̱³ mostaza ’e³ ca²³jñi³ dsa³ dxoo³ quiee’³². Bi²³ ca²³cua̱a̱n²³. Ca²³la²³xa³ ’mɨ’n³. Ca²³dxá³ jo̱o̱³¹ to̱³ mɨ²sɨɨ² jee²³² mɨ³¹guoo³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² xoo’³¹ ’ɨ²³juɨ²
(Mt. 13:33)
20 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ júu² ’e³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³? 21 Xen³ la²³ xen³ xoo’³¹ ’ɨ²³juɨ² ’e³ có̱²³ jø̱n³ mɨ́³. Ca²³coo’n³ ’nɨ³ kilos tʉʉ² harina. Ca²³jmée³ xoo’³¹ ’ɨ²³juɨ² ’e³ ca²³yʉ̱́ʉ̱²³ la²³jɨ³ sú̱n². La’³ cu³lø³¹ xen³ ’e³ sɨ³ya’n² dsa³ júu² quiee’³² Dios.
Je² ca²³’é³ Jesús ’oo’² ’e³ bi²³ dsuu³
(Mt. 7:13-14, 21-23)
22 ’E³ quie’²³ jo̱³ ’í² co̱’³ Jesús jui³¹ juɨɨ³ Jerusalén. Ca²³ŋɨ́n³ juɨɨ³ bee’² quia̱’² ranchos pii’² co̱’³. Ca²³’ée²³ dsa³. 23 Xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Juiin²³, ¿’a² juø’² ’nɨɨ’n³¹ jø̱n³ áan²³ hua² dsa³ ’i³ rɨ²³láan³? ―ca²³sɨ’²³ Jesús.
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
24 ―Jmee²ra’³ quién²na’³ ’e³ rɨ²ŋɨ́n³na’³ ’oo’² ’e³ bi²³ dsuu³. Qui² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ juɨ́ɨn²³ ’i³ cɨ² li²³’née²³ rɨ²³ŋɨ́n³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ma²³ jmɨ́ɨ² rɨ²³lí³ juø’². 25 Ma²mɨ³’áa³ ’i’²³ ’e³ mɨ³naa’n²³ juii² xi²ñʉ’¹, ’e³ mɨ³jní³ dxʉ́²³ ’oo’² ’ñʉ³¹, jo̱³ hua² rɨ²tǿ²ra’³ ’oo’² ’nee’²³ ’i³ té̱e̱n³ xi²dxi³². Rɨ²juo’²ra’³: “Juii³ra’³¹, jmee² co̱o̱³ mɨ²’áa² ne² quiée²ra’³¹ ’e³ rɨ²too’³²ra’³¹ xi²ñʉ’¹.” ’E³ jo̱³ rɨ²³jua’³ juii² xi²ñʉ’¹. Rɨ²³sɨ’²³ ’nee’²³: “’A²³jia’³ jmɨ́ɨ² cuiin²³na²³ ’nee’²³ ’e³ jiaa’³¹ xen³na’³”. 26 ’E³ jo̱³ rɨ²juo’²ra’³: “Ca²³’i̱i̱’² ca²³quie²ra’³¹ quia̱’n²na’³¹ ’nʉ³. I²ñíin²nu³ jee²³² calles juɨɨ³ quiee³²ra’³¹ ’e³ ca²³’én².” 27 ’E³ quie’²³ rɨ²³jua’³ ’ñée²: “Mɨ³juǿøn²na²³ ’nee’²³ ’e³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² cuiin²³na²³ ’nee’²³ ’e³ jiaa’³¹ xen³na’³. Je̱’n²na’³ la²³jɨn³ ’nee’²³ ’i³ jmoo³² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³.” 28 Qui² núu²³ rɨ²’o’²ra’³. Núu²³ rɨ²cu’²la²³cɨ²ra’³ jó̱²ra’³ la²³’nɨɨ’n³¹ rɨ²³ŋɨ́³ ’óo²ra’³. Rɨ²joon²³na’³ Abraham quia̱’² Isaac quia̱’² Jacob quia̱’² la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³². Rɨ²joo³¹ra’³ ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ nee’n²³²te’¹ je² rɨ³løn³¹ Dios juii². ’E³ quie’²³ rɨ²cuaa’n²³na’³ ’nee’²³ xi²dxi³². 29 Qui² rɨ²³gui²³guín²³ dsa³ ’i³ xen³ je² sɨ³’ién²³ ñi’² quia̱’² dsa³ ’i³ xen³ je² sɨ³dxen³ ñi’² quia̱’² dsa³ ’i³ xen³ tɨ́ɨ² i²³la³ i²³nɨ³ co̱’³. Rɨ²³gua³te’²³ coo³¹ mesa je² rɨ³løn³¹ Dios juii². 30 Xen³ ’i³ rɨ²³lín³ ’i³ gáan³ cɨ² ’i³ rɨ³løn³¹ ’i³ pii’² cɨ² rɨ³nɨ²³. Xen³ ’i³ rɨ²³lín³ ’i³ pii’² cɨ² ’i³ rɨ³løn³¹ ’i³ gáan³ cɨ² rɨ³nɨ²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³’o’² Jesús ’e³ jua’³ bi²³ juɨɨ³² dsa³ Jerusalén
(Mt. 23:37-39)
31 Xe̱’n² jmɨ́ɨ² ca²³dxi²³guín²³ ca³dxáan² dsa³ fariseo. Ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―Cuí̱i̱² ’nʉ³. Qui² ’née²³ Herodes ’e³ rɨ²³jŋɨ’n²³ ’nʉ³.
32 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo:
―Cu³xii’²ra’³ ’ñée² dsa³ sǿn²³ ’i³ xen³ la²³ xen³ ’ioo’³: “Tú̱²³ jmɨ́ɨ² cɨ² ’uøøn²³²na¹ espíritus quien³² mɨ²³sɨ²³quiʉ’², mi³’láan²na²³ dsa³. Jmeen²³ quián²³ ta² rɨ³nɨ²³ quia̱’² ’áa²³. ’E³ quie’²³ ’áa²³ ’ióo² mɨ³líi² ta² quián²³.” 33 ’E³ quie’²³ ’ne’² ’e³ ’iun²³²na¹ jui³¹ rɨ³nɨ²³ quia̱’² ’áa²³ quia̱’² ’áa²³ ’ióo². Qui² ’nɨɨ’n³¹ juɨɨ³ Jerusalén hua² joo’²³ ’e³ rɨ²³jú̱n³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios.
34 ’Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ dsa³ Jerusalén: Jŋɨ’n²³na’³ dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios. Cuø³ra’³ cú̱u̱² quie’² dsa³ ’i³ xiin²³ Dios quién²na’³. Bi²³ ñúun³ taa’² mɨ³la³’náan²³ rɨ²tøøn³¹na¹ ’nee’²³ quia̱’n²na’³ jo̱o̱³ra’³ ’u². Qui² bi²³ mɨ³la³’náan²³ ’e³ rɨ²i̱i̱n³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ la²³ i̱i̱n²³ jo̱o̱³¹ xóo² ’nɨɨ’² ’u². ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² ’noo³ra’³. 35 ’A²³jia’³ ma²³ née² guoo³ Dios xi²ñʉ’¹ quien³²na’³. Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³jia’³ ma²³ rɨ²joon²³na’³ jné² co̱’³ la²³huøø’n³¹ ’e³ rɨ²³tɨ́²³ ’e³ rɨ²juo’²ra’³ rɨ²’ǿn¹na’³ jné²: “Mɨ³cuǿ³ Dios u²³li²³jé̱e̱³ quie’² dsa³ la³ ’i³ ja³’ɨ́ɨn²³ ’e³ ’iin³¹ Dios Juii³ra²”.
14’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ bi²³ mɨ³ya̱a̱n³
1 Ca²³tɨ́³ ’e³ ñíin² Jesús i²ee’³ quie’² jø̱n³ juii² dsa³ fariseo jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³. Bi²³ ten³²te’²³ ’ñée². 2 Xi’n²³ xi²ñi² Jesús jø̱n³ dsa³ ’i³ bi²³ mɨ³ya̱a̱n³. 3 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’e²³ ley quia̱’² dsa³ fariseo. Ca²³jua’³:
―¿’A² joo’²³ rɨ²mi³’láan²na² dsa³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³, juo’³ ’nee’²³?
4 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³’í̱n²te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³dxá³ guoo³ ñi’² quiee’³². Ca²³mi²³’láan³ dsa³ ’í³. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³ ’e³ cu²dxe’n³. 5 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo:
―La²³ cu²ru’³ xen³ jø̱n³ ’nee’²³ ’i³ mɨ³tø’n³ jø̱n³ jo̱o̱³¹ ’e̱’³ too³ je² sø’n³²te’²³ jmɨɨ³, ’i³ mɨ³tø’n³ jø̱n³ cua² ’ioo’³ dsóo²³ quien³². Rɨ²dxin²³na’³ xe̱’n² jmɨ́ɨ², ¿mɨ³naa’³¹?, juø’n³ quie’²³ rɨ²³lí³ la’³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³.
6 ’A²³’e³ ma²³ xa³ ca²³lǿ²³ juø’² ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² dsa³ ’i³ mɨ³tøø³te’²³ je² mɨ³jén²³ dsa³ mɨ́³
7 Ŋó²³ Jesús ’e³ jmii’³¹ ca²³jmóo² dsa³ ’i³ ca²³tøø³te’²³ ’e³ rɨ²³e’² ca³ti³² quia̱’² ’ñée². Qui² ’née²³ rɨ²³røøn²³te’²³ je² dxʉ́²³ cɨ² rɨ²³gua³te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ júu² la³ ’e³ ca²³cuǿ³ jui³¹ quie’²te’²³. Ca²³jua’³:
8 ―’A²³ rɨ³ñí³ra’³ je² dxʉ́²³ cɨ² mɨ³rɨ³tee³te’²³ ’nee’²³ je² mɨ³jén²³ dsa³ mɨ́³. ¿Jmii’³¹ xi³nu³ xen³ dsa³ ’i³ rɨ²³tøø³te’²³ ’i³ gáan³ cɨ² la²³ ’nee’²³? 9 Jo̱³ rɨ²³güén³ caan²³na’³ dsa³ ’i³ mɨ³tøø³ ’nee’²³ quia̱’² dsa³ ’i³ gáan³ cɨ². Rɨ²³sɨ’²³ ’nee’²³: “Je̱’n²na’³ nɨ³. Qui² je² nɨ³ rɨ²³gua³ dsa³ la³.” ’E³ jo̱³ bi²³ li²³’íin²na’³ rɨ²ñí²ra’³ je² lǿn³ dsa³ ’e³ bi²³ ’áa² cu³lø³¹. 10 ’E³ quie’²³ bi²³ cɨ² dxʉ́²³ ’e³ rɨ²ñí²ra’³ xe̱’n² je² lǿn³ dsa³ ’e³ bi²³ ’áa² cu³lø³¹ mɨ³rɨ³tee³te’²³ ’nee’²³. ’E³ jo̱³ mɨ³rɨ³dxee’n³² dsa³ ’i³ mɨ³tøø³ ’nee’²³, jo̱³ rɨ²³sɨ’²³ ’nee’²³: “Ñí³ra’³ je² dxʉ́²³ cɨ² xú̱n³”. ’E³ jo̱³ ’a²³jia’³ li²³’íin²na’³ xi²ñi² la²³jɨn³ dsa³ ’i³ nee’n²³²na’³ quia̱’n²na’³ coo³¹ mesa. 11 Qui² ’e³ cɨ² li²³’uǿn²³ dsa³ ’i³ mi³gáan³ ’ñée². ’E³ cɨ² rɨ²³mi²³gáan³te’²³ dsa³ ’i³ mi³’uǿn²³ ’ñée². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
12 Cɨ̱ɨ̱n³ cɨ² ca²³lʉ́³ co̱’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ ca²³tøø³ quie’². Ca²³jua’³:
―Mɨ³rɨ³jmeen³ ji̱i̱³ mó² ’e³ rɨ²³e’² dsa³ dxoo’³¹ jmɨ́ɨ², ’e³ rɨ²³e’² dsa³ mɨ²³’láa²³, ’a²³ rɨ³tøøn³² jmø’n² la²³ dsa³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ lʉ́n² quia̱’n²nu³, jmø’n² la²³ já̱a̱n², jmø’n² la²³ dsa³ ’i³ xen³ quién²nu³, jmø’n² la²³ dsa³ xoo³² ’i³ nee’n²³² caan²³nu³. Co̱’³ xi² rɨ²³tøø³te’²³ ’nʉ³ ’e³ rɨ²cø’n² ’e³ rɨ²³dxaan³te’²³ ’e³ la²³ mɨ³jméen² ’uǿøn²nu³. Jo̱³ mɨ³la³xa³ jñiin²³nu³. 13 ’E³ quie’²³ mɨ³rɨ³jmeen³ ji̱i̱³ mó² ’e³ rɨ²³e’² dsa³, rɨ²tøøn³¹ dsa³ taan³ quia̱’² dsa³ ’i³ xa³ je² rɨ³yaan²³ quie’² quia̱’² dsa³ ’i³ ’uaa’³ tɨɨ² quia̱’² dsa³ tuu² mɨ²ñi². 14 Jo̱³ hua² li²³dxʉ́²³ quién²nu³ ca³quie̱e̱². Qui² te’²³ dsa³ ’í³ hua² ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³dxaan³te’²³. Dios rɨ²³cuǿ²³ jñiin²³nu³ mɨ³rɨ³jmee³ ’ñée² ’e³ rɨ²³ji̱i̱’²³ co̱’³ dsa³ ’i³ mɨ³jmóo² ’e³ ca³dsaan³². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² dsa³ ’i³ bi²³ ñúun³ ’e³ ca²³jmée³ ji̱i̱³ ’e³ rɨ²³e’² dsa³
15 Ca²³núu³ jø̱n³ dsa³ ’i³ jen³¹ coo³¹ mesa quia̱’² Jesús júu² ’e³ ca²³lʉ́³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Bi²³ dxʉ́²³ quie’² dsa³ ’i³ rɨ²³e’² je² rɨ³løn³¹ Dios juii².
16 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―La²³la³ cu³lø³¹ ca²³jmée³ jø̱n³ dsa³ co̱o̱³ taa’²: Bi²³ ñúun³ ’e³ ca²³jmée³ ji̱i̱³ ’e³ rɨ²³e’² dsa³. Bi²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³tøø³ ’e³ rɨ²³e’² quia̱’². 17 Ma²mɨ³tɨ́³ hora ’e³ rɨ²³e’² dsa³, ca²³xíin²³ mozo quien³² ’e³ rɨ²³sɨ²³tee³ dsa³. La²³la³ cu³lø³¹ ’née²³ ’e³ rɨ²³sɨ’²³ dsa³ mozo: “Ñe³ra’³ jo̱o̱²³. Qui² mɨ³la³tɨ́ɨ²³ la²³jɨ³ ’e³ ’ne’².” 18 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ la²³jɨn³te’²³ ’e³ cu²jmée³ u²³juee’³ dsɨɨ³² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² sɨ³guín²³te’²³. ’Ñée² ’i³ ca²³lʉ́³ xe̱’n² ca²³jua’³: “Mɨ³cǿ̱n²³ ca³juɨ² ’uǿ²³. ’Ne’² i³joon²³ ca³quie̱e̱² jmii’³¹ cu³lø³¹. Cu²jmée³ u²³juee’³ dsɨɨ³² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² ñiin²³.” 19 Ca²³jua’³ jia’³ cɨ’²³ co̱’³: “Mɨ³jǿn²na²³ ’ñé³ dsa’n² cua² ’ioo’³ dsóo²³. Ñiin²³ i³joon²³na²³ ’e³ ’ee² cu³løn³¹. Cu²jmée³ u²³juee’³ dsɨɨ³² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² ñiin²³.” 20 Ca²³jua’³ jia’³ cɨ’²³ co̱’³: “’E³ cɨ² lá²³ mɨ³jǿn²na²³ mɨ́³. ’E³ jo̱³ hua² ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² ñiin²³.” 21 ’E³ jo̱³ ñi’n² co̱’³ mozo, i²xii’²³² juii² ’e³ jmii’³¹ mɨ³jua’³te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³ti̱’n³ juii². Ca²³sɨ’²³ mozo quien³²: “Guo³ co̱’³ ca²³la²³dxí² jee²³² calles bee’² quia̱’² calles pii’² ’e³ xa³ jee²³² juɨɨ³. Cu³jén²³nu³ dsa³ taan³ quia̱’² dsa³ ’i³ xa³ je² rɨ³yaan²³ quie’² quia̱’² dsa³ ’i³ ’uaa’³ tɨɨ² quia̱’² dsa³ tuu² mɨ²ñi².” 22 Ñíin² co̱’³ mozo. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ juii²: “Mɨ³lǿ²³ ’e³ la²³ mɨ³dxín² ’i’²³. ’E³ quie’²³ xa³ je² joo’²³ ’e³ rɨ²³ta’n²³ cɨ² dsa³.” 23 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ juii². Ca²³sɨ’²³ mozo: “Guo³ co̱’³ jui³¹ juee’³ quia̱’² jui³¹ tii³. Rɨ²juɨɨ’n³¹ dsa³ la²³bii²³ ’e³ cu²ta’n¹te’²³ xi³’lɨ² rɨ²³quie̱e̱’n²³te’²³ xi²ñʉ’¹. 24 Qui² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Cu³xi³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³tǿøn² xe̱’n² ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³e’² mó² quián²³”, ca²³jua’³ juii². ―La²³nɨ³ cu³lø³¹ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³lín³ dsa³ quien³² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ li²³bii²³ dsɨ́² rɨ²³tʉ́² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’²
25 Bi²³ ma²³’nee³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ quia̱’² Jesús. ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³ji̱i̱n²³ ’ñée². Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
26 ―Dsa³ ’i³ ’née²³ ’e³ rɨ²³lín³ dsa³ quién²³na²³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jmée²³ ’e³ bi²³ cɨ² nee² dsɨ́² jmii³ quia̱’² xóo² quia̱’² mɨ²³quie’² quia̱’² jo̱o̱³¹ quia̱’² jó̱o̱². Co̱’³ cɨ’²³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jmée²³ ’e³ bi²³ cɨ² nee² dsɨ́² ’e³ xen³ ’ñée². Xi³nu³ bi²³ li²³nee² dsɨ́² la²³jɨ³ ’e³ xa³, ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³lín³ dsa³ quién²³na²³. 27 ’Ne’² rɨ²³dxi²³quié̱n² dsa³ quién²³na²³ ’e³ la²³ dxi³quié̱n² dsa³ ’i³ ta̱a̱n²³ cruz. ’Ne’² rɨ²³qui̱i̱³ jné². Xi³nu³ ’a²³jia’³ rɨ²³jmée²³ la’³, ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³lín³ dsa³ quién²³na²³. 28 La²³ cu²ru’³ xen³ jø̱n³ ’nee’²³ ’i³ ’née²³ rɨ²³jmée²³ ’ñʉ́² dxi²³juɨn³¹, jén²³ cɨ² rɨ²³gua³ coo³¹ mesa, rɨ²³jmée²³ ’i’²³ ’e³ lɨɨ’³¹ rɨ²³cɨ̱́ɨ̱n²³ co̱o̱³ ’ñʉ́², ¿mɨ³naa’³¹? Rɨ²³jmée²³ ’i’²³ xi² rɨ²³dxi²³tɨn³² cuu² quiee’³². 29 Xi³nu³ ’a²³jia’³ rɨ²³jmée²³ la’³, te³ dxʉ́²³ rɨ²³lóo²³ ta², te³ dxʉ́²³ li²³xa³ tɨ́ɨ² je² rɨ²³noo³ ’ioo’³. ’E³ quie’² ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³mi²³’ien³ ta². ’E³ quie’²³ jo̱³ rɨ²³jáa² rɨ²³ŋɨ́ɨ² dsa³. 30 Rɨ²³jua’³te’²³: “Lóo² ca²³jmée³ co̱o̱³ ’ñʉ́² dxi²³juɨn³¹ dsa³ la³, ¿mɨ³naa’³¹? ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ lǿ²³ juø’² ca²³’ien³ ta² quiee’³².” 31 ’E³ quie’²³ la’³ jø̱n³ rey ’i³ dsoo³² sɨ³jmee³ qui³ quia̱’² jia’³ cɨ’²³ rey. Jén²³ cɨ² ’ne’² rɨ²³gua³ rɨ²³jmée²³ ’i’²³ dxʉ́²³ xi² rɨ²³li’²³ juø’² rɨ²³jmée²³ qui³ quia̱’² uu’n². Xen³ guiáa³ mil ’láa³ quie’² jia’³ cɨ’²³ rey. ’E³ quie’²³ ’nɨɨ’n³¹ guiá²³ mil hua² xen³ quie’² ’ñée². 32 Xi³nu³ mɨ³la³quii²³ ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³li’²³ ’ñée², jén²³ cɨ² ’e³ la²³ rɨ²³güén³ jia’³ cɨ’²³ rey, jo̱³ tu³ rɨ²³xíin²³ mozos ’i³ rɨ²³ŋɨ́ɨ²³ mɨ²’áa² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ qui³. 33 ’E³ jo̱³ xi³nu³ xen³ jø̱n³ ’nee’²³ ’i³ ’a²³jia’³ li²³bii²³ dsɨ́² rɨ²³tʉ́² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’², ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³lín³ dsa³ quién²³na²³.
’E³ la²³ ca²³’é³ Jesús juɨ² ñi² ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ ñii²³²
(Mt. 5:13; Mr. 9:50)
34 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―’Bi²³ dxʉ́²³ juɨ² ñi². La²³ xen³ juɨ² ñi² ’e³ bi²³ dxʉ́²³ ñii²³² xen³ dsa³ quién²³na²³ ’i³ ’a²³jia’³ nee² dsɨ́² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’². ’E³ quie’²³ ’u² cu²ru’³ xa³ juɨ² ñi² ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ ñii²³², ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jmóo²te’²³ ’e³ li²³ñii²³² co̱’³. 35 Cu³xi³ ’e³ rɨ²³’li’²³te’²³ ’uǿ²³ ’e³ cu²li³dxʉ́²³ ’uǿ²³ ’e³ xa³ mɨɨ³¹ ’e³ rɨ²³jñí³te’²³ ’a²³’e³ xa³ jui³¹ quie’². Cu³xi³ juø’n³ rɨ²³coo’n³te’²³ ’mɨɨ³ ’e³ rɨ²³’li’²³te’²³ ’uǿ²³ ’e³ cu²li³dxʉ́²³ ’uǿ²³ ’a²³’e³ xa³ jui³¹ quie’². ’E³ quie’²³ ’nɨɨ’n³¹ ’e³ to̱o̱³²hua²te’¹. ’Ne’² rɨ²³núu²³ júu² la³ dsa³ ’i³ ’née²³ rɨ²³cuǿn²³ miin²³ ’e³ rɨ²³núu²³.
15’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² dsɨɨ³ joo³ ’i³ mɨ³ca³caa’n³²
(Mt. 18:10-14)
1 Ca²³ja²³guín²³ caan²³ Jesús ’io’² quia̱’² dsa³ tu³cua̱a̱n²tu². Qui² ’née²³te’²³ rɨ²³núu²³te’²³ júu² quiee’³². 2 ’E³ jo̱³ bi²³ ca²³lʉ́³ dsa³ fariseo. ’E³ quie’²³ la’³ dsa³ ’e²³ ley co̱’³. Ca²³jua’³te’²³:
―Bi²³ ’néen² dsa³ la³ quia̱’² dsa³ ’i³ bi²³ xa³ dsoo² quiee’³². Ee’³² quia̱’² te’²³ dsa³ ’í³.
3 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² la³ ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’née²³ rɨ²³tøø³ dsa³ Dios. Ca²³jua’³:
4 ―La²³ cu²ru’³ xen³ jø̱n³ ’nee’²³ ’i³ xen³ co̱o̱³ i³láan³ dsɨɨ³ joo³ quie’². Mɨ³ca³caa’n³² jø̱n³. Ta’n² quie’²³ ñii³ quiee’³² ’e³ jø̱n³ ’a²³ ti³² co̱o̱³ i³láan³. ’E³ jo̱³ rɨ²³cuaa’n³ juii² ’e³ jø̱n³ ’a²³ ti³² co̱o̱³ i³láan³. Rɨ²³dsóo² co̱’³ sɨ³’ne’n³ ’ñée² dsɨɨ³ joo³ ’i³ mɨ³ca³caa’n³² xi³’lɨ² rɨ²³dxe’n², ¿mɨ³naa’³¹? 5 Mɨ³rɨ³dxe’n² dsɨɨ³ joo³ quien³², bi²³ jɨn³ dsɨ́² rɨ²³quiaan³ coo’² cuáa². 6 Mɨ³rɨ³dxe’n² co̱’³ quie’², rɨ²³tøø³ dsa³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ lʉ²³ quia̱’² quia̱’² dsa³ ’i³ nee’n²³² ji̱i̱’² coo³¹. ’E³ jo̱³ rɨ²³sɨ’²³ dsa³ ’í³: “Ñe³ra’³ rɨ²jmee²ra² ’e³ jɨn³ dsɨ³ra² ca³ti³². Qui² mɨ³dsø’n²³na²³ dsɨɨ³ joo³ quién²³na²³ ’i³ mɨ³ca³caa’n³² ca³dxa³.” 7 ’E³ quie’²³ la’³, rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Bi²³ jɨn³ dsɨ́² rɨ²³jmóo²te’²³ yʉʉ’³¹ güii³ mɨ³rɨ³tʉ³² jø̱n³ dsa³ ’e³ jmee²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³. Bi²³ cɨ² jɨn³ dsɨ́²te’²³ jmee²³ la²³ cɨ’²³ ’e³ xen³ ’e³ jø̱n³ ’a²³ ti³² co̱o̱³ i³láan³ ’i³ jmoo³² ’e³ ca³dsaan³², ’i³ ’a²³la³ ma²³ ’e³ cɨ² ’ne’² rɨ²³tʉ́² ’e³ jmoo³² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² cuu² ’e³ mɨ³guoo’³²
8 ’’E³ quie’²³ la’³, cu²ru’³ xen³ jø̱n³ mɨ́³ ’i³ xa³ guiá²³ cuu² quie’². Mɨ³guoo’³² co̱o̱³ cuu². Rɨ²³xe̱’n² ji³. Rɨ²³’io’³ dxʉ́²³ la²³ xi²ñʉ’¹. Rɨ²³’no’²³ xi³’lɨ² rɨ²³dxoo’²³, ¿mɨ³naa’³¹? 9 Ma²mɨ³’áa³ ’i’²³ ’e³ mɨ³dso’²³ cuu², rɨ²³tøø³ dsa³ ’i³ dxʉ́²³ lʉ²³ quia̱’² quia̱’² dsa³ ’i³ nee’n²³² ji̱i̱’² coo³¹. Rɨ²³jua’³: “Ñe³ra’³ rɨ²jmee²ra² ’e³ jɨn³ dsɨ³ra² ca³ti³². Qui² mɨ³dsa’n²³ cuu² ’e³ mɨ³guoo’³² ca³dxa³.” 10 ’E³ quie’²³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Bi²³ jɨn³ dsɨ́² te’²³ ángeles quien³² Dios mɨ³rɨ³tʉ³² ’e³ jmee²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jø̱n³ dsa³ ’i³ bi²³ tu³cua̱a̱n²tu² jmee²³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² xii’³ ’i³ mɨ³ca³caa’n³²
11 Ca²³lʉ́³ co̱’³ Jesús. Ca²³jua’³:
―La²³ cu²ru’³ xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xen³ áan²³ jo̱o̱³¹. 12 Ca²³jua’³ xii’³ ’i³ mi’n²³ cɨ². Ca²³sɨ’²³ jmii³: “Ñu’n², rɨ²cuøøn³¹nu³ jné² rɨ³nɨ²³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ lǿn³nu³ ’e³ cɨ² rɨ²cuøøn³¹nu³ jné² mɨ³rɨ³taa’n³² dxóo².” ’E³ jo̱³ ca²³to’²³ dxóo² jmii³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’². Ca²³cuǿø²³ te’²³ jo̱o̱³¹. 13 ’A²³jia’³ ca²³la²³huǿø³ la’³ ’e³ ca²³’nɨ́ɨ³ jo̱o̱³¹ ’i³ mi’n²³ cɨ² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’². ’E³ quie’²³ jo̱³ ŋóo² jia’³ cɨ’²³ juɨɨ³ je² bi²³ huɨ̱́ɨ̱³. Bi²³ jɨɨ’n³ ca²³jmée³ je² núu²³. Bi²³ tu³cua̱a̱n²tu² ca²³yáan² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’² quia̱’² amigos quien³². 14 Ma²mɨ³’áa³ ’i’²³ ’e³ mɨ³dsá²³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’², ca²³tɨ́³ ’e³ bi²³ ca²³la²³’oon²³ cuɨɨ³ juɨɨ³ je² ca²³dxóo². ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³la²³cue̱’²³ ’ñée² xii’³. 15 ’E³ jo̱³ ŋóo². Ca²³jmée³ ta² quiee’³² jø̱n³ dsa³ ’i³ xen³ juɨɨ³ je² jen³¹. Ca²³xíin²³te’²³ xii’³ rancho quiee’³² juii² ta² ’e³ sɨ³e’n² cu²xi³¹. 16 ’Née²³ xii’³ rɨ²³cuu’³ mɨ²cuo’¹ ’mo³ ’e³ ee’³² cu²xi³¹ ’u² cu²ru’³ xa³ ñúun³. Qui² ’a²³’e³ xa³ ’e³ ca²³cuǿø²³te’²³ ’e³ rɨ²³e’² ’ñée². 17 ’E³ jo̱³ ca²³lǿn³: “Maan²³ ’e³ bi²³ juɨ́ɨn²³ mozos xen³ quie’² ñu’n²³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ ee’³². Sɨ³tø’n² cɨ² la²³’nɨɨ’n³¹ ñuu’n³¹ ’e³ xa³ quie’²te’²³. ’E³ quie’²³ rɨ²³jú̱n³la²³cɨ²na¹ je² la³ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ cué̱e̱n²³. 18 Ñe’n³²na²³ co̱’³ quie’² ñu’n²³ tu³sɨ’²³. Jo̱³ rɨ²juøøn³¹: Ñu’n², mɨ³jméen²³ ’e³ xa³ dsoo² quián²³ ’e³ mɨ³jme’n²³na²³ Dios, ’e³ mɨ³jme’n²³na²³ ’nʉ³ co̱’³, rɨ²juøøn³¹. 19 ’A²³jia’³ ma²³ dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²³jua’³ dsa³ ’e³ ja̱a̱n³ jné². Rɨ²jmee’n³¹nu³ jné² ’e³ la²³ jmee’n³² jø̱n³ mozo quien³²nu³. La’³ cu³lø³¹ rɨ²juøøn³¹ ñu’n²³”, ca²³lǿn³ xii’³. 20 ’E³ jo̱³ ’í² jui³¹. Ŋø’n² quie’² jmii³.
’’E³ quie’²³ jmee²³ cɨ² bíi²³ ’e³ rɨ²³dxe’n² xii’³ je² jen³¹ jmii³, ’e³ quie’²³ jo̱³ ŋó²³ jmii³. Bi²³ ca²³la²³cuu’²³ dsɨ́² jmii³ ñin³² jo̱o̱³¹. ’E³ jo̱³ ’í² jui³¹ ca²³la²³dxí². Ca²³ta̱a̱’n³ cuáa² xii’³. Ca²³cuu’³ ñi². 21 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ jo̱o̱³¹. Ca²³sɨ’²³ jmii³: “Ñu’n², mɨ³jméen²³ ’e³ xa³ dsoo² quián²³. Mɨ³jme’n²³na²³ Dios. Mɨ³jme’n²³na²³ ’nʉ³ co̱’³. ’A²³jia’³ ma²³ dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²³jua’³ dsa³ ’e³ ja̱a̱n³ jné².” 22 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ jmii³. Ca²³sɨ’²³ mozos quien³²: “Cu³quie̱³ra’³ ca²³la²³dxí² ’mɨɨ’³ ’e³ dxʉ́²³ cɨ² ’e³ rɨ²qui’n¹na’³ xii’³ la³. Rɨ²to̱’²ra’³ mɨ²ñí² mɨ²xi¹guoo³. Rɨ²too’³¹ra’³ ’mɨɨ’³ loo³ tɨɨ². 23 Cu³jén²³na’³ jo̱o̱³¹ cua² ’ioo’³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ mɨ³e’n²te’²³ ’i³ mɨ³la³be’n². Rɨ²jŋɨ’n²³na’³. Rɨ²jmée²ra’³ mó². Jo̱³ rɨ²quie²ra². Rɨ²jmee²ra² mɨ²juee’³. 24 Qui² ca²³lǿn³na²³ ’e³ jú̱n²³ ja̱a̱n²³ la³. ’E³ quie’²³ ’é̱e̱² ’e³ mɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³. Mɨ³ca³caa’n³² ca³dxa³. ’E³ quie’²³ mɨ³la³jneen³² co̱’³.” La’³ ca²³jua’³ jmii³. ’E³ jo̱³ ca²³la²³jɨn³ dsɨ́²te’²³.
25 ’Jiaan³ je² nuu³ jo̱o̱³¹ ’i³ mɨ³dxún²³ cɨ². ’E³ jo̱³ ’í² jui³¹ ’e³ dsø’n³². Ca²³lǿn²³ mɨ³lén² xi²ñʉ’¹. Ca²³núu³ ’e³ jiʉʉ³² dsa³ jiʉʉ³². Ca²³núu³ ’e³ dsøn²³ dsa³. 26 ’E³ jo̱³ ca²³tøø³ jø̱n³ mozo quien³² jmii³. Ca²³tín²³ júu² ’e³ ’ee² júu² xa³. 27 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ mozo. Ca²³sɨ’²³ xii’³: “Mɨ³güee’n³² co̱’³ já̱a̱n². ’E³ jo̱³ mɨ³dxi³ ’i’²³ ñu’n² ’e³ mɨ³jŋɨ’n²³te’²³ jo̱o̱³¹ cua² ’ioo’³ ’i³ mɨ³la³be’n². Mɨ³jmóo²te’²³ mó². Qui² bi²³ ’née²³ ñu’n² ’e³ mɨ³güee’n³² co̱’³ já̱a̱n², ’e³ dxún²³ quie’²³, ’e³ ’a²³’e³ xa³ lǿn²³.” 28 ’E³ quie’²³ bi²³ ca²³ti̱’n³ jo̱o̱³¹ ’i³ mɨ³dxún²³ cɨ². ’A²³jia’³ dxʉ́²³ dsɨ́² ’e³ rɨ²³’í³ xi²ñʉ’¹. ’E³ jo̱³ ca²³bǿn³ jmii³ xi²ñʉ’¹ ’e³ rɨ²³sɨ’²³ jo̱o̱³¹ ’e³ rɨ²³’í³ xi²ñʉ’¹. 29 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ xii’³. Ca²³sɨ’²³ jmii³: “Máan³ ’uǿøn²nu³ ’e³ mɨ³la³ñúun³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ jmeen²³ ta² quia̱’n²³²na¹ ’nʉ³. Cu³xi³ co̱o̱³ taa’² ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³mi³gua’n²³ ’e³ la²³ dxin³ ’i’²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³cuǿn²nu³ jné² cu³xi³ jø̱n³ jo̱o̱³¹ xʉ̱́ʉ̱² lóo² ’e³ rɨ²jmeen²³² mɨ²juee’³ quia̱’n²³²na¹ te’²³ amigos quién²³na²³. 30 ’E³ quie’²³ mɨ³güee’n³² co̱’³ ja̱a̱n³ ’i³ ca²³yáan² cuu² quien³²nu³ quia̱’² mɨ́³ ’i³ jmoo³² ñi³ dxa³. ’E³ quie’²³ mɨ³jŋɨ’n²³nu³ jo̱o̱³¹ cua² ’ioo’³ ’i³ mɨ³la³be’n².” 31 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ jmii³. Ca²³sɨ’²³ jo̱o̱³¹: “Ja̱a̱n²³, tén³ quia̱’n²nu³ jné². ’E³ quien³²nu³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quián²³. 32 ’E³ quie’²³ joo’²³ ’e³ rɨ²jmee²ra² mɨ²juee’³. Joo’²³ ’e³ rɨ²jmee²ra² ’e³ jɨn³ dsɨ³ra². Qui² ca²³lǿn³na²³ ’e³ jú̱n²³ já̱a̱n². ’E³ quie’²³ ’é̱e̱² ’e³ mɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³. Mɨ³ca³caa’n³² ca³dxa³. ’E³ quie’²³ mɨ³la³jneen³² co̱’³.”
16’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² mozo ’i³ ca²³je̱’n²te’²³ ta² quiee’³²
1 Ca²³lʉ́³ co̱’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³². Ca²³jua’³:
―La²³ cu²ru’³ xen³ dsa³ xoo³² ’i³ ca²³’náan²³ jø̱n³ mozo ’i³ rɨ²³jmée²³ cua̱a̱n²tu² la²³jɨ³ ta² quiee’³². Xen³ dsa³ ’i³ ca²³ji̱i̱n³ júu² quie’² ’i³ rɨ³løn³¹ juii² ’e³ yaan³² mozo la²³jɨ³ ’e³ røøn³ rɨ²³jmée²³ cua̱a̱n²tu². 2 ’E³ jo̱³ ca²³tøø³ mozo dsa³ ’i³ rɨ³løn³¹ juii². Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ mozo: “¿Jmii’³¹ lǿ² júu² ’e³ sɨ’²³ dsa³ jné² ’e³ ’en³²te’²³ ’nʉ³? Rɨ²jméen² júu² ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ ta² ’e³ mɨ³jméen². Qui² ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²cuøn²³² júu² ’e³ rɨ²jméen² ta² quián²³.” 3 ’E³ jo̱³ ca²³jmée³ ’i’²³ ’ñée² ’i³ jmee²³ ta². Ca²³lǿn³: “¿Jmii’³¹ rɨ²jmeen²³² cu²ne²ra²? Qui² mɨ³ rɨ²³je̱’n²te’²³ ta² ’e³ jmeen²³. ’A²³jia’³ rɨ²³a̱a̱’n²³ ’e³ rɨ²jmeen²³² ta² je² nuu³. Qui² bi²³ gáan³ dxíi³. ’A²³jia’³ jmɨ́ɨ² li²³bii²³ dsɨn²³ ’e³ rɨ²ñin²³² jee²³² calles ’e³ rɨ²’ɨɨn²³² joo³¹ guaan²³ ’e³ rɨ²ŋɨɨn²³² cuu². 4 Mɨ³jméen²³ ’i’²³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²jmeen²³² ’e³ la²³ li²³xen³ dsa³ ’i³ dxʉ́²³ lʉn²³ quia̱’n²³²na¹ mɨ³rɨ³’aa³ ’i’²³ ’e³ mɨ³je̱’n²te’²³ ca³quie̱e̱² ta² quián²³.” 5 ’E³ jo̱³ ca²³tøø³ dsa³ ’i³ ya̱’n³ quie’² juii² cɨ’³ jø̱n³ cɨ’³ jø̱n³. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ xe̱’n²: “¿Lɨɨ’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ya̱’n³nu³ quie’² juii² ta² ’e³ jmeen²³?” 6 Ca²³jua’³ dsa³ ’í³: “Jné² ya̱’n³na²³ co̱o̱³ i³lóo³ ba³rii³² noo²³² aceite”. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’i³ mɨ³’ien³ júu² ’e³ rɨ²³je̱’n²te’²³ ta² quiee’³²: “’E³ la³ vale quien³²nu³. Ñí³ xe̱’n² rɨ³nɨ²³. Rɨ²jméen² co̱o̱³ vale ’e³ rɨ²te̱e̱n³¹ ’nɨɨ’n³¹ tú̱²³ lu²³guiá³ cɨ².” 7 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ jia’³ cɨ’²³: “¿Lɨɨ’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’e³ ya̱’n³ ’nʉ³ co̱’³?” Ca²³jua’³ dsa³ ’í³: “Ya̱’n³na²³ co̱o̱³ i³lóo³ láa² mɨ³¹cuɨɨ³ trigo”. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’i³ mɨ³’ien³ júu² ’e³ rɨ²³je̱’n²te’²³ ta² quiee’³². Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³: “’E³ la³ vale quien³²nu³. Rɨ²jméen² co̱o̱³ vale ’e³ rɨ²te̱e̱n³¹ guiáa³ cɨ² ’a²³ ti³² co̱o̱³ i³lóo³ láa².” 8 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ juii² ’e³ bi²³ ta³jmee²³ ’i’²³ mozo ’i³ sǿn²³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³jmée²³. Qui² bi²³ tɨn³ ta³lʉ²³ quia̱’² dsa³, la²³ cu²ru’³ dsa³ ’i³ mi³quí̱i̱n²³ la²³jɨ³ ’e³ guaa² mɨ³¹güii³ ’e³ la²³ rɨ²³ti²³guo² ta² quiee’³²te’²³. Bi²³ cɨ² tɨn³te’²³ ta³lʉ²³te’²³ quia̱’²te’²³ dsa³ la²³ cɨ’²³ dsa³ ’i³ mɨ³la³jnén³ ji³ quiee’³² Dios.
9 ’Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Xa³ je² jmee²³ ta² dxʉ́²³ cuu², juø’n³ quie’²³ sɨ³lí³ juø’² jmee²³ ’e³ sǿn²³. Rɨ²cuǿ²ra’³ cuu². Rɨ²jmée²ra’³ co̱²juø’¹ quie’² dsa³. Jo̱³ hua² li²³xen³ dsa³ ’i³ dxʉ́²³ lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³. Jo̱³ hua² rɨ²³’i’n²te’²³ ’nee’²³ yʉʉ’³¹ je² nee’n²³² dsa³ ca³cuaa³ mɨ³rɨ³’aa³ ’i’²³ ’e³ mɨ³dsá²³ cuu².
10 ’Dsa³ ’i³ dxʉ́²³ jmee²³ cua̱a̱n²tu² je² xa³ ca³juɨ², ’e³ quie’²³ la’³ bi²³ dxʉ́²³ rɨ²³jmée²³ cua̱a̱n²tu² je² xa³ ñúun³ co̱’³. Dsa³ ’i³ jmee²³ ’e³ sǿn²³ je² xa³ ca³juɨ², ’e³ quie’²³ la’³, rɨ²³jmée²³ ’e³ sǿn²³ je² xa³ ñúun³ co̱’³. 11 Xi³nu³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ mɨ³jmée²ra’³ ta² quiee’³² cuu² ’e³ sɨ³lí³ juø’² jmee²³ ’e³ sǿn²³, ’e³ quie’²³ bi²³ cɨ² ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³cuǿø²³te’²³ ’nee’²³ ’e³ rɨ²³lín³na’³ cua̱a̱n²tu² la²³jɨ³ ’e³ bi²³ cɨ² quí̱i̱n²³, ¿mɨ³naa’³¹? 12 Xi³nu³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ mɨ³jmée²ra’³ cua̱a̱n²tu² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’² jia’³ cɨ’²³, ’a²³’i̱³ xen³ ’i³ li²³bii²³ dsɨ́² ’e³ rɨ²³cuǿø²³ ’nee’²³ ’e³ xa³ quie’² ’e³ cu²lí³ ’e³ quien³²na’³, ¿mɨ³naa’³¹?
13 ’’A²³’i̱³ xen³ mozo ’i³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jmée²³ ta² quia̱’² áan²³ juii². Qui² rɨ²³lí³ ’e³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³² jø̱n³. ’E³ quie’²³ li²³’néen² jia’³ cɨ’²³. Rɨ²³jmée²³ ’e³ la²³ jua’³ jø̱n³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ rɨ²³mi²³quí̱i̱n²³ ’e³ la²³ jua’³ jia’³ cɨ’²³. ’A²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²jmée²ra’³ ta² ’e³ dxi³ ’i’²³ Dios ca³ti³² quia̱’² ta² ’e³ dxi³ ’i’²³ cuu².
14 Ca²³núu³ dsa³ fariseo la²³jɨ³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Jesús. ’E³ jo̱³ bi²³ ca²³jáa² ca²³ŋɨ́ɨ²te’²³. Qui² bi²³ ’iin²³ dsɨ́²te’²³ cuu². 15 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo:
―Bi²³ jmee³ra’³ guóo² ’e³ ’noo³ra’³ ’e³ rɨ²³lǿn³ dsa³ ’e³ jmee³ra’³ ca³dsaan³². ’E³ quie’²³ cuii³ ’óo²ra’³ Dios. ’A²³jia’³ ta³dsɨ³² Dios quia̱’² la²³jɨ³ ’e³ lǿn³ dsa³ mɨ³¹güii³ ’e³ bi²³ gáan³.
Je² ’e²³ ley ’e³ ca²³ŋɨ́n² Moisés quia̱’² júu² dxʉ́²³ ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³
16 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―La²³huøø’n³¹ ’e³ ’íi² rɨ²³’ɨ́ɨ²³ júu² Juan ca²³cuǿ³ jui³¹ ley ’e³ ca²³ŋɨ́n² Moisés quia̱’² ji³ ’e³ ca²³sɨ́ɨ³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³². Cɨ’²³ la²³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² Juan, nuu³ dsa³ júu² dxʉ́²³ ’e³ la²³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³. La²³jɨ³ ju²³bíi²³ mɨ³la³’née²³ dsa³ ’e³ rɨ²³lín³ Dios juii²te’¹. 17 ’’E³ quie’²³ cu³xi³ co̱o̱³ mɨɨ³¹ mɨ²’uø’¹ ’e³ to̱o̱²³ ley ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³lí³ ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ quí̱i̱n²³. Bi²³ cɨ² ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³gua’²³ ley la²³ cɨ’²³ mɨ³¹güii³ quia̱’² ’uǿ²³ la³.
’E³ la²³ ca²³’én² dsa³ ’i³ tʉn³² mɨ²³quie’²
(Mt. 19:1-12; Mr. 10:1-12)
18 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―Xi³nu³ xen³ dsóo²³ ’i³ tʉn³² mɨ²³quie’², ’i³ tøø²³ jia’³ cɨ’²³ mɨ́³, jmee²³ ñi³ dxa³ dsa³ ’í³. Xi³nu³ xen³ dsóo²³ ’i³ tøø²³ mɨ́³ ’i³ ca²³tʉ́n² dsóo²³ quien³², jmee²³ ñi³ dxa³ dsa³ ’í³ co̱’³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² dsa³ xoo³² quia̱’² dsa³ taan³ ’i³ xi̱i̱n³ Lázaro
19 ’La²³la³ cu³lø³¹ ca²³ji̱’²³ jø̱n³ dsa³ xoo³² co̱o̱³ taa’². Xen³ jø̱n³ dsa³ xoo³² ’i³ bi²³ ma²³’nee³ dxʉ́²³ ’mɨɨ’³ ’e³ quii’³. Dxa²³ mɨ²juee’³ la²³jɨ³ jmɨ́ɨ². 20 ’Oo’² ’ñʉ³¹ quiee’³² rɨ³caa’n³² tén³ la²³ jø̱n³ dsa³ taan³ ’i³ xi̱i̱n³ Lázaro ’i³ bi²³ sɨ³juii³ la³’e². 21 ’Née²³ rɨ²³e’² sɨ³taan³ te³ ’ee² ’noo³¹ ’e³ sɨ³jiʉ’² ñʉ’²³ mesa je² ee’³² dsa³ xoo³². Guøn³ dsɨɨ³, xʉ̱ʉ̱’²³ je² sɨ³juii³ la³’e². 22 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ jú̱n²³ dsa³ taan³. Te’²³ ángeles ca²³jáan³ je² jen³¹ Abraham je² bi²³ jɨn³ dsɨ́² dsa³. Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ jú̱n²³ dsa³ xoo³² co̱’³. Ca²³’áan²te’²³ jo̱o̱²³. 23 Ŋø’n² je² nee’²³² dsɨ́² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ca²³jmóo² ca³dsaan³² je² bi²³ dxi³quié̱n². Ca²³jóo² je² huɨ̱́ɨ̱³ ’ñée². Ŋǿn² Abraham. Jen³¹ Lázaro caan²³. 24 Ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³. Ca²³jua’³: “Ñu’n² Abraham, cu²li³cuu’²³ ’áan² quia̱’n²nu³ jné². Rɨ²sɨɨn²³nu³ Lázaro ’e³ rɨ²³’a’²³ jmɨɨ³ ca³juɨ² yʉʉ’³¹ mɨ²xi¹guoo³ ’e³ rɨ²³quiʉ̱’² sɨ’n²³ ’e³ cu²li³güii’²³. Qui² ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³táan²³ la²³’nɨɨ’n³¹ dxi³quié̱n²na²³ dxi³¹ji³ la³.” 25 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Abraham: “Ja̱a̱n²³, ’ne’² li²³liin³²nu³ ’e³ bi²³ dxʉ́²³ ca²³ñín³ ca²³naan³ mɨ³¹güii³ quien³²nu³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ca²³gua³ Lázaro mɨ²jo̱³. ’E³ quie’²³ mɨ³lɨɨn³² dsɨ́² ’ñée² je² la³. ’Nʉ³ hua² ’i³ ’a²³jia’³ rɨ²³tén²nu³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ dxi³quié̱n²nu³. 26 ’E³ quie’²³ ’a²³la³ ’nɨɨ’n³¹ la’³. Mɨ³lǿ²³ co̱o̱³ ’e̱’³ guó³ jɨ̱ɨ̱n²³² ma²³’nee³ ’e³ rɨ³jnɨ³ je² nee’²³²ra’³¹ quia̱’² je² jen³¹nu³. ’E³ jo̱³ hua² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³tɨ́n²³ je² jen³¹nu³ dsa³ ’i³ nee’n²³² la³ ’i³ ’née²³ sɨ³guín²³ je² jen³¹nu³ nɨ³. ’E³ quie’²³ la’³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³ja²³guín²³ je² la³ dsa³ ’i³ nee’n²³² je² jen³¹nu³ nɨ³.” La’³ ca²³jua’³ Abraham. Ca²³sɨ’²³ dsa³ xoo³². 27 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ xoo³²: “Ñu’n² Abraham, jné² ŋɨ’n²³na²³ ’nʉ³ ’e³ rɨ²sɨɨn²³nu³ Lázaro quie’² ñu’n²³. 28 Qui² xen³ cɨ² ’ñén³ ja̱a̱n³². ’Náan²³ ’e³ rɨ²³lʉ́²³ Lázaro quia̱’² ja̱a̱n³² ’e³ la²³ ’a²³jia’³ rɨ²³ja²³guín²³te’²³ la³ je² bi²³ dxi³quié̱n²na’³¹.” 29 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Abraham: “Xa³ quie’²te’²³ júu² ’e³ ’ióo² Moisés mɨ²jaa²³² quia̱’² júu² ’e³ ca²³sɨɨ³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³². Røø³ ’íi² ’e³ rɨ²³núu²³te’²³ júu² jo̱³ xi³nu³ ’née²³te’²³ rɨ²³láan³te’²³.” 30 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ xoo³²: “’A²³jia’³ líi² ’nɨɨ’n³¹ la’³, ñu’n²³ Abraham. ’U² cu²ru’³ xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ rɨ²³bǿn³, ’i³ rɨ²³ji̱i̱’²³ co̱’³, ’i³ rɨ²³dsóo² quie’²te’²³, jo̱³ hua² rɨ²³tʉ́²te’²³ ’e³ jmoo³²te’²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³.” 31 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Abraham. Ca²³sɨ’²³ dsa³ xoo³²: “Xi³nu³ ’a²³jia’³ rɨ²³núu²³te’²³ júu² quiee’³² Moisés quia̱’² júu² quiee’³² dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³², ’e³ quie’²³ la’³ ’a²³jia’³ rɨ²³sɨ²³táan³te’²³, juø’n³ quie’²³ rɨ²³ji̱i̱’²³ co̱’³ jø̱n³ dsa³.” ―La’³ cu³lø³¹ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Jesús.
17’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ bi²³ juɨɨ³² dsa³ ’i³ ’løn³² uu’n²
(Mt. 18:6-7, 21-22; Mr. 9:42)
1 Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ bi²³ ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ dsɨn³² dsoo² ’e³ sɨ³’lǿn²³ dsa³. ’E³ quie’²³ bi²³ juɨɨ³² dsa³ ’i³ ’løn³² uu’n². 2 Bi²³ cɨ² dxʉ́²³ quie’² dsa³ ’í³ ’u² cu²ru’³ rɨ²³dxóo²te’²³ lúu² co̱o̱³ too²³, ’e³ rɨ²³juén²te’²³ ’e̱’³ jmɨ²³ñii’³¹ ’e³ la²³ ’íi² cɨ² rɨ²³’lǿn²³ jø̱n³ ’i³ pii’² la³. 3 Xi²dsɨ́n³na’³ jo̱o̱²³na²³.
’Xi³nu³ rɨ²³jme’²³ ’nee’²³ uu’n²na’³ ’e³ xa³ dsoo² quiee’³², rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmee²³. ’E³ jo̱³ rɨ²jmée²ra’³ u²³juee’³ dsɨɨ³² miin²³na’³ xi³nu³ li²³cuu’²³ dsɨ́² ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ ’née²³ rɨ²³jmée²³ la²³jɨ³ ’e³ mɨ³jmée³. 4 ’Ne’² rɨ²jmée²ra’³ u²³juee’³ dsɨɨ³², rɨ²mǿn¹na’³ dsa³ ’i³ rɨ²³jme’²³ ’nee’²³ ’e³ xa³ dsoo² quiee’³², ’e³ quie’²³ sɨ³ŋɨ́ɨ³ mɨ²’áa² quién²na’³ ’e³ jua’³ ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³jmée²³ la’³ co̱’³. ’Ne’² rɨ²jmée²ra’³ u²³juee’³ dsɨɨ³², juø’n³ quie’²³ guiáa²³ taa’² ’nɨɨ’n³¹ rɨ²³jmée²³ la’³ co̱o̱³ jmɨ́ɨ². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ sɨ³lí³ ’e³ dxʉ́²³ xi³nu³ sɨ³táan³na²
5 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ xiin²³. Ca²³sɨ’²³ Juii³ra²:
―Rɨ²jméen² ’e³ bi²³ cɨ² rɨ²³sɨ²³táan³na’³¹.
6 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Juii³ra²:
―’U² cu²ru’³ sɨ³táan³na’³, juø’n³ quie’²³ ca³pii’², la²³’nɨɨ’n³¹ pi’n² co̱o̱³ mɨɨ³¹ mɨ³¹ju̱³ mostaza, rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³je̱’n²³ ’mo³ sicómoro la³ mɨ³rɨ³juo’³ra’³: “Je̱’n² nɨ³. Cu²sɨ³dxín³nu³ ’e̱’³ jmɨ²³ñii’³¹.” ’E³ quie’²³ rɨ²³jmée²³ la’³ ’u² cu²ru’³ sɨ³táan³na’³, juø’n³ quie’²³ ca³pii’².
’E³ la²³ ’ne’² rɨ²³jmée²³ mozo
7 ’La²³ cu²ru’³ xen³ jø̱n³ ’nee’²³ ’i³ xen³ mozo quien³²na’³ ’i³ ’uøn³² ’uǿ²³, ’i³ mi³quin³ dsɨɨ³ joo³. Mɨ³rɨ³güe’n²³ co̱’³ mozo, ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ mozo: “Ŋɨ́n³ xe̱’n² rɨ³nɨ²³ ’e³ rɨ²cø’n²” xi³nu³ ’íi² rɨ²cø’²ra’³ miin²³na’³, ¿mɨ³naa’³¹? 8 ’E³ quie’²³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ mozo: “Rɨ²jméen² ji̱i̱³ ’e³ rɨ²ee’n²³². Rɨ²mi³tɨɨn²³ ’e³ rɨ²mi³quin²³nu³ jné² je² rɨ²uu’n²³² rɨ²ee’n²³². Ca³’ee²³² cɨ² rɨ²’u’n² rɨ²cø’n² ’uǿøn²nu³.” 9 Co̱’³ cɨ’²³ ’a²³jia’³ ji̱i̱n²³²na’³ mɨ²’áa² quie’² mozo ’e³ juo’³ra’³ mɨ³jmée³ ’e³ la²³ mɨ³dxí²ra’³ ’i’²³, ¿mɨ³naa’³¹? 10 ’E³ quie’²³ la’³ ’nee’²³ co̱’³. Mɨ³rɨ³’aa³ ’i’²³ ’e³ mɨ³jmée²ra’³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³dxi³ ’i’²³ Dios, ’ne’² rɨ²lǿn³na’³ ’e³ ’a²³la³ jo̱³ ’e³ bi²³ xa³ cua̱a̱n²tu² quie’² Dios Juii³ra’³ ’e³ jmee³ra’³ la²³jɨ³ ta² ’e³ cuøø²³ ’nee’²³ ’ñée². Qui² mɨ³jmée²ra’³ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ ya̱’n³na’³ rɨ²jmée²ra’³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús guién²³ dsa³ ’i³ ta̱a̱n²³ goo³
11 ’E³ la²³ ŋóo² juɨɨ³ Jerusalén, ca²³ŋɨ́n³ la²³ca̱a̱n³ ’ióo³ ’uǿ²³ estado Samaria quia̱’² estado Galilea. 12 ’E³ la²³ ca²³dxóo² co̱o̱³ juɨɨ³, xen³ guién²³ dsa³ ’i³ ta̱a̱n²³ goo³. Ca²³mi²³jí̱i̱n³te’²³ Jesús. ’E³ quie’²³ ca²³noo³te’²³ huɨ̱́ɨ̱³. Ca²³jóon²te’²³ Jesús. 13 Ca²³lʉ́³te’²³ quiʉ̱ʉ̱³. Ca²³jua’³te’²³:
―¡Jesús, Dsa³ ’e²³, cu²li³cuu’²³ ’áan² quia̱’n²nu³ jnee’³¹!
14 Ma²ŋøn³¹ dsa³ ’í³ Jesús, ca²³jua’³:
―Cu³’én²na’³ miin²³na’³ te’²³ jmii³ dsa³.
’E³ jo̱³ ca²³’láan³te’²³ dsa³ ’í³ ’e³ la²³ ta’n²te’²³ jui³¹. 15 Ca²³ji̱i̱n²³ jø̱n³ dsa³ ’í³ ma²mɨ³la³quii²³ ’e³ mɨ³’láan³. Ja’n² co̱’³ je² xi’n²³ Jesús. Ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³. Ca²³mi²³gáan³ Dios. 16 Ca²³quiaa³ rɨ³’in³² xi²ñi² Jesús. Ca²³ji̱i̱n³ mɨ²’áa² quie’² Jesús. Dsa³ Samaria ’í³. 17 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―Guién²³ xen³ ’i³ mɨ³’láan³, ¿mɨ³naa’³¹? ¿Neen³¹ cɨ² ñún²³te’²³? 18 ¿’A² juø’² jø̱n³ ’i³ la³ hua² ’i³ xen³ jia’³ cɨ’²³ joo³¹ ’i³ mɨ³güee’n³² co̱’³ ’e³ rɨ²³mi²³gáan³ Dios?
19 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Naa’n²³ ’nʉ³. Guø’n³ co̱’³. Sɨ³táan³nu³. ’E³ jo̱³ mɨ³’láan³nu³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ jmii’³¹ rɨ²³lín³ Dios juii² dsa³
(Mt. 24:23-28, 36-41)
20 Ca²³ŋɨ́ɨ³ júu² dsa³ fariseo. Ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús ’e³ lɨɨ’³¹ rɨ²³tɨ́²³ ’e³ rɨ²³lín³ Dios juii² dsa³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo:
―’A²³’e³ xa³ ’e³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jóo² dsa³ ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ sɨ³lín³ Dios juii² dsa³. 21 ’A²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jua’³te’²³: “Je² la³ sɨ³lín³. Je² núu²³ sɨ³lín³.” Qui² jee²³² quien³²na’³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³ rɨ³nɨ²³. ―La’³ cu³lø³¹ ca²³sɨ’²³ dsa³ fariseo.
22 Ca²³jua’³ co̱’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―’E³ cɨ² rɨ²³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² ’e³ bi²³ li²³’noo³ra’³ ’e³ rɨ²joo³¹ra’³ ’e³ rɨ²³güe’n²³na²³ co̱’³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³. Juø’n³ quie’²³ co̱o̱³ jmɨ́ɨ² ’noo³quie²³ra’³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ mɨ³ rɨ²joo³¹ra’³. 23 Rɨ²³sɨ’²³te’²³ ’nee’²³: “Jóo² je² núu²³. Jóo² je² la³.” ’A²³jia’³ ’ne’² cu³guín²³na’³ je² ’e²³te’²³. ’A²³ rɨ³qui̱i̱’³²ra’³ dsa³ ’i³ jua’³ la’³. 24 Qui² sɨ³li³jné²³ rɨ³ca̱’n²³ mɨ³¹güii³ mɨ³rɨ³’mii’³ i²³’ñeen³¹. ’E³ quie’²³ la’³ cu³lø³¹ rɨ²³güe’n²³na²³ co̱’³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² quián²³. 25 ’E³ quie’²³ jén²³ cɨ² ’e³ la²³ rɨ²³lí³ la’³, ñúun³ cɨ² ’ne’² rɨ²³jí̱i̱n²³. Rɨ²³tʉ́n² jné² dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³. 26 ’E³ la²³ lǿ² jmɨ́ɨ² ma²jen³¹ mɨ³¹güii³ Noé mɨ²jaa²³², ’e³ quie’²³ la’³ cu³lø³¹ rɨ²³lí³ mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³güe’n²³na²³ co̱’³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³. 27 ’Ɨ̱ɨ̱’³² ee’³² quie’²³ dsa³ mɨ²jo̱³. Tøø²³ quie’²³ dsa³ mɨ́³. Cuøn³²quie’²³te’²³ mɨ́³ ’e³ rɨ²³jén²³ dsa³. Sɨ³lí³ quie’²³ la’³ la²³huøø’n³¹ la²³ ’e³ ca²³tɨ́³ ’e³ ’í² Noé ’e̱’³ móo². ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³cø̱’n²³ jmɨɨ³ mɨ³¹güii³. Guo’² la²³jɨn³ dsa³ ’i³ xen³ mɨ²jo̱³. 28 ’E³ quie’²³ la’³ cu³lø³¹ mɨ²jaa²³² ma²jen³¹ mɨ³¹güii³ Lot. ’Ɨ̱ɨ̱’³² ee’³² quie’²³ dsa³. ’Noo³ lo³² quie’²³ dsa³. ’Nɨɨ²³ jmee²³ quie’²³ dsa³. Jñi³ ’oo³² quie’²³ dsa³ la²³jɨ³ ’e³ jñi³ dsa³. Jmoo³² quie’²³ dsa³ ’ñʉ́². 29 ’E³ quie’²³ ma²ca¹tɨ́³ ’e³ ca²³bǿn³ Lot juɨɨ³ Sodoma, ca²³’ló²³ ji³ quia̱’² guo² jí² jí̱i̱n² yʉʉ’³¹ güii³. Guo’² la²³jɨn³ dsa³ juɨɨ³ jo̱o̱²³na²³. 30 La’³ cu³lø³¹ rɨ²³lí³ mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² ’e³ li²³jnén³na²³ co̱’³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³.
31 ’Mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² jo̱³ xi³nu³ xen³ dsa³ ’i³ iún² coo’² ’ñʉ́², ’e³ quie’²³ nee’²³² xi²ñʉ’¹ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’², ’a²³jia’³ ’ne’² rɨ²³dsø’n² xi²ñʉ’¹ ’e³ rɨ²³sɨ²³quié̱³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’². ’Ne’² rɨ²³cuí̱i̱²³ xe̱’n². ’E³ quie’²³ la’³ xi³nu³ xen³ dsa³ ’i³ jmee²³ ta² je² nuu³, ’a²³jia’³ ’ne’² rɨ²³dsø’n² quie’². 32 ’Ne’² li²³liin³²na’³ ’e³ jmii’³¹ guo’² mɨ²³quie’² Lot ’e³ jua’³ nee² dsɨ́² la²³jɨ³ ’e³ ca²³cuaa’n³. 33 Qui² rɨ²³gua’²³ dsa³ ’i³ bi²³ mi³quí̱i̱n²³ ’e³ xen³ mɨ³¹güii³ la³. ’E³ quie’²³ rɨ²³láan³ dsa³ ’i³ rɨ²³cuǿn²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³jú̱n³.
34 ’Jné² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Mɨ³rɨ³ti³ ’uøø²³ jo̱³ juø’n³ quie’²³ xen³ áan²³ dsa³ ’i³ rɨ³saan³ co̱o̱³ ji̱i̱², jø̱n³ rɨ²³tøø³ Dios, jø̱n³ rɨ²³cuaa’n²³. 35 Juø’n³ quie’²³ xen³ áan²³ mɨ́³ ’i³ dsɨ³ ca³ti³², jø̱n³ rɨ²³tøø³ Dios, jø̱n³ rɨ²³cuaa’n²³. 36 Juø’n³ quie’²³ xen³ áan²³ dsa³ ’i³ ta’n² je² nuu³ ca³ti³², jø̱n³ rɨ²³tøø³ Dios, jø̱n³ rɨ²³cuaa’n²³.
37 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ quien³². Ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―¿Jiaa’³¹ rɨ²³lí³ la’³ cu²ne²ra², Juii³ra’³¹?
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Te³ jiaa’³¹ ra̱a̱n²³ ’lɨ́ɨ³, ’e³ quie’²³ núu²³ rɨ²³ñii’n²³ tu³ sɨ̱ɨ̱’³.
18’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ quia̱’² juez
1 Ca²³lʉ́³ Jesús co̱o̱³ júu² ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ ’ne’² rɨ²³lʉ́²³ dsa³ tén³ la²³ quia̱’²te’²³ Dios, ’e³ ’a²³jia’³ ’ne’² ’e³ li²³juɨ’n²³te’²³. 2 Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³:
―La²³ cu²ru’³ xa³ co̱o̱³ juɨɨ³ je² xen³ jø̱n³ juez ’i³ ’a²³jia’³ ’ñaa’n²³ Dios. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ’ñaa’n²³ dsa³ co̱’³. 3 Juɨɨ³ jo̱³ xen³ jø̱n³ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’i³ ŋɨ́³ sú̱n² jmɨ́ɨ² la²³ quie’² juez. Jua’³ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³: “Rɨ²jméen² co̱²juø’¹ quián²³. Qui² xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ’née²³ rɨ²³níin³ quia̱’² jné².” 4 Ca²³la²³huǿø³ ca³juɨ² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ dsɨ́² juez ’e³ rɨ²³jmée²³ quie’². ’E³ quie’²³ cɨ̱ɨ̱n³ cɨ² ca²³jmée³ ’i’²³. Lǿn³ ’ñée²: “’A²³jia’³ ’ñaa’n²³na²³ Dios. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ’ñaa’n²³na²³ dsa³ co̱’³. 5 ’E³ quie’²³ rɨ²jmeen²³² quián²³ co̱²juø’¹ quie’² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³. Qui² bi²³ cuøø²³ jné² u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ². Bi²³ juø’² rɨ²³’uaa’n²³na²³ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ tén³ guøn³ quián²³, cuøø²³ jné² u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ².”
6 Ca²³jua’³ Juii³ra²:
―Rɨ²núu²ra’³ jo̱o̱²³na²³ ’e³ jmii’³¹ ca²³jmée³ jø̱n³ juez ’i³ ’a²³jia’³ jmee²³ ’e³ ca³dsaan³². 7 Rɨ²³jmée²³ Dios co̱²juø’¹ quie’² dsa³ quien³² ’i³ ca²³’náan²³ ’i³ ŋɨɨ²³ mɨ²’áa² jmɨ́ɨ²³ ’uøø²³, ¿mɨ³naa’³¹? Bi²³ cɨ² xe̱’n² rɨ²³jmée²³ co̱²juø’¹ Dios. 8 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Co̱’³ la²³ rɨ²³jmée²³ co̱²juø’¹ quie’² dsa³ quien³². ’E³ quie’²³, ¿jmii’³¹ cu³løn³¹ dsa³ mɨ³rɨ³ti³ ’e³ rɨ²³güe’n²³na²³ co̱’³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³? ¿’A² juø’² xen³ quie’²³ dsa³ ’i³ sɨ³táan³ jmɨ́ɨ² jo̱³ cu²ne²ra²?
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² dsa³ fariseo quia̱’² ’io’²
9 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³lʉ́³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ lǿn³ miin²³ ’e³ bi²³ ca³dsaan³² jmoo³², ’e³ quie’²³ ’i³ lǿn³ ’e³ ’a²³jia’³ ’nee’n³¹ jia’³ cɨ’²³ dsa³. Ca²³lʉ́³ Jesús júu² ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ cu³løn³¹te’¹:
10 ―La²³ cu²ru’³ xen³ áan²³ dsa³ ’i³ ca²³guín²³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ dsa³ Dios. I²guín¹ ’e³ rɨ²³lʉ́²³te’²³ quia̱’²te’²³ Dios. Dsa³ fariseo jø̱n³. ’Io’² jø̱n³ co̱’³. 11 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³noo³ ca³jné³ dsa³ fariseo. Ca²³lʉ́³ quia̱’² Dios. Ca²³jua’³: “Bi²³ mɨ²’áan²nu³, Dios, ’e³ bi²³ dxún²³na²³. Qui² ’a²³jia’³ lǿn²³na²³ la²³ lǿn²³ jia’³ cɨ’²³ dsa³. Rɨ³løn³¹te’¹ dsa³ ’i̱i̱³. ’A²³jia’³ jmoo³² ’e³ ca³dsaan³². Ta̱a̱’n³ miin²³ quia̱’² jia’³ cɨ’²³ mɨ́³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ lǿn²³na²³ ’ñáan²³ la²³ lǿn²³ ’io’² nɨ³. 12 Qui² jmeen²³ mɨ²³jmɨɨ²³ tú̱²³ taa’² la²³ co̱o̱³ mɨ²guiaa³. Jmeen²³ guiá²³ taa’² la²³jɨ³ ’e³ sɨ³tɨn²³na²³. Cuøøn²³na²³ ’nʉ³ co̱o̱³ taa’² jo̱o̱²³na²³”, ca²³jua’³ dsa³ fariseo. 13 ’E³ quie’²³ ca²³noo³ ca³jné³ ’io’². ’A²³jia’³ ma²³ ca²³la²³bii²³ dsɨ́² rɨ²³jóo² yʉʉ’³¹. Ca²³quiʉ̱́ʉ̱³ ’uǿ² ’e³ jua’³ ŋɨ́³ dsɨ́². Ca²³jua’³: “Dios, cu²li³cuu’²³ ’áan² quia̱’n²nu³ jné². Qui² bi²³ bee’² dsoo² xa³ quián²³.” La’³ ca²³jua’³ ’io’². 14 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Lǿn³ Dios ’e³ jmee²³ ’e³ ca³dsaan³² ’io’². ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ lǿn³ ’e³ jmee²³ ’e³ ca³dsaan³² dsa³ fariseo. Qui² ’e³ cɨ² li²³’uǿn²³ dsa³ ’i³ mi³gáan³ ’ñée². ’E³ cɨ² rɨ²³mi²³gáan³te’²³ dsa³ ’i³ mi³’uǿn²³ ’ñée². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³mi²³jé̱e̱n² xi³yu̱u̱n³ Jesús
(Mt. 19:13-15; Mr. 10:13-16)
15 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jøn²³ dsa³ xi³yu̱u̱n³ quien³² caan²³ Jesús. ’Née²³ dsa³ ’í³ ’e³ rɨ²³dxá²³ guoo³ Jesús ñi’² quiee’³² xi³yu̱u̱n³ quien³². ’E³ jo̱³ ca²³jíi² dsa³ quien³² Jesús ma²ŋó¹te’²³ ’e³ i²jøn²³te’²³ xii’³. 16 ’E³ quie’²³ tǿ²³ Jesús. Ca²³tøø³ dsa³ quien³². Ca²³jua’³:
―Cu²ja³guín²³ caan²³na²³ te’²³ xii’³ pii’². ’A²³ rɨ³jníin²na’³ jui³¹ quie’²te’²³. Qui² rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³ ’i³ xen³ la²³ xen³ xii’³ pii’². 17 Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ju²dsoo³¹: ’A²³jia’³ rɨ²³lín³ Dios juii² dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ sɨ³táan³ quia̱’² Dios la²³ sɨ³táan³ xii’³ pii’² quia̱’² xóo² jmii³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ quia̱’² Jesús jø̱n³ xii’³ ’i³ rɨ³løn³¹ dsa³ xoo³²
(Mt. 19:16-30; Mr. 10:17-31)
18 Xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ’iún² ta² jee²³² quiee’³² dsa³ Israel ’i³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Dsa³ ’e²³ ’i³ dxún²³, ¿jmii’³¹ ’ne’² rɨ²jmeen²³² ’e³ la²³ rɨ³ji̱’n²³na²³ ca³cuaa³?
19 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―¿’Ee² lǿ² juɨɨ’n³²nu³ jné² ’i³ dxún²³? Jø̱n³ Dios hua² ’i³ dxún²³. 20 Máan³ ’nʉ³ jmii’³¹ lǿ² júu² ’e³ dxi³ ’i’²³ Dios, ¿mɨ³naa’³¹?: “’A²³ rɨ³jmee³ra’³ ñi³ dxa³. ’A²³ rɨ³jmee³ra’³ ’móo². ’A²³ rɨ³jmee³ra’³ ’i̱i̱³. ’A²³ rɨ³júu²ra’³ mɨ³rɨ³lin³na’³ dsa³ ñi³. Rɨ²’óo²ra’³ u²³go³ u²³’iʉʉ²³ quia̱’n²na’³ xoo³ra’³ ñʉ’²ra’³.”
21 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’í³:
―Jmeen²³ quián²³ cɨ’²³ la²³ pi’n²³²na¹ ’e³ lø³² la’³.
22 Ma²ca¹núu³ Jesús júu² ’e³ ca²³lʉ́³, ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Xa³ cɨ² co̱o̱³ ’e³ ’íi² quién²nu³. Rɨ²’nɨ́ɨn² la²³jɨ³ ’e³ xa³ quién²nu³. Jñii³¹ ’e³ jo̱³ rɨ²cuøøn³¹ dsa³ taan³. Jo̱³ hua² ñúun³ ’e³ quí̱i̱n²³ ca³quie̱e̱² ’e³ li²³xa³ quién²nu³ yʉʉ’³¹ güii³. Ñe³ jo̱o̱²³na²³. Rɨ²ŋɨ́n² quia̱’n²nu³ jné². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
23 ’E³ quie’²³ ma²ca¹núu³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Jesús, bi²³ ca²³ŋɨ́³ dsɨ́². Qui² bi²³ ma²³’nee³ ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quie’². 24 Ma²ŋó¹ Jesús ’e³ bi²³ ŋɨ́³ dsɨ́² dsa³ ’í³, ca²³jua’³:
―¡Bi²³ gáan³ dxíi³ ’e³ rɨ²³lín³ Dios juii² dsa³ xoo³²! 25 Rɨ²³lí³ cɨ² juø’² rɨ²³ŋɨ́n³ roo’³² camello guo² me²³cuu². ’E³ quie’²³ bi²³ gáan³ dxíi³ ’e³ rɨ²³lín³ Dios juii² dsa³ xoo³². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
26 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’i³ ca²³núu³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³:
―¿’I̱i̱² dsa³ ’i³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³láan³ jo̱o̱²³na²³?
27 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―Sɨ³lí³ juø’² jmee²³ Dios la²³jɨ³ ’e³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³li’²³ juø’² rɨ²³jmóo² dsa³.
28 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Peen²³². Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Ca²³cuaa’n²³²na’³¹ la²³jɨ³ ’e³ xa³ quiée²ra’³¹ ’e³ ŋɨ²ra’³¹ quia̱’n²na’³¹ ’nʉ³.
29 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ju²dsoo³¹: La²³jɨn³ dsa³ ’i³ mɨ³cuaa’n³ ’ñʉ́², ’i³ mɨ³cuaa’n³ xóo² jmii³, ’i³ mɨ³cuaa’n³ jó̱o̱², ’i³ mɨ³cuaa’n³ mɨ²³quie’², ’i³ mɨ³cuaa’n³ jo̱o̱³¹ ’e³ jua’³ rɨ³løn³¹ Dios juii², 30 ñúun³ cɨ² li²³xa³ quie’² mɨ³¹güii³ la³. Co̱’³ cɨ’²³ rɨ³ji̱’²³ ca³cuaa³ jmɨ́ɨ² ’e³ ja³guín²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ ca²³jua’³ co̱’³ Jesús ’e³ rɨ²³jú̱n³
(Mt. 20:17-19; Mr. 10:32-34)
31 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jén²³ ca³jné³ dsa³ gui²³tʉ̱́n³. Ca²³jua’³:
―Sɨ³gui²³²ra² juɨɨ³ Jerusalén, ¿mɨ³naa’³¹? Je² núu²³ rɨ²³jí̱i̱n²³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³té̱e̱² ji³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³² ’e³ rɨ²³jí̱i̱n²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³. 32 Qui² rɨ²³jɨ̱’n²te’²³ jné² quie’² dsa³ jia’³. Rɨ²³jáa² rɨ²³ŋɨ́ɨn²te’²³ jné². Bi²³ u²³’i’²³ rɨ²³jme’²³te’²³ jné². Rɨ²³’ø’n²te’²³ jné². 33 Rɨ²³jmín²te’²³ jné². Rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³ jné². ’E³ quie’²³ je² rɨ²³tɨ́²³ ’nɨ³ jmɨ́ɨ² ’e³ la²³ jú̱n²³na²³ rɨ²³ji̱i̱’n²³na²³ co̱’³.
34 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² sɨ³dsaan³² te’²³ dsa³ quien³² júu² ’e³ ca²³lʉ́³. Qui² bi²³ ma²³’nee³ rɨ³jnɨ³, lǿn³te’²³. ’A²³jia’³ ta³nʉ́ʉ²³te’²³ ’e³ la²³ ca²³jua’³.
’E³ la²³ ca²³mi²³’láan³ Jesús jø̱n³ dsa³ tuu² juɨɨ³ Jericó
(Mt. 20:29-34; Mr. 10:46-52)
35 ’E³ la²³ ca²³lǿn²³ mɨ³lén² juɨɨ³ Jericó Jesús, jen³¹ coo³¹ jui³¹ jø̱n³ dsa³ tuu² ’i³ ŋɨɨ²³ cuu². 36 Ca²³núu³ ’e³ ’i̱i̱² sɨ³ŋɨ́n³ juɨ́ɨn²³ dsa³. ’E³ jo̱³ ca²³ŋɨ́ɨ³ júu² ’e³ ’ee² júu² xa³. 37 ’E³ jo̱³ ca²³sɨ’²³te’²³ dsa³ tuu²:
―Sɨ³ŋɨ́n³ Jesús dsa³ Nazaret.
38 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³ dsa³ tuu². Ca²³jua’³:
―Jesús, dsa³ ju̱u̱n²³ David, cu²li³cuu’²³ ’áan² quia̱’n²nu³ jné².
39 ’E³ quie’²³ ca²³jíi² dsa³ ’i³ sɨ³jén². Ca²³sɨ’²³te’²³ ’e³ cu²quín³. ’E³ quie’²³ dsɨ³² cɨ² ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³. Ca²³jua’³:
―Dsa³ ju̱u̱n²³ David, cu²li³cuu’²³ ’áan² quia̱’n²nu³ jné².
40 ’E³ jo̱³ ca²³noo³ Jesús. Ca²³dxi³ ’i’²³ ’e³ sɨ³jen³te’²³ dsa³ tuu². Ma²ca¹lǿn¹ mɨ³lén² dsa³ tuu², ca²³jua’³ Jesús:
41 ―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ ’e³ ’naan³ ’e³ rɨ²jmeen²³² quién²nu³?
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ tuu²:
―Juiin²³, ’náan²³ ’e³ li²³jnéen²³ ’u².
42 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ tuu²:
―Cu²li³jnen³²nu³ jo̱o̱²³na²³. Sɨ³táan³nu³. ’E³ jo̱³ mɨ³’láan³nu³.
43 Xe̱’n² quie’²³ jo̱³ ca²³la²³jnée²³. ’E³ jo̱³ ca²³qui̱i̱³ Jesús. Ca²³mi²³gáan³ Dios. ’E³ quie’²³ la’³, ca²³mi²³gáan³ Dios la²³jɨn³ dsa³ ’i³ ŋó²³ ’e³ jmii’³¹ ca²³lǿ²³.
19’E³ la²³ ca²³jí̱i̱n³ Jesús Zaqueo
1 ’Ͳ jee²³² juɨɨ³ Jericó Jesús. Ca²³ŋɨ́n³ jee²³² juɨɨ³. 2 Núu²³ xen³ jø̱n³ dsa³ xoo³² ’i³ xi̱i̱n³ Zaqueo ’i³ rɨ³løn³¹ juii² ’io’². 3 ’Née²³ Zaqueo rɨ²³jóon² Jesús. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³lǿ²³ juø’² xe̱’n². Qui² jø̱n³ dsa³ pi’n² ’uǿn²³ cu³løn³¹. Bi²³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ té̱e̱n³ quia̱’². 4 ’E³ jo̱³ ca²³jén² ca²³la²³dxí². Ca²³huɨ́ɨ³ yʉʉ’³¹ ’mo³ sicómoro ’e³ jua’³ ’née²³ rɨ²³jóon² ca³quie̱e̱² Jesús. Qui² ca³quie̱e̱² rɨ²³ŋɨ́n³ jui³¹ núu²³ Jesús. 5 Ma²ca¹dxóo¹ Jesús je² rɨ³dsɨn³² Zaqueo yʉʉ’³¹ ’mo³, ca²³jóo² yʉʉ’³¹. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Zaqueo:
―Zaqueo, jiaan³² ca²³la²³dxí². Qui² quién²nu³ rɨ²cuaa’n²³na²³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ³nɨ²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
6 ’E³ jo̱³ ca²³jiaan³² ca²³la²³dxí² Zaqueo. Bi²³ jɨn³ dsɨ́² ca²³’i’n² Jesús. 7 Ma²ŋó¹ dsa³, bi²³ ca²³lʉ́³te’²³ i²³la³ i²³nɨ³. Ca²³jua’³te’²³:
―Jóo². Mɨ³’i³² quie’² dsa³ ’i³ bi²³ xa³ dsoo² quiee’³² je² mɨ³tøø³te’²³.
8 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³naa’n²³ ’ñée² Zaqueo. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Juii³ra²:
―Juiin²³, rɨ²cuǿøn¹ dsa³ taan³ tu²³dso’² la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ xa³ quián²³. Co̱’³ cɨ’²³ te³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ mɨ³cǿ̱n²³ cuu² quiee’³² ’e³ mɨ³jme’n²³ sǿn²³, rɨ²jɨ̱’n¹ co̱’³ quiʉ̱́³ taa’² ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ mɨ³cǿ̱n²³ quie’².
9 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ Zaqueo:
―Jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ³nɨ²³ mɨ³láan³ dsa³ ’i³ nee’n²³² xi²ñʉ’¹ la³. Qui² dsa³ ju̱u̱n²³ Abraham dsa³ la³ co̱’³. 10 Qui² güén²³na²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ ’e³ juø’n²³ rɨ²’naa’n³¹na¹ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ mɨ³ca³caa’n³², ’e³ juø’n²³ rɨ²láan¹na²³ la²³jɨn³ dsa³ ’í³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² rey ’i³ ca²³cuǿø²³ cuu² mozos quien³² ’e³ cu²xén³
11 Ma²ca¹núu³ dsa³ ’e³ la²³ ca²³jua’³ Jesús, ca²³lʉ́³ ’ñée² co̱o̱³ júu² rɨ³jnɨ³. Qui² sɨ³lín³ mɨ³lén² juɨɨ³ Jerusalén. ’E³ jo̱³ lǿn³ dsa³ ’e³ xe̱’n² jmɨ́ɨ² rɨ²³jóo²te’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³. 12 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―La²³ cu²ru’³ xen³ jø̱n³ dsa³ gáan³ ’i³ ’ne’² rɨ²³dsóo² je² huɨ̱́ɨ̱³ ’e³ sɨ³quié̱³ ta² ’e³ rɨ²³lín³ rey juɨɨ³ quiee’³². Jo̱³ hua² rɨ²³dsø’n² juɨɨ³ quiee’³² co̱’³. 13 ’E³ jo̱³ ca²³tøø³ guién²³ mozos quien³². Ca²³cuǿ³ guiá²³ cuu² ’e³ bi²³ quí̱i̱n²³. Ca²³cuǿø²³ co̱o̱³ cuu² cɨ’³ la²³ jø̱n³. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ mozos: “’Ne’² rɨ²jmée²ra’³ ta² quia̱’n²na’³ cuu² la³ ’e³ cu²xén³ la²³huøø’n³¹ ’e³ rɨ²³güe’n²³na²³ co̱’³”. 14 ’E³ quie’²³ bi²³ ’a²³jia’³ ta³dsɨ³² dsa³ juɨɨ³ quien³² quia̱’² dsa³ ’í³. ’E³ jo̱³ ca²³xíin²³te’²³ dsa³ je² ŋóo² ’ñée². Ca²³jua’³te’²³: “’A²³jia’³ ’nee³ra’³¹ ’e³ rɨ²³lín³ dsa³ ’í³ rey quien³²na’³¹”. 15 ’E³ quie’²³ ’ióo² quie’²³ júu² ’e³ rɨ²³lín³ rey juɨɨ³ quiee’³². Ma²ca¹dxe’n¹ co̱’³ quie’², ca²³dxi³ ’i’²³ ’e³ rɨ²³tøø³te’²³ co̱’³ mozos ’i³ ca²³cuǿø²³ cuu². Qui² ’née²³ rɨ²³dsóo²³ dsɨ́² ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ cuu² ’e³ mɨ³xen³² ’e³ mɨ³jmóo²te’²³ ta². 16 Ca²³dxóo² mozo ’i³ xe̱’n². Ca²³jua’³: “Mɨ³xen³² cɨ² guiá²³ cuu² ma²ca¹lǿn¹ ma²ca¹’nɨ́ɨn¹ quia̱’n²³²na¹ cuu² quien³²nu³, ¿mɨ³naa’³¹?” 17 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ rey. Ca²³sɨ’²³ mozo ’í³: “Bi²³ dxʉ́²³ mɨ³jméen² ’nʉ³, mozo quién²³na²³. Bi²³ dxún²³nu³. Bi²³ dxʉ́²³ mɨ³jméen² ta² ’e³ ca²³cuǿøn²³na²³ ’nʉ³, juø’n³ quie’²³ ca³juɨ². ’E³ jo̱³ rɨ²cuǿøn¹na²³ ’nʉ³ ca³dsaan³² ’e³ rɨ²³lín³nu³ dxi² juɨɨ³ guiá²³ juɨɨ³ ’nɨɨ’n³¹.” 18 ’E³ jo̱³ ca²³dxóo² mozo ’i³ sɨ³tɨ́²³ áan²³. Ca²³jua’³: “Mɨ³xen³² ’ñé³ cuu² ma²ca¹lǿn¹ ma²ca¹’nɨ́ɨn¹ quia̱’n²³²na¹ cuu² quien³²nu³, ¿mɨ³naa’³¹?” 19 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ rey. Ca²³sɨ’²³ mozo ’í³: “Rɨ²cuǿøn¹na²³ ’nʉ³ ca³dsaan³² ’e³ rɨ²³lín³nu³ dxi² juɨɨ³ ’ñé³ juɨɨ³ ’nɨɨ’n³¹”. 20 ’E³ jo̱³ ca²³dxóo² jia’³ cɨ’²³ mozo. Ca²³jua’³: “’E³ la³ cuu² quien³²nu³. Te³ ca²³pe’n²³ paa²i². Ca²³’mén²³ dxʉ́²³ hua² cuu² quien³²nu³. 21 Bi²³ ’ñaa’n²³na²³ ’nʉ³. Qui² maan²³ ’e³ jmii’³¹ jmeen³. Maan²³ ’e³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² caan³. Ca̱a̱n²³ ’nʉ³ la²³jɨ³ ’e³ ’a²³jia’³ née² guaan³² xe̱’n². Dxen³ guaan³² ta² je² ’a²³jia’³ ca²³jméen² jmo².” 22 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ rey. Ca²³sɨ’²³ mozo quien³²: “’A²³jia’³ dxʉ́²³ jmeen³ ’nʉ³, mozo quién²³na²³. Júu² ’aan³¹ mɨ³jmée³ lii²³ ’e³ joo’²³ rɨ²dxen²³² ta² quien³²nu³. Qui² máan³ ’nʉ³ ’e³ jmii’³¹ jmeen²³. Máan³ ’e³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² caan²³. Ca̱a̱n³² la²³jɨ³ ’e³ ’a²³jia’³ née² guaan²³. Dxen²³ guaan²³ ta² je² ’a²³jia’³ ca²³jméen²³ jmo². 23 ¿’Ee² lǿ² ’a²³jia’³ ca²³jɨ̱’n² cuu² quián²³ dsa³ ’i³ sɨ³li’²³ juø’² xen³² cuu²? Lǿ²³ juø’² ca²³cá̱a̱n² co̱’³ ca³ti³² quia̱’² jo̱o̱³¹ cuu² ma²mɨ³güe’n³²na²³ co̱’³ ’u² cu²ru’³ ca²³jméen² la’³.” 24 ’E³ jo̱³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ té̱e̱n³ caan²³. Ca²³jua’³: “Rɨ²co̱o̱²³ra’³ cuu² ’e³ xe̱e̱’³ ’i³ la³ jo̱o̱²³na²³. Rɨ²cuøø³¹ra’³ mozo ’i³ xa³ guiá²³ ’nɨɨ’n³¹ cuu² quie’².” 25 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’i³ té̱e̱n³ caan²³. Ca²³sɨ’²³te’²³ rey: “¿’Ee² lǿ² ’e³ juø’n³ ’e³ ’ne’² rɨ²³co̱o̱²³ cɨ² co̱’³? ’E³ quie’²³ xa³ guiá²³ cuu² quie’² ’i³ nɨ³ xú̱n³.” 26 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ rey: “Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: Ñúun³ cɨ² rɨ²³’ióo²³ dsa³ ’i³ xa³ ca³juɨ² quie’² xe̱’n². ’E³ quie’²³ dsa³ ’i³ ’a²³’e³ xa³ quie’² xe̱’n², rɨ²³je̱’n²te’²³ la²³’nɨɨ’n³¹ qui³ ’e³ xa³ quie’². 27 Co̱’³ cɨ’²³, cu³jén²³na’³ la³ te’²³ dsa³ ’i³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³² jné², dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ ’née²³ ’e³ rɨ³løn³¹na¹ rey quien³²te’²³. ’E³ jo̱³ rɨ²jŋɨ’n²³na’³ dsa³ ’í³ xi²ñin²³ jné²”, ca²³jua’³ rey. ―La’³ cu³lø³¹ júu² ’e³ ca²³dxá³ Jesús.
’E³ la²³ ’í² Jesús jee²³² juɨɨ³ Jerusalén
(Mt. 21:1-11; Mr. 11:1-11; Jn. 12:12-19)
28 Ma²ca¹jua’³ la’³ Jesús, ’í² jui³¹ co̱’³. Ŋóo² co̱’³ juɨɨ³ Jerusalén. 29 Ca²³lǿn²³ mɨ³lén² juɨɨ³ Betfagé quia̱’² juɨɨ³ Betania, coo³¹ mo’³ je² xi̱i̱n³ mo’³ Olivos. ’E³ jo̱³ ca²³xíin²³ áan²³ dsa³ quien³². 30 Ca²³jua’³:
―Cu³guín²³na’³ jee²³² juɨɨ³ tu³’o³ la²³ xi²ñí²ra’³. Mɨ³rɨ³dxi³guín²³na’³ ’oo’² juɨɨ³, rɨ²³jí̱i̱n³na’³ jø̱n³ jo̱o̱³¹ burro ’i³ rɨ³’ñu’n² ’i³ ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³cu³dsɨn³¹te’¹. ’E³ jo̱³ rɨ²ji̱i̱n²³na’³ burro. Rɨ²jøn²³na’³ la³. 31 Xi³nu³ xen³ ’i³ rɨ²³sɨ’²³ ’nee’²³: “¿’Ee² lǿ² ji̱i̱n²³na’³ burro nɨ³?” ’e³ jo̱³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³: “’Ne’² quie’² Juii³ra², ¿mɨ³naa’³¹?”
32 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³guín²³ te’²³ dsa³ ’i³ ca²³xíin²³. Ca²³lǿ²³ ’e³ la²³ ca²³jua’³ ’ñée² ’e³ rɨ²³lí³. 33 ’E³ la²³ ta’n² ji̱i̱n³²te’²³ burro, ca²³jua’³ te’²³ juii² burro. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ ji̱i̱n³² burro:
―¿’Ee² lǿ² ji̱i̱n²³na’³ burro nɨ³?
34 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³:
―’Ne’² quie’² Juii³ra², ¿mɨ³naa’³¹?
35 ’E³ jo̱³ i²jøn²³te’²³ burro caan²³ Jesús. Ca²³dxá³te’²³ ’mɨɨ’³ quiee’³²te’²³ ñi’² quiee’³² burro. Jo̱³ tu³ ca²³xáan²te’²³ Jesús ñi’² quiee’³². 36 ’E³ la²³ ’iún² jui³¹ Jesús ’e³ cu³dsɨn³¹ burro, ca²³ti²³jó³ dsa³ ’mɨɨ’³ dxi²jui³¹. 37 ’E³ la²³ sɨ³jiaan³² mo’³ Olivos, ’e³ la²³ sɨ³lín³ mɨ³lén² juɨɨ³ Jerusalén, ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³ la²³jɨn³ dsa³ quien³² ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ jɨn³ dsɨ́²te’²³. Ca²³mi²³gáan³te’²³ Dios ’e³ jua’³te’²³ bi²³ ñúun³ la²³jɨ³ u²³juø’²³ ’e³ ŋó²³te’²³. 38 Ca²³jua’³te’²³:
―Mɨ³cuǿ³ Dios Juii³ra² u²³li²³jé̱e̱³ quie’² rey la³ ’i³ mɨ³ja³’ɨ́ɨn²³ ’e³ ’iin³¹ ’ñée². Mɨ³güén²³ ’e³ rɨ²³jmée²³ ’e³ rɨ²³lʉ́²³ dsa³ co̱o̱³ júu² quia̱’² Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³. ¡Cu²mi³gáan³ dsa³ Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³!
39 Xen³ dsa³ fariseo ’i³ ta’n² jee²³² quiee’³²te’²³. Ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―Dsa³ ’e²³, rɨ²jin²³nu³ dsa³ quien³²nu³.
40 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ ’ñée²:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’U² cu²ru’³ rɨ²³quín³ lʉ²³ dsa³ la³, cú̱u̱² la³ cɨ’²³ rɨ²³yo’²³ quiʉ̱ʉ̱³. Rɨ²³jmóo² júu² cú̱u̱² ’u² cu²ru’³ la’³.
41 Ca²³lǿn²³ mɨ³lén² juɨɨ³ Jerusalén Jesús. Ca²³jóo² jee²³² juɨɨ³. Jo̱³ ca²³’o’². 42 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³. ’É̱e̱² ’e³ ca²³lʉ́³ quia̱’² dsa³ Jerusalén:
―Bi²³ dxʉ́²³ cu²ru’³ ta³jmee³ra’³ ’i’²³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ³nɨ²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² la²³jɨ³ ’e³ ’ne’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ la²³ li²³co̱o̱³ ’óo²ra’³ ’u². ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ma²³ jmɨ́ɨ² rɨ²³lí³ juø’² rɨ²jmée²ra’³ ’i’²³. 43 ’E³ cɨ² rɨ²³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³jmóo² ’ioo’³ la²³cu’² juɨɨ³ quien³²na’³ dsa³ ’i³ nɨ́ɨn³ quia̱’² ’nee’²³. Rɨ²³gua³te’²³ la²³cu’² juɨɨ³. Rɨ²³jniin²³te’²³ joo³¹ i²³la³ i²³nɨ³. 44 Rɨ²³’ló²te’²³ juɨɨ³. Rɨ²³mi²³gua’²³te’²³ la²³jɨn³ sú̱n² dsa³ juɨɨ³. Cu³xi³ co̱o̱³ cú̱u̱² ’a²³jia’³ ma²³ jmɨ́ɨ² rɨ²³te’n²te’²³ mɨ³rɨ³jee’n³te’²³ ’ñʉ́². La’³ cu³lø³¹ rɨ²³lí³. Qui² ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² ca³la³quin³na’³ ’e³ güén²³ Dios quién²na’³.
’E³ la²³ ca²³mi²³jɨn³ Jesús ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel
(Mt. 21:12-17; Mr. 11:15-19; Jn. 2:13-22)
45 ’E³ jo̱³ ’í² Jesús ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Ca²³’uøøn³ dsa³ ’i³ ’nɨɨ²³. 46 Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―To̱o̱²³ ji³ júu² quiee’³² Dios: “Rɨ²³jua’³te’²³ ’ñʉ́² je² lʉ²³ dsa³ quia̱’² Dios rɨ²³’e²³te’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³te’²³ jné²”. ’E³ quie’²³ mɨ³jmée²ra’³ ’é̱e̱² ’ñʉ́² je² nee’n²³² dsa³ ’i̱i̱³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
47 Cɨ’³ la²³ co̱o̱³ jmɨ́ɨ² ’e²³ Jesús ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. ’Née²³ rɨ²³jŋɨ’n²³ Jesús te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ ’e²³ ley quia̱’² te’²³ juii² dsa³ juɨɨ³. 48 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³dso’²³te’²³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³. Qui² bi²³ ’née²³ la²³jɨn³ dsa³ júu² ’e³ lʉ²³.
20’E³ la²³ ca²³tín²³te’²³ júu² ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ ca²³cuǿ³ ta² ’e³ quie̱³ Jesús
(Mt. 21:23-27; Mr. 11:27-33)
1 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ ca²³’ée²³ dsa³ Jesús ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Ca²³’ɨ́ɨ³ júu² dxʉ́²³ quiee’³² Dios. Ca²³lǿn²³ mɨ³lén² te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ ’e²³ ley quia̱’² te’²³ dsa³ mɨ³dxún²³. 2 Ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―Rɨ²juɨɨ’n³¹nu³ jnee’³¹ ’e³ ’ee² ta² quié̱n² ’e³ jmeen³ la²³jɨ³ ’e³ jmeen³. ¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ ca²³cuǿø²³ ’nʉ³ ta² ’e³ quié̱n²?
3 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Xa³ co̱o̱³ júu² ’e³ rɨ²ŋɨ’n¹na²³ ’nee’²³ jné² co̱’³. Rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ jné² jo̱o̱²³na²³: 4 ¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ ca²³cuǿ³ ta² ’e³ có̱²³ Juan ’e³ ca²³xáan² dsa³ jmɨɨ³? ¿’A² Dios ’i³ jen³¹ yʉʉ’³¹ güii³ ca²³cuǿ³ ta² ’e³ có̱²³? ¿’A² dsa³ hua² ca²³cuǿ³ ta² ’e³ có̱²³?
5 ’E³ jo̱³ ca²³sɨ́n²³ júu² la²³ co̱³quie’² miin²³. Ca²³jua’³te’²³:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ rɨ²juaa’²ra² cu²ne²ra²? Qui² xi³nu³ rɨ²juaa’²ra²: “Dios ca²³cuǿ³ ta² ’e³ ca²³jmée³ Juan”, ’e³ jo̱³ rɨ²³jua’³ ’ñée²: “¿’Ee² lǿ² ’a²³jia’³ ca²³táan³na’³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ jo̱o̱²³na²³?” 6 ’E³ quie’²³ xi³nu³ rɨ²juaa’²ra²: “Dsa³ hua² ca²³cuǿ³ ta² ’e³ có̱²³”, bi²³ rɨ²³cuǿ²³ cú̱u̱² quiée²ra² la²³jɨn³ dsa³. Qui² sɨ³táan³te’²³ ’e³ ca³quie̱e̱² ca²³’ɨ́ɨ³ Juan júu² quiee’³² Dios.
7 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³:
―’A²³jia’³ ne³ra’³¹ ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ca²³cuǿ³ ta² ’e³ có̱²³ Juan.
8 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―’E³ quie’²³ la’³, ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ca²³cuǿ³ ta² ’e³ quie̱e̱n²³² ’e³ jmeen²³ ’e³ la²³ jmeen²³.
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² quiee’³² mozos ’i³ ca²³jmóo² ta² quiee’³² xoo’³¹ jø’²
(Mt. 21:33-44; Mr. 12:1-11)
9 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³tín²³ ca²³lʉ́³ Jesús júu² la³ ’e³ jmee²³ lii²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² rɨ²³jme’²³te’²³ ’ñée². Ca²³jua’³:
―La²³ cu²ru’³ xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³jñi³ xoo’³¹ jø’² ’uǿ²³ quiee’³². Jo̱³ tu³ ca²³cuǿø²³ dsa³ ’uǿ²³ quiee’³² ’e³ rɨ²³jmóo²te’²³ ta² quiee’³² xoo’³¹ jø’². ’E³ quie’²³ jo̱³ bi²³ huǿø³ ŋóo² ’ñée² co̱o̱³ juɨɨ³ je² bi²³ huɨ̱́ɨ̱³. 10 Ma²ca¹tɨ́³ ji̱i̱³ ’e³ jioo³² dsa³ mɨ²jø’², ca²³xíin²³ jø̱n³ mozo quien³². ’E³ jo̱³ ŋóo² mozo i²joon³ dsa³ ’i³ mi³qui³ xoo’³¹ jø’². Ca²³ŋɨ’²³ ca³juɨ² mɨ²jø’² jñii³¹ ’uǿ²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³la²³dxʉ́²³ dsɨ́²te’²³ ’e³ rɨ²³jɨ̱’²te’²³. Te³ ca²³cuǿ³te’²³ quie’² mozo ’i³ ca²³xíin²³ juii² ’uǿ²³. ’A²³’e³ xa³ jñii³¹ ’uǿ²³ ’e³ quie̱³ mozo ’e³ la²³ ca²³cu²³dxe’n³te’²³. 11 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³xíin²³ juii² jia’³ cɨ’²³ mozo co̱’³. ’E³ jo̱³ ca²³cuǿ³te’²³ quie’² mozo ’í³ co̱’³. Bi²³ u²³’i’²³ ca²³jme’²³te’²³ mozo ’í³. ’A²³’e³ xa³ jñii³¹ ’uǿ²³ ’e³ quie̱³ mozo ’í³ ’e³ la²³ ca²³cu²³dxe’n³te’²³ co̱’³. 12 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³xíin²³ juii² jia’³ cɨ’²³ mozo je² sɨ³tɨ́²³ aan³. Ca²³jme’²³te’²³ mozo ’í³ co̱’³. Bi²³ xa³ je² ca²³lǿ²³ quie’². Jo̱³ tu³ ca²³dxin³te’²³ mozo.
13 ’’E³ jo̱³ ca²³lǿn³ juii² xoo’³¹ jø’²: “¿Jmii’³¹ rɨ²jmeen²³² cu²ne²ra²? Ja̱a̱n²³ ’i³ bi²³ ’náan²³na²³ cɨ’²³ rɨ²sɨɨn³¹na¹ co̱’³. Co̱’³ xi² rɨ²³’áa²³te’²³ u²³go³ u²³’iʉʉ²³ quia̱’²te’²³ ja̱a̱n²³”, lǿn³ ’ñée². 14 Ma²ŋo²³² dsa³ ’i³ jmoo³² ta² quiee’³² xoo’³¹ jø’² ’e³ mɨ³dxóo² jo̱o̱³¹, ca²³sɨ́n²³ miin²³ la²³ co̱³quie’²: “’I³ la³ dsa³ ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³’ióo²³ ’uǿ²³ mɨ³rɨ³jú̱n³ jmii³. Mɨ²³gui²³²ra². Mɨ²³jŋɨ’n²³na² jo̱o̱²³na²³. Qui² jo̱³ hua² rɨ²³’ióo²³ra² miin²³na² ’e³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³’ióo²³ ’ñée².” 15 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³juén²te’²³ rɨ²³co’²³ ’iá³. Jo̱³ tu³ ca²³jŋɨ’n²³te’²³.
’¿Jmii’³¹ rɨ²³jmée²³ juii² ’uǿ²³ rɨ²³jme’²³ dsa³ ’í³, lǿn³na’³? 16 Rɨ²³güe’n²³ co̱’³. Rɨ²³jŋɨ’n²³ dsa³ ’i³ jmoo³² ta² quiee’³² xoo’³¹ jø’², ¿mɨ³naa’³¹? Rɨ²³cuǿø²³ jia’³ cɨ’²³ dsa³ ’uǿ²³ quiee’³² ’e³ cu²jmóo¹te’²³ ta² quiee’³² xoo’³¹ jø’². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
Ma²ca¹núu³te’²³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³, ca²³jua’³te’²³:
―¡’A²³jia’³ ’ne’² rɨ²³lí³ la’³!
17 ’E³ quie’²³ Jesús ca²³jóon² dsa³. Ca²³jua’³:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ ’née²³ rɨ²³jua’³ júu² quiee’³² Dios ’e³ to̱o̱²³ ji³, lǿn³na’³? Qui² to̱o̱²³ ji³ je² jua’³:
’Ñée² cú̱u̱² ’e³ tó̱o̱²³ tɨ³² ’e³ jua’³ ’a²³jia’³ ’nee’³¹ mɨ³lǿ²³ cú̱u̱² ’e³ quie̱³ biin²³.
18 Tʉʉ² la²³ cɨ² rɨ²³’níin³ dsa³ ’i³ rɨ²³’lǿn²³ ñi’² cú̱u̱² ’e³ ’øn²³. Juɨ² ’laa³ la²³ cɨ² rɨ²³lín³ dsa³ ’i³ rɨ³taa’³ cú̱u̱² jo̱³ ñi’² quiee’³². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
19 ’Née²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² dsa³ ’e²³ ley ’e³ xe̱’n² quie’²³ jo̱³ rɨ²³sø̱’n²te’²³ Jesús. Qui² ca²³la²³quii²³te’²³ ’e³ miin²³ hua² ca²³’én² Jesús ma²ca¹lʉ́³ júu² quiee’³² xoo’³¹ jø’². ’E³ quie’²³ bi²³ ’ñaa’n²³te’²³ dsa³ juɨɨ³.
’E³ la²³ ca²³ŋɨ́ɨ³te’²³ júu² xi² joo’²³ ’e³ rɨ²³quí² dsa³ cuu² ’e³ cu’n³² ’io’²
(Mt. 21:45-46; 22:15-22; Mr. 12:13-17)
20 Ca²³jmóo² ’i’²³ te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ ’e²³ ley ’e³ jmii’³¹ rɨ²³li²³tɨ́ɨ²³ quie’²te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³xíin²³te’²³ dsa³ ’i³ ca²³tén² Jesús. Ca²³jmóo²te’²³ ’e³ bi²³ ’née²³te’²³ ’e³ rɨ²³núu²³te’²³ júu² quiee’³² Jesús. ’E³ quie’²³ te³ ca²³jmóo²te’²³ guóo². Qui² ’née²³te’²³ rɨ²³jáan²³te’²³ júu² quiee’³² ’e³ la²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³ta̱a̱’n³te’²³ guoo³ dxi² juɨɨ³ pii’². 21 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―Dsa³ ’e²³, ne³ra’³¹ ’e³ lʉ́n² ’e³ ca³dsaan³², ’e³ ’en³ ca³dsaan³². ’A²³jia’³ jmeen³ ’i’²³ xi³ gáan³ dsa³, xi² la³dsɨɨ³² dsa³. Lʉ́n² ju²dsoo³¹ ’e³ la²³ ’en³ jui³¹ quiee’³² Dios. 22 ¿’A² rɨ²jméen² co̱o̱³ mɨ²’áa² rɨ²juɨɨ’n³¹nu³ jnee’³¹ xi² joo’²³ ’e³ rɨ²qui²³²ra² cuu² ’e³ cu’n³² ’io’² ’i³ xiin²³ dxi² juɨɨ³ César?
23 ’E³ quie’²³ ñi³² Jesús ’e³ jmii’³¹ ’nɨɨ’n³¹ jmoo³²te’²³ lá³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ’ñée². Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ co̱³² tóo³:
―¿’Ee² lǿ² ’e³ ’noo³ra’³ rɨ²jmée²ra’³ lá³ quia̱’n²na’³ jné²? 24 Ja³ maan²³² la³ co̱o̱³ cuu². ¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ quie’² ne’n² ’e³ to̱o̱²³ la³? ¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ quie’² nombre ’e³ to̱o̱²³?
―’E³ quiee’³² dxi² juɨɨ³ César ―ca²³jua’³te’²³.
25 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Rɨ²cuøø³¹ra’³ dxi² juɨɨ³ la²³jɨ³ ’e³ quiee’³² dxi² juɨɨ³. ’E³ quie’²³ rɨ²cuøø³¹ra’³ Dios la²³jɨ³ ’e³ quiee’³² ’ñée² Dios.
26 ’E³ jo̱³ ’a²³jia’³ ca²³lǿ²³ juø’² ca²³jáan³te’²³ júu² quiee’³² xi²ñi² dsa³. ’E³ quie’²³ te³ ca²³cɨ́n³ ca²³gǿn³te’²³. Qui² bi²³ juø’²³ ca²³núu³te’²³ júu² quiee’³².
’E³ la²³ ca²³ŋɨ́ɨ³te’²³ júu² ’e³ jmii’³¹ rɨ²³lí³ mɨ³rɨ³ji̱i̱’²³ dsa³ co̱’³
(Mt. 22:23-33; Mr. 12:18-27)
27 Xen³ dsa³ saduceo ’i³ ca²³dxi²³guín²³ caan²³ Jesús. Jua’³ dsa³ saduceo ’e³ ’a²³jia’³ sɨ³ji̱i̱’²³ dsa³ co̱’³. Xa³ co̱o̱³ júu² ’e³ ca²³ŋɨ’²³te’²³ Jesús. Ca²³jua’³te’²³:
28 ―Dsa³ ’e²³, la²³la³ cu³lø³¹ jua’³ ji³ ’e³ ca²³jmée³ Moisés ’e³ xa³ quiée²ra², ¿mɨ³naa’³¹?: Xi³nu³ rɨ²³jú̱n³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xen³ mɨ²³quie’², ’e³ quie’²³ ’a²³’i̱³ xen³ jo̱o̱³¹, ’ne’² rɨ²³tǿø²³ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ jó̱o̱² dsa³ ’i³ jú̱n²³ ’e³ jua’³ cu²li³xen³ ’é̱e̱² jo̱o̱³¹ ’lɨ² jó̱o̱². La’³ cu³lø³¹ jua’³ ji³, ¿mɨ³naa’³¹? 29 Xen³ guiáan²³ dsa³ la²³ ca³já̱a̱n². Tǿø² mɨ́³ jó̱o̱² ’i³ cua̱a̱n²³. ’E³ quie’²³ ’íi² li²³xen³ jo̱o̱³¹ ’e³ jú̱n²³ ’ñée². 30 Tǿø² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’í³ jó̱o̱² ’i³ sɨ³tɨ́²³ áan²³. ’E³ quie’²³ ’íi² li²³xen³ jo̱o̱³¹ ’e³ jú̱n²³ ’i³ ’í³ co̱’³. 31 ’E³ jo̱³ tǿø² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’í³ jó̱o̱² ’i³ sɨ³tɨ́²³ aan³. ’E³ quie’²³ la’³ la²³jɨn³. ’E³ quie’²³ ’a²³’i̱³ jo̱o̱³¹ ca²³la²³xen³ cɨ’³ la²³ jø̱n³ ’e³ jú̱n²³te’²³. 32 Je² dsøn³ cɨ² jú̱n²³ ’ñée² mɨ́³ co̱’³. 33 ¿’I̱i̱² quién² mɨ́³ ’í³ mɨ³rɨ³ji̱i̱’²³ dsa³ co̱’³ cu²ne²ra²? Qui² ca²³la²³quia̱’² la²³jɨn³ guiáan²³.
34 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ saduceo:
―Tøø²³ mɨ́³ dsa³ ’i³ xen³ mɨ³¹güii³ la³. Cuøn³² dsa³ mɨ́³ ’e³ tøø²³ dsa³. 35 ’E³ quie’²³ ’a²³la³ ma²³ la’³ rɨ²³jmóo² dsa³ ’i³ jua’³ Dios ’e³ joo’²³ rɨ²³ji̱i̱’²³ co̱’³ yʉʉ’³¹ güii³. Núu²³ ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³tǿø²³ dsa³ mɨ́³. ’E³ quie’²³ ’a²³ cɨ’²³ ma²³ rɨ²³cuǿn² jo̱²³mɨɨ³¹ quie’² dsóo²³. 36 Qui² ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jú̱n³ dsa³ núu²³. Núu²³ xen³te’²³ la²³ xen³ ángeles. Rɨ³løn³¹ jo̱o̱³¹ Dios la²³jɨn³. Qui² mɨ³ji̱i̱’n²³te’²³ co̱’³. 37 Ca²³jmée³ lii²³ ’ñée² Moisés ’e³ sɨ³ji̱i̱’²³ dsa³ co̱’³. Jmee²³ lii²³ júu² quiee’³² Dios je² to̱o̱²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ ’iún² Dios xoo’³¹ nuu³ ma²ca¹lʉ́³ quia̱’² Moisés. La²³la³ cu³lø³¹ ca²³jua’³: “Dios juii² Abraham hua² jné². Dios juii² Isaac. Dios juii² Jacob co̱’³.” La’³ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ji³ je² ’en³² Dios Juii³ra². 38 Qui² ’a²³jia’³ rɨ³løn³¹ Dios juii² dsa³ ’i³ rɨ³jú̱n². ’E³ quie’²³ rɨ³løn³¹ juii² dsa³ ’i³ rɨ³ji̱’²³. Rɨ³ji̱’²³ quie’²³ dsɨ́² la²³jɨn³ dsa³ ji̱’²³ Dios, juø’n³ quie’²³ mɨ³xa³ jmɨ́ɨ² jú̱n²³ jmɨ² ŋu². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ saduceo.
39 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca³dxáan² dsa³ ’e²³ ley:
―Dsa³ ’e²³, bi²³ dxʉ́²³ mɨ³lʉ́n².
40 ’A²³jia’³ ma²³ ca²³la²³bii²³ dsɨ́²te’²³ ’e³ ca²³ŋɨ’²³te’²³ júu².
’E³ la²³ ca²³ŋɨ́ɨ³ júu² Jesús ’e³ ’i̱i̱² dsa³ ju̱u̱n²³ Cristo
(Mt. 22:41-46; Mr. 12:35-37)
41 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ saduceo:
―¿Jmii’³¹ lǿ² ’e³ jua’³te’²³ ’e³ dsa³ ju̱u̱n²³ David rɨ³løn³¹ Cristo ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios? 42 Qui² ’ñée² David ca²³jua’³ ’e³ la²³ to̱o̱²³ ji³ ’e³ xi̱i̱n³ Salmos je² ’en³² Cristo. La²³la³ cu³lø³¹ ca²³jua’³:
Ca²³jua’³ Dios Juii³ra². Ca²³sɨ’²³ Juiin²³:
“Ñí³ jaan²³na²³ ’e³ dxʉ́²³
43 la²³huø’n²³ rɨ²jmeen²³² ’e³ rɨ²³lín³nu³ juii² dsa³ ’i³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³² ’nʉ³”.
44 Juiin²³ ca²³jua’³ David, ca²³’én² Cristo. ¿Jmii’³¹ lǿ² ’e³ rɨ³løn³¹ Cristo ju̱u̱n²³ David xi³nu³ la’³ cu³lø³¹ ca²³jua’³? Qui² rɨ³løn³¹ juii² co̱’³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ jmoo³² dsa³ ’e²³ ley
(Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 11:37-54)
45 Je² nuu³ la²³jɨn³ dsa³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
46 ―’A²³ rɨ³co̱³ra’³ tɨ³² ’i’²³ quiee’³² dsa³ ’e²³ ley. Qui² bi²³ mi³gáan³ miin²³. Bi²³ la²³ŋɨ́²³te’²³ la²³ca̱a̱n³ ’e³ quii’³te’²³ cuo̱o̱³ cuaa³. ’Née²³te’²³ ’e³ rɨ²³cuǿ²³ dsa³ u²³juee’n³¹ quia̱’²te’²³ je² dxa²³ dsa³ ’moo’². ’Née²³te’²³ ’e³ rɨ²³gua³te’²³ je² dxʉ́²³ cɨ² ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ dsa³ Dios. ’Née²³te’²³ rɨ²³gua³te’²³ sii³¹ je² gua³ dsa³ gáan³ ’e³ la²³ tøø³te’²³ ’e³ rɨ²³e’². 47 Je̱’n³²te’²³ ’ñʉ² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³. Bi²³ huǿø³ lʉ²³te’²³ quia̱’²te’²³ Dios ’e³ jua’³ cu²jóo¹ dsa³. ’E³ jo̱³ bi²³ cɨ² rɨ²³jmée²³ Dios jñiin²³te’²³.
21’E³ la²³ ca²³cuǿ³ tú̱²³ cu²laa’³ pii’² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’i³ bi²³ taan³
(Mr. 12:41-44)
1 Ŋó²³ Jesús ’e³ la²³ ca²³to’²³ cuu² te’²³ dsa³ xoo³² ’e̱’³ guóo² je² too’²³te’²³ cuu² ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³. 2 Ŋó²³ ’e³ la²³ ca²³to’²³ tú̱²³ cu²laa’³ pii’² jø̱n³ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’i³ bi²³ taan³ co̱’³. 3 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ju²dsoo³¹: Ñúun³ cɨ² mɨ³to’²³ mɨ́³ ’nɨ́ɨ³ ’i³ taan³ la³ la²³ cɨ’²³ la²³jɨn³ jia’³ cɨ’²³ dsa³. 4 Qui² bi²³ ñúun³ mɨ³tø’n² quie’²te’²³ ’e³ la²³ mɨ³to’²³te’²³ cuu². ’E³ quie’²³ bi²³ ’a²³’e³ xa³ quie’² ’ñée² mɨ́³ ’nɨ́ɨ³. Mɨ³to’²³ quie’²³ ’ñée² la²³’nɨɨ’n³¹ qui³ jue’² ’e³ xa³ quie’² ’e³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³tɨ́n²³ ’e³ rɨ²³e’² ’u².
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ cɨ² rɨ²³yáan²³ ’ñʉ́² gáan³
(Mt. 24:1-2; Mr. 13:1-2)
5 Xen³ dsa³ ’i³ ca²³lʉ́³ ca²³’é³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Ca²³jua’³te’²³ ’e³ bi²³ ma²³’nee³ lii’² cu³lø³¹. Qui² bi²³ xa³ cú̱u̱² lii’². Xa³ la²³jɨ³ ’e³ dxʉ́²³ ’e³ ca²³cuǿ³ dsa³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
6 ―’E³ cɨ² rɨ²³gua’²³ la²³jɨ³ ’e³ joo³²ra’³ nɨ³. ’E³ cɨ² rɨ²³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² ’e³ cu³xi³ co̱o̱³ cú̱u̱² ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³te’n²te’²³ mɨ³rɨ³jee’n³te’²³ ’ioo’³ la³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
’E³ la²³ li²³lii²³ ’e³ mɨ³ rɨ²³dxá³ jmɨ́ɨ²
(Mt. 24:3-28; Mr. 13:3-23)
7 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―Dsa³ ’e²³, ¿lɨɨ’³¹ rɨ²³lí³ ’e³ la²³ mɨ³jue’n² ca³dxa³? ¿Jmii’³¹ rɨ²³li²³lii²³ ’e³ mɨ³ rɨ²³tɨ́²³ ’e³ rɨ²³lí³ la’³?
8 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ’ñée²:
―Rɨ³móo³ra’³. Qui² bi²³ juø’² rɨ²³jmóo² dsa³ ’e³ rɨ²³sɨ²³caa’n³²na’³. Juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ rɨ²³ja²³guín²³ ’i³ rɨ²³jua’³ ’e³ rɨ³løn³¹te’¹ jné²: “Cristo jné²”, rɨ²³jua’³te’²³. “Rɨ³nɨ²³ mɨ³tɨ́³ jmɨ́ɨ²”, rɨ²³jua’³te’²³. ’A²³ rɨ³qui̱i̱’³²ra’³ dsa³ ’i³ rɨ²³jua’³ la’³. 9 Co̱’³ cɨ’²³ rɨ²núu²ra’³ ’e³ sɨ³lí³ qui³, ’e³ sɨ³lí³ sɨ³dxóo³ dsa³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ’ne’² rɨ²juø’n¹na’³ miin²³na’³ mɨ³rɨ³nuu³ra’³ la’³. Qui² ’ne’² rɨ²³lí³ la’³ jén²³ cɨ² ’e³ la²³ rɨ²³dxá³ jmɨ́ɨ². ’A²³jia’³ ca²³tɨ́³ ’e³ rɨ²³dxá³ jmɨ́ɨ² mɨ³rɨ³li³ la’³.
10 Ca²³jua’³ co̱’³ Jesús:
―Rɨ²³níin³ co̱o̱³ ta’n² dsa³ quia̱’² jia’³ cɨ’²³. Rɨ²³níin³ jø̱n³ dxi² juɨɨ³ quia̱’² jia’³ cɨ’²³. 11 Bi²³ ’uaa’³ rɨ²³bɨ́² ’uǿ²³. Ñúun³ juɨɨ³ je² li²³’oon²³ ’e³ rɨ²³e’² dsa³. Bi²³ rɨ²³sɨ²³too’² dsóo². Bi²³ juø’²³ cu³lø³¹ la²³jɨ³ ’e³ rɨ²³lí³ yʉʉ’³¹, la²³jɨ³ ’e³ rɨ²³mi²³sɨ́ɨn²³.
12 ’’E³ quie’²³ ’íi² rɨ²³lí³ la’³ rɨ²³sø̱’n²te’²³ ’nee’²³. Bi²³ rɨ²³cuǿø²³te’²³ ’nee’²³ u²³ŋɨ́³ dsɨ́ɨ². Rɨ²³jɨ̱’n²te’²³ ’nee’²³ ’e³ cu²née¹ ta² quien³²na’³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Rɨ²³ta̱a̱’n³te’²³ ’nee’²³ i²³ñí². Rɨ²³sɨ²³jøn²³te’²³ ’nee’²³ xi²ñi² reyes quia̱’² dxi² juɨɨ³ pii’² ’e³ jua’³ rɨ³løn³¹na’³ dsa³ quién²³na²³. 13 ’E³ jo̱³ hua² li²³xa³ ’é̱e̱² ’e³ rɨ²lʉ́²ra’³ júu² quián²³. 14 ’Ne’² xi²dsɨ́n³na’³ jén²³ cɨ² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²mi³su̱³¹ra’³ júu² ’e³ rɨ²lʉ́²ra’³ mɨ³rɨ³jme’²³te’²³ ’nee’²³ la’³. 15 Qui² jné² rɨ²jmeen²³² ’e³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²lʉ́²ra’³. Jné² rɨ²jmeen²³² ’e³ rɨ²³ti²³guo² júu² ’e³ rɨ²lʉ́²ra’³ ’e³ la²³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³ji̱i̱n³ júu² dsa³ ’i³ ’noo³ júu². ’A²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³jua’³te’²³ ’e³ ’a²³jia’³ ’e̱’n³ júu² ’e³ rɨ²lʉ́²ra’³. 16 Rɨ²³jɨ̱’n² dsa³ ’nee’²³, juø’n³ quie’²³ xoo³ra’³, juø’n³ quie’²³ ñʉ’²ra’³, juø’n³ quie’²³ jó̱o̱²ra’³, juø’n³ quie’²³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ xen³ quién²na’³, juø’n³ quie’²³ dsa³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³. Xen³ ’nee’²³ ’i³ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³. 17 Rɨ²³lí³ ’e³ hui²³dsɨ́ɨn² ñin³² ’nee’²³ la²³jɨn³ dsa³ ’e³ jua’³te’²³ rɨ³løn³¹na’³ dsa³ quién²³na²³. 18 ’E³ quie’²³ cu³xi³ co̱o̱³ mɨɨ’n²³ jñʉ³ dxí²ra’³ ’a²³jia’³ rɨ²³gua’²³. 19 Rɨ³ji̱’²³ ’óo²ra’³ xi³nu³ rɨ²³tén²na’³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ²³jí̱i̱n²na’³.
20 ’Mɨ³’áa³ ’i’²³ ’e³ mɨ³ rɨ²³gua’²³ juɨɨ³ Jerusalén mɨ³rɨ³joo³²ra’³ ’e³ láa²³ jni²³ la²³cu’² juɨɨ³ dsa³ ’láa³. 21 ’E³ jo̱³ ’ne’² rɨ²³cuɨ̱́ɨ̱² sɨ³guín²³ je² bi²³ xa³ mo’³ dsa³ ’i³ nee’n²³² estado Judea. ’Ne’² rɨ²³’uǿøn²³ dsa³ ’i³ nee’n²³² jee²³² juɨɨ³ Jerusalén. ’A²³jia’³ ’ne’² sɨ³guín²³ jee²³² juɨɨ³ dsa³ ’i³ nee’n²³² ’ioo³¹ juɨɨ³. 22 Qui² sɨ³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² ’e³ lǿn³ Dios ’e³ rɨ²³jmée²³ jñiin²³ dsa³ ’i³ xa³ dsoo² quiee’³². Sɨ³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³lí³ la²³jɨ³ ’e³ to̱o̱²³ ji³ ’e³ rɨ²³lí³. 23 ¡Bi²³ juɨɨ³² mɨ́³ ’i³ huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’² mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² jo̱³! ¡Bi²³ juɨɨ³² mɨ́³ ’i³ tʉ’n³² xi³yu̱u̱n³ co̱’³! Qui² bi²³ ma²³’nee³ rɨ²³dxi²³quié̱n² dsa³ ’i³ nee’n²³² ’uǿ²³ la³. Rɨ²³dxá²³ Dios ta² quiee’³² dsa³ ’i³ xen³ je² la³. 24 Boo’³¹ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³ ca³dxáan² mɨ³rɨ³li³ qui³. Rɨ²³sø̱’n²te’²³ ca³dxáan² ’e³ rɨ²³sɨ²³jøn²³te’²³ la²³ca̱a̱n³ juɨɨ³ quiee’³² jia’³ cɨ’²³ dsa³. Qui² ’a²³jia’³ ma²³ rɨ²³’ióo²³te’²³ júu² ’e³ rɨ²³gua³te’²³ juɨɨ³ quiee’³²te’²³. Rɨ²³yáan²te’²³ tén³ la²³ cɨ² juɨɨ³ Jerusalén. Rɨ²³yáan² dsa³ jia’³ xi³’lɨ² rɨ²³dxá³ jmɨ́ɨ² quiee’³²te’²³.
’E³ la²³ rɨ²³güe’n²³ co̱’³ Jo̱o̱³¹ Dsa³
(Mt. 24:29-35, 42-44; Mr. 13:24-37)
25 ’Co̱’³ cɨ’²³ xa³ ’e³ rɨ²³ji̱’²³ ñi’² quia̱’² sɨɨ’³ quia̱’² li²³’áan² ’e³ rɨ²³mi²³sɨ́ɨn²³. ’E³ quie’²³ ñi’² ’uǿ²³ la³ bi²³ rɨ²³ŋɨ́³ dsɨ́² dsa³. ’A²³jia’³ ñi³²te’²³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³jmóo²te’²³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ rɨ²³’i̱i̱² jmɨ²³ñii’³¹, ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ rɨ²³xáan² ’ñée². 26 Rɨ²³lí³ ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ quii²³ dsa³ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ rɨ²³jue’n² miin²³. Bi²³ rɨ²³jmóo²te’²³ ’i’²³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³lí³ mɨ³¹güii³ la³. Qui² bi²³ rɨ²³bɨ́n² ’i³ ’uee’n³ ’i³ rɨ³pee’n³² mɨ³¹güii³. 27 Jmɨ́ɨ² jo̱³ rɨ²³ñín²te’²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ ’e³ la²³ aa’n³²na²³ co̱’³ jee²³² jníi². Bi²³ ’uee’n²³na²³ mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² jo̱³. Bi²³ gáan³na²³. 28 Mɨ³rɨ³li³láa²³ ’e³ rɨ²³lí³ ’e³ la²³ mɨ³juǿøn²na²³ ’nee’²³, ’ne’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ jɨn³ ’óo²ra’³. Rɨ²joo³¹ra’³ yʉʉ’³¹. Qui² sɨ³lí³ mɨ³lén² ’e³ rɨ²³láan³na’³.
29 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³lʉ́³ Jesús co̱o̱³ júu² rɨ³jnɨ³. Ca²³jua’³:
―’Ne’² rɨ²jmée²ra’³ ’i’²³ ’e³ jmii’³¹ jmee²³ ’mo³ higo, ’e³ jmii’³¹ jmee²³ la²³jɨ³ ’mo³ co̱’³. 30 Xe̱’n² mɨ³rɨ³’ia³ mee³¹, ’e³ jo̱³ móo³ra’³ ’e³ mɨ³ rɨ²³tɨ́²³ ji̱²³’ioo³. 31 ’E³ quie’²³ la’³ mɨ³rɨ³móo³ra’³ ’e³ sɨ³lí³ ’e³ la²³ mɨ³juǿøn²na²³ ’nee’²³. Jo̱³ rɨ²móo²ra’³ ’e³ mɨ³lǿ²³ mɨ³lén² ’e³ rɨ²³lín³ Dios juii² dsa³.
32 ’Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³ ju²dsoo³¹: Xen³ quie’²³ dsa³ ’i³ xen³ rɨ³nɨ²³ mɨ³rɨ³li³ la²³jɨ³ ’e³ mɨ³juǿøn²na²³ ’nee’²³. 33 ’E³ cɨ² rɨ²³lí³ ’e³ ’a²³’e³ ma²³ xa³ mɨ³¹güii³ quia̱’² ’uǿ²³ la³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²³gua’²³ júu² quián²³. Ca³quie̱e̱² rɨ²³lí³ ’e³ la²³ lǿ².
34 ’Xi²dsɨ́n³na’³ jo̱o̱²³na²³. ’A²³ rɨ³cuøn²³na’³ miin²³na’³ ’e³ rɨ²jmée²ra’³ ji̱i̱³ la²³jɨ³ ’e³ ’iin²³ ’óo²ra’³. ’A²³ rɨ³ŋøn³na’³. ’A²³ rɨ³mi³ñúun²na’³ ’óo²ra’³ la²³jɨ³ ta² ’e³ xa³ quién²na’³. Qui² bi²³ juø’² rɨ²³quín³ rɨ²³gǿn³na’³. Qui² ’e³ jo̱³ hua² rɨ²³jmée²³ ’e³ ’a²³jia’³ ma²³ xi²dsɨ́n³na’³ mɨ³rɨ³ti³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²aa’n³²na²³ co̱’³. 35 Co̱’³ la²³ rɨ²³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² je² ’a²³jia’³ xi²dsɨ́n³na’³ la²³ sɨ³tɨ́²³ ’e³ sɨ³’ló²³ lá³ je² ’a²³jia’³ xi²dsɨ́n³te’²³. Rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ jmɨ́ɨ² jo̱³ rɨ²³jí̱i̱n³ jné² la²³jɨn³ sú̱n² dsa³ ’i³ xen³ la²³ca̱a̱n³ mɨ³¹güii³. 36 Rɨ²mi³quii²³²ra’³ jo̱o̱²³na²³. Tén³ la²³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ Dios ’e³ la²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³láan³na’³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ²³lí³, ’e³ la²³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²nóo²ra’³ xi²ñin²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³. ―La’³ cu³lø³¹ ca²³jua’³ Jesús.
37 La²³jɨ³ jmɨ́ɨ² ca²³’ée²³ dsa³ Jesús ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. ’E³ quie’²³ ’uøø²³ i²gua³ mo’³ Jesús je² xi̱i̱n³ mo’³ Olivo. 38 ’E³ quie’²³ tá³ cɨ² sɨ³ñii’n²³ co̱’³ la²³jɨn³ dsa³ ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ ’e³ jua’³ ’née²³te’²³ rɨ²³núu²³te’²³ co̱’³ júu² quiee’³².
22’E³ la²³ ca²³sɨ́n²³te’²³ júu² ’e³ jmii’³¹ rɨ²³sø̱’n²te’²³ Jesús
(Mt. 26:1-5, 14-16; Mr. 14:1-2, 10-11; Jn. 11:45-53)
1 Ca²³lǿ²³ mɨ³lén² mɨ²juee’³ je² ee’³² dsa³ ’ɨ²³juɨ² ’e³ ’a²³’e³ xa³ xoo’³¹, mɨ²juee’³ ’e³ xi̱i̱n³ pascua. 2 Bi²³ ’ñaa’n²³ dsa³ juɨɨ³ te’²³ jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ ’e²³ ley. ’E³ jo̱³ ’no’²te’²³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³ Jesús.
3 ’E³ quie’²³ jo̱³ ’í² Satanás dsɨ́² Judas ’i³ sɨ’²³te’²³ Iscariote, jø̱n³ dsa³ gui²³tʉ̱́n³. 4 Ŋóo² Judas i²joon³ te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ juii² dsa³ ’láa³ ’i³ ’aa³ ’ñʉ́² gáan³. Ca²³lʉ́³ quia̱’² dsa³ ’í³ ’e³ jua’³ rɨ²³’nɨ́ɨn²³ Jesús quie’²te’²³. 5 Bi²³ ’née²³te’²³ jo̱o̱²³na²³. ’E³ jo̱³ ca²³mi²³’ien³te’²³ júu² ’e³ rɨ²³quí²te’²³ jñiin²³ Judas. 6 Ca²³’íi³ júu² ’ñée² Judas. ’No’² ’e³ jmii’³¹ li²³tɨ́ɨ²³ rɨ²³jɨ̱’n² Jesús quie’² te’²³ dsa³ ’í³ je² ’a²³jia’³ rɨ³ŋɨɨn³¹ dsa³.
’E³ la²³ ca²³e’² Juii³ra² quia̱’² dsa³ quien³²
(Mt. 26:17-29; Mr. 14:12-25; Jn. 13:21-30; 1 Co. 11:23-26)
7 Ca²³tɨ́³ jmɨ́ɨ² ’e³ ee’³² dsa³ ’ɨ²³juɨ² ’e³ ’a²³’e³ xa³ xoo’³¹. ’E³ quie’²³ jmɨ́ɨ² jo̱³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ jŋɨ’n²³ dsɨɨ³ joo³ te’²³ dsa³ Israel. La²³ mɨ³dxóo³ la’³ cuu’³te’²³ quiée²³ quiee’³² dsɨɨ³ joo³ mɨ²juee’³ pascua. 8 Jesús ca²³xíin²³ Peen²³² quia̱’² Juan. Ca²³sɨ’²³:
―Cu³guín²³na’³ jo̱o̱²³na²³. Cu³mi³tɨ́ɨ²³ra’³ quiée²ra² la²³jɨ³ ’e³ rɨ²quie²ra² mɨ²³’láa²³ pascua.
9 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―¿Jiaa’³¹ ’naan³ sɨ³mi³tɨ́ɨ²³ra’³¹ je² rɨ²quie²ra² mɨ²³’láa²³?
10 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ te’²³ dsa³ ’í³:
―Rɨ²³mi²³jí̱i̱n³ ’nee’²³ jø̱n³ dsa³ ’i³ quie̱³ mɨ²dsuu² ’e³ ’o² jmɨɨ³ mɨ³rɨ³dxi³guín²³na’³ jee²³² juɨɨ³. Guoo³²ra’³ quia̱’n²na’³ dsa³ ’í³ jo̱o̱²³na²³. Rɨ²taa’n³²na’³ xi²ñʉ’¹ je² rɨ²³’í³ ’ñée². 11 Jo̱³ tu³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ juii² xi²ñʉ’¹: “Jua’³ dsa³ ’e²³ ’e³ ’ee² co̱²³ju’²³ je² rɨ²³e’² mɨ²³’láa²³ pascua quia̱’² dsa³ quien³²”. La’³ rɨ²juɨɨ’³¹ra’³ juii² xi²ñʉ’¹ jo̱o̱²³na²³. 12 Jo̱³ rɨ²³’ée²³ ’nee’²³ co̱o̱³ co̱²³ju’²³ bee’² yʉʉ’³¹ je² dxi²³juɨn³¹ je² mɨ³jmóo²te’²³ dxʉ́²³. Núu²³ cu³mi³tɨ́ɨ²³ra’³ ’e³ rɨ²quie²ra². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ Peen²³² quia̱’² Juan.
13 Ca²³guín²³te’²³ jo̱o̱²³na²³. Ca²³lǿ²³ ’e³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ rɨ²³lí³. ’E³ jo̱³ ca²³mi²³tɨ́ɨ²³te’²³ mɨ²³’láa²³ pascua.
14 Ma²mɨ³tɨ́³ hora jo̱³, ca²³gua³ coo³¹ mesa Jesús quia̱’² dsa³ quien³². 15 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―¡Bi²³ ma²³’nee³ mɨ³la³’náan²³ rɨ²ee’n²³² mɨ²³’láa²³ pascua quia̱’n²³²na¹ ’nee’²³ jén²³ cɨ² ’e³ la²³ rɨ²³jú̱n³na²³! 16 Qui² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³jia’³ ma²³ rɨ²ee’n²³² mɨ²³’láa²³ pascua la²³huø’n²³ rɨ²ee’n²³² je² rɨ³løn³¹ Dios juii². ’E³ la²³ quie³ra² mɨ²³’láa²³ pascua cɨ’³ la²³ co̱o̱³ ji̱i̱³ ñi³, jmee³ra² lii²³ ’e³ jmii’³¹ rɨ²³láan² dsa³ Dios. La²³jɨ³ ’e³ jmee³ra² lii²³ ’e³ rɨ²³lí³, ’e³ quie’²³ lii²³ ’e³ mɨ³lǿ²³ ma²mɨ³’áa³ ’i’²³ ’e³ rɨ²ee’n²³² co̱’³ je² rɨ³løn³¹ Dios juii² ―ca²³jua’³.
17 ’E³ quie’²³ jo̱³ so̱’²³ Jesús co̱o̱³ taza ’e³ ’o² jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino. Ca²³ji̱i̱n³ mɨ²’áa² quie’² Dios. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Quie̱³ra’³ taza la³. Rɨ²too’³¹ra’³ dxóo² ma²³ ca³juɨ² i²³la³ i²³nɨ³. 18 Qui² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’A²³jia’³ ma²³ rɨ²uu’n²³² co̱’³ jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino la²³huø’n²³ rɨ²³tɨ́²³ ’e³ rɨ²³lín³ Dios juii² dsa³ ―ca²³jua’³.
19 ’E³ quie’²³ jo̱³ so̱’²³ ’ɨ²³juɨ² Jesús. Ca²³ji̱i̱n³ mɨ²’áa² quie’² Dios. Ca²³xíin² ’ɨ²³juɨ². Ca²³cuǿø²³ dsa³ quien³². Ca²³jua’³:
―’E³ la³ jmɨn²³ ŋun²³ ’e³ rɨ²cuøn²³² ’e³ rɨ²láan¹na²³ ’nee’²³. La²³nɨ³ cu³lø³¹ rɨ²jmée²quie²³ra’³ ’e³ juo’³ra’³ liin³²na’³ jné².
20 Ca²³lʉ́³ co̱’³ ’e³ la²³ so̱’²³ taza ’e³ ’o² jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino ma²mɨ³líi² mɨ³e’²te’²³ mɨ²³’láa²³. Ca²³jua’³:
―Jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino ’e³ ’o² taza la³ jmee²³ lii²³ ’e³ mɨ³’ien³ júu² ’mɨɨn³² quiee’³² Dios. Jmɨ²³’øn²³²na¹ ’e³ rɨ²³tʉ̱ʉ̱³ ’e³ rɨ²láan¹na²³ ’nee’²³ rɨ²³jmée²³ quí̱i̱n²³ júu² ’mɨɨn³² jo̱³.
21 ’’E³ quie’²³ jen³¹na¹ coo³¹ mesa la³ quia̱’n²³²na¹ dsa³ ’i³ rɨ²³’nɨ́ɨn²³ jné². 22 Rɨ²³jú̱n³na²³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ ’e³ la²³ rɨ³lø³¹ ’i’²³. ’E³ quie’²³, ¡bi²³ juɨɨ³² dsa³ ’i³ rɨ²³’nɨ́ɨn²³ jné²! ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
23 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ la²³ co̱³quie’² dsa³ quien³².
―¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ rɨ²³jmée²³ la’³ cu²ne²ra²? ―ca²³jua’³te’²³.
’E³ la²³ ca²³sɨ́n²³te’²³ júu² ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ joo’²³ rɨ²³jua’³te’²³ ’e³ gáan³ cɨ²
24 Ca²³sɨ́n²³ júu² miin²³ la²³ co̱³quie’² dsa³ quien³² ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ miin²³ ’i³ joo’²³ rɨ²³jua’³te’²³ ’i³ gáan³ cɨ². 25 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Bi²³ la²³dxi³ ’i’²³ reyes quien³² dsa³ jia’³. ’E³ quie’²³ ’née²³ dsa³ ’i³ ta’n² ta² ’e³ rɨ²³sɨ’²³te’²³: Dsa³ ’i³ bi²³ dxʉ́²³ jmoo³². 26 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ’e³ rɨ²³lí³ la’³ jee²³² quien³²na’³. Cu²jmóo¹ ’i³ gáan³ cɨ² jee²³² quien³²na’³ ’é̱e̱² ’i³ mi’n²³ cɨ². Cu²jmóo¹ ’i³ dxi³ ’i’²³ la²³ jmoo³² mozos ’i³ mi³quin³ uu’n². 27 ¿’I̱i̱² sɨɨ’³¹ ’i³ gáan³ cɨ², lǿn³ dsa³? ¿’A² lǿn³te’²³ ’e³ gáan³ cɨ² dsa³ ’i³ jen³¹ coo³¹ mesa? ¿’A² lǿn³te’²³ ’e³ gáan³ cɨ² dsa³ ’i³ mi³quin³ uu’n²? Dsa³ ’i³ jen³¹ coo³¹ mesa ’i³ gáan³ cɨ², lǿn³te’²³, ¿mɨ³naa’³¹? ’E³ quie’²³ jmeen²³ jné² jee²³² quien³²na’³ la²³ jmee²³ mozo ’i³ mi³quin³ uu’n².
28 ’Miin²³na’³ mɨ³ŋɨ́²ra’³ quia̱’n²na’³ jné² la²³huøø’n³¹ la²³ mɨ³dxi³quié̱n²na²³. 29 ’E³ jo̱³ cuøn²³ ju²³bíi²³ quién²na’³ ’e³ la²³ mɨ³cuǿ³ ju²³bíi²³ quián²³ Ñu’n²³ ’e³ dxin²³ ’i’²³. 30 Rɨ²’u’² rɨ²cø’²ra’³ coo³¹ mesa je² rɨ²uu’n²³² rɨ²ee’n²³² je² rɨ²³lín³na²³ juii². Rɨ²ñí²ra’³ sii³¹ gáan³. Rɨ²jmée²ra’³ ’i’²³ xi² xa³ dsoo² quiee’³² la²³jɨ³ gui²³tʉ̱́³ ta’n² dsa³ Israel.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Jesús ’e³ rɨ²³sɨ’²³ dsa³ Peen²³² ’e³ ’a²³jia’³ cuiin²³
(Mt. 26:31-35; Mr. 14:27-31; Jn. 13:36-38)
31 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³lʉ́³ co̱’³ Juii³ra². Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Peen²³²:
―Muun³², Muun³², mɨ³’ioo³² júu² Satanás ’e³ rɨ²³xíi² rɨ²³ŋɨ́ɨn² ’nee’²³. ’Née²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³gua’²³ ’óo²ra’³ la²³ sɨ³gua’²³ la²³jɨ³ ’e³ ’lʉʉ’² ’e³ taa’² jee²³² mɨ³¹cuɨɨ³ trigo. 32 ’E³ quie’²³ mɨ³lʉ́n²³ quia̱’n²³²na¹ Dios mɨ³’øn²³na²³ ’nʉ³. Mɨ³juǿøn² ’e³ ’a²³ cu²yáan¹ ’áan² ’e³ sɨ³táan³nu³. ’E³ jo̱³ mɨ³rɨ³liin²³ co̱’³ ’áan² ’e³ la²³ mɨ³yáan²³ ca³dxa³, rɨ²jméen² ’e³ ’uee’n³ cɨ² dsɨ́² te’²³ já̱a̱n².
33 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Muun³². Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Juiin²³, dxʉ́²³ dsɨn²³ ’e³ ñiin²³ i²³ñí² quia̱’n²³²na¹ ’nʉ³. Dxʉ́²³ dsɨn²³, juø’n³ quie’²³ rɨ²³jú̱n³na²³ quia̱’n²³²na¹ ’nʉ³.
34 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³, Peen²³²: ’Uøø²³ ’e³ rɨ³nɨ²³, ’e³ ’íi² rɨ²³tǿ² ’nɨɨ’², rɨ²juɨɨ’n³¹ dsa³ ’nɨ³ taa’² ’e³ ’a²³jia’³ cuiin²³nu³ jné². ―La’³ cu³lø³¹ ca²³sɨ’²³ Peen²³².
’E³ la²³ sɨ³lí³ mɨ³lén² ’e³ rɨ²³dxi²³quié̱n² Jesús
35 Co̱’³ cɨ’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ te’²³ dsa³ quien³²:
―Mɨ²jo̱³ ma²ca¹sɨ́ɨn¹na²³ ’nee’²³, ca²³juǿøn²na²³ ’nee’²³ ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²có̱²ra’³ paa²i² ’e³ rɨ³pee’²³ cuu², ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²có̱²ra’³ morral, ’e³ líi² la²³’nɨɨ’n³¹ co̱o̱³ dsa’n² loo³ ’e³ rɨ³’éen³na’³. ¿’A² juø’² xa³ ’e³ ca²³jmée³ jloo’² quién²na’³ mɨ²jo̱³?
―’A²³’e³ xa³ sú̱n² ’e³ ca²³jmée³ jloo’² ―ca²³jua’³te’²³.
36 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―’A²³jia’³ ma²³ lǿ² la’³ rɨ³nɨ²³. ’Ne’² rɨ²có̱²ra’³ paa²i² ’e³ rɨ³pee’²³ cuu² xi³nu³ xa³ quién²na’³. ’E³ quie’²³ la’³ morral co̱’³. ’Ne’² rɨ²’nɨ́ɨ²ra’³ ’mɨɨ’³ dxóo³ quien³²na’³ xi³nu³ ’a²³’e³ boo’³¹ xa³ quién²na’³. Jo̱³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²có̱²ra’³ boo’³¹ ’e³ rɨ²³la’n²³na’³ miin²³na’³. 37 Qui² rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³: ’Ne’² rɨ²³jí̱i̱n²³ ’e³ la²³ to̱o̱²³ ji³ ’e³ rɨ²³lí³. La²³la³ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ji³ ’e³ ’øn²³: “Dsa³ ’i³ ’a²³jia’³ jmee²³ ca³dsaan³², lǿn³te’²³”. ’E³ jo̱³ ’ne’² rɨ²³jí̱i̱n²³ la²³jɨ³ ’e³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³jí̱i̱n²³.
38 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³:
―Juii³ra’³¹, jóo². Xa³ la³ tú̱²³ boo’³¹.
―Mɨ³líi² la²³’nɨɨ’n³¹ nɨ³ ―ca²³jua’³ ’ñée².
’E³ la²³ ca²³lʉ́³ Jesús quia̱’² Dios je² xi̱i̱n³ Getsemaní
(Mt. 26:36-46; Mr. 14:32-42)
39 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³bǿn³ Jesús. Ŋóo² mo’³ Olivos je² to̱’²³ ŋɨ́³. Ca²³guín²³ tu³cɨ̱ɨ̱n³ dsa³ quien³². 40 Ma²ca¹dxóo¹ núu²³, ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―’Ne’² rɨ²lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³ Dios ’e³ la²³ ’a²³jia’³ rɨ²³te’n²³na’³ ’e̱’³ lá³ je² juø’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ xa³ dsoo² quien³²na’³.
41 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³la²³huɨ̱’n³ Jesús la²³’nɨɨ’n³¹ co̱’³ tɨ́² cú̱u̱². Ca²³xii’³ jñi². Ca²³lʉ́³ quia̱’² Dios. 42 Ca²³jua’³:
―Ñu’n², xi³nu³ dxʉ́²³ ’áan², rɨ²cuǿn² júu² ’e³ ’a²³jia’³ rɨ²³jí̱i̱n²³ ’e³ la²³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³jí̱i̱n²³. ’E³ quie’²³ ’a²³ cu²lí³ ’e³ la²³ ’náan²³ ’ñáan²³. Cu²lí³ ’e³ la²³ ’naan³ ’uǿøn²nu³. ―La’³ cu³lø³¹ ca²³lʉ́³ quia̱’² Dios.
43 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³mi²³jnen³ ’ñée² jø̱n³ ángel ’i³ naan³ jí̱i̱n² yʉʉ’³¹ güii³ caan²³ Jesús. Ca²³cuǿ³ ju²³bíi²³ quie’² Jesús. 44 Je² bi²³ dxi³quié̱n² ’ñée², bi²³ cɨ² dxaa’n³¹ dsɨ́² ca²³lʉ́³ quia̱’² Dios. ’E³ jo̱³ bi²³ ca²³’ien³ jmɨ²³dxoo²³². La²³ lǿ² jmɨ³ lǿ² jmɨ²³dxoo²³² ’e³ ca²³’ni’³ ’uǿ²³.
45 Ma²mɨ³líi² mɨ³lʉ́³ quia̱’² Dios, ca²³naa’n²³ co̱’³ Jesús. Ca²³dxe’n² co̱’³ je² nee’n²³² dsa³ quien³². ’E³ quie’²³ rɨ³guɨɨn³te’²³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’e³ ŋɨ́³ dsɨ́²te’²³. 46 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―¿’Ee² lǿ² mɨ³guɨɨn³na’³? Naa’n²³na’³. Rɨ²lʉ́²ra’³ quia̱’n²na’³ Dios ’e³ la²³ ’a²³jia’³ rɨ²³te’n²³na’³ ’e̱’³ lá³ je² juø’² rɨ²jmée²ra’³ ’e³ xa³ dsoo² quien³²na’³.
’E³ la²³ sø̱’n²te’²³ Jesús
(Mt. 26:47-56; Mr. 14:43-50; Jn. 18:2-11)
47 Lʉ²³ quie’²³ la’³ Jesús ma²ca¹dxi¹guín¹ juɨ́ɨn²³ dsa³. Jø̱n³ dsa³ gui²³tʉ̱́n³ ’i³ xi̱i̱n³ Judas, ’i³ cuø²³ jui³¹ quie’²te’²³. Ca²³lǿn²³ mɨ³lén² Judas ’e³ jua’³ rɨ²³cuu’³ ñi² Jesús. 48 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ Judas:
―Judas, ¿’a² te³ rɨ²cu’n² ñin²³? ¿’A² la’³ cu³lø³¹ rɨ²jméen² lii²³ ’e³ ’nɨ́ɨn²³nu³ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³?
49 Ca²³la²³quii²³ dsa³ ’i³ quia̱’² Jesús ’e³ jmii’³¹ rɨ²³lí³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³:
―Juii³ra’³¹, ¿’a² rɨ²cuø²ra’³¹ boo’³¹ quie’²te’²³?
50 Xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ quia̱’² Jesús ’i³ ca²³quiu’n² mozo quien³² juii² jmii³ dsa³. Ca²³quiʉ’² lo³guo² jaan²³ ’e³ dxʉ́²³. 51 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Jesús:
―Rɨ²cuǿ²ra’³ júu² ’e³ cu²jmóo¹ quie’²³ ’e³ la²³ jmoo³².
’E³ jo̱³ ca²³co̱o̱²³ Jesús mɨ²lo³guo² dsa³. Ca²³dso’² co̱’³. Ca²³mi²³’láan³ dsa³ ’í³. 52 ’E³ jo̱³ ca²³lʉ́³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ juii² dsa³ ’láa³ ’i³ ’aa³ ’ñʉ́² gáan³ quia̱’² te’²³ dsa³ mɨ³dxún²³. Qui² i²guín¹te’²³ ’e³ jua’³ rɨ²³sø̱’n²te’²³ ’ñée². Ca²³jua’³:
―¿’A² juø’² lǿn³na’³ ’e³ dsa³ ’i̱i̱³ hua² jné²? Qui² ’e³ xe̱’²ra’³ boo’³¹, xe̱’²ra’³ ’mo³. 53 Qui² la²³jɨ³ jmɨ́ɨ² jen³¹na¹ ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³ quia̱’n²³²na¹ ’nee’², ¿mɨ³naa’³¹? ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² ca²³xe̱’n²³na’³ jné². ’E³ quie’²³ mɨ³tɨ́³ hora ’e³ rɨ²jmée²ra’³ ’e³ la²³ ’noo³ra’³. Qui² jmee³ra’³ ta² ca³ti³² quia̱’n²na’³ ’i³ ’uee’n³ ’i³ jmee²³ ta² je² li³’o̱o̱³.
’E³ la²³ ca²³jua’³ Peen²³² ’e³ ’a²³jia’³ cuiin²³ Jesús
(Mt. 26:57-58, 69-75; Mr. 14:53-54, 66-72; Jn. 18:12-18, 25-27)
54 ’E³ jo̱³ sø̱’n²te’²³ Jesús. Ca²³jøn²³te’²³ quie’² juii² jmii³ dsa³. Huɨ̱́ɨ̱³ tu³cɨ̱ɨ̱n³ Peen²³². 55 Ca²³ji̱i̱’n³ dsa³ ji³ dxoo’³¹ xi²dxi³² je² rɨ³jnɨ³ quie’² juii² jmii³ dsa³. Ca²³gua³te’²³ coo³¹ ji³. Ca²³gua³ Peen²³² jee²³² quiee’³² dsa³. 56 Xen³ jø̱n³ xii’³ mɨ́³ ’i³ rɨ³løn³¹ moza ’i³ ŋǿn² Peen²³² ’e³ la²³ jen³¹ je² cuø²³ jmɨ́ɨ²³ ji³. Ca²³jóon² dxʉ́²³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³’én² Peen²³²:
―Mɨ³ŋɨ́³ dsa³ la³ quia̱’² Jesús, ¿mɨ³naa’³¹?
57 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Peen²³²:
―Mɨ́³, ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² cuiin²³na²³ dsa³ ’i³ ’ǿn²³nu³ nɨ³.
58 ’Mɨ́ɨ³ ca²³ji̱i̱³ la’³, xen³ jia’³ cɨ’²³ ’i³ ŋǿn² Peen²³² co̱’³. ’E³ jo̱³ ca²³jua’³:
―Rɨ³løn³¹nu³ jø̱n³ dsa³ quien³² Jesús, ¿mɨ³naa’³¹?
’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Peen²³²:
―’A²³la³ ’í³ jné² xú̱n³.
59 Ma²ca¹ŋɨ́n³ cɨ² co̱o̱³ hora, xen³ jia’³ cɨ’²³ co̱’³ ’i³ ca²³jua’³:
―’E̱’n³ ca³quie̱e̱² mɨ³ŋɨ́³ dsa³ la³ quia̱’² dsa³ ’í³, ¿mɨ³naa’³¹? Qui² rɨ³løn³¹ dsa³ Galilea.
60 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ Peen²³²:
―Cu³xi³ ’a²³jia’³ maan²³ jmii’³¹ cu³lø³¹ júu² ’e³ lʉ́n².
Je² lʉ²³ quie’²³ la’³ Peen²³², tǿ²³ ’nɨɨ’². 61 ’E³ jo̱³ ca²³ji̱i̱n²³ Juii³ra². Ca²³jóon² Peen²³². Ca²³la²³líi²³ Peen²³² júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Juii³ra² ma²ca¹jua’³: “’E³ la²³ ’íi² rɨ²³tǿ² ’nɨɨ’² rɨ³nɨ²³ rɨ²juɨɨ’n³¹ dsa³ ’nɨ³ taa’² ’e³ ’a²³jia’³ cuiin²³nu³ jné²”. 62 ’E³ jo̱³ ca²³bǿn³ Peen²³². Bi²³ juɨɨ³² ca²³’o’².
’E³ la²³ ca²³jáa² ca²³ŋɨ́ɨn²te’²³ Jesús
(Mt. 26:67-78; Mr. 14:65)
63 Ca²³jáa² ca²³ŋɨ́ɨn²te’²³ Jesús te’²³ dsa³ ’i³ ’aa³² quie’². Ca²³cuǿ³te’²³ quie’². 64 Ca²³’mée²te’²³ mɨ²ñi². ’E³ jo̱³ ca²³sɨ’²³te’²³:
―Jmee² júu² ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ mɨ³cuǿ³ quién²nu³ jo̱o̱²³na²³.
65 Ñúun³ cɨ² júu² ’e³ ca²³sɨ’²³te’²³ ’e³ jua’³ ’née²³te’²³ rɨ²³lʉ́n²te’²³ ’ñe’².
’E³ la²³ i²jøn²³te’²³ Jesús xi²ñi² dsa³ ’i³ dxa²³ ta²
(Mt. 26:59-66; Mr. 14:55-64; Jn. 18:19-24)
66 Ma²ca¹la¹jné¹, ca²³ŋɨɨ’n²³ te’²³ dsa³ mɨ³dxún²³ quien³² dsa³ juɨɨ³, te’²³ juii² jmii³ dsa³ ca³ti³² quia̱’² te’²³ dsa³ ’e²³ ley. ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jøn²³te’²³ Jesús caan²³ te’²³ dsa³ ’í³ ’e³ jua’³ rɨ²³dxá²³te’²³ ta² quiee’³². ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’í³:
67 ―Rɨ²juɨɨ’n³¹nu³ jnee’³¹: ¿’A² Cristo ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios ’nʉ³?
’E³ quie’²³ ca²³jua’³ ’ñée². Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―’A²³jia’³ rɨ²³sɨ²³táan³na’³, juø’n³ quie’²³ rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³. 68 Juø’n³ quie’²³ xa³ júu² ’e³ rɨ²ŋɨ’n¹na²³ ’nee’²³, ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²jmée²ra’³ júu². ’A²³jia’³ jmɨ́ɨ² rɨ²tún¹na’³ jné². 69 ’E³ quie’²³ rɨ³nɨ²³ sɨ³li³láa²³ ’e³ jen³¹na¹ jné² Jo̱o̱³¹ Dsa³ jaan²³ ’e³ dxʉ́²³ Dios ’i³ bi²³ ’uee’n³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
70 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ la²³jɨn³te’²³:
―¿’A² Jo̱o̱³¹ Dios ’nʉ³ jo̱o̱²³na²³?
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―’I³ ’í³ jné². Miin²³na’³ mɨ³jua’²ra’³ la’³.
71 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³:
―’A²³jia’³ ma²³ ’ne’² cɨ² dsa³ ñi³, ¿mɨ³naa’³¹? Mɨ³nʉʉ²ra² miin²³na² júu² ’oo² ’ñée² ’e³ bi²³ ’ñe’² lʉ²³.
23’E³ la²³ ca²³jmée³ Jesús xi²ñi² Pilato
(Mt. 27:1-2, 11-14; Mr. 15:1-5; Jn. 18:28-38)
1 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³naa’n²³ la²³jɨn³ dsa³ ’i³ rɨ³ŋɨɨn³¹. I²jøn²³te’²³ Jesús caan²³ Pilato. 2 Ca²³cuǿ³te’²³ dsoo² quiee’³². Ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Pilato:
―Xa³ dsoo² quiee’³² dsa³ la³ ’e³ jmee²³ ’e³ sɨ³caa’n³² jui³¹ dsa³ uu’n²na’³¹. Jua’³ ’ñée² ’e³ ’a²³jia’³ joo’²³ ’e³ rɨ²³quí² dsa³ cuu² ’e³ cu’n³² ’io’² ’i³ xiin²³ dxi² juɨɨ³ ’i³ xi̱i̱n³ César. Jua’³ ’e³ ’ñée² rɨ³løn³¹ rey ’i³ xi̱i̱n³ Cristo.
3 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Pilato. Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―¿’A² rey quien³² dsa³ Israel hua² ’nʉ³?
’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―La’³ cu³lø³¹ ’e³ la²³ mɨ³jue’n² ’uǿøn²nu³.
4 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Pilato. Ca²³sɨ’²³ te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ juɨɨ³:
―’A²³’e³ dsoo² xa³ quie’² dsa³ la³, lǿn³na²³.
5 ’E³ quie’²³ dxaa’n³¹ dsɨ́²te’²³ ca²³lʉ́³te’²³. Ca²³jua’³te’²³:
―Bi²³ jmee²³ ’e³ sɨ³lí³ sɨ³dxóo³ dsa³ ’e³ la²³ ŋɨ́³ ’ee²³ dsa³ la²³ca̱a̱n³ estado Judea. Qui² estado Galilea ca²³tín²³ ca²³’ée²³ dsa³. Jmee²³ quie’²³ la’³ xi³’lɨ² mɨ³güén²³ je² la³. ―La’³ ca²³jua’³te’²³.
’E³ la²³ i²jøn²³te’²³ Jesús xi²ñi² Herodes
6 Ma²ca¹núu³ Pilato júu² ’e³ ca²³lʉ́³te’²³, ca²³ŋɨ́ɨ³ júu² xi² ’í³ dsa³ Galilea Jesús. 7 Ma²ca¹dsóo¹ dsɨ́² ’e³ je² røøn³ Herodes xen³ Jesús, ca²³xíin²³ Jesús quie’² Herodes. Qui² jen³¹ Herodes juɨɨ³ Jerusalén mɨ²jo̱³. 8 Bi²³ ’née²³ Herodes ma²ŋøn³¹ Jesús. Qui² mɨ³xa³ la²³ ’née²³ rɨ²³jóon² Jesús. Ca²³núu³ ’e³ jmii’³¹ lʉ²³ dsa³ ’en³²te’²³. ’Née²³ rɨ²³jóo² ’e³ rɨ²³jmée²³ u²³juø’²³ Jesús. 9 Ñúun³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³ŋɨ́ɨ³ júu² Herodes. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca²³’í̱n² Jesús. 10 Té̱e̱n³ coo³¹ te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ ’e²³ ley. Bi²³ ma²³’nee³ bee’² dsoo² ’e³ cuø²³te’²³ quie’². 11 ’E³ quie’²³ jo̱³ ’a²³jia’³ ca²³mi²³quí̱i̱n²³ Jesús Herodes quia̱’² dsa³ ’láa³ quien³². Ca²³jáa² ca²³ŋɨ́ɨn²te’²³. Ca²³qui’n²te’²³ cuo̱o̱³ ’e³ dxʉ́²³ la²³ ’e³ la²³ cɨɨ’³² reyes. ’E³ jo̱³ Herodes ca²³xíin²³ co̱’³ Jesús quie’² Pilato. 12 Jmɨ́ɨ² jo̱³ ca²³la²³dxʉ́²³ lʉ²³ Herodes quia̱’² Pilato. Qui² mɨ²xe̱’n³¹ cɨ² bi²³ nɨ́ɨn³te’²³.
’E³ la²³ ca²³mi²³’ien³te’²³ júu² ’e³ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³ Jesús
(Mt. 27:15-26; Mr. 15:6-15; Jn. 18:39―19:16)
13 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³dxi³ ’i’²³ Pilato ’e³ rɨ²³ñii’n²³ te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ ’i³ ta’n² ta² jee²³² quiee’³² dsa³ Israel quia̱’² la²³jɨn³ dsa³ juɨɨ³. 14 Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Mɨ³gui³jøn²³na’³ dsa³ la³ xi²ñin²³ jné² ’e³ juo’³ra’³ jmee²³ ’e³ sɨ³caa’n³² dsa³ jui³¹. ’E³ quie’²³ ñúun³ ’e³ mɨ³ŋɨ́ɨn²³ júu² xi²ñí²ra’³. ’E³ quie’²³ ’a²³’e³ dsoo² xa³ quie’² ’e³ juo’³ra’³ xa³ dsoo² quiee’³², lǿn³na²³. 15 ’E³ quie’²³ la’³ lǿn³ Herodes co̱’³. Qui² mɨ³gui³jáan³te’²³ co̱’³ quián²³. Jóo²ra’³ ma². ’A²³’e³ dsoo² xa³ quie’² ’e³ dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²³jú̱n³. 16 Te³ rɨ²dxin²³² ’i’²³ ’e³ rɨ²³jmín²te’²³. Jo̱³ tu³ rɨ²láan¹na²³.
17 ’E³ quie’²³ xa³ tɨ³² ’i’²³ quiee’³²te’²³ ’e³ ’ne’² rɨ²³dxin³ Pilato jø̱n³ dsa³ ’i³ ’iún² i²³ñí² cɨ’³ la²³ co̱o̱³ ji̱i̱³ ñi³ ’e³ la²³ sɨ³tɨ́²³ mɨ²juee’³ pascua. 18 ’E³ quie’²³ sɨ³jó̱²³ la²³ cɨ² ca²³lʉ́³ la²³jɨn³ sú̱n² dsa³. Ca²³jua’³te’²³:
―¡Cu²jú̱n³ dsa³ nɨ³! ¡Rɨ²láan¹nu³ quiée²ra’³¹ Barrabás!
19 Qui² ’iún² i²³ñí² jø̱n³ dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Barrabás dsoo² ’e³ ca²³jmée³ ’e³ ca²³roo’²³ dsa³ juɨɨ³ Jerusalén ñin³² dxi² juɨɨ³, ’e³ ca²³jmée³ ’móo² co̱’³. 20 ’E³ quie’²³ ’née²³ Pilato ’e³ rɨ²³láan² Jesús. ’E³ jo̱³ co̱’³ cɨ’²³ ca²³lʉ́³ quia̱’² dsa³ juɨɨ³. 21 ’E³ quie’²³ quiʉ̱ʉ̱³ ca²³lʉ́³te’²³ co̱’³. Ca²³jua’³te’²³:
―¡Te̱e̱n²³² cruz! ¡Te̱e̱n²³² cruz!
22 Je² ca²³tɨ́³ ’nɨ³ taa’², ca²³lʉ́³ co̱’³ Pilato. Ca²³sɨ’²³ dsa³ juɨɨ³:
―¿’Ee² lǿ²? ¿’Ee² dsoo² ’e³ mɨ³jmée³? ’A²³’e³ xa³ dsoo² quiee’³² ’e³ dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²³jú̱n³, lǿn³ jné². Te³ rɨ²dxin²³² ’i’²³ ’e³ rɨ²³jmín²te’²³. Jo̱³ tu³ rɨ²láan¹na²³.
23 ’E³ quie’²³ dxaa’n³¹ dsɨ́²te’²³ ca²³lʉ́³te’²³ co̱’³. Quiʉ̱ʉ̱³ ca²³lʉ́³te’²³. La²³bii²³ ca²³sɨ’²³te’²³ ’e³ ’ne’² rɨ²³te̱e̱n³te’²³ cruz. Sɨ³lí³ sɨ³dxóo³ la²³ cɨ² ca²³jmóo²te’²³ quia̱’² te’²³ juii² jmii³ dsa³. ’E³ quie’²³ jo̱³ ’ióo²quie’²³te’²³ júu² jo̱o̱²³. 24 ’E³ jo̱³ ca²³dxi³ ’i’²³ Pilato ’e³ rɨ²³lí³ ’e³ la²³ ŋɨɨ²³te’²³. 25 Ca²³láan² dsa³ ’i³ ca²³ŋɨ’n² dsa³ juɨɨ³, dsa³ ’i³ ’iún² i²³ñí², dsoo² ’e³ ca²³jmée³ ’e³ ca²³roo’²³ dsa³ juɨɨ³ ñin³² dxi² juɨɨ³, ’e³ ca²³jmée³ ’móo² co̱’³. ’E³ quie’²³ ca²³jɨ̱’n² Jesús ’e³ rɨ²³jme’²³te’²³ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’née²³te’²³ rɨ²³jme’²³te’²³.
’E³ la²³ ca²³te̱e̱n³te’²³ cruz Jesús
(Mt. 27:32-44; Mr. 15:21-32; Jn. 19:17-27)
26 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³ta’n²³te’²³ jui³¹ ’e³ ca²³jøn²³te’²³ Jesús je² rɨ²³te̱e̱n³te’²³ cruz. ’E³ jo̱³ sø̱’n²te’²³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Muun³² ’i³ xen³ juɨɨ³ Cirene ’i³ sɨ³ŋɨ́n³ ’e³ jua’³ ñíin² je² nuu³. Ca²³dxá³te’²³ cruz coo’² ’no² Muun³². Ca²³sɨ’²³te’²³ ’e³ rɨ²³dsóo² tu³cɨ̱ɨ̱n³ ’e³ quie̱³ cruz.
27 Bi²³ ma²³’nee³ juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³guín²³ tu³cɨ̱ɨ̱n³. Juɨ́ɨn²³ mɨ́³ ’i³ ca²³guín²³ ’i³ ’oo’³², ’i³ ŋɨ́³ dsɨ́² ’e³ mɨ³’ien³ júu² ’e³ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³ Jesús. 28 ’E³ quie’²³ ca²³ji̱i̱n²³ Jesús. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ mɨ́³ ’í³:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nee’²³, mɨ́³ ’i³ xen³ juɨɨ³ Jerusalén: ’A²³ rɨ³’o’²ra’³ ’e³ juo’³ra’³ cuu’²³ ’óo²ra’³ quia̱’n²na’³ jné². ’E³ quie’²³ ’ne’² ’e³ rɨ²’o’²ra’³ ’e³ cuu’²³ ’óo²ra’³ quia̱’n²na’³ miin²³na’³, quia̱’n²na’³ jo̱o̱³ra’³ co̱’³. 29 Qui² mɨ³ ja³guín²³ jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ²³jua’³ dsa³: “Bi²³ dxʉ́²³ quie’² mɨ́³ ’i³ ’a²³jia’³ rɨ²³lí³ juø’² rɨ²³cǿ̱n² jo̱o̱³¹, ’i³ ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³la³huǿøn³ xi³yu̱u̱n³ quie’². Bi²³ dxʉ́²³ quie’² mɨ́³ ’i³ ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³tʉ’n² xi³yu̱u̱n³.” La’³ rɨ²³jua’³ dsa³. 30 Jmɨ́ɨ² jo̱³ li²³láa²³ rɨ²³sɨ’²³te’²³ mo’³ ’e³ cu²’ló¹ ñi’² quiee’³²te’²³, ’e³ rɨ²³sɨ’²³te’²³ cuo̱o̱’³ ’e³ cu²jlɨ́n¹te’²³. 31 Xi³nu³ la²³la³ cu³lø³¹ jme’²³te’²³ ’mo³ ’e³ røø’³ ’e³ la²³ jmoo³²te’²³ rɨ³nɨ²³, ¿jmii’³¹ cɨ² ’nɨɨ’n³¹ rɨ²³jme’²³te’²³ ’mo³ ’e³ mɨ³la³quiʉ̱ʉ̱³ ca³quie̱e̱²? La’³ xen³na’³ ’nee’²³ dsa³ juɨɨ³ Jerusalén.
32 Xen³ cɨ² áan²³ dsa³ ’i³ ca²³jøn²³te’²³ ca³ti³² quia̱’² Jesús ’e³ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³. Dsa³ ’i³ ca²³la²³jnée²³ dsoo² quiee’³² hua² ’í³. 33 Ca²³dxi²³guín²³te’²³ je² xi̱i̱n³ mee²³ cua’² mɨ²dxi² dsa³. Núu²³ ca²³te̱e̱n³te’²³ cruz Jesús ca³ti³² quia̱’² dsa³ ’i³ ca²³la²³jnée²³ dsoo² quiee’³². Joo³¹ i²³la³ i²³nɨ³ ca²³te̱e̱n³te’²³ cɨ’³ la²³ jø̱n³ dsa³ ’í³. 34 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús:
―Ñu’n², rɨ²jméen² u²³juee’³ dsɨɨ³² rɨ²mǿn¹nu³ dsa³ ’i³ jme’²³ jné². Qui² ’a²³jia’³ ñi³²te’²³ ’e³ la²³ lǿ² jmoo³²te’²³. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
Xa³ mɨɨ³¹ ’e³ ca²³co’² dsa³ ’láa³ ’e³ la²³ rɨ²³’aa²³ ’i’²³ ’e³ ’i̱i̱² sɨɨ’³¹ li²³røøn³ ’e³ rɨ²³co̱o̱²³ cɨ’³ la²³ co̱o̱³ ’noo³¹ ’mɨɨ’³ quiee’³² Jesús ’e³ la²³ ca²³to’²³te’²³ dxóo². 35 Té̱e̱n³ joo³² dsa³. Ca²³jáa² ca²³ŋɨ́ɨn² Jesús te’²³ dsa³ ’i³ ta’n² ta² jee²³² quiee’³² dsa³ Israel. Ca²³jua’³te’²³:
―Ca²³láan² dsa³, jua’³. Cu²láan¹ ’ñée² jo̱o̱²³na²³ xi³nu³ ’e̱’n³ quie’²³ dsɨ́² Cristo ’i³ ca²³’náan²³ Dios.
36 Ca²³jáa² ca²³ŋɨ́ɨ² te’²³ dsa³ ’láa³ co̱’³. Ca²³guín²³cɨ²te’¹ mɨ³lén². Ca²³ji̱i̱’n³te’²³ Jesús jmɨɨ’³¹ mɨ²jø’² vino ’e³ ji̱i̱’³. 37 Ca²³jua’³te’²³:
―Laan²³² ’uǿøn²nu³ xi³nu³ ’e̱’n³ quie’²³ dsɨ́² rɨ³løn³¹nu³ rey quien³² dsa³ Israel.
38 Co̱’³ cɨ’²³ to̱o̱²³ ’uø’² coo’² dxi² Jesús ’e³ jua’³: “’I³ la³ rey quien³² dsa³ Israel”. Ca²³té̱e̱²te’²³ ’uø’² júu² griego quia̱’² júu² latín quia̱’² júu² hebreo.
39 Bi²³ ’ñe’² ca²³lʉ́³ jø̱n³ dsa³ ’i³ ca²³la²³jnée²³ dsoo² quiee’³² ’i³ ta̱a̱n²³ cruz quia̱’² Jesús. Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Rɨ³løn³¹nu³ Cristo ’i³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios, ¿mɨ³naa’³¹? Laan²³² ’uǿøn²nu³ ca³ti³² quia̱’n²nu³ jnee’³¹.
40 ’E³ quie’²³ ca²³jíi² uu’n². Ca²³jua’³:
―¿’A² ’a²³jia’³ ’ñaa’n²³nu³ Dios? Qui² mɨ³dxi³te’²³ ’i’²³ ’e³ røø³ rɨ²³jú̱n³na², ¿mɨ³naa’³¹? 41 Dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²³jú̱n³na² miin²³na². Qui² jmoo³²te’²³ jñiin²³na² ’e³ mɨ³jmee²ra² ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ dxi³ji̱i̱n³¹ ’e³ rɨ²³jú̱n³ dsa³ la³. Qui² ’a²³’e³ xa³ ’e³ mɨ³jmée³ ’ñée².
42 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Jesús, rɨ²jméen² co̱o̱³ mɨ²’áa² ’e³ li²³liin³²nu³ jné² mɨ³li³gáan³nu³ la²³ gáan³ rey.
43 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―Rɨ²juøøn³¹na¹ ’nʉ³ ju²dsoo³¹: Jmɨ́ɨ² ’e³ rɨ³nɨ²³ li²³quia̱’n²nu³ jné² ’e³ jen³¹nu³ paraíso, je² jɨn³ dsɨ́² tén³ dsa³ ’i³ ca²³jmóo² ca³dsaan³².
’E³ la²³ jú̱n²³ Jesús
(Mt. 27:45-56; Mr. 15:33-41; Jn. 19:28-30)
44 La²³ca̱a̱n³ dxaan²³ ñi’² ca²³lǿ²³ li³’o̱o̱³ mɨ³¹güii³. Lǿ² quie’²³ la’³ ca²³tɨ́³ hora ’nɨ³ ’e³ mɨ³cu³’lóo³. 45 Ca²³uu³ ji³ quiee’³² ñi’². Ca²³xíin²³ ’mɨɨ’³ ’e³ ji̱i̱²³² ñʉ’²³ ’ñʉ́² gáan³. Ca²³lǿ²³ tú̱²³ juɨɨ²³². 46 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³lʉ́³ quiʉ̱ʉ̱³ Jesús. Ca²³jua’³:
―Ñu’n², jné² dxen²³ guaan³² dsɨn²³.
Ma²ca¹jua’³ la’³ Jesús, ’e³ quie’²³ jo̱³ ca²³dsá²³ dxí³ ta’n².
47 Ma²ŋó¹ juii² dsa³ ’láa³ ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ ca²³lǿ²³, ’e³ jo̱³ ca²³mi²³gáan³ Dios ’ñée². Ca²³jua’³:
―Ca³quie̱e̱² ’a²³’e³ dsoo² xa³ quie’² dsa³ la³, ¿mɨ³naa’³¹?
48 Juɨ́ɨn²³ dsa³ ’i³ ca²³ŋɨɨ’n²³ ’e³ jua’³ ’née²³ rɨ²³jóo² la²³jɨ³ ’e³ sɨ³lí³. ’E³ la²³ ca²³guiin³²te’²³ co̱’³, ca²³quiʉ̱́ʉ̱³te’²³ ’uǿ²te’²³ ’e³ jua’³te’²³ bi²³ ŋɨ́³ dsɨ́²te’²³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³. 49 ’E³ quie’²³ huɨ̱́ɨ̱³ té̱e̱n³ joo³² la²³jɨn³ dsa³ ’i³ cuiin²³ Jesús quia̱’² te’²³ mɨ́³ ’i³ ca²³qui̱i̱³ Jesús jí̱i̱n² estado Galilea. Joo³²te’²³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³.
’E³ la²³ ca²³’áan²te’²³ Jesús
(Mt. 27:57-61; Mr. 15:42-47; Jn. 19:38-42)
50 Xen³ jø̱n³ dsa³ ’i³ xi̱i̱n³ Søø³² ’i³ xen³ juɨɨ³ quiee’³² dsa³ Israel je² xi̱i̱n³ Arimatea. Bi²³ dxún²³ dsa³ ’í³. Bi²³ ca³dsaan³² jmee²³. Rɨ³løn³¹ dsa³ ’i³ dxa²³ ta² jee²³² quiee’³² dsa³ Israel. 51 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ rɨ³løn³¹ co̱o̱³ júu² quia̱’² uu’n² ma²ca¹mi¹’ien³te’²³ júu² ’e³ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³ Jesús. Qui² ’née²³ ’ñée² ’e³ rɨ²³lín³ Dios juii² dsa³. 52 ’E³ quie’²³ jo̱³ ŋóo² i²joon³ Pilato. Ca²³ŋɨ’n² ’lɨ́ɨ³. ’E³ jo̱³ ’ióo² júu² ’e³ rɨ²³tøø³ ’lɨ́ɨ³. 53 ’E³ jo̱³ ca²³jiáan² ’lɨ́ɨ³ je² ta̱a̱n²³ cruz. Ca²³pee’n³ ’mɨɨ’³ sɨɨ³². Ca²³’áan² ñʉ’²³ too³ ’loo³ ’e³ ca²³yʉ́ʉ²te’²³ ñʉ’²³ cú̱u̱² je² ’a²³jia’³ lɨ’³ ca³’áan²te’²³ ’lɨ́ɨ³. 54 Ca²³jmée³ la’³ Søø³² jmɨ́ɨ² ’e³ mi³tɨ́ɨ²³ dsa³ Israel la²³ ’áa²³ rɨ²³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́²te’²³. Qui² mɨ³ rɨ²³tɨ́²³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³.
55 I²guín¹ tu³cɨ̱ɨ̱n³ te’²³ mɨ́³ ’i³ ca²³ja²³guín²³ quia̱’² Jesús jí̱i̱n² estado Galilea. Ca²³jóo²te’²³ ñʉ’²³ too³ ’loo³. Ca²³jóo²te’²³ ’e³ jmii’³¹ ca²³’áan²te’²³ ’lɨ́ɨ³. 56 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³guiin³²te’²³ co̱’³. Ca²³jmóo²te’²³ ji̱i̱³ ’oo³ mɨ³róo³ quia̱’² noo²³² mɨ³róo³ ’e³ ’uun³ dsa³ ’lɨ́ɨ³. Ca²³tøø³ dsɨ́²te’²³ jmɨ́ɨ² je² tøø³ dsɨ́² dsa³ ’e³ la²³ dxi³ ’i’²³ ley quiee’³²te’²³.
24’E³ la²³ ca²³ji̱i̱’²³ co̱’³ Jesús
(Mt. 28:1-10; Mr. 16:1-8; Jn. 20:1-10)
1 ’E³ quie’²³ xe̱’n² tá³ jmɨ́ɨ² domingo i²guín¹ te’²³ mɨ́³ too³ ’loo³ co̱’³. Quie̱³te’²³ ’oo³ mɨ³róo³ ’e³ ca²³jmóo²te’²³ ji̱i̱³. Xen³ cɨ² mɨ́³ ’i³ ca²³guín²³ quia̱’²te’²³. 2 Ŋó²³te’²³ ’e³ ca²³je̱’n²³ cú̱u̱² ’e³ ca²³jní³ ’oo’² too³ ’loo³. 3 ’E³ jo̱³ ca²³ta’n²³te’²³ too³ ’loo³. ’E³ quie’²³ ’a²³’i̱³ ma²³ xen³ ’lɨ́ɨ³ Jesús Juii³ra². 4 ’E³ la²³ xín³ ’ín³te’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ ca²³lǿ²³ la’³, ŋǿn²te’²³ áan²³ dsa³ ’i³ té̱e̱n³ caan²³te’²³. Quii’³ ’mɨɨ’³ ’e³ bi²³ rɨ³jii’³¹. 5 ’E³ jo̱³ bi²³ ca²³jue’n² miin²³ mɨ́³. Ca²³quiaa³te’²³ xi³’lɨ² ca²³jñʉ́ʉ²³ ’uǿ²³ quí²te’²³. ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ dsa³ ’í³. Ca²³sɨ’²³ mɨ́³:
―¿’Ee² lǿ² ’naa’n²³na’³ dsa³ ’i³ rɨ³ji̱’²³ je² ’aan³²te’²³ ’lɨ́ɨ³? 6 ’A²³’i̱³ xen³ la³ xú̱n³. Qui² mɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³. ’Ne’² li²³liin³²na’³ ’e³ jmii’³¹ ca²³jua’³ ’ñée² ma²nee’n²³²cɨ²na’³ quia̱’n²na’³ estado Galilea. 7 ’E³ la²³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ hua² ’e³ ca²³jɨ̱’n²te’²³ ’ñée² Jo̱o̱³¹ Dsa³ quie’² dsa³ ’i³ bi²³ xa³ dsoo² quiee’³². Qui² ca²³jua’³ la’³ ’ñée² mɨ²jo̱³. ’E³ la²³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ hua² ’e³ ca²³te̱e̱n³te’²³ cruz. ’E³ la²³ rɨ³lø³¹ ’i’²³ hua² ’e³ mɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³ je² ’nɨ³ jmɨ́ɨ² ’e³ la²³ jú̱n²³. Qui² ca²³jua’³ la’³ ’ñée². ―La’³ ca²³jua’³ dsa³ ’i³ rɨ³jii’³¹ ’mɨɨ’³ ’e³ quii’³. Ca²³sɨ’²³ mɨ́³.
8 ’E³ jo̱³ ca²³la²³líi²³te’²³ júu² ’e³ ca²³lʉ́³ Jesús mɨ²jo̱³. 9 Ma²ca¹dxi¹guiin³²te’²³ ’e³ la²³ i²guín¹te’²³ too³ ’loo³, ca²³jmóo²te’²³ júu² ’e³ jmii’³¹ ca²³lǿ²³. Ca²³sɨ’²³te’²³ dsa³ ’i³ gui²³quie̱e̱n³ quia̱’² la²³jɨn³ jia’³ cɨ’²³ dsa³ quien³² Jesús. 10 I²³lee² quia̱’² I²³huoo² quia̱’² Ma³rii³¹ xóo² Jacobo quia̱’² mɨ́³ ’i³ quia̱’²te’²³, ’i³ ’í³ hua² ’i³ i²jmóo¹ júu², i²xii’²³² dsa³ xiin²³. 11 Bi²³ ŋoo’² júu² ’e³ lʉ²³ te’²³ mɨ́³, lǿn³te’²³ dsa³ xiin²³. ’E³ jo̱³ ’a²³jia’³ ca²³táan³te’²³.
12 ’E³ quie’²³ ŋóo² Peen²³² ca²³la²³dxí². Ca²³dxóo² too³ ’loo³. Tó̱o̱²³ rɨ³’in³². Ca²³jóo² ñʉ’²³. Ŋó²³ ’mɨɨ’³ sɨɨ³² ’e³ ro̱o̱³ ca³jné³. ’E³ jo̱³ bi²³ xín³ ’ín³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³ ’e³ la²³ ŋø’n².
’E³ la²³ ca²³lǿ²³ je² ta’n² jui³¹ sɨ³guiin³² Emaús áan²³ dsa³ quien³² Jesús
(Mr. 16:12-13)
13 ’E³ quie’²³ jmɨ́ɨ² jo̱³ xen³ áan²³ dsa³ quien³² Jesús ’i³ ta’n² jui³¹ ’e³ sɨ³guiin³² juɨɨ³ je² xi̱i̱n³ Emaús. Xa³ co̱o̱³ gui²³quie̱e̱³ kilómetros ’e³ dsoo³²ra² Emaús naan³na² juɨɨ³ Jerusalén. 14 ’E³ la²³ ta’n²te’²³ jui³¹, lʉ²³te’²³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² la²³jɨ³ ’e³ ca²³lǿ²³. 15 ’E³ la²³ ta’n² lʉ²³te’²³, ’e³ sɨn²³te’²³, ca²³lǿn²³ mɨ³lén² ’ñée² Jesús. Ŋóo² quia̱’² te’²³ dsa³ ’í³. 16 ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ jmɨ́ɨ² ca²³lǿ²³ juø’² ca²³la²³cuiin²³te’²³ Jesús xe̱’n², juø’n³ quie’²³ ŋǿn²te’²³. 17 Ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―¿’Ee² júu² ’e³ mi³róo²ra’³ ’e³ la²³ ta’n²na’³ jui³¹? ¿’Ee² lǿ² bi²³ ŋɨ́³ ’óo²ra’³?
18 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ jø̱n³ dsa³ ’í³ ’i³ xi̱i̱n³ Cleofas. Ca²³sɨ’²³ Jesús:
―Ñi³² la²³jɨn³ dsa³, juø’n³ quie’²³ dsa³ ’i³ i²guín¹ ca²³ji̱i̱³ juɨɨ³ Jerusalén, ’e³ jmii’³¹ cu³lø³¹ ca²³lǿ²³ núu²³ mɨ³tu³la³ nɨ³. ¿’A² jø̱n³ ’nʉ³ cɨ² ’íi² rɨ²máan² ’e³ jo̱³ ru’³?
19 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ ’ñée². Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―¿Jmii’³¹ cu³lø³¹ ca²³lǿ²³ jo̱o̱²³na²³?
’E³ jo̱³ ca²³jua’³te’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ Jesús:
―’En²³²na’³¹ Jesús dsa³ Nazaret. Dsa³ ’i³ ’ɨɨ³ júu² quiee’³² Dios hua² ’í³ ’u². Lǿn³ Dios quia̱’² la²³jɨn³ dsa³ ’e³ bi²³ gáan³ la²³jɨ³ ta² ’e³ ca²³jmée³, la²³jɨ³ júu² ’e³ ca²³’ɨ́ɨ³ co̱’³. 20 ’E³ quie’²³ ca²³jɨ̱’n² dsa³ ’í³ te’²³ juii² jmii³ dsa³ quia̱’² te’²³ dsa³ ’i³ ta’n² ta² quiée²ra’³¹ ’e³ rɨ²³mi²³’ien³te’²³ júu² ’e³ rɨ²³jŋɨ’n²³te’²³. ’E³ jo̱³ ca²³te̱e̱n³te’²³ cruz. 21 Líi³ra’³¹ xe̱’n² ’e³ ’i³ ’í³ hua² ’i³ rɨ²³láan² dsa³ Israel ’u². ’E³ quie’²³ ’a²³la³ ’nɨɨ’n³¹ la’³. Rɨ³nɨ²³ mɨ³tɨ́³ ’nɨ³ jmɨ́ɨ² ’e³ ca²³jŋɨ’n²³te’²³. 22 Xen³ ca³dxáan² uu’n²na’³¹ ’i³ mɨ́³ ’i³ mɨ³jmóo² ’e³ juø’²³ mɨ³ti³cø̱n³¹na’³¹. Mɨ³’ñʉʉ² tá³ mɨ³i²guín¹te’²³ too³ ’loo³ je² ca²³’áan²te’²³. 23 ’E³ quie’²³ ’a²³’i̱³ xen³ ’lɨ́ɨ³. ’E³ jo̱³ mɨ³ja³guiin³²te’²³ co̱’³. ’É̱e̱² ’e³ mɨ³cɨ́³te’²³ mɨ³ji̱’²³te’²³, mɨ³jua’³te’²³, ’e³ mɨ³ŋøn³² te’²³ ángeles ’i³ mɨ³jua’³ ’e³ rɨ³ji̱’²³ co̱’³ Jesús. 24 Mɨ³i²guín¹ too³ ’loo³ ca³dxáan² dsa³ ’i³ quia̱’n²na’³¹. Lǿ² ca³quie̱e̱² too³ ’loo³ ’e³ la²³ lǿ² mɨ³jua’³ te’²³ mɨ́³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ca³ŋøn³²te’²³ Jesús.
25 ’E³ jo̱³ ca²³jua’³ Jesús. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―¡Bi²³ ’uaa’³ mɨ²dxí²ra’³! ¡Bi²³ rɨ³laa³ ’óo²ra’³ ’e³ ’a²³jia’³ sɨ³táan³na’³ la²³jɨ³ ’e³ ca²³jua’³ dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³²! 26 Rɨ³lø³¹ ’i’²³ ’e³ rɨ²³dxi²³quié̱n² la’³ Cristo ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios, ¿mɨ³naa’³¹? Jo̱³ hua² li²³gáan³ ’ñée². ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
27 Ca²³tín²³ lʉ²³ je² lʉ²³ ji³ ’e³ ca²³jmée³ Moisés quia̱’² je² lʉ²³ la²³jɨ³ ji³ ’e³ ca²³jmóo² dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³². Ca²³jmée³ jɨn³. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² la²³jɨ³ júu² quiee’³² Dios je² ’en³² ’ñée².
28 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³lǿn²³te’²³ mɨ³lén² juɨɨ³ je² sɨ³guiin³²te’²³. Ca²³ŋɨ́n³ ca³dsaan³² Jesús. 29 ’E³ quie’²³ ca²³sɨ’²³te’²³ ’e³ cu²cuaa’n²³ ca³quie̱e̱². Ca²³jua’³te’²³:
―Rɨ²cuaa’n²³nu³ quiée²ra’³¹ xú̱n³. Qui² mɨ³ rɨ²³nʉʉ³. Ca³juɨ² cɨ² jné³.
’E³ jo̱³ ’í² xi²ñʉ’¹ Jesús. Ca²³cuaa’n²³ quie’² dsa³ ’í³. 30 ’E³ la²³ jen³¹ coo³¹ mesa quia̱’² te’²³ dsa³ ’í³, ’e³ quie’²³ jo̱³ so̱’²³ ’ɨ²³juɨ². Ca²³ji̱i̱n³ mɨ²’áa² quie’² Dios. Ca²³xíin² ’ɨ²³juɨ². Ca²³cuǿø²³ te’²³ dsa³ ’í³. 31 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³lǿ²³ ’é̱e̱² ’e³ ca²³mo’² mɨ²ñi²te’¹. Ca²³la²³cuiin²³te’²³ Jesús. ’E³ quie’²³ jo̱³ co̱’³ la²³ ca²³lǿ²³ ’e³ ’a²³’i̱³ ma²³ xen³ ’ñée². 32 Ca²³lʉ́³te’²³ i²³la³ i²³nɨ³. Ca²³jua’³te’²³:
―Bi²³ ’née²³ dsɨ³ra² ’e³ la²³ mɨ³lʉ́³ quia̱’² jne² dxi²jui³¹, ’e³ la²³ mɨ³jmée³ jɨn³ júu² quiee’³² Dios ’e³ to̱o̱²³ ji³, ¿mɨ³naa’³¹?
33 ’E³ jo̱³ ca²³’uǿøn²³te’²³ xe̱’n² jmɨ́ɨ². Ca²³guín²³te’²³ co̱’³ juɨɨ³ Jerusalén. I²joon³te’²³ dsa³ ’i³ gui²³quie̱e̱n³ quia̱’² dsa³ ’i³ rɨ³ŋɨɨn³¹ quia̱’². 34 Ca²³jua’³ dsa³ ’i³ rɨ³ŋɨɨn³¹. Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’i³ ca²³dxi²³guín²³ co̱’³:
―Ca³quie̱e̱² mɨ³ji̱i̱’²³ co̱’³ Juii³ra². Mɨ³mi³jnen³ ’ñée² caan²³ Muun³² ―ca²³jua’³te’²³.
35 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jmóo² júu² miin²³ dsa³ ’i³ ca²³dxi²³guín²³ co̱’³ ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ ca²³lǿ²³ dxi²jui³¹, ’e³ jmii’³¹ lǿ² ’e³ ca²³la²³cuiin²³te’²³ Jesús ’e³ la²³ ca²³xíin² ’ɨ²³juɨ².
’E³ la²³ ca²³mi²³jnen³ ’ñée² Jesús caan²³ dsa³ quien³²
(Mt. 28:16-20; Mr. 16:14-18; Jn. 20:19-23)
36 ’E³ la²³ lʉ²³te’²³ la’³, co̱’³ cɨ’²³ ca²³jmée³ Jesús ’e³ mɨ³xi’n²³ ja² jee²³² quiee’³²te’²³. Ca²³jua’³ ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―Cu²li³co̱o̱³ ’óo²ra’³.
37 ’E³ jo̱³ juø’²³ ca²³jóon²te’²³. Bi²³ ca²³jue’n² miin²³. Lǿn³te’²³ ’e³ ’lɨ́ɨ³ hua² joon³²te’²³. 38 ’E³ quie’²³ ca²³jua’³ ’ñée². Ca²³sɨ’²³ dsa³ ’í³:
―¿’Ee² lǿ² bi²³ ñúun³ ’óo²ra’³? ¿’Ee² lǿ² ’a²³jia’³ sɨ³táan³na’³? 39 Jóo²ra’³ guaan²³. Jóo²ra’³ tɨɨn²³. Jné² hua² la³. Xe̱e̱’³ra’³ jmɨn²³ ŋun²³. ’E³ jo̱³ rɨ²móo²ra’³ jo̱o̱²³na²³ ’e³ xa³ jmɨn²³ ŋun²³ jné². Qui² ’a²³’e³ xa³ jmɨ² ŋu² ’lɨ́ɨ³, ¿mɨ³naa’³¹? ’E³ quie’²³ joo³²ra’³ ’e³ xa³ jmɨn²³ ŋun²³ jné².
40 Ma²ca¹jua’³ la’³ Jesús, ca²³’ée²³ dsa³ guoo³ tɨɨ². 41 Rɨ²³jú̱n³la²³cɨ²te’¹ ’e³ la²³’nɨɨ’n³¹ ’née²³te’²³ ’u² cu²ru’³ ’e̱’n³, lǿn³te’²³. ’E³ quie’²³ ’a²³jia’³ ’e̱’n³ la²³ cɨ² lǿn³te’²³. Bi²³ juø’²³ ca²³ti²³cø̱n³¹te’¹. ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³ ’ñée². Ca²³sɨ’²³ dsa³ quien³²:
―¿’A² juø’² xa³ la³ ’e³ rɨ²ee’n²³²?
42 ’E³ jo̱³ ca²³cuǿø²³te’²³ co̱o̱³ ’noo³¹ quie’² ’moo’³ ’e³ ca²³too³te’²³ dxi³¹ji³ quia̱’² ca³juɨ² cuɨɨ’² to’² ’e³ ’o² jmɨɨ’³¹. 43 Có̱²³ ’ñée² ’e³ jo̱³. Ca²³e’² ’ñée² quia̱’² ’noo³¹ quie’² ’moo’³ xi²ñi² dsa³. 44 ’E³ quie’²³ jo̱³ ca²³jua’³:
―Mɨ³lǿ²³ ’e³ la²³ ca²³juǿøn²na²³ ’nee’²³ mɨ²jo̱³ ma²ca¹ŋɨ́n¹ quia̱’n²³²na¹ ’nee’²³. Ca²³juǿøn²na²³ ’nee’²³ ’e³ ’ne’² rɨ²³lí³ la²³jɨ³ ’e³ to̱o̱²³ ji³ ’e³ rɨ²³lí³ ’e³ ’en³² jné². ’Ne’² rɨ²³lí³ ’e³ la²³ to̱o̱²³ ley ’e³ ca²³ŋɨ́n² Moisés quia̱’² ji³ ’e³ ca²³jmóo² dsa³ ’i³ ca²³’ɨ́ɨ³ júu² quiee’³² Dios mɨ²jaa²³² quia̱’² ji³ ’e³ xi̱i̱n³ Salmos. ―La’³ ca²³jua’³ Jesús.
45 ’E³ jo̱³ ca²³jmée³ Jesús ’e³ ca²³tɨ́³ dsɨ́²te’²³ júu² quiee’³² Dios. 46 Ca²³jua’³:
―La²³la³ cu³lø³¹ to̱o̱²³ ji³: ’Ne’² rɨ²³dxi²³quié̱n² Cristo ’i³ rɨ²³xíin²³ Dios. Je² ’nɨ³ jmɨ́ɨ² ’e³ la²³ jú̱n²³ ’ne’² rɨ²³ji̱i̱’²³ co̱’³. 47 ’E³ cɨ² rɨ²³’ɨ́ɨ²³ dsa³ júu² quiee’³² jee²³² quiee’³² la²³jɨn³ dsa³ ’e³ jua’³ rɨ³løn³¹te’¹ dsa³ quien³² Cristo. Juɨɨ³ Jerusalén rɨ²³tín²³te’²³ xe̱’n². Rɨ²³sɨ’²³te’²³ dsa³ ’e³ ’ne’² rɨ²³tʉ́²te’²³ ’e³ jmoo³²te’²³ ’e³ ’a²³jia’³ dxʉ́²³ ’e³ la²³ rɨ²³yʉʉ³ dsoo² quiee’³²te’²³. 48 ’Nee’²³ rɨ³løn³¹na’³ dsa³ ñi³ quién²³na²³. Qui² mɨ³ñíi³ra’³ la²³jɨ³ ’e³ mɨ³jí̱i̱n²³. 49 Jné² rɨ²sɨɨn³¹na¹ Espíritu Gáan³ quién² ’nee’²³ ’e³ rɨ²cø̱n²³na’³ ’e³ la²³ ca²³jua’³ Ñu’n²³ ’e³ rɨ²³lí³. ’E³ quie’²³ rɨ²cuaa’n²³na’³ juɨɨ³ la³ la²³huø’n²³ rɨ²³tɨ́²³ ’e³ rɨ²³’ién²na’³ ju²³bíi²³ ’e³ rɨ²³jióo²³ jí̱i̱n² yʉʉ’³¹ güii³.
’E³ la²³ ŋø’n² yʉʉ’³¹ Jesús
(Mr. 16:19-20)
50 ’E³ jo̱³ ca²³jøn²³ dsa³ quien³² ’ioo³¹ juɨɨ³ Betania. Ca²³xóo² yʉʉ’³¹ guoo³: Ca²³mi²³jé̱e̱n² dsa³ quien³². 51 ’E³ la²³ mi³jé̱e̱n² dsa³ quien³², ca²³bǿn³ jee²³² quiee’³²te’²³. Ca²³huɨ́ɨ³ yʉʉ’³¹ güii³. 52 ’E³ jo̱³ ca²³mi²³gáan³te’²³ Jesús. ’E³ quie’²³ jo̱³ bi²³ jɨn³ dsɨ́²te’²³ ca²³guiin³²te’²³ co̱’³ juɨɨ³ Jerusalén. 53 Bi²³ ca³xe̱e̱’n³ ca²³ta’n²³te’²³ ’ñʉ́² gáan³ je² mi³gáan³ Dios dsa³ Israel. Núu²³ ca²³mi²³gáan³te’²³ Dios. Nɨ³ mɨ³líi².