Ri rukꞌaslen ri Jesucristo tzꞌibꞌan kan roma ri Marcos
1Ri Juan ri Bautista ndutzijoj rutzij ri Dios pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew
(Mt. 3:1-12; Lc. 3:1-9, 15-17; Jn. 1:19-28)
1Chupan re wuj reꞌ ndilitej achike modo xtzꞌukutej pe rutzijoxik ri utzulej teq tzij chin kolotajik, ri ndichꞌaꞌa pa ruwiꞌ ri Jesús Rukꞌajol ri Dios,1:1 Sal. 2:7; Lc. 1:35; Jn. 1:34; Ro. 8:3; 1Jn. 4:15 ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.
2Achel tzꞌibꞌan kan roma ri profeta Isaías chupan ri rutzij ri Dios ri kereꞌ ndubꞌij:
Riyin ri Dios nibꞌen chi nabꞌey tibꞌa ri nusamajel,
Chin nderunabꞌaꞌ kánima ri wineq chin ngabꞌeqaqa rat.1:2 Waweꞌ ri Dios ndichꞌaꞌa chare ri Jesucristo.
3Pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew ndakꞌaxex ruchꞌabꞌel jun ri ndisikꞌin chubꞌixik:
Tibꞌanaꞌ rukꞌojlen rubꞌey ri Ajaw,
Tichojmirisaj ri bꞌey1:3 Is. 40:3 apeꞌ ndeqꞌax.
Keriꞌ rubꞌiꞌin kan ri Isaías.
4Ri Juan ri Bautista xutzꞌen rutzijoxik rutzij ri Dios pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew, y ndubꞌij chake ri wineq chi tikiyaꞌ kan ri mak, titzolij pe kánima rikꞌin ri Dios, y tikibꞌanaꞌ bautizar kiꞌ, chin keriꞌ ri Dios ndukuy kimak. 5Y konojel ri aj tinamit Jerusalén y konojel ri aj rochꞌulew Judea, ngebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri Juan chin ndikakꞌaxaj ri ndubꞌij. Ri wineq riꞌ ndikiyaꞌ chikij ri mak kibꞌanun, y ngebꞌan e bautizar roma ri Juan pa raqen yaꞌ Jordán.
6Ri rutziaq rukusan ri Juan, bꞌanun chare rusmal camello, y ri ximibꞌel rupan bꞌanun chare rutzꞌumal awej. Ri ndukꞌux ja ri tzilaw y kabꞌ kichin wanan. 7Y ri Juan ndisikꞌin chubꞌixik: Chuwij riyin nduqaqa Jun ri más kꞌo uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ ke chinuwech, y riyin nixta rukꞌulun ok chi ngilukeꞌ qa chin nikir rukꞌamal ri ruxajabꞌ.1:7 Hch. 13:258Riyin chare yaꞌ xixinbꞌen bautizar, pero ri Jun riꞌ, kin xkixrubꞌen bautizar1:8 Hch. 11:16 chare ri Espíritu Santo, xchajeꞌ ri Juan.
Ri Jesús ndibꞌan bautizar pa yaꞌ
(Mt. 3:13-17; Lc. 3:21, 22)
9Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri Jesús xel pe pa tinamit Nazaret ri kꞌo pa rochꞌulew Galilea, xbꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri Juan y xbꞌan bautizar roma ri Juan pa raqen yaꞌ Jordán. 10Y xe xbꞌeꞌel pe ri Jesús pa yaꞌ, xutzꞌet chi xjaqatej ri kaj, y chi ri Espíritu Santo ndiqaqa pe pariꞌ achel jun paloma.1:10 Jn. 1:3211Y xakꞌaxex jun chꞌabꞌel pataneq chikaj ri kereꞌ xubꞌij: Ja rat ri Nukꞌajol,1:11 Sal. 2:7; Is. 42:1; Mt. 12:18; Mr. 9:7 y tzꞌan ngatinwojoꞌ. Riyin santienta ngikikot awoma, xchajeꞌ.
Ri Jesús nditaqchiꞌix roma ri itzel chin ta nditzaq pa mak
12Ja atoq riꞌ ri Espíritu Santo xuyaꞌ pa ránima ri Jesús chin xbꞌa pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew. 13Y xkꞌojeꞌ chiriꞌ 40 qꞌij, y nditaqchiꞌix roma ri itzel chin ta nditzaq pa mak. Ri Jesús xkꞌojeꞌ apeꞌ ekꞌo ri kꞌuxunel teq chikap, y ri ángeles ndikilij.1:13 Mt. 4:11
Ri Jesús ndutzꞌen rusamaj ri Dios pa rochꞌulew Galilea
(Mt. 4:12-17; Lc. 4:14, 15)
14Atoq ri Juan ri Bautista xtzꞌapix yan pa cheꞌ, ri Jesús xbꞌa pa rochꞌulew Galilea y xutzꞌen rutzijoxik ri utzulej teq tzij chin kolotajik ri pataneq rikꞌin ri Dios, 15y ndubꞌilaꞌ: Ja xuqaqa ri tiempo rubꞌanun pe ruwech ri Dios, y ja qꞌij chik chi ri Dios ndutzꞌuk ndubꞌen reinar. Romariꞌ tiyaꞌ kan ri mak, titzolij pe iwánima rikꞌin ri Dios, y titaqij ri utzulej teq tzij chin kolotajik.
Ri Jesús ngeroyoj kajiꞌ karunelaꞌ chin ngeꞌok ru-discípulos
16Atoq ri Jesús ndibꞌiyin chuchiꞌ ri lago chin ri rochꞌulew Galilea, xerutzꞌet kaꞌiꞌ achiꞌaꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ, jun rubꞌiniꞌan Simón y ri jun chik rubꞌiniꞌan Andrés. Rejeꞌ ndikiyalaꞌ qa yaꞌl pa yaꞌ porque ekarunelaꞌ. 17Y ri Jesús xubꞌij chake: Kiniwoqaj, y riyin nikꞌut chiwech achike rubꞌeyal ndibꞌen chin ngeꞌikaruj wineq chin nginikoqaj.
18Y kin ja paqiꞌ xekiyaꞌ kan ri yaꞌl y xkoqaj ri Jesús.1:18 Mt. 19:27
19Atoq ri Jesús xbꞌiyin chi apu jubꞌaꞌ más, xerutzꞌet ekaꞌiꞌ chik kichaqꞌ-kinimal kiꞌ, jun rubꞌiniꞌan Santiago y ri jun chik Juan, erukꞌajol jun achi rubꞌiniꞌan Zebedeo. Rejeꞌ ekꞌo apu pa barco ndikikꞌojoj ri kiyaꞌl tzꞌambꞌel ker. 20Ri Jesús kin ja paqiꞌ xeroyoj apu, rejeꞌ xeꞌel pe pa barco, xkiyaꞌ kan ri kitataꞌ Zebedeo y ri erusamajelaꞌ chiriꞌ, y chi ekaꞌiꞌ xkoqaj ri Jesús.
Ri Jesús ndirelesaj e jun seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen jun achi
21Ri Jesús y ri eꞌoqayon richin xebꞌeqaqa pa tinamit Cafarnaúm,1:21 Mt. 4:13 y xe xuqaqa ri uxlanibꞌel qꞌij, xok apu pa sinagoga y ngerutijoj ri wineq rikꞌin ri rutzij ri Dios. 22Y ri wineq ndisach kikꞌuꞌx1:22 Mt. 7:28, 29 roma ri tijonik nduyalaꞌ chikiwech, porque ngerutijoj achel jun ri santienta uchuqꞌaꞌ rukꞌuan ri tzij ngerubꞌilaꞌ, y ma achel ta ri tijonik ndikiyaꞌ ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés. 23Y pa ki-sinagoga ri aj chiriꞌ, kꞌo apu jun achi ri kꞌo jun seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen. Ri achi riꞌ xsikꞌin chubꞌixik: 24¿Achike a-cuenta chaqe, rat Jesús aj Nazaret? ¿Xatuqaqa chin ndakꞌis qaqꞌij? ¡Riyin wetaman achike rat, ja rat ri Loqꞌolej Rukꞌajol ri Dios!
25Y ri Jesús xubꞌij chare: ¡Kachꞌojochiꞌ y katel e pa rukꞌaslen re achi reꞌ!
26Ri seqꞌ espíritu xuyaꞌ ataque chare ri achi, y santienta ndisikꞌin xel e pa rukꞌaslen. 27Y konojel ri wineq xsach kikꞌuꞌx, y hasta ndikibꞌilaꞌ chikiwech: ¿Achike ndubꞌij tzij reꞌ? ¡Jun kꞌakꞌakꞌ tijonik ri santienta uchuqꞌaꞌ rukꞌuan! Porque ndubꞌen mandar chake ri seqꞌ teq espíritu, ¡y kin ndikinimaj rutzij!
28Y xbꞌa paqiꞌ utzulej rutzijol ri Jesús nojel teq apeꞌ pa rochꞌulew Galilea.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj rujiteꞌ ri Simón
29Atoq xeꞌel pe pa sinagoga, ri Jesús achibꞌilan koma ri Santiago y ri Juan xebꞌa chirachoch ri Simón y ri Andrés. 30Ri rujiteꞌ ri Simón katzꞌal chochꞌat roma kꞌo kꞌaten chirij, y ja paqiꞌ xkibꞌij chare ri Jesús chi ri ixaq riꞌ ndiyawej. 31Ri Jesús xjel apu chunaqaj ri ixaq, xutzꞌen chiruqꞌaꞌ y xuyek. Ja atoq riꞌ ri kꞌaten xel e chirij,1:31 Sal. 103:3; Is. 53:4 y ri ixaq ngerilij yan chik.
Ekꞌiy ngeyawej ngekꞌachojrisex roma ri Jesús
32Y atoq xqaqa ri qꞌij, y ja ndokoqꞌaꞌ qa, ri wineq xekikꞌuaj apu chuwech ri Jesús konojel ri ngeyawej, y xekikꞌuaj apu chuqaꞌ ri kꞌo itzel teq espíritu pa kikꞌaslen. 33Konojel ri wineq chin ri tinamit, xkimal apu kiꞌ chuchiꞌ ri ruchiꞌ jay. 34Y ri Jesús xerukꞌachojrisaj santienta wineq ri jalajaj teq kiyabꞌil, y xerelesaj kꞌiy itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq, y ma nduyaꞌ ta qꞌij chin ngechꞌaꞌa ri itzel teq espíritu, porque ketaman ruwech.
Ri Jesús ndutzijoj rutzij ri Dios pa teq sinagoga
35Ri Jesús kumaj saqer xyakatej, kꞌa qꞌequꞌ xel e, y xbꞌa pa jun lugar tzꞌiran chin xbꞌerubꞌanaꞌ orar. 36Ri Simón y ri chꞌaqa chik ekꞌo kan pa jay rikꞌin, xeꞌel e chukanoxik ri Jesús. 37Atoq xbꞌekilaꞌ, kereꞌ xkibꞌij chare: ¡Tijonel, konojel ri wineq ngatikikanoj!
38Y ri Jesús xubꞌij chake: Joꞌ chin netzijoj chuqaꞌ ri utzulej teq tzij chin kolotajik1:38 Is. 61:1 pa teq aldea ri ekꞌo chunaqaj re tinamit reꞌ, porque kin chin wi riꞌ xinuqaqa chochꞌulew.
39Y ri Jesús xbꞌa nojel teq apeꞌ chuwech ri rochꞌulew Galilea, y pa teq ki-sinagoga ri israelitas, ndutzijolaꞌ ri utzulej teq tzij chin kolotajik1:39 Mt. 4:23 y ngerelesaj itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun achi kꞌo lepra chirij
40Kꞌo kꞌa jun achi ri kꞌo lepra chirij xbꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri Jesús. Ri achi riꞌ xbꞌexukeꞌ chuwech y kereꞌ rukamelal xukꞌutuj chare: Si rat ndawojoꞌ, kin ngatiker nganachꞌajchꞌojrisaj chuwech ri nuyabꞌil.
41Y ri Jesús tzꞌan xujoyowaj ruwech ri achi, xuyuq apu ruqꞌaꞌ chin xutzꞌen ri achi riꞌ, y xubꞌij chare: Niwojoꞌ, ¡kachꞌajchꞌojir!
42Y pa jumel ruwech xel e ri lepra chirij ri achi, y chꞌajchꞌaj xubꞌen kan ri ruchꞌakul. 43Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chare ri achi chi tibꞌiyin, pero kin xuchilabꞌej e chare ri achike ndikꞌatzin ndubꞌen, y kereꞌ xubꞌij e chare: 44Ma jun achoq chare tabꞌij ri xbꞌanatej awikꞌin. Kabꞌiyin, taꞌakꞌutuꞌ awiꞌ chuwech ri sacerdote, y roma chꞌajchꞌaj xubꞌen ri achꞌakul, tasujuꞌ ri ofrenda chare ri Dios ri ndubꞌij chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés,1:44 Lv. 14:2-32 chin tiketamaj chi xachꞌajchꞌojir chuwech ri ayabꞌil.
45Pero ri achi xkꞌachojrisex xel pe apeꞌ kꞌo ri Jesús, y xutzꞌen rutzijoxik chake ri wineq ri achike xbꞌanatej. Romariꞌ ri Jesús hasta ma nditiker chi ta ndok apu pa teq tinamit, porque santienta wineq ndikimal kiꞌ chirij, xa ndikꞌojeꞌ pa teq lugar tzꞌiran, y ri wineq chin jalajaj teq tinamit ngebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo rijaꞌ.
2Ri Jesús ndukuy rumak jun achi y ndukꞌachojrisaj
1Atoq xeqꞌax jujun teq qꞌij, ri Jesús xbꞌeqaqa chik jumbꞌey pa tinamit Cafarnaúm, y atoq xakꞌaxex chi kꞌo pa jay, 2santienta wineq xbꞌekimoloꞌ kiꞌ apeꞌ kꞌo, hasta ma ngerubꞌen chi ta chuchiꞌ ri ruchiꞌ jay. Y ri Jesús ndutzijoj ri rutzij ri Dios2:2 Is. 61:1; Mr. 6:34; Lc. 8:1; Ef. 2:17; He. 2:3 chake. 3Ja atoq riꞌ xebꞌeqaqa chiriꞌ ekajiꞌ achiꞌaꞌ kikꞌuan apu jun achi kamineq ruqꞌa-raqen. 4Pero ma ngetiker ta ndikikꞌusaj apu apeꞌ kꞌo ri Jesús, porque santienta wineq kimolon apu kiꞌ chiriꞌ. Romariꞌ xejoteꞌ e pariꞌ ri jay, xkijeq qa jubꞌaꞌ ruwiꞌ ri jay, y xkiqasaj qa pa jay ri achi kamineq ruqꞌa-raqen libꞌan chuwech ri ruwarabꞌel. 5Y atoq ri Jesús xutzꞌet chi ri achiꞌaꞌ riꞌ kin rikꞌin nojel kánima kikꞌuan apu, rijaꞌ xubꞌij chare ri achi kamineq ruqꞌa-raqen: Walkꞌuaꞌl, ri amak xekuyutej.
6Pero ekꞌo jujun tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés etzꞌuyul apu chiriꞌ. Atoq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, kereꞌ ndikibꞌilaꞌ pa kánima: 7¿Achike roma keriꞌ ndubꞌij la jun achi laꞌ? Xa nduyaqꞌ ri Dios. Porque, ¿achike jun nditiker ndikuyun kimak2:7 Job 14:4 ri wineq? Xa kin xe ri Dios.2:7 Is. 43:258Y ri Jesús kin ja paqiꞌ xunaꞌ pa ránima chi keriꞌ ndikibꞌilaꞌ pa kánima,2:8 1S. 16:7; 1Cr. 29:17; Sal. 7:9; 139:1; Jer. 17:10; He. 4:13 romariꞌ xubꞌij chake: ¿Achike roma keriꞌ ndinojilaꞌ pa iwánima? 9Tibꞌij chuwa: ¿Achike ri más ma cuesta ta chin ndetamex si qetzij ndibꞌanatej? ¿Ja ri xtinbꞌij chare re achi kamineq ruqꞌa-raqen chi ri rumak xekuyutej, o ja ri xtinbꞌij chare: Kayakatej, tatzꞌamaꞌ ri awarabꞌel y kabꞌiyaj? 10Pero chin ndiwetamaj chi riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal kꞌo uchuqꞌaꞌ pa nuqꞌaꞌ chireꞌ chochꞌulew chin nikuy kimak ri wineq,2:10 Is. 53:11 titzꞌetaꞌ ri nibꞌen chiwech wokami.
Ja atoq riꞌ xubꞌij chare ri achi kamineq ruqꞌa-raqen: 11Chawa rat nibꞌij: Kayakatej, tatzꞌamaꞌ la awarabꞌel y kabꞌiyin chiꞌawachoch.
12Y ja paqiꞌ xyakatej ri achi kamineq ruqꞌa-raqen, xutzeqej ri ruwarabꞌel y chikiwech konojel ri wineq xel pe chiriꞌ. Y konojel ri kimolon apu kiꞌ, xsach kikꞌuꞌx, y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chin ndikiyaꞌ ruqꞌij ri Dios: ¡Ma jumbꞌey qatzꞌeton chi kereꞌ ndibꞌanatej!
Ri Jesús ndubꞌij chare ri Leví chi tiroqaj
13Ri Jesús xbꞌa chik jumbꞌey chuchiꞌ ri lago, y santienta wineq ngebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo rijaꞌ, y ngerutijoj rikꞌin ri rutzij ri Dios. 14Y atoq ndeqꞌax pa bꞌey, xutzꞌet jun achi rubꞌiniꞌan Leví, rukꞌajol jun achi rubꞌiniꞌan Alfeo. Ri Leví tzꞌuyul apeꞌ nditoj ri méra ri ndimol pa rubꞌiꞌ ri rey. Y ri Jesús xubꞌij chare: Kanawoqaj. Y ri Leví ja paqiꞌ xyakatej y xroqaj.
15Y xbꞌanatej chi atoq ri Jesús y ri ru-discípulos etzꞌuyul chuchiꞌ mesa pa rachoch ri Leví, ekꞌiy moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey y aj mak teq wineq etzꞌuyul apu chuqaꞌ chuchiꞌ mesa. Keriꞌ xbꞌanatej porque ekꞌiy wineq achel riꞌ koqan ri Jesús. 16Jujun teq fariseos tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, atoq xkitzꞌet chi ri Jesús ndiwaꞌ kikꞌin moloy teq méra y kikꞌin aj mak teq wineq, kereꞌ xkibꞌij chake ri ru-discípulos: ¿Achike roma rijaꞌ ndiwaꞌ kikꞌin aj mak teq wineq y kikꞌin moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey?
17Atoq ri Jesús xrakꞌaxaj ri ndikibꞌilaꞌ ri fariseos, xubꞌij chake: Ri ma ngeyawej ta, ma ndikꞌatzin ta aqꞌomanel chake, xa ja ri ngeyawej. Riyin ma xinuqaqa ta chikikanoxik ri pa kiwech rejeꞌ kikꞌuan jun chojmilej kꞌaslen, riyin xinuqaqa chikikanoxik aj mak teq wineq.2:17 Mt. 18:11; Lc. 15:7; 1Ti. 1:15
Ri Jesús kꞌo ndikꞌutux razón chare pa ruwiꞌ ri ayuno
18Jun chik qꞌij, ri ru-discípulos ri Juan ri Bautista y ri ki-discípulos ri fariseos ndikibꞌen ayunar, y ja atoq riꞌ ekꞌo ri kereꞌ xbꞌekibꞌij chare ri Jesús: Ri ru-discípulos ri Juan, y ri ki-discípulos ri fariseos, ndikibꞌen ayunar. Jakꞌa ri a-discípulos rat, ¿achike roma ma ndikibꞌen ta ayunar?
19Ri Jesús xubꞌij chake: ¿La utz kami ndikibꞌen ayunar ri eꞌoyon pa jun kꞌulubꞌik atoq kꞌa kꞌo ri kꞌajol ri ndikꞌuleꞌ chikikajal? Riyin nibꞌij chiwa chi ma rukꞌulun ta chi ndikibꞌen ayunar, porque kꞌa kꞌo ri kꞌajol ri ndikꞌuleꞌ chikikajal. 20Pero nduqaqa qꞌij atoq ri kꞌajol ndukꞌuꞌex e chikiwech, ja atoq riꞌ ndikibꞌen ayunar.
21Ma jun wineq ndutꞌis jun kꞌakꞌakꞌ kꞌojobꞌel chirij jun tzieq tziaꞌq chik, porque ri kꞌakꞌakꞌ kꞌojobꞌel nduyuch ri tzieq riꞌ, y ri tzieq ndiraqꞌachꞌitej qa más. 22Nixta jun chuqaꞌ wineq nduyaꞌ kꞌakꞌakꞌ vino chupan tziaꞌq teq tzꞌun yakbꞌel vino, porque xa ta keriꞌ xtubꞌen, ri kꞌakꞌakꞌ vino ngeruraqꞌachꞌij ri tziaꞌq teq tzꞌun, ri vino nditix e, y ri tzꞌun ndikꞌis kiqꞌij. Xa kin ndiyoꞌox ri kꞌakꞌakꞌ vino chupan kꞌakꞌakꞌ teq tzꞌun yakbꞌel vino.
Ri discípulos ndikichꞌup jujun rutun trigo pa jun uxlanibꞌel qꞌij
23Xbꞌanatej pa jun uxlanibꞌel qꞌij chi ri Jesús ndeqꞌax chuchiꞌ teq ulew apeꞌ tikon trigo, y ri ru-discípulos ndikichꞌupulaꞌ jujun rutun ri trigo ebꞌaneq.2:23 Dt. 23:2524Y ri fariseos xkibꞌij chare: Kaꞌatzꞌetaꞌ la a-discípulos. ¿Achike roma ndikibꞌen ri xajan chi ndibꞌan chuwech ri Dios pa uxlanibꞌel qꞌij?
25Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Ma ibꞌanun ta leer rix chupan ri rutzij ri Dios ri xubꞌen ri David ojer,2:25 1S. 21:1-6 atoq rijaꞌ y ri erachibꞌil xchꞌumu pe kipan y maneq achike ndikikꞌux? 26Chupan ri tiempo atoq ja ri Abiatar ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, ri David xok apu pa rachoch ri Dios y xukꞌux ri kaxlan wey esujun chuwech ri Dios,2:26 Lv. 24:5-9 maske ri ley ndubꞌij chi xe chake ri sacerdotes israelitas yoꞌon qꞌij chi ndikikꞌux ri kaxlan wey riꞌ. Ri David xukꞌux y xuyaꞌ chuqaꞌ chake ri erachibꞌil.
27Y ri Jesús ndubꞌilaꞌ chuqaꞌ chake: Ri Dios koma ri wineq xubꞌen ri uxlanibꞌel qꞌij2:27 Ex. 23:12; Dt. 5:14 y ma roma ta ri uxlanibꞌel qꞌij xerubꞌen ri wineq. 28Tiwetamaj kꞌa chi riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, yin Ajaw chuqaꞌ pa ruwiꞌ ri uxlanibꞌel qꞌij.
3Ri Jesús pa jun uxlanibꞌel qꞌij ndukꞌachojrisaj jun achi chaqiꞌj jun ruqꞌaꞌ
1Ri Jesús xok chi apu jumbꞌey pa sinagoga, y chiriꞌ kꞌo apu jun achi chaqiꞌj jun ruqꞌaꞌ. 2Y ri ekꞌo apu chiriꞌ xe ndikitzutzaꞌ ri Jesús, roma ndikajoꞌ ndikitzꞌet si ndukꞌachojrisaj ri achi pa uxlanibꞌel qꞌij chin keriꞌ kꞌo cheꞌel ndekisujuj. 3Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chare ri achi chaqiꞌj ruqꞌaꞌ: Kateqꞌax pe pa nikꞌaj.
4Ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake ri ekꞌo apu chiriꞌ: ¿Achike ri yoꞌon qꞌij chi ndibꞌan pa jun uxlanibꞌel qꞌij? ¿Ja ri utz o ja ri ma utz ta? ¿Ja ri ndakal jun wineq chuwech ri kamik o ja ri ndakamisaj? xchajeꞌ ri Jesús.
Pero rejeꞌ nixta jun achike xkibꞌij chare. 5Y ri Jesús yakatajneq royowal xerutzutzaꞌ, y santienta bꞌis xunaꞌ roma rukowil kánima. Rijaꞌ kereꞌ xubꞌij chare ri achi: Tayuquꞌ pe la aqꞌaꞌ. Y ri achi xuyuq apu ri ruqꞌaꞌ, y ja xkꞌachaj.
6Y atoq ri fariseos xeꞌel pe chiriꞌ, kin ja paqiꞌ xkimal kiꞌ kikꞌin ri ruwinaq ri rey Herodes, chin ndikibꞌen ruwech ri achike xtikibꞌen chin ndikikamisaj ri Jesús.
Santienta wineq xkimal kiꞌ chuchiꞌ lago
7Ri Jesús xel e chuqaꞌ chiriꞌ, xbꞌa chuchiꞌ ri lago junan kikꞌin ri ru-discípulos y santienta wineq aj rochꞌulew Galilea koqan. 8Xebꞌeqaqa chuqaꞌ aj rochꞌulew Judea, aj tinamit Jerusalén, aj rochꞌulew Idumea, wineq ri kꞌo kachoch jukꞌan chik apu ruchiꞌ ri raqen yaꞌ Jordán, aj tinamit Tiro y aj tinamit Sidón,3:8 Lc. 6:17 porque xkakꞌaxaj ri nimalej teq achike ngerubꞌanalaꞌ. 9Y chin ma tipitzꞌitej ri Jesús koma ri wineq, xubꞌij chake ri ru-discípulos chi tikinabꞌaꞌ apu jun chꞌuti barco chin ndok e chupan. 10Porque ekꞌiy wineq erukꞌachojrisan, romariꞌ ri ngeyawej ndikichokmayilaꞌ kiꞌ chirij chin ta ndikitzꞌen apu jubꞌaꞌ.
11Y atoq ri seqꞌ teq espíritu ndikitzꞌet ri Jesús, ngexukeꞌ chuwech y ngesikꞌin chubꞌixik: ¡Ja rat ri Rukꞌajol ri Dios!3:11 Lc. 4:4112Pero ri Jesús santienta ngeruchꞌolilaꞌ chin ma tikibꞌij achike rijaꞌ.3:12 Mr. 1:24, 25, 34
Ri Jesús ngeruchaꞌ kabꞌlajuj apóstoles
13Ri Jesús xbꞌa e chuwech jun juyuꞌ y xeroyoj ri xrajoꞌ xeroyoj, y ri xeꞌoyox, xebꞌa e apeꞌ kꞌo rijaꞌ. 14Chikikajal ri xeroyoj, xeruchaꞌ kabꞌlajuj apóstoles chin ndikachibꞌilaj, y chin chuqaꞌ ngeruteq chutzijoxik rutzij ri Dios. 15Y xuyaꞌ uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ chin ngekelesaj itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq. 16Jareꞌ ri kibꞌiꞌ ri kabꞌlajuj apóstoles ri xeruchaꞌ: Ri Simón ri xbꞌix Pedro chare roma ri Jesús, 17keriꞌ chuqaꞌ ri Santiago rukꞌajol ri Zebedeo y ri Juan ri kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin ri Santiago. Ri ekaꞌiꞌ riꞌ xbꞌix Boanerges chake, y Boanerges ndubꞌij tzij, ralkꞌuaꞌl rayo. 18Xeruchaꞌ chuqaꞌ ri Andrés, ri Felipe, ri Bartolomé, ri Mateo, ri Tomás, ri Santiago rukꞌajol ri Alfeo, ri Tadeo, ri Simón ri ndibꞌix cananeo chare, 19y ri Judas Iscariote ri ndijacho e ri Jesús pa kiqꞌaꞌ ri wineq.
Ri wineq ndikibꞌij chi ri Jesús kꞌo seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen
(Mt. 12:22-32; Lc. 11:14-23; 12:10)
20Atoq xbꞌanatej yan riꞌ, ri Jesús xbꞌeqaqa pa jun achoch, y santienta wineq xkimal chi apu kiꞌ jumbꞌey, y romariꞌ ri Jesús y ri xeruchaꞌ nixta nduyaꞌ tiempo chin ndikikꞌux jun rutzaꞌ kiway.3:20 Mr. 6:3121Atoq ri roxpochel ri Jesús xkakꞌaxaj chi keriꞌ ndibꞌanatej, xeꞌel pe chikachoch chin ndekikꞌamaꞌ, porque ndikibꞌilaꞌ: Xa xchꞌujir3:21 Jn. 10:20 ri Jesús, ngechajeꞌ.
22Y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés ri epataneq pa tinamit Jerusalén, kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: La jun achi laꞌ ngerelesaj itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq, porque ukꞌuan roma ri Beelzebú ri kajawal ri itzel teq espíritu.3:22 Mt. 9:34; Jn. 8:48, 52
23Ri Jesús xeroyoj ri tijonelaꞌ riꞌ chin kejel apu más chunaqaj, y rikꞌin parábolas kereꞌ xubꞌij chake: ¿Achike modo chi ri itzel ndiroqotaj e riꞌ ruyon chuwech? 24Si pa jun reino ma junan ta ruwech kitzij ndikibꞌen ri ruwinaq, ri reino riꞌ ndikꞌis ruqꞌij. 25Keriꞌ chuqaꞌ si pa jun achoch, ma junan ta ruwech kitzij ndikibꞌen ri ekꞌo chupan, ma ngelayaj ta chi junan ngekꞌojeꞌ. 26Si ri Satanás ndiyakatej chikij ri itzel teq espíritu ri ekꞌo chuxeꞌ rutzij y ndubꞌen oyowal chake, ma ndilayaj ta ri ru-reino, xa ndikꞌis ruqꞌij.
27Y jun eleqꞌon chin ndeleqꞌan e pa rachoch jun achi kꞌo ruchuqꞌaꞌ, nabꞌey ndikꞌatzin nduxim, y xe atoq ruximon chik, kꞌo cheꞌel ndireleqꞌaj e ri achike ekꞌo pa rachoch.
28Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi nojel mak ri ndikibꞌanalaꞌ ri wineq ngekuyutej. Y ri itzel teq tzij ri ndikibꞌilaꞌ ri wineq chirij ri Dios ngekuyutej chuqaꞌ. 29Pero xa achike na jun ri ndibꞌiꞌin itzel teq tzij chirij ri ndubꞌen ri Espíritu Santo, ma la chuwaꞌq ma la kabꞌij ndikuyutej, xa kin chin jumul ndireqalej ri mak riꞌ.3:29 Lc. 12:10
30Keriꞌ xubꞌij ri Jesús chake, roma ndikibꞌilaꞌ chirij chi xa kꞌo seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen.
Ri ruteꞌ y ri eruchaqꞌ ri Jesús
31Ri ruteꞌ y ri eruchaqꞌ ri Jesús xebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo rijaꞌ, pero xa saqil xekꞌojeꞌ y xkiteq apu royoxik ri Jesús. 32Y kꞌiy wineq etzꞌuyul apu chiriꞌ, kisiriren apu kiꞌ chirij ri Jesús, y kereꞌ xkibꞌij chare: Ri ateꞌ, ri eꞌachaqꞌ y ri eꞌawanaꞌ ekꞌo saqil, ngatikikanoj.
33Ri Jesús xubꞌij chake: ¿Achike ri eꞌokuneq nteꞌ y nchaqꞌ ndinojij rix?
34Y ri Jesús xerutzutzaꞌ ri etzꞌuyul apu chiriꞌ, y xubꞌij: Jareꞌ ri eꞌokuneq nteꞌ y nchaqꞌ. 35Porque achike na ri ndibꞌanun ri rurayibꞌel ri Dios, jariꞌ nchaqꞌ,3:35 He. 2:11 wanaꞌ y nteꞌ, xchajeꞌ ri Jesús.
4Ri parábola pa ruwiꞌ ri tikonel
1Jumbꞌey chik ri Jesús xutzꞌen kitijoxik ri wineq chuchiꞌ ri lago, y santienta wineq xbꞌekimoloꞌ kiꞌ chiriꞌ,4:1 Mr. 2:13 romariꞌ xkꞌatzin chi xok pa jun barco y xtzꞌuyeꞌ qa. Y konojel ri wineq kimolon apu kiꞌ chuchiꞌ ri lago. 2Y rikꞌin parábolas, kꞌiy tijonik xuyaꞌ chake ri wineq.
Y atoq ngerutijoj, kereꞌ ri tijonik nduyaꞌ: 3Tiwakꞌaxaj reꞌ: Jun tikonel xbꞌetikon. 4Atoq ndukiraj ri semilla, ekꞌo xeqaqa chuchiꞌ bꞌey y xebꞌeqaqa aj xikꞌ teq chikap, y xkikꞌux. 5Jujun chik semilla xeqaqa pa ulew abꞌej ruxeꞌ, apeꞌ ma kꞌiy ta ulew kꞌo, y kin ja paqiꞌ xebꞌos pe, roma ma nej ta qa rupan ri ulew. 6Y atoq xel pe ri qꞌij y xuyaꞌ pe ruchuqꞌaꞌ, xebꞌarabꞌo qa, y roma ma nej ta bꞌaneq qa kixeꞌ, xechaqiꞌj qa. 7Jujun chik semilla xeqaqa pa kꞌixlej teq qꞌayis. Ri semillas xebꞌos pe y junan kikꞌin ri kꞌix xekꞌiy pe, pero ri kꞌix xkibꞌen chake chi xeqꞌaner qa, y ma xewachin ta. 8Pero jujun chik semilla xeqaqa pa utzulej ulew, jabꞌel xekꞌiy y xewachin utz-utz. Ekꞌo xkiyaꞌ a 30, ekꞌo xkiyaꞌ a 60 y ekꞌo xkiyaꞌ a 100 kiwech. 9Y ri Jesús xubꞌij: Ri nditiker ndukꞌoxomaj reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa.4:9 Mt. 11:15
Ri achike roma ri Jesús ngerukusaj parábolas
(Mt. 13:10-17; Lc. 8:9, 10)
10Atoq ri Jesús xkanej kan ruyon, ri kabꞌlajuj discípulos y jujun chik más ri kimolon apu kiꞌ chirij, xkikꞌutuj razón chare achike ndubꞌij tzij ri parábola xubꞌij chake ri wineq. 11Y rijaꞌ xubꞌij: Chiwa rix yoꞌon qꞌij chi ndiwetamaj ri ewan pe rubꞌeyal xe ojer kan pa ruwiꞌ ru-reino ri Dios, pero chake ri wineq ri ma kiyoꞌon ta kánima wikꞌin, nikusaj parábolas chin ngichꞌaꞌa chake, 12chin keriꞌ maske ngetzuꞌun, ma ndikiyaꞌ ta cuenta chare ri ndibꞌanatej chikiwech, y maske ndikakꞌaxaj ri nibꞌij, ma ndikikꞌoxomaj ta, ma kꞌateꞌ xtikiyaꞌ kan ri itzel kꞌaslen, xtikiyaꞌ kánima rikꞌin ri Dios, y xtikuyutej kimak.4:12 Is. 6:9, 10; 44:18; Jer. 5:21
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj ri ndubꞌij tzij ri parábola pa ruwiꞌ ri tikonel
13Ri Jesús xubꞌij chake: ¿La ma ndikꞌoxomaj ta rubꞌeyal ri parábola pa ruwiꞌ ri tikonel? Si keriꞌ, ¿achike modo xtikꞌoxomaj nojel ri chꞌaqa chik parábolas? 14Ri tikonel ja ri tzijoy rutzij ri Dios. 15Ri ulew chuchiꞌ bꞌey apeꞌ xeqaqa jujun semilla, ja ri wineq ri ndikakꞌaxaj ri utzulej rutzijoxik rutzij ri Dios, pero atoq kakꞌaxan chik, ja paqiꞌ nduqaqa ri Satanás4:15 Mt. 4:10; 2Co. 4:4 y ndukꞌen e ri xtik pa kánima. 16Ekꞌo wineq eꞌachel ri ulew abꞌej ruxeꞌ apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla. Rejeꞌ kin xe ndikakꞌaxaj ri utzulej rutzijoxik ri rutzij ri Dios, ja paqiꞌ ngekikot ndikikꞌen pa kánima. 17Pero ri rutzij ri Dios ma ndibꞌa ta qa ruxeꞌ pa kánima, porque ri kánima kin achel abꞌej, y romariꞌ xa jubꞌaꞌ teq qꞌij ngekikot, y atoq nduqaqa jun kꞌayew pa kikꞌaslen, o ngetzeqlebꞌex chin ndibꞌan itzel chake roma koqan rutzij ri Dios, kin ja paqiꞌ ndikiyaꞌ kan ri Dios. 18Ekꞌo wineq eꞌachel ri ulew kꞌo kꞌixlej teq qꞌayis chuwech apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla. Rejeꞌ ndikakꞌaxaj rutzij ri Dios, 19pero roma ndibꞌa kánima chirij ri ndikꞌatzin chake qꞌij-qꞌij, y chirij aj rochꞌulew bꞌeyomal,4:19 Sal. 52:7; Pr. 23:5; Ec. 5:13, 14 y chirij chuqaꞌ jalajaj teq achike ri ndikirayij, riꞌ ndubꞌen chi ndikꞌis qa ri rutzij ri Dios ri xtik pa kánima, y ri tzij riꞌ ma ndiwachin ta pa kikꞌaslen. 20Pero ekꞌo wineq eꞌachel ri utzulej ulew apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla. Rejeꞌ ndikakꞌaxaj rutzij ri Dios y ndikiyaꞌ qꞌij chare chi ndubꞌen qa ruxeꞌ pa kánima y ndiwachin ri kikꞌaslen,4:20 Jn. 15:5; Ro. 7:4; Col. 1:6; 2P. 1:4-8 achel ri tikoꞌ, ekꞌo ndikiyaꞌ a 30, ekꞌo ndikiyaꞌ a 60 y ekꞌo ndikiyaꞌ a 100 kiwech.
Ri parábola pa ruwiꞌ jun lámpara
21Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ chake: Atoq ndikꞌan pe jun lámpara4:21 Mt. 5:15; Lc. 11:33 chin ndiyikꞌan, ¿la ndiyoꞌox kami chuxeꞌ jun cajón o chuxeꞌ jun chꞌat? Ma ke ta riꞌ. Ri lámpara xa kin pariꞌ rukꞌojlibꞌel ndiyoꞌox wi. 22Porque ma jun achike ri ma ndiqꞌalajin ta wokami ri man ta xtiqꞌalajin, y nixta jun ri ewan ri man ta xtel cho luz.4:22 Mt. 10:2623¡Ri nditiker ndukꞌoxomaj reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa!
24Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Tiyaꞌ ixikin utz-utz rikꞌin rutzij ri Dios ri nitzijoj chiwa, porque ri janipeꞌ ndikꞌoxomaj chare ri ndiwakꞌaxaj, jariꞌ ri ndiwetamaj, y kꞌa ndiwetamaj más pa ruwiꞌ ri xikꞌoxomaj. 25Porque ri kꞌo chik kikꞌoxoman, ndikikꞌoxomaj más, pero ri maneq ok kikꞌoxoman, hasta ri jubꞌaꞌ ok kikꞌoxoman, ndikꞌan e chikiwech.4:25 Mt. 13:12
Ri parábola pa ruwiꞌ rukꞌiyilen ri tikoꞌ
26Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Ri ru-reino ri Dios ndiqajunumaj rikꞌin ri ndubꞌen jun achi ri ndutik kan semilla pa rulew.4:26 Mt. 13:24-3027Rijaꞌ ndiwer qa chaqꞌaꞌ y ndiyakatej atoq ndiseqresan pe, y qꞌij-qꞌij keriꞌ ndubꞌen. Ri semilla ruyon ndibꞌos y ndikꞌiy pe, pero rijaꞌ ma retaman ta achike modo ndibꞌanatej riꞌ. 28Porque ri ru-semilla trigo, nabꞌey ndibꞌos pe, kꞌateriꞌ ndikꞌiy pe rutun y pa rukꞌisibꞌel ndinoj pe rupan ri rutun. Nojel reꞌ ndibꞌanatej roma ruchuqꞌaꞌ ri ulew. 29Y atoq utz chik chin ndiqꞌat ruwech ri tikoꞌ, ja ndiqꞌat chare jos, porque qꞌij chik chin ndimol ruwech.4:29 Ap. 14:15
Ri parábola pa ruwiꞌ jun semilla mostaza
(Mt. 13:31, 32; Lc. 13:18, 19)
30Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: ¿Achoq ikꞌin kami ndiqajunumaj ri ru-reino ri Dios, o achike jun parábola ndiqakusaj chin ndetamex rubꞌeyal? 31Ndiqajunumaj rikꞌin jun semilla mostaza ri xtik qa pa ulew. Ri semilla riꞌ ja ri más kaꞌal chikiwech ri semillas ekꞌo chochꞌulew, 32pero atoq tikon chik, ndikꞌiy pe y más nim ndel ke chikiwech konojel ri tikoꞌ, ndikꞌojeꞌ nimaꞌq teq ruqꞌaꞌ y hasta ri aj xikꞌ teq chikap pa rumujal ndikibꞌen kisok chi teq ruqꞌaꞌ.
Ri rukusaxik ri parábolas ndubꞌen ri Jesús
33Ri Jesús chin ndutzijoj rutzij ri Dios, ngerukusaj kꞌiy parábolas achel riꞌ, chin keriꞌ ekꞌo wineq ndikikꞌoxomaj y ekꞌo ma ndikikꞌoxomaj ta. 34Y ma jun achike xubꞌij ri man ta xerukusaj parábolas, pero atoq ruyon kꞌo kikꞌin ri ru-discípulos, rijaꞌ ndubꞌij rubꞌeyal ri parábolas chake.
Ri Jesús ndubꞌen chi ri kaqiqꞌ y ri jabꞌ ngesisoꞌ qa
35Atoq xokoqꞌaꞌ qa ri qꞌij riꞌ, ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: Qojeqꞌax apu jukꞌan ruchiꞌ re lago.4:35 Mt. 8:18
36Atoq xubꞌij yan chake ri wineq chi ketzolij chi teq kachoch, ri discípulos xkikꞌuaj ri Jesús chupan ri barco ri achoq chupan xtzꞌuyeꞌ chin xerutijoj ri wineq, y ekꞌo chuqaꞌ jujun chik barcos ri xeꞌoqan e kichin pa yaꞌ. 37Atoq ebꞌaneq apu pariꞌ ri yaꞌ, xtiker pe jun mama kaqiqꞌ y jabꞌ pa ruwiꞌ ri yaꞌ, y ri bꞌoloj teq yaꞌ ngeꞌok chupan ri barco, y ndinoj ri barco rikꞌin yaꞌ y ndubꞌen chi jubꞌama ndibꞌa qa chuxeꞌ yaꞌ. 38Ri Jesús chirij kan chupan ri barco ndiwer, y ruyoꞌon rujolon pariꞌ jun ruchꞌakat ruwiꞌ. Y ri discípulos xkikꞌasoj y xkibꞌij chare: ¡Tijonel! ¿Ma nduyaꞌ ta pena chawa chi ngojjiqꞌ pa yaꞌ?
39Xyakatej kꞌa pe ri Jesús, kaw pa ruchiꞌ xchꞌaꞌa chake ri yaꞌ y ri kaqiqꞌ, y xubꞌij: Tiqꞌileꞌ qa ri iwuchuqꞌaꞌ y kixtaneꞌ.
Ja atoq riꞌ xtaneꞌ qa ri kaqiqꞌ, y nojel jabꞌel xsisoꞌ qa.4:39 Job 38:8-11; Sal. 89:9; 93:440Y ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: ¿Achike roma ixibꞌin iwiꞌ? ¿Kꞌajani tikuqubꞌaꞌ ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios?
41Y ri discípulos santienta kixibꞌin kiꞌ ndikibꞌilaꞌ chikiwech: ¿Achike chi achi reꞌ, chi hasta ri kaqiqꞌ y ri yaꞌ ndikitaqij rutzij?
5Ri Jesús ndirelesaj e jun seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen jun achi pa rochꞌulew Gerasa
1Ri Jesús y ri discípulos xebꞌeqaqa jukꞌan chik apu ruchiꞌ ri lago pa kirochꞌulew ri aj Gerasa. 2Y atoq ri Jesús xel pe chupan ri barco, kin ja paqiꞌ jun achi kꞌo seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen xel pe chikikajal ri kikꞌojlibꞌel ri animaꞌiꞌ, y xurukꞌuluꞌ ri Jesús. 3Ri achi riꞌ kin jumul kꞌo pa kikꞌojlibꞌel ri animaꞌiꞌ, y nixta jun wineq nditiker chik pa ruqꞌaꞌ chin ta nduyut rikꞌin cadenas. 4Porque kꞌiy mul yutun ruqꞌa-raqen rikꞌin cadenas, y eruqupiloꞌon ri cadenas y nixta jun ri santienta ta ruchuqꞌaꞌ chin nditiker pa ruqꞌaꞌ. 5Chi chaqꞌaꞌ chi paqꞌij ndisikꞌiyaj chikikajal ri kikꞌojlibꞌel ri animaꞌiꞌ y pa teq juyuꞌ, y ndusokolaꞌ riꞌ chare abꞌej. 6Y atoq ri achi xutzꞌet chi ri Jesús kꞌa nej pataneq, juꞌanin xbꞌexukeꞌ chuwech.5:6 Fil. 2:107Y xsikꞌin chubꞌixik: Rat Jesús, Rukꞌajol ri nimalej ruqꞌij Dios, ¿achike a-cuenta chuwa? ¡Nikꞌutuj chawa chi chuwech Dios tayaꞌ atzij chi ma nganabꞌen castigar!
8Keriꞌ xubꞌij ri seqꞌ espíritu, porque ri Jesús rubꞌiꞌin chik chare: ¡Katel e pa rukꞌaslen re achi reꞌ!
9Ri Jesús xukꞌutuj razón chare ri seqꞌ espíritu: ¿Achike abꞌiꞌ? Y ri seqꞌ espíritu xubꞌij: Legión5:9 Lc. 8:30 nubꞌiꞌ, porque roj santienta, xchajeꞌ.
10Ri seqꞌ espíritu kin ndukꞌutulaꞌ kamelal chare ri Jesús chi ma keroqotaj e nej chin ri rochꞌulew riꞌ. 11Y chunaqaj ri juyuꞌ apeꞌ ekꞌo, santienta aq ngewaꞌ. 12Y ri seqꞌ teq espíritu kereꞌ xkikꞌutuj chare ri Jesús: Qojataqaꞌ chin ngojok pa ki-cuerpo la aq ekꞌo apu kelaꞌ.
13Ri Jesús xuyaꞌ qꞌij chake, y atoq ri seqꞌ teq espíritu xeꞌel e pa rukꞌaslen ri achi, xebꞌeꞌok pa ki-cuerpo ri aq. Ri aq ekꞌo chiriꞌ, jun laꞌeq 2,000. Y atoq keriꞌ xbꞌanatej, ri aq xkitelelaꞌ kiꞌ xexuleꞌ qa chuwech jun raqꞌarik juyuꞌ, xetzaq qa pa lago, y chiriꞌ xejiqꞌ.
14Y ri ngechajin ri aq xeꞌanimej y xbꞌekiyaꞌ rutzijol ri xbꞌanatej chake ri wineq ekꞌo pa tinamit y ri ekꞌo pa qꞌas, y ri wineq xbꞌekitzꞌetaꞌ ri xbꞌanatej. 15Ri wineq riꞌ xebꞌeqaqa chuwech ri Jesús, y ndikitzutzaꞌ ri achi xekꞌojeꞌ seqꞌ teq espíritu pa rukꞌaslen, chi tzꞌuyul, rukusan yan chik rutziaq, y kin pa ruxnaqil yan chik kꞌo. Y ri wineq xkixibꞌij kiꞌ. 16Y ri xetzꞌeto ri xbꞌanatej rikꞌin ri achi ri xekꞌojeꞌ seqꞌ teq espíritu pa rukꞌaslen, y ri xbꞌanatej chuqaꞌ kikꞌin ri aq, xkitzijoj nojel chake ri xebꞌeqaqa chiriꞌ.5:16 Mt. 4:2417Y atoq keriꞌ xkakꞌaxaj ri wineq, xkikꞌutuj kamelal chare ri Jesús chi tel e pa kirochꞌulew.5:17 Job 21:14
18Atoq ri Jesús ndok chi e pa barco, ri achi ri xekꞌojeꞌ seqꞌ teq espíritu pa rukꞌaslen xukꞌutuj kamelal chare chi tuyaꞌ qꞌij chare chi ndiroqaj. 19Pero ri Jesús ma xuyaꞌ ta qꞌij y xubꞌij chare: Kabꞌiyin chiꞌawachoch y kikꞌin ri awoxpochel, y taꞌatzijoj nojel ri nimalej teq favores xubꞌen ri Ajaw pa akꞌaslen y chi xujoyowaj awech.5:19 Lc. 8:38
20Ri achi riꞌ, xbꞌa y xutzꞌen rutzijoxik pa teq tinamit chin ri rochꞌulew Decápolis nojel ri nimalej teq favores xubꞌen ri Jesús pa rukꞌaslen. Y konojel ri wineq xsach kikꞌuꞌx.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun ixaq ndiyawej y ndukꞌastajbꞌaꞌ jun xten
21Atoq tzolijneq chi pe ri Jesús jukꞌan ruchiꞌ ri lago,5:21 Mt. 9:1 santienta wineq xbꞌekimoloꞌ kiꞌ chiriꞌ, y rijaꞌ xkꞌojeꞌ chuchiꞌ ri lago.5:21 Mr. 4:122Ja atoq riꞌ xbꞌeqaqa chuqaꞌ chiriꞌ jun achi rubꞌiniꞌan Jairo. Ri achi riꞌ jun ukꞌuey bꞌey chikiwech ri ndikimal kiꞌ pa sinagoga, y atoq xutzꞌet ri Jesús, xbꞌexukeꞌ chiraqen, 23ndukꞌutulaꞌ rukamelal chare y ndubꞌij: Ri numiꞌal yaméra ndiken, tabꞌanaꞌ kamelal, taꞌayaꞌ aqꞌaꞌ pariꞌ,5:23 Lc. 4:40 chin keriꞌ ndikꞌachaj y ma ndiken ta.
24Ri Jesús xbꞌa chirij ri Jairo, y santienta wineq ndikitelelaꞌ apu kiꞌ chirij, y romariꞌ ndikipitzꞌ ebꞌaneq. 25Pero chikikajal ri wineq bꞌaneq chuqaꞌ jun ixaq ri ja kabꞌlajuj junaꞌ ndipelaꞌ pe kikꞌ chuxeꞌ.5:25 Lv. 15:2526Ri ixaq riꞌ santienta qꞌaxon ruqꞌasan pe roma ri jalajaj teq achike kibꞌiꞌin pe ekꞌiy aqꞌomanelaꞌ chin ta ndikoqꞌomaj, rukꞌison chik nojel ri ruchajin y nixta jun aqꞌon kꞌachojrisayon richin, xa qꞌij-qꞌij más kꞌayew rubꞌanun qa pa ruqꞌaꞌ ri ruyabꞌil. 27Atoq ri ixaq xrakꞌaxaj nojel ri nimalej teq achike ndibꞌix chirij ri Jesús, xbꞌeqaqa chirij, chikikajal ri wineq, y xutzꞌen5:27 Mr. 3:10; Lc. 6:19 apu jubꞌaꞌ ruchiꞌ ri kꞌul ruqꞌuꞌun ri Jesús. 28Porque rubꞌiꞌin pe pa ránima: Xa ta nitzꞌen apu jubꞌaꞌ ri kꞌul ruqꞌuꞌun, ngikꞌachaj chuwech re yabꞌil reꞌ. 29Y atoq xutzꞌen apu jubꞌaꞌ ri kꞌul, kin ja paqiꞌ xtaneꞌ ri kikꞌ ndipelaꞌ pe chuxeꞌ, y xunaꞌ pa ru-cuerpo chi xkꞌachojrisex chuwech ri yabꞌil riꞌ. 30Y ja atoq riꞌ ri Jesús xunaꞌ chi kꞌo uchuqꞌaꞌ xel e rikꞌin.5:30 Lc. 5:17; 6:19 Xuyaꞌ vuelta, xerutzutzaꞌ ri wineq y xubꞌij chake: ¿Achike xtzꞌamo pe re kꞌul nuqꞌuꞌun?
31Ri discípulos xkibꞌij chare: Rat ndayaꞌ cuenta chare chi santienta wineq ngatikipitzꞌilaꞌ, y ¿ndakꞌutuj razón achike ri xtzꞌamo pe awichin?
32Pero ri Jesús kꞌulan nditzuyaj chin ndutzꞌet achike xtzꞌamo ri kꞌul ruqꞌuꞌun. 33Ja atoq riꞌ ri ixaq riꞌ ndibꞌarbꞌot roma ruxibꞌriꞌil, porque kin retaman wi chi xkꞌachaj chuwech ri ruyabꞌil, romariꞌ xpuꞌun, xbꞌexukeꞌ chuwech ri Jesús y xubꞌij chare chi ja rijaꞌ xtzꞌamo apu ruchiꞌ ri kꞌul ruqꞌuꞌun. 34Ri Jesús xubꞌij chare: Numiꞌal, tikꞌojeꞌ ruchuqꞌaꞌ ri awánima, porque rikꞌin nojel awánima xapuꞌun chinukanoxik, romariꞌ xakolotej chuwech ri ayabꞌil.5:34 Mr. 10:52; Lc. 7:50; 17:19; Hch. 14:9 Rikꞌin uxlanen pa awánima kabꞌiyin porque xakꞌachaj chi jumul chuwech ri ayabꞌil.
35Kꞌaja keriꞌ ndajin chubꞌixik ri Jesús, atoq xebꞌeqaqa jujun ri etaqon pe koma ri aj pa rachoch ri Jairo ri achi ukꞌuey bꞌey chikiwech ri ndikimal kiꞌ pa sinagoga, y xkibꞌij chare: Jairo, ri amiꞌal xken qa. ¿Achike roma kꞌa ndayaꞌ eqaꞌ chirij la Tijonel?
36Pero ri Jesús xrakꞌaxaj ri xbꞌix, romariꞌ kereꞌ xubꞌij chare ri Jairo: Ma kabꞌison qa, xa kin jumul tikuqeꞌ akꞌuꞌx.
37Ri Jesús xaxe chake ri Pedro y ri ekaꞌiꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ kibꞌiniꞌan Santiago y Juan5:37 Mt. 17:1; 26:37 xuyaꞌ qꞌij chi xebꞌa chirij. 38Y atoq xbꞌeqaqa chirachoch ri achi ukꞌuey bꞌey chikiwech ri ndikimal kiꞌ pa sinagoga, ri Jesús xerutzꞌet ri wineq chi ngeꞌel chꞌuꞌj, xerutzꞌet chuqaꞌ ri ngeꞌoqꞌ y ngesikꞌiyaj. 39Y atoq ri Jesús xok apu pa jay, xubꞌij: ¿Achike roma ngixel chꞌuꞌj y ngixoqꞌ? Ri xten ma kamineq ta, xa ndiwer.
40Ri wineq xa xetzeꞌen chirij ri Jesús, pero rijaꞌ xerelesaj e konojel ri wineq chiriꞌ. Ja atoq riꞌ junan kikꞌin ri rute-rutataꞌ ri xten y ri discípulos, xok apu apeꞌ libꞌan ri xten kamineq. 41Ri Jesús xutzꞌen chiruqꞌaꞌ y xubꞌij chare: ¡Talitá kum! Reꞌ ndubꞌij tzij: Chꞌuti xten, chawa rat nibꞌij chi kayakatej.5:41 Lc. 7:14; Hch. 9:40
42Ja atoq riꞌ ri xten xyakatej pe y xbꞌiyin, porque kabꞌlajuj chik rujunaꞌ, y ri ekꞌo apu chiriꞌ, xsach kikꞌuꞌx rikꞌin ri xbꞌanatej. 43Ri Jesús xubꞌen mandar chi ma jun achoq chare tikitzijoj ri xbꞌanatej,5:43 Mt. 8:4; 12:16; Mr. 3:12; Lc. 5:14 y xubꞌij chuqaꞌ chi tikitzuquꞌ ri xten.
6Ri xbꞌanatej atoq ri Jesús xbꞌeqaqa pa tinamit Nazaret
1Ri Jesús xel pe chiriꞌ y xbꞌa pa rutinamit Nazaret, y ri ru-discípulos xkoqaj. 2Y atoq xuqaqa ri uxlanibꞌel qꞌij, xutzꞌen kitijoxik ri wineq pa sinagoga, y ekꞌiy chikikajal ri ngeꞌakꞌaxan richin, ndisach kikꞌuꞌx chirij6:2 Mt. 7:28 y ndikibꞌilaꞌ: ¿Apeꞌ xretamaj re achi reꞌ nojel ri retaman? ¿Achike chi nojibꞌel re yoꞌon chare y achike yoyon uchuqꞌaꞌ chare chin ngerubꞌen milagros achel ri ngebꞌanatej chiruqꞌaꞌ? 3¿Ma ja ta kami reꞌ ri carpintero, ral ri María,6:3 Jn. 6:42 kinimal ri Santiago, ri José, ri Judas y ri Simón? ¿Ma ekꞌo ta kꞌa chireꞌ pa qatinamit ri eranaꞌ? ngechajeꞌ. Y ri wineq itzel ndikinaꞌ chare roma ri ngerubꞌanalaꞌ ri Jesús. 4Y ri Jesús xubꞌij chake: Ma jun chik apeꞌ ndiqasex ruqꞌij jun profeta, xa kin xe wi pa rutinamit, chikikajal ri roxpochel y pa rachoch.6:4 Jn. 7:5
5Y ma kꞌiy ta milagros xubꞌen ri Jesús chiriꞌ, xaxe ok pa kiwiꞌ jujun ri ngeyawej xuyaꞌ ruqꞌaꞌ chin xerukꞌachojrisaj, 6y kin ndisach rukꞌuꞌx chikij ri wineq porque ma ndikitaqij ta.
Ri Jesús ngeruteq ri apóstoles chutzijoxik ri utzulej teq tzij chin kolotajik
Ri Jesús xbꞌa pa teq aldeas ri ekꞌo chunaqaj ri tinamit y ngerutijoj ri wineq rikꞌin ri rutzij ri Dios.6:6 Mt. 9:35; Lc. 13:22
7Xeroyoj chuqaꞌ ri kabꞌlajuj apóstoles, chin ngeruteq chi kakaꞌ chi kakaꞌ, y xuyaꞌ uchuqꞌaꞌ chake chin ngekelesaj e seqꞌ teq espíritu6:7 Mt. 10:1 pa kikꞌaslen ri wineq. 8Y xubꞌen mandar chake chi xaxe jun chꞌamiꞌy tikikꞌuaj chin ri kibꞌey, y ma tikikꞌuaj kaxlan wey, ma tikikꞌuaj koxtar, nixta méra pa teq ruximibꞌel kipan. 9Xubꞌij chuqaꞌ chake chi tikikusaj e kixajabꞌ, y ma tikikꞌuaj jutzaq chik tzieq. 10Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ chake: Achike na achoch apeꞌ xtikꞌan apu iwech, chiriꞌ kixkꞌojeꞌ hasta kꞌa kixel na pe chiriꞌ. 11Y achike na chi lugar apeꞌ ma xtikꞌan ta apu iwech koma ri wineq, y ma xtikajoꞌ ta xtikakꞌaxaj ri tzij ndibꞌij, rix kixel pe chiriꞌ, y titotaꞌ kan ri poqolaj chi teq iwaqen,6:11 Hch. 13:51 chin tiketamaj chi ma utz ta kibꞌanun chuwech ri Dios, xchajeꞌ ri Jesús.
12Ri discípulos xebꞌa, xbꞌekitzijolaꞌ chake ri wineq chi tikiyaꞌ kan ri mak y titzolij pe kánima rikꞌin ri Dios. 13Y santienta itzel teq espíritu xekelesalaꞌ e pa kikꞌaslen ri wineq, y chuqaꞌ santienta ngeyawej xekimel chare aceite6:13 Stg. 5:14 y xekikꞌachojrisaj kan.
Rukamik ri Juan ri Bautista
14Ri rey Herodes xrakꞌaxaj chi keriꞌ ndajin, porque nojel apeꞌ bꞌaneq utzulej rutzijol ri Jesús. Ekꞌo ngebꞌiꞌin chi ri Jesús ja ri Juan ri Bautista xkꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, romariꞌ kꞌo uchuqꞌaꞌ rikꞌin chin ngerubꞌen milagros.
15Pero chꞌaqa chik ndikibꞌilaꞌ chi ri Jesús ja ri profeta Elías,6:15 Mt. 16:13, 14; Mr. 8:27, 28 y chꞌaqa chik ndikibꞌilaꞌ chi jun profeta, achel ri profetas ri xekꞌojeꞌ ojer kan.
16Atoq ri Herodes xrakꞌaxaj ri ndikibꞌilaꞌ ri wineq, xubꞌij: Ri achi riꞌ, xa ja ri Juan ri Bautista ri xinteq chi xqupix ruqul, y kami xkꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, xchajeꞌ.
17Keriꞌ xubꞌij ri Herodes porque atoq ri Juan ri Bautista kꞌa kꞌes, ri Herodes xubꞌen mandar chi xtzꞌan ri Juan, xxim rikꞌin cadenas y xyoꞌox pa cheꞌ, porque ri Juan xuchꞌolij ri Herodes, roma ri Herodes rubꞌanun qa rixjayil chare ri Herodías.6:17 Lc. 3:19, 20 Ri ixaq riꞌ xok yan rixjayil ri Filipo ri kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin ri Herodes. 18Porque ri Juan kereꞌ xubꞌilaꞌ chare ri Herodes: Rat xajan abꞌanun chuwech ri Dios, porque abꞌanun qa awixjayil6:18 Lv. 18:16; 20:21; He. 13:4 chare ri Herodías rixjayil ri Filipo, xchajeꞌ.
19Romariꞌ ri Herodías itzel ndutzꞌet ruwech ri Juan, kin bꞌaláta ndukamisaj ndirajoꞌ, pero maneq ruqꞌaꞌ chare. 20Porque ri Herodes rubꞌanun mandar chi tichajix utz-utz ri Juan ri Bautista chin ma jun achike tibꞌan chare, roma retaman chi ri Juan jun loqꞌolej y chojmilej achi. Ri Herodes nduxibꞌij riꞌ chuwech ri Juan, y atoq ndirakꞌaxaj ri ndubꞌij, ma ndiril ta achike ndubꞌen, pero kin ndiqaꞌ chuwech ndirakꞌaxaj. 21Y xuqaqa jun qꞌij atoq ri Herodías kꞌo cheꞌel ndukamisaj ri Juan, y riꞌ ja ri qꞌij atoq ri Herodes xukꞌis chik jun rujunaꞌ. Ri Herodes xeroyoj pa jun waꞌin ri nimaꞌq teq kiqꞌij wineq, ri nimaꞌq teq kiqꞌij ukꞌuey kibꞌey soldados, y ri nimaꞌq teq kiqꞌij aj rochꞌulew Galilea. 22Ri apeꞌ kimolon kiꞌ, xok apu ri xten ral ri Herodías, xxaja chikiwech y xqaꞌ chuwech ri Herodes y xqaꞌ chuqaꞌ chikiwech ri ngewaꞌ rikꞌin. Y ri Herodes xubꞌij chare ri xten: Takꞌutuj xa achike na ri ndawojoꞌ y riyin niyaꞌ chawa.
23Ri Herodes kereꞌ xubꞌen jurar chare ri xten: Niyaꞌ chawa xa achike na ri xtakꞌutuj, hasta nikꞌaj chare nojel ri nibꞌen reinar pa ruwiꞌ niyaꞌ chawa, xchajeꞌ. 24Y ri xten xel e y kereꞌ xbꞌerubꞌij chare ri ruteꞌ: ¿Achike kami nikꞌutuj? Y ri teꞌej xubꞌij chare: Takꞌutuj chi tiyoꞌox rujolon ri Juan ri Bautista chawa.
25Ri xten kin juꞌanin paqiꞌ xtzolij apu apeꞌ kꞌo ri rey Herodes, y xubꞌij chare: Niwojoꞌ chi wokami yan pa jun bꞌambꞌel ndayaꞌ rujolon ri Juan ri Bautista chuwa.
26Ri rey Herodes xbꞌison qa roma ri xukꞌutuj ri xten chare, pero roma xubꞌen jurar chare ri xten chikiwech ri ekꞌo chuchiꞌ ri mesa, romariꞌ ma xrajoꞌ ta xutzolij rutzij. 27Y ri rey ja paqiꞌ xuteq jun soldado chin tikꞌan pe rujolon ri Juan ri Bautista. Ri soldado xbꞌa pa cheꞌ chin xbꞌeruqupij ruqul ri Juan, 28y xukꞌen pe pa jun bꞌambꞌel rujolon ri Juan y xuyaꞌ chare ri xten, y ri xten xbꞌeruyaꞌ chare ri ruteꞌ.
29Atoq ri ru-discípulos ri Juan xkakꞌaxaj ri xbꞌanatej, xbꞌekikꞌamaꞌ ri ru-cuerpo y xbꞌekimuquꞌ.
Ri Jesús ngerutzuq más e 5,000 wineq
(Mt. 14:13-21; Lc. 9:10-17; Jn. 6:1-14)
30Atoq ri apóstoles xetzolij pe, xbꞌekimoloꞌ kiꞌ apeꞌ kꞌo ri Jesús, y xkitzijoj chare nojel ri xbꞌekibꞌanalaꞌ y ri achike tijonik xkiyaꞌ chake ri wineq. 31Y ri Jesús xubꞌij chake: Joꞌ jun apeꞌ maneq wineq chin ngixuxlan jubꞌaꞌ. Keriꞌ xubꞌij chake roma santienta wineq ri ngeꞌel-ngeꞌok apeꞌ ekꞌo, y romariꞌ ri Jesús y ri apóstoles nixta nduyaꞌ tiempo chin ndikikꞌux jun rutzaꞌ kiway.
32Ri Jesús y ri ru-apóstoles xeꞌok e pa jun barco, xebꞌa pa jun lugar apeꞌ maneq wineq chin ngekꞌojeꞌ kiyon. 33Pero ekꞌiy wineq xetzꞌeto kichin atoq xeꞌok e ri pa barco, y xketamaj e kiwech. Y pa nojel teq tinamit xebꞌeꞌel pe wineq, juꞌanin xebꞌa chikaqen chuchiꞌ ri yaꞌ apeꞌ ebꞌaneq apu ri Jesús y ri apóstoles, y xa ja yan chik ri wineq xebꞌeqaqa nabꞌey. 34Y atoq ri Jesús xel pe pa barco, xerutzꞌet santienta wineq, y xujoyowaj kiwech,6:34 Mt. 9:36 porque eꞌachel karneꞌl ri ma jun ndiyuqꞌun kichin. Y ri Jesús xutzꞌen kitijoxik pa ruwiꞌ jalajaj teq achike.6:34 Is. 54:1335Atoq xqaqꞌij qa, xejel apu ri ru-discípulos rikꞌin ri Jesús y xkibꞌij chare: Re lugar apeꞌ rojkꞌo tzꞌiran-tzꞌiran, y ja xqaqꞌij qa. 36Romariꞌ kaꞌataqaꞌ la wineq pa teq aldeas y apeꞌ ekꞌo achoch pa teq qꞌayis chin ndikilaqꞌ ri ndikikꞌux.
37Pero ri Jesús xubꞌij chake: Ja rix kixtzuqu kichin. Y rejeꞌ xkibꞌij chare: ¿Ndawojoꞌ chi rikꞌin rajel 200 qꞌij samaj ndeqaloqꞌoꞌ kaxlan wey chin ngeqatzuq re wineq reꞌ?
38Ri Jesús xubꞌij chake: Teꞌitzꞌetaꞌ jarupeꞌ kaxlan wey kꞌo iwikꞌin. Y atoq ri discípulos kitzꞌeton chik, xkibꞌij chare: Woꞌoꞌ kaxlan wey y kaꞌiꞌ ker.
39Ri Jesús xubꞌen mandar chi ketzꞌuyeꞌ konojel pa rex kꞌin chi teq bꞌotzaj. 40Y ri wineq chi a 100 y chi a 50 xetzꞌuyeꞌ cho kꞌin. 41Ri Jesús xeruliꞌej pa ruqꞌaꞌ ri kaxlan wey y ri kaꞌiꞌ ker, xtzuꞌun e chikaj y xumatioxij chare ri Dios. Xeruper ri kaxlan wey, y xuyaꞌ chake ri discípulos chin xkijachalaꞌ chake ri wineq. Xerujachalaꞌ chuqaꞌ ri kaꞌiꞌ ker chake konojel. 42Y konojel xewaꞌ y jabꞌel xenanoꞌ. 43Y kꞌa xekinojisaj kabꞌlajuj chakech rikꞌin ruchiꞌ ri kaxlan teq wey y ruchiꞌ ri ker ri ma xekꞌuxeꞌ ta. 44Y e 5,000 achiꞌaꞌ ri xekꞌuxu ri kaxlan teq wey riꞌ.
Ri Jesús ndibꞌiyin pariꞌ ri lago
45Atoq xbꞌanatej yan reꞌ, ri Jesús xubꞌen chake ri ru-discípulos chi xeꞌok e pa barco chin ngeꞌeqꞌax apu jukꞌan chik ruchiꞌ ri lago, apeꞌ kꞌo ri lugar rubꞌiniꞌan Betsaida chin ngenabꞌeyaj chuwech, mientras rijaꞌ ndichꞌaꞌa kan chake ri wineq y ngeruteq chikachoch. 46Atoq ri Jesús xeruteq yan ri wineq chikachoch, xbꞌa e chuwech jun juyuꞌ chin xbꞌerubꞌanaꞌ orar.6:46 Mr. 1:35; Lc. 6:1247Y atoq xchaqꞌaꞌ qa, ri barco apeꞌ ebꞌaneq ri discípulos kꞌo chi apu pa runikꞌajal ri lago, y ri Jesús kꞌo ruyon cho juyuꞌ. 48Y xerutzꞌet ri discípulos ekosneq ndikitij kiqꞌij ndikibꞌen remar ebꞌaneq apu pariꞌ ri yaꞌ, porque ri kaqiqꞌ ndubꞌajilaꞌ riꞌ chuwech ri barco. Y atoq jun laꞌeq oxiꞌ chik hora ndirajoꞌ chin ndisaqer pe, ri Jesús ndibꞌiyin xbꞌa apu pariꞌ ri yaꞌ y xubꞌen achel xe keriꞌ ngeruqꞌasaj kan. 49Atoq ri discípulos xkitzꞌet chi kꞌo jun ndibꞌiyin pariꞌ ri yaꞌ, xkinojij chi ngetajin chutzꞌetik jun xibꞌinel, y xesikꞌin. 50Porque konojel xetzꞌeto richin y xkixibꞌij kiꞌ, pero ri Jesús ja paqiꞌ kereꞌ xubꞌij chake: ¡Tikꞌojeꞌ ruchuqꞌaꞌ iwánima! ¡Ja riyin ri Jesús, ma tixibꞌij iwiꞌ!6:50 Mt. 14:27; Jn. 6:20
51Y ri Jesús xjoteꞌ apu pa barco ri achoq chupan ebꞌaneq ri discípulos. Ja atoq riꞌ xsisoꞌ qa ri kaqiqꞌ y ri discípulos santienta xsach kikꞌuꞌx. 52Porque ma kikꞌoxoman ta achike chi uchuqꞌaꞌ kꞌo rikꞌin ri Jesús, maske xkitzꞌet chi xkꞌiyer ri kaxlan wey chikiwech. Xa kaw rubꞌanun ri kánima.6:52 Jer. 17:9; Mr. 3:5; 8:17; 16:14
Ri Jesús ngerukꞌachojrisaj ri ngeyawej pa rochꞌulew Genesaret
53Atoq xeꞌeqꞌax yan pariꞌ ri lago, xebꞌeqaqa pa jun lugar chin ri rochꞌulew Genesaret, y chiriꞌ xkixim kan ri barco chuchiꞌ ri yaꞌ. 54Y atoq eꞌeleneq chi pe pa barco, ri wineq kin ja paqiꞌ xkiyaꞌ cuenta chare chi ri Jesús kꞌo apu chiriꞌ. 55Ri wineq xebꞌa paqiꞌ chin xkiyaꞌ utzulej rutzijol ri Jesús nojel teq apeꞌ chin ri rochꞌulew riꞌ, y ri wineq chuwech warabꞌel xekikꞌuaj ri ngeyawej apeꞌ ndikakꞌaxaj chi kꞌo ri Jesús. 56Y xa achike na chi tinamit, aldea o lugar apeꞌ ekꞌo achoch pa teq qꞌayis, ri wineq ngekiyaꞌ ri ngeyawej chuchiꞌ teq bꞌey apeꞌ ndeqꞌax ri Jesús, y ndikikꞌutuj kamelal chare chi tuyaꞌ qꞌij chake chi ndikitzꞌen jubꞌaꞌ ruchiꞌ ri rukꞌul ruqꞌuꞌun.6:56 Mt. 9:20, 21 Y konojel ri xetzꞌamo ri rukꞌul, xekꞌachaj.
7Ri ndichꞌabꞌaqrisan rukꞌaslen jun wineq
1Y xbꞌekimoloꞌ kiꞌ chuwech ri Jesús jujun fariseos y jujun tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés. Ri wineq riꞌ eꞌeleneq pe pa tinamit Jerusalén. 2Rejeꞌ xekitzꞌet chi ekꞌo jujun ru-discípulos ri Jesús ma kichꞌajchꞌojrisan ta kiqꞌaꞌ ndikikꞌux kaxlan wey, y pa kiwech rejeꞌ, riꞌ ndubꞌij tzij chi ri discípulos ma xkibꞌen ta achel ri costumbre kichin ri ojer teq katit-kimamaꞌ. 3Porque ri fariseos y konojel ri israelitas, kin ndikibꞌen wi ri kikꞌutun kan ri ojer teq katit-kimamaꞌ. Romariꞌ si ma pa rubꞌeyal ta ndikichꞌej kiqꞌaꞌ achel kꞌutun kan chikiwech, ma ngewaꞌ ta. 4Y atoq ngetzolij pe pa kꞌayibꞌel, ma ngewaꞌ ta si ma ndikichꞌajchꞌojrisaj ta kiꞌ achel kꞌutun kan chikiwech koma ri ojer teq katit-kimamaꞌ. Y kꞌiy chuqaꞌ achike kꞌutun kan chikiwech chin ndikibꞌanalaꞌ, achel ri ngekichꞌajchꞌojrisaj ri bꞌambꞌel chin ndikitij kiyaꞌ,7:4 Mt. 23:25 ri xáras, ri bꞌambꞌel bꞌanun chare bronce, y ri chꞌaket ngekikusaj atoq ngewaꞌ. 5Romariꞌ ri fariseos y ri tijonelaꞌ chin ri ley kereꞌ xkikꞌutuj razón chare ri Jesús: ¿Achike roma la a-discípulos ma ndikibꞌen ta cumplir ri costumbre kikꞌutun kan ri ojer teq qatit-qamamaꞌ? Porque nabꞌey chi ngewaꞌ, ma ndikichꞌajchꞌojrisaj ta kiqꞌaꞌ achel kikꞌutun kan ri qatit-qamamaꞌ.
6Ri Jesús xubꞌij chake: Kin qetzij ri ruqꞌalajrisan kan ri profeta Isaías pa iwiꞌ rix ri kaꞌiꞌ ipalej. Rijaꞌ kereꞌ rutzꞌibꞌan kan:
Ri Dios ndubꞌij: Re tinamit reꞌ, xe rikꞌin kichiꞌ ndikiyaꞌ nuqꞌij,
Pero ri kánima xa nej kꞌo chin ta qetzij ndikiyaꞌ nuqꞌij.7:6 Is. 29:13
7Xa ma jun reqalen chi ndikiyaꞌ nuqꞌij,
Porque kibꞌanun chare ri costumbres kikꞌutun kan ri ojer teq katit-kimamaꞌ, chi kin achel ta mandamiento enuyoꞌon yin.
Keriꞌ ri tzꞌibꞌan kan. 8Rix ma ndinimaj ta y ma jun reqalen ndibꞌen chare ri mandamiento ruyoꞌon kan ri Dios, porque xa bꞌaneq iwánima chirij ri costumbres kikꞌutun kan ri ojer teq iwatit-imamaꞌ.
9Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ chake: Rix ma jun reqalen ndibꞌen chare ri mandamiento ruyoꞌon kan ri Dios, chin ngeꞌibꞌen ri costumbres kikꞌutun kan ri ojer teq iwatit-imamaꞌ. 10Porque chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés kereꞌ ndubꞌij: Tanimrisaj kibꞌiꞌ ri ate-atataꞌ.7:10 Ex. 20:12; Dt. 5:16 Y ndubꞌij chuqaꞌ: Ri xtibꞌiꞌin mal teq tzij chirij ri rutataꞌ o chirij ri ruteꞌ, kin tikamisex.7:10 Ex. 21:17; Lv. 20:911Pero rix ndibꞌij chi utz ndikibꞌen konojel ri kereꞌ ngebꞌiꞌin chare ri kiteꞌ o kitataꞌ: Nojel ri nuchajin ri achoq ikꞌin kꞌo cheꞌel ngatintoꞌ, nusujun chik chare ri Dios.7:11 1Ti. 5:812Y rikꞌin ri keriꞌ ndiyaꞌ pa ruxikin jun alkꞌualaxel, ma ndiyaꞌ ta qꞌij chare chi ngerutoꞌ ri rute-rutataꞌ rikꞌin ri ndikꞌatzin chake. 13Rikꞌin ri keriꞌ ngeꞌibꞌen, ndikusaj ri costumbre chin ndiqꞌej ri mandamiento ruyoꞌon kan ri Dios. Y kꞌiy teq achike achel riꞌ ri ngeꞌibꞌanalaꞌ, xchajeꞌ.
14Y ri Jesús xeroyoj chi apu jumbꞌey ri santienta wineq apeꞌ kꞌo rijaꞌ y kereꞌ xubꞌij chake: Kiniwakꞌaxaj rix iwonojel y tikꞌoxomaj: 15Nixta jun achike ri ndukꞌux jun wineq ri nduchꞌabꞌaqrisaj ta rukꞌaslen,7:15 Ro. 14:17; 1Co. 8:8; 1Ti. 4:4 xa ja ri itzel teq achike ngeꞌel pe pa ránima jun wineq, jariꞌ ri ndichꞌabꞌaqrisan rukꞌaslen. 16Ri nditiker ndukꞌoxomaj reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa.7:16 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.
17Y atoq ri Jesús xel e chikikajal ri wineq chin xok apu pa achoch, ri discípulos xkikꞌutuj razón chare pa ruwiꞌ ri parábola ri xubꞌij. 18Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Jajun chuqaꞌ rix kꞌajani tikꞌoxomaj ri xinbꞌij? ¿Ma ndikꞌoxomaj ta kꞌa chi nojel ri achike ndukꞌux jun wineq, ma nduchꞌabꞌaqrisaj ta rukꞌaslen, 19porque ma pa ránima ta ndikꞌojeꞌ qa, xa chirupan ndibꞌa qa y xa ndel chi e? xchajeꞌ ri Jesús.
Keriꞌ xubꞌij chin xukꞌut chi nojel teq achike ri ngekꞌuxeꞌ, ma nduchꞌabꞌaqrisaj ta rukꞌaslen jun wineq.7:19 Hch. 11:920Y xubꞌij chuqaꞌ: Ja ri itzel teq achike ndel pe pa ránima jun wineq, jariꞌ ri ndichꞌabꞌaqrisan rukꞌaslen. 21Porque pa ránima jun wineq kꞌo itzel teq achike ngeꞌel pe achel reꞌ: Itzel ngerunojilaꞌ,7:21 Gn. 6:5; 8:21; Hch. 8:22 ndukꞌamalaꞌ qa riꞌ xa achoq na ikꞌin chin ndubꞌen mak, ndeleqꞌan, ndikamisan, 22ndukanoj rukꞌexel ri achoq ikꞌin kꞌulan, ndijamem, ndubꞌen itzel teq achike chake chꞌaqa, ndichꞌakatin, ndurayij ndubꞌen ri itzel teq rayinik chin ri ru-cuerpo, itzel ndunaꞌ chare roma utz kibꞌanun chꞌaqa chik, ndubꞌilaꞌ itzel teq tzij chikij wineq, ndunimrisalaꞌ riꞌ, xetal nditajiyaj y ma jubꞌaꞌ ndunojij ri ndajin rikꞌin. 23Nojel re itzel teq achike reꞌ, pa ránima jun wineq ngeꞌel pe, y jariꞌ ri ngechꞌabꞌaqrisan rukꞌaslen.
Jun ixaq ma israelita ta kuqul rukꞌuꞌx rikꞌin ri Jesús
24Atoq ri Jesús xel pe chiriꞌ, xbꞌa pa rochꞌulew apeꞌ kꞌo ri tinamit Tiro,7:24 Mt. 11:21 y chiriꞌ xok apu pa jun achoch, xrajoꞌ chi nixta jun ndiyoꞌon cuenta chare chi rijaꞌ kꞌo apu chiriꞌ, pero xyoꞌox cuenta chare. 25Porque ja paqiꞌ xbꞌeqaqa jun ixaq chuwech ri Jesús y xbꞌexukeꞌ chiraqen roma xrakꞌaxaj chi chiriꞌ kꞌo. Ri ixaq riꞌ kꞌo jun chꞌuti ral xten ri kꞌo jun seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen. 26Ri ixaq riꞌ ma israelita ta, alaxneq pa rochꞌulew Fenicia ri kꞌo pa Siria. Rijaꞌ ndukꞌutulaꞌ rukamelal chare ri Jesús chi tirelesaj e ri seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen ri chꞌuti ral. 27Pero ri Jesús kereꞌ xubꞌij chare: Nabꞌey ndikꞌatzin chi ngetzuq utz-utz ri alkꞌualaxelaꞌ, porque ma utz ta ndikꞌan e ri kaxlan wey kichin ri alkꞌualaxelaꞌ, y ndiyoꞌox chake ri chꞌuteq tzꞌiꞌ.
28Pero ri ixaq xubꞌij chare: Ajaw, hasta jajun ri chꞌuteq tzꞌiꞌ ngekikꞌux rupexkꞌal ri kaxlan wey ri ngekitzeq qa ri alkꞌualaxelaꞌ chuxeꞌ ri mesa.
29Y ri Jesús xubꞌij chare ri ixaq: Roma keriꞌ xabꞌij, wokami katzolij, porque ri itzel espíritu xel yan e pa rukꞌaslen ri awal.
30Atoq ri ixaq xbꞌeqaqa chirachoch, xbꞌerilaꞌ ri chꞌuti xten katzꞌal chochꞌat, y ri itzel espíritu eleneq chi e pa rukꞌaslen.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun achi wok y ndiqꞌatqꞌoꞌ ndichꞌaꞌa
31Ri Jesús xel e pa rochꞌulew apeꞌ kꞌo ri tinamit Tiro, y pa rubꞌey xeqꞌax pa tinamit Sidón, y xeqꞌax chuqaꞌ pa rochꞌulew Decápolis, chin xbꞌeqaqa chuchiꞌ ri lago ri ndibꞌix Galilea chare. 32Y chiriꞌ chuwech rijaꞌ xkꞌan pe jun achi wok y ndiqꞌatqꞌoꞌ ndichꞌaꞌa. Ri ekꞌamayon pe ndikikꞌutuj kamelal chare chi tuyaꞌ ruqꞌaꞌ pariꞌ. 33Ri Jesús xrelesaj e ri wok chikikajal ri wineq, y xukꞌuaj apu jubꞌaꞌ kelaꞌ. Xujuꞌ ruwiꞌ ruqꞌaꞌ pa teq ruxikin ri wok, xuyaꞌ jubꞌaꞌ ruchubꞌ chirij ruwiꞌ ruqꞌaꞌ, y xutzꞌen apu raqꞌ ri wok. 34Ri Jesús xtzuꞌun e chikaj, xjiqꞌjoꞌ y kereꞌ xubꞌij chare: ¡Efatá! Y riꞌ ndubꞌij tzij: ¡Kajaqatej!
35Ja atoq riꞌ ri achi riꞌ xtiker xakꞌaxan, y xsoqꞌopitej ri raqꞌ, y ma ndiqꞌatqꞌoꞌ yan chi ta ndichꞌaꞌa. 36Y ri Jesús xubꞌij chake ri ekꞌo apu chiriꞌ chi ma tikelesaj rutzijol ri xbꞌanatej.7:36 Is. 42:2 Pero maske keriꞌ ndubꞌilaꞌ chake, rejeꞌ xa más ndikelesalaꞌ rutzijol ri xubꞌen ri Jesús. 37Y ri wineq riꞌ santienta xsach kikꞌuꞌx y ndikibꞌilaꞌ: Kin jabꞌel nojel ri xubꞌen. Porque ndubꞌen chake ri ewok chi ngeꞌakꞌaxan utz-utz, y chake ri emem, ndubꞌen chi ngechꞌaꞌa yan chik.
8Ri Jesús ngerutzuq más e 4,000 wineq
1Chupan teq ri qꞌij riꞌ, santienta wineq kimolon chi apu kiꞌ rikꞌin ri Jesús y maneq achike kikꞌuxun, romariꞌ ri Jesús xeroyoj ri ru-discípulos y xubꞌij chake: 2Riyin nijoyowaj kiwech re wineq reꞌ,8:2 Sal. 145:9; Mt. 9:36 porque ja oxiꞌ qꞌij kekꞌojeꞌ chireꞌ, y maneq achike kꞌo kikꞌin chin ndikikꞌux. 3Si nibꞌij ta e chake chi ketzolij chikachoch y maneq achike kikꞌuxun, ndikꞌis kuchuqꞌaꞌ pa bꞌey, porque ekꞌo jujun ri kꞌa nej epataneq.
4Y ri ru-discípulos xkibꞌij chare: ¿Apeꞌ xteqaloqꞌoꞌ kaxlan teq wey chin ngeqatzuq re santienta wineq reꞌ, xu chireꞌ xa tzꞌiran-tzꞌiran?
5Ri Jesús xukꞌutuj razón chake: ¿Jarupeꞌ kaxlan wey kꞌo iwikꞌin?8:5 Nm. 11:21, 22; 2R. 4:42, 43; 7:1, 2 Rejeꞌ xkibꞌij: Xe ok wuquꞌ.8:5 Mr. 6:38
6Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌen mandar chake ri wineq chi ketzꞌuyeꞌ qa pa ulew, xutzꞌen ri wuquꞌ kaxlan wey y atoq rumatioxin chik chare ri Dios, xeruper, xuyaꞌ e chake ri discípulos chin ndikijech y rejeꞌ xkijech chake ri santienta wineq. 7Kikꞌuan chuqaꞌ jujun chꞌuteq ker, y atoq ri Jesús rumatioxin chik chare ri Dios, xubꞌij chuqaꞌ chi kejach chake ri wineq.8:7 Mr. 6:418Ri wineq xewaꞌ y jabꞌel xenanoꞌ. Atoq xekolaj, kꞌa xkimal wuquꞌ chakech rikꞌin ruchiꞌ ri kaxlan teq wey y ri ker ri ma xekꞌuxeꞌ ta. 9Jun laꞌeq 4,000 wineq xewaꞌ chiriꞌ, y kꞌajariꞌ ri Jesús xeruteq chi teq kachoch. 10Atoq xbꞌanatej yan riꞌ, ri Jesús xok e pa jun barco junan kikꞌin ri ru-discípulos, chin xebꞌa pa jun lugar rubꞌiniꞌan Dalmanuta.
Ri fariseos ndikikꞌutuj jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios
11Y atoq ekꞌo chik chiriꞌ, xebꞌeqaqa jujun fariseos, xkitzꞌamalaꞌ chi tzij ri Jesús y ndikibꞌilaꞌ chare chi tubꞌanaꞌ jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios.8:11 Mt. 12:38; Jn. 6:30 Keriꞌ ndikibꞌij chare chin ndikitojtobꞌej, qꞌalej na riꞌ si ja ri Dios taqayon pe richin. 12Y ri Jesús xjiqꞌjoꞌ ránima roma ri itzel kinoꞌoj ri fariseos, y kereꞌ xubꞌij: ¿Achike roma re wineq aj wokami ndikikꞌutuj chi ndibꞌan jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios chikiwech? Kin qetzij nibꞌij chiwa chi nixta jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios ndibꞌanatej chikiwech, xchajeꞌ ri Jesús.
13Y ja atoq riꞌ xeruyaꞌ kan, xok chi e pa barco y xqꞌax apu jukꞌan ruchiꞌ ri lago.
Ri kitijonik ri fariseos ndijunumex rikꞌin ri levadura
14Y ri discípulos xkimestaj xkikꞌuaj kaxlan wey, y atoq ebꞌaneq pa barco xaxe ok jun kaxlan wey kikꞌuan. 15Y ri Jesús kereꞌ xuchilabꞌej chake: Tiwakꞌaxaj utz-utz ri nibꞌij chiwa: Tichajij iwiꞌ chuwech ri levadura8:15 Lc. 12:1; 1Co. 5:6-8 kichin ri fariseos y ri levadura richin ri Herodes.
16Y ri discípulos ndikibꞌilaꞌ chikiwech chi maneq kaxlan wey kikꞌin.
17Atoq ri Jesús xuyaꞌ cuenta chare ri ndikibꞌilaꞌ, xubꞌij chake: ¿Achike roma ndibꞌilaꞌ chiwech chi maneq kaxlan wey iwikꞌin? ¿Kꞌajani tikꞌoxomaj y tiwetamaj ri xbꞌanatej chiwech? Rix xa kaw rubꞌanun ri iwánima.8:17 Mr. 6:52; 16:1418Rix kꞌo iwech pero xa achel ma ngixtzuꞌun ta, kꞌo ixikin pero xa achel ma ngixakꞌaxan ta. ¿Ma ndikꞌuxlaꞌaj ta kꞌa, 19atoq xinper ri woꞌoꞌ kaxlan wey chin xentzuq 5,000 achiꞌaꞌ? ¿Janipeꞌ chakech xeꞌinojisaj rikꞌin ri ruchiꞌ xekolotej? Y ri discípulos xkibꞌij: Kabꞌlajuj chakech.8:19 Mt. 14:20; Mr. 6:43; Lc. 9:17; Jn. 6:13
20Y atoq xinper ri wuquꞌ kaxlan wey chin xentzuq 4,000 wineq, ¿janipeꞌ chakech xeꞌinojisaj rikꞌin ri ruchiꞌ xekolotej? Y rejeꞌ xkibꞌij: Wuquꞌ chakech.
21Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Kꞌajani tikꞌoxomaj ri nibꞌij chiwa?
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun soqꞌ chunaqaj ri aldea Betsaida
22Ri Jesús y ri discípulos xebꞌeqaqa pa aldea Betsaida, y xukꞌuꞌex apu jun soqꞌ chuwech, y ri eꞌukꞌuayon apu richin ndikikꞌutulaꞌ kamelal chare ri Jesús chi tuyaꞌ ruqꞌaꞌ pariꞌ ri soqꞌ chin ndukꞌachojrisaj. 23Ri Jesús xutzꞌen chiruqꞌaꞌ ri soqꞌ, xrelesaj e chuchiꞌ ri aldea, y atoq ruyoꞌon chik apu jubꞌaꞌ ruchubꞌ chi teq ruwech, xuyaꞌ ruqꞌaꞌ pariꞌ, y xukꞌutuj razón chare: ¿Kꞌo achike ndatzꞌet? 24Atoq ri soqꞌ xuyek pe rujolon chin xtzuꞌun, xubꞌij: Ngentzꞌet wineq, pero xa eꞌachel cheꞌ ngebꞌiyin keriꞌ.
25Ri Jesús xuyaꞌ chi apu jumbꞌey ri ruqꞌaꞌ chi teq ruwech ri soqꞌ. Ri soqꞌ riꞌ xuchꞌik ruwech chirij ri xrajoꞌ xutzꞌet, y xkꞌachaj. Y kin qꞌalej yan chik ndutzꞌet nojel. 26Y ri Jesús xubꞌij e chare: Nixta pa aldea katok apu, xa katzolij chiꞌawachoch.
Ri Pedro ndubꞌij achike ri Jesús
27Ri Jesús y ri ru-discípulos xebꞌa pa teq aldeas chin ri tinamit Cesarea, ri tinamit ri ndibꞌix chin ri Filipo chare. Y atoq kitzꞌamon bꞌey, ri Jesús kereꞌ xukꞌutuj razón chake ri ru-discípulos: ¿Achike riyin ndikibꞌij ri wineq?
28Y rejeꞌ xkibꞌij chare: Ekꞌo ngebꞌiꞌin chi ja rat ri Juan ri Bautista,8:28 Mt. 14:1, 2 ekꞌo chuqaꞌ ngebꞌiꞌin chi ja rat ri Elías, y ekꞌo ngebꞌiꞌin chi rat jun chikiwech ri profetas.
29Ri Jesús xubꞌij: Jakꞌa pa iwech rix, ¿achike riyin? Y ri Pedro xubꞌij chare: Ja rat ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.8:29 Jn. 1:41; 11:27; Hch. 9:20
30Y ri Jesús xubꞌij chake chi ma jun achoq chare tikibꞌij achike rijaꞌ.
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj chi ndikamisex
31Ri Jesús xutzꞌuk kitijoxik ri discípulos, y kereꞌ xubꞌij chake: Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ndikꞌatzin niqꞌasaj santienta kꞌayew, itzel ngitzꞌat koma ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij, koma ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y koma ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, y ngikamisex, pero pa rox qꞌij ngikꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ. 32Nojel re xubꞌij ri Jesús chake ri ru-discípulos, kin qꞌalej wi ri xrajoꞌ xubꞌij. Ja atoq riꞌ ri Pedro xukꞌuaj apu jubꞌaꞌ más kelaꞌ y xuchꞌolij. 33Pero ri Jesús xuyaꞌ vuelta y xerutzutzaꞌ ri chꞌaqa chik discípulos, y chi chꞌolinik xubꞌij chare ri Pedro: ¡Katel e chinuwech, rat Satanás! Porque ma bꞌaneq ta awánima rikꞌin ri ndirajoꞌ ri Dios, xa rikꞌin ri ndikajoꞌ ri wineq.
34Y ri Jesús xeroyoj ri wineq y ri ru-discípulos chuqaꞌ, y kereꞌ xubꞌij chake: Si kꞌo jun ndirajoꞌ ngiroqaj, ma tuyaꞌ pa nabꞌey ri ndurayij rijaꞌ, xa tubꞌanaꞌ achel rutelen ru-cruz chin ndekamisex8:34 Mt. 10:38; Lc. 14:27; Gá. 5:24; 6:14 y kiroqaj. 35Porque si jun wineq ja ri aj rochꞌulew rukꞌaslen ndupoqonaj, ma ndiril ta ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta. Jakꞌa ri ma ndupoqonaj ta ri rukꞌaslen chin nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj,8:35 Jn. 12:25; Ap. 12:11 y roma ri utzulej teq tzij chin kolotajik, kin ndiril ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta. 36Porque, ¿achike ndikꞌatzin chare jun wineq, xa ta nduchꞌek nojel ri bꞌeyomal chin ri rochꞌulew, y ma ndikolotej ta ri ránima? 37O, ¿achike kꞌa nditiker nduyaꞌ jun wineq chin ndukal ri ránima? 38Porque achike na jun xtikꞌix xtubꞌij chi oqey wichin, y chi rutaqin ri nutzij, y kin chikiwech ri aj mak teq wineq chin wokami xtikꞌix wi, keriꞌ chuqaꞌ riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, atoq nginuqaqa chik jumbꞌey rikꞌin ri nimalej ruqꞌij ri Nataꞌ y yin koqan pe ri loqꞌolej teq ángeles, ngikꞌix nibꞌij chi ri jun riꞌ oqey wichin.8:38 Mt. 10:33; Lc. 12:9; 2Ti. 2:12
91Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ chake: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi ekꞌo jujun ri ekꞌo chireꞌ ri ma ngeken yan ta e, hasta kꞌa ndikitzꞌet na kan ri ru-reino ri Dios9:1 Mt. 16:28; Lc. 9:27 nduqaqa rikꞌin nimalej ruchuqꞌaꞌ.
Nditzꞌetetej ri nimalej ruqꞌij ri Jesús
2Atoq qꞌaxneq chik waqiꞌ qꞌij, ri Jesús xerukꞌuaj ri Pedro, ri Santiago y ri Juan, xbꞌa e chuwech jun nim juyuꞌ. Chiriꞌ ri Jesús xjalatej qa ruwech chikiwech. 3Ri rutziaq ngeyikꞌilan, y kin puchupuj9:3 Dn. 7:9; Mt. 28:3 xkibꞌen qa ke nixta jun chꞌajoy tzieq chochꞌulew nditiker ndubꞌen keriꞌ chare jun tzieq. 4Y ja atoq riꞌ xkiqꞌalajrisaj kiꞌ chikiwech ri discípulos ri Elías y ri Moisés, ngetzijon rikꞌin ri Jesús. 5Ri Pedro xchꞌaꞌa apu y kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, ¡utz chi rojkꞌo chireꞌ! Tiqabꞌanaꞌ oxiꞌ chꞌuteq achoch chare ruqꞌaꞌ teq cheꞌ, jun awichin rat, jun chin Moisés y jun chin Elías.
6Keriꞌ xubꞌij ri Pedro, porque ma ndiril ta achike ndubꞌij, roma xa chi eꞌoxiꞌ discípulos kixibꞌin kiꞌ. 7Ja atoq riꞌ xqꞌalajin pe jun nube9:7 Ex. 40:34 y xekꞌis chupan, y pa nube xakꞌaxex jun chꞌabꞌel ri kereꞌ xubꞌij: Jareꞌ ri Nukꞌajol, y riyin tzꞌan niwojoꞌ.9:7 He. 1:1, 2; 2P. 1:17 Ja rijaꞌ ri tinimaj rutzij, xchajeꞌ. 8Ri discípulos kꞌulan ngetzuyaj, pero kꞌateꞌ ruwech ma jun chik xekitzꞌet, xaxe chik ri Jesús xkitzꞌet chiriꞌ.
9Y atoq exulan pe chuwech ri juyuꞌ, ri Jesús xubꞌen mandar chake chi ma jun achoq chare tikitzijoj ri xkitzꞌet, hasta kꞌa tuqaqa na ri qꞌij atoq rijaꞌ ri aj chikaj ri xuꞌalex chikikajal ri wineq ndikꞌastajbꞌex e chikikajal ri animaꞌiꞌ. 10Y ri oxiꞌ discípulos riꞌ, xkiyek nojel reꞌ pa kánima, y ndikikꞌutulaꞌ razón chikiwech achike ndubꞌij tzij ri xubꞌij chi ndikꞌastajbꞌex chikikajal ri animaꞌiꞌ. 11Y xkibꞌij chare ri Jesús: ¿Achike roma ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés ndikibꞌij chi ja ri Elías9:11 Mal. 4:5 ndikꞌatzin nduqaqa nabꞌey?
12Rijaꞌ xubꞌij chake: Qetzij wi chi ri Elías nduqaqa nabꞌey y ndurubꞌanaꞌ rukꞌojlen nojel. Si keriꞌ, ¿achike kꞌa roma ri rutzij ri Dios tzꞌibꞌan kan, ndubꞌij chuqaꞌ chi ri Jun aj chikaj ri nduꞌalex chikikajal ri wineq kin nduqꞌasaj wi kꞌayew y itzel nditzꞌat koma ri wineq?9:12 Gn. 3:15; Sal. 22:6; Is. 50:6; 53:2; Dn. 9:26; Lc. 23:1113Pero nibꞌij chuqaꞌ chiwa chi ri Elías9:13 Mt. 11:14; Lc. 1:17 xuqaqa yan, y ri wineq xkibꞌen ri janipeꞌ itzel xkajoꞌ xkibꞌen chare, achel ndubꞌij ri rutzij ri Dios tzꞌibꞌan kan.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun kꞌajol kꞌo jun seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen
14Atoq ri Jesús y ri oxiꞌ discípulos xebꞌeqaqa apeꞌ ekꞌo kan ri chꞌaqa chik discípulos, xkitzꞌet chi santienta wineq kimolon apu kiꞌ chikij, y xekitzꞌet chuqaꞌ jujun tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés chi ndikichuquchaꞌ kiꞌ chi tzij kikꞌin ri discípulos ri ekꞌo kan chiriꞌ. 15Y ri wineq xe xkitzꞌet ri Jesús, konojel santienta xsach kikꞌuꞌx, juꞌanin paqiꞌ xbꞌekikꞌuluꞌ y xkiyaꞌ ruxunaqil ruwech. 16Ri Jesús xukꞌutuj razón chake: ¿Achike tzij ri ndichuquchaꞌ iwiꞌ pa ruwiꞌ?
17Y jun chikikajal ri santienta wineq ekꞌo apu chiriꞌ kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, riyin nukꞌamon pe ri nukꞌajol chawech, roma kꞌo jun seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen ri rubꞌanun mem chare. 18Y achike na lugar kꞌo ri nukꞌajol, nditzꞌan y ndiroqix pa ulew roma ri seqꞌ espíritu, ndubꞌen chare chi ndiwaqa pe ruchiꞌ, nduqachꞌachꞌej reyaj y chi ndichukꞌuchuꞌ qa ruqꞌa-raqen. Xinkꞌutuj kamelal chake la a-discípulos chi tikelesaj e, pero ma xetiker ta.
19Ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: ¡Rix wineq aj wokami, xa ma kuqul ta ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios! ¿Rix ndinojij chi jumul ngikꞌojeꞌ chiꞌikajal? ¿Jarupeꞌ chik tiempo ngixinkachꞌ ndibꞌij rix? Tikꞌamaꞌ pe ri kꞌajol chinuwech.
20Xkꞌan kꞌa pe chuwech ri Jesús, y atoq ri seqꞌ espíritu xutzꞌet ri Jesús, ja xuyaꞌ ataque9:20 Mr. 1:26 chare ri kꞌajol, xuroqij qa pa ulew, y xubꞌen chare chi xubꞌolqotilaꞌ riꞌ y chi xwaqa pe ruchiꞌ. 21Y ri Jesús xubꞌij chare rutataꞌ ri kꞌajol: ¿Janipeꞌ tiempo rubꞌanun pe chi kereꞌ ndibꞌanatej rikꞌin la akꞌajol? Y ri tataꞌatz xubꞌij: Xe kꞌa akꞌual kereꞌ rukꞌulwachin pe. 22Kꞌiy mul ri seqꞌ espíritu ruroqin pa qꞌaqꞌ y kꞌiy mul ruroqin pa yaꞌ chin ta ndukamisaj, pero si rat ngatiker ndakꞌachojrisaj, tajoyowaj ok qawech y qojatoꞌ.
23Y ri Jesús xubꞌij chare: ¿Si ngitiker nikꞌachojrisaj ndabꞌij rat? Xa achike na jun ri ndukuqubꞌaꞌ rukꞌuꞌx rikꞌin ri Dios,9:23 Lc. 17:6; Jn. 11:40; Hch. 14:9, 10 retaman chi ri Dios nojel nditiker ndubꞌen.
24Ri rutataꞌ ri kꞌajol rikꞌin kaw ruchꞌabꞌel kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Riyin nukuqubꞌan nukꞌuꞌx. ¡Kanatoꞌ chin más keriꞌ nibꞌen!9:24 Lc. 17:5
25Atoq ri Jesús xutzꞌet chi santienta wineq ndikimal qa kiꞌ chiriꞌ, xuchꞌolij ri seqꞌ espíritu y xubꞌij chare: Rat ri abꞌanun mem y wok chare re kꞌajol reꞌ, katel e pa rukꞌaslen y ma katzolij chi pe.
26Y ri seqꞌ espíritu xsikꞌin y rikꞌin ruchuqꞌaꞌ xuyaꞌ ataque chare ri kꞌajol, xel e pa rukꞌaslen. Y ri kꞌajol achel kamineq xpokꞌeꞌ kan pa ulew, y romariꞌ ekꞌiy ndikibꞌilaꞌ chi xa xken. 27Pero ri Jesús xutzꞌen chiruqꞌaꞌ ri kꞌajol y xuyek, y ri kꞌajol xpeꞌeꞌ pe.
28Atoq ri Jesús kꞌo chi apu pa jay apeꞌ ndikimal kiꞌ kikꞌin ri ru-discípulos, y atoq kiyon ekꞌo, xkikꞌutuj razón chare: ¿Achike roma roj ma xojtiker ta xqelesaj e ri seqꞌ espíritu?
29Y ri Jesús xubꞌij chake: Re juley seqꞌ espíritu reꞌ xaxe rikꞌin oración ndel e.
Ri Jesús ndukamuluj rubꞌixik chi ndikamisex
(Mt. 17:22, 23; Lc. 9:43-45)
30Atoq xeꞌel pe chiriꞌ, xeꞌeqꞌax pa teq tinamit ri ekꞌo pa rochꞌulew Galilea, pero ri Jesús ma xrajoꞌ ta chi kꞌo ta jun ndinabꞌen chi kꞌo chiriꞌ. 31Porque rijaꞌ ngerutijoj ri ru-discípulos, y kereꞌ ndubꞌij chake: Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ngijach pa kiqꞌaꞌ wineq y rejeꞌ nginikikamisaj, y atoq yin kamineq chik, pa rox qꞌij ngikꞌastej pe9:31 Mr. 8:31; Jn. 2:19, 21; 10:17, 18 chikikajal ri animaꞌiꞌ.9:31 Hch. 2:23, 24
32Pero ri discípulos ma xkikꞌoxomaj ta ri xubꞌij ri Jesús, y ndikixibꞌij kiꞌ ndikikꞌutuj razón chare achike ri xrajoꞌ xubꞌij.
Ri más nim ruqꞌij chupan ri ru-reino ri Dios
33Ri Jesús y ri ru-discípulos xebꞌeqaqa pa tinamit Cafarnaúm, y atoq ekꞌo chik pa jay, ri Jesús xubꞌij chake: ¿Achike chi tzij ri ndichuquchaꞌ iwiꞌ pa ruwiꞌ atoq roj pataneq pa bꞌey?
34Pero rejeꞌ nixta jun achike xkibꞌij apu, porque pa bꞌey ndikichuquchaꞌ kiꞌ pa ruwiꞌ ri achike chikiwech rejeꞌ ri más nim ruqꞌij. 35Y atoq ri Jesús xtzꞌuyeꞌ qa, xeroyoj ri kabꞌlajuj discípulos y xubꞌij chake: Si jun ndirajoꞌ chi ja rijaꞌ ri más nim ruqꞌij, ndikꞌatzin nduqasaj riꞌ chin ndok jun samajel kichin konojel.9:35 Mt. 20:26, 27; Mr. 10:43
36Y ri Jesús xbꞌerukꞌamaꞌ pe jun chꞌuti akꞌual, xuyaꞌ pa kinikꞌajal rejeꞌ, xuchꞌelej y xubꞌij chake: 37Xa achike na jun ri xtikꞌamo apu ruwech jun akꞌual achel reꞌ pa nubꞌiꞌ, kin achel ja ta riyin ndukꞌen apu nuwech keriꞌ. Y ri xtikꞌamo apu nuwech riyin, kin achel ja ta ri taqayon pe wichin ri ndukꞌen apu ruwech.9:37 Mt. 10:40
Ri ma kꞌo ta contra chiqij, xa kin toꞌoy qichin
38Ri Juan kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, roj xqatzꞌet jun ri ngerelesaj itzel teq espíritu pa abꞌiꞌ, pero roma ma roj rachibꞌilan ta, xqabꞌij chare chi ma tubꞌen chik keriꞌ.9:38 Nm. 11:27-29
39Pero ri Jesús xubꞌij: Ma tiqꞌet chuwech, porque ri ngerubꞌanalaꞌ milagros pa nubꞌiꞌ riyin, ma chaꞌanin ta ndijalatej runoꞌoj chin ta ndichꞌaꞌa yan chik chuwij. 40Porque ri ma kꞌo ta contra chiqij, xa kin toꞌoy qichin. 41Y xa achike na jun xtisipan jubꞌaꞌ iyaꞌ chin nditij roma rix wichin yin ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, kin qetzij nibꞌij chiwa chi ri jun riꞌ kin ndiyoꞌox rajel-rukꞌexel chare.9:41 Mt. 10:42
Ri ndibꞌanun chare jun wineq chi nduyaꞌ kan ri Dios
(Mt. 18:6-9; Lc. 17:1, 2)
42Juyo ruwech ri ndibꞌanun chare jun chikiwech re chꞌuteq wíta reꞌ ri yin kitaqin, chi ndiril jun roma ngiruyaꞌ kan. Xa más ta utz chare chi nditzeqebꞌex chuqul jun nim abꞌej jokꞌbꞌel trigo y ndetorix pa mar. 43Romariꞌ, si jun aqꞌaꞌ ndubꞌen chawa chi ngatzaq pa mak, taqꞌataꞌ e.9:43 Mt. 5:30; Col. 3:5; He. 12:1 Porque más utz chi xe jun aqꞌaꞌ kꞌo y ngatok chupan ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta, ke chuwech tzꞌaqet ri kaꞌiꞌ aqꞌaꞌ y xkabꞌa pa infierno chupan ri qꞌaqꞌ ma ndichup ta, 44apeꞌ ri wineq ma ngeken ta y xaxe ndijutir ri ki-cuerpo,9:44 Is. 66:24; 2Ts. 1:9 y ri qꞌaqꞌ ma ndichup ta.9:44, 46Ri tzij ngeqil chupan re versículos reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.45Y si jun awaqen ndubꞌen chawa chi ngatzaq pa mak, taqꞌataꞌ e. Porque más utz chi xe jun awaqen kꞌo y ngatok chupan ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta, ke chuwech tzꞌaqet ri kaꞌiꞌ awaqen y xkatorix pa infierno, 46apeꞌ ri wineq ma ngeken ta y xaxe ndijutir ri ki-cuerpo, y ri qꞌaqꞌ ma ndichup ta. 47Y si jun awech ndubꞌen chawa chi ngatzaq pa mak, tawelesaj e.9:47 Ro. 8:13 Porque más utz chi xe jun awech kꞌo y ngatok pa ru-reino ri Dios, ke chuwech tzꞌaqet ri kaꞌiꞌ awech y xkatorix pa infierno, 48apeꞌ ri wineq ma ngeken ta y xaxe ndijutir ri ki-cuerpo, y ri qꞌaqꞌ ma ndichup ta.
49Y achel ndetzꞌamix ri tiꞌij chin ma ndichuwir qa, ri Dios ja ri qꞌaqꞌ ndukusaj chin ngeretzꞌamij ri ekꞌo chupan ri lugar riꞌ, chin ngekꞌojeꞌ chiriꞌ chin jumul. 50Ri atzꞌan kin ndikꞌatzin wi, pero si ri atzꞌan ndikꞌis e ri retzꞌamil, ¿achike kꞌa jun ta ndibꞌen rix chare chin nditzolij chi pe ri retzꞌamil? Roma kꞌa riꞌ, rix kin tikꞌojeꞌ retzꞌamil ri ikꞌaslen, y tikꞌojeꞌ chuqaꞌ uxlanen chiwech.9:50 Ro. 12:18
10Ma rurayibꞌel ta ri Dios chi ri achi ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil
1Ri Jesús xel pe pa tinamit Cafarnaúm, y xbꞌa pa teq lugares10:1 Mt. 4:23 chin ri rochꞌulew Judea ri ekꞌo apu jukꞌan ruchiꞌ ri raqen yaꞌ Jordán. Y xbꞌekimoloꞌ chik kiꞌ santienta wineq rikꞌin, y ri Jesús kin achel wi ndubꞌen, xutzꞌen kitijoxik rikꞌin rutzij ri Dios. 2Xejel apu jujun fariseos apeꞌ kꞌo ri Jesús, y chin ta nditzaq pa kiqꞌaꞌ ndikajoꞌ, xkikꞌutuj razón chare si ma xajan ta chuwech ri Dios chi jun achi ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil. 3Ri Jesús xubꞌij chake: ¿Achike rubꞌanun kan mandar ri Moisés chiwa pa ruwiꞌ riꞌ?
4Y rejeꞌ xkibꞌij: Ri Moisés xuyaꞌ qꞌij chin nditzꞌibꞌex wuj apeꞌ ndubꞌij chi ri achi ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil y ndirelesaj e.10:4 Dt. 24:1; Mt. 5:31
5Pero ri Jesús xubꞌij chake: Roma rukowil iwánima,10:5 Dt. 9:6 ri Moisés xuyaꞌ kan ri mandamiento riꞌ chiwa. 6Pero xe jampeꞌ pa nabꞌey atoq ri Dios xerubꞌen nojel, rijaꞌ chi achi chi ixaq xerubꞌen.10:6 Gn. 1:27; 2:20-23; 5:27Y romariꞌ, ri kꞌajol ngeruyaꞌ kan rute-rutataꞌ, chin ndukꞌuaj qa riꞌ rikꞌin ri rixjayil, 8y chi ekaꞌiꞌ xe jun ndikibꞌen.10:8 Gn. 2:24; Ef. 5:31 Y romariꞌ, rejeꞌ ma ekaꞌiꞌ chi ta, xa jun bꞌanun chake roma ri Dios. 9Romariꞌ, ri ekaꞌiꞌ ri xe jun bꞌanun chake, ma tijach kiwech koma ri wineq, xchajeꞌ.
10Y atoq ri Jesús y ri discípulos ekꞌo pa jay, rejeꞌ xkikꞌutuj razón más pa ruwiꞌ ri xubꞌij. 11Y ri Jesús xubꞌij chake: Xa achike na achi ri ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil y ndukꞌen chik jun ixaq, mak ndubꞌen contra ri rixjayil.10:11 Mt. 5:3212Y si jun ixaq ndujech riꞌ rikꞌin ri rachijil y ndukꞌen chik jun achi, mak chuqaꞌ ndubꞌen.10:12 Ro. 7:3
Ri Jesús nduyaꞌ ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ akꞌolaꞌ
13Y xeꞌukꞌuꞌex apu jujun akꞌolaꞌ chuwech ri Jesús chin nduyaꞌ ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ, pero ri discípulos xekichꞌolij ri eꞌukꞌuayon apu ri akꞌolaꞌ. 14Pero atoq ri Jesús xutzꞌet chi keriꞌ ndikibꞌen ri discípulos, xyakatej royowal, y xubꞌij chake: Tiyaꞌ qꞌij chake ri akꞌolaꞌ chi ngepuꞌun wikꞌin, y ma tiqꞌet kiwech, porque ri ngeꞌok pa ru-reino ri Dios, ja ri kibꞌanun chare ri kánima achel kánima re akꞌolaꞌ reꞌ. 15Kin qetzij nibꞌij chiwa: Xa achike na jun ri ma ndubꞌen ta achel ránima jun akꞌual chin ndukꞌen qa ri ru-reino ri Dios pa ránima, ma jubꞌaꞌ xtok pa ru-reino ri Dios,10:15 Mt. 18:3 xchajeꞌ ri Jesús.
16Y ri Jesús ngeruchꞌelej ri akꞌolaꞌ y nduyaꞌ ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ chin ngerubꞌen bendecir.
Jun achi bꞌeyon kꞌo achike ndukꞌutuj razón chare ri Jesús
17Atoq ri Jesús xel pe chiriꞌ, juꞌanin xbꞌeqaqa jun achi apeꞌ kꞌo rijaꞌ, xxukeꞌ qa chuwech y kereꞌ xukꞌutuj razón chare: Utzulej tijonel, ¿achike ndikꞌatzin nibꞌen chin ndok wichin ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta?
18Ri Jesús xubꞌij: ¿Achike roma ndabꞌij chi yin utz? Nixta jun utz, xa kin xe wi Jun ri utz, y riꞌ ja ri Dios. 19Rat awetaman ri mandamientos:10:19 Ex. 20:12-16; Ro. 13:9; Stg. 2:11 Ma kakamisan, ma takanoj rukꞌexel ri achoq ikꞌin rat kꞌulan, ma kateleqꞌan, ma taqꞌabꞌaj tzij chikij wineq, ma tawelesaj jun achike chiruqꞌaꞌ jun wineq chi chꞌakatinik, tanimrisaj kibꞌiꞌ ri ate-atataꞌ.
20Y ri achi kereꞌ xubꞌij chare: Tijonel, nojel ri mandamientos riꞌ, xe jampeꞌ kꞌa yin kꞌajol, jumul enuniman pe.
21Ri Jesús rikꞌin ajowabꞌel pa ránima xutzutzaꞌ ruwech ri achi y kereꞌ xubꞌij chare: Kꞌo jun achike ri ma abꞌanun ta. Kabꞌiyin, takꞌayij nojel ri achajin y ri rajel tayaꞌ chake ri maneq ok kichajin,10:21 Lc. 12:33; Hch. 2:45 y keriꞌ ndikꞌojeꞌ abꞌeyomal chikaj, y kꞌateriꞌ katzolij pe chin nganawoqaj.
22Pero atoq ri achi xrakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús chare, xbꞌison qa y poyineq ruwech xbꞌa, porque kꞌiy bꞌeyomal ruchajin.
23Y ri Jesús kꞌulan xtzuyaj y kereꞌ xubꞌij chake ri ru-discípulos: ¡Ri kꞌo kibꞌeyomal, cuesta chake chi ngeꞌok pa ru-reino ri Dios!
24Ri discípulos xsach kikꞌuꞌx roma ri xubꞌij ri Jesús. Romariꞌ rijaꞌ xchꞌaꞌa chik chake y xubꞌij: Rix walkꞌuaꞌl, ¡kin qetzij nibꞌij chiwa chi ri bꞌaneq kánima chirij bꞌeyomal,10:24 Job 31:24, 25, 28; Sal. 52:7; 62:10; 1Ti. 6:17 cuesta chake chi ngeꞌok pa ru-reino ri Dios! 25Xa más ma cuesta ta ndeqꞌax jun camello chi racheq jun bꞌaq chin tꞌisoꞌ, ke chuwech xtok jun bꞌeyon pa ru-reino ri Dios.
26Pero ri discípulos más xsach kikꞌuꞌx, y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chikiwech: Si keriꞌ, ¿achike kꞌa jun xtikolotej?
27Ri Jesús xerutzutzaꞌ y xubꞌij chake: Kiyon chikiwech, ri wineq ma ngetiker ta ndikikal kiꞌ, pero chare ri Dios ma ke ta riꞌ, porque chare rijaꞌ ma jun achike cuesta10:27 Lc. 1:37 rubꞌanik.
28Ja atoq riꞌ ri Pedro kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Rat ayoꞌon cuenta chare chi roj qayoꞌon kan nojel y rat qoqan.
29Ri Jesús xubꞌij: Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi nixta jun wineq ri ruyoꞌon kan rachoch, ruchaqꞌ-runimal, eranaꞌ, rute-rutataꞌ, ralkꞌuaꞌl, o ruxolal woma riyin y roma ri utzulej teq tzij chin kolotajik, 30ri man ta xtiyoꞌox 100 mul más chare chupan re tiempo rojkꞌo. Kin ndiyoꞌox rachoch, ruchaqꞌ-runimal, eranaꞌ, ruteꞌ, ralkꞌuaꞌl y ruxolal, pero nditzeqlebꞌex chuqaꞌ chin ndibꞌan itzel chare,10:30 Mt. 5:11, 12; Hch. 14:22; Ro. 5:3; 1Ts. 3:3; 1P. 4:12-16 y chupan ri tiempo más chiqawech apu, kin ndiyoꞌox ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta chare. 31Pero ekꞌiy ri nim kiqꞌij chupan re tiempo rojkꞌo, maneq kiqꞌij ndekꞌojeꞌ chupan ri tiempo más chiqawech apu, y ekꞌiy ri maneq ok kiqꞌij chupan re tiempo rojkꞌo, kin nim kiqꞌij xtikꞌojeꞌ.10:31 Mt. 20:16; Lc. 13:30
Ri Jesús ndubꞌij chik jumbꞌey chi ndikamisex
32Ri Jesús y ri eꞌoqayon richin kitzꞌamon bꞌey ebꞌaneq e pa tinamit Jerusalén, y ja rijaꞌ ri nabꞌey bꞌaneq chikiwech, y konojel ri eꞌoqayon e richin sachineq kikꞌuꞌx chirij y kixibꞌin kiꞌ koqan e. Ja atoq riꞌ ri Jesús xerukꞌuaj apu jubꞌaꞌ jukꞌan ri kabꞌlajuj discípulos y xutzꞌuk rubꞌixik chake ri achike nderukꞌulwachij.10:32 Mr. 8:31; 9:31; Lc. 9:22 Y kereꞌ xubꞌij chake: 33Tiyaꞌ cuenta chare chi qatzꞌamon bꞌey roj bꞌaneq e pa tinamit Jerusalén, y riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ngijach pa kiqꞌaꞌ ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y pa kiqꞌaꞌ ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés. Rejeꞌ ndikiqꞌet tzij pa nuwiꞌ, y nginikijech pa kiqꞌaꞌ ri ma israelitas ta chin ngikamisex. 34Y ri wineq riꞌ nginkitzeꞌej,10:34 Sal. 22:6-8; Is. 53:3; Lc. 22:63; 23:11 nginkichubꞌaj, nginkiraq y nginikikamisaj. Pero pa rox qꞌij, ngikꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ.
Ri ndikikꞌutuj ri Santiago y ri Juan chare ri Jesús
35Ri Santiago y ri Juan, ri erukꞌajol ri Zebedeo, xejel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús y kereꞌ xkibꞌij chare: Tijonel, roj ndiqajoꞌ chi ndabꞌen ri kamelal ndiqakꞌutuj chawa.
36Ri Jesús xubꞌij chake: ¿Achike ndiwojoꞌ chi nibꞌen iwoma?
37Rejeꞌ xkibꞌij: Roj ndiqajoꞌ chi atoq ratkꞌo chupan ri nimalej aqꞌij, ndabꞌen chi jun chiqawech roj nditzꞌuyeꞌ pa awikiqꞌaꞌ y ri jun chik pa axakan.
38Pero ri Jesús xubꞌij chake: Rix ma iwetaman ta ri ndikꞌutuj. Porque, ¿la ndikachꞌ kami rix ndiqꞌasaj ri kꞌayew ri niqꞌasaj yin? ¿La ndikachꞌ kami rix ri kꞌayew ri achoq chupan ngibꞌan bautizar?
39Rejeꞌ xkibꞌij chare: Ndiqakachꞌ. Ri Jesús xubꞌij chake: Ri kꞌayew niqꞌasaj yin, kin xtiqꞌasaj chuqaꞌ rix, y ri kꞌayew ri achoq chupan ngiqꞌasex yin, chin ngibꞌan bautizar,10:39 Ap. 1:9 chupan ri kꞌayew riꞌ ngixqꞌasex chuqaꞌ rix. 40Pero chin ngixbꞌetzꞌuyeꞌ pa wikiqꞌaꞌ o pa nuxakan, ma pa nuqꞌaꞌ ta riyin kꞌo chin niyaꞌ. Ri kꞌojlibꞌel riꞌ kichin ri achoq chake nabꞌan chin ndiyoꞌox.
41Atoq ri lajuj discípulos xkakꞌaxaj keriꞌ, xyakatej koyowal chake ri Santiago y ri Juan. 42Pero ri Jesús xeroyoj konojel ri discípulos y kereꞌ xubꞌij chake: Rix iwetaman chi ri ndibꞌix chi ndikibꞌen gobernar pa kiwiꞌ ri wineq chochꞌulew, kin ekajaw ri wineq ndikinaꞌ chare,10:42 Lc. 22:25 y ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, kin xe ri ndikibꞌij rejeꞌ ndikajoꞌ chi ndibꞌan. 43Pero chiꞌikajal rix, ma tibꞌanatej keriꞌ, porque ri ndirajoꞌ ndikꞌojeꞌ ruqꞌij chiꞌikajal, ndikꞌatzin ndok isamajel.10:43 Mr. 9:35; Lc. 22:2644Y ri ndirajoꞌ ndikꞌojeꞌ más nim ruqꞌij chiꞌikajal, tok achel jun loqꞌon samajel kichin konojel. 45Porque riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ma chin ta nginilix xinuqaqa. Riyin xinuqaqa chin ngenwilij10:45 Fil. 2:7 ri wineq, y niyaꞌ nukꞌaslen pa kikꞌexel ekꞌiy chin ngekolotej.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun soqꞌ rubꞌiniꞌan Bartimeo
46Ri Jesús y ri ru-discípulos xebꞌeqaqa pa tinamit Jericó. Y atoq kitzꞌamon bꞌey ngeꞌel e pa tinamit, ekꞌiy wineq eꞌoqayon kichin, y chuchiꞌ bꞌey tzꞌuyul jun achi soqꞌ rubꞌiniꞌan Bartimeo, ndukꞌutulaꞌ ru-limosna. Ri Bartimeo rukꞌajol jun achi rubꞌiniꞌan Timeo. 47Atoq xrakꞌaxaj chi ja ri Jesús aj Nazaret ri ndeqꞌax chiriꞌ, xsikꞌin chubꞌixik: ¡Jesús, rat ri riy-rumam kan ri rey David,10:47 Jer. 23:5; Ro. 1:3; Ap. 22:16 tajoyowaj ok nuwech!
48Y ekꞌiy wineq ndikichꞌolilaꞌ chin tichꞌojochiꞌ qa, pero rijaꞌ más ndisikꞌin chubꞌixik: ¡Rat ri riy-rumam kan ri rey David, tajoyowaj ok nuwech!
49Ja atoq riꞌ ri Jesús xpeꞌeꞌ qa y xubꞌij: Tiwoyoj pe, xchajeꞌ. Xbꞌekoyoj kꞌa pe ri soqꞌ y kereꞌ xkibꞌij chare: Ma taxibꞌij awiꞌ, kayakatej, porque ngaroyoj ri Ajaw.
50Kin xe xrakꞌaxaj keriꞌ ri soqꞌ, xuroqij kan ri kꞌul ruqꞌuꞌun y rikꞌin jun tzokꞌ, xyakatej pe y xbꞌa apu apeꞌ kꞌo ri Jesús. 51Y ri Jesús kereꞌ xubꞌij chare: ¿Achike ndawojoꞌ nibꞌen awoma? Ri soqꞌ xubꞌij: Tijonel, riyin niwojoꞌ ngitzuꞌun chik jumbꞌey.
52Ri Jesús xubꞌij chare: Katzolij. Rat roma akuqubꞌan akꞌuꞌx wikꞌin xakꞌachaj, xchajeꞌ. Y ja paqiꞌ xtzuꞌun chik jumbꞌey ri soqꞌ,10:52 Is. 29:18; 35:5; 42:6, 7 y xroqaj ri Jesús.
11Ri Jesús ndok apu pa tinamit Jerusalén
(Mt. 21:1-11; Lc. 19:28-40; Jn. 12:12-19)
1Atoq ri Jesús y ri kachibꞌilan jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chin ngebꞌeqaqa pa tinamit Jerusalén, xebꞌeqaqa chikinaqaj ri aldeas kibꞌiniꞌan Betfagé y Betania ri ekꞌo chunaqaj ri juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos. Ja atoq riꞌ ri Jesús xeruteq kaꞌiꞌ ru-discípulos, 2y kereꞌ xubꞌij e chake: Kixbꞌiyin apu chupan la jun aldea kꞌo chiqawech, y xe xkixok apu, ja ndiwil jun ral burra ximil, ri kꞌa ma jun wineq tzꞌuyubꞌeyon richin. Tikiraꞌ y tikꞌamaꞌ pe. 3Y si kꞌo jun xtikꞌutun razón chiwa achike roma ndikir, rix kereꞌ tibꞌij chare: Ndikꞌatzin re awej reꞌ chare ri Ajaw, pero nduyoꞌox yan paqiꞌ, kixchajeꞌ.
4Y ri kaꞌiꞌ discípulos xebꞌa y xbꞌekilaꞌ ri ral burra ximil pa bꞌey chunaqaj jun puerta, y xkikir.
5Pero jujun wineq ri epeꞌel chiriꞌ kereꞌ xkibꞌij chake: ¿Achike roma ndikir la awej laꞌ?
6Y rejeꞌ xkibꞌij achel bꞌiꞌin e chake roma ri Jesús. Y ri wineq xkiyaꞌ qꞌij chake 7chi xkikꞌen pe ri ral burra chare ri Jesús, y xekirikꞌ ri kikꞌul kiqꞌuꞌun choracheq ri awej, y ri Jesús xtzꞌuyeꞌ e chirij.11:7 Zac. 9:98Y ekꞌiy wineq ngekirikꞌ qa pa bꞌey ri kikꞌul kiqꞌuꞌun, y chꞌaqa chik ngekiyaꞌ qa chꞌuteq ruqꞌaꞌ rex teq cheꞌ ri kichoyon pe pa qꞌas chin ndikiweq ri bꞌey apeꞌ ndeqꞌax ri Jesús. 9Y ri wineq ebꞌaneq chuwech y chirij kan ri Jesús ngesikꞌiyaj chubꞌixik: ¡Nim ruqꞌij re Kolonel reꞌ! ¡Kin nimalej favor kꞌo pa ruwiꞌ re pataneq pa rubꞌiꞌ ri Ajaw Dios!11:9 Sal. 118:2610¡Kin nimalej favor kꞌo pa ruwiꞌ ru-reino re jun riy-rumam kan ri rey David ri ndurubꞌanaꞌ reinar pa qawiꞌ! ¡Nim ruqꞌij ri Dios chikaj!11:10 Sal. 148:1
11Y ri Jesús xok apu pa tinamit Jerusalén y xbꞌa e pa rachoch ri Dios. Y atoq rutzꞌeton chik nojel chiriꞌ, xbꞌa pa aldea Betania junan kikꞌin ri kabꞌlajuj ru-discípulos, porque ja ndokoqꞌaꞌ qa.
Ri Jesús ndubꞌij chare jun higuera chi ma jumbꞌey chik xtiwachin
12Chukan qꞌij, atoq xeꞌel pe pa tinamit Betania, ri Jesús xchꞌumu pe rupan. 13Y xutzꞌet apu chi nej jun higuera ri jabꞌel ruxaq, xbꞌa apu chuxeꞌ chin ta xril jun ruwech xrajoꞌ, pero xaxe ruxaq xril, porque ma tiempo ta chin ndiwachin. 14Y kereꞌ xubꞌij chare: ¡Ma jumbꞌey chik xtikꞌuxeꞌ jun awech! Y ri discípulos xkakꞌaxaj ri xubꞌij.
Ri Jesús ngeroqotaj pe ri ngekꞌayin y ri ngeloqꞌon pa rachoch ri Dios
(Mt. 21:12-17; Lc. 19:45-48; Jn. 2:13-22)
15Ri Jesús y ri discípulos xebꞌeqaqa chik pa tinamit Jerusalén, y atoq ri Jesús xok apu pa rachoch ri Dios, xutzꞌuk pe koqotaxik ri ngekꞌayin y ri ngeloqꞌon chiriꞌ, xutikmayilaꞌ ri ki-mesas ri ejaloy ruwech méra, y ri kichꞌakat ri ngekꞌayin palomas. 16Y ma xuyaꞌ ta qꞌij chake ri wineq ri kikꞌualoꞌon kikꞌay chin ngeꞌeqꞌax pa rachoch ri Dios. 17Ngerutijoj ri wineq y kereꞌ ndubꞌij chake: Chupan ri rutzij ri Dios tzꞌibꞌan kan ndubꞌij: Ri wachoch kin xtibꞌix chare achoch chin ndikibꞌen orar jalajaj kiwech wineq chin ri rochꞌulew.11:17 Is. 56:7 Keriꞌ tzꞌibꞌan kan. Pero rix xa kikꞌojlibꞌel eleqꞌomaꞌ ibꞌanun chare,11:17 Jer. 7:11 xchajeꞌ.
18Ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, atoq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, ndikikanoj achike ta ndikibꞌen chin ndikikamisaj, roma ndikixibꞌij kiꞌ chuwech, porque nojel ri tinamit ndisach kikꞌuꞌx chirij ri tijonik nduyaꞌ.11:18 Mt. 7:2819Y atoq xqaqꞌij qa, ri Jesús y ri ru-discípulos xkiyaꞌ kan ri tinamit Jerusalén.11:19 Lc. 21:37
Ri nditiker ndubꞌen jun ri kuqul rukꞌuꞌx rikꞌin ri Dios
20Chukan qꞌij, kumaj saqer, ri Jesús y ri discípulos xeꞌeqꞌax apeꞌ kꞌo ri higuera ri xchꞌaꞌa ri Jesús chare, y xkitzꞌet chi xchaqiꞌj qa hasta ri ruxeꞌ. 21Ri Pedro xukꞌuxlaꞌaj ri xubꞌij ri Jesús chare ri higuera, y kereꞌ xubꞌij: Tijonel, tatzꞌetaꞌ, la higuera ri xabꞌij chare chi ma jumbꞌey chik tiwachin, kin xchaqiꞌj qa.
22Pero ri Jesús xubꞌij chake: Tikuqubꞌaꞌ ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios. 23Kin qetzij nibꞌij chiwa chi xa achike na jun ri ndibꞌiꞌin kereꞌ chare re juyuꞌ reꞌ: Katel e chireꞌ11:23 Mt. 17:20; Lc. 17:6 y taꞌatorij awiꞌ pa mar, si ma kakaꞌ ta rukꞌuꞌx ndubꞌij keriꞌ, y xa kin kuqul rukꞌuꞌx chi ndibꞌanatej ri ndubꞌij, kin ndibꞌanatej wi. 24Romariꞌ, nibꞌij chiwa: Nojel ri ndikꞌutuj pa oración,11:24 Lc. 11:9; Jn. 14:13; 15:7; 16:23, 24; Stg. 1:5, 6 tikuqubꞌaꞌ ikꞌuꞌx chi kin achel xyoꞌox yan ta pe chiwa, y kin ndiyoꞌox wi pe chiwa. 25Y atoq rix ndibꞌen orar, tikuyuꞌ si kꞌo jun achike pa iwánima chirij jun chik,11:25 Mt. 6:14, 15; Ef. 4:32; Col. 3:13 chin keriꞌ ri Itataꞌ Dios kꞌo chikaj ndukuy ri imak rix. 26Pero si rix, ma ngixkuyun ta, keriꞌ chuqaꞌ ri Itataꞌ Dios kꞌo chikaj ma ngixrukuy ta11:26 Mt. 18:35 rikꞌin ri itzel teq achike ngeꞌibꞌen rix.11:26 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.
Ri uchuqꞌaꞌ ri kꞌo pa ruqꞌaꞌ ri Jesús
27Ri Jesús y ri discípulos xebꞌeqaqa chik jumbꞌey pa tinamit Jerusalén. Y atoq rijaꞌ ndibꞌiyaj pa rachoch ri Dios, xebꞌeqaqa ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij. 28Y kereꞌ xkibꞌij chare: ¿Achike yoyon qꞌij chawa chi ngaꞌabꞌanalaꞌ ri ngaꞌabꞌen? Y, ¿achike yoyon ri uchuqꞌaꞌ pa aqꞌaꞌ chin ndabꞌen?
29Y ri Jesús xubꞌij chake: Riyin chuqaꞌ kꞌo jun achike nikꞌutuj razón chiwa. Si ndibꞌij chuwa ri nikꞌutuj razón chiwa, riyin nibꞌij chiwa achike yoyon uchuqꞌaꞌ pa nuqꞌaꞌ chin ngenbꞌen ri ngitajin rikꞌin. 30Atoq ri Juan ri Bautista xerubꞌen bautizar wineq, ¿ja ri Dios xbꞌiꞌin pe chare o xa ruyon chuwech xunojij qa? Titzolij kꞌa pe ruwech nutzij.
31Y rejeꞌ kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chikiwech: Si xtiqabꞌij chi ja ri Dios xbꞌiꞌin pe chare, rijaꞌ kereꞌ xtubꞌij pe chaqe: ¿Achike kꞌa roma ma xitaqij ta? 32Pero si xtiqabꞌij chi xa ruyon chuwech xunojij qa, ndiqayek koyowal ri wineq, ngechajeꞌ. Keriꞌ ndikibꞌij roma kixibꞌin kiꞌ chikiwech ri wineq, porque pa kiwech konojel ri wineq ri Juan ri Bautista kin profeta chin ri Dios.11:32 Mt. 14:533Y kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Ma qetaman ta, xechajeꞌ. Ri Jesús xubꞌij chake: Keriꞌ chuqaꞌ riyin ma nibꞌij ta chiwa achike yoyon uchuqꞌaꞌ pa nuqꞌaꞌ chin ngenbꞌen ri ngitajin rikꞌin.
12Ri parábola pa kiwiꞌ ri samajelaꞌ itzel kinoꞌoj
1Ri Jesús xchꞌaꞌa chik rikꞌin parábolas y xubꞌij: Jun achi xbꞌerutikaꞌ uvas pa rulew, xubꞌen qejoj chirij ri ulew, xukꞌat jun jul chin ndipitzꞌ ruwech ri uva, y xutzukꞌubꞌaꞌ e chikaj jun chꞌuti achoch chin ndikꞌojeꞌ chajinel chupan.12:1 Is. 5:2 Ri achi riꞌ xuyaꞌ kan ri rulew pa qajik chake jujun samajiy ulew y xutzꞌen bꞌey, xbꞌa nej. 2Atoq xril tiempo chin ndichꞌupeꞌ ruwech ri uva, xuteq jun rusamajel apeꞌ ekꞌo ri eqajayon ri ulew chukꞌutuxik ri ruwech uva rajel ruqajik ri ulew. 3Pero ri eqajayon ri ulew xkitzꞌen, xkichꞌey, y ma jun achike xkiyaꞌ pe chare. 4Ri rajaw ri ulew xuteq chik jun samajel, pero ri eqajayon ri ulew xkichꞌey chuqaꞌ ri jun samajel riꞌ, xkisak rujolon y juyo ruwech xkibꞌanalaꞌ pe chare. 5Ri rajaw ri ulew xuteq chik jun rusamajel, pero ri eqajayon ri ulew xkikamisaj. Y ekꞌiy más samajelaꞌ xeruteq, y ri eqajayon ri ulew xekichꞌey pe jujun y chꞌaqa xekikamisaj.
6Ri rajaw ri ulew kꞌa kꞌo jun rikꞌin chin nduteq, y riꞌ ja ri rukꞌajol ri tzꞌan ndirajoꞌ, y xuteq12:6 Ro. 8:3; Gá. 4:4; 1Jn. 4:9 pa rukꞌisibꞌel, porque xubꞌij pa ránima: Kin xtikinimaj wi rutzij ri nukꞌajol. 7Pero atoq ri rukꞌajol xbꞌeqaqa chikikajal, y ri eqajayon ri ulew xkitzꞌet, kereꞌ xkibꞌilaꞌ chikiwech: Jareꞌ ri ndok kan rajaw re ulew, tiqakamisaj chin keriꞌ re ulew ndok kan qichin. 8Y xkitzꞌen, xkikamisaj12:8 Hch. 2:23 y xkelesaj e chupan ri ulew tikon uva chuwech.
9¿Achike xtubꞌen ri rajaw ri ulew riꞌ, ndibꞌij rix? Rijaꞌ kin ndeqaqa apeꞌ ekꞌo ri eqajayon ri rulew, ndukꞌis kiqꞌij y nduyaꞌ pa qajik ri ulew tikon uva chuwech chake chꞌaqa chik.12:9 Hch. 28:28, 29
10Riyin nibꞌij chi ibꞌanun leer ri tzꞌibꞌan kan chupan ri rutzij ri Dios, ri kereꞌ ndubꞌij:
Ri abꞌej ri pa kiwech ri bꞌanuy teq jay ma jun rikꞌaꞌtz chin ta xkikusaj,
Ja abꞌej riꞌ, ri xkꞌatzin chin xok ruchuqꞌaꞌ ruxeꞌ ri jay.
11Re samaj reꞌ, ja ri Ajaw bꞌanayon,
Y pa qawech roj, kin jabꞌel wi.12:11 Sal. 118:22, 23; Ef. 2:20; 1P. 2:7
Keriꞌ tzꞌibꞌan kan, xchajeꞌ ri Jesús.
12Ri achoq chake xutzijoj ri parábola xkajoꞌ xkitzꞌen e ri Jesús, porque xkinaꞌ kiꞌ chi xa koma rejeꞌ xubꞌij.12:12 Jn. 7:30, 44 Pero roma ndikixibꞌij kiꞌ chikiwech ri santienta wineq, xkiyaꞌ kan ri Jesús y xebꞌa.
Ri Jesús ndikꞌutux razón chare si utz ndiyoꞌox ri méra ndikꞌutux pa rubꞌiꞌ ri rey
13Y xekiteq jujun fariseos y jujun ruwinaq ri rey Herodes apeꞌ kꞌo ri Jesús, chin kꞌateꞌ ta ndel pe jun tzij pa ruchiꞌ chin nditzaq pa kiqꞌaꞌ. 14Atoq xebꞌeqaqa, kereꞌ xkibꞌij chare: Tijonel, qetaman chi rat kin ja ri qetzij ndabꞌij y nixta jun achoq chuwech ndaxibꞌij awiꞌ, porque junan kiwech ngaꞌatzꞌet konojel ri wineq, y atoq ngatijon, ja ri qetzij bꞌey ri ndukꞌuan rikꞌin ri Dios ri ndakꞌut. Tabꞌij chaqe: ¿La xajan kami chuwech ri Dios chi ndiqayaꞌ ri méra ndikꞌutux pa rubꞌiꞌ ri rey César? ¿Utz ndiqayaꞌ o naq?
15Pero ri Jesús kin retaman wi chi xa rikꞌin kaꞌiꞌ kipalej ndikikꞌutuj razón chare, romariꞌ kereꞌ xubꞌij chake: ¿Achike roma ndiwojoꞌ ngitzaq pa iqꞌaꞌ? Tikꞌamaꞌ pe jun moneda rajel jun qꞌij samaj chuwa chin nitzꞌet.
16Y rejeꞌ xkikꞌuaj apu ri moneda chare. Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Achoq achibꞌel y achoq bꞌiꞌaj kꞌo chuwech re méra reꞌ? Y rejeꞌ xkibꞌij: Rachibꞌel ri rey César.
17Y ri Jesús xubꞌij chake: Tiyaꞌ chare ri César ri richin ri César, y tiyaꞌ chare ri Dios ri richin ri Dios, xchajeꞌ. Y xsach kikꞌuꞌx chirij.
Ri Jesús ndubꞌij chi ri animaꞌiꞌ ngekꞌastajbꞌex pe
18Xebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri Jesús jujun saduceos. Ri saduceos ma ndikitaqij ta chi ri animaꞌiꞌ ngekꞌastajbꞌex pe,12:18 Hch. 23:8 romariꞌ kereꞌ xkibꞌij chare: 19Tijonel, ri Moisés kereꞌ rutzꞌibꞌan kan chaqe: Si jun achi ndiken e, y maneq ralkꞌuaꞌl xkꞌojeꞌ kan chuqꞌaꞌ ri rixjayil, ndikꞌatzin chi jun ruchaqꞌ-runimal ri xken e ndok rachijil ri malkaꞌ ixaq, chin keriꞌ ndikꞌojeꞌ ral ri ixaq pa rubꞌiꞌ ri xken e.12:19 Dt. 25:5, 620Jumbꞌey kan xekꞌojeꞌ wuquꞌ achiꞌaꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ. Ri nimalaꞌtz xkꞌojeꞌ rixjayil, pero xken e, y maneq ralkꞌuaꞌl xkꞌojeꞌ kan chuqꞌaꞌ ri ixaq. 21Ri ruchaqꞌ ri nimalaꞌtz, xok rachijil ri ixaq riꞌ, pero xken e chuqaꞌ y maneq ralkꞌuaꞌl xkꞌojeꞌ kan chuqꞌaꞌ ri ixaq. Keriꞌ chuqaꞌ xbꞌanatej rikꞌin ri rox chaqꞌilaꞌtz. 22Y chi ewuquꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ xeꞌok rachijil ri ixaq, y nixta jun xkꞌojeꞌ kan ralkꞌuaꞌl chuqꞌaꞌ. Y pa rukꞌisibꞌel xken chuqaꞌ ri ixaq. 23Atoq ngekꞌastajbꞌex pe ri animaꞌiꞌ, ¿achoq ixjayil ndok ri ixaq riꞌ? Porque xok kixjayil chi ewuquꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ.
24Y ri Jesús xubꞌij chake: Rix xa rix sachineq rikꞌin ri ndinojilaꞌ, porque ma ndikꞌoxomaj ta rubꞌeyal ri rutzij ri Dios, nixta ndikꞌoxomaj ri nditiker ndubꞌen ri ruchuqꞌaꞌ ri Dios.12:24 Lc. 1:37; Ro. 4:17; Ef. 1:19, 2025Porque atoq ndiril ri tiempo chin ngekꞌastajbꞌex pe ri animaꞌiꞌ, ma ngekꞌuleꞌ chi ta, nixta ngeyoꞌox pa kꞌulubꞌik, xa kin ngeꞌok achel ri ángeles ekꞌo chikaj. 26Pero pa ruwiꞌ ri kikꞌastajibꞌel ri animaꞌiꞌ, ¿ma ibꞌanun ta leer chupan ri wuj ri rutzꞌibꞌan kan ri Moisés, atoq ri Dios xchꞌaꞌa pe chare chupan ri zarza ndijina pa qꞌaqꞌ? Rijaꞌ kereꞌ xubꞌij chare ri Moisés: Ja riyin ri ru-Dios ri Abraham, ru-Dios ri Isaac y ru-Dios ri Jacob,12:26 Ex. 3:1-6 xchajeꞌ. 27Rijaꞌ ki-Dios ri kꞌo kikꞌaslen, y ma ki-Dios ta ri maneq kikꞌaslen. Romariꞌ, nibꞌij chiwa chi santienta rix sachineq.
Ri mandamiento más kꞌo reqalen
28Jun tijonel chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, xjel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús, porque xuyaꞌ cuenta chare chi ri Jesús pa rubꞌeyal xutzolij ruwech kitzij ri saduceos. Romariꞌ ri tijonel riꞌ kereꞌ xukꞌutuj razón chare: ¿Achike chi mandamiento ri más kꞌo reqalen chikiwech konojel ri mandamientos?
29Ri Jesús xubꞌij chare: Ri mandamiento más kꞌo reqalen, jareꞌ: Tiwakꞌaxaj rix aj Israel, ri Ajaw kin xe wi Jun, y riꞌ ja ri Qajaw Dios.12:29 Dt. 6:430Y rikꞌin nojel awánima, nojel akꞌuꞌx, nojel anojibꞌal y nojel awuchuqꞌaꞌ tawojoꞌ ri Awajaw Dios.12:30 Lc. 10:2731Ri rukan mandamiento, jareꞌ: Kaꞌawojoꞌ ri wineq12:31 Ro. 13:9; Gá. 5:14; Stg. 2:8 achel ndawojoꞌ awiꞌ rat. Y pa kiwiꞌ re mandamientos reꞌ maneq chik jun ri más kꞌo reqalen.
32Y ri tijonel chin ri ley kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, kin qetzij ri xabꞌij chi xe jun Dios kꞌo, y maneq chik jun.12:32 Dt. 4:39; Is. 45:6, 14; 46:9; 1Co. 8:4, 633Y ri ndawojoꞌ ri Dios rikꞌin nojel awánima, nojel anojibꞌal y nojel awuchuqꞌaꞌ y ri ngaꞌawojoꞌ ri wineq achel ndawojoꞌ awiꞌ rat, kin más kꞌo reqalen ke chikiwech nojel ri chikap ngekꞌatisex pariꞌ ri altar y ri chꞌaqa chik sipanik ngesuj chuwech ri Dios.12:33 Mi. 6:8
34Atoq ri Jesús xutzꞌet chi ri tijonel chin ri ley xnoꞌ chutzolixik tzij, kereꞌ xubꞌij chare: Rat ma nej ta ratkꞌo chin ngatok pa ru-reino ri Dios, xchajeꞌ.
Y nixta jun chik xukowij riꞌ chin ta xukꞌutuj razón jun achike chare ri Jesús.12:34 Mt. 22:46; Lc. 20:40
¿Achoq riy-rumam kan ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit?
35Atoq ri Jesús ngerutijoj ri wineq kimolon kiꞌ pa rachoch ri Dios, kereꞌ xukꞌutuj razón chake: ¿Achike roma ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés ndikibꞌij chi ri jun nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, riy-rumam kan ri rey David? 36Xu ja mismo ri David chuxeꞌ ruchuqꞌaꞌ ri Espíritu Santo kereꞌ xubꞌij:
Ri Ajaw xubꞌij chare ri Wajaw:
Katzꞌuyeꞌ pa wikiqꞌaꞌ, y chireꞌ kakꞌojeꞌ
Kꞌa kenyaꞌ na chuxeꞌ awaqen konojel ri itzel ngetzꞌeto awichin.12:36 Sal. 110:1; 1Co. 15:25
Keriꞌ xubꞌij.
37Xu ri David xubꞌij Ajaw chare ri Jun nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, y riy-rumam kan chuqaꞌ, ¿achike rubꞌeyal riꞌ?12:37 Ro. 1:3 xchajeꞌ ri Jesús.
Y ri santienta wineq kimolon kiꞌ chiriꞌ rikꞌin nojel kánima ndikakꞌaxaj ri ngerubꞌilaꞌ.
Ri Jesús ndubꞌij chi ri tijonelaꞌ chin ri ley ma ja ta ri ngetajin rikꞌin
(Mt. 23:1-36; Lc. 11:37-54; 20:45-47)
38Atoq ri Jesús ngerutijoj ri wineq, xubꞌij chuqaꞌ: Tichajij iwiꞌ chuwech ri ndikibꞌen ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés. Porque rejeꞌ ndiqaꞌ chikiwech ndikiweq kiꞌ rikꞌin yalan y tuquteq teq tzieq, y ndiqaꞌ chikiwech chi ndiyoꞌox ruxunaqil kiwech chi teq kꞌayibꞌel apeꞌ ndikimal kiꞌ ri wineq, 39y ndiqaꞌ chuqaꞌ chikiwech chi pa teq sinagoga ngetzꞌuyeꞌ pa jabꞌel teq chꞌaket apeꞌ ngetzꞌuyeꞌ ri kin kꞌo kiqꞌij, y keriꞌ chuqaꞌ ndikibꞌen atoq ngeꞌoyox pa teq yalan chi waꞌin. 40Chikiqꞌaꞌ malkaꞌ teq ixoqiꞌ ndikelesaj nojel ri kichajin, y chin ma kenabꞌex chi emachꞌikilik, layaj ndikibꞌen orar. Pero más nim castigo ndiyoꞌox chake.
Ri ofrenda ri xuyaꞌ jun malkaꞌ ixaq
41Atoq ri Jesús tzꞌuyul yan chik chuwech ri apeꞌ ndiyoꞌox kan ri ofrenda pa rachoch ri Dios, ngerutzutzaꞌ ri wineq ndikiyaꞌ kan méra chupan ri káxa. Y ekꞌiy bꞌeyomaꞌ ndikiyalaꞌ kan kꞌiy méra pa káxa. 42Y xbꞌeqaqa jun malkaꞌ ixaq ri maneq ok ruchajin ri xuyaꞌ kan pa káxa kaꞌiꞌ monedas jubꞌaꞌ ok keqalen. 43Ri Jesús xeroyoj ri discípulos y xubꞌij chake: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi chuwech ri Dios, la jun malkaꞌ ixaq laꞌ ri maneq ok ruchajin, xuyaꞌ kan ri ofrenda más kꞌo reqalen ke chikiwech ri chꞌaqa chik ri ngeyoꞌon kan méra pa káxa.12:43 2Co. 8:1244Porque konojel xaxe ok ruwiꞌ ri kibꞌeyomal xkiyaꞌ kan, pero la ixaq laꞌ, maske kꞌiy achike ndikꞌatzin chare, ja ri jubꞌaꞌ kꞌo rikꞌin chin nduqꞌasaj rukꞌaslen ri xuyaꞌ kan.
13Ri Jesús nduqꞌalajrisaj chi ri rachoch ri Dios ndiwulix
1Atoq ri Jesús xel pe pa rachoch ri Dios, jun ru-discípulo kereꞌ xubꞌij chare: ¡Tijonel, tatzꞌetaꞌ re jabꞌel teq abꞌej ukusan waweꞌ, y ri jabꞌel rubꞌanik bꞌanun chare ri jalajaj teq jay chin re rachoch ri Dios!
2Y ri Jesús xubꞌij chare: ¿Ngaꞌatzꞌet re nimaꞌq teq jay reꞌ? Ngetuqaqa qꞌij atoq nixta jun abꞌej ndikanej kan pariꞌ jun chik abꞌej, xa kin nojel xtiwulix.13:2 1R. 9:7; 2Cr. 7:20; Jer. 26:18; Lc. 19:44; Mi. 3:12
Ri ngebꞌanatej nabꞌey chi nduqaqa ri rukꞌisibꞌel qꞌij chin ri rochꞌulew
(Mt. 24:3-28; Lc. 21:7-24; 17:22-24)
3Y atoq ri Jesús tzꞌuyul chuwech ri raqꞌarik chin ri juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos, juyuꞌ ri kꞌo apu chuwech ri rachoch ri Dios, ri Pedro, ri Santiago, ri Juan y ri Andrés atoq kiyon ekꞌo rikꞌin, kereꞌ xkikꞌutuj razón chare: 4¿Jampeꞌ ngebꞌanatej ri xabꞌij? y, ¿achike etal nditzꞌetetej atoq jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chi ngebꞌanatej nojel ri xabꞌij?
5Y ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake: Tichajij iwiꞌ chi nixta jun tichꞌakatin iwichin.13:5 Jer. 29:86Porque ekꞌiy ngetuqaqa ri ndikiqꞌabꞌaj kiꞌ chi ja yin xinuqaqa porque kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: Ja riyin ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, ngechajeꞌ. Y ekꞌiy wineq ngechꞌakatix koma rejeꞌ.
7Atoq ndiwakꞌaxaj chi ngetajin guerras y chi ngetzꞌukutej qa guerras, rix ma tixibꞌij iwiꞌ, porque ndikꞌatzin chi keriꞌ ndibꞌanatej. Pero ma ja yan ta nduqaqa ri rukꞌisibꞌel chin nojel. 8Porque chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri wineq chin jun rochꞌulew ngeyakatej chikij wineq chin jun chik rochꞌulew, y keriꞌ chuqaꞌ reyes kikꞌin ri ki-soldados ndekibꞌanaꞌ guerra chake chꞌaqa chik reyes. Jalajaj teq apeꞌ ngebꞌanatej nimaꞌq teq kobꞌraqen y ndipuꞌun wayijal. Nojel ri kꞌayew riꞌ xa kꞌaja ri nabꞌey teq qꞌaxomal, achel ri nabꞌey teq qꞌaxomal chin alanik ri ndunaꞌ jun ixaq.
9Pero rix tibꞌanaꞌ cuenta iwiꞌ, porque ri wineq ngixbꞌekijachaꞌ pa kiqꞌaꞌ ri bꞌotzaj achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, y pa teq sinagogas ngixkiraq,13:9 Mt. 10:17 y roma yin itaqin ngixukꞌuꞌex chikiwech gobernadores y reyes chin ndiyaꞌ utzulej nutzijol chikiwech rejeꞌ. 10Y ri utzulej teq tzij chin kolotajik ndikꞌatzin chi nditzijox nabꞌey chake konojel kiwech wineq.13:10 Ro. 10:1811Y atoq ngixukꞌuꞌex chin ngixbꞌejach pa kiqꞌaꞌ ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, ma tichꞌujrisaj iwiꞌ chunojixik achike ndibꞌij apu. Rix ja ri tzij ndiyoꞌox pa iwánima ri hora riꞌ, jariꞌ tibꞌij, porque ma ja ta rix ri ngixchꞌaꞌa apu, xa kin ja ri Espíritu Santo ri ndiyoꞌon tzij pa ichiꞌ chin ndibꞌij.13:11 Lc. 12:11, 12; Hch. 4:812Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ekꞌo kichaqꞌ-kinimal kiꞌ ri ndikijech kichaqꞌ o kinimal chin ngekamisex, ekꞌo chuqaꞌ teꞌej-tataꞌatz ngekijech ri kalkꞌuaꞌl y ekꞌo alkꞌualaxelaꞌ ngeyakatej chikij kite-kitataꞌ13:12 Mi. 7:6 chin ngekijech pa kamik. 13Y roma yin itaqin, itzel ngixtzꞌat koma konojel wineq, pero ri ma xtitzolij ta chirij y jumul xtukachꞌ ruwech hasta pa rukꞌisibꞌel, kin xtikolotej.13:13 Mt. 10:22
14Atoq nditzꞌet chi ndajin ri santienta ndimulu rukꞌuꞌx ri Dios rikꞌin chupan ri lugar apeꞌ ma rukꞌulun ta chi keriꞌ ndibꞌanatej,13:14 Dn. 9:27 y romariꞌ ri Dios nduyaꞌ kan ri lugar riꞌ, ri ekꞌo pa rochꞌulew Judea keꞌanimej pa teq juyuꞌ. Ri ndibꞌanun leer reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa. 15Ri nduxlan pa terraza, ma tiqaqa chin ndok apu pa jay chukꞌamik jun achike, xa kin tanimej paqiꞌ. 16Y ri kꞌo pa qꞌas, ma titzolij chukꞌamik rukꞌul chin nduqꞌuꞌuj. 17Y chupan teq ri qꞌij riꞌ, ¡juyo ok kiwech ri ixoqiꞌ ri pataneq alanik chikij y ri kꞌa nditzꞌuman na akꞌual chikiqꞌaꞌ!13:17 Lc. 23:2918Romariꞌ tibꞌanaꞌ orar, tikꞌutuj chi man ta ndibꞌanatej reꞌ pa ru-tiempo tew. 19Porque chupan teq ri qꞌij riꞌ, nduqaqa jun nimalej kꞌayew ri ma jumbꞌey bꞌanatajneq xe jampeꞌ ebꞌanun pe nojel ri kꞌo roma ri Dios hasta wokami, y nixta ndibꞌanatej chik jumbꞌey. 20Y si ri Ajaw man ta ngerukꞌen e qꞌij chare ri tiempo riꞌ, konojel ta ri wineq ngeken, pero ri Dios roma rujoyowaxik kiwech ri eruchaꞌon, ngerukꞌen e qꞌij chare ri tiempo riꞌ.
21Romariꞌ, si jun wineq kereꞌ xtubꞌij chiwa: Titzꞌetaꞌ, chireꞌ kꞌo ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, o xtubꞌij: Ja chiriꞌ kꞌo, xtichajeꞌ, rix ma titaqij. 22Porque ngebꞌeqꞌalajin pe wineq ri ndikiqꞌabꞌaj kiꞌ chi etaqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, y chuqaꞌ wineq ri ndikiqꞌabꞌaj kiꞌ chi e-profetas, y ngekibꞌanalaꞌ nimalej teq achike ri nixta jumbꞌey etzꞌeton y milagros, chin ngekichꞌakatij wineq, y xa ta ngetiker, hasta jajun ri echaꞌon roma ri Dios, ngekichꞌakatij.13:22 Mt. 7:1523Pero rix tichajij iwiꞌ, porque nabꞌey chi ndibꞌanatej nojel reꞌ, riyin ja yan xinbꞌij chiwa.
Ri ndibꞌanatej atoq ja nduqaqa chik jumbꞌey ri Jun aj chikaj
(Mt. 24:29-35, 42, 44; Lc. 21:25-36)
24Atoq xqꞌax yan ri kꞌayew richin teq ri qꞌij riꞌ, ndiqꞌeqꞌumer qa ruwech ri qꞌij y ri raqen ikꞌ ma ndiyikꞌan chi ta.13:24 Is. 13:10; Ez. 32:7; Jl. 2:10, 31; 3:1525Ri chꞌumilaꞌ ngetzaq e chuwech ri kaj, y ri nimalej teq uchuqꞌaꞌ ekꞌo chikaj ngeꞌelesex pa teq kikꞌojlibꞌel. 26Ja atoq riꞌ nginitzꞌet riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, chi yin pataneq pa teq nube rikꞌin nimalej uchuqꞌaꞌ y nimalej nuqꞌij.13:26 Dn. 7:1327Y ja atoq riꞌ ngenteq ri ángeles chuwech nojel ri rochꞌulew, chin ngebꞌekimoloꞌ ri enuchaꞌon. Y ma jun apeꞌ chuxeꞌ ri kaj ri man ta xkeꞌeqꞌax wi.
28Tiwetamaj ri ndubꞌij tzij ri parábola pa ruwiꞌ ri higuera: Atoq ja ndijotayin pe y ngeꞌel pe kꞌakꞌakꞌ ruxaq, rix iwetaman chi ja nduqaqa ri tiempo chin qatataꞌ. 29Keriꞌ chuqaꞌ rix, atoq nditzꞌet chi ja ndajin reꞌ, tiwetamaj chi ri qꞌij naqaj chik kꞌo, kin achel ta chuwaꞌq-kabꞌij keriꞌ. 30Y kin qetzij nibꞌij chiwa chi nojel ri nubꞌiꞌin pe ngebꞌanatej nabꞌey chi ngekꞌis e chochꞌulew ri wineq aj wokami. 31Ri kaj y ri rochꞌulew ngekꞌis,13:31 Sal. 102:25, 26 pero ri tzij enubꞌiꞌin, ma xe ta keriꞌ ngekꞌis, xa kin xkebꞌanatej wi nojel.13:31 Nm. 23:19; Jos. 23:14-16; 2Ti. 2:13; Tit. 1:2
32Pero ri qꞌij o ri hora riꞌ, ma jun etamayon, nixta ri ángeles ekꞌo chikaj, nixta riyin ri Rukꞌajol ri Dios, xa kin xe ri Tataꞌaj Dios etamayon.13:32 Mt. 24:36
33Rix tichajij iwiꞌ y ma kixwer chiwoyobꞌexik, porque ma iwetaman ta jampeꞌ nduqaqa ri qꞌij riꞌ.13:33 Lc. 12:4034Porque riyin nibꞌen achel jun rajaw jay ri xbꞌa nej, xujech ri rachoch pa kiqꞌaꞌ ri loqꞌon teq rusamajelaꞌ chin ndikibꞌen cuenta y chikijununal xuyaꞌ kan kisamaj, y xubꞌij kan chare ri ndichajin ri puerta, chi ma tiwer pa ruwiꞌ ri rusamaj. 35Romariꞌ, tibꞌanaꞌ achel ndikꞌatzin ndubꞌen ri chajinel chin ri achoch. Ma kixwer, tichajij utz-utz ri ikꞌaslen, porque ma iwetaman ta atoq nduqaqa ri rajaw jay,13:35 Ap. 3:3 ma kꞌateꞌ tuqaqa atoq ndokoqꞌaꞌ qa, o pa nikꞌaj aqꞌaꞌ, o atoq ngetziritzin pe ri ekꞌ kumaj saqer, o atoq ja ndiseqresan pe. 36Ma kꞌateꞌ ngixwer, y pa jumel ruwech nduqaqa ri rajaw ri achoch y xa ngixwer ngixurilaꞌ. 37Ri nibꞌij chiwa rix, nibꞌij chuqaꞌ chake konojel. Ma kixwer qa chiwoyobꞌexik. Keriꞌ xubꞌij ri Jesús chake ri discípulos.
14Ri wineq ri itzel ngetzꞌeto ri Jesús ndikinojilaꞌ achike ndikibꞌen chin ndiqaqa pa kiqꞌaꞌ
(Mt. 26:1-5; Lc. 22:1, 2; Jn. 11:45-53)
1Atoq kaꞌiꞌ chik qꞌij ndirajoꞌ chin nduqaqa ri nimaqꞌij rubꞌiniꞌan Pascua, y chuqaꞌ ri nimaqꞌij atoq ri israelitas ndikikꞌux ri kaxlan teq wey maneq levadura rikꞌin, ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, ndikikanolaꞌ achike ndikibꞌen chin rikꞌin chꞌakatinik ndikitzꞌen e ri Jesús, y ndikikamisaj. 2Y ndikibꞌilaꞌ chikiwech: Tiqatzꞌamaꞌ, pero ma chupan ta ri nimaqꞌij, ma kꞌateꞌ keyakatej ri wineq chiqij.
Jun ixaq nduqꞌij jubꞌulej aqꞌon pa rujolon ri Jesús
3Ri Jesús kꞌo pa aldea Betania pa rachoch jun achi rubꞌiniꞌan Simón ri xkꞌojeꞌ ri yabꞌil lepra chirij. Y atoq ri Jesús tzꞌuyul chuchiꞌ mesa, xbꞌeqaqa jun ixaq rukꞌuan apu jun frasco bꞌanun chare abꞌej ndibꞌix alabastro chare. Ri frasco riꞌ nojneq rikꞌin jun jubꞌulej aqꞌon santienta rajel rubꞌiniꞌan nardo ri nixta jun achike xolon rikꞌin. Ri ixaq xuqꞌupij ruwiꞌ ri frasco y xuqꞌij ri jubꞌulej aqꞌon pa rujolon ri Jesús.14:3 Lc. 7:37, 384Jujun ri ekꞌo apu chiriꞌ xyakatej koyowal y xkibꞌilaꞌ chikiwech: ¿Achike roma xetal keriꞌ xkꞌis la aqꞌon laꞌ? 5Porque kꞌo ta cheꞌel xkꞌayix chin xyoꞌox ta más rajel 300 qꞌij rusamaj jun achi chuwech, y ri méra xjach ta chake ri wineq maneq ok kichajin, ngechajeꞌ.
Y kꞌiy tzij ndikibꞌilaꞌ apu chirij ri ixaq.
6Pero ri Jesús xubꞌij chake: Ma jun achike tibꞌij chare. ¿Achike roma ngixwalal chirij? Rijaꞌ kin jun utz ri xubꞌen chuwa. 7Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque ri wineq maneq ok kichajin, kin jumul ekꞌo chiꞌikajal,14:7 Dt. 15:11 y atoq ndiwojoꞌ, rix kꞌo cheꞌel ndibꞌen jun utz chake. Pero riyin ma jumul ta ngikꞌojeꞌ chiꞌikajal. 8Re ixaq reꞌ, xubꞌen ri xtiker xubꞌen, porque xuqꞌij ri jubꞌulej aqꞌon chuwij chin xunabꞌaꞌ yan apu ri nu-cuerpo chin ri qꞌij atoq ndimuq. 9Kin qetzij nibꞌij chiwa: Xa apeꞌ na pariꞌ ri rochꞌulew ri xtitzijox ri utzulej teq tzij chin kolotajik, nditzijox chuqaꞌ ri utz xubꞌen re ixaq reꞌ chuwa, chin ndikꞌuxlaꞌex.
Ri Judas ndusuj riꞌ chin ndujech ri Jesús
10Ri Judas Iscariote, jun chikikajal ri kabꞌlajuj discípulos, xbꞌa apeꞌ ekꞌo ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij chin xbꞌerusujuꞌ riꞌ chin ndujech ri Jesús pa kiqꞌaꞌ.14:10 Jn. 13:211Atoq ri sacerdotes riꞌ xkakꞌaxaj ri xubꞌij, tzꞌan xekikot y xkisuj ndikiyaꞌ saqipueq chare, y ri Judas ja xutzꞌen rukanoxik jampeꞌ ma cuesta ta chin ndujech e ri Jesús.
Ri waꞌin kꞌuxlabꞌel rukamik ri Ajaw
(Mt. 26:17-29; Lc. 22:7-23; Jn. 13:21-30; 1Co. 11:23-26)
12Chupan ri nabꞌey qꞌij chin ri nimaqꞌij atoq ri israelitas ndikikꞌux ri kaxlan teq wey maneq levadura rikꞌin, ja chuqaꞌ qꞌij riꞌ ngekamisex y ngekꞌuxeꞌ ri alaj teq karneꞌl chin ri jun chik kinimaqꞌij rubꞌiniꞌan Pascua,14:12 Ex. 12:3-6 y ri discípulos kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: ¿Apeꞌ ndawojoꞌ ndeqabꞌanaꞌ rukꞌojlen nojel ri ndikꞌatzin chawa chin ri waꞌin chin ri nimaqꞌij Pascua?
13Ri Jesús xeruteq kaꞌiꞌ ru-discípulos y kereꞌ xubꞌij e chake: Kixbꞌiyin pa tinamit Jerusalén, y pa bꞌey ndikꞌul jun achi rukꞌuan jun kukuꞌ nojneq rikꞌin yaꞌ. Rix tiwoqaj, 14y ri apeꞌ xtok apu, tibꞌij chare ri rajaw jay: Ri Tijonel kereꞌ rutaqon pe rubꞌixik chawa: ¿Achike cuarto ndayaꞌ chuwa, chin ngiwaꞌ kikꞌin ri nu-discípulos chupan ri nimaqꞌij Pascua? 15Y ri rajaw ri jay ndukꞌut jun nim cuarto pa rukan nivel chiwech ri jabꞌel bꞌanun rukꞌojlen, y nojel achike ri ndikꞌatzin kꞌo chupan. Chiriꞌ tibꞌanaꞌ rukꞌojlen ri ndiqakꞌux chupan re nimaqꞌij Pascua reꞌ, xchajeꞌ ri Jesús.
16Y ri kaꞌiꞌ discípulos xeꞌel e, xebꞌa pa tinamit Jerusalén, y xbꞌekilaꞌ achel rubꞌiꞌin e ri Jesús chake, y xkibꞌen rukꞌojlen ri waꞌin chin ri nimaqꞌij Pascua.
17Y atoq ja ndokoqꞌaꞌ qa, ri Jesús y ri kabꞌlajuj discípulos xebꞌeqaqa chupan ri jay. 18Y atoq etzꞌuyul chuchiꞌ mesa y ngewaꞌ, ri Jesús xubꞌij: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi jun chiꞌikajal rix ri ndiwaꞌ wikꞌin, ngijacho e pa kiqꞌaꞌ ri itzel ngetzꞌeto wichin.
19Ri discípulos xebꞌison qa y chi jujun chi jujun kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: ¿Ja yin ri xkijacho e awichin?
20Y ri Jesús xubꞌij chake: Jun chiꞌikajal rix kabꞌlajuj ri ngijacho e, y ri jun riꞌ, ja ri ndumubꞌaꞌ ri kaxlan wey chupan re leq wikꞌin. 21Porque riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ngiken wi e achel tzꞌibꞌan kan chupan ri rutzij ri Dios pa nuwiꞌ, pero ¡juyo ruwech ri achi ri ndijacho e wichin! Xa más ta utz chare ri jun achi riꞌ man ta xalex.
22Y atoq ngewaꞌ, ri Jesús xutzꞌen ri kaxlan wey y atoq rumatioxin chik chare ri Dios, xuper, xuyaꞌ chake ri ru-discípulos, y xubꞌij: Titzꞌamaꞌ, tikꞌuxuꞌ, jareꞌ ri nu-cuerpo.
23Y xutzꞌen chuqaꞌ ri copa chin ri Pascua, y atoq rumatioxin chik chare ri Dios, xuyaꞌ chake, y konojel xkitij ri vino kꞌo chupan ri copa.14:23 1Co. 10:1624Y xubꞌij chake: Jareꞌ ri nukikꞌel ri ndibꞌiyin koma santienta wineq.14:24 He. 9:14 Y ri nukikꞌel, jariꞌ rajel ri nitaj riyin chin nditzꞌukutej e ri kꞌakꞌakꞌ pacto ri ndubꞌen ri Dios kikꞌin ri wineq. 25Kin qetzij nibꞌij chiwa chi ma nitij chi ta ruyiꞌal ri uva, hasta terilaꞌ na ri qꞌij, atoq nitij jun kꞌakꞌakꞌ ruyiꞌal uva pa ru-reino ri Dios.
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj chi ri Pedro xtubꞌij chi ma retaman ta ruwech
(Mt. 26:30-35; Lc. 22:31-34; Jn. 13:36-38)
26Y atoq xkibꞌixaj yan jun himno, xebꞌa pa juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos. 27Ri Jesús xubꞌij chake: Rix iwonojel kin xtiwil jun roma chin nginiyaꞌ kan.14:27 Jn. 16:32 Kin keriꞌ xtibꞌanatej porque ri Dios kereꞌ rubꞌiꞌin kan chupan ri rutzij tzꞌibꞌan kan: Niyaꞌ qꞌij chi ndikamisex ri Yuqꞌunel y ri karneꞌl nditalux e kiwech.14:27 Zac. 13:7 Keriꞌ tzꞌibꞌan kan. 28Pero atoq ngikꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, nginabꞌeyaj chiwech pa rochꞌulew Galilea.14:28 Mt. 16:21; 28:7; Mr. 16:7
29Pero ri Pedro xubꞌij chare ri Jesús: Maske konojel xtikil jun roma chin xkatikiyaꞌ kan, riyin kin ma xkatinyaꞌ ta kan.
30Ri Jesús xubꞌij chare: Kin qetzij nibꞌij chawa chi re jun tokoqꞌaꞌ reꞌ, atoq kꞌajani titziritzin pe rukan mul jun ekꞌ mamaꞌ, rat oxmul yan tabꞌij chi ma awetaman ta nuwech.
31Pero maske keriꞌ xrakꞌaxaj, ri Pedro más nduyal apu riꞌ chubꞌixik kereꞌ chare ri Jesús: Maske xtikꞌatzin chi ngiken junan awikꞌin, pero ma jubꞌaꞌ xtinbꞌij chi ma wetaman ta awech, xchajeꞌ. Y keriꞌ chuqaꞌ xkibꞌij konojel.
Ri Jesús ndubꞌen orar pa jun lugar rubꞌiniꞌan Getsemaní
32Y ri Jesús y ri ru-discípulos xebꞌeqaqa pa jun lugar rubꞌiniꞌan Getsemaní,14:32 Jn. 18:1 y kereꞌ xubꞌij chake: Kixtzꞌuyeꞌ kan chireꞌ, mientras nebꞌanaꞌ orar. 33Y xaxe ri Pedro, ri Santiago y ri Juan xerukꞌuaj apu jubꞌaꞌ más kelaꞌ, y tzꞌan kꞌayew xunaꞌ y xpuꞌun bꞌis pa ránima. 34Y xubꞌij chake: Achel ngiken ninaꞌ roma ri bꞌis kꞌo pa wánima.14:34 Jn. 12:27 Kixkanej kan chireꞌ, y ma kixwer qa, xchajeꞌ.
35Y rijaꞌ xbꞌa apu jubꞌaꞌ más kelaꞌ, xxukeꞌ qa y xuqasaj rujolon pa ulew, y atoq ndubꞌen orar ndukꞌutuj si kꞌo cheꞌel ndikol chuwech ri kꞌayew pataneq pa ruwiꞌ.14:35 He. 5:736Y kereꞌ ndubꞌen orar: Nataꞌ Dios, rat nojel ngatiker ndabꞌen, kanakoloꞌ chuwech ri kꞌayew pataneq pa nuwiꞌ, pero ma tibꞌanatej ri niwojoꞌ yin, xa kin ja ri ndawojoꞌ rat,14:36 Jn. 6:38 xchajeꞌ.
37Y atoq ri Jesús xtzolij apeꞌ ekꞌo kan ri oxiꞌ discípulos, xa ngewer xeril, y kereꞌ xubꞌij chare ri Pedro: Rat Simón, xa xawer qa. ¿Nixta jun hora xatiker xabꞌen orar? 38Ma kixwer qa y tibꞌanaꞌ orar, tikꞌutuj chare ri Dios chi atoq ngixtaqchiꞌix chin ndibꞌen itzel teq achike, rix ma ngixtzaq. Kin qetzij chi ri iwánima ndirajoꞌ ndubꞌen orar, pero ri i-cuerpo xa nduqꞌoraj.14:38 Ro. 7:23; Gá. 5:17
39Y ri Jesús xbꞌa chi apu jumbꞌey apeꞌ ndubꞌen orar, y xukamuluj rubꞌixik ri ndukꞌutuj chare ri Dios. 40Atoq xtzolij chik apeꞌ ekꞌo kan ri oxiꞌ discípulos, jumbꞌey chik ngewer xeril, porque al kiwech roma kiwaran. Y roma keriꞌ, ma ndikil ta achike ndikibꞌij chare ri Jesús. 41Atoq xtzolij chi rox mul apeꞌ ekꞌo kan ri oxiꞌ discípulos, kereꞌ xubꞌij chake: ¿Kꞌa chin ngixwer y ngixuxlan? ¡Ma kixwer chik! ¡Titzꞌetaꞌ! Ja xuqaqa ri hora atoq riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngijach e pa kiqꞌaꞌ aj mak teq wineq. 42Kixyakatej, joꞌ chukꞌulik ri ndijacho e wichin, porque naqaj chik pataneq.
Ri Jesús ndijach pa kiqꞌaꞌ ri wineq
(Mt. 26:47-56; Lc. 22:47-53; Jn. 18:2-11)
43Atoq kꞌaja keriꞌ ndajin chubꞌixik ri Jesús, xbꞌeqaqa ri Judas, jun chikikajal ri kabꞌlajuj discípulos. Chirij rijaꞌ ebꞌaneq kꞌiy wineq ri kikꞌualoꞌon cheꞌ y espadas. Ri wineq riꞌ etaqon e koma ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, koma ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y koma chuqaꞌ ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij. 44Ri Judas ri ndijacho e ri Jesús, rubꞌiꞌin pe chake ri wineq ri etal nduyaꞌ chin ndukꞌut ri Jesús chikiwech. Y kereꞌ rubꞌiꞌin pe chake: Ri xtintzꞌubꞌaj ruqꞌoꞌtz jariꞌ, tiyutuꞌ e utz-utz y tikꞌuaj. 45Xjel kꞌa apu chunaqaj ri Jesús, y kereꞌ xubꞌij chare: ¡Tijonel! Y ri Judas xutzꞌubꞌaj ruqꞌoꞌtz ri Jesús. 46Ja atoq riꞌ ri wineq xkitzꞌen ri Jesús y xkiyut.
47Pero jun chikikajal ri ekꞌo apu rikꞌin ri Jesús xrelesaj e ri respáda y rikꞌin jun bꞌik espada xusetuj e ruxikin rusamajel ri más nimalej ruqꞌij sacerdote. 48Atoq keriꞌ xbꞌanatej, ri Jesús xubꞌij chake ri wineq: ¿Achike roma ikꞌamon pe cheꞌ y espadas chuwij chin nginitzꞌen e, achel xa ta chutzꞌamik jun eleqꞌon rix pataneq? 49Qꞌij-qꞌij xikꞌojeꞌ chiꞌikajal pa rachoch ri Dios chin xixintijoj rikꞌin ri rutzij, y rix ma xinitzꞌen ta. Pero chin ndibꞌanatej ri tzꞌibꞌan kan chupan ri rutzij ri Dios yin itzꞌamon wokami, xchajeꞌ ri Jesús.
50Ja atoq riꞌ konojel ri discípulos xeꞌanimej, y xkiyaꞌ kan ruyon ri Jesús.14:50 Job 19:13; Jn. 16:3251Pero jun kꞌajol ri maneq tzieq rukusan, xaxe jun nim kꞌul rubꞌolqotin chirij roqan ri Jesús, xtzꞌan koma ri wineq. 52Pero ri kꞌajol riꞌ, xusotij kan ri nim kꞌul ruqꞌuꞌun y keriꞌ chꞌanel xanimej.14:52 Am. 2:16
Ri Jesús xukꞌuꞌex chikiwech ri bꞌotzaj achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ
(Mt. 26:57-68; Lc. 22:54, 55, 63-71; Jn. 18:12-14, 19-24)
53Ri wineq xkikꞌuaj ri Jesús chuwech ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, y chiriꞌ xkimal kiꞌ konojel ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés. 54Y ri Pedro xambꞌey kan jubꞌaꞌ roqan pe ri Jesús, xok apu chojay chin ri rachoch ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, xtzꞌuyeꞌ qa kikꞌin ri samajelaꞌ, y ndumeqꞌ riꞌ chuchiꞌ qꞌaqꞌ.
55Ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y konojel ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, ndikikanolaꞌ jun roma ndikiteq pa kamik ri Jesús, pero nixta jun achike xkil chirij. 56Porque maske ekꞌiy ngetzꞌuku apu aqꞌ chirij ri Jesús, ma junan ta ruwech kitzij, xa jun wi ndubꞌij jun y jun chi wi ndubꞌij jun. 57Hasta ke xeyakatej jujun ri xkitzꞌuk aqꞌ chirij ri Jesús, y kereꞌ xkibꞌij: 58Roj kereꞌ qakꞌaxan pa ruchiꞌ re jun achi reꞌ: Riyin niwulij ri rachoch ri Dios, achoch ri wineq ebꞌanayon richin, y pa oxiꞌ qꞌij nipabꞌaꞌ chik jun14:58 Mr. 15:29; Jn. 2:19 ri ma wineq ta ngebꞌanun richin. Keriꞌ rubꞌiꞌin, xechajeꞌ.
59Pero maske keriꞌ ndikibꞌilaꞌ, ma junan ta ruwech kitzij ri ndikibꞌilaꞌ apu chirij ri Jesús.
60Y xyakatej ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, xbꞌepeꞌeꞌ pe pa kinikꞌajal ri ekꞌo chiriꞌ y kereꞌ xukꞌutuj razón chare ri Jesús: ¿Ma jun achike ndabꞌij chin ndatoꞌ awiꞌ chuwech ri ndikibꞌij re wineq reꞌ chawij?
61Pero ri Jesús nixta jun achike xubꞌij chin ta xutzolij ruwech rutzij.14:61 Is. 53:7; 1P. 2:23 Y ri más nimalej ruqꞌij sacerdote xukꞌutuj chik razón chare: ¿Ja rat ri Jun ri nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit? ¿Ja rat ri Rukꞌajol ri nimalej ruqꞌij Dios?
62Ri Jesús xubꞌij: ¡Ja riyin! Y rix nginitzꞌet riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal chi yin tzꞌuyul pa rikiqꞌaꞌ ri Dios ri kꞌo nojel uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ, y nginitzꞌet chuqaꞌ chi yin pataneq pa teq nube cho kaj,14:62 Mt. 24:30; Hch. 1:9-11 xchajeꞌ.
63Ja atoq riꞌ ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, roma royowal xureqij qa ri rutziaq, y xubꞌij: ¿Achike más testigo ndikꞌatzin chaqe? 64Rix xiwakꞌaxaj ri yoqꞌonik teq tzij xubꞌij chirij ri Dios. ¿Achike ndibꞌij rix chi ndiqabꞌen chare?
Y konojel rejeꞌ jun ruwech kitzij xkibꞌen chin xkibꞌij apu chi rukꞌulun ndikamisex.
65Y ekꞌo jujun xkitzꞌen ruchubꞌaxik ri Jesús, xkitzꞌapij ruwech rikꞌin jun kꞌul, ndikitzebꞌelaꞌ chiqꞌaꞌ, y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chare: ¡Tawilaꞌ kꞌa achike ri xchꞌeyo awichin! Y ri chajinelaꞌ ekꞌo apu chiriꞌ, ndikitzꞌajilaꞌ ruwech ri Jesús.14:65 Is. 50:6; 53:3
Ri Pedro ndubꞌij chi ma retaman ta ruwech ri Jesús
(Mt. 26:69-75; Lc. 22:56-62; Jn. 18:15-18, 25-29)
66Atoq ri Pedro kꞌo qa chojay chin ri rachoch ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, xbꞌeqaqa chiriꞌ jun chikiwech ri raj ikꞌ ri sacerdote riꞌ. 67Atoq xutzꞌet chi ri Pedro ndumeqꞌ apu riꞌ chuchiꞌ qꞌaqꞌ, ri aj ikꞌ xutzutzaꞌ ruwech y kereꞌ xubꞌij chare: Jajun rat xatintzꞌet chi ratkꞌo rikꞌin ri Jesús aj Nazaret.
68Pero ri Pedro ma xuyaꞌ ta chirij, xa kereꞌ xubꞌij: Riyin ma wetaman ta ruwech ri achi riꞌ, nixta wetaman ri achike ngatajin chubꞌixik, xchajeꞌ. Y ri Pedro xel e pa bꞌey. Ja atoq riꞌ xtziritzin pe jun ekꞌ mamaꞌ. 69Y ri aj ikꞌ xutzꞌet chik ri Pedro, y kereꞌ xubꞌij chake ri ekꞌo chiriꞌ: La achi laꞌ, jun chikiwech ri achiꞌaꞌ erachibꞌil ri Jesús.
70Pero ri Pedro jumbꞌey chik ma xuyaꞌ ta chirij. Y mier yan chik jubꞌaꞌ chiriꞌ, ri ekꞌo apu chiriꞌ kereꞌ xkibꞌij chare: Kin qetzij chi rat chuqaꞌ rat jun kachibꞌil ri erachibꞌil ri achi riꞌ, porque rat aj Galilea chuqaꞌ.
71Y ri Pedro xutzꞌuk xubꞌen jurar y kereꞌ xubꞌij: Tiqaqa castigo pa nuwiꞌ, si ngireqꞌon. ¡Riyin ma wetaman ta ruwech ri jun achi ndibꞌij rix!
72Ja atoq riꞌ ri ekꞌ mamaꞌ xtziritzin chi pe jumbꞌey. Y ri Pedro xukꞌuxlaꞌaj chi ri Jesús kereꞌ rubꞌiꞌin kan chare: Atoq kꞌajani titziritzin rukan mul ri ekꞌ mamaꞌ, rat oxmul yan tabꞌij chi ma awetaman ta nuwech. Y ri Pedro xutzꞌen oqꞌej.14:72 2Co. 7:10
15Ri Jesús ndukꞌuꞌex chuwech ri Pilato
(Mt. 27:1, 2, 11-14; Lc. 23:1-5; Jn. 18:28-38)
1Y xe xseqresan pe, xkimal kiꞌ ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij, ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, y konojel ri chꞌaqa chik achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ.15:1 Lc. 22:66 Atoq xkibꞌij yan chikiwech achike ri ndikibꞌen chare ri Jesús, xkiyut, xkikꞌuaj y xbꞌekijachaꞌ pa ruqꞌaꞌ ri Pilato.15:1 Hch. 3:132Ri Pilato kereꞌ xukꞌutuj razón chare: ¿Ja rat ri ki-Rey ri israelitas? Y ri Jesús xubꞌij: Ja rat ri ngabꞌiꞌin keriꞌ.
3Y ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, kꞌiy achike ndikibꞌilaꞌ apu chirij ri Jesús chin ndikisujuj. 4Ri Pilato xukꞌutuj chik razón chare: ¿Ma jun achike ndabꞌij chin ndatoꞌ awiꞌ? Tayaꞌ cuenta chare ri janipeꞌ chi sujunik ndikibꞌij chawij.
5Pero ri Jesús ma jun achike xubꞌij,15:5 Is. 53:7 romariꞌ ri Pilato xsach rukꞌuꞌx chirij.
Ri Pilato ndujech e ri Jesús chin ndikamisex
(Mt. 27:15-31; Lc. 23:13-25; Jn. 18:38–19:16)
6Y juna-junaꞌ pa nimaqꞌij Pascua, ri Pilato ndusoqꞌopij e jun ri tzꞌapel pa cheꞌ, jun ri ndichaꞌox koma ri wineq. 7Chupan ri tiempo riꞌ, tzꞌapel pa cheꞌ jun achi rubꞌiniꞌan Barrabás, junan kikꞌin chꞌaqa chik rachibꞌil, porque xkibꞌen jun kamik atoq xeyakatej chirij ri rey. 8Y atoq xebꞌeqaqa ri wineq chuwech ri Pilato, xkitzꞌen rukꞌutuxik chare chi ndusoqꞌopij e jun ri tzꞌapel pa cheꞌ, achel rukꞌamon chare chi ndubꞌen. 9Y ri Pilato xubꞌij chake: ¿La ndiwojoꞌ rix chi nisoqꞌopij e ri ndibꞌix chare: Rey kichin ri israelitas?
10Keriꞌ xubꞌij ri Pilato chake, porque retaman chi ri sacerdotes israelitas ri más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, xkijech ri Jesús pa ruqꞌaꞌ roma ndiququt kánima chirij. 11Pero ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, xkiyaꞌ tzij pa kixikin ri santienta wineq chi tikikꞌutuj chare ri Pilato chi ja ri Barrabás tusoqꞌopij e.15:11 Hch. 3:1412Y ri Pilato xubꞌij chik jumbꞌey chake ri israelitas: Y, ¿achike ndiwojoꞌ chi nibꞌen chare ri ndibꞌix chare Rey kichin ri israelitas?
13Y rejeꞌ xesikꞌin chi apu y kereꞌ xkibꞌij: ¡Tabꞌajij cho cruz!
14Jakꞌa ri Pilato xubꞌij chake: ¿Achike mak rubꞌanun? Pero rejeꞌ más kaw ngesikꞌin apu chubꞌixik: ¡Tabꞌajij cho cruz!
15Y ri Pilato roma ndirajoꞌ chi utz nditzꞌat koma ri wineq,15:15 Pr. 29:25 xusoqꞌopij e ri Barrabás, y atoq xubꞌij yan chi tiroq ri Jesús, xujech e chin ndebꞌajix cho cruz.
16Ri soldados xkikꞌuaj apu ri Jesús chojay chin ri palacio, ri ndibꞌix pretorio chare, y xekoyoj konojel ri chꞌaqa chik soldados. 17Xkiyaꞌ jun kꞌul morado chirij ri Jesús, xkipachꞌuj raqen teq kꞌix chin xkibꞌen jun corona ri xkiyaꞌ pa rujolon, 18ngetzeꞌen chirij, y ndikibꞌilaꞌ chare: ¡Nim aqꞌij rat ri ki-Rey ri israelitas! ngechajeꞌ.
19Y ndikijichꞌalaꞌ rujolon rikꞌin jun aj, ndikichubꞌalaꞌ, ngexukuyaj chuwech, y ndikibꞌanalaꞌ kiqꞌaꞌ achel kin ta ndikiyaꞌ ruqꞌij keriꞌ. 20Atoq xetzeꞌen yan chirij, xkelesaj e ri kꞌul morado chirij, xkiyaꞌ chi e ri rutziaq, y xkikꞌuaj chin ndikibꞌajij cho cruz.
Ri Jesús ndibꞌajix cho cruz
(Mt. 27:32-44; Lc. 23:26-43; Jn. 19:17-27)
21Atoq kikꞌuan ri Jesús, xkikꞌul jun achi aj Cirene rubꞌiniꞌan Simón, ri tzolijneq pe pa qꞌas. Ri achi riꞌ, kitataꞌ ri Alejandro y ri Rufo, y ri soldados xkibꞌen chare chi xukꞌuaj ri cruz rukꞌuan ri Jesús.
22Y xkikꞌuaj ri Jesús pa jun lugar ri pa chꞌabꞌel hebreo rubꞌiniꞌan Gólgota, y Gólgota ndubꞌij tzij: Juyuꞌ ri achel rubꞌaqil jolomaj nditzuꞌun. 23Y ri soldados xkiyaꞌ vino xolon rikꞌin ruyiꞌal jun qꞌayis rubꞌiniꞌan mirra chare ri Jesús, pero rijaꞌ ma xutij ta. 24Xkibꞌajij ri Jesús cho cruz, y xkiyaꞌ pa etzꞌanin ri rutziaq, chin ndikitzꞌet achike ndikichꞌek e chikijununal.15:24 Sal. 22:18
25Y pa bꞌelejeꞌ hora chin tisaqer xkibꞌajij ri Jesús cho cruz. 26Y chutzaꞌ e ri cruz xkibꞌajij jun tzꞌalen apeꞌ tzꞌibꞌan ri achike roma ndikamisex, y kereꞌ ndubꞌij: Ki-Rey ri israelitas. 27Junan rikꞌin ri Jesús xebꞌan crucificar chuqaꞌ ekaꞌiꞌ eleqꞌomaꞌ, jun xyoꞌox pa rikiqꞌaꞌ y jun pa ruxakan. 28Y keriꞌ xbꞌanatej ri tzꞌibꞌan kan chupan ri rutzij ri Dios ri ndubꞌij: Jajun rijaꞌ xbꞌan chare chi achel machꞌikilik,15:28 Is. 53:12; Lc. 22:37 chikikajal ri emachꞌikilik.15:28 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.
29Y ri ngeꞌeqꞌax chiriꞌ, ndikiyoqꞌolaꞌ ri Jesús, ndikiselolaꞌ kijolon15:29 Sal. 22:7; 35:16 y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ kan chare: ¡Rat ri ndabꞌij chi ndawulij ri rachoch ri Dios y pa oxiꞌ qꞌij ndapabꞌaꞌ chik jumbꞌey,15:29 Mr. 14:58; Jn. 2:1930takoloꞌ awiꞌ ayon chawech y kaqaqa pe chuwech la cruz!
31Keriꞌ chuqaꞌ ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij ngetzeꞌen chirij, junan kikꞌin ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: Rijaꞌ ekꞌo wineq xerukal, pero ma nditiker ta ndukal riꞌ ruyon chuwech. 32¡Si ja rijaꞌ ki-rey ri israelitas ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, tiqaqa kꞌa pe chuwech la cruz chin ndiqatzꞌet y ndiqataqij! ngechajeꞌ.
Y jajun ri ekaꞌiꞌ eleqꞌomaꞌ ri ebꞌajin cho cruz chunaqaj, ndikibꞌilaꞌ apu tzij chupalej ri Jesús.15:32 He. 12:3
Ri rukamik ri Jesús
(Mt. 27:45-56; Lc. 23:44-49; Jn. 19:28-30)
33Y atoq xnikꞌajer ri qꞌij, qꞌequꞌ xubꞌen qa nojel ri rochꞌulew, y ri qꞌequꞌ xkꞌis e hasta pa rox hora chin tiqaqꞌij. 34Y pa rox hora chin tiqaqꞌij, ri Jesús xsikꞌin chubꞌixik: Eloí, Eloí, ¿lemá sabactani? xchajeꞌ. Y riꞌ ndubꞌij tzij: ¡Nu-Dios, nu-Dios! ¿Achike roma xanayaꞌ kan nuyon?15:34 Sal. 22:1
35Y jujun chikikajal ri ekꞌo apu chiriꞌ, atoq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, ndikibꞌilaꞌ: Tiyaꞌ cuenta chare ri ndubꞌij. Ja ri profeta Elías ndiroyoj, ngechajeꞌ.
36Ja atoq riꞌ jun chikikajal ri wineq xbꞌa paqiꞌ y xbꞌerumubꞌaꞌ pe jun esponja pa vinagre, xuyaꞌ chutzaꞌ jun aj y xuyaꞌ e chare ri Jesús chin ndutzꞌuꞌ,15:36 Sal. 69:21 y kereꞌ xubꞌij: Tiqoyobꞌej na kꞌa, qꞌalej wi riꞌ si xtuqaqa ri Elías chin xturuqasaj, xchajeꞌ.
37Pero ri Jesús rikꞌin nojel ruchuqꞌaꞌ xsikꞌin y ja xken. 38Ri kꞌul jachayon rupan rachoch ri Dios,15:38 Ex. 26:31-33; He. 10:19, 20 xel pa kaꞌiꞌ, xretzetej pe pariꞌ y xukꞌis qa hasta pa xulan. 39Y ri ki-jefe 100 soldados ri peꞌel apu chuwech ri cruz, atoq xutzꞌet chi ri Jesús xken, kereꞌ xubꞌij: Kin qetzij chi re achi reꞌ Rukꞌajol ri Dios.
40Chiriꞌ ekꞌo apu chuqaꞌ jujun ixoqiꞌ ngetzuꞌun apu chi nej. Chikikajal ri ixoqiꞌ riꞌ, kꞌo ri María Magdalena, ri María ruteꞌ ri José y ruteꞌ chuqaꞌ ri Santiago ri más kꞌa akꞌual na, y kꞌo chuqaꞌ ri Salomé. 41Ri ixoqiꞌ riꞌ koqan pe ri Jesús, y xe jampeꞌ xkꞌojeꞌ rijaꞌ pa rochꞌulew Galilea, ndikilij. Ekꞌo chuqaꞌ ekꞌiy ixoqiꞌ ri koqan pe ri Jesús atoq xbꞌeqaqa e pa tinamit Jerusalén.
Ri Jesús ndimuq
(Mt. 27:57-61; Lc. 23:50-56; Jn. 19:38-42)
42Atoq xqaqꞌij qa ri qꞌij riꞌ, roma ja nduqaqa ri uxlanibꞌel qꞌij, y ri israelitas ndikibꞌanalaꞌ rukꞌojlen nojel ri ndikꞌatzin chake chin ri nimaqꞌij Pascua, 43xbꞌeqaqa jun achi rubꞌiniꞌan José aj tinamit Arimatea. Ri achi riꞌ kꞌo ruchuqꞌaꞌ rutzij chikikajal ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, y royobꞌen chuqaꞌ chi nduqaqa ru-reino ri Dios. Rijaꞌ xukowij riꞌ xok apu chuwech ri Pilato, y xukꞌutuj chare ri ru-cuerpo ri Jesús chin ndumuq. 44Pero ri Pilato ma ndutaqij ta chi ri Jesús xken yan, romariꞌ xroyoj ri ki-jefe 100 soldados y xukꞌutuj razón chare si qetzij chi ri Jesús xken yan. 45Ri ki-jefe ri soldados xubꞌij chare chi ri Jesús xken yan, y ja atoq riꞌ ri Pilato xuyaꞌ qꞌij chare ri José chi nderumuquꞌ ru-cuerpo ri Jesús. 46Ri José xulaqꞌ jun kꞌul nim ruwech, xuqasaj ru-cuerpo ri Jesús cho cruz, xupis chupan ri kꞌul, xbꞌerumuquꞌ pa jun jul kꞌoton apu chuwech jun xeq juyuꞌ,15:46 Is. 53:9 y xusirirej jun abꞌej chuchiꞌ ri jul chin xutzꞌapij kan. 47Ri María Magdalena y ri María ri ruteꞌ ri José, ndikitzutzaꞌ apeꞌ xmuq kan ri Jesús.
16Ri rukꞌastajibꞌel ri Jesús
(Mt. 28:1-10; Lc. 24:1-12; Jn. 20:1-10)
1Atoq xqꞌax yan ri uxlanibꞌel qꞌij, ri María Magdalena, ri María ruteꞌ ri Santiago, y chuqaꞌ ri Salomé, xbꞌekiloqꞌoꞌ jubꞌulej teq aqꞌon chin ndekiyaꞌ chirij ru-cuerpo ri Jesús. 2Kumaj saqer, chin ri nabꞌey qꞌij chin ri semana, xebꞌa apeꞌ muqun kan ri Jesús, y xebꞌeqaqa chiriꞌ atoq kꞌa jubꞌaꞌ tel pe ri qꞌij. 3Y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chikiwech: ¿Achike ta kꞌa jun ndelesan e ri abꞌej achoq chare tzꞌapin kan ruchiꞌ ri jul?
4Keriꞌ ndikibꞌilaꞌ, porque ri abꞌej riꞌ kin nim. Pero atoq xetzuꞌun apu, xkitzꞌet chi ri abꞌej elesan chi e. 5Y atoq xeꞌok apu chupan ri jul, xkitzꞌet jun kꞌajol tzꞌuyul pa rikiqꞌaꞌ apeꞌ xliꞌeꞌ ri Jesús. Ri kꞌajol riꞌ rukusan tzieq seq ri ndiqaqa kꞌa chiruqul raqen. Y ri ixoqiꞌ tur xkibꞌen qa roma kixibꞌriꞌil. 6Pero rijaꞌ xubꞌij chake: Ma tixibꞌij iwiꞌ, yin wetaman chi ndikanoj ri Jesús aj Nazaret ri xbꞌajix cho cruz. Rijaꞌ xkꞌastej yan e chikikajal ri animaꞌiꞌ,16:6 Mr. 10:34; Jn. 2:19, 21; 1Co. 15:4 y ma kꞌo chi ta waweꞌ. Titzꞌetaꞌ ri kꞌojlibꞌel apeꞌ xlibꞌex. 7Pero kixbꞌiyin, tibꞌij chare ri Pedro y chake ri chꞌaqa chik discípulos chi ri Jesús ndinabꞌeyaj chikiwech pa rochꞌulew Galilea,16:7 Mt. 26:32; 28:16; Mr. 14:28 apeꞌ ndikitzꞌet ruwech, achel ri rubꞌiꞌin kan chake.
8Y ri ixoqiꞌ xeꞌel pe ri pa jul, xeꞌanimej roma ngebꞌarbꞌot y sachineq kikꞌuꞌx, y ma jun achike xkibꞌij chare jun chik pa ruwiꞌ nojel ri xkitzꞌet, porque kixibꞌin kiꞌ.
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj riꞌ chuwech ri María Magdalena
9Atoq ri Jesús kꞌastajneq chi pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, kumaj saqer chin ri nabꞌey qꞌij chin ri semana, xuqꞌalajrisaj riꞌ nabꞌey chuwech ri María Magdalena, ri achoq pa rukꞌaslen jumbꞌey kan xerelesaj wuquꞌ itzel teq espíritu.16:9 Lc. 8:210Ri María Magdalena xbꞌa, y xbꞌerutzijoj chake ri xeꞌoqan ri Jesús, porque santienta ngebꞌison y ngeꞌoqꞌ. 11Atoq rejeꞌ xkakꞌaxaj chi ri Jesús kꞌes, y chi ri María Magdalena xutzꞌet, ma xkitaqij ta.16:11 Lc. 24:11
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj riꞌ chikiwech ekaꞌiꞌ discípulos
12Atoq xbꞌanatej yan reꞌ, ri Jesús jun chi wi nditzuꞌun ruwech, xukꞌut riꞌ chikiwech ekaꞌiꞌ discípulos atoq kitzꞌamon bꞌey pa qꞌas. 13Ri ekaꞌiꞌ discípulos riꞌ xbꞌekiyaꞌ rutzijol chake ri chꞌaqa chik discípulos, pero rejeꞌ chuqaꞌ ma xekitaqij ta.
Ri xubꞌen kan mandar ri Jesús chake ri ru-discípulos
(Mt. 28:16-20; Lc. 24:36-49; Jn. 20:19-23)
14Atoq xbꞌanatej yan reꞌ, ri Jesús xuqꞌalajrisaj riꞌ chikiwech ri julajuj discípulos16:14 1Co. 15:5 atoq rejeꞌ etzꞌuyul chuchiꞌ mesa. Ri Jesús xeruchꞌolij, roma ma kuqul ta kikꞌuꞌx rikꞌin y kaw kánima kibꞌanun, porque ma xekitaqij ta ri xetzꞌeto chi rijaꞌ xkꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ. 15Y ri Jesús xubꞌij chake: Kixbꞌiyin chuwech nojel ri rochꞌulew, y teꞌitzijoj ri utzulej teq tzij chin kolotajik chake konojel wineq. 16Ri xtitaqin ri utzulej teq tzij chin kolotajik y xtubꞌen bautizar riꞌ, kin ndikolotej wi. Pero ri castigo ri nduyaꞌ ri Dios ndiqaqa pa ruwiꞌ ri ma xtitaqin ta.16:16 Jn. 3:18, 3617Y ri retal chin ngeqꞌalajin ri achike yin kitaqin, jareꞌ: Pa nubꞌiꞌ riyin ngekelesaj e itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq, y ngechꞌaꞌa pa chꞌaqa chik chꞌabꞌel ri ma kitijon ta kiꞌ rikꞌin.16:17 Hch. 2:418Si ngekitzꞌen kumetz pa kiqꞌaꞌ16:18 Hch. 28:5 o ndikitij veneno, ma jun achike xtikikꞌulwachij, y atoq ndikiyalaꞌ kiqꞌaꞌ pa kiwiꞌ ri ngeyawej, ri ngeyawej ngekꞌachaj,16:18 Hch. 9:17, 18 xchajeꞌ.
Ri Jesús nditzolij e chikaj
19Y atoq ri Ajaw Jesús xukꞌis rubꞌixik nojel ri xrajoꞌ xubꞌij chake ri discípulos,16:19 Hch. 1:2 xukꞌuꞌex e chikaj y xbꞌetzꞌuyeꞌ pa rikiqꞌaꞌ ri Dios.16:19 Sal. 110:1; Hch. 7:55; He. 1:3; Ap. 3:2120Y ri discípulos chi nej chi naqaj xebꞌa chutzijoxik ri utzulej teq tzij chin kolotajik, y ri Ajaw ngerutoꞌ y ndubꞌen chi ndiqꞌalajin chi qetzij ri ndikibꞌij, rikꞌin ri nimalej teq retal ruchuqꞌaꞌ ngerubꞌen.16:20 Ri tzij ngeqil chupan ri versículos 9-20, ma ekꞌo ta chupan ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen.