Ri rukꞌaslen ri Jesucristo tzꞌibꞌan kan roma ri apóstol Mateo
1Ri kibꞌiꞌ ri ojer teq ratit-rumamaꞌ ri Jesucristo
1Chupan re wuj reꞌ tzꞌibꞌan kan kibꞌiꞌ ri ojer teq ratit-rumamaꞌ ri Jesucristo. Ri Jesucristo riy-rumam ri rey David, y jun riy-rumam ri Abraham chuqaꞌ.
2Ri Abraham xralkꞌualaj ri Isaac; ri Isaac xralkꞌualaj ri Jacob; ri Jacob xralkꞌualaj ri Judá1:2 Gn. 29:35 y xeralkꞌualaj chuqaꞌ ri chꞌaqa chik ruchaqꞌ-runimal ri Judá. 3Ri Judá chuqꞌaꞌ ri Tamar xeralkꞌualaj ri Fares1:3 Gn. 38:29 y ri Zérah; ri Fares xralkꞌualaj ri Hesrón; ri Hesrón xralkꞌualaj ri Aram. 4Ri Aram xralkꞌualaj ri Aminadab; ri Aminadab xralkꞌualaj ri Nahasón; ri Nahasón xralkꞌualaj ri Salmón. 5Ri Salmón chuqꞌaꞌ ri Rahab xralkꞌualaj ri Booz;1:5 1Cr. 2:11 ri Booz chuqꞌaꞌ ri Rut xralkꞌualaj ri Obed; ri Obed xralkꞌualaj ri Jesé. 6Ri Jesé xralkꞌualaj ri David ri xok rey.
Ri rey David xralkꞌualaj ri Salomón chuqꞌaꞌ ri Betsabé, rixjayil kan ri Urías.1:6 2S. 11:3; 12:247Ri Salomón xralkꞌualaj ri Roboam;1:7 1R. 11:43 ri Roboam xralkꞌualaj ri Abías; ri Abías xralkꞌualaj ri Asá. 8Ri Asá xralkꞌualaj ri Josafat;1:8 1Cr. 3:10 ri Josafat xralkꞌualaj ri Joram; ri Joram xralkꞌualaj ri Ozías. 9Ri Ozías xralkꞌualaj ri Jotam; ri Jotam xralkꞌualaj ri Acaz;1:9 2R. 15:38 ri Acaz xralkꞌualaj ri Ezequías. 10Ri Ezequías xralkꞌualaj ri Manasés; ri Manasés xralkꞌualaj ri Amón; ri Amón xralkꞌualaj ri Josías.1:10 2R. 21:24-2611Ri Josías xralkꞌualaj ri Jeconías y xeralkꞌualaj chuqaꞌ ri chꞌaqa chik ruchaqꞌ-runimal ri Jeconías, y riꞌ xbꞌanatej chupan teq ri qꞌij atoq ri israelitas xetzꞌan e koma ri aj Babilonia y xeꞌukꞌuꞌex pa rochꞌulew Babilonia.
12Y atoq xeꞌukꞌuꞌex yan pa rochꞌulew Babilonia, ri Jeconías xralkꞌualaj ri Salatiel; ri Salatiel xralkꞌualaj ri Zorobabel.1:12 Hag. 1:113Ri Zorobabel xralkꞌualaj ri Abihud; ri Abihud xralkꞌualaj ri Eliaquim; ri Eliaquim xralkꞌualaj ri Azor. 14Ri Azor xralkꞌualaj ri Sadoc; ri Sadoc xralkꞌualaj ri Aquim; ri Aquim xralkꞌualaj ri Eliud. 15Ri Eliud xralkꞌualaj ri Eleazar; ri Eleazar xralkꞌualaj ri Matán; ri Matán xralkꞌualaj ri Jacob. 16Ri Jacob xralkꞌualaj ri José ri xok rachijil ri María, ri achoq chuqꞌaꞌ xalex ri Jesús. Y ri Jesús jariꞌ ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.
17Y keriꞌ kꞌa, kajlajuj tzaq wineq xeꞌeqꞌax chochꞌulew ri xtzꞌukutej pe rikꞌin ri Abraham hasta kꞌa rikꞌin ri rey David. Kajlajuj chik tzaq wineq xeꞌeqꞌax chochꞌulew ri xtzꞌukutej pe rikꞌin ri rey David hasta kꞌa chupan teq ri qꞌij atoq ri israelitas xeꞌukꞌuꞌex pa rochꞌulew Babilonia. Y kajlajuj chik tzaq wineq xeꞌeqꞌax chochꞌulew, ri xtzꞌukutej pe chupan teq ri qꞌij atoq xeꞌukꞌuꞌex ri israelitas pa rochꞌulew Babilonia hasta pa ru-tiempo ri Jesús ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.
Ri ralaxik ri Jesucristo
18Atoq xalex ri Jesucristo, kereꞌ xbꞌanatej: Ri María ruteꞌ ri Jesús, kꞌutun chik roma ri José1:18 Lc. 1:27 chin ndok rixjayil; pero atoq kꞌajani tikikꞌuaj kiꞌ, xqꞌalajin chi ri María royobꞌen akꞌual, y riꞌ rusamaj ri Espíritu Santo. 19Ri José ri ndok rachijil ri María, kin chojmilej achi wi y ma xrajoꞌ ta xuyaꞌ chi kꞌix ri María chikiwech ri wineq. Romariꞌ chilaqꞌel xrajoꞌ xuyaꞌ kan chin ma ndikꞌuleꞌ chi ta rikꞌin.1:19 Dt. 24:120Pero atoq kꞌaja ndunojilaꞌ nojel reꞌ, jun ángel chin ri Ajaw xuqꞌalajrisaj riꞌ chuwech pa rachikꞌ y xubꞌij chare: José, rukꞌajol ri David, ma taxibꞌij awiꞌ ndakꞌen ri María chin ndok awixjayil, porque ri akꞌual royobꞌen, riꞌ rusamaj ri Espíritu Santo. 21Y jun chꞌuti ral alaꞌ xtalex, y Jesús ndabꞌen chare ri rubꞌiꞌ, porque rijaꞌ ngerukal ri aj rutinamit chuwech ri kimak.
22Y nojel reꞌ xbꞌanatej, chin xbꞌanatej ri rubꞌiꞌin pe ri Ajaw pa ruchiꞌ ri ru-profeta ojer kan, atoq kereꞌ xubꞌij:
23Tiyaꞌ kꞌa cuenta chare chi ri xten ndiroyobꞌej qa akꞌual, maske kꞌajani tikꞌojeꞌ rikꞌin achi
Y jun chꞌuti ral alaꞌ ndikꞌojeꞌ.
Ri akꞌual riꞌ ndubꞌiniꞌaj Emanuel,1:23 Is. 7:14
y riꞌ ndubꞌij tzij: Dios kꞌo chiqakajal.
24Ri José xkꞌastej pe pa rachikꞌ, y xubꞌen achel xubꞌen mandar ri ru-ángel ri Ajaw chare, xukꞌen ri María chin xok rixjayil. 25Pero ma xwer yan ta rikꞌin ri María, hasta kꞌa xalex na ri ral. Y ri José, Jesús xubꞌen chare rubꞌiꞌ ri chꞌuti alaꞌ.
2Ri achiꞌaꞌ nimalej teq kinojibꞌal xbꞌekitzꞌetaꞌ ri akꞌual Jesús
1Atoq xalex yan ri Jesús pa tinamit Belén chin ri rochꞌulew Judea, chupan teq ri qꞌij atoq ri Herodes okuneq rey chiriꞌ pa Judea xebꞌeqaqa pa tinamit Jerusalén jujun teq achiꞌaꞌ nimalej kinojibꞌal ri epataneq apeꞌ ndel pe ri qꞌij. 2Rejeꞌ kereꞌ xkikꞌutulaꞌ razón: ¿Apeꞌ kꞌo wi ri ki-Rey2:2 Lc. 1:31-33 ri israelitas ri xalex? Porque roj kelaꞌ apeꞌ ndel pe ri qꞌij qatzꞌeton pe chikaj ri chꞌumil2:2 Nm. 24:17 ri ndiqꞌalajrisan chi xalex, y roj pataneq chin nduqayaꞌ ruqꞌij.
3Atoq xrakꞌaxaj ri rey Herodes ri ndikibꞌilaꞌ ri achiꞌaꞌ riꞌ, itzel xunaꞌ chare, y konojel ri aj Jerusalén xkixibꞌij kiꞌ rikꞌin ri xtubꞌen ri Herodes. 4Ri rey Herodes xerumal konojel ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y chuqaꞌ ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, y xukꞌutuj razón chake apeꞌ ndalex wi ri Jun ri nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit. 5Rejeꞌ xkibꞌij chare: Ndalex pa tinamit Belén2:5 Jn. 7:42 chin ri rochꞌulew Judea, porque keriꞌ tzꞌibꞌan kan roma ri ru-profeta ri Dios:
6Rat tinamit Belén, ri ratkꞌo pa rochꞌulew chin ri Judá,
Maske rat wíta ok
Chikikajal ri chꞌaqa chik tinamit chin ri Judá, kin nimalej aqꞌij,
Porque chikikajal ri awinaq ndalex jun Ukꞌuey Bꞌey,2:6 Mi. 5:2
Ri ndiyuqꞌun richin ri nutinamit Israel.
Keriꞌ tzꞌibꞌan kan.
7Atoq ruyon kꞌo ri rey Herodes, xeroyoj chilaqꞌel ri achiꞌaꞌ nimalej teq kinojibꞌal, chin xretamaj utz-utz ri qꞌij atoq ri chꞌumil xukꞌut riꞌ chikiwech. 8Kꞌateriꞌ xeruteq pa tinamit Belén y xubꞌij e chake: Kixbꞌiyin, tiwetamaj ri janipeꞌ ngixtiker ndiwetamaj pa ruwiꞌ ri akꞌual, y atoq xtiwil, tuꞌibꞌij chuwa, chin keriꞌ riyin ngibꞌa chuqaꞌ chin neyaꞌ ruqꞌij.
9Atoq ri achiꞌaꞌ riꞌ xkakꞌaxaj yan ri xubꞌij ri rey, xkitzꞌen chik bꞌey, y kꞌateꞌ ruwech xkitzꞌet chi bꞌaneq chik chikiwech ri chꞌumil kitzꞌeton pe apeꞌ ndel pe ri qꞌij, y xbꞌepeꞌeꞌ chikaj pa ruwiꞌ ri lugar apeꞌ kꞌo ri akꞌual. 10Atoq xkitzꞌet chi xbꞌepeꞌeꞌ ri chꞌumil, santienta xkikot ri kánima. 11Y atoq xebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri akꞌual, xeꞌok apu pa achoch, y xkitzꞌet ri chꞌuti akꞌual rikꞌin ri María ri ruteꞌ. Xexukeꞌ qa y xkiqasaj kijolon pa ulew chin xkiyaꞌ ruqꞌij ri akꞌual. Xekijeq ri yakbꞌel apeꞌ ekikꞌuan apu kibꞌeyomal, y xkisipaj kan qꞌanapueq, pon y mirra chare. 12Y atoq xbꞌanatej yan reꞌ, xqꞌalajrisex pa achikꞌ chake chi ma ketzolij apeꞌ kꞌo ri Herodes, y romariꞌ xkitzꞌen e jun chik bꞌey, xetzolij pa kirochꞌulew.
Ri José, ri María y ri Jesús ngeꞌanimej y ngebꞌa pa rochꞌulew Egipto
13Atoq xebꞌa yan ri achiꞌaꞌ nimalej kinojibꞌal, jun ru-ángel ri Ajaw xuqꞌalajrisaj riꞌ pa rachikꞌ ri José, y kereꞌ xubꞌij chare: Kayakatej, takꞌuaj ri chꞌuti akꞌual y ri ruteꞌ y kixanimej. Kixbꞌiyin pa rochꞌulew Egipto, y kixkꞌojeꞌ chiriꞌ hasta kꞌa xtinbꞌij na chawa, porque ri rey Herodes yaméra nduteq rukanoxik ri akꞌual chin ndukamisaj.
14Ja atoq riꞌ ri José xyakatej paqiꞌ, y keriꞌ chaqꞌaꞌ, xerukꞌuaj ri chꞌuti akꞌual y ri teꞌej, y xebꞌa pa rochꞌulew Egipto. 15Y chiriꞌ xekꞌojeꞌ, kꞌa xken na ri Herodes. Kꞌajariꞌ xeꞌel pe pa Egipto, chin keriꞌ xbꞌanatej ri ruqꞌalajrisan ri Ajaw ojer kan chuwech ri profeta ri xubꞌij: Pa rochꞌulew Egipto xinwoyoj pe ri Nukꞌajol.2:15 Ex. 4:22, 23; Os. 11:1 Keriꞌ tzꞌibꞌan kan.
Ri Herodes xubꞌen mandar chi kekamisex ri chꞌuteq akꞌolaꞌ
16Atoq ri Herodes xuyaꞌ cuenta chare chi xchꞌakatix kan koma ri achiꞌaꞌ nimalej kinojibꞌal, santienta royowal xyakatej. Romariꞌ, xubꞌen mandar chi kekamisex konojel ri chꞌuteq kꞌajolaꞌ nditzꞌukutej e kikꞌin ri kꞌaja ok xeꞌalex hasta ri kꞌo chik kaꞌiꞌ kijunaꞌ pa tinamit Belén, y ri pa chꞌaqa chik tinamit ri ekꞌo chunaqaj. Keriꞌ xubꞌen mandar ri Herodes, porque xretamaj kan pa kichiꞌ ri achiꞌaꞌ nimalej teq kinojibꞌal ri janipeꞌ tiempo kitzꞌeton pe ri chꞌumil. 17Y keriꞌ xbꞌanatej ri ruqꞌalajrisan kan ri profeta Jeremías ojer, atoq kereꞌ xubꞌij:
18Xakꞌaxex pa tinamit Ramá jun nimalej sikꞌinik,
Oqꞌej y nimalej bꞌis.
Ja ri Raquel ngeroqꞌej ri chꞌuteq ral,
Y ma ndirajoꞌ ta ndibꞌochiꞌix ránima.
Porque ma ekꞌes chi ta ri chꞌuteq ral.2:18 Jer. 31:15
Ri José, ri María y ri Jesús ngebꞌekꞌojeꞌ pa tinamit Nazaret
19Atoq xken yan ri Herodes, jun ángel chin ri Ajaw xuqꞌalajrisaj riꞌ pa rachikꞌ ri José chiriꞌ pa rochꞌulew Egipto. 20Y xubꞌij chare: Kayakatej, takꞌuaj ri akꞌual y ri ruteꞌ y katzolij pa rochꞌulew Israel, roma xeken yan ri xekanon rukamik ri chꞌuti alaꞌ.
21Y keriꞌ kꞌa, xyakatej ri José, xerukꞌuaj ri akꞌual y ri teꞌej, y xetzolij pa rochꞌulew Israel. 22Pero atoq ri José xrakꞌaxaj chi pa rukꞌexel ri Herodes, ja ri rukꞌajol rubꞌiniꞌan Arquelao ndibꞌanun reinar pa kiwiꞌ ri aj rochꞌulew Judea, ri José xuxibꞌij riꞌ chin ndibꞌa chiriꞌ, y pa jun achikꞌ xbꞌix chare roma ri Dios chi tibꞌa pa rochꞌulew Galilea. 23Y atoq xebꞌeqaqa chiriꞌ, xebꞌekꞌojeꞌ pa jun tinamit rubꞌiniꞌan Nazaret, chin keriꞌ xbꞌanatej ri bꞌiꞌin kan koma ri ru-profetas ri Dios, atoq xkibꞌij: Ri akꞌual ndibꞌix aj Nazaret2:23 Mr. 1:24 chare.
3Ri Juan ri Bautista ndutzijoj rutzij ri Dios
(Mr. 1:1-8; Lc. 3:1-9, 15-17; Jn. 1:19-28)
1Atoq xeꞌeqꞌax ri junaꞌ, xril tiempo chi ri Juan ri Bautista xutzꞌen rutzijoxik rutzij ri Dios pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew ri kꞌo pa rochꞌulew Judea. 2Y kereꞌ ndubꞌij chake ri wineq: ¡Tiyaꞌ kan ri mak, y titzolij pe iwánima rikꞌin ri Dios, porque naqaj chik kꞌo ri qꞌij atoq ri aj chikaj Dios ndutzꞌuk ndubꞌen reinar pa kikꞌaslen ri wineq!
3Keriꞌ ndubꞌilaꞌ ri Juan, porque ja rijaꞌ ri achoq pa ruwiꞌ xchꞌaꞌa kan ri profeta Isaías ri kereꞌ xubꞌij:
Pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew ndakꞌaxex ruchꞌabꞌel jun ri ndisikꞌin chubꞌixik:
Tibꞌanaꞌ rukꞌojlen rubꞌey ri Ajaw,
Tichojmirisaj ri bꞌey apeꞌ ndeqꞌax.3:3 Is. 40:3
Keriꞌ rubꞌiꞌin kan ri Isaías.
4Ri rutziaq rukusan ri Juan, bꞌanun chare rusmal camello, y ri ximibꞌel rupan bꞌanun chare rutzꞌumal awej.3:4 2R. 1:8 Y ri ndukꞌux ja ri tzilaw y kabꞌ kichin wanan. 5Y ri aj tinamit Jerusalén, ri aj rochꞌulew Judea, y konojel ri ekꞌo chunaqaj ri raqen yaꞌ Jordán, ngebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri Juan chin ndikakꞌaxaj ri ndubꞌij. 6Ri wineq riꞌ ndikiyaꞌ chikij ri mak kibꞌanun, y ngebꞌan e bautizar roma ri Juan pa raqen yaꞌ Jordán.
7Pero atoq xerutzꞌet chi ekꞌiy fariseos y saduceos ngebꞌeqaqa chin ngerubꞌen bautizar, rijaꞌ kereꞌ xubꞌij chake: ¡Rix xa rix achel kal itzel teq kumetz! ¿Achike xbꞌiꞌin chiwa chi kixanimej chuwech ri castigo pataneq? 8Romariꞌ, chin ngixkolotej, ndikꞌatzin ndiqꞌalajin pa ikꞌaslen chi iyoꞌon kan ri mak3:8 Mt. 3:2, 11; 4:17; Hch. 17:30 y tzolijneq pe iwánima rikꞌin ri Dios. 9Y ma tibꞌij pa iwánima: Roj kin kuqul qakꞌuꞌx chi ngojkolotej, porque ri ojer qamamaꞌ, ja ri Abraham. Porque riyin nibꞌij chiwa chi ri Dios nditiker ndubꞌen riy-rumam ri Abraham hasta chake re abꞌej re ekꞌo chireꞌ. 10Ri castigo ri nduyaꞌ ri Dios nduqaqa yan. Rijaꞌ kin achel ruyoꞌon chik ikej chikixeꞌ ri cheꞌ, romariꞌ ri cheꞌ ri ma utz ta kiwech ndikiyaꞌ, ngechoy y ngetorix pa qꞌaqꞌ. 11Qetzij wi chi riyin chare yaꞌ ngixinbꞌen bautizar, retal chi iyoꞌon kan ri mak y tzolijneq pe iwánima rikꞌin ri Dios. Pero chuwij riyin nduqaqa Jun ri más kꞌo uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ ke chinuwech riyin y nixta rukꞌulun chi ja ok riyin nginelesan e ri ruxajabꞌ chiraqen. Rijaꞌ kin xkixrubꞌen bautizar chare ri Espíritu Santo3:11 Jn. 20:22 y chare qꞌaqꞌ. 12Y kin xtubꞌen achel ndubꞌen jun achi ri rukꞌuan chik pa ruqꞌaꞌ jun cheꞌ kaꞌi-oxiꞌ rutzaꞌ y ndujech rij ri trigo rikꞌin ri ruwech. Ndumal ri trigo chin nderuyaꞌ pa rukꞌujay, pero nduporoj rij ri trigo pa qꞌaqꞌ. Keriꞌ chuqaꞌ ri Jun ri nduqaqa, kin xkerukal ri xketaqin richin y ngeruyaꞌ ri ma ngetaqin ta chupan ri qꞌaqꞌ ri ma jumbꞌey ndichuputej,3:12 Mt. 13:30 xchajeꞌ.
Ri Jesús ndibꞌan bautizar
(Mr. 1:9-11; Lc. 3:21, 22)
13Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri Jesús xel pe pa rochꞌulew Galilea, xbꞌeqaqa pa raqen yaꞌ Jordán chin ndibꞌan bautizar roma ri Juan. 14Pero ri Juan xrajoꞌ ta xuqꞌet chuwech ri ndukꞌutuj ri Jesús, romariꞌ xubꞌij: Ja riyin ri ndikꞌatzin chi ngibꞌan bautizar awoma rat, y ¿rat ngapuꞌun wikꞌin chin ngatinbꞌen bautizar?
15Pero ri Jesús xubꞌij chare ri Juan: Tayaꞌ qꞌij chi ngibꞌan bautizar wokami, porque pa ruwech ri Dios kin pa ruchojmil chi keriꞌ ndiqabꞌen.
Ja atoq riꞌ ri Juan xuyaꞌ qꞌij. 16Y atoq ri Jesús xbꞌan bautizar, xe xbꞌeꞌel pe pa yaꞌ, kꞌateꞌ ruwech xjaqatej ri kaj, y xutzꞌet ri Espíritu3:16 Is. 11:2 chin ri Dios pataneq chikaj y ndiqaqa pe pariꞌ achel jun paloma. 17Y xakꞌaxex jun chꞌabꞌel pataneq chikaj3:17 Mt. 17:5; Mr. 9:7; Lc. 9:35 ri kereꞌ xubꞌij: Jareꞌ ri Nukꞌajol,3:17 Sal. 2:7 y tzꞌan niwojoꞌ. Riyin santienta ngikikot roma rijaꞌ, xchajeꞌ.
4Ri Jesús nditaqchiꞌix roma ri itzel chin ta nditzaq pa mak
(Mr. 1:12, 13; Lc. 4:1-13)
1Ja atoq riꞌ ri Jesús xukꞌuꞌex roma ri Espíritu Santo4:1 Lc. 2:27 pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew, chin nditaqchiꞌix roma ri itzel ri ndirajoꞌ ndutzeq pa mak.4:1 He. 2:18
2Y atoq ri Jesús xubꞌen yan ayunar 40 qꞌij y 40 aqꞌaꞌ,4:2 Ex. 24:18; 34:28 xchꞌumu pe rupan. 3Y ri itzel ri nditaqchiꞌin richin xbꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri Jesús y xubꞌij chare: Rat ri rat Rukꞌajol ri Dios, tabꞌij chi re abꞌej reꞌ keꞌok qa kaxlan wey.
4Pero ri Jesús xubꞌij chare: Chupan ri rutzij ri Dios kereꞌ tzꞌibꞌan kan: Ma xe ta rikꞌin kaxlan wey ngekꞌaseꞌ ri wineq, xa kin rikꞌin nojel ri tzij ndel pe pa ruchiꞌ ri Dios.4:4 Dt. 8:3
5Ja atoq riꞌ ri itzel xukꞌuaj ri Jesús pa loqꞌolej tinamit Jerusalén,4:5 Neh. 11:1; Is. 52:1 y pariꞌ ri lugar más nej jatal chin ri rachoch ri Dios xbꞌeruyaꞌ e, 6y kereꞌ xubꞌij chare: Rat ri rat Rukꞌajol ri Dios, taroqij qa awiꞌ pa xulan y ma jun achike xtakꞌulwachij, porque chupan ri rutzij ri Dios kereꞌ tzꞌibꞌan kan:
Ri Dios ndubꞌen mandar chake ri ru-ángeles chi ngatikichajij.
Ngatikikꞌuaj pa kiqꞌaꞌ,
Chin ma ndapajkꞌij awaqen chuwech abꞌej.4:6 Sal. 91:11, 12
7Y ri Jesús xubꞌij chare: Tzꞌibꞌan kan chuqaꞌ chupan ri rutzij ri Dios: Ma tatojtobꞌej ri Awajaw Dios, chin ta ndubꞌen ri ndawojoꞌ rat.4:7 Ex. 17:2, 7; Dt. 6:16
8Jumbꞌey chik ri itzel chin ndutaqchiꞌij ri Jesús, xukꞌuaj pariꞌ jun nimajuyuꞌ, y xukꞌut chuwech nojel ri reinos ekꞌo chochꞌulew y ri kibꞌeyomal. 9Y ri itzel xubꞌij chare: Nojel reꞌ niyaꞌ chawa, si chixukulen ndayaꞌ nuqꞌij.
10Pero ri Jesús xubꞌij chare: ¡Katel e chinuwech, Satanás! Porque chupan ri rutzij ri Dios kereꞌ tzꞌibꞌan kan: Ja ri Awajaw Dios tayaꞌ ruqꞌij, y kin xe wi ri ndirajoꞌ rijaꞌ tabꞌanaꞌ.4:10 Dt. 6:13; 10:20; Jos. 24:14; 1S. 7:3
11Ja atoq riꞌ ri itzel xuyaꞌ kan ri Jesús, y xebꞌeqaqa ángeles apeꞌ kꞌo ri Jesús, y ndikilij.4:11 Lc. 22:43
Ri Jesús ndutzꞌen rusamaj ri Dios pa rochꞌulew Galilea
12Atoq ri Jesús xrakꞌaxaj chi ri Juan ri Bautista xtzꞌapix pa cheꞌ,4:12 Lc. 3:20 xtzolij pa rochꞌulew Galilea. 13Pero ma xkꞌojeꞌ ta pa tinamit Nazaret, xa xbꞌekꞌojeꞌ pa Cafarnaúm,4:13 Lc. 4:31 jun tinamit kꞌo chuchiꞌ ri lago apeꞌ kꞌo kulew ri kiy-kimam kan ri Zabulón y ri Neftalí. 14Keriꞌ xubꞌen chin ndibꞌanatej ri rubꞌiꞌin kan ri profeta Isaías, atoq xubꞌij:
15Ulew kichin ri kiy-kimam kan ri Zabulón y ri Neftalí,
Apeꞌ ndeqꞌax ri bꞌey ndeqaqa pa mar.
Ulew ri kꞌo apu jukꞌan raqen yaꞌ Jordán,
Chupan ri rochꞌulew rubꞌiniꞌan Galilea apeꞌ ekꞌo wineq ma israelitas ta.
16Ri tinamit ekꞌo pa qꞌequꞌ,
Xkitzꞌet jun nimalej luz,
Y ri wineq ekꞌo pa rumochꞌochꞌil ri kamik
Xyikꞌan jun nimalej luz pa kiwiꞌ.4:16 Is. 9:1, 2; Hch. 26:23
17Y xe jampeꞌ atoq riꞌ, ri Jesús xutzꞌen rutzijoxik re tzij reꞌ: Tiyaꞌ kan ri mak y titzolij pe iwánima rikꞌin ri Dios, porque naqaj chik kꞌo ri qꞌij chi ri aj chikaj Dios ndutzꞌuk ndubꞌen reinar.4:17 Mt. 3:2; 10:7; Mr. 1:4
Ri Jesús ngeroyoj kajiꞌ karunelaꞌ chin ngeꞌok ru-discípulos
18Atoq ri Jesús ndibꞌiyin chuchiꞌ ri lago chin ri rochꞌulew Galilea, xerutzꞌet kaꞌiꞌ achiꞌaꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ, jun rubꞌiniꞌan Simón ri xbꞌix chuqaꞌ Pedro chare, y ri jun chik rubꞌiniꞌan Andrés. Rejeꞌ ndikiyalaꞌ qa yaꞌl pa yaꞌ porque ekarunelaꞌ. 19Y ri Jesús xubꞌij chake: Kiniwoqaj, y riyin nikꞌut chiwech achike rubꞌeyal ndibꞌen chin ngeꞌikaruj wineq chin nginikoqaj.
20Y kin ja paqiꞌ xekiyaꞌ kan4:20 Mr. 10:28; Lc. 18:28 ri yaꞌl, y xkoqaj ri Jesús.
21Atoq ri Jesús xbꞌiyin chi apu jubꞌaꞌ más, xerutzꞌet ekaꞌiꞌ chik kichaqꞌ-kinimal kiꞌ, jun rubꞌiniꞌan Santiago y ri jun chik Juan. Rejeꞌ ekꞌo apu pa barco rikꞌin ri kitataꞌ rubꞌiniꞌan Zebedeo, ndikikꞌojoj ri kiyaꞌl tzꞌambꞌel ker. Y ri Jesús xeroyoj apu. 22Y kin ja paqiꞌ xkiyaꞌ kan ri kitataꞌ,4:22 Mt. 10:37, 38 xeꞌel pe pa barco, y chi ekaꞌiꞌ xkoqaj ri Jesús.
Ri Jesús ngerutijoj santienta wineq
23Ri Jesús xbꞌa nojel teq apeꞌ chuwech ri rochꞌulew Galilea,4:23 Mt. 9:35; Mr. 1:21, 39 ngerutijoj ri israelitas pa teq ki-sinagoga y ndutzijolaꞌ ri utzulej teq tzij ri ndubꞌij ri achike rubꞌeyal4:23 Mt. 3:2 chin ngeꞌok ri wineq pa ru-reino ri Dios y ngerukꞌachojrisaj ri wineq chuwech nojel yabꞌil y qꞌaxomal. 24Pa nojel rochꞌulew Siria bꞌaneq utzulej rutzijol ri Jesús,4:24 Is. 52:13; Mr. 1:28 y chuwech rijaꞌ ngeꞌukꞌuꞌex ri kꞌo jalajaj teq kiyabꞌil,4:24 Mr. 1:32; Lc. 4:40 ri santienta qꞌaxomal ndikinaꞌ, ri kꞌo itzel teq espíritu pa kikꞌaslen, ri nduyaꞌ ataque chake, y ri kamineq kiqꞌa-kaqen. Y ri Jesús xerukꞌachojrisaj.
25Y ekꞌiy koqan4:25 Is. 55:5; Mt. 19:2; Mr. 3:7 ri Jesús. Ekꞌo wineq chin ri rochꞌulew Galilea, chin ri rochꞌulew Decápolis, chin ri tinamit Jerusalén, chin ri rochꞌulew Judea, y ekꞌo chuqaꞌ wineq ri kꞌo kachoch jukꞌan chik apu ruchiꞌ ri raqen yaꞌ Jordán.
5Ri Jesús nduyaꞌ tijonik cho juyuꞌ
1Atoq ri Jesús xerutzꞌet chi santienta ri wineq, xjoteꞌ e jubꞌaꞌ chuwech jun juyuꞌ y xbꞌetzꞌuyeꞌ e chiriꞌ, y ri ru-discípulos xebꞌekꞌojeꞌ e chunaqaj. 2Y ri Jesús xchꞌaꞌa chake y chin ngerutijoj kereꞌ xubꞌij:
Ri jabꞌel rokiqꞌij chuwech ri Dios
3Kin jabꞌel rokiqꞌij ri ndikinaꞌ chi eꞌaj mak y ndikꞌatzin ri kolotajik nduyaꞌ ri Dios chake,5:3 Sal. 32:1; 51:17
Porque pa kikꞌaslen rejeꞌ ndubꞌen reinar ri aj chikaj Dios.
4Kin jabꞌel rokiqꞌij ri ngeꞌoqꞌ chuwech ri Dios,
Porque kin xtibꞌochiꞌix ri kánima.5:4 2Co. 1:3, 4
5Kin jabꞌel rokiqꞌij ri ndikiqasaj kiꞌ,
Porque chake rejeꞌ xtiyoꞌox ri ulew5:5 Sal. 37:11 rusujun ri Dios chi nduyaꞌ.
6Kin jabꞌel rokiqꞌij ri bꞌaneq kánima chirij rukꞌuaxik jun chojmilej kꞌaslen chuwech ri Dios,
Porque kin xtibꞌanatej wi ri ndikajoꞌ.
7Kin jabꞌel rokiqꞌij ri ngepoqonan,5:7 Sal. 41:1
Porque rejeꞌ kin xtijoyowex kiwech roma ri Dios.
8Kin jabꞌel rokiqꞌij ri chꞌajchꞌaj5:8 He. 12:14 kánima,
Porque kin xtikitzꞌet ruwech ri Dios.
9Kin jabꞌel rokiqꞌij ri ndikitij kiqꞌij ndikitik uxlanen chikikajal ri wineq,
Porque ri Dios kin xtubꞌij ralkꞌuaꞌl5:9 Ro. 8:14 chake.
10Kin jabꞌel rokiqꞌij ri ngetzeqlebꞌex chin ndibꞌan itzel chake5:10 2Ti. 2:12; 1P. 3:14 roma ri chojmilej kꞌaslen kikꞌuan,
Porque pa kikꞌaslen rejeꞌ ndubꞌen reinar ri aj chikaj Dios.
11Kin jabꞌel roꞌiqꞌij rix, atoq ri wineq ngixkichapalaꞌ, ngixkitzeqlebꞌej chin ndikibꞌen itzel chiwa, y ndikitzꞌukulaꞌ xa achike na chi aqꞌ chiwij roma rix oqey wichin. 12Santienta kixkikot porque kin nim rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chiwa chikaj, porque keriꞌ chuqaꞌ xetzeqlebꞌex5:12 2Cr. 36:16; Mt. 23:34, 37; Lc. 13:33, 34 ri ru-profetas ri Dios ri xekꞌojeꞌ nabꞌey chiwech rix, y xyoꞌox nim rajel-rukꞌexel chake.
Rix ngixkꞌatzin achel atzꞌan y achel luz chikiwech ri wineq
13Rix ngixkꞌatzin achel atzꞌan chin kikꞌaslen ri wineq, pero si ri atzꞌan ndikꞌis retzꞌamil, ¿achike kꞌa jun ta ndibꞌan chare chin nditzolij chi pe ri retzꞌamil? Xa ma jun chik ndikꞌatzin, xaxe chik ndiroqix e saqil chin ndiyeqꞌeloꞌox koma wineq.
14Ri ikꞌaslen rix achel chuqaꞌ luz ri nduyikꞌaj kikꞌaslen ri wineq.5:14 Is. 49:6; Fil. 2:15 Jun tinamit ri kꞌo pariꞌ jun juyuꞌ, maneq cheꞌel man ta nditzꞌetetej. 15Nixta nditzijeꞌ jun lámpara, chin ta ndiyoꞌox chuxeꞌ jun cajón. Xa kin pariꞌ rukꞌojlibꞌel ndiyoꞌox ri lámpara chin ngeruyikꞌaj konojel ri ekꞌo pa jay.5:15 Mr. 4:21; Lc. 11:3316Keriꞌ kꞌa tiyikꞌan ri ikꞌaslen rix chikiwech ri wineq, chin tikitzꞌetaꞌ ri utz ngeꞌibꞌanalaꞌ, y keriꞌ ndikiyaꞌ ruqꞌij ri Tataꞌaj Dios kꞌo chikaj.5:16 1P. 2:12
Ri Jesús kin nduyaꞌ keqalen ri ley y ri kitzꞌibꞌan kan ri profetas
17Ma tinojij rix chi riyin xinuqaqa chin nukꞌisaꞌ ruqꞌij ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, nixta chin nukꞌisaꞌ ruqꞌij ri kiqꞌalajrisan kan ri profetas ojer. Riyin ma chin ta riꞌ xinuqaqa, yin xinuqaqa chin nibꞌen pa nukꞌaslen nojel ri kibꞌiꞌin kan rejeꞌ. 18Y kin qetzij nibꞌij chiwa, nabꞌey chi ndikꞌis ri kaj y ri rochꞌulew, nojel ri tzꞌibꞌan kan chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, hasta ri juchꞌ y ri letra más wíta, kin xtibꞌanatej wi.5:18 Lc. 16:1719Roma kꞌa riꞌ, achike na jun wineq ri nduqꞌej jun chikiwech ri mandamientos chin ri ley, maske ja ri mandamiento ri más maneq ok reqalen ndiqꞌalajin, y keriꞌ ndukꞌut chi tikibꞌanaꞌ chꞌaqa chik, ndibꞌan chare chi más maneq ok reqalen chupan ri ru-reino ri aj chikaj Dios. Pero ri ndibꞌanun ri ndikibꞌij ri mandamientos, y keriꞌ ndukꞌut chi tikibꞌanaꞌ chꞌaqa chik, ndibꞌan chare chi nim reqalen chupan ri ru-reino ri aj chikaj Dios.
Ri Jesús ndukꞌut ruchojmil ri kꞌaslen ndirajoꞌ chi ndiqakꞌuaj
20Porque riyin nibꞌij chiwa chi ndikꞌatzin chi más chaj5:20 Lc. 18:11, 12; Ro. 10:3 ri ngixtajin pa ikꞌaslen ke chuwech ri ngetajin ri fariseos y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, porque si ma ke ta riꞌ, ma ngixok ta chupan ru-reino ri aj chikaj Dios.
Ri Jesús ndukꞌut chi ndikꞌatzin ndibꞌan rukꞌojlen ri oyowal
21Y rix iwakꞌaxan chuqaꞌ ri xbꞌix chake ri ojer teq iwatit-imamaꞌ: Ma kakamisan,5:21 Ex. 20:13 porque ri ndikamisan, kin ndiyoꞌox wi castigo chare. Keriꞌ bꞌiꞌin kan. 22Pero riyin nibꞌij: Xa achike na ri ndikꞌuxkꞌut royowal chare jun chik, kin ndiqꞌat tzij pa ruwiꞌ chin ndiyoꞌox castigo chare, y xa achike na ri xtibꞌiꞌin nakanik chare jun chik, utz ndijach pa kiqꞌaꞌ ri bꞌotzaj achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, y xa achike na ri xtibꞌiꞌin tzꞌeteꞌy chi jolon chare jun wineq, kin rukꞌulun chi pa qꞌaqꞌ nderilaꞌ castigo.
23Y roma kꞌa riꞌ, si rat akꞌuan apu jun ofrenda chin ndasuj chare ri Dios cho altar, y chiriꞌ ndakꞌuxlaꞌaj chi kꞌo jun ndunaꞌ itzel pa ránima chawij, 24tayaꞌ kan ri ofrenda cho altar, kabꞌiyin y tabꞌanaꞌ rukꞌojlen nabꞌey ri oyowal kꞌo chiꞌikajal rikꞌin ri jun riꞌ, kꞌajariꞌ katzolij y tasujuꞌ ri ofrenda.
25Takamelaj awiꞌ chuwech ri ngabꞌerusujuj5:25 Pr. 25:9 chuwech ri qꞌatoy tzij y tabꞌanaꞌ paqiꞌ rukꞌojlen ri oyowal kꞌo chiwech, utz kꞌaja rix bꞌaneq pa bꞌey rikꞌin. Porque si ma ndabꞌen ta keriꞌ, kꞌo cheꞌel xkarujech pa ruqꞌaꞌ ri qꞌatoy tzij, y ri qꞌatoy tzij riꞌ xkarujech pa ruqꞌaꞌ ri justísa, y xkabꞌetzꞌapix pa cheꞌ. 26Kin qetzij nibꞌij chawa chi ma ngatel ta pe chiriꞌ, kꞌa tatojoꞌ na kan nojel ri méra ndiqꞌat chawij.
Ri Jesús ndukꞌut chi ma utz ta ndarayij jun ixaq ma awixjayil ta
27Rix iwakꞌaxan ri xbꞌix kan ojer: Ma takanoj rukꞌexel ri achoq ikꞌin rat kꞌulan.5:27 Ex. 20:14; Dt. 5:1828Pero riyin nibꞌij chiwa: Xa achike na jun ri ndutzꞌet jun ixaq chin ndurayij, kin xubꞌen yan mak pa ránima roma xurayij ri ixaq.5:28 2S. 11:2-5; Job 31:1; Pr. 6:24, 25; Stg. 1:14, 15
29Romariꞌ, si ri rikiqꞌaꞌ awech ndubꞌen chawa chi ngatzaq pa mak, tawelesaj y tatorij e. Porque más utz chi ndikꞌis ruqꞌij jun awech, ke xtitorix nojel ri a-cuerpo pa qꞌaqꞌ. 30Y si ri rikiqꞌaꞌ aqꞌaꞌ ndubꞌen chawa chi ngatzaq pa mak, taqꞌataꞌ y tatorij e. Porque más utz chi ndikꞌis ruqꞌij jun aqꞌaꞌ, ke xtitorix nojel ri a-cuerpo pa qꞌaqꞌ.5:30 Mt. 18:8; Mr. 9:43
Ri Jesús ndukꞌut si ri achi kꞌo cheꞌel ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil o naq
(Mt. 19:9; Mr. 10:11, 12; Lc. 16:18)
31Xbꞌix kan chuqaꞌ ojer: Xa achike na jun ri ndirajoꞌ ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil, tuyaꞌ kꞌa e jun wuj pa ruqꞌaꞌ apeꞌ ndubꞌij chi xkijech kiꞌ rikꞌin.5:31 Dt. 24:1; Mr. 10:2-12 Keriꞌ bꞌiꞌin kan. 32Pero riyin nibꞌij chiwa chi xaxe roma ri ixaq rukanon rukꞌexel ri rachijil, ri achi kꞌo cheꞌel ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil. Si ma roma ta riꞌ ndikijech kiꞌ, ri achi ndubꞌen chare ri rixjayil chi ndubꞌen mak atoq ndikꞌan roma jun chik achi,5:32 Ro. 7:2, 3; 1Co. 7:10, 11 y ri achi ri xtukꞌen jun ixaq jachon kan, mak chuqaꞌ ndubꞌen.
Ri Jesús ndukꞌut chi ma utz ta ndabꞌen jurar
33Rix iwakꞌaxan chuqaꞌ ri xbꞌix chake ri iwatit-imamaꞌ ojer: Ma tatzolij atzij atoq xayaꞌ yan atzij5:33 Lv. 19:12 chare ri Dios, xa kin tabꞌanaꞌ ri xabꞌij chuwech ri Dios chi ndabꞌen.5:33 Dt. 23:23 Keriꞌ bꞌiꞌin kan. 34Pero riyin nibꞌij chiwa: Ma jun tibꞌen jurar,5:34 Stg. 5:12 ma tikusaj ri kaj chin ndibꞌen jurar, porque jariꞌ ru-trono ri Dios, 35nixta ri rochꞌulew,5:35 Is. 66:1 porque jariꞌ apeꞌ nduyaꞌ raqen ri Dios, nixta rubꞌiꞌ ri tinamit Jerusalén, porque jariꞌ rutinamit ri Nimalej Rey.5:35 Sal. 48:236Ma ndabꞌen chuqaꞌ jurar pa awiꞌ rat, porque ma ngatiker ta ndabꞌen chi jun rusmal awiꞌ ndubꞌen qa xaq o seq. 37Atoq rix ndibꞌij jaꞌn, kin ta qetzij5:37 Stg. 5:12 chi keriꞌ, y atoq ndibꞌij naq, kin ta qetzij chi keriꞌ, porque si ndibꞌen jurar chin keriꞌ ngixtaqix, riꞌ xa rikꞌin ri itzel pataneq wi.
Ri Jesús ndukꞌut chi ma utz ta ndabꞌen rukꞌexel chare ri ndibꞌanun itzel chawa
38Rix iwakꞌaxan ri xbꞌix kan ojer: Ri ndisoko jun runaqꞌ-ruwech5:38 Ex. 21:24; Lv. 24:20; Dt. 19:21 jun wineq, tisok chuqaꞌ jun runaqꞌ-ruwech rijaꞌ, y ri ndiqꞌajo e jun reyaj jun wineq, tiqꞌajox e chuqaꞌ jun reyaj rijaꞌ. Keriꞌ bꞌiꞌin kan. 39Pero riyin nibꞌij chiwa: Si kꞌo jun ndubꞌen jun itzel chawa, ma ndabꞌen rukꞌexel chare. Pa rukꞌexel chi keriꞌ ndabꞌen, si kꞌo jun ndutzꞌej ri rikiqꞌaꞌ aqꞌoꞌtz, tayaꞌ chi apu ri jun aqꞌoꞌtz5:39 Is. 50:6; Mt. 26:67; Mr. 14:65 chuwech. 40Y si kꞌo jun ndirajoꞌ ndumej e jun atziaq, y romariꞌ ndesujun chawij, tayaꞌ chare ri tzieq riꞌ y chuqaꞌ ri kꞌul aqꞌuꞌun más kꞌo reqalen. 41Si kꞌo jun ndubꞌen chawa chi tajoꞌ mani ndakꞌuaj jun eqaꞌ5:41 Mr. 15:21 jun kilómetro, rat takꞌuaj kaꞌiꞌ kilómetro ri eqaꞌ riꞌ. 42Si kꞌo jun ndukꞌutuj rutoꞌik chawa, tatoꞌ,5:42 Dt. 15:7-11; 1Ti. 6:18 y si kꞌo jun ndirajoꞌ nduqej jun achike chawa, ma takꞌekꞌej chare.
Ri Jesús ndukꞌut chi kaꞌawojoꞌ ri ngebꞌanun oyowal chawa
43Rix iwakꞌaxan ri xbꞌix kan ojer: Kaꞌawojoꞌ ri wineq, pero ri itzel ngarutzꞌet, itzel tatzꞌetaꞌ. Keriꞌ bꞌiꞌin kan. 44Pero riyin nibꞌij chiwa: Keꞌiwojoꞌ ri ngebꞌanun oyowal chiwa, y tibꞌanaꞌ orar koma ri ngixkitzeqlebꞌej chin ndikibꞌen itzel chiwa,5:44 Pr. 25:21; Lc. 23:34; Hch. 7:60; Ro. 12:14; 1Co. 4:12; 1P. 2:2345chin keriꞌ nditzꞌetetej chi rix ralkꞌuaꞌl ri Itataꞌ Dios kꞌo chikaj. Rijaꞌ ndubꞌen chi ndel pe ri qꞌij5:45 Sal. 65:9-13; Hch. 14:17 pa kiwiꞌ konojel wineq, utz o ma utz ta kikꞌaslen. Y ndubꞌen chuqaꞌ chi ndiqaqa qatataꞌ chochꞌulew apeꞌ ekꞌo ri chojmilej kikꞌaslen y ri ma chojmilej ta kikꞌaslen. 46Porque si xaxe ngeꞌiwojoꞌ ri ngeꞌojowan iwichin, ¿la kꞌo kꞌa rajel-rukꞌexel xtiyoꞌox chiwa romariꞌ? Porque hasta ri ngemolo méra pa rubꞌiꞌ ri rey, ngekajoꞌ ri ngeꞌojowan kichin. 47Y si rix xaxe ri iwetaman kiwech utz inoꞌoj ndibꞌen chake, ¿la kꞌo kꞌa rukajal ndibꞌen rix ke chuwech ri ndikibꞌen ri ma erutinamit ta ri Dios? Porque hasta jajun rejeꞌ, keriꞌ ndikibꞌen. 48Romariꞌ, tibꞌanaꞌ nojel pa ruchojmil5:48 Gn. 17:1; Dt. 18:13; Ef. 5:1 achel ri aj chikaj Itataꞌ Dios ndubꞌen nojel pa ruchojmil.
6Ma tabꞌananej atoq ngaꞌatoꞌ ri wineq
1Atoq rix ndibꞌen utz chare jun, ma tibꞌananej chikiwech ri wineq, porque si keriꞌ ndibꞌen, ri aj chikaj Itataꞌ nixta jun rajel-rukꞌexel xtuyaꞌ pe chiwa.
2Romariꞌ, atoq ngaꞌatoꞌ ri wineq ri nixta jun ok kichajin, ma tawelesaj rutzijol, achel ndikibꞌen ri wineq kaꞌiꞌ kipalej. Rejeꞌ pa teq sinagogas, y pa teq bꞌey ndikelesaj rutzijol ri utz ngetajin rikꞌin, xe chin ndiyoꞌox kiqꞌij. Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi ri kiqꞌij ndiyoꞌox, xa kin xe ok riꞌ ri rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chake. 3Pero rat atoq ngaꞌatoꞌ ri maneq ok kichajin, nixta chare ri awachibꞌil ri kin utz-utz retaman anoꞌoj tatzijoj. 4Chin keriꞌ ri toꞌonik ndabꞌen, kin xe wi rat etamayon richin, y keriꞌ, ri Atataꞌ Dios ri kin ndutzꞌet ri ma ndikitzꞌet ta ri wineq, nduyaꞌ rajel-rukꞌexel6:4 Fil. 4:16-19 chawa.
Ri Jesús ndukꞌut achike modo ndikꞌatzin ndibꞌan orar
5Rix atoq ndibꞌen orar, ma tibꞌen achel ndikibꞌen ri wineq kaꞌiꞌ kipalej, porque rejeꞌ tzꞌan ndikirayij ndikibꞌen orar epeꞌel pa teq sinagogas, pa teq bꞌey, y pa teq kꞌayibꞌel xe chin ngetzꞌat koma ri wineq. Kin qetzij nibꞌij chiwa chi xa kin xe ok riꞌ ri rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chake. 6Pero rat atoq ndabꞌen orar, katok apu pa jay y tatzꞌapij pe ruchiꞌ ri jay, y tabꞌanaꞌ orar ayon ok rat chare ri Atataꞌ Dios. Y rijaꞌ ri kin ndutzꞌet wi ri ma ndikitzꞌet ta ri wineq, nduyaꞌ rajel-rukꞌexel chawa.
7Y rix atoq ndibꞌen orar, ma xetal keꞌikamuluj6:7 1R. 18:25-29 tzij achel ndikibꞌen ri ma erutinamit ta ri Dios ri ndikinojij chi ngeꞌakꞌaxex pe roma ri tzꞌan tzij ndikibꞌilaꞌ. 8Ma tibꞌen achel ndikibꞌen rejeꞌ, porque ri Itataꞌ Dios retaman6:8 Ro. 8:26, 27 chik ri achike ndikꞌatzin chiwa, atoq kꞌajani tikꞌutuj chare. 9Rix atoq ndibꞌen orar,6:9 Ef. 6:18; Jud. 20 kereꞌ tibꞌij:
Qatataꞌ Dios ri ratkꞌo chikaj,
Kin jumul tinimrisex ri loqꞌolej abꞌiꞌ.
10Kin ta nduqaqa yan ri qꞌij atoq ndabꞌen reinar pa ruwiꞌ nojel.
Kin ta ja ri utzulej arayibꞌel tibꞌan chochꞌulew,
Achel ndibꞌan chikaj.
11Tasipaj kꞌa ok ri rikil qaway ri ndikꞌatzin chaqe qꞌij-qꞌij.
12Takuyuꞌ ok ri mak qabꞌanun,
Achel roj chuqaꞌ eqakuyun
Ri kꞌo itzel kibꞌanun chaqe.
13Y ma ndayaꞌ qꞌij chi ngojtaqchiꞌix chin ngojtzaq6:13 Jn. 17:15; 1Co. 10:13; Stg. 1:13, 14 pa mak,
Xa kin qojatoꞌ chin ma ngojqaqa pa ruqꞌaꞌ ri itzel.
14Xubꞌij chuqaꞌ ri Jesús: Si rix ngeꞌikuy ri wineq rikꞌin ri itzel teq achike ngekibꞌen chiwa, keriꞌ chuqaꞌ ri Itataꞌ Dios kꞌo chikaj ndukuy6:14 Mr. 11:25; Ef. 4:32; Col. 3:13 ri imak rix. 15Pero si rix ma ngeꞌikuy ta ri wineq ri ngebꞌanun itzel teq achike chiwa, keriꞌ chuqaꞌ ri Itataꞌ Dios ma ngixrukuy6:15 Mt. 18:21-35; Stg. 2:13 ta rikꞌin ri itzel teq achike ngeꞌibꞌen rix.
Ri Jesús ndukꞌut achike modo ndikꞌatzin ndibꞌan ayunar
16Atoq ndibꞌen ayunar,6:16 Is. 58:3-7 ma tibꞌen chare ri iwech chi achel ta ngixbꞌison, achel ndikibꞌen ri wineq kaꞌiꞌ kipalej. Rejeꞌ ndikibꞌen chi ndibꞌison kiwech, xe chin ngetzꞌat koma ri wineq chi ndikibꞌen ayuno. Kin qetzij nibꞌij chiwa chi xa kin xe ok riꞌ ri rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chake. 17Pero rat, atoq ndabꞌen ayunar, tayaꞌ jubꞌaꞌ jubꞌulej aqꞌon pa ajolon, y tachꞌajaꞌ utz-utz ri awech, 18chin keriꞌ ri wineq ma ndikiyaꞌ ta cuenta chare chi ndabꞌen ayuno, xa kin xe wi ri Tataꞌaj Dios ri ma nditzꞌetetej ta ri ngarutzꞌet pe. Rijaꞌ ndutzꞌet ri ma ndikitzꞌet ta ri wineq, y kin nduyaꞌ wi rajel-rukꞌexel chawa ri ngatajin rikꞌin.
Tibꞌanaꞌ bꞌeyomal chikaj apeꞌ kꞌo ri Dios
19Ma tibꞌa iwánima chirij ndibꞌen bꞌeyomal6:19 Pr. 23:4; 1Ti. 6:17; He. 13:5 chochꞌulew apeꞌ xa ndichikopir y ndipusir, apeꞌ chuqaꞌ ri eleqꞌomaꞌ ndikijaqꞌ ruchiꞌ teq jay chin ngeꞌeleqꞌan. 20Más utz tibꞌa iwánima chirij ndibꞌen bꞌeyomal chikaj, apeꞌ nixta jun achike ndichikopir y ndipusir, apeꞌ chuqaꞌ nixta jun eleqꞌon ndujaqꞌ ruchiꞌ teq jay chin ta ndeleqꞌan. 21Porque apeꞌ kꞌo ri ibꞌeyomal, chiriꞌ chuqaꞌ kꞌo ri iwánima.
Ri runaqꞌ teq qawech achel jun lámpara
22Ri lámpara chin ri ru-cuerpo jun wineq ja ri runaqꞌ teq ruwech. Si rikꞌin utzulej ránima jun wineq ndutzꞌet nojel, nojel ri ru-cuerpo nojneq rikꞌin luz, 23pero si rikꞌin ma utzulej ta ránima ndutzꞌet nojel, nojel ri ru-cuerpo kꞌo pa qꞌequꞌ.6:23 Ro. 1:21 Romariꞌ, si ri luz kꞌo pa akꞌaslen xa ndichup qa,6:23 2Co. 4:4 kin qꞌequꞌ ndubꞌen qa ri akꞌaslen.
Tijonik pa ruwiꞌ ri bꞌeyomal
24Nixta jun samajel nditiker ndikꞌojeꞌ chuxeꞌ kitzij ekaꞌiꞌ ajaw6:24 Gá. 1:10 pa jumbꞌey. Porque ri samajel riꞌ xtirajoꞌ jun y xa itzel xtutzꞌet ri jun chik, o xtunimaj rutzij jun, y ma xtirajoꞌ chi ta xtunimaj rutzij ri jun chik. Keriꞌ chuqaꞌ rix, maneq cheꞌel ndibꞌen ri ndirajoꞌ ri Dios si kꞌa bꞌaneq iwánima chirij ri bꞌeyomal chin ri rochꞌulew.
Ri Dios ngerubꞌen cuenta ri eralkꞌuaꞌl
25Romariꞌ nibꞌij chiwa: Ma kixel chꞌuꞌj6:25 Sal. 55:22; He. 13:5, 6; Fil. 4:6, 7 chukanoxik ri ndikꞌatzin chiwa pa ikꞌaslen, ri achike xtikꞌux o xtitij, nixta kixel chꞌuꞌj chukanoxik tzieq chin ndikusaj. ¿La ma más ta kꞌa reqalen ri kꞌaslen ke chuwech ri achike ndikꞌuxeꞌ, y ri cuerpo ke chuwech ri tzieq ndikusex? 26Tiyaꞌ cuenta chake ri aj xikꞌ teq chikap ngerapap chikaj, rejeꞌ ma ngetikon ta, nixta ndikimal ruwech tikoꞌ, y nixta ndikiyek ruwech tikoꞌ pa teq yakbꞌel, pero ri aj chikaj Itataꞌ Dios ngerutzuq.6:26 Job 38:41; Sal. 147:9 ¡Y rix más iweqalen ke chikiwech ri chikap riꞌ! 27Y nibꞌij chuqaꞌ chiwa: Maske jun wineq ndel chꞌuꞌj, ma nditiker ta ndubꞌen chi ndikꞌojeꞌ jun hora más rukꞌaslen ke chuwech ri kꞌaslen rubꞌanun ruwech ri Dios chi nduyaꞌ chare.
28Y, ¿achike roma ngixel chꞌuꞌj roma ndiwojoꞌ itziaq chin ndikusaj? Tiyaꞌ cuenta chare achike modo ngekꞌiy ri kontzꞌiꞌj pa qꞌas. Rejeꞌ ma ndikikosisaj ta kiꞌ chi samaj, nixta ngekemon chin ta ndikibꞌen kitziaq. 29Pero nibꞌij chiwa chi nixta ri rey Salomón rikꞌin nojel ri bꞌeyomal6:29 1R. 10:4-7 ruchajin, ma xuweq ta riꞌ achel eweqon ri kontzꞌiꞌj roma ri Dios. 30Y si ri Dios rikꞌin kikontzꞌijal ngeruweq ri qꞌayis ri ngeꞌel pe pa qꞌas, y ri qꞌayis riꞌ ekꞌo kami y chuwaꞌq-kabꞌij xa ngeporox pa qꞌaqꞌ, ¿la ma xkixruweq ta kꞌa rix? Tiyaꞌ cuenta chare chi rix ma kin ta kuqul ikꞌuꞌx6:30 Mt. 8:26; 14:31; 16:8 rikꞌin ri Dios. 31Romariꞌ, ma kixel chꞌuꞌj y ma tibꞌij kereꞌ: ¿Achike kꞌa ndiqakꞌux? ¿Achike kꞌa ndiqatij? o ¿Achoq chare ndiqaweq qiꞌ? 32Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque ri jalajaj kiwech wineq ri ma kitaqin ta ri Dios, ngeꞌel chꞌuꞌj chukanoxik nojel reꞌ. Pero rix kꞌo ri aj chikaj Itataꞌ Dios ri kin retaman chi ngekꞌatzin nojel reꞌ chiwa.6:32 Sal. 23:1; 34:9, 10; 37:25; Ro. 8:32; Fil. 4:1933Romariꞌ, nabꞌey tibꞌa iwánima chirij ri ndubꞌen reinar ri Dios pa ikꞌaslen, y chuqaꞌ tibꞌa iwánima chirij ri ndikꞌuaj jun chojmilej kꞌaslen6:33 1R. 3:11-14 achel rukꞌaslen rijaꞌ. Si keriꞌ ndibꞌen, rijaꞌ kin nduyaꞌ wi pe nojel ri ndikꞌatzin chiwa. 34Roma kꞌa riꞌ, ma kixel chꞌuꞌj chunojixik ri achike ndukꞌen pe ri chuwaꞌq-kabꞌij,6:34 Stg. 4:13, 14 porque nojel teq qꞌij kꞌo kꞌayew ndikikꞌen pe, y ma ndikꞌatzin ta ndimal más kꞌayew chiwij ke chuwech ri ndiqꞌasaj chupan jun qꞌij.
7Ma utz ta ngojwalal chirij ri achike rubꞌanun kikꞌaslen ri wineq
1Ma kixwalal chirij rukꞌaslen jun wineq,7:1 Ro. 2:1; Stg. 4:11 chin ma xtibꞌan ta keriꞌ chiwij rix. 2Porque achel ri castigo xtirayij rix chi ndiqaqa pa kiwiꞌ chꞌaqa chik, keriꞌ xtirayix chi ndiqaqa pa iwiꞌ rix. Y achel runikꞌoxik kikꞌaslen ri wineq xtibꞌen rix, keriꞌ chuqaꞌ xtibꞌan chiwa. 3¿Achike roma ndatzꞌet ri chꞌuti kꞌin qꞌatel pa ruwech ri a-hermano, y ma ndayaꞌ ta cuenta chare ri ten qꞌatel pa awech rat? 4Si rat qꞌatel jun ten pa awech, ¿achike roma kaw awech ndabꞌij kereꞌ chare ri a-hermano: Tayaꞌ qꞌij chuwa chi niwelesaj la chꞌuti kꞌin qꞌatel pa awech? 5Rat xa kaꞌiꞌ apalej. Nabꞌey tawelesaj e ri ten qꞌatel pa awech, y keriꞌ chaj ngatzuꞌun chin ndawelesaj e ri chꞌuti kꞌin qꞌatel pa ruwech ri a-hermano.
6Rix ma ndiyaꞌ ta chikiwech tzꞌiꞌ jun achike ri kin loqꞌolej wi, porque ma ketaman ta ri reqalen y kꞌo cheꞌel xkepuꞌun chiwij y xkixkixil chi eyaj.7:6 Pr. 9:7, 8; 23:9 Keriꞌ chuqaꞌ, ma ndiyaꞌ ta perlas chikiwech aq, porque ma ndikiyaꞌ ta cuenta chare ri keqalen, xa ngekiyeqꞌ chi aqen. Keriꞌ chuqaꞌ ma tiyaꞌ ri qetzij chin ri Dios chikiwech wineq ri iwetaman chi ma xtikiyaꞌ ta cuenta chare ri nimalej reqalen, y xa xkeyakatej chiwij.
Tikꞌutuj, tikanoj y kixkꞌujkꞌut apu chi puerta
(Lc. 11:9-13; 6:31)
7Ma tiyaꞌ kan rukꞌutuxik ri ndikꞌutuj, y kin xtiyoꞌox chiwa,7:7 Mt. 21:22; Mr. 11:24; Lc. 18:1; Jn. 15:7 tikanoj ri ndiwojoꞌ, y kin xtiwil,7:7 Pr. 8:17; Jer. 29:12, 13 kixkꞌujkꞌut apu chi puerta, y kin xtijaq pe chiwech. 8Porque konojel ri ma ndikiyaꞌ ta kan rukꞌutuxik ri ndikikꞌutuj, kin ndiyoꞌox wi chake. Keriꞌ chuqaꞌ ri ndikikanoj ri ndikajoꞌ, kin ndikil wi, y ri ngekꞌujkꞌut apu chi puerta, kin ndijaq wi pe chikiwech.
9¿La kꞌo kami jun achi chiꞌikajal ri xa jun abꞌej nduyaꞌ chare ri ralkꞌuaꞌl, atoq ri ralkꞌuaꞌl ndukꞌutuj jun kaxlan wey chare? 10O xa ta ndukꞌutuj jun ker chare, ¿la nduyaꞌ kami jun kumetz chare? 11Y si rix ri ma utz ta inoꞌoj iwetaman ndiyaꞌ utzulej teq achike chake ri iwalkꞌuaꞌl, ¡kin más wi retaman nduyaꞌ utzulej teq achike ri aj chikaj Itataꞌ7:11 Ro. 8:32 Dios chake ri ngekꞌutun chare!
12Romariꞌ, tibꞌanaꞌ chake ri wineq achel ndirayij rix chi ndikibꞌen rejeꞌ7:12 Lv. 19:18; Lc. 6:35 chiwa. Porque jareꞌ rukꞌuꞌx ri ndubꞌij ri ley7:12 Gá. 5:14 y rukꞌuꞌx ri kitzꞌibꞌan kan ri profetas.
Kixok chupan ri puerta kaꞌal ruwech
13Kixok apu chupan ri puerta kaꞌal ruwech.7:13 Jn. 10:7, 9 Porque nim ruwech ri puerta y nim ruwech ri bꞌey ri ndukꞌuan pa kamik, y ekꞌiy wineq ngeꞌok apu chupan. 14Pero ri puerta y ri bꞌey ri ndukꞌuan chin ndawil ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta, kaꞌal ok kiwech, y ma ekꞌiy ta ndikil ri bꞌey riꞌ, porque kꞌayew ngabꞌiyin chupan.
Rix ndiwetamaj kinoꞌoj ri wineq roma ri ngekibꞌanalaꞌ
15Rix tichajij iwiꞌ chikiwech ri ndikiqꞌabꞌaj kiꞌ chi e-profetas chin ri Dios,7:15 Dt. 13:1-5 porque atoq ngebꞌeqaqa chiꞌikajal, eꞌachel teq karneꞌl ri nixta jun kimak ndikibꞌen, pero pa kánima ri itzel teq wineq riꞌ eꞌachel kꞌuxunel teq utiwaꞌ,7:15 Mi. 3:5; Hch. 20:29; Ro. 16:17; 2Ti. 3:5 porque ndikajoꞌ ngixkikꞌis. 16Rix ngixtiker ndiyaꞌ cuenta chare si utz o ma utz ta kinoꞌoj ri wineq ri ngebꞌeqaqa chiꞌikajal roma ri ngekibꞌanalaꞌ. Rix iwetaman chi ri kꞌixlej teq qꞌayis ma ndikiyaꞌ ta uvas, nixta higos. 17Y keriꞌ chuqaꞌ nojel utzulej cheꞌ, utz kiwech ndikiyaꞌ, jakꞌa ri ma eꞌutzulej ta chi cheꞌ, ma utz ta kiwech ndikiyaꞌ. 18Jun utzulej cheꞌ ma nduyaꞌ ta ma utz ta ruwech, y jun ma utzulej ta cheꞌ ma nduyaꞌ ta utz ruwech. 19Y nojel cheꞌ ri ma ndikiyaꞌ ta utzulej kiwech, ngechoy y ngetorix pa qꞌaqꞌ.7:19 Mt. 3:10; Jn. 15:2, 620Romariꞌ nibꞌij chiwa chi rix kin xtiyaꞌ cuenta chare si utz o ma utz ta kinoꞌoj ri wineq ri ngebꞌeqaqa chiꞌikajal roma ri ngekibꞌanalaꞌ.
Ri ngebꞌanun rurayibꞌel ri Dios ngeꞌok pa aj chikaj reino
21Ma konojel ta ri ngebꞌiꞌin Ajaw, Ajaw7:21 Is. 29:13; Ez. 33:31; Os. 8:1, 2; Lc. 6:46 chuwa, xkeꞌok chupan ri aj chikaj reino, xa kin xe wi ri ngebꞌanun ri rurayibꞌel ri Nataꞌ Dios7:21 Ro. 2:13; Stg. 1:22 kꞌo chikaj. 22Atoq xterilaꞌ ri qꞌij riꞌ, ekꞌiy ndikibꞌilaꞌ chuwa: Ajaw, Ajaw, roj pa abꞌiꞌ xqaqꞌalajrisaj ri xayaꞌ pa qánima, pa abꞌiꞌ xeqelesaj7:22 Lc. 10:17-20 e itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq y pa abꞌiꞌ xqabꞌen kꞌiy milagros.7:22 1Co. 13:223Pero riyin nibꞌij chake: Ma jumbꞌey xinbꞌij chi wetaman iwech, ¡kixel e7:23 Sal. 5:4, 5; Mt. 25:41 chinuwech, rix bꞌanuy itzel teq achike!
Ri jay tikil pa xeq ulew y ri jay pabꞌan pariꞌ sanayiꞌ
24Romariꞌ, ri ndirakꞌaxaj ri tzij ngitajin chubꞌixik y ndubꞌen pa rukꞌaslen, nijunumaj rikꞌin jun achi ri kin ndikaney runoꞌoj. Ri achi riꞌ nej xukꞌat qa ri ulew chin xubꞌen qa ruxeꞌ ri rachoch pa xeq ulew. 25Y xqaqa qatataꞌ, xenimer pe raqen teq yaꞌ y xepuꞌun kaqiqꞌ rikꞌin nojel kuchuqꞌaꞌ chirij ri achoch, pero ma xwuluwuꞌ ta, porque kin tikil qa pa xeq ulew. 26Pero ri ndakꞌaxan ri tzij ngitajin chubꞌixik y ma ndubꞌen ta ri nibꞌij chare, nijunumaj rikꞌin jun achi ri ma ndikaney ta runoꞌoj, ri pariꞌ sanayiꞌ xupabꞌaꞌ ri rachoch. 27Xqaqa qatataꞌ, xenimer pe raqen teq yaꞌ y xpuꞌun kaqiqꞌ rikꞌin nojel ruchuqꞌaꞌ chirij ri achoch, y ri achoch xwuluwuꞌ y xkꞌis ruqꞌij.
28Atoq ri Jesús xukꞌis rubꞌixik re tzij reꞌ, ri santienta wineq ri kimolon apu kiꞌ chiriꞌ, xsach kikꞌuꞌx7:28 Mt. 13:54; Mr. 1:22; Lc. 4:32 roma ri tijonik nduyalaꞌ chikiwech. 29Porque ngerutijoj achel jun ri santienta uchuqꞌaꞌ rukꞌuan ri tzij7:29 Jn. 7:46 ngerubꞌilaꞌ, y ma achel ta ri tijonik ndikiyaꞌ ri kitijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés.
8Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun achi kꞌo lepra chirij
1Atoq ri Jesús xxuleꞌ yan pe chuwech ri juyuꞌ, santienta wineq xeꞌoqan richin. 2Kꞌateꞌ ruwech, xjel apu jun achi kꞌo lepra8:2 Lv. 13:1-46; 2R. 5:1 chirij, xxukeꞌ qa, xuqasaj rujolon pa ulew chuwech ri Jesús y kereꞌ xubꞌij chare: Ajaw, si rat ndawojoꞌ, kin ngatiker nganachꞌajchꞌojrisaj chuwech ri nuyabꞌil.
3Y ri Jesús xuyuq apu ruqꞌaꞌ chin xutzꞌen8:3 Mt. 8:15; 20:34 ri achi y xubꞌij chare: Niwojoꞌ, ¡kachꞌajchꞌojir! Y pa jumel ruwech xel e ri lepra chirij ri achi. 4Y ri Jesús xubꞌij chare: Ma jun achoq chare tabꞌij8:4 Mt. 9:30; Mr. 5:43 ri xbꞌanatej awikꞌin. Kabꞌiyin, taꞌakꞌutuꞌ awiꞌ chuwech ri sacerdote, y tasujuꞌ ri ofrenda chare ri Dios ri ndubꞌij chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, chin tiketamaj chi xachꞌajchꞌojir8:4 Lv. 14:2-11 chuwech ri ayabꞌil.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj rusamajel jun ki-jefe soldados
5Atoq ri Jesús xbꞌeqaqa pa tinamit Cafarnaúm, kꞌo jun ki-jefe 100 soldados xjel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús y kereꞌ rukamelal xukꞌutuj chare: 6Ajaw, tabꞌanaꞌ kamelal chuwa chi ndakꞌachojrisaj ta ok jun nusamajel ri kamineq ruqꞌa-raqen katzꞌal chochꞌat chiwachoch, y santienta qꞌaxomal ndunaꞌ.
7Ri Jesús xubꞌij chare: Riyin ngibꞌa chin nekꞌachojrisaj.
8Pero ri ki-jefe ri soldados xubꞌij chare ri Jesús: Ajaw, ma yin rukꞌulun ta ok chi rat ri kin nimalej aqꞌij ngatok pa wachoch, pero rikꞌin ri xtabꞌij chi ri nusamajel ndikꞌachaj, kin ndikꞌachaj wi.8:8 Sal. 107:209Riyin wetaman chi ndibꞌanatej ri ndabꞌij, porque riyin chuqaꞌ, yin jun achi ri yinkꞌo chuxeꞌ kitzij chꞌaqa chik más nim kiqꞌij chinuwech, y ekꞌo chuqaꞌ soldados chuxeꞌ nutzij. Y si nibꞌij chare jun soldado chi tibꞌa jun apeꞌ, kin ndibꞌa wi, y si nibꞌij chare chik jun chi tipuꞌun, kin ndipuꞌun wi, y si nibꞌij chare ri nusamajel: Tabꞌanaꞌ reꞌ, kin ndubꞌen wi.
10Atoq ri Jesús xrakꞌaxaj keriꞌ, xsach rukꞌuꞌx, y xubꞌij chake ri wineq eꞌoqayon richin: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi pa rochꞌulew Israel ma wilon ta jun wineq ri santienta kuqul rukꞌuꞌx wikꞌin achel re jun achi reꞌ. 11Y nibꞌij chiwa chi pa ru-reino ri aj chikaj Dios, ngebꞌeqaqa santienta wineq epataneq pa teq rochꞌulew kelaꞌ apeꞌ ndel pe ri qꞌij y wineq epataneq kelaꞌ apeꞌ ndiqaqa wi8:11 Mal. 1:11; Lc. 13:29; Ro. 15:9; Ef. 3:6 y ngebꞌetzꞌuyeꞌ chuchiꞌ mesa junan kikꞌin ri Abraham, ri Isaac, y ri Jacob. 12Pero ri israelitas achoq chake sujun ri reino riꞌ, ekꞌiy ma xkeꞌok ta, xa ngebꞌeyoꞌox pa qꞌarachꞌaraj qꞌequꞌ8:12 Mt. 22:13; 2P. 2:17; Jud. 13 apeꞌ ndikil oqꞌej y qachꞌachꞌen eyaj.8:12 Lc. 13:28
13Y ri Jesús xubꞌij chare ri ki-jefe ri soldados: Katzolij chiꞌawachoch, y tibꞌanatej kꞌa achel xataqij8:13 Mt. 9:22, 28, 29; Lc. 7:50; 8:48, 50 pa awánima, xchajeꞌ.
Ja hora riꞌ ri rusamajel ri achi riꞌ xkꞌachaj pe chuwech ri ruyabꞌil.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj rujiteꞌ ri Pedro
14Atoq ri Jesús xbꞌeqaqa pa rachoch ri Pedro, xutzꞌet chi ri rujiteꞌ ri Pedro katzꞌal chochꞌat roma kꞌo kꞌaten chirij. 15Ri Jesús xutzꞌen chiruqꞌaꞌ ri rujiteꞌ ri Pedro, y ri kꞌaten xel e chirij ri ixaq riꞌ. Ja atoq riꞌ ri ixaq xyakatej pe y ndirilij yan chik ri Jesús.
Ekꞌiy ngeyawej ngekꞌachojrisex roma ri Jesús
(Mr. 1:32-34; Lc. 4:40, 41)
16Atoq ja ndokoqꞌaꞌ qa, ri wineq xekikꞌuaj apu chuwech ri Jesús ekꞌiy ri kꞌo itzel espíritu pa kikꞌaslen, y ri Jesús rikꞌin ri rutzij xerelesaj e ri itzel teq espíritu riꞌ y xerukꞌachojrisaj konojel ri ngeyawej. 17Nojel reꞌ xubꞌen, chin xbꞌanatej ri rubꞌiꞌin kan ri profeta Isaías atoq xubꞌij: Ja rijaꞌ xelesan e ri qayabꞌil y ja rijaꞌ xukꞌuan ri qaqꞌaxomal.8:17 Is. 53:4; 1P. 2:24
Kꞌo kꞌayew ndawil atoq ndawoqaj ri Jesús
18Atoq ri Jesús xutzꞌet chi kimolon apu kiꞌ santienta wineq chiriꞌ, kereꞌ xubꞌij chake ri discípulos: Qojeqꞌax apu jukꞌan ruchiꞌ re lago. 19Xjel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús jun tijonel chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y kereꞌ xubꞌij chare: Tijonel, ngatinwoqaj apejeꞌ na ngabꞌa wi.
20Pero ri Jesús xubꞌij chare: Ri xiwan kꞌo kijul y ri aj xikꞌ teq chikap kꞌo kisok, pero riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, maneq jun lugar chin ta nginuxlan.
21Y jun chik chikikajal ri discípulos kereꞌ xubꞌij chare: Ajaw, tayaꞌ qꞌij chuwa chi kꞌa tiken na ri nataꞌ y nimuq kan, kꞌajariꞌ ngatinwoqaj.
22Pero ri Jesús xubꞌij chare: Rat kanawoqaj, y tayaꞌ kan pa kiqꞌaꞌ ri ekamineq pa mak chin ngekimuq ri ngeken e chikikajal.
Ri Jesús ndubꞌen chi ri kaqiqꞌ y ri jabꞌ ngesisoꞌ qa
23Xok kꞌa e ri Jesús pa jun barco y ri ru-discípulos chuqaꞌ. 24Y atoq ebꞌaneq apu pariꞌ ri yaꞌ, kꞌateꞌ ruwech xtiker pe jun mama kaqiqꞌ y jabꞌ pa ruwiꞌ ri yaꞌ, y roma ruchuqꞌaꞌ ri kaqiqꞌ, kin nimaꞌq teq bꞌoloj yaꞌ ngejoteꞌ chikaj, y ri barco jubꞌama ndimuq roma ri yaꞌ, pero ri Jesús ndiwer atoq riꞌ. 25Y ri ru-discípulos xejel apu apeꞌ ndiwer ri Jesús, xkikꞌasoj y xkibꞌij chare: ¡Ajaw, qojakoloꞌ chuwech ri yaꞌ, porque wokami ngojjiqꞌ!
26Ri Jesús xubꞌij chake: Rix kin qꞌalej chi ma ikuqubꞌan ta ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios.8:26 Mt. 17:20 ¿Achike roma ixibꞌin iwiꞌ?
Ja atoq riꞌ xyakatej pe ri Jesús, kaw pa ruchiꞌ xchꞌaꞌa chare ri kaqiqꞌ y chare ri yaꞌ ndibꞌolqotilan, y nojel xsisoꞌ qa.8:26 Sal. 89:9; 93:4; 107:2927Ri discípulos xsach kikꞌuꞌx y ndikibꞌilaꞌ: ¿Achike kꞌa chi achi reꞌ, chi hasta ri kaqiqꞌ y ri yaꞌ ndikitaqij rutzij?
Ri Jesús ngerelesaj e itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ekaꞌiꞌ achiꞌaꞌ
28Atoq ri Jesús xbꞌeqaqa jukꞌan chik apu ruchiꞌ ri lago, pa kirochꞌulew ri aj Gadara, chikikajal ri kikꞌojlibꞌel ri animaꞌiꞌ, xebꞌeꞌel pe ekaꞌiꞌ achiꞌaꞌ kꞌo itzel teq espíritu pa kikꞌaslen, xukikꞌuluꞌ ri Jesús. Ri ekaꞌiꞌ riꞌ kin eꞌachel yawaꞌ teq tzꞌiꞌ keriꞌ, y romariꞌ nixta jun wineq ndeqꞌax chupan ri bꞌey riꞌ. 29Ja atoq riꞌ xesikꞌin chubꞌixik: Rat Rukꞌajol ri Dios, ¿achike ndawojoꞌ chaqe? ¿Xatuqaqa chireꞌ chin ngojabꞌen castigar, atoq kꞌajani tuqaqa ri qꞌij8:29 Mr. 1:24; Lc. 4:34 chin riꞌ?
30Chiriꞌ nej apu jubꞌaꞌ chikiwech, santienta aq ngewaꞌ.8:30 Dt. 14:831Y ri itzel teq espíritu xkibꞌij chare ri Jesús: Si ngojawelesaj e pa kikꞌaslen re ekaꞌiꞌ reꞌ, tayaꞌ qꞌij chaqe chi ngojok pa ki-cuerpo la aq ekꞌo apu kelaꞌ.
32Ri Jesús xubꞌij chake: Kixbꞌiyin kꞌa. Romariꞌ ri itzel teq espíritu xeꞌel e pa kikꞌaslen ri kaꞌiꞌ achiꞌaꞌ y xebꞌeꞌok pa ki-cuerpo ri aq. Ri aq xkitelelaꞌ kiꞌ xexuleꞌ qa chuwech jun raqꞌarik juyuꞌ, xetzaq qa pa lago, y chiriꞌ xejiqꞌ.
33Ja atoq riꞌ ri ngechajin ri aq xeꞌanimej y atoq xebꞌeqaqa pa tinamit, xkiyaꞌ rutzijol ri xbꞌanatej kikꞌin ri aq, y ri xbꞌanatej chuqaꞌ kikꞌin ri ekaꞌiꞌ xkꞌojeꞌ itzel teq espíritu pa kikꞌaslen. 34Y konojel ri wineq chin ri tinamit xebꞌa apeꞌ kꞌo ri Jesús, y atoq xkitzꞌet, xkikꞌutuj kamelal chare chi tel e pa kirochꞌulew.
9Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun achi kamineq ruqꞌa-raqen
1Ri Jesús xok e chupan jun barco, xqꞌax apu jukꞌan ruchiꞌ ri lago y xbꞌeqaqa pa tinamit9:1 Mt. 4:13 ri apeꞌ ndikꞌojeꞌ wi. 2Y kꞌateꞌ ruwech xkꞌan pe chuwech ri Jesús jun achi kamineq ruqꞌa-raqen libꞌan chuwech jun warabꞌel, y atoq xutzꞌet chi ri eꞌukꞌuayon ri achi kin rikꞌin nojel kánima kikꞌamon pe, ri Jesús xubꞌij chare ri kamineq ruqꞌa-raqen: Walkꞌuaꞌl, tikikot awánima, ri amak xekuyutej.9:2 Ro. 4:6-8; Ef. 1:7
3Pero jujun tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, kereꞌ ndikibꞌilaꞌ pa kánima: Re achi reꞌ, xa nduyaqꞌ ri Dios. 4Pero ri Jesús kin retaman ri ndikibꞌilaꞌ9:4 Sal. 139:2; Mt. 12:25; Mr. 12:15 pa kánima, romariꞌ xubꞌij chake: ¿Achike roma ngeꞌinojilaꞌ itzel teq achike pa iwánima? 5Tibꞌij chuwa: ¿Achike ri más ma cuesta ta chin ndetamex si qetzij ndibꞌanatej? ¿Ja ri xtinbꞌij chare re achi reꞌ chi ri rumak xekuyutej, o ja ri xtinbꞌij: Kayakatej y kabꞌiyaj? 6Pero chin ndiwetamaj chi riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal kꞌo uchuqꞌaꞌ pa nuqꞌaꞌ chin nikuy kimak9:6 Hch. 5:31 ri wineq chochꞌulew, wokami nibꞌij chare re achi reꞌ: Kayakatej, tatzꞌamaꞌ la awarabꞌel y kabꞌiyin chiꞌawachoch. Keriꞌ xubꞌij ri Jesús chare ri achi kamineq ruqꞌa-raqen.
7Ja atoq riꞌ ri achi xyakatej y xbꞌa chirachoch. 8Ri santienta wineq kimolon kiꞌ chiriꞌ, atoq xkitzꞌet nojel reꞌ, xkixibꞌij kiꞌ y xkiyaꞌ ruqꞌij ri Dios porque ruyoꞌon re uchuqꞌaꞌ reꞌ chikikajal ri wineq.
Ri Jesús ndubꞌij chare ri Mateo chi tiroqaj
9Atoq ri Jesús xel pe chiriꞌ, xutzꞌet jun achi rubꞌiniꞌan Mateo tzꞌuyul apeꞌ nditoj ri méra ri ndimol pa rubꞌiꞌ ri rey, y ri Jesús xubꞌij chare: Kanawoqaj.9:9 Mt. 4:18-22 Y ri Mateo ja paqiꞌ xyakatej y xroqaj.
10Y xbꞌanatej chi atoq ri Jesús tzꞌuyul chuchiꞌ mesa pa rachoch ri Mateo, kꞌateꞌ ruwech xebꞌeqaqa ekꞌiy moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey, chuqaꞌ ekꞌiy aj mak teq wineq, y xebꞌetzꞌuyeꞌ rikꞌin ri Jesús y ri ru-discípulos. 11Atoq ri fariseos xkitzꞌet ri ndajin chiriꞌ, kereꞌ xkibꞌij chake ri ru-discípulos ri Jesús: ¿Achike roma ri Itijonel ndiwaꞌ kikꞌin moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey y kikꞌin aj mak9:11 Lc. 15:2; 19:7 teq wineq?
12Atoq ri Jesús xrakꞌaxaj ri ndikibꞌilaꞌ ri fariseos, xubꞌij chake: Ri ma ngeyawej ta ma ndikꞌatzin ta aqꞌomanel chake; xa ja ri ngeyawej. 13Titijaꞌ iqꞌij tiwetamaj ri achike ndirajoꞌ ndubꞌij ri rutzij ri Dios, ri kereꞌ ndubꞌij: Riyin más niwojoꞌ chi ndipoqonaj9:13 Pr. 21:3; Os. 6:6 kiwech ri wineq, ke chuwech ngeꞌisujlaꞌ chikap pariꞌ ri altar. Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque riyin ma xinuqaqa ta chikikanoxik wineq ri pa kiwech rejeꞌ kikꞌuan jun chojmilej kꞌaslen. Riyin xinuqaqa chikikanoxik aj mak9:13 Mt. 3:2; Hch. 17:30; 1Ti. 1:15 teq wineq.
Ri Jesús kꞌo ndikꞌutux razón chare pa ruwiꞌ ri ayuno
14Xejel kꞌa apu ri ru-discípulos ri Juan ri Bautista apeꞌ kꞌo ri Jesús, y xkibꞌij chare: Roj y ri fariseos, jutaqil ndiqabꞌen ayunar. ¿Achike roma ri a-discípulos rat ma ndikibꞌen ta ayunar?
15Y ri Jesús xubꞌij chake: Atoq jun kꞌajol ngerupeyoj ri rachibꞌil chin ngetoꞌon pa rukꞌulubꞌik, ¿la utz kami chi ngebꞌison atoq kꞌa kꞌo ri kꞌajol ri ndikꞌuleꞌ chikikajal? Pero nduqaqa qꞌij atoq ri kꞌajol ndukꞌuꞌex e chikiwech,9:15 Jn. 16:16 ja atoq riꞌ ndikibꞌen ayunar.
16Ma jun wineq ndutꞌis jun kꞌakꞌakꞌ kꞌojobꞌel chirij jun tzieq tziaꞌq chik, porque ri kꞌakꞌakꞌ kꞌojobꞌel nduyuch ri tzieq riꞌ, y ri tzieq ndiraqꞌachꞌitej qa más. 17Nixta ndiyoꞌox kꞌakꞌakꞌ vino chupan tziaꞌq teq tzꞌun yakbꞌel vino, porque xa ta keriꞌ ndibꞌan, ri yakbꞌel riꞌ ngeraqꞌachꞌitej, y ri vino nditix e. Xa kin ndiyoꞌox ri kꞌakꞌakꞌ vino pa kꞌakꞌakꞌ teq tzꞌun yakbꞌel vino, y keriꞌ, nixta ri tzꞌun ndiraqꞌachꞌitej, nixta ri vino nditix e.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun ixaq ndiyawej y ndukꞌastajbꞌaꞌ jun xten
18Atoq ri Jesús kꞌaja ndichꞌaꞌa pa ruwiꞌ reꞌ, kꞌateꞌ ruwech xbꞌeqaqa jun achi nim ruqꞌij, xbꞌexukeꞌ chuwech y xubꞌij chare: Ri numiꞌal kꞌaja ok xken qa. Pero si rat ndaꞌayaꞌ aqꞌaꞌ pariꞌ, rijaꞌ ndikꞌojeꞌ chi pe rukꞌaslen.
19Ri Jesús xyakatej pe y achibꞌilan koma ri ru-discípulos xkoqaj ri achi riꞌ. 20Y atoq kitzꞌamon bꞌey, kꞌateꞌ ruwech jun ixaq ri ja kabꞌlajuj junaꞌ ndipelaꞌ pe kikꞌ chuxeꞌ,9:20 Lv. 15:25 xjel apu chirij ri Jesús. Ri ixaq riꞌ xutzꞌen apu jubꞌaꞌ ruchiꞌ ri kꞌul ruqꞌuꞌun ri Jesús. 21Porque rubꞌiꞌin pe pa ránima: Xa ta nitzꞌen apu jubꞌaꞌ ri kꞌul ruqꞌuꞌun, ngikꞌachaj chuwech re yabꞌil reꞌ. 22Ri Jesús xuyaꞌ vuelta, xutzꞌet pe ri ixaq y xubꞌij chare: Numiꞌal, tikꞌojeꞌ ruchuqꞌaꞌ ri awánima. Porque rikꞌin nojel awánima xapuꞌun chinukanoxik, romariꞌ xakolotej chuwech ri ayabꞌil, xchajeꞌ.
Ja atoq riꞌ ri ixaq xkꞌachaj chi jumul.
23Atoq ri Jesús xbꞌeqaqa chirachoch ri achi nim ruqꞌij, xerutzꞌet ri ngexulan aj, y chuqaꞌ ekꞌiy ri ngesikꞌiyaj chi oqꞌej. 24Y ri Jesús xubꞌij chake ri ekꞌo chiriꞌ: Kixel e jubꞌaꞌ,9:24 Hch. 9:40 porque ri xten ma kamineq ta, xa ndiwer.9:24 1R. 17:18-24; Jn. 11:11-14; Hch. 20:9, 10; 1Ts. 4:13, 14
Y ri wineq xetzeꞌen chirij ri Jesús. 25Pero atoq xeꞌelesex e ri wineq, ri Jesús xok apu apeꞌ libꞌan ri xten kamineq, xutzꞌen apu chiruqꞌaꞌ, y ri xten xyakatej pe. 26Y ri xbꞌanatej rikꞌin ri xten riꞌ, xbꞌa rutzijol9:26 Is. 52:13 chupan nojel ri jun rochꞌulew riꞌ.
Ri Jesús ngerukꞌachojrisaj ekaꞌiꞌ soqꞌ
27Atoq ri Jesús xel pe chiriꞌ, ekaꞌiꞌ soqꞌ xkoqaj y ngesikꞌin chubꞌixik: ¡Rat ri riy-rumam kan ri rey David,9:27 Mt. 15:22; 20:31; Lc. 18:38 tajoyowaj ok qawech!
28Y atoq ri Jesús xok apu pa achoch apeꞌ ndikꞌojeꞌ wi, ri ekaꞌiꞌ soqꞌ koqan e xeꞌok apu chuqaꞌ y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Nditaqij rix chi riyin ngitiker ngixinkꞌachojrisaj? Rejeꞌ xkibꞌij chare: ¡Jaꞌn, Ajaw!
29Ri Jesús xuyaꞌ apu ruqꞌaꞌ chirij ri kiwech y xubꞌij chake: Achel nditaqij, keriꞌ tibꞌanatej iwikꞌin.
30Ja atoq riꞌ xetzuꞌun,9:30 Sal. 146:8; Jn. 9:7 y ri Jesús kereꞌ xubꞌen e mandar chake: Ma jun achoq chare tibꞌij ri xbꞌanatej iwikꞌin.
31Pero rejeꞌ, xe atoq xeꞌel pe chiriꞌ, nojel apeꞌ chin ri jun rochꞌulew riꞌ xkitzꞌen utzulej rutzijoxik9:31 Mr. 7:36 ri Jesús.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun mem
32Y atoq xebꞌa yan ri ekaꞌiꞌ soqꞌ riꞌ, kꞌateꞌ ruwech xukꞌuꞌex apu chuwech ri Jesús jun achi mem roma kꞌo jun itzel espíritu9:32 Mt. 12:22; Mr. 9:17; Lc. 11:14 pa rukꞌaslen. 33Atoq ri Jesús xrelesaj e ri itzel espíritu pa rukꞌaslen ri achi, ri achi mem xtiker xchꞌaꞌa. Y ri santienta wineq sachineq kikꞌuꞌx ndikibꞌilaꞌ: ¡Ma jumbꞌey tzꞌeton chi kereꞌ ndibꞌanatej pa rochꞌulew Israel!
34Pero ri fariseos ndikibꞌilaꞌ: La jun achi laꞌ ngerelesaj itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq, porque ukꞌuan roma ri kajawal ri itzel teq espíritu.9:34 Mr. 3:22
Santienta ruwech ri tikoꞌ ri ndikꞌatzin ndichꞌupeꞌ
35Chupan teq ri qꞌij riꞌ ri Jesús ndibꞌiyaj pa teq tinamit y pa teq aldeas,9:35 Mr. 6:6; Lc. 13:22 ngerutijoj ri wineq rikꞌin ri rutzij ri Dios pa teq ki-sinagogas, ndutzijoj ri utzulej teq tzij chin kolotajik ri ndubꞌij ri achike rubꞌeyal chin ngeꞌok ri wineq pa ru-reino ri Dios, y ngerukꞌachojrisaj nojel ruwech yabꞌil y qꞌaxomal. 36Y atoq rijaꞌ xerutzꞌet ri santienta wineq, xujoyowaj kiwech, porque ngerutzꞌet chi poyineq kikꞌuꞌx roma ri ndikiqꞌasaj y ma jun ndibꞌochiꞌin kánima, xa eꞌachel karneꞌl9:36 Is. 53:6; Mr. 6:34 ri ma jun ndiyuqꞌun kichin. 37Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chake ri ru-discípulos: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi santienta ruwech ri tikoꞌ ri ndikꞌatzin ndichꞌupeꞌ, pero ri samajelaꞌ xa ejubꞌaꞌ ok.9:37 Lc. 10:2; Jn. 4:3538Romariꞌ, tikꞌutuj chare Rajaw ri tikoꞌ chi kerutaqaꞌ más samajelaꞌ chin ndikichꞌup ruwech ri rutikoꞌ.
10Ri Jesús ngeruchaꞌ y nduyaꞌ uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ ri kabꞌlajuj apóstoles
1Ri Jesús xeroyoj ri kabꞌlajuj ru-discípulos y xuyaꞌ uchuqꞌaꞌ chake chin ngekelesaj e ri seqꞌ teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq, y chin chuqaꞌ ngekikꞌachojrisaj nojel ruwech yabꞌil y qꞌaxomal.
2Jareꞌ ri kibꞌiꞌ ri kabꞌlajuj apóstoles: Nabꞌey, ri Simón ri ndibꞌix Pedro chare y ri Andrés ri kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin, keriꞌ chuqaꞌ ri Santiago rukꞌajol ri Zebedeo y ri Juan ri kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin ri Santiago. 3Xeruchaꞌ chuqaꞌ ri Felipe y ri Bartolomé, ri Tomás y ri Mateo10:3 Mt. 9:9 ri xok moloy méra pa rubꞌiꞌ ri rey jumbꞌey kan, ri Santiago rukꞌajol ri Alfeo, y ri Tadeo. 4Xuchaꞌ chuqaꞌ ri Simón ri ndibꞌix cananeo chare, y ri Judas Iscariote ri ndijacho e ri Jesús pa kiqꞌaꞌ ri wineq.
Ri Jesús ngerutijoj ri apóstoles y ngeruteq
5Ja kabꞌlajuj apóstoles reꞌ xeruteq ri Jesús y kereꞌ xuchilabꞌej e chake: Ma kixbꞌa pa teq kitinamit ri ma israelitas ta, nixta kixok pa teq kitinamit ri aj rochꞌulew Samaria.10:5 2R. 17:246Pa rukꞌexel riꞌ, kixbꞌiyin pa teq kitinamit ri israelitas ri kin eꞌachel karneꞌl esachineq, porque kiyoꞌon kan rubꞌey ri Dios.10:6 Hch. 13:467Y atoq rix bꞌaneq, kereꞌ tibꞌilaꞌ chake: Ja xuqaqa ri qꞌij atoq ri aj chikaj Dios ndubꞌen reinar pa kikꞌaslen ri wineq,10:7 Mt. 3:2; 4:17 kixchajeꞌ. 8Keꞌikꞌachojrisaj ri ngeyawej, keꞌikꞌastajbꞌaꞌ ri ekamineq, keꞌichꞌajchꞌojrisaj ri kꞌo lepra chikij, y keꞌiwelesaj e ri itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq. Nojel re uchuqꞌaꞌ reꞌ xa kin sipan chiwa, romariꞌ nixta jun rajel tikꞌutuj atoq ndikusaj chin ndibꞌen utz chake ri wineq.
9Nixta jun ruwech méra tikꞌuaj. Ma tikꞌuaj méra bꞌanun chare qꞌanapueq, saqipueq, o cobre pa teq ruximibꞌel ipan. 10Ma tikꞌuaj koxtar, nixta jutzaq chik tzieq, nixta jun par chik xajabꞌ, y nixta chꞌamiꞌy, porque jun samajel kin rukꞌulun chi nditzuq roma ri samaj ndubꞌen.10:10 Lc. 10:7; 1Ti. 5:18; 1Co. 9:7-9
11Achike na tinamit o aldea ri xkixbꞌeqaqa, tikꞌutuj razón achike chi wineq utz runoꞌoj chin ndukꞌen apu iwech pa rachoch, y chiriꞌ kixkꞌojeꞌ hasta kꞌa kixel na pe chupan ri tinamit riꞌ. 12Y atoq xkixok apu chupan ri achoch, tikꞌutuj pa kiwiꞌ ri ekꞌo chupan, ri uxlanen nduyaꞌ ri Dios.10:12 1S. 25:613Si ri ekꞌo chupan ri achoch ndikikꞌen apu utz iwech, ri uxlanen ri xikꞌutuj, kin ndikꞌojeꞌ pa kiwiꞌ. Pero si ma ndikikꞌen ta apu utz iwech, ri uxlanen ri xikꞌutuj ma ndikꞌojeꞌ ta kan pa kiwiꞌ. 14Y achike na jun ri ma xtukꞌen ta apu iwech, y ma xtirajoꞌ ta xtirakꞌaxaj ri tzij ndibꞌij, rix kixel pe chirachoch o ri pa rutinamit, y titotaꞌ10:14 Neh. 5:13; Lc. 10:10-12; Hch. 13:51; 18:6 kan ri poqolaj chi teq iwaqen, chin tiretamaj chi ma utz ta rubꞌanun chuwech ri Dios. 15Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi chupan ri qꞌij atoq ndiqꞌat tzij pa kiwiꞌ ri wineq, más nim ri castigo ndiyoꞌox chake ri aj tinamit riꞌ, ke chuwech ri castigo ndiyoꞌox chake ri aj Sodoma y ri aj Gomorra.
Ri Jesús ndubꞌij chi ri apóstoles ngetzeqlebꞌex chin ndibꞌan itzel chake
16Wokami ngixinteq achel karneꞌl10:16 Lc. 10:3 chikikajal wineq ri eꞌachel salilej teq utiwaꞌ, ri kin xtiyakatej koyowal chiwij. Romariꞌ kꞌes inoꞌoj tibꞌanaꞌ, achel kumetz ri ndikijekꞌ kiꞌ atoq ndikinabꞌej chi ndibꞌan jun achike chake, y achel palomas ri maneq itzel10:16 Ef. 5:15-17 ndikibꞌen. 17Rix tibꞌanaꞌ cuenta iwiꞌ10:17 1P. 3:13, 14 chikiwech ri wineq, porque ngixbꞌekijachaꞌ pa kiqꞌaꞌ ri bꞌotzaj achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, y pa teq ki-sinagogas ngixkiraq.10:17 Hch. 5:40; 22:1918Y roma yin itaqin, ngixukꞌuꞌex hasta chikiwech gobernadores y reyes chin ndiyaꞌ utzulej nutzijol chikiwech rejeꞌ, y chikiwech chuqaꞌ ri ma israelitas ta. 19Pero atoq xkixjach pa kiqꞌaꞌ, ma tichꞌujrisaj iwiꞌ chunojixik achike ndibꞌij, nixta achike chi tzij ndikusaj chin ngixchꞌaꞌa apu, porque ja hora riꞌ, ndiyoꞌox pa iwánima ri ndikꞌatzin chi ndibꞌij.10:19 Ex. 4:12; Jer. 1:7; Lc. 21:12-1520Porque ma ja ta rix ri ngixchꞌaꞌa apu, xa kin ja ri Espíritu10:20 2S. 23:2; Mt. 12:18 chin ri Itataꞌ Dios ri ndiyoꞌon tzij pa ichiꞌ chin ndibꞌij.
21Y ekꞌo kichaqꞌ-kinimal kiꞌ ri kin xtikijech kichaqꞌ o kinimal chin ngekamisex, ekꞌo chuqaꞌ teꞌej-tataꞌatz ngekijech ri kalkꞌuaꞌl y ekꞌo alkꞌualaxelaꞌ ngeyakatej chikij kite-kitataꞌ chin ngekijech pa kamik.10:21 Mi. 7:6; Lc. 21:1622Y roma yin itaqin, kin itzel xkixtzꞌat koma konojel wineq, pero ri jumul ndukachꞌ ruwech10:22 Mt. 24:9, 13 hasta pa rukꞌisibꞌel, kin ndikolotej. 23Atoq xkixtzeqlebꞌex chin ndibꞌan itzel chiwa, kixanimej10:23 Hch. 14:6 y kixbꞌiyin pa jun chik tinamit. Porque qetzij nibꞌij chiwa, chi rix kꞌajani kixqꞌax pa nojel teq tinamit chin ri rochꞌulew Israel, atoq riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngitzolij chik jumbꞌey.
24Ma jun discípulo más ta kꞌo retaman ke chuwech ri rutijonel, y ma jun samajel más ta kꞌo ruqꞌij ke chuwech ri rajaw.10:24 Jn. 13:16; 15:2025Jun discípulo tikikot si ndel achel ri rutijonel, y jun samajel tikikot si ndel achel ri rajaw. Si kibꞌiꞌin Beelzebú10:25 Mr. 3:22 chuwa riyin ri Ajaw pa kiwiꞌ ri aj pa wachoch, ¡pior kꞌa xtibꞌix chikij ri aj pa wachoch!
Ri Jesús ndubꞌij chake ri discípulos ri achoq chuwech tikixibꞌij kiꞌ
26Rix ma tixibꞌij iwiꞌ chikiwech ri wineq, porque nixta jun achike bꞌanun chilaqꞌel10:26 Mr. 4:22; 1Co. 4:5 ri man ta xtiqꞌalajin, y nixta jun achike ri ma nditzꞌetetej ta ri man ta xtetamex. 27Ri nibꞌij chiwa chilaqꞌel, tiwelesaj rutzijol rix, y ri ndiwakꞌaxaj wikꞌin chilaqꞌel, kixsikꞌin chutzijoxik pariꞌ teq jay. 28Ma tixibꞌij iwiꞌ chikiwech ri xaxe ok ri i-cuerpo ngetiker ndikikamisaj, pero ri iwánima ma ngetiker ta ndikikamisaj. Rix más utz tixibꞌij iwiꞌ chuwech ri Dios ri nditiker nduteq ri iwánima y ri i-cuerpo pa qꞌaqꞌ.
29Rix iwetaman chi kaꞌiꞌ chꞌuteq aj xikꞌ teq chikap, xa jubꞌaꞌ ok kajel ndiyoꞌox atoq ngeloqꞌ, pero nixta jun chikiwech ri chikap riꞌ ri xtitzaq pa ulew si ri Tataꞌaj Dios ma nduyaꞌ ta qꞌij chi keriꞌ ndibꞌanatej. 30Jakꞌa rix, hasta nojel ri rusmal teq iwiꞌ10:30 Lc. 21:18; Hch. 27:34 eꞌajilan roma rijaꞌ. 31Romariꞌ, ma tixibꞌij iwiꞌ, porque rix más iweqalen ke chikiwech ekꞌiy chꞌuteq aj xikꞌ teq chikap.
Titzijoj chikiwech ri wineq chi yin itaqin
32Romariꞌ, xa achike na jun ri ma xtuxibꞌij ta riꞌ xtubꞌij10:32 Sal. 119:46 chikiwech wineq chi yin rutaqin, riyin chuqaꞌ nibꞌij chuwech ri Nataꞌ kꞌo chikaj,10:32 Ap. 3:5 chi ri jun riꞌ yin rutaqin. 33Pero achike na jun ri xtibꞌiꞌin chikiwech wineq chi maneq ru-cuenta chuwa, keriꞌ chuqaꞌ riyin, nibꞌij chuwech ri Nataꞌ kꞌo chikaj, chi ri jun riꞌ ma jun nu-cuenta10:33 Mr. 8:38; Lc. 9:26; 2Ti. 2:12 chare.
Ri wineq ma junan ta ruwech kitzij ndikibꞌen roma ri Jesús
(Lc. 12:51-53; 14:26, 27)
34Ma tinojij chi xinuqaqa chin nuyaꞌ uxlanen chochꞌulew. Riyin ma xinuqaqa ta chin nuyaꞌ uxlanen, xinuqaqa chin woma yin ndiyakatej oyowal chikikajal ri wineq. 35Xinuqaqa chin woma riyin, ri kꞌajol ndiyakatej chirij ri rutataꞌ,10:35 Mi. 7:6; Mr. 13:12, 13 ri xten ndiyakatej chirij ri ruteꞌ, y ri alibꞌetz ndiyakatej chirij ri raliteꞌ. 36Ri ngebꞌanun oyowal chare jun oqey wichin, ja ri ekꞌo rikꞌin pa rachoch.
37Ri más ngerajoꞌ rute-rutataꞌ ke chuwech ngirajoꞌ riyin, ma rukꞌulun ta chi ndok wichin yin. Keriꞌ chuqaꞌ ri teꞌej-tataꞌatz ri más ngekajoꞌ ri kalkꞌuaꞌl ke chuwech nginikajoꞌ riyin, ma rukꞌulun ta chi ngeꞌok wichin yin.10:37 Lc. 14:2638Y jun wineq ri ndirajoꞌ ndok wichin yin, ndikꞌatzin chi ma ndupoqonaj ta nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj, achel xa ta kin bꞌaneq chuxeꞌ ru-cruz chin ndekamisex.10:38 Mt. 16:24 Jakꞌa ri wineq ri xa ndupoqonaj nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj, ri jun riꞌ ma rukꞌulun ta chi ndok wichin yin. 39Ri ja ri aj rochꞌulew rukꞌaslen ndupoqonaj, ma ndiril ta ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta.10:39 Mt. 16:25; Lc. 17:33; Jn. 12:25; Ap. 2:10 Jakꞌa ri ma ndupoqonaj ta rukꞌaslen chin nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj, kin ndiril ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta.
Ri rajel-rukꞌexel ri nduyaꞌ ri Dios
(Mr. 9:41)
40Xa achike na jun ri xtikꞌamo apu iwech pa rachoch, kin achel ja ta riyin ri ndukꞌen apu nuwech keriꞌ, y ri xtikꞌamo apu nuwech riyin, kin achel ja ta ri taqayon pe wichin ri ndukꞌen apu ruwech.10:40 Jn. 13:2041Ri xtikꞌamo apu ruwech jun profeta pa rachoch, roma ri profeta riꞌ kin qꞌalajrisanel richin rutzij ri Dios, junajaꞌ rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chare achel ndiyoꞌox chare ri profeta.10:41 1R. 17:10-16; Mt. 16:27 Y ri xtikꞌamo apu ruwech jun wineq chojmilej rukꞌaslen pa rachoch, roma ri wineq riꞌ kin chojmilej rukꞌaslen, junajaꞌ rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chare achel ndiyoꞌox chare ri chojmilej rukꞌaslen. 42Y xa achike na jun xtisipan jubꞌaꞌ raxyaꞌ chare jun chikiwech re nu-discípulos reꞌ ri maneq ok kiqꞌij, kin qetzij nibꞌij chiwa, chi roma xuyaꞌ jubꞌaꞌ ruyaꞌ jun nu-discípulo, kin kꞌo rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chare.10:42 Mt. 25:40; He. 6:10
111Atoq ri Jesús xukꞌis rubꞌixik rubꞌeyal ri samaj ndekibꞌanaꞌ ri kabꞌlajuj ru-discípulos, rijaꞌ xel e chiriꞌ y xbꞌa pa kitinamit ri wineq chin ngerutijoj y ndutzijoj rutzij ri Dios chake.
Ri Juan ri Bautista ngeruteq jujun ru-discípulos apeꞌ kꞌo ri Jesús
2Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri Juan ri Bautista tzꞌapel pa cheꞌ,11:2 Mt. 14:3 y xrakꞌaxaj ri utzulej teq achike ngerubꞌanalaꞌ ri Cristo, romariꞌ xeruteq jujun ru-discípulos 3chin xbꞌekikꞌutuj razón chare: ¿Ja rat ri Jun bꞌiꞌin kan chi nduqaqa,11:3 Gn. 49:10; Nm. 24:17; Mal. 3:1, 2 o ndiqoyobꞌej chik jun?
4Ri Jesús xubꞌij chake: Kixtzolij y teꞌitzijoj chare ri Juan ri ngixtajin chutzꞌetik y ndiwakꞌaxaj e waweꞌ: 5Ri soqꞌ ngetzuꞌun yan chik,11:5 Is. 29:18; 35:4-6; 42:7 ri ngejetzꞌmaꞌy chaj yan chik ngebꞌiyin, ri kꞌo lepra chikij ngechꞌajchꞌojrisex, ri ewok ngeꞌakꞌaxan yan chik, ri ngeken ngekꞌastajbꞌex, y ri maneq ok kichajin nditzijox ri utzulej teq tzij chin kolotajik11:5 Is. 61:1; Mt. 24:14; Lc. 4:18 chake. 6Y kin jabꞌel roruqꞌij ri ma ndipoꞌ ta qa chare y ma ngiruyaꞌ ta kan roma ri ngenbꞌanalaꞌ.
7Y atoq ri etaqon e roma ri Juan ri Bautista xkitzꞌen e bꞌey chin xebꞌa, ri Jesús xchꞌaꞌa pa ruwiꞌ ri Juan chake ri santienta wineq y xubꞌij: ¿Achike xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew? ¿Jun kami achi ri ma kaw ta peꞌel rikꞌin ri ngerubꞌij, ri xa achel jun aj nduxqꞌutilan pa ruqꞌaꞌ kaqiqꞌ? 8O ¿achike ri xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ? ¿Jun kami achi rukusan utzulej teq tzieq ri xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ? Ma ke ta riꞌ, porque ri ngeꞌukusan utzulej teq tzieq, pa kachoch reyes ekꞌo. 9Pero, ¿achike ri xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ? ¿Xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ jun profeta?11:9 Lc. 1:76 Jaꞌn, kin keriꞌ wi. Y riyin nibꞌij chiwa chi rijaꞌ más nim ruqꞌij ke chuwech jun profeta. 10Ja pa ruwiꞌ ri Juan, tzꞌibꞌan kan kereꞌ chupan ri rutzij ri Dios:
Riyin nibꞌen chi nabꞌey tibꞌa ri nusamajel,
Chin nderunabꞌaꞌ kánima ri wineq chin ngabꞌeqaqa rat.11:10 Mal. 3:1; Mr. 1:2
Keriꞌ tzꞌibꞌan kan.
11Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi chikikajal ri wineq eꞌalaxneq chochꞌulew, nixta jun más nim ruqꞌij ke chuwech ri Juan ri Bautista, pero ri más jubꞌaꞌ ok ruqꞌij chupan ri ru-reino ri aj chikaj Dios, más nim ruqꞌij ke chuwech ri Juan.
12Y xe jampeꞌ xutzꞌuk pe rusamaj ri Juan ri Bautista, hasta re qꞌij reꞌ, ri ru-reino ri aj chikaj Dios bꞌaneq pa rukꞌiyilen,11:12 Lc. 16:16 maske ekꞌo wineq yakatajneq koyowal chirij, y ri rikꞌin nojel kánima ndikitij kiqꞌij chin ngeꞌok chupan, kin ngeꞌok wi. 13Porque chupan ri kibꞌiꞌin kan konojel ri profetas y chupan chuqaꞌ ri ley, qꞌalajrisan chi ri ru-reino ri aj chikaj Dios nduqaqa, pero ri Juan ri Bautista xukꞌen pe rubꞌixik chi ja xuqaqa ri qꞌij atoq ri aj chikaj Dios ndubꞌen reinar pa kikꞌaslen ri wineq. 14Y si rix nditaqij o naq, riyin nibꞌij chiwa chi ja rijaꞌ ri Elías ri bꞌiꞌin kan chi nduqaqa.11:14 Mt. 17:10-1215¡Ri nditiker ndukꞌoxomaj reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa!
16¿Achoq ikꞌin ngenjunumaj ri wineq chin re tiempo reꞌ? Re wineq reꞌ, eꞌachel akꞌolaꞌ etzꞌuyul chi teq kꞌayibꞌel, ri kereꞌ ngesikꞌiyaj chubꞌixik chake chꞌaqa chik: 17Xqaxulaj xul y rix ma xixxaja ta, xqabꞌixaj bꞌix chin bꞌis y ma xixoqꞌ ta. 18Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque atoq ri Juan ri Bautista xubꞌen ri rusamaj ri Ajaw, rijaꞌ ma xukꞌux ta utzulej teq rikil wey, nixta xutij vino, y ri wineq xkibꞌij chirij chi xa kꞌo itzel espíritu pa rukꞌaslen. 19Xinuqaqa riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ri nikꞌux rikil wey y nitij vino, y ri wineq kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chuwij: Titzꞌetaꞌ la jun achi laꞌ, xe waꞌin roma y xe tijoj vino nduyal, xa kachibꞌil moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey y kachibꞌil aj mak11:19 Mt. 9:10; Lc. 7:37 teq wineq, ngechajeꞌ. Pero ri rusamaj ri Dios ri xubꞌen ri Juan y ri ngenbꞌanalaꞌ riyin, jariꞌ ngeqꞌalajrisan chi kꞌo ri runojibꞌal ri Dios qikꞌin.
Ri Jesús ndubꞌij chi juyo kiwech ri aj Corazín y ri aj Betsaida
20Ja atoq riꞌ ri Jesús xutzꞌuk rubꞌixik chi juyo kiwech ri tinamit apeꞌ xerubꞌen más kꞌiy milagros, porque ri aj chiriꞌ ma xkiyaꞌ ta kan kimak y ma xtzolij ta pe kánima rikꞌin ri Dios. Y xubꞌij: 21¡Juyo iwech rix aj Corazín! ¡Juyo iwech rix aj Betsaida! Porque ri milagros ri xebꞌanatej chiꞌikajal rix, xa ta pa kitinamit ri aj Tiro y ri aj Sidón xebꞌanatej, kꞌiyal chi ta qꞌij rubꞌanun pe chi rejeꞌ kikusan tzieq chin bꞌis11:21 Jon. 3:8 y kiyaloꞌon ta chaj chikij, retal chi ngebꞌison roma ri mak kibꞌanun y xkiyaꞌ yan ta kánima rikꞌin ri Dios. 22Romariꞌ, nibꞌij chiwa chi chupan ri qꞌij11:22 Mt. 10:15 atoq ri Dios nduqꞌet tzij pa kiwiꞌ ri wineq, xa menos jubꞌaꞌ castigo ndiqaqa pa kiwiꞌ ri aj Tiro y ri aj Sidón, ke chuwech ri castigo ndiqaqa pa iwiꞌ rix aj Corazín y rix aj Betsaida. 23Y rix aj Cafarnaúm, ¿pa itzij rix chi ngixukꞌuꞌex e chilaꞌ chikaj?11:23 Is. 14:13; Lm. 2:1 Ma ke ta riꞌ. ¡Rix xa hasta pa qꞌaqꞌ ngixbꞌeyoꞌox! Porque ri milagros ri xebꞌanatej chiꞌikajal rix, xa ta chikikajal ri aj Sodoma xebꞌanatej, ri wineq riꞌ xkiyaꞌ ta kánima rikꞌin ri Dios, y kꞌa kꞌo ta ri kitinamit wokami. 24Roma kꞌa riꞌ, nibꞌij chiwa chi chupan ri qꞌij atoq ri Dios nduqꞌet tzij pa kiwiꞌ ri wineq, xa más jubꞌaꞌ ok castigo ndiqaqa pa kiwiꞌ ri aj Sodoma, ke chuwech ri ndiqaqa pa iwiꞌ rix.
Kin xe ri Jesús retaman achike ri Tataꞌaj Dios
25Chupan ri qꞌij riꞌ, ri Jesús xubꞌij: Ninimrisaj aqꞌij, Nataꞌ Dios, Rajaw ri kaj y ri rochꞌulew, porque xaqꞌalajrisaj ri qetzij chikiwech ri kibꞌanun chare ri kánima achel kánima chꞌuteq akꞌolaꞌ y xawewaj chikiwech ri ndikinaꞌ chi tzꞌan ketaman11:25 1Co. 1:27; 2:7, 8 y tzꞌan ngekꞌoxoman. 26Kin keriꞌ wi, Nataꞌ Dios, porque jariꞌ ri xqaꞌ chawech chi xabꞌen, xchajeꞌ ri Jesús.
27Y xubꞌij chuqaꞌ: Nojel rujachon ri Nataꞌ Dios pa nuqꞌaꞌ,11:27 Mt. 28:18; 1Co. 15:27 y nixta jun etamayon achike qitz méra riyin ri Kꞌajolaxel, xa kin xe ri Tataꞌaj Dios, y nixta jun chuqaꞌ etamayon achike qitz méra ri Tataꞌaj Dios, xa kin xe riyin ri Kꞌajolaxel y ri achoq chake niwojoꞌ niqꞌalajrisaj.11:27 Jn. 1:1828Kixámpe wikꞌin iwonojel ri rix kosneq y ya mani chik chuxeꞌ ri eqaꞌ chiwij, y riyin nibꞌen chiwa chi ngixuxlan. 29Tiyaꞌ ri nu-yugo chirij iwiꞌ, y tiwetamaj ri nibꞌen riyin,11:29 1Jn. 2:6 porque riyin ma ninimrisaj ta wiꞌ11:29 Zac. 9:9 y loqꞌ ok wánima, y keriꞌ rix ndiwil uxlanen11:29 Jer. 6:16 chin ri iwánima. 30Porque ri nu-yugo maneq kosik ndukꞌen pe y ri eqaꞌ11:30 1Jn. 5:3 niyaꞌ, ma al ta.
12Ri discípulos ndikichꞌup jujun rutun trigo pa jun uxlanibꞌel qꞌij
1Y chupan teq ri qꞌij riꞌ, pa jun uxlanibꞌel qꞌij,12:1 Gn. 2:3 ri Jesús ndeqꞌax chuchiꞌ teq ulew apeꞌ tikon trigo, y ri ru-discípulos xchꞌumu pe kipan, romariꞌ ndikichꞌupulaꞌ jujun rutun trigo y ndikikꞌux ri ruwech. 2Atoq ri fariseos xkitzꞌet ri ndikibꞌen ri discípulos, kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Kaꞌatzꞌetaꞌ la a-discípulos, ndikibꞌen12:2 Ex. 20:10 ri xajan chi ndibꞌan chuwech ri Dios pa uxlanibꞌel qꞌij.
3Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Ma ibꞌanun ta leer rix chupan ri rutzij ri Dios ri xubꞌen ri David ojer, atoq rijaꞌ y ri erachibꞌil xchꞌumu pe kipan?12:3 1S. 21:64Ri David xok apu pa rachoch ri Dios, y rijaꞌ y ri erachibꞌil xkikꞌux ri kaxlan wey12:4 Ex. 25:30; Lv. 8:31; 24:5, 6 esujun chuwech ri Dios, maske ri ley ndubꞌij chi xe chake ri sacerdotes israelitas yoꞌon qꞌij chi ndikikꞌux ri kaxlan wey riꞌ. 5¿Ma ibꞌanun ta kami leer chuqaꞌ chupan ri ley ri xyoꞌox chare ri Moisés pa ruwiꞌ ri uxlanibꞌel qꞌij? Chiriꞌ ndubꞌij chi ri sacerdotes ngesamej pa rachoch ri Dios pa teq uxlanibꞌel qꞌij y ma xajan ta chuwech ri Dios ri keriꞌ ndikibꞌen. 6Pero nibꞌij chiwa: Chiwech rix kꞌo jun ri más kꞌo ruqꞌij ke chuwech ri rachoch ri Dios.12:6 2Cr. 6:187Y xa ta qetzij ikꞌoxoman ri rutzij ri Dios, man ta ndibꞌij chi xajan ngetajin rikꞌin la nu-discípulos. Porque ri Dios kereꞌ ndubꞌij: Riyin más niwojoꞌ chi ndipoqonaj12:7 1S. 15:22; Os. 6:6; Mi. 6:6-8 kiwech ri wineq, ke chuwech ngeꞌisujlaꞌ chikap chuwech ri altar. 8Tiwetamaj kꞌa chi riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, yin Ajaw pa ruwiꞌ ri uxlanibꞌel qꞌij.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun achi chaqiꞌj jun ruqꞌaꞌ
9Atoq ri Jesús xeqꞌax yan chiriꞌ, xbꞌa pa sinagoga kichin ri aj tinamit riꞌ. 10Y chiriꞌ pa sinagoga kꞌo apu jun achi chaqiꞌj jun ruqꞌaꞌ, y ri fariseos chin kꞌo cheꞌel ndekisujuj ri Jesús, kereꞌ xkibꞌij chare: ¿Nduyaꞌ kami qꞌij ri ley xuyaꞌ ri Dios chare ri Moisés chi ndikꞌachojrisex jun wineq pa uxlanibꞌel qꞌij?
11Ri Jesús xubꞌij chake: Si jun chiꞌikajal rix kꞌo jun rukarneꞌl ri nditzaq qa pa jul pa jun uxlanibꞌel qꞌij, ¿ma ndutij ta kami ruqꞌij nderukꞌamaꞌ qa y ndirelesaj pe?12:11 Ex. 23:4; Dt. 22:412Riyin nibꞌij chiwa: ¡Jun wineq más reqalen ke chuwech jun karneꞌl! Romariꞌ ma xajan ta chi ndibꞌan ri utz pa jun uxlanibꞌel qꞌij.
13Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chare ri achi: Tayuquꞌ pe la aqꞌaꞌ.
Ri achi xuyuq apu ri ruqꞌaꞌ, y ri ruqꞌaꞌ xkꞌachaj, xubꞌen pe achel ri jun chik ruqꞌaꞌ. 14Pero atoq ri fariseos xeꞌel pe chiriꞌ, xkimal kiꞌ chin ndikibꞌen ruwech ri achike xtikibꞌen12:14 Sal. 2:2; Jn. 5:18; 11:53 chin ndikikamisaj ri Jesús.
Rikꞌin ri Jesús xbꞌanatej ri ruqꞌalajrisan kan ri profeta Isaías
15Pero ri Jesús retaman12:15 Sal. 139:2; He. 4:13 ri ndikibꞌen ruwech ri fariseos chirij, romariꞌ xel e chiriꞌ. Y ekꞌiy wineq xkoqaj, y rijaꞌ xerukꞌachojrisaj konojel ri ngeyawej. 16Y ri Jesús xubꞌen mandar chake ri wineq chi ma tikelesaj rutzijol ri ndubꞌen. 17Ri Jesús keriꞌ xubꞌij chin ndibꞌanatej ri rubꞌiꞌin kan ri Dios12:17 Nm. 23:19 pa ruchiꞌ ri profeta Isaías atoq xubꞌij:
18Chireꞌ kꞌo ri nusamajel nuchaꞌon,
Ri santienta niwojoꞌ, y santienta ngikikot roma,
Riyin niyaꞌ ri nu-Espíritu pa ruwiꞌ,12:18 Is. 61:1
Y Rijaꞌ nduyaꞌ rutzijol ri chojmilej kꞌaslen niwojoꞌ yin chake ri ma israelitas ta.
19Rijaꞌ ma ndutzꞌen ta chaponik, nixta ndureq ruchiꞌ chi oyowal,
Ma jun ndakꞌaxex chirij chi ndunimrisalaꞌ ta riꞌ pa teq bꞌey.
20Rijaꞌ ma ndukꞌis ta kiqꞌij ri wineq ri achel aj eqꞌajneq rubꞌanun ri kikꞌaslen,
Y maske ri rukꞌaslen jun wineq kin achel jun mecha ri xe chik sibꞌ ndirelesaj, rijaꞌ ma nduchup ta.
Y kin jumul keriꞌ ri utzulej runoꞌoj chake ri wineq, hasta kꞌa tuqaqa na ri qꞌij atoq ndubꞌen chi pa ruchojmil ndibꞌan nojel.
21Y konojel wineq chochꞌulew rikꞌin rijaꞌ ndikiyaꞌ ri kánima chin ndikoyobꞌej ri kolotajik nduyaꞌ.
Keriꞌ rubꞌiꞌin kan ri Dios pa ruchiꞌ ri profeta Isaías.
Ri wineq ndikibꞌij chi ja ri Beelzebú yoyon ruchuqꞌaꞌ ri Jesús chin ngerelesaj itzel teq espíritu
(Mr. 3:20-30; Lc. 11:14-23; 12:10)
22Ja atoq riꞌ xukꞌuꞌex apu chuwech ri Jesús jun achi soqꞌ y mem, roma kꞌo jun itzel espíritu pa rukꞌaslen. Ri Jesús xrelesaj e ri itzel espíritu pa rukꞌaslen ri achi y ri achi xchꞌaꞌa y xtzuꞌun. 23Konojel ri wineq xsach kikꞌuꞌx chirij ri Jesús y ndikibꞌilaꞌ: ¿Ma ja ta kami laꞌ ri jun riy-rumam kan ri David ri bꞌiꞌin chi nduqaqa?
24Pero atoq ri fariseos xkakꞌaxaj ri ndikibꞌilaꞌ ri wineq, kereꞌ xkibꞌij: La jun achi laꞌ ngerelesaj itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq, porque ukꞌuan roma ri Beelzebú12:24 Mt. 9:34 ri kajawal ri itzel teq espíritu.
25Pero ri Jesús retaman ri ndikinojij,12:25 Mt. 9:4; Ap. 2:23 romariꞌ xubꞌij chake: Si pa jun reino ma junan ta ruwech kitzij ndikibꞌen ri ruwinaq, ri reino riꞌ ndikꞌis ruqꞌij. Keriꞌ chuqaꞌ si pa jun tinamit o pa jun achoch, ma junan ta ruwech kitzij ndikibꞌen ri ekꞌo chupan, ma ngelayaj ta chi junan ngekꞌojeꞌ. 26Si ri Satanás ngerelesaj ri itzel teq espíritu ri ekꞌo chuxeꞌ rutzij, xa ma junan ta ruwech ri rutzij rubꞌanun kikꞌin. ¿Achike modo xtilayaj ri ru-reino si keriꞌ xtubꞌen? 27Y si riyin ngenwelesaj itzel teq espíritu porque yin ukꞌuan roma ri Beelzebú, ¿achike ukꞌuayon kichin ri oqey iwichin rix atoq ngekelesaj itzel teq espíritu? Romariꞌ, ja ri oqey iwichin ngeqꞌalajrisan chi ri ndibꞌij rix, xa ma qetzij ta. 28Pero si riyin, yin ukꞌuan roma ri Espíritu chin ri Dios ngenwelesaj itzel teq espíritu, riꞌ ndubꞌij tzij chi ja xuqaqa ri ru-reino ri Dios pa iwiꞌ.12:28 Dn. 2:44; 7:14
29Jun eleqꞌon chin ndeleqꞌan e pa rachoch jun achi kꞌo ruchuqꞌaꞌ,12:29 Is. 49:24, 25 nabꞌey ndikꞌatzin nduxim, y xe atoq ruximon chik, kꞌo cheꞌel ndireleqꞌaj e ri achike ekꞌo pa rachoch.
30Ri ma junan ta ruwech rutzij ndubꞌen wikꞌin, xa yakatajneq chuwij, y ri ma junan ta ndimolon wikꞌin, xa ndukiraj e12:30 Lc. 11:23 ri numolon ruwech.
31Romariꞌ nibꞌij chiwa: Ri Dios kin ndukuy nojel mak y itzel teq tzij ndikibꞌilaꞌ ri wineq chirij, pero ri itzel teq tzij ndibꞌix chirij ri ndubꞌen ri Espíritu Santo,12:31 Hch. 7:51 ma ndikuyutej ta. 32Y xa achike na jun ri ndichꞌaꞌa itzel teq tzij chuwij12:32 Mt. 11:19; 1Ti. 1:13 yin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ndikuyutej, pero ri ndichꞌaꞌa itzel teq tzij chirij ri ndubꞌen ri Espíritu Santo, ma ndikuyutej ta wokami, nixta chupan ri tiempo más chiqawech apu.
Jun cheꞌ ndetamex si utz o ma utz ta roma ri ruwech nduyaꞌ
33Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Si jun cheꞌ utz, utz ruwech nduyaꞌ. Si jun cheꞌ ma utz ta, ma utz ta ruwech nduyaꞌ. Porque roma ri ruwech nduyaꞌ ndetamex si utz o ma utz ta ri cheꞌ.12:33 Stg. 3:1234¡Rix xa rix achel kal itzel teq kumetz!12:34 Mt. 3:7; Lc. 3:7 ¿Achike modo xtitzijoj utzulej teq achike, xu xa rix itzel teq wineq? Porque jun wineq, ja ri santienta achike kꞌo pa ránima, jariꞌ ri ndubꞌilaꞌ. 35Jun wineq utz ránima, ja ri utz kꞌo pa ránima ndubꞌilaꞌ, pero jun wineq itzel ránima, ja ri ma utz ta kꞌo pa ránima ndubꞌilaꞌ. 36Pero nibꞌij chiwa chi chupan ri qꞌij atoq ri Ajaw nduqꞌet tzij, konojel wineq ndekibꞌij12:36 Ec. 12:14 chuwech achike roma xkibꞌij xa achike na chi tzij ri ma jun utz xukꞌen pe. 37Porque chupan ri qꞌij riꞌ, ja ri tzij xkibꞌilaꞌ ri wineq ri ndikusex chikij12:37 Stg. 3:2, 9, 10 chin ndetamex si kꞌo o maneq kimak roma ri xkibꞌilaꞌ.
Ri wineq eꞌitzel chikibꞌanik ndikikꞌutuj jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios
38Ja atoq riꞌ jujun tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y jujun fariseos, kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Tijonel, roj ndiqajoꞌ ndabꞌen jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios chiqawech,12:38 Mt. 16:1-4; Mr. 8:11; Lc. 11:16; Jn. 2:18-21 ri ndikꞌutu chi rat taqon pe roma rijaꞌ.
39Pero ri Jesús xubꞌij chake: Re wineq aj wokami kin eꞌitzel chikibꞌanik y ma ndikinimaj ta ri Dios rikꞌin nojel kánima, ndikikꞌutuj chi ndibꞌan jun retal ruchuqꞌaꞌ rijaꞌ chikiwech, pero xaxe ri achel xbꞌanatej rikꞌin ri profeta Jonás, jariꞌ ri xtikitzꞌet. 40Porque achel xbꞌanatej rikꞌin ri profeta Jonás12:40 Jon. 1:17 ri xkꞌojeꞌ oxiꞌ qꞌij y oxiꞌ aqꞌaꞌ chupan ri nimalej ker, keriꞌ chuqaꞌ riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ngikꞌojeꞌ pa rukꞌuꞌx ri rochꞌulew oxiꞌ qꞌij y oxiꞌ aqꞌaꞌ. 41Chupan ri qꞌij atoq ri Dios nduqꞌet tzij, ri aj Nínive ngeyakatej y ndikibꞌij chi ma utz ta xkibꞌen ri wineq aj wokami. Keriꞌ nibꞌij porque ri aj Nínive xkiyaꞌ kan ri mak y xkiyaꞌ kánima12:41 Jon. 3:5-9 rikꞌin ri Dios, atoq xkakꞌaxaj ri xuqꞌalajrisaj ri Jonás. Y wokami chiwech rix kꞌo Jun más nim ruqꞌij ke chuwech ri Jonás. 42Y keriꞌ chuqaꞌ ri ki-reina12:42 2Cr. 9:1-12 ri aj rochꞌulew Sabá ri kꞌo pa sur, ndikꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ atoq ri Dios nduqꞌet tzij pa kiwiꞌ ri wineq, y ri reina riꞌ kin xtubꞌij chi ma utz ta xkibꞌen ri wineq aj wokami, porque rijaꞌ chi nej xpuꞌun chin xurakꞌaxaj ri nojibꞌel xyoꞌox chare ri rey Salomón.12:42 1R. 10:4-6 Y wokami chiwech rix kꞌo Jun ri más kꞌo runojibꞌal12:42 Col. 2:2, 3 ke chuwech ri Salomón.
Ri ndubꞌen jun seqꞌ espíritu atoq nditzolij pe pa rukꞌaslen jun wineq
43Atoq jun seqꞌ espíritu ndel e pa rukꞌaslen jun wineq, ri espíritu riꞌ ndibꞌa pa teq chaqiꞌj y tzꞌiran ulew, ndukanolaꞌ apeꞌ nduxlan y ma ndiril ta. Romariꞌ ndubꞌij: 44Ngitzolij na pa rukꞌaslen ri jun wineq apeꞌ yin eleneq pe, ndichajeꞌ. Y atoq nditzolij, ndutzꞌet chi ri rukꞌaslen ri wineq riꞌ kin achel jun jay jabꞌel meson y bꞌanun rukꞌojlen, pero ma jun ajaw kꞌo chupan. 45Ja atoq riꞌ ndibꞌa, ngebꞌerukꞌamaꞌ wuquꞌ teq espíritu más eꞌitzel chuwech rijaꞌ y konojel ngeꞌok pa rukꞌaslen ri jun wineq riꞌ chin ndikibꞌen kachoch chare. Y ri rukꞌaslen ri jun wineq riꞌ más pior ndubꞌen qa ke chuwech ri rubꞌanun pa nabꞌey. Kin keriꞌ xtibꞌanatej kikꞌin ri wineq aj wokami ri kin eꞌitzel chikibꞌanik.
Ri ruteꞌ y ri eruchaqꞌ ri Jesús
46Atoq ri Jesús kꞌaja ndichꞌaꞌa chake ri santienta wineq, ri ruteꞌ y ri eruchaqꞌ12:46 Mr. 6:3; Jn. 2:12; 7:3, 5 ekꞌo e saqil y ndikitij kiqꞌij ngechꞌaꞌa chare. 47Y jun chikikajal ri ekꞌo apu chiriꞌ kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Ri ateꞌ y ri eꞌachaqꞌ ekꞌo e saqil y ndikajoꞌ ngechꞌaꞌa awikꞌin.
48Ri Jesús xubꞌij chare ri jun riꞌ: ¿Achike ri eꞌokuneq nteꞌ y nchaqꞌ ndanojij rat?
49Y ri Jesús xuyuq apu ruqꞌaꞌ y xerukꞌut ri ru-discípulos, y xubꞌij: Ja rejeꞌ ri eꞌokuneq nteꞌ y nchaqꞌ. 50Porque ri ndibꞌanun rurayibꞌel ri Nataꞌ kꞌo chikaj, jariꞌ nchaqꞌ, wanaꞌ y nteꞌ.
13Ri parábola pa ruwiꞌ ri tikonel
1Chupan ri qꞌij riꞌ, ri Jesús xel e chupan ri achoch apeꞌ kꞌo y xbꞌetzꞌuyeꞌ chuchiꞌ lago. 2Y chiriꞌ xkimal apu kiꞌ santienta wineq, romariꞌ xkꞌatzin chi rijaꞌ xok pa jun barco y xtzꞌuyeꞌ qa.13:2 Lc. 5:3 Y konojel ri wineq epeꞌel apu chuchiꞌ ri lago. 3Ri Jesús kꞌiy achike xubꞌij chake rikꞌin parábolas.
Rijaꞌ kereꞌ xubꞌij: Jun tikonel xbꞌetikon. 4Y atoq ndukiraj ri semilla, ekꞌo xeqaqa chuchiꞌ bꞌey y xebꞌeqaqa aj xikꞌ teq chikap, y xkikꞌux. 5Jujun chik semilla xeqaqa pa ulew abꞌej ruxeꞌ, apeꞌ ma kꞌiy ta ulew kꞌo, y kin ja paqiꞌ xebꞌos pe, roma ma nej ta qa rupan ri ulew. 6Y atoq xel pe ri qꞌij y xuyaꞌ pe ruchuqꞌaꞌ, xebꞌarabꞌo qa, y roma ma nej ta bꞌaneq qa kixeꞌ,13:6 Col. 2:7 xechaqiꞌj qa. 7Jujun chik semilla xeqaqa pa kꞌixlej teq qꞌayis. Ri semillas xebꞌos pe y junan kikꞌin ri kꞌix xekꞌiy pe, pero ri kꞌix xkibꞌen chake chi xeqꞌaner qa y xeken. 8Pero jujun chik semilla xeqaqa pa utzulej ulew, y xewachin utz-utz. Ekꞌo xkiyaꞌ a 100,13:8 Gn. 26:12 ekꞌo xkiyaꞌ a 60 y ekꞌo xkiyaꞌ a 30 kiwech. 9Ri nditiker ndukꞌoxomaj reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa.
Ri achike roma ri Jesús ngerukusaj parábolas
(Mr. 4:10-12; Lc. 8:9, 10)
10Ri discípulos xejel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús y xkibꞌij chare: ¿Achike roma ndakusaj parábolas chin ngachꞌaꞌa chake ri wineq? 11Ri Jesús xubꞌij: Chiwa rix yoꞌon qꞌij chin ndiwetamaj ri ewan pe rubꞌeyal xe ojer kan pa ruwiꞌ ri ru-reino ri aj chikaj Dios, pero chake rejeꞌ ma yoꞌon ta qꞌij. 12Porque ri kꞌo chik kikꞌoxoman, ndikikꞌoxomaj más, y ndikꞌiyer más ri ketaman, pero ri maneq ok kikꞌoxoman, hasta ri jubꞌaꞌ ok kikꞌoxoman, ndikꞌan e chikiwech.13:12 Mr. 4:25; Lc. 8:18; 19:2613Romariꞌ rikꞌin parábolas ngichꞌaꞌa chake ri wineq, porque maske ngetzuꞌun, ma ndikiyaꞌ ta cuenta chare ri ndibꞌanatej chikiwech, y maske ndikakꞌaxaj ri nibꞌij, ma ndikikꞌoxomaj ta. 14Kikꞌin ri wineq riꞌ ndibꞌanatej ri xubꞌij ri Dios, ri ruqꞌalajrisan kan ri profeta Isaías:
Rix maske ndiwakꞌaxaj ri ndibꞌix, ma ndikꞌoxomaj ta,13:14 Is. 6:9; Ez. 12:2; Jn. 12:40; Hch. 28:26
Y maske nditzꞌet ri ndajin chiwech, ma ndeqꞌax ta rubꞌeyal chiwech ri nditzꞌet,
15Porque ri kánima re tinamit reꞌ abꞌej rubꞌanun,
Ma ndok ta pa kixikin ri ndibꞌix chake, kiyupun kiwech chin ma ngetzuꞌun ta,13:15 Hch. 28:27
Keriꞌ rubꞌanun kánima chin ma ndeqꞌax ta rubꞌeyal chikiwech ri ndikitzꞌet, chin ma ndikikꞌoxomaj ta ri ndikakꞌaxaj, y chin ma ketaqin pa kánima.
Ma kꞌateꞌ xtikiyaꞌ kan ri mak y xtitzolij pe kánima wikꞌin,
Y riyin xtinchojmirisaj ri kikꞌaslen.
Keriꞌ xubꞌij ri Dios, ri ruqꞌalajrisan kan ri Isaías.
16Pero rix kin jabꞌel roꞌiqꞌij, porque rikꞌin iwech13:16 Lc. 10:23 ngixtzuꞌun y ndeqꞌax rubꞌeyal chiwech ri nditzꞌet, y rikꞌin ixikin ndiwakꞌaxaj y ndikꞌoxomaj ri nibꞌij. 17Porque kin qetzij nibꞌij chiwa chi ekꞌiy profetas y ekꞌiy wineq chojmilej kikꞌaslen, tzꞌan xkajoꞌ xkitzꞌet ri nditzꞌet rix wokami, y ma xkitzꞌet ta, y tzꞌan xkajoꞌ xkakꞌaxaj ri ndiwakꞌaxaj rix wokami, y ma xkakꞌaxaj ta.13:17 Lc. 10:24; 1P. 1:10
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj ri ndubꞌij tzij ri parábola pa ruwiꞌ ri tikonel
18Tiwakꞌaxaj rix ri ndubꞌij tzij ri parábola pa ruwiꞌ ri tikonel: 19Ri wineq ri ndikakꞌaxaj ri utzulej rutzijoxik ri ru-reino ri Dios y ma ndeqꞌax ta rubꞌeyal chikiwech, eꞌachel ri ulew chuchiꞌ bꞌey apeꞌ xeqaqa jujun semilla. Nduqaqa ri itzel y ndukꞌen e ri xtik pa kánima. 20Ekꞌo wineq eꞌachel ri ulew abꞌej ruxeꞌ apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla. Rejeꞌ kin xe ndikakꞌaxaj ri utzulej rutzijoxik ri ru-reino ri Dios,13:20 Ez. 33:31 ja paqiꞌ ngekikot13:20 Is. 58:2; Mr. 4:16; Jn. 5:35 ndikikꞌen pa kánima. 21Pero ri rutzij ri Dios ma ndibꞌa ta qa ruxeꞌ pa kánima, porque ri kánima achel abꞌej, y romariꞌ xa jubꞌaꞌ teq qꞌij ngekikot y atoq nduqaqa jun kꞌayew pa kikꞌaslen, o ngetzeqlebꞌex chin ndibꞌan itzel chake roma koqan rutzij ri Dios, kin ja paqiꞌ ndikiyaꞌ kan ri Dios. 22Ekꞌo wineq eꞌachel ri ulew kꞌo kꞌixlej teq qꞌayis chuwech apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla. Rejeꞌ ndikakꞌaxaj rutzij ri Dios, pero roma ndibꞌa kánima chirij ri ndikꞌatzin chake qꞌij-qꞌij y chirij aj rochꞌulew bꞌeyomal,13:22 Mt. 19:23; Mr. 10:23; Lc. 18:24 riꞌ ndubꞌen chi ndikꞌis qa ri rutzij ri Dios ri xtik pa kánima, y ri tzij riꞌ ma ndiwachin ta pa kikꞌaslen. 23Pero ekꞌo wineq eꞌachel ri utzulej ulew apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla. Rejeꞌ ndikakꞌaxaj rutzij ri Dios y ndikikꞌoxomaj, y ri kikꞌaslen kin ndiwachin achel ngewachin ri tikoꞌ, roma ekꞌo ndikiyaꞌ a 100, ekꞌo ndikiyaꞌ a 60 y ekꞌo ndikiyaꞌ a 30 kiwech.
Ri parábola pa ruwiꞌ ri itzel qꞌayis xel pe chukajal ri tikoꞌ
24Ri Jesús xutzijoj chik jun parábola chake y xubꞌij: Ri ndibꞌanatej pa ru-reino ri aj chikaj Dios ndiqajunumaj rikꞌin ri xbꞌanatej pa rulew jun achi ri xutik utzulej semilla13:24 Mr. 4:26 chupan. 25Atoq xril hora, xewer qa ri erusamajelaꞌ ri rajaw ri ulew, y ja atoq riꞌ xbꞌeqaqa jun ri yakatajneq royowal chare ri rajaw ri ulew, xutik itzel qꞌayis chukajal ri trigo, y xbꞌa. 26Atoq xbꞌeꞌel pe ri trigo y xsisan pe ri rutzaꞌ, keriꞌ chuqaꞌ xqꞌalajin pe ri itzel qꞌayis ri jubꞌama junan ruwech rikꞌin ri trigo. 27Ri samajelaꞌ xebꞌa apeꞌ kꞌo ri rajaw ri ulew y xkibꞌij chare: Ajaw, rat utzulej semilla xatik pa awulew. ¿Achike modo xbꞌeꞌel pe itzel qꞌayis chukajal? 28Y rijaꞌ xubꞌij chake: Reꞌ rusamaj jun yakatajneq royowal chuwa. Y ri rusamajelaꞌ xkibꞌij chare: ¿Ndawojoꞌ chi ndeqakꞌuquꞌ ri itzel qꞌayis xel pe chukajal ri atikoꞌ? 29Ri rajaw ri tikoꞌ xubꞌij chake: Ma niwojoꞌ ta, ma kꞌateꞌ roma xtikꞌuq ri itzel qꞌayis, jajun ri trigo xkekꞌuqutej pe chuqaꞌ. 30Xa tiyaꞌ qꞌij chi ngekꞌiy junan, kꞌa terilaꞌ na qꞌij chin ri qꞌatoj, y riyin xtinbꞌij chake ri ngeqꞌaton ruwech ri tikoꞌ chi nabꞌey tikelesaj e ri itzel qꞌayis chukajal, tikibꞌanaꞌ bꞌotzaj chake y tikiximaꞌ chin ngekꞌatisex, y kꞌateriꞌ tikimoloꞌ ri trigo, y tikiyakaꞌ13:30 Mt. 3:12; Lc. 3:17 pa teq yakbꞌel ri nubꞌanun riyin.
Ri parábola pa ruwiꞌ jun semilla mostaza
(Mr. 4:30-32; Lc. 13:18, 19)
31Ri Jesús xutzijoj chik jun parábola chake, y xubꞌij: Ri ndibꞌanatej rikꞌin ru-reino ri aj chikaj Dios ndiqajunumaj rikꞌin ri ndibꞌanatej rikꞌin jun semilla mostaza ri xutik jun achi pa ruqejoj. 32Ri semilla riꞌ ja ri más kaꞌal chikiwech nojel ruwech semilla, pero atoq ndikꞌiy pe, más nim ndel ke chikiwech ri chꞌaqa chik tikoꞌ, ndok pe nim cheꞌ, y hasta ri aj xikꞌ teq chikap ngetuqaqa chin ndikibꞌen kisok chi teq ruqꞌaꞌ.
Ri parábola pa ruwiꞌ ri levadura
33Ri Jesús xutzijoj jun chik parábola chake, y xubꞌij: Ri ndibꞌanatej rikꞌin ru-reino ri aj chikaj Dios ndiqajunumaj rikꞌin ri xbꞌanatej atoq jun ixaq xutzꞌen levadura y xuyaꞌ chukajal oxiꞌ medida harina chin xubꞌen keꞌen. Ri levadura xukiraj riꞌ chupan nojel ri keꞌen.
Ri parábolas ndikiqꞌalajrisaj ri ewan kan
34Y nojel ri xutzijoj ri Jesús chake ri santienta wineq, ruyon parábolas xerukusaj chin xutzijoj, y ma jun achike xubꞌij ri man ta xerukusaj parábolas.13:34 Sal. 49:3, 4; 78:235Y reꞌ xbꞌanatej, chin xbꞌanatej ri rubꞌiꞌin kan ri Dios pa ruchiꞌ ri profeta ojer atoq xubꞌij:
Rikꞌin parábolas ngichꞌaꞌa chake ri wineq.
Y kꞌo ngenqꞌalajrisaj ri ma eqꞌalajrisan ta
Xe jampeꞌ tzꞌukutajneq pe ri rochꞌulew.13:35 Ro. 16:25; Ef. 3:9; Col. 1:26
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj ri ndubꞌij tzij ri parábola pa ruwiꞌ ri itzel qꞌayis
36Atoq ri Jesús xeruteq ri wineq chikachoch, xok chi apu chupan ri achoch apeꞌ kꞌo, y ri ru-discípulos xejel apu chunaqaj y xkibꞌij chare: Tabꞌij chaqe ri ndubꞌij tzij ri parábola pa ruwiꞌ ri itzel qꞌayis xtik kan pa ulew. 37Y ri Jesús xubꞌij chake: Ri xtikon ri utzulej semilla, ja riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal. 38Ri ulew apeꞌ xbꞌan ri tikoꞌ ja ri rochꞌulew, ri utzulej semilla ja ri ekꞌo chuxeꞌ rutzij ri Dios ri Nimalej Rey, y ri itzel qꞌayis ja ri wineq ekꞌo chuxeꞌ rutzij ri itzel,13:38 Hch. 13:1039y ri yakatajneq royowal chare rajaw ri ulew ja ri itzel. Ri qꞌatoj trigo ndichꞌaꞌa pa ruwiꞌ ri ndibꞌanatej atoq ndikꞌis re tiempo rojkꞌo, y ri ngeqꞌaton13:39 Ap. 14:15 ja ri ángeles. 40Romariꞌ, achel ndibꞌan chare ri itzel qꞌayis, ndimol ruchiꞌ chin ndikꞌatisex pa qꞌaqꞌ, keriꞌ chuqaꞌ ndibꞌan atoq ndikꞌis re tiempo rojkꞌo. 41Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ngenteq pe ri nu-ángeles chin ndukelesaj pa nu-reino nojel ri ndibꞌanun chake ri wineq chi ndikil jun roma ndikiyaꞌ kan ri Dios y chuqaꞌ konojel ri ngebꞌanun ri ma utz ta. 42Y ngekitorij chupan ri nimalej qꞌaqꞌ,13:42 Mt. 3:12; Ap. 19:20; 20:10 y chiriꞌ ri wineq ndikijitzꞌitzꞌelaꞌ kiꞌ chi oqꞌej y ndikiqachꞌachꞌelaꞌ keyaj.13:42 Mt. 8:1243Y ri chojmilej kikꞌaslen, kin xkeyikꞌilan achel ri qꞌij13:43 Dn. 12:3 pa ru-reino ri Kitataꞌ Dios. Ri nditiker ndukꞌoxomaj reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa.
Ri parábola pa ruwiꞌ ri bꞌeyomal ewan
44Ri ru-reino ri aj chikaj Dios ndiqajunumaj rikꞌin jun bꞌeyomal ewan pa jun ulew, chi atoq jun achi xril, xrewaj chi kan, y santienta ndikikot, xbꞌerukꞌayij nojel ri ruchajin y xulaqꞌ ri ulew riꞌ.
Ri parábola pa ruwiꞌ ri perla santienta rajel
45Keriꞌ chuqaꞌ ri ndirajoꞌ ndok pa ru-reino ri aj chikaj Dios, ndikꞌatzin chi ndubꞌen achel xubꞌen jun kꞌayinel ri xukanolaꞌ jabꞌel teq abꞌej ri ndibꞌix perlas chake. 46Rijaꞌ atoq xril jun perla santienta rajel, xbꞌerukꞌayij nojel ri ruchajin chin xulaqꞌ ri perla riꞌ.13:46 Pr. 2:4; 8:10, 11
Ri parábola pa ruwiꞌ ri yaꞌl chin ngekarux ker
47Keriꞌ chuqaꞌ ri aj chikaj reino ndiqajunumaj rikꞌin jun mama yaꞌl ri ndiyoꞌox qa pa yaꞌ, y jalajaj kiwech ker ndikiyaꞌ kiꞌ chupan. 48Atoq nojneq chik ri yaꞌl rikꞌin ker, ri karunelaꞌ ndikelesaj pe chuchiꞌ yaꞌ, ngetzꞌuyeꞌ, y ngekiyaꞌ pa teq chakech ri utz chin ngekꞌuxeꞌ, pero ri ma eꞌutz ta ngekitorij e. 49Keriꞌ ndibꞌanatej atoq ndikꞌis re tiempo rojkꞌo, ngepuꞌun ri ángeles ngekelesaj e ri wineq itzel kikꞌaslen chikikajal ri chojmilej kikꞌaslen. 50Y ngebꞌekitorij chupan ri nimalej qꞌaqꞌ,13:50 Ap. 20:12-15 y chiriꞌ ri wineq ndikijitzꞌitzꞌelaꞌ kiꞌ chi oqꞌej y ndikiqachꞌachꞌelaꞌ keyaj.13:50 Mt. 22:12-14
Ri ojer teq tijonik y ri kꞌakꞌakꞌ teq tijonik
51Y ri Jesús xubꞌij: ¿Xikꞌoxomaj ri xinbꞌij chiwa? Y rejeꞌ xkibꞌij: Jaꞌn.
52Y ri Jesús xubꞌij chake: Roma rix ndibꞌij chi ndikꞌoxomaj, romariꞌ nibꞌij chiwa: Nojel tijonel chin ri ley ri xyoꞌox chare ri Moisés ri rutijon pe riꞌ chirij ri ru-reino ri aj chikaj Dios, ri tijonel riꞌ achel jun rajaw achoch ri kꞌo kꞌakꞌakꞌ y ojer teq bꞌeyomal ruyakon y atoq ndikꞌatzin, ngerelesaj pe chin ngerukusaj.
Ri Jesús ndeqaqa pa tinamit Nazaret
53Atoq ri Jesús xukꞌis rutzijoxik re parábolas reꞌ, xel pe chiriꞌ y xutzꞌen e bꞌey. 54Atoq xbꞌeqaqa pa rutinamit,13:54 Mt. 2:23; Mr. 6:1; Lc. 4:16 ngerutijoj ri wineq pa ki-sinagoga, y ri wineq ndisach kikꞌuꞌx chirij y ndikibꞌilaꞌ: ¿Apeꞌ xretamaj re achi reꞌ ri retaman? ¿Achike yoyon uchuqꞌaꞌ chare chin ngerubꞌen milagros? 55¿Ma ja ta kami reꞌ rukꞌajol ri carpintero?13:55 Lc. 3:23; Jn. 6:42 ¿Ma ja ta kami ri María ri ruteꞌ? ¿Ma ja ta kami ri Santiago, ri José, ri Simón y ri Judas13:55 Mt. 12:46; Mr. 6:3 ri eruchaqꞌ? 56¿Ma ekꞌo ta kami chireꞌ pa qatinamit konojel ri ranaꞌ? ¿Apeꞌ kꞌa xretamaj re achi reꞌ nojel ri retaman y ngerubꞌanalaꞌ? ngechajeꞌ.
57Y ri wineq ma jun reqalen xkibꞌen chare ri Jesús, romariꞌ rijaꞌ xubꞌij chake: Ma jun chik apeꞌ ndiqasex ruqꞌij jun profeta, xa kin xe wi pa rutinamit y pa rachoch.13:57 Sal. 22:6; Lc. 4:24; Jn. 4:44
58Y ma kꞌiy ta milagros xubꞌen ri Jesús chiriꞌ, porque ri aj chiriꞌ ma xkitaqij ta.13:58 He. 3:19; 4:2
14Rukamik ri Juan ri Bautista
1Chupan ri tiempo riꞌ, ri tetrarca14:1 Chin ndawetamaj achike ndubꞌij tzij tetrarca, takanoj pa glosario. Herodes xrakꞌaxaj ri utzulej rutzijol ri Jesús ndikibꞌen ri wineq. 2Y xubꞌij chake ri rusamajelaꞌ: Ri jun achi riꞌ xa ja ri Juan ri Bautista xkꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, romariꞌ kꞌo uchuqꞌaꞌ rikꞌin chin ngerubꞌen milagros.
3Keriꞌ xubꞌij, porque atoq ri Juan ri Bautista kꞌa kꞌes, ri Herodes xubꞌen mandar chi xtzꞌan, xxim rikꞌin cadenas y xyoꞌox pa cheꞌ, porque ri Juan xuchꞌolij ri Herodes, roma ri Herodes rubꞌanun qa rixjayil chare ri Herodías.14:3 Lv. 18:16; 20:21 Ri ixaq riꞌ xok yan rixjayil ri Filipo ri kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin ri Herodes. 4Romariꞌ ri Juan kereꞌ xubꞌilaꞌ chare ri Herodes: Rat xajan abꞌanun chuwech ri Dios, porque abꞌanun qa awixjayil chare ri Herodías.
5Y ri Herodes xrajoꞌ xukamisaj ri Juan, pero xuxibꞌij riꞌ chikiwech ri wineq, porque pa kiwech ri wineq, ri Juan ri Bautista profeta wi. 6Pero atoq xril qꞌij chin xbꞌan nimaqꞌij roma ri Herodes xukꞌis chik jun rujunaꞌ, ri xten ral ri Herodías xxaja chikiwech konojel chiriꞌ y xqaꞌ chuwech ri Herodes. 7Romariꞌ xubꞌen jurar chare ri xten chi nduyaꞌ chare xa achike na ri xtukꞌutuj. 8Y ri xten, atoq yoꞌon chik tzij pa ruxikin roma ri ruteꞌ, kereꞌ xubꞌij chare ri Herodes: Pa jun bꞌambꞌel tayaꞌ rujolon ri Juan ri Bautista chuwa.
9Ri rey Herodes xbꞌison qa roma ri xukꞌutuj ri xten chare, pero roma chikiwech ri ekꞌo chuchiꞌ ri mesa xubꞌen jurar chare ri xten, rijaꞌ xubꞌij chi keriꞌ tibꞌanatej. 10Romariꞌ xubꞌen mandar chi xqupix ruqul ri Juan ri Bautista pa cheꞌ. 11Xkꞌan kꞌa pe rujolon ri Juan pa jun bꞌambꞌel y xyoꞌox chare ri xten, y ri xten xbꞌeruyaꞌ chare ri ruteꞌ.
12Y ri ru-discípulos14:12 Jn. 1:35-37 ri Juan xbꞌekikꞌamaꞌ ri ru-cuerpo y xbꞌekimuquꞌ. Y xebꞌa apeꞌ kꞌo ri Jesús, y xkibꞌij chare ri xbꞌanatej.
Ri Jesús ngerutzuq más e 5,000 wineq
(Mr. 6:30-44; Lc. 9:10-17; Jn. 6:1-14)
13Atoq ri Jesús xrakꞌaxaj ri xkibꞌij ri ru-discípulos ri Juan, xok e pa jun barco chin xbꞌa pa jun lugar apeꞌ maneq wineq chin ndikꞌojeꞌ ruyon. Santienta wineq xkakꞌaxaj chi xbꞌa, romariꞌ xebꞌeꞌel pe pa teq tinamit y chikaqen xkoqaj.14:13 Mt. 12:1514Atoq ri Jesús xel pe pa barco, xerutzꞌet santienta wineq, xujoyowaj14:14 Mt. 9:36; He. 2:17; 4:15; 5:2 kiwech y xerukꞌachojrisaj ri ngeyawej chikikajal. 15Y atoq xqaqꞌij qa, xejel apu ri ru-discípulos rikꞌin y xkibꞌij chare: Re lugar apeꞌ rojkꞌo tzꞌiran-tzꞌiran y ja xqaqꞌij qa. Romariꞌ kaꞌataqaꞌ la wineq pa teq aldeas chin ndikilaqꞌ ri ndikikꞌux.
16Pero ri Jesús xubꞌij chake: Ma ndikꞌatzin ta ngebꞌa, ja rix kixtzuqu14:16 2R. 4:42, 43; Lc. 3:11 kichin.
17Pero rejeꞌ xkibꞌij chare: Roj xaxe ok woꞌoꞌ kaxlan wey y kaꞌiꞌ ker kꞌo qikꞌin.
18Ri Jesús xubꞌij chake: Keꞌikꞌamaꞌ pe chireꞌ ri kaxlan wey y ri ker.
19Y xubꞌen mandar chi ketzꞌuyeꞌ ri wineq cho kꞌin. Xeruliꞌej pa ruqꞌaꞌ ri woꞌoꞌ kaxlan wey y ri kaꞌiꞌ ker, xtzuꞌun e chikaj y xumatioxij14:19 Mt. 15:36; 26:26; Mr. 8:6; Lc. 22:19 chare ri Dios. Xeruper ri kaxlan wey, xuyaꞌ chake ri discípulos y rejeꞌ xkijachalaꞌ chake ri wineq. 20Konojel xewaꞌ y jabꞌel xenanoꞌ, y kꞌa xekinojisaj kabꞌlajuj chakech rikꞌin ruchiꞌ ri kaxlan teq wey14:20 Mt. 16:9 y ruchiꞌ ri ker ri ma xekꞌuxeꞌ ta. 21Ri xewaꞌ chiriꞌ, jun laꞌeq 5,000 achiꞌaꞌ y ma xeꞌajilex ta ri ixoqiꞌ nixta ri akꞌolaꞌ.
Ri Jesús ndibꞌiyin pariꞌ ri lago
22Atoq xewaꞌ yan konojel, ri Jesús xubꞌen chake ri ru-discípulos chi xeꞌok e pa jun barco chin ngeꞌeqꞌax apu jukꞌan ruchiꞌ ri lago, chin ngenabꞌeyaj chuwech, mientras rijaꞌ ndichꞌaꞌa kan chake ri wineq y ngeruteq chikachoch. 23Atoq ri Jesús xeruteq yan ri wineq chikachoch, xbꞌa e chuwech jun juyuꞌ14:23 Mr. 6:46; Lc. 6:12 chin xbꞌerubꞌanaꞌ orar ruyon. Y atoq xchaqꞌaꞌ qa, kꞌo ruyon chiriꞌ. 24Pero ri barco apeꞌ ebꞌaneq ri discípulos, nej chik bꞌaneq apu pariꞌ ri yaꞌ, y ri bꞌoloj teq yaꞌ ndikiseloj ri barco, porque ri kaqiqꞌ ndubꞌajilaꞌ riꞌ chuwech ri barco. 25Y atoq jun laꞌeq oxiꞌ chik hora ndirajoꞌ chin ndisaqer pe, ri Jesús ndibꞌiyin xbꞌa apu pariꞌ ri yaꞌ chin ngebꞌerilaꞌ ri ru-discípulos. 26Atoq ri discípulos xkitzꞌet chi kꞌo jun ndibꞌiyin pariꞌ ri yaꞌ, santienta xkixibꞌij kiꞌ y roma kixibꞌriꞌil xesikꞌin y xkibꞌij: ¡Jun xibꞌinel! xechajeꞌ.
27Pero ri Jesús ja paqiꞌ kereꞌ xubꞌij chake: ¡Tikꞌojeꞌ ruchuqꞌaꞌ iwánima! ¡Ja riyin ri Jesús, ma tixibꞌij iwiꞌ!14:27 Mt. 17:7; Jn. 14:27; 16:33
28Y ri Pedro xubꞌij chare: Ajaw, si ja rat, tabꞌanaꞌ mandar chi ngibꞌiyin pariꞌ ri yaꞌ chin ngibꞌa apu apeꞌ ratkꞌo.
29Ri Jesús xubꞌij chare: Katámpe.
Y ri Pedro xel pe pa barco, y xbꞌiyin pariꞌ ri yaꞌ chin ndibꞌa apu apeꞌ kꞌo ri Jesús. 30Pero atoq xunaꞌ ruchuqꞌaꞌ ri kaqiqꞌ, xuxibꞌij riꞌ, y roma ja ndibꞌa qa pa yaꞌ, xsikꞌin pe y xubꞌij: ¡Ajaw, kanakoloꞌ! xchajeꞌ.
31Y ri Jesús ja paqiꞌ xuyuq apu ruqꞌaꞌ chin xutzꞌen ri Pedro, y xubꞌij chare: ¿Achike roma kakaꞌ akꞌuꞌx xabꞌen? ¡Rat jun achi ri ma kin ta kuqul akꞌuꞌx wikꞌin!14:31 Mt. 8:26; 16:8; Stg. 1:6
32Y atoq xejoteꞌ apu pa barco, xsisoꞌ qa ri kaqiqꞌ.14:32 Sal. 107:29; Mr. 4:4133Y ri ekꞌo pa barco xkiyaꞌ ruqꞌij ri Jesús y xkibꞌij chare: ¡Kin qetzij wi chi ja rat ri Rukꞌajol14:33 Sal. 2:7; Mt. 16:16; 26:63, 64; Mr. 1:1; Lc. 4:41; Jn. 1:49; 11:27 ri Dios!
Ri Jesús ngerukꞌachojrisaj ri ngeyawej pa rochꞌulew Genesaret
34Atoq xeꞌeqꞌax yan pariꞌ ri lago, xebꞌeqaqa pa jun lugar chin ri rochꞌulew Genesaret. 35Atoq ri achiꞌaꞌ aj chiriꞌ xkiyaꞌ cuenta chare chi ri Jesús kꞌo apu chiriꞌ, xkiyaꞌ rutzijol nojel teq apeꞌ chin ri rochꞌulew riꞌ, y ri wineq xekikꞌuaj apu chuwech ri Jesús konojel ri ngeyawej. 36Y ndikikꞌutuj kamelal chare ri Jesús chi tuyaꞌ qꞌij chake chi ndikitzꞌen14:36 Mt. 9:20; Lc. 6:19 jubꞌaꞌ ruchiꞌ ri rukꞌul ruqꞌuꞌun. Y konojel ri xetzꞌamo ri rukꞌul, xekꞌachaj.14:36 Mr. 3:10; 5:27-29
15Ri ndichꞌabꞌaqrisan rukꞌaslen jun wineq
1Ja atoq riꞌ xejel apu rikꞌin ri Jesús jujun fariseos y jujun tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés. Ri wineq riꞌ eꞌeleneq pe pa tinamit Jerusalén y kereꞌ xkikꞌutuj razón chare ri Jesús: 2¿Achike roma la a-discípulos ndikiqꞌej ri costumbre kikꞌutun kan ri ojer teq qatit-qamamaꞌ?15:2 Gá. 1:14 Porque ma ndikichꞌajchꞌojrisaj ta kiqꞌaꞌ pa rubꞌeyal nabꞌey chi ngewaꞌ, achel ri costumbre kikꞌutun kan ri qatit-qamamaꞌ.
3Pero ri Jesús xubꞌij: Jakꞌa rix, ¿achike roma ndiqꞌej ri mandamiento ruyoꞌon kan ri Dios, chin ngeꞌibꞌen ri costumbres kikꞌutun kan ri ojer teq iwatit-imamaꞌ? 4Porque ri Dios kereꞌ rubꞌiꞌin kan: Tanimrisaj kibꞌiꞌ ri ate-atataꞌ.15:4 Ex. 20:12; Lv. 19:3; Dt. 5:16 Y rubꞌiꞌin kan chuqaꞌ: Ri xtibꞌiꞌin mal teq tzij chirij ri rutataꞌ o chirij ri ruteꞌ, kin tikamisex.15:4 Ex. 21:17; Pr. 20:205Pero rix ndibꞌij chi utz ndikibꞌen konojel ri ndikibꞌij kereꞌ chare kitataꞌ o kiteꞌ: Nojel ri nuchajin ri achoq ikꞌin kꞌo cheꞌel ngatintoꞌ, nusujun chik chare ri Dios. 6Y rikꞌin ri keriꞌ ndiyaꞌ pa ruxikin jun alkꞌualaxel, ndikusaj ri costumbre chin ndiqꞌej ri mandamiento ruyoꞌon kan ri Dios. Y ma ndiyaꞌ ta qꞌij chare chi ngerutoꞌ ri rute-rutataꞌ rikꞌin ri ndikꞌatzin chake, roma ndubꞌen cumplir ri costumbre. 7¡Rix, xa kaꞌiꞌ ipalej! Kin qetzij chi pa iwiꞌ rix ruqꞌalajrisan kan ri profeta Isaías atoq xubꞌij:
8Kereꞌ ndubꞌij ri Dios: Re tinamit reꞌ, xe rikꞌin kichiꞌ ndikiyaꞌ nuqꞌij,
Pero ri kánima xa nej kꞌo chin ta qetzij ndikiyaꞌ nuqꞌij.
9Xa ma jun reqalen chi ndikiyaꞌ nuqꞌij,
Porque kibꞌanun chare ri costumbres kikꞌutun kan ri ojer teq katit-kimamaꞌ,15:9 Is. 29:13 chi achel ta mandamiento enuyoꞌon yin.
Keriꞌ ruqꞌalajrisan ri Isaías, xchajeꞌ ri Jesús.
10Y xeroyoj apu ri santienta wineq apeꞌ kꞌo rijaꞌ, y kereꞌ xubꞌij chake: Tiwakꞌaxaj y tikꞌoxomaj: 11Ri ndichꞌabꞌaqrisan rukꞌaslen15:11 Ro. 14:14-23; 1Ti. 4:3, 4 jun wineq, ma ja ta ri achike ndukꞌux, xa ja ri itzel teq tzij ri ngeꞌel pe pa ruchiꞌ jun wineq, jariꞌ ri ndichꞌabꞌaqrisan rukꞌaslen, xchajeꞌ.
12Xejel kꞌa apu ri discípulos apeꞌ kꞌo ri Jesús y xkibꞌij chare: ¿Awetaman chi ri fariseos itzel xkinaꞌ chare roma ri xabꞌij pa ruwiꞌ ri ndichꞌabꞌaqrisan ri kikꞌaslen ri wineq?
13Pero ri Jesús xubꞌij: Nojel tikoꞌ ri ma tikon ta roma ri Nataꞌ kꞌo chikaj, kin xtikꞌuq wi. 14Rix ma jun achike tibꞌij chake. Rejeꞌ xa eꞌachel soqꞌ ukꞌuey bꞌey chikiwech chꞌaqa chik soqꞌ.15:14 Mt. 23:16 Si jun soqꞌ ndukꞌuaj bꞌey chuwech jun chik soqꞌ, chi ekaꞌiꞌ ngebꞌetzaq pa jul.15:14 Mal. 2:8; Lc. 6:39
15Ri Pedro xubꞌij chare ri Jesús: Taqꞌalajrisaj chiqawech ri ndubꞌij tzij ri parábola kꞌaja ok xabꞌij.
16Ri Jesús xubꞌij: ¿Jajun chuqaꞌ rix kꞌajani tikꞌoxomaj ri xinbꞌij?15:16 Mt. 16:917¿Ma ndikꞌoxomaj ta kꞌa chi nojel ri ndukꞌux jun wineq, chirupan ndibꞌa qa y xa ndel chi e? 18Pero ri itzel teq achike ndubꞌij jun wineq rikꞌin ruchiꞌ, pa ránima ndel pe y jariꞌ ri ndichꞌabꞌaqrisan15:18 Stg. 3:6 rukꞌaslen. 19Porque pa ránima15:19 Gn. 8:21; Pr. 6:14; Jer. 17:9 jun wineq kꞌo itzel teq achike ngeꞌel pe achel reꞌ: Itzel ngerunojilaꞌ, ndikamisan, ndukanoj rukꞌexel ri achoq ikꞌin kꞌulan, ndukꞌamalaꞌ qa riꞌ xa achoq na ikꞌin chin ndubꞌen mak, ndeleqꞌan, ndutzꞌuk tzij chikij wineq y ndubꞌilaꞌ itzel teq tzij chikij chꞌaqa chik. 20Y ja re itzel teq achike reꞌ, ri ndichꞌabꞌaqrisan rukꞌaslen jun wineq. Pero si jun wineq ma nduchꞌajchꞌojrisaj ta ruqꞌaꞌ pa rubꞌeyal nabꞌey chi ndiwaꞌ, achel ri costumbre kikꞌutun kan ri iwatit-imamaꞌ, riꞌ ma nduchꞌabꞌaqrisaj ta rukꞌaslen ri wineq riꞌ.
Jun ixaq ma israelita ta kuqul rukꞌuꞌx rikꞌin ri Dios
21Atoq ri Jesús xel pe chiriꞌ, xbꞌa pa rochꞌulew apeꞌ ekꞌo ri kaꞌiꞌ tinamit Tiro y Sidón.15:21 Mr. 3:8; 7:31; Lc. 6:1722Y kꞌateꞌ ruwech, jun ixaq aj Canaán, xel pe chukꞌulik ri Jesús y kereꞌ ndisikꞌiyaj chubꞌixik: ¡Tajoyowaj nuwech, Ajaw, rat ri rat riy-rumam kan ri rey David!15:22 Mt. 9:27 ¡Porque ri wal xten kꞌo itzel espíritu pa rukꞌaslen ri tok ndubꞌen chare!
23Pero ri Jesús nixta jun achike xubꞌij chare ri ixaq. Xejel kꞌa apu ri discípulos apeꞌ kꞌo ri Jesús y xkikꞌutuj kamelal chare chi tutzꞌetaꞌ achike ndirajoꞌ ri ixaq chin nditzolij chirachoch, porque ndisikꞌin bꞌaneq apu chikij.
24Ri Jesús xubꞌij chake: Riyin yin taqon pe xe chikikanoxik ri israelitas15:24 Ro. 15:8 ri kin eꞌachel karneꞌl esachineq, porque kiyoꞌon kan rubꞌey ri Dios.
25Pero ri ixaq xjel apu chuwech ri Jesús, xxukeꞌ y xubꞌij: ¡Ajaw, kanatoꞌ!
26Jakꞌa ri Jesús kereꞌ xubꞌij chare: Ma utz ta ndikꞌan e ri kaxlan wey kichin ri alkꞌualaxelaꞌ y ndiyoꞌox chake ri chꞌuteq tzꞌiꞌ.15:26 Mt. 7:6; Fil. 3:2
27Pero ri ixaq xubꞌij chare: Ajaw, ja keriꞌ, pero hasta jajun ri chꞌuteq tzꞌiꞌ ngekikꞌux rupexkꞌal ri kaxlan wey ngetzaq e chuwech ri mesa apeꞌ ngewaꞌ ri kajaw.
28Ri Jesús xubꞌij chare: Ixaq, ¡santienta kuqul akꞌuꞌx15:28 Mt. 9:2; Lc. 7:9 rikꞌin ri Dios! Tibꞌanatej awikꞌin achel ri ndawojoꞌ. Y ja atoq riꞌ ri ral xten xkꞌachaj.
Ri Jesús ngerukꞌachojrisaj ekꞌiy ngeyawej
29Ri Jesús xel pe chiriꞌ, xbꞌeqaqa chuchiꞌ ri lago ri ndibꞌix Galilea chare, xbꞌa e cho juyuꞌ y xbꞌetzꞌuyeꞌ e chiriꞌ. 30Y santienta wineq xebꞌeqaqa e apeꞌ kꞌo rijaꞌ, ekikꞌuan e ri yutuyeq kiqꞌa-kaqen, ri esoqꞌ, ri kalaxibꞌen pe kamineq kaqen, ri emem,15:30 Is. 35:5, 6 y ekꞌiy chꞌaqa chik ri ngeyawej. Konojel xeyoꞌox apu chiraqen ri Jesús y rijaꞌ xerukꞌachojrisaj. 31Y ri wineq ndisach kikꞌuꞌx atoq ndikitzꞌet chi ri emem ngechꞌaꞌa, ri kalaxibꞌen pe kamineq kaqen xekꞌachaj, ri yutuyeq kiqꞌa-kaqen chaj yan chik ngebꞌiyin, y ri esoqꞌ ngetzuꞌun yan chik. Y ri wineq ndikiyalaꞌ ruqꞌij ri Dios, ri ki-Dios ri israelitas.
Ri Jesús ngerutzuq más e 4,000 wineq
32Ri Jesús xeroyoj ri ru-discípulos, y xubꞌij chake: Nijoyowaj15:32 Sal. 86:15; 102:13; 111:4; Mt. 9:36; Mr. 1:41; He. 2:17; 4:15 kiwech re wineq reꞌ, porque ja oxiꞌ qꞌij kekꞌojeꞌ chireꞌ, y maneq achike kꞌo kikꞌin chin ndikikꞌux. Y ma niwojoꞌ ta nibꞌij chake chi ketzolij chikachoch, xu maneq achike kikꞌuxun, ma kꞌateꞌ xtikꞌis kuchuqꞌaꞌ pa bꞌey.
33Ri discípulos xkibꞌij chare: ¿Apeꞌ xteqilaꞌ pe kꞌiy kaxlan wey chin ngeqatzuq15:33 Nm. 11:21; 2R. 4:42, 43 re santienta wineq reꞌ, xu chireꞌ xa tzꞌiran-tzꞌiran?
34Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Jarupeꞌ kaxlan wey kꞌo iwikꞌin? Rejeꞌ xkibꞌij: Xe ok wuquꞌ y kaꞌi-oxiꞌ chꞌuteq ker.
35Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌen mandar chake ri wineq chi ketzꞌuyeꞌ qa pa ulew, 36xutzꞌen ri wuquꞌ kaxlan wey y ri ker, y atoq rumatioxin chik chare ri Dios,15:36 Dt. 8:10; 1S. 9:13; Mt. 14:19 xeruper, xuyaꞌ e chake ri discípulos y rejeꞌ xkijech chake ri santienta wineq. 37Konojel ri wineq xewaꞌ y jabꞌel xenanoꞌ. Atoq xekolaj, kꞌa xenojisex wuquꞌ chakech15:37 Mt. 14:20 rikꞌin ruchiꞌ ri kaxlan teq wey y ri ker ri ma xekꞌuxeꞌ ta. 38Konojel ri xewaꞌ chiriꞌ, e 4,000 achiꞌaꞌ,15:38 Mt. 14:21 y ri ixoqiꞌ y ri akꞌolaꞌ ma xeꞌajilex ta. 39Y atoq erutaqon chik ri wineq chi ketzolij chi teq kachoch, ri Jesús xok e pa jun barco, xbꞌa pariꞌ yaꞌ y xbꞌeqaqa pa jun lugar rubꞌiniꞌan Magadán.
16Ri xbꞌanatej rikꞌin ri Jonás, jun retal ri ndukꞌulwachij ri Jesús
1Ri fariseos y ri saduceos xebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri Jesús, y xkikꞌutuj chare chi tubꞌanaꞌ jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios chikiwech,16:1 Mt. 12:38-41; Lc. 11:16 ri ndikꞌutu chi ja rijaꞌ taqayon pe richin.
2Pero rijaꞌ kereꞌ xubꞌij chake: Atoq ndiqaqꞌij qa, rix ndibꞌij chi jabꞌel utz qꞌij nderubꞌanaꞌ chuwaꞌq roma keq-keq rubꞌanun ri kaj. 3Y atoq ndiseqresan pe, si keq-keq rubꞌanun ri kaj y muqul, rix ndibꞌij: Wokami ndipuꞌun qatataꞌ, ngixchajeꞌ. Rix iwetaman nditzꞌet ri rubꞌanun ri kaj, pero, ¿la ma ngixtiker ta ndikꞌoxomaj achike ndubꞌij tzij ri ndibꞌanatej chiwech wokami? 4Re wineq aj wokami kin eꞌitzel chikibꞌanik y ma ndikinimaj ta ri Dios rikꞌin nojel kánima.16:4 Mt. 12:39 Ndikikꞌutuj chi ndibꞌan jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios chikiwech, pero xaxe ri achel xbꞌanatej rikꞌin ri profeta Jonás, jariꞌ ri xtikitzꞌet, xchajeꞌ ri Jesús.
Y ja atoq riꞌ xeruyaꞌ kan y xbꞌa.
Ri kitijonik ri fariseos y ri saduceos ndijunumex rikꞌin ri levadura
5Atoq xeꞌeqꞌax yan apu jukꞌan chik ruchiꞌ ri lago, ri discípulos xkimestaj xkikꞌuaj kaxlan wey. 6Y ri Jesús xubꞌij chake: Tiwakꞌaxaj utz-utz ri nibꞌij chiwa: Tichajij iwiꞌ16:6 Mt. 7:15; 24:4; Fil. 3:2; Col. 2:8; 2P. 3:17 chuwech ri levadura kichin ri fariseos16:6 Lc. 12:1 y ri saduceos.
7Y ri discípulos ndikibꞌilaꞌ chikiwech: ¡Rijaꞌ keriꞌ ndubꞌij chaqe, porque ma xqakꞌen ta pe kaxlan wey!
8Atoq ri Jesús xuyaꞌ cuenta chare ri ndikibꞌilaꞌ chikiwech,16:8 Ap. 2:23 xubꞌij chake: ¡Kin qꞌalej chi ma kin ta kuqul ikꞌuꞌx wikꞌin! Porque ichajin pena chi ma ikꞌamon ta pe kaxlan wey. 9¿Kꞌajani tikꞌoxomaj ri xbꞌanatej chiwech? ¿Ma ndikꞌuxlaꞌaj ta kꞌa chi rikꞌin woꞌoꞌ kaxlan wey xentzuq 5,000 wineq, y ri janipeꞌ chakech xeꞌinojisaj rikꞌin ri ruchiꞌ xekolotej? 10¿Ma ndikꞌuxlaꞌaj ta chuqaꞌ chi rikꞌin wuquꞌ kaxlan wey xentzuq 4,000 wineq, y ri janipeꞌ chakech xeꞌinojisaj rikꞌin ri ruchiꞌ xekolotej? 11¿Achike roma ma ndikꞌoxomaj ta chi ma pa ruwiꞌ ta kaxlan wey xichꞌaꞌa atoq xinbꞌij chi tichajij iwiꞌ chuwech ri levadura kichin ri fariseos y ri saduceos?
12Ja atoq riꞌ ri discípulos xkikꞌoxomaj chi ma pa ruwiꞌ ta ri levadura ri ndikusex chin ndibꞌan kaxlan wey xchꞌaꞌa wi, xa kin pa ruwiꞌ ri tijonik ndikiyaꞌ ri fariseos y ri saduceos.
Ri Pedro ndubꞌij chi ja ri Jesús ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit
13Atoq ri Jesús xbꞌeqaqa pa jun lugar chunaqaj ri tinamit Cesarea, ri tinamit ri ndibꞌix chin ri Filipo chare, ri Jesús kereꞌ xukꞌutuj razón chake ri ru-discípulos: Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ¿achike riyin ndikibꞌij ri wineq?
14Y rejeꞌ xkibꞌij chare: Ekꞌo ngebꞌiꞌin chi ja rat ri Juan ri Bautista,16:14 Mt. 14:2 ekꞌo chuqaꞌ ngebꞌiꞌin chi ja rat ri Elías,16:14 Mal. 4:5 y ekꞌo ngebꞌiꞌin chi ja rat ri Jeremías, o jun chikiwech ri profetas.16:14 Lc. 9:7-9
15Ri Jesús xubꞌij chake: Jakꞌa pa iwech rix, ¿achike riyin?
16Y ri Simón Pedro xubꞌij: Ja rat ri Rukꞌajol ri Kꞌaslik Dios,16:16 Sal. 2:7; Mt. 14:33 ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.
17Y ri Jesús xubꞌij chare: Kin jabꞌel roꞌaqꞌij, rat Simón rukꞌajol ri Jonás, porque ma jun ta wineq xqꞌalajrisan chawa16:17 Gá. 1:16 ri xabꞌij, xa kin ja ri Nataꞌ kꞌo chikaj ri xqꞌalajrisan pe chawa. 18Y riyin nibꞌij chawa, chi rat, rat Pedro,16:18 Jn. 1:42 y pariꞌ re abꞌej16:18 Is. 28:16; Ef. 2:20 reꞌ nipabꞌaꞌ ri nu-iglesia,16:18 Waweꞌ ri Jesús ndichꞌaꞌa pa kiwiꞌ ri wineq ri xtikitaqij rijaꞌ. y ri rajawal ri kamik ma nditiker ta chirij. 19Riyin kin xkenyaꞌ chawa ri lawiꞌil chin ri ru-reino ri aj chikaj Dios, y nojel ri xtaxim o xtakir chochꞌulew,16:19 Jn. 20:23 kin ja ri Dios xtukꞌuan awichin chubꞌanik.
20Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos chi ma jun achoq chare tikibꞌij chi ja rijaꞌ ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj chi ndikamisex
21Y xe jampeꞌ ri qꞌij riꞌ, ri Jesús xutzꞌuk rubꞌixik chake ri ru-discípulos, chi ndikꞌatzin ndibꞌa pa tinamit Jerusalén apeꞌ nduqꞌasaj santienta kꞌayew pa kiqꞌaꞌ ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij, pa kiqꞌaꞌ ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y pa kiqꞌaꞌ ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, y ndikamisex,16:21 Mt. 20:18 pero pa rox qꞌij ndikꞌastajbꞌex pe16:21 Mt. 27:63 chikikajal ri animaꞌiꞌ. 22Ja atoq riꞌ ri Pedro xukꞌuaj apu jubꞌaꞌ más kelaꞌ, y kereꞌ ruchꞌolixik xubꞌen: Ajaw, ¡man ta tirajoꞌ ri Dios chi keriꞌ xtakꞌulwachij! ¡Ma jumbꞌey tibꞌanatej keriꞌ awikꞌin!
23Pero ri Jesús xtzuꞌun apu rikꞌin ri Pedro y xubꞌij chare: ¡Katel e chinuwech, rat Satanás!16:23 Mt. 4:10 Xa rat jun qꞌatoy nubꞌey, porque ma bꞌaneq ta awánima rikꞌin ri ndirajoꞌ ri Dios, xa rikꞌin ri ndikajoꞌ ri wineq.
24Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chake ri ru-discípulos: Si kꞌo jun ndirajoꞌ ngiroqaj, ma tuyaꞌ pa nabꞌey ri ndurayij rijaꞌ,16:24 2Co. 4:10 xa tubꞌanaꞌ achel rutelen ru-cruz chin ndekamisex y kiroqaj. 25Porque si jun wineq ja ri aj rochꞌulew rukꞌaslen ndupoqonaj, ma ndiril ta ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta. Jakꞌa ri ma ndupoqonaj ta ri rukꞌaslen chin nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj, kin ndiril ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta.16:25 Mt. 10:3926Porque, ¿achike ndikꞌatzin chare jun wineq xa ta nduchꞌek nojel ri bꞌeyomal chin ri rochꞌulew, y ma ndikolotej ta ri ránima? O, ¿achike nditiker nduyaꞌ jun wineq chin ndukal ri ránima?16:26 Sal. 49:7, 827Porque riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, nginuqaqa chik jumbꞌey rikꞌin nimalej ruqꞌij ri Nataꞌ, y kikꞌin ri nu-ángeles16:27 Jud. 14 chuqaꞌ. Y ja atoq riꞌ niyaꞌ rajel-rukꞌexel chake ri wineq ri xkibꞌen ri utz pa kikꞌaslen, y niyaꞌ castigo chake ri xkibꞌen ri ma utz ta.16:27 Jer. 17:10; Ro. 2:5, 6; 2Co. 5:10; 1P. 1:1728Kin qetzij nibꞌij chiwa chi ekꞌo jujun ri ekꞌo chireꞌ ri ma ngeken yan ta e, hasta kꞌa nginikitzꞌet na riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal chi ngitzolij chin nibꞌen reinar.
17Ri nimalej ruqꞌij ri Jesús nditzꞌetetej
1Atoq qꞌaxneq chik waqiꞌ qꞌij, ri Jesús xerukꞌuaj ri Pedro, y ri kaꞌiꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ Santiago y Juan chuwech jun nim juyuꞌ. 2Chiriꞌ ri Jesús xjalatej qa ruwech chikiwech. Ri ruwech nditzꞌintzꞌot achel ri qꞌij, y ri rutziaq xubꞌen qa puchupuj y ndiyikꞌilan achel luz. 3Kꞌateꞌ ruwech xkiqꞌalajrisaj kiꞌ ri Moisés y ri Elías ngetzijon rikꞌin ri Jesús. 4Ja atoq riꞌ ri Pedro xchꞌaꞌa apu y kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Ajaw, ¡utz chi rojkꞌo chireꞌ! Si ndawojoꞌ, nibꞌen oxiꞌ chꞌuteq achoch chare ruqꞌaꞌ teq cheꞌ, jun awichin rat, jun chin Moisés, y jun chin Elías.
5Y atoq ri Pedro kꞌaja ndajin chubꞌixik reꞌ, kꞌateꞌ ruwech xekꞌis chupan jun nube santienta ndiyikꞌan, y pa nube xakꞌaxex jun chꞌabꞌel ri kereꞌ xubꞌij: Jareꞌ ri Nukꞌajol. Riyin tzꞌan niwojoꞌ, y santienta ngikikot roma17:5 Is. 42:1; Mr. 1:11; 2P. 1:17 rijaꞌ. Ja rijaꞌ ri tinimaj rutzij,17:5 Dt. 18:15; Lc. 9:35; Hch. 3:22 xchajeꞌ.
6Atoq xkakꞌaxaj re chꞌabꞌel reꞌ,17:6 2P. 1:18 ri discípulos santienta xkixibꞌij kiꞌ, xexukeꞌ qa y xkiqasaj kijolon pa ulew. 7Pero ri Jesús xjel apu apeꞌ ekꞌo, xerutzꞌen apu, y xubꞌij chake: Kixyakatej y ma tixibꞌij iwiꞌ.
8Atoq xkiyek pe kiwech, xaxe chik ri Jesús xkitzꞌet chiriꞌ.
9Y atoq exulan pe chuwech ri juyuꞌ, ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake ri discípulos: Ma jun achoq chare titzijoj17:9 Mt. 16:20 ri xitzꞌet, hasta kꞌa tuqaqa na ri qꞌij atoq riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngikꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ.
10Y rejeꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: ¿Achike roma ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés ndikibꞌij chi ja ri Elías17:10 Mal. 4:5; Mt. 11:14; 27:47-49; Jn. 1:21, 25 ndikꞌatzin nduqaqa nabꞌey?
11Rijaꞌ xubꞌij: Qetzij wi chi ri Elías17:11 Lc. 1:17 nduqaqa nabꞌey y ndurubꞌanaꞌ rukꞌojlen nojel. 12Pero nibꞌij chuqaꞌ chiwa chi ri Elías xuqaqa yan, y ri wineq ma xketamaj ta chi ja rijaꞌ ri xuqaqa, xa xkibꞌen ri janipeꞌ itzel xkajoꞌ17:12 Mt. 14:3 xkibꞌen chare. Keriꞌ chuqaꞌ riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, kin xtinqꞌasaj kꞌayew pa kiqꞌaꞌ ri wineq.
13Ja atoq riꞌ ri discípulos xkikꞌoxomaj chi pa ruwiꞌ ri Juan ri Bautista ndichꞌaꞌa wi.
Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun kꞌajol kꞌo itzel espíritu pa rukꞌaslen
14Atoq ri Jesús y ri oxiꞌ discípulos xebꞌeqaqa apeꞌ ekꞌo ri santienta wineq, jun achi xjel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús, xbꞌexukeꞌ chuwech y kereꞌ xubꞌij chare: 15Ajaw, tajoyowaj ruwech ri nukꞌajol, roma nduyaꞌ ataque chare y santienta qꞌaxomal17:15 Mt. 4:24 ndunaꞌ. Porque kꞌiy mul tzaqineq pa qꞌaqꞌ y kꞌiy mul tzaqineq pa yaꞌ. 16Y xinkꞌen pe chikiwech la a-discípulos, pero ma xetiker ta xkikꞌachojrisaj.
17Ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: ¡Rix wineq aj wokami, xa ma kuqul ta ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios y xa ndijel ruwech rubꞌeyal ri ndibꞌix chiwa! ¿Rix ndinojij chi jumul ngikꞌojeꞌ chiꞌikajal? ¿Jarupeꞌ chik tiempo ngixinkachꞌ ndibꞌij rix? Tikꞌamaꞌ pe ri kꞌajol chinuwech.
18Xkꞌan kꞌa pe ri kꞌajol, y ri Jesús chi chꞌolinik xrelesaj e ri itzel espíritu pa rukꞌaslen ri kꞌajol, y xe jampeꞌ ri hora riꞌ xkꞌachaj.
19Atoq xbꞌanatej yan reꞌ, ri discípulos xejel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús, y atoq kiyon ekꞌo, xkikꞌutuj razón chare: ¿Achike roma roj ma xojtiker ta xqelesaj e ri itzel espíritu?
20Ri Jesús xubꞌij chake: Ma xixtiker ta porque ma kin ta kuqul ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios.17:20 Mt. 21:21; Mr. 11:23; 1Co. 13:2 Kin qetzij nibꞌij chiwa chi xa ta kuqul ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios, maske juninikꞌ ta ok achel jun chꞌuti wíta semilla mostaza, ngixtiker ta ndibꞌij chare re jun juyuꞌ reꞌ: Katel e chireꞌ y kateqꞌax kelaꞌ, y kin keriꞌ wi ndibꞌanatej, y ma jun achike ri man ta ngixtiker ndibꞌen. 21Ri juley itzel espíritu riꞌ, xaxe rikꞌin oración y ayuno ndel e.17:21 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.
Ri Jesús ja rukan mul ndubꞌij chi ndikamisex
22Atoq ri Jesús y ri discípulos ekꞌo pa rochꞌulew Galilea, rijaꞌ xubꞌij chake: Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal,17:22 Mt. 16:21; Mr. 8:31; Lc. 9:22; 18:31-33 jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chin ngijach pa kiqꞌaꞌ wineq. 23Y rejeꞌ nginikikamisaj,17:23 Is. 53:7, 8; Dn. 9:26 pero pa rox qꞌij ngikꞌastajbꞌex pe17:23 1Co. 15:3, 4 chikikajal ri animaꞌiꞌ, xchajeꞌ.
Atoq xkakꞌaxaj keriꞌ, ri discípulos santienta xebꞌison qa.
Ri Jesús ndutaj ri méra ri ndikꞌutux chin ndikꞌatzin pa rachoch ri Dios
24Atoq ri Jesús y ri ru-discípulos xebꞌeqaqa pa tinamit Cafarnaúm, ri ngemolo ri méra ri ndikꞌutux chin ndikꞌatzin pa rachoch ri Dios xejel apu rikꞌin ri Pedro y xkibꞌij chare: Ri itijonel, ¿ndutaj kami ri méra ri ndikꞌutux chin ndikꞌatzin pa rachoch ri Dios?17:24 Ro. 13:7
25Y ri Pedro xubꞌij chake: Jaꞌn, ndutaj wi.
Ja atoq riꞌ ri Pedro xok apu pa jay, pero ri Jesús nabꞌey chi xchꞌaꞌa apu ri Pedro, xubꞌij chare: Rat Simón Pedro, ¿achike ndabꞌij? Ri reyes ekꞌo chochꞌulew, ¿achoq chake ndikikꞌutuj impuestos? ¿Chake ri ekiwinaq, o chake ri fueranos ri ekiyoꞌon chuxeꞌ kitzij?
26Ri Pedro xubꞌij: Chake ri fueranos.
Ri Jesús xubꞌij: Riꞌ ndubꞌij tzij chi ri ekiwinaq ma ndikꞌatzin ta chi ndikitaj ri impuesto riꞌ. 27Pero chin ma itzel tikinaꞌ qoma roj, kabꞌiyin qa chuchiꞌ ri lago chutzꞌamik ker, y ri nabꞌey ker xtuyaꞌ riꞌ, tawelesaj pe pa yaꞌ y tajaqaꞌ pa ruchiꞌ. Chiriꞌ ndawil jun moneda, takꞌuaj y tajachaꞌ chake ri ngemolo ri méra ri ndikꞌatzin chin pa rachoch ri Dios, y keriꞌ ndataj kan ri ndikꞌatzin chi ndataj rat y ri wichin chuqaꞌ yin.
18Ri más nim ruqꞌij chupan ri ru-reino ri aj chikaj Dios
1Chupan ri qꞌij riꞌ, ri discípulos xejel apu rikꞌin ri Jesús, y xkikꞌutuj razón chare: ¿Achike wineq ri más xtikꞌojeꞌ ruqꞌij chupan ri ru-reino ri aj chikaj Dios?
2Y ri Jesús xroyoj apu jun chꞌuti akꞌual y xuyaꞌ pa kinikꞌajal rejeꞌ, 3y kereꞌ xubꞌij chake: Kin qetzij nibꞌij chiwa, si rix ma ndijel ta inoꞌoj, y ndibꞌen qa achel kinoꞌoj chꞌuteq akꞌolaꞌ,18:3 Sal. 131:1, 2 ma ngixok ta chupan ri ru-reino ri aj chikaj Dios. 4Romariꞌ, ri xtuqasaj riꞌ y ndubꞌen qa achel re jun akꞌual reꞌ, jariꞌ ri más nim ruqꞌij chupan ri ru-reino18:4 Mr. 10:14, 15; Lc. 18:16, 17 ri aj chikaj Dios. 5Y ri xtikꞌamo apu ruwech jun akꞌual achel reꞌ pa nubꞌiꞌ, kin achel ja ta riyin ri ndukꞌen apu nuwech.
Ri ndibꞌanun chare jun wineq chi nduyaꞌ kan ri Dios
(Mr. 9:42-48; Lc. 17:1, 2)
6Pero juyo ruwech ri ndibꞌanun chare jun chikiwech re chꞌuteq wíta reꞌ ri yin kitaqin, chi ndiril jun roma ngiruyaꞌ kan. Xa más ta utz chare chi nditzeqebꞌex chuqul jun nim abꞌej jokꞌbꞌel trigo, y ndetorix pa mar chin ndibꞌa qa hasta chuxeꞌ yaꞌ. 7¡Juyo ok kiwech ri ekꞌo chochꞌulew, porque jumul kꞌo nditaqchiꞌin kichin chin ndikil jun roma nginkiyaꞌ kan! Pero, ¡juyo ruwech xa achike na jun ri nditaqchiꞌin18:7 Dt. 13:6 kichin ri yin kitaqin chi ndikil jun roma nginkiyaꞌ kan!
8Romariꞌ, si jun aqꞌaꞌ o jun awaqen ndubꞌen chawa chi ngatzaq pa mak, taqꞌataꞌ y tatorij e. Más utz chi xe jun aqꞌaꞌ o jun awaqen kꞌo y ngatok chupan ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta, ke chuwech tzꞌaqet aqꞌa-awaqen y xkatorix chupan ri qꞌaqꞌ ma ndichup ta.18:8 Mt. 5:309Y si jun awech18:9 Mt. 5:29 ndubꞌen chawa chi ngatzaq pa mak, tawelesaj y tatorij e. Porque más utz chi xe jun awech kꞌo y ngatok chupan ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta, ke chuwech ekꞌo chi kaꞌiꞌ awech y xkatorix pa infierno chupan ri qꞌaqꞌ ma ndichup ta.
Ri parábola pa ruwiꞌ ri karneꞌl sachineq
10Titijaꞌ iqꞌij chi ma tibꞌen chake re chꞌuteq wíta re yin kitaqin chi nixta jun keqalen. Porque nibꞌij chiwa chi ri ki-ángeles18:10 Sal. 34:7; He. 1:14 rejeꞌ jumul ekꞌo apu chuwech ri Nataꞌ chikaj. 11Porque riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal xipuꞌun chin ngenkal ri esachineq pa mak.18:11 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.
12¿Achike ndibꞌij rix pa ruwiꞌ re nibꞌij chiwa? Si jun achi ekꞌo 100 rukarneꞌl y ndisach e jun, ¿la ma ngeruyaꞌ ta kꞌa kan jubꞌaꞌ ri 99 pa qꞌas y nderukanoj ri sachineq? 13Y si nderilaꞌ pe ri karneꞌl sachineq, qetzij nibꞌij chiwa chi más ndikikot roma ri jun karneꞌl riꞌ, ke koma ri 99 ma esachineq ta. 14Keriꞌ chuqaꞌ ri Itataꞌ Dios chikaj ma ndirajoꞌ ta chi ndisach jun chikikajal re chꞌuteq wíta reꞌ ri yin kitaqin.
Ri ndikꞌatzin ndabꞌen atoq jun hermano ndubꞌen itzel chawa
(Lc. 17:3)
15Si jun a-hermano xubꞌen itzel chawa, kabꞌiyin ayon rikꞌin, y tabꞌij chare ri ma utz ta xubꞌen chawa. Si xtuyaꞌ chirij chi ma utz ta ri xubꞌen, ndabꞌen chi ndikꞌojeꞌ chik uxlanen chiꞌikajal. 16Pero si ma xtuyaꞌ ta chirij chi ma utz ta ri xubꞌen chawa, kaꞌakꞌuaj jun o kaꞌiꞌ ri xkeꞌakꞌaxan iwichin, chin keriꞌ nojel ri achike xtibꞌij, kin ndetamex koma ekaꞌiꞌ o eꞌoxiꞌ testigos. 17Si ri hermano riꞌ ma ndirajoꞌ ta ndirakꞌaxaj itzij rix kaꞌi-oxiꞌ, taꞌabꞌij chake ri ndikimal kiꞌ pa rubꞌiꞌ ri Ajaw, y si kꞌa keriꞌ na ma ndirajoꞌ ta ngerakꞌaxaj18:17 1Co. 6:1, 5 ri hermanos riꞌ, tabꞌanaꞌ tratar achel jun ma israelita ta o achel jun moloy méra pa rubꞌiꞌ ri rey.18:17 Pa kiwech ri israelitas, konojel ri ma israelitas ta y ri moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey, xa eꞌaj mak teq wineq y ma jun keqalen.
18Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi nojel ri xtixim o xtikir18:18 Mt. 16:19; Jn. 20:23 chochꞌulew, rikꞌin ri Dios pataneq wi chi keriꞌ ndibꞌen.
19Keriꞌ chuqaꞌ nibꞌij chiwa: Si ekaꞌiꞌ chiꞌikajal jun kánima ndikibꞌen pa ruwiꞌ jun achike ndikikꞌutuj chare ri Dios, ri ndikikꞌutuj kin ndiyoꞌox wi pe chake roma ri Nataꞌ kꞌo chikaj. 20Porque apeꞌ ekaꞌi-oxiꞌ ndikimal kiꞌ18:20 1Co. 6:4 pa nubꞌiꞌ, chiriꞌ yinkꞌo riyin chikikajal.
21Ri Simón Pedro xjel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús y xubꞌij chare: Ajaw, ¿jarupeꞌ mul18:21 Lc. 17:4 nikuy jun hermano ri ndubꞌen jun itzel chuwa? ¿La wuquꞌ kami mul?
22Ri Jesús xubꞌij chare: Ma xe ta wuquꞌ mul takuyuꞌ ri itzel xtubꞌen jun chawa, xa kin 70 mul wuquꞌ.
Ri parábola pa ruwiꞌ ri samajel ri ma ndirajoꞌ ta ndikuyun
23Romariꞌ, ri ru-reino ri aj chikaj Dios pa kiwiꞌ ri wineq, ndiqajunumaj rikꞌin ri xubꞌen jun rey ri xrajoꞌ xutzꞌet jarupeꞌ méra kikꞌas ri rusamajelaꞌ chin ndikitaj chare. 24Atoq xutzꞌuk chin ndutzꞌet ri kikꞌas, xukꞌuꞌex apu chuwech rijaꞌ jun rusamajel ri santienta millón méra rukꞌas. 25Y roma ri samajel riꞌ maneq achoq chare ndutaj ri rukꞌas, ri rajaw xubꞌij chi tikꞌayix ri jun samajel riꞌ, tikꞌayix chuqaꞌ ri rixjayil, ri eralkꞌuaꞌl y nojel ri ruchajin, chin keriꞌ nditojtej ri kꞌas. 26Ja atoq riꞌ ri jun samajel riꞌ xxukeꞌ chuwech ri rajaw, y xukꞌutuj rukamelal chare y xubꞌij: Takochꞌoꞌ chi na jubꞌaꞌ nuwech y nitaj nojel ri nukꞌas chawa. 27Ri rajaw kin xupoqonaj ruwech ri rusamajel, xuyaꞌ qꞌij chare chi xbꞌa, y xukuy ri kꞌas rubꞌanun.
28Jakꞌa ri samajel riꞌ atoq xel pe chiriꞌ, xukꞌul jun chik samajel ri junan kajaw rikꞌin. Re jun chik samajel reꞌ kꞌo jubꞌaꞌ rukꞌas chare ri jun ri xkuy rukꞌas, rajel jun laꞌeq 100 qꞌij samaj. Ri samajel ri xkuy rukꞌas xupitzꞌ chiruqul ri rachibꞌil y xubꞌij chare: Tan, tatojoꞌ ri méra aqajon chuwa. 29Ja atoq riꞌ ri rachibꞌil xxukeꞌ chuwech ri jun ri xkuy rukꞌas, y kereꞌ rukamelal xukꞌutuj chare: Takochꞌoꞌ chi na jubꞌaꞌ nuwech y nitaj nojel ri nukꞌas chawa. 30Pero ri xkuy rukꞌas, ma xrajoꞌ ta xupoqonaj ruwech ri rachibꞌil, xa xubꞌen chare chi teyoꞌox pa cheꞌ, kꞌa tutojoꞌ na ri kꞌas rubꞌanun chare. 31Atoq ri chꞌaqa chik samajelaꞌ xkitzꞌet ri xbꞌanatej, santienta xebꞌison qa y xbꞌekibꞌij chare ri kajaw nojel ri xbꞌanatej. 32Ri kajaw ri samajelaꞌ xubꞌij chi teꞌoyox ri samajel ri xkuy rukꞌas, y atoq kꞌo chi apu chuwech, xubꞌij chare: ¡Rat, xa rat jun itzel samajel! Riyin xinkuy nojel ri akꞌas, roma xakꞌutuj akamelal chuwa. 33Rat kin rukꞌulun ta wi chi xapoqonaj18:33 Ef. 4:32 ruwech ri awachibꞌil, achel xinbꞌen riyin chawa. 34Y ri rajaw tzꞌan royowal chare, xujech pa kiqꞌaꞌ ri ngeyoꞌon castigo, kꞌa tutojoꞌ na nojel ri rukꞌas.
35Y achel xubꞌen ri ajaw riꞌ chare ri rusamajel, keriꞌ chuqaꞌ xtubꞌen ri Nataꞌ kꞌo chikaj chiwa rix, si chiꞌijununal ma xtikuy ta jun hermano rikꞌin nojel iwánima.18:35 Pr. 21:13; Mt. 6:12; Mr. 11:26 Keriꞌ xubꞌij ri Jesús.
19Ma rurayibꞌel ta ri Dios chi ri achi ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil
1Atoq ri Jesús xukꞌis rubꞌixik nojel reꞌ, xel pe pa rochꞌulew Galilea, y xbꞌa pa teq lugares chin ri rochꞌulew Judea ri ekꞌo apu jukꞌan19:1 Jn. 10:40 ruchiꞌ ri raqen yaꞌ Jordán. 2Santienta wineq xeꞌoqan richin y chiriꞌ xerukꞌachojrisaj ri ngeyawej.
3Xejel apu jujun fariseos rikꞌin ri Jesús, y chin ta nditzaq pa kiqꞌaꞌ ndikajoꞌ, kereꞌ xkikꞌutuj razón chare: ¿Xajan kami chuwech ri Dios chi jun achi xa achike na roma ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil?
4Ri Jesús xubꞌij chake: ¿Ma ibꞌanun ta kꞌa leer chupan ri rutzij ri Dios chi xe jampeꞌ pa nabꞌey, rijaꞌ chi achi chi ixaq xerubꞌen?19:4 Gn. 1:27; 5:25Y ri Dios kereꞌ rubꞌiꞌin kan: Romariꞌ, ri kꞌajol ngeruyaꞌ kan rute-rutataꞌ chin ndukꞌuaj qa riꞌ rikꞌin ri rixjayil, y chi ekaꞌiꞌ xe jun ndikibꞌen.19:5 Gn. 2:24; 1Co. 6:16; Ef. 5:29-326Y romariꞌ, rejeꞌ ma ekaꞌiꞌ chi ta, xa jun bꞌanun chake roma ri Dios. Romariꞌ, ri ekaꞌiꞌ ri xe jun bꞌanun chake, ma tijach kiwech koma ri wineq.
7Y rejeꞌ xkibꞌij: Si keriꞌ achel ndabꞌij, ¿achike roma ri Moisés xubꞌen mandar chi jun achi ri ndirajoꞌ ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil, tuyaꞌ wuj19:7 Dt. 24:1-4; Mt. 5:31 chare apeꞌ ndubꞌij chi xkijech kiꞌ y tirelesaj e?
8Ri Jesús xubꞌij chake: Roma rukowil19:8 Jer. 6:16; He. 3:15 iwánima ri Moisés xuyaꞌ qꞌij chi ri achi kꞌo cheꞌel ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil. Pero xe jampeꞌ pa nabꞌey, ma ja ta riꞌ rurayibꞌel ri Dios. 9Y nibꞌij chiwa chi xaxe roma ri ixaq rukanon rukꞌexel19:9 Mt. 5:32 ri rachijil, ri achi kꞌo cheꞌel ndujech riꞌ rikꞌin. Pero si ma roma ta riꞌ ndikijech kiꞌ, y ri achi ndukꞌen chik jun ixaq, mak ndubꞌen.
10Y ri discípulos xkibꞌij chare ri Jesús: Si keriꞌ rubꞌeyal rukꞌaslen ri achi rikꞌin ri rixjayil, xa más utz man ta ndikꞌuleꞌ.19:10 Gn. 2:18; Pr. 5:15-19; 1Co. 7:1, 2, 7-9
11Ri Jesús xubꞌij chake: Ma konojel ta ngetiker ngekꞌojeꞌ kiyon achel ndibꞌij rix, xa kin xe ri yoꞌon pe chake chi ngekꞌojeꞌ kiyon. 12Porque ekꞌo jujun kin kalaxibꞌen wi chi ma ngekꞌojeꞌ ta rikꞌin ixaq, ekꞌo chuqaꞌ jujun bꞌanun chake chi maneq modo ngekꞌojeꞌ rikꞌin ixaq, ekꞌo chuqaꞌ jujun kiyoꞌon pa kánima chi ma ngekꞌojeꞌ ta rikꞌin ixaq chin ndikibꞌen ri samaj chin ri ru-reino19:12 1Co. 7:32, 34; 9:5, 15 ri aj chikaj Dios. Ri nditiker ndikꞌojeꞌ ruyon, tubꞌanaꞌ kꞌa.
Ri Jesús nduyaꞌ ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ akꞌolaꞌ
13Ja atoq riꞌ xeꞌukꞌuꞌex apu jujun akꞌolaꞌ chuwech ri Jesús chin nduyaꞌ ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ y ndubꞌen orar koma, pero ri discípulos xekichꞌolij ri eꞌukꞌuayon apu ri akꞌolaꞌ. 14Pero ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: Tiyaꞌ qꞌij chake ri akꞌolaꞌ chi ngepuꞌun wikꞌin, y ma tiqꞌet kiwech, porque ri ngeꞌok chupan ri ru-reino ri aj chikaj Dios, ja ri kibꞌanun chare ri kánima achel kánima re akꞌolaꞌ19:14 Mt. 18:3, 4; 1P. 2:2 reꞌ.
15Y atoq xuyaꞌ yan ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ ri akꞌolaꞌ, xel pe chiriꞌ y xbꞌa chik jun apeꞌ.
Jun kꞌajol bꞌeyon kꞌo achike ndukꞌutuj razón chare ri Jesús
16Kꞌateꞌ ruwech xbꞌeqaqa jun kꞌajol apeꞌ kꞌo ri Jesús y kereꞌ xukꞌutuj razón chare: Tijonel, ¿achike utz ndikꞌatzin nibꞌen chin ndikꞌojeꞌ ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta wikꞌin?19:16 Mt. 7:14; Lc. 10:25
17Ri Jesús xubꞌij chare: ¿Achike roma ndakꞌutuj razón chuwa pa ruwiꞌ ri utz? Xa kin xe wi Jun ri utz. Pero si ndawojoꞌ ngatok chupan ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta, tanimaj ri mandamientos19:17 Lv. 18:5 eruyoꞌon ri Dios.
18Y ri kꞌajol kereꞌ xukꞌutuj razón chare: ¿Achike chi mandamientos riꞌ?
Y ri Jesús xubꞌij chare: Ma kakamisan,19:18 Ex. 20:13; Dt. 5:17 ma takanoj rukꞌexel ri achoq ikꞌin rat kꞌulan, ma kateleqꞌan, ma taqꞌabꞌaj tzij chikij wineq, 19tanimrisaj kibꞌiꞌ ri ate-atataꞌ,19:19 Ex. 20:12; Mt. 15:4; Ef. 6:1, 2 y kaꞌawojoꞌ ri wineq19:19 Lv. 19:18; Ro. 13:9; Gá. 5:14; Stg. 2:8 achel ndawojoꞌ awiꞌ rat.
20Y ri kꞌajol kereꞌ xubꞌij chare: Nojel ri mandamientos riꞌ enuniman pe. ¿Achike más ndikꞌatzin nibꞌen?
21Ri Jesús xubꞌij chare: Si ndawojoꞌ ngatok nojel ri ndirajoꞌ ri Dios chi ngatok, kabꞌiyin, taꞌakꞌayij ri achajin19:21 Lc. 12:33; 16:9 y ri rajel tayaꞌ chake ri maneq ok kichajin, y keriꞌ ndikꞌojeꞌ abꞌeyomal chikaj,19:21 Mt. 6:20 y kꞌateriꞌ katzolij pe chin nganawoqaj.
22Atoq ri kꞌajol xrakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús chare, ndibꞌison xbꞌa, porque kꞌiy bꞌeyomal ruchajin.
23Y ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake ri ru-discípulos: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi cuesta chare jun bꞌeyon19:23 1Ti. 6:9 chi ndok chupan ri ru-reino ri aj chikaj Dios. 24Y nibꞌij chuqaꞌ chiwa, chi más ma cuesta ta ndeqꞌax jun camello chi racheq jun bꞌaq chin tꞌisoꞌ, ke chuwech xtok jun bꞌeyon pa ru-reino ri Dios.
25Atoq xkakꞌaxaj keriꞌ ri discípulos, santienta xsach kikꞌuꞌx y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: Si keriꞌ, ¿achike kꞌa jun xtikolotej?
26Ri Jesús xerutzutzaꞌ y xubꞌij chake: Kiyon chikiwech, ri wineq ma ngetiker ta ndikikal kiꞌ, pero chare ri Dios ma jun achike cuesta rubꞌanik.19:26 Gn. 18:14; Job 42:2; Jer. 32:17
27Ja atoq riꞌ ri Pedro kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Rat ayoꞌon cuenta chare chi roj qayoꞌon kan nojel19:27 Lc. 14:33 y rat qoqan.19:27 Mt. 4:20; 9:9; Mr. 1:17-20; 10:28; Lc. 5:11 ¿Achike kꞌa rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chaqe?
28Ri Jesús xubꞌij chake: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi chupan ri qꞌij atoq ndibꞌan kꞌakꞌakꞌ chare nojel,19:28 Ap. 21:5 atoq riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngitzꞌuyeꞌ pa nu-trono rikꞌin nimalej nuqꞌij, rix ri yin iwoqan ngixbꞌetzꞌuyeꞌ pa kabꞌlajuj tronos, chin ndiqꞌet tzij19:28 1Co. 6:2; Ap. 2:26 pa kiwiꞌ ri kiy-kimam kan ri kabꞌlajuj rukꞌajol ri Israel.19:28 Lc. 22:3029Y xa achike na jun ri ruyoꞌon kan rachoch, ruchaqꞌ-runimal, eranaꞌ, rute-rutataꞌ, ralkꞌuaꞌl, o ruxolal woma riyin, kin ndiyoꞌox 100 mul más chare, y ndiyoꞌox chuqaꞌ ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta chare. 30Pero ekꞌiy ri nim kiqꞌij chupan re tiempo rojkꞌo, maneq ok kiqꞌij ndekꞌojeꞌ chupan ri tiempo más chiqawech apu, y ekꞌiy ri maneq ok kiqꞌij chupan re tiempo rojkꞌo, kin nim kiqꞌij xtikꞌojeꞌ.19:30 Mt. 20:16
20Ri parábola pa kiwiꞌ ri samajelaꞌ xetaq pa jun ulew apeꞌ etikon uvas
1Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque ri ru-reino ri aj chikaj Dios pa kiwiꞌ ri wineq ndiqajunumaj rikꞌin ri xubꞌen jun rajaw ulew, ri xel e kumaj saqer chukanoxik samajelaꞌ chin ndekisamajij ri uvas tikon pa rulew. 2Y atoq xeril ri samajelaꞌ y xuyaꞌ yan rutzij chake chi ndutaj rajel jun qꞌij samaj y rejeꞌ xkajoꞌ chi keriꞌ, xeruteq pa rulew. 3Pa bꞌelejeꞌ laꞌeq hora chin tisaqer, ri rajaw ri ulew xel chi e jumbꞌey y xerutzꞌet jujun chik epeꞌel chi kꞌayibꞌel ri ma kilon ta kisamaj. 4Y xubꞌij chake: Kixbꞌesamej chuqaꞌ rix pa wulew, y riyin xtintaj chiwa ri rukꞌulun chi nitaj roma ri samaj ndibꞌen, xchajeꞌ. Y keriꞌ, ri samajelaꞌ riꞌ xebꞌesamej chuqaꞌ. 5Jumbꞌey chik ri rajaw ri ulew xel chi e paqꞌij, keriꞌ chuqaꞌ xubꞌen pa rox hora chin tiqaqꞌij y xusuj kisamaj chꞌaqa chik samajelaꞌ, y xeruteq pa rulew. 6Pa woꞌoꞌ laꞌeq hora chin tiqaqꞌij, xel chi e jumbꞌey, y xeril chik chꞌaqa ri maneq kisamaj kilon y xubꞌij chake: ¿Achike roma chi jun qꞌij rixkꞌo chireꞌ y ma jun samaj ibꞌanun? 7Y rejeꞌ xkibꞌij chare: Ma jun sujuyun qasamaj, romariꞌ rojkꞌo chireꞌ. Ja atoq riꞌ ri rajaw ri ulew xubꞌij chake: Kixbꞌesamej chuqaꞌ rix pa wulew apeꞌ tikon uvas.
8Atoq xokoqꞌaꞌ qa, ri rajaw ri ulew xubꞌij chare ri kꞌo pa kiwiꞌ ri samajelaꞌ: Kaꞌawoyoj ri samajelaꞌ y tatojoꞌ e20:8 Lv. 19:13; Dt. 24:15 ri samaj xkibꞌen, tatzꞌukuꞌ e kikꞌin ri kꞌa pa rukꞌisibꞌel xetuqaqa, y kꞌa pa rukꞌisibꞌel kaꞌatojoꞌ ri xetuqaqa nabꞌey. 9Atoq ri samajelaꞌ ri xeꞌok pa samaj pa woꞌoꞌ hora chin tiqaqꞌij xebꞌa apu apeꞌ ngetoj, xtoj e rajel jun qꞌij samaj chake chikijununal. 10Y atoq xebꞌa apu ri xetaq nabꞌey pa samaj, xkinojij chi más kꞌiy rajel kisamaj ndiyoꞌox pe chake, pero jajun rejeꞌ chikijununal xyoꞌox rajel jun qꞌij samaj chake. 11Atoq xkikꞌen apu kajel, xkitzꞌen chꞌojinik chare rajaw ri ulew. 12Y xkibꞌij chare: Ri samajelaꞌ ri kꞌa pa rukꞌisibꞌel xaꞌateq pe chin xetusamej pa awulew, xe ok jun hora xesamej, y rat junan rajel qasamaj xayaꞌ chaqe roj qonojel, y roj kin jun qꞌij xojsamej chuxeꞌ ruchuqꞌaꞌ ri qꞌij. 13Pero ri rajaw ri ulew xubꞌij chare jun chikikajal rejeꞌ: Ale, riyin ma jun itzel nubꞌanun chawa. ¿Ma ndakꞌuxlaꞌaj ta kami chi xojkanej awikꞌin chi nitaj rajel jun qꞌij asamaj? 14Tatzꞌamaꞌ rajel ri asamaj y kabꞌiyin. Pero si pa wánima riyin xalex chi nitaj jun qꞌij samaj chare re jun xok pa samaj kꞌa pa rukꞌisibꞌel, riꞌ kin riyin wi. 15¿Ma pa nuqꞌaꞌ ta kami riyin kꞌo chin nibꞌen20:15 Ro. 9:20, 21 rikꞌin ri numéra ri niwojoꞌ riyin? ¿O xa ndiququt awánima rat roma riyin nibꞌen utz chare jun chik?20:15 Jon. 4:1 Keriꞌ xubꞌij ri rajaw samaj chare ri samajel.
16Rikꞌin re parábola reꞌ ndiqetamaj chi más chiqawech apu, ekꞌiy ri nim kiqꞌij ngetzꞌetetej wokami, maneq kiqꞌij xtikꞌojeꞌ,20:16 Mt. 19:30 y ekꞌiy ri maneq ok kiqꞌij ngetzꞌetetej wokami, kin nim kiqꞌij xtikꞌojeꞌ, xchajeꞌ ri Jesús.
Ri Jesús ndubꞌij chik jumbꞌey chi ndikamisex
17Atoq ri Jesús rutzꞌamon bꞌey bꞌaneq e pa tinamit Jerusalén, chiriꞌ pa bꞌey xerukꞌuaj apu jubꞌaꞌ jukꞌan ri kabꞌlajuj discípulos, y kereꞌ xubꞌij chake: 18Tiyaꞌ cuenta chare chi qatzꞌamon bꞌey roj bꞌaneq e pa tinamit Jerusalén, y riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ngijach pa kiqꞌaꞌ ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y pa kiqꞌaꞌ ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés. Rejeꞌ ndikiqꞌet tzij pa nuwiꞌ chin ngikamisex,20:18 Mt. 16:2119y nginikijech pa kiqꞌaꞌ ri ma israelitas ta20:19 Mt. 27:2; Jn. 18:28 chin nditzeꞌex nuwech, ngiroq y ngibꞌajix cho cruz, pero pa rox qꞌij ngikꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ.
Ri ndukꞌutuj ri kiteꞌ ri Santiago y ri Juan chare ri Jesús
20Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri kiteꞌ ri erukꞌajol ri Zebedeo20:20 Mt. 4:21 junan kikꞌin ri ral xejel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús, y ri ixaq xxukeꞌ qa chuwech chin ndukꞌutuj jun achike chare. 21Y ri Jesús xubꞌij chare: ¿Achike ndawojoꞌ?
Y ri ixaq xubꞌij: Atoq ndabꞌen chik reinar, tabꞌij chi jun chikiwech re ekaꞌiꞌ wal reꞌ titzꞌuyeꞌ20:21 Mt. 19:28 pa awikiqꞌaꞌ y ri jun chik pa axakan.
22Ri Jesús xubꞌij chake: Rix ma iwetaman ta ri ndikꞌutuj. Porque, ¿la ndikachꞌ kami rix ndiqꞌasaj ri kꞌayew20:22 Lc. 12:50 ri niqꞌasaj yin?
Rejeꞌ xkibꞌij chare: Niqakachꞌ.
23Ri Jesús xubꞌij chake: Qetzij wi chi ri kꞌayew niqꞌasaj yin, kin xtiqꞌasaj chuqaꞌ rix.20:23 Ro. 8:17; Ap. 1:9 Pero chin ngixbꞌetzꞌuyeꞌ pa wikiqꞌaꞌ o pa nuxakan, ma pa nuqꞌaꞌ ta riyin kꞌo chin niyaꞌ. Ri kꞌojlibꞌel riꞌ kichin ri achoq chake20:23 Mt. 25:34 nabꞌan chik roma ri Nataꞌ.
24Atoq ri lajuj discípulos xkakꞌaxaj keriꞌ, xyakatej koyowal chake ri kaꞌiꞌ discípulos kichaqꞌ-kinimal kiꞌ. 25Pero ri Jesús xeroyoj konojel ri discípulos y kereꞌ xubꞌij chake: Rix iwetaman chi ri ndikibꞌen gobernar chochꞌulew,20:25 Lc. 22:25 kin ekajaw ri wineq ndikinaꞌ chare. Y ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, kin xe ri ndikibꞌij rejeꞌ ndikajoꞌ chi ndibꞌan. 26Pero chiꞌikajal rix, ma tibꞌanatej keriꞌ, porque ri ndirajoꞌ ndikꞌojeꞌ ruqꞌij chiꞌikajal, ndikꞌatzin ndok isamajel.20:26 Mt. 23:11; Mr. 9:35; 1P. 5:327Y ri ndirajoꞌ ndikꞌojeꞌ más nim ruqꞌij chiꞌikajal, tok achel jun loqꞌon isamajel. 28Achel riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ma chin ta nginilix xinuqaqa. Riyin xinuqaqa chin ngenwilij20:28 Jn. 13:4; Fil. 2:7 ri wineq, y niyaꞌ nukꞌaslen pa kikꞌexel ekꞌiy chin ngekolotej.20:28 Mt. 26:28
Ri Jesús ngerukꞌachojrisaj ekaꞌiꞌ soqꞌ
29Atoq ri Jesús y ri discípulos kitzꞌamon bꞌey ngeꞌel e pa tinamit Jericó, ekꞌiy wineq eꞌoqayon kichin. 30Y chuchiꞌ bꞌey etzꞌuyul ekaꞌiꞌ soqꞌ,20:30 Mt. 9:27 y atoq xkakꞌaxaj chi ri Jesús ja ndeqꞌax chiriꞌ, xesikꞌin chubꞌixik: ¡Ajaw, rat ri riy-rumam kan ri rey David, tajoyowaj20:30 Sal. 145:8; He. 4:15 ok qawech!
31Pero ri wineq ngekichꞌolilaꞌ ri ekaꞌiꞌ soqꞌ chin kechꞌojochiꞌ qa, pero rejeꞌ más ngesikꞌin chubꞌixik: ¡Ajaw, rat ri riy-rumam kan ri rey David, tajoyowaj ok qawech!
32Ri Jesús xpeꞌeꞌ qa, xeroyoj ri ekaꞌiꞌ soqꞌ, y xubꞌij chake: ¿Achike ndiwojoꞌ nibꞌen iwoma?
33Rejeꞌ xkibꞌij chare: Ajaw, roj ndiqajoꞌ ngojtzuꞌun.
34Ri Jesús xujoyowaj kiwech, y xuyaꞌ apu ruqꞌaꞌ chirij ri kiwech. Y ja paqiꞌ xetzuꞌun chik jumbꞌey, y xkoqaj ri Jesús.
21Ri Jesús ndok apu pa tinamit Jerusalén
(Mr. 11:1-11; Lc. 19:28-40; Jn. 12:12-19)
1Atoq ri Jesús y ri kachibꞌilan jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chin ngebꞌeqaqa pa tinamit Jerusalén, xebꞌeqaqa chunaqaj ri aldea rubꞌiniꞌan Betfagé ri kꞌo chunaqaj ri juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos. Ja atoq riꞌ ri Jesús xeruteq kaꞌiꞌ discípulos, 2y kereꞌ xubꞌij e chake: Kixbꞌiyin apu chupan la jun aldea kꞌo chiqawech, y xe xkixok apu, ja ndiwil jun burra ximil y jun ral rikꞌin. Keꞌikiraꞌ y keꞌikꞌamaꞌ pe chuwa. 3Y si kꞌo jun xtibꞌiꞌin jun achike chiwa, rix kereꞌ tibꞌij chare: Ngekꞌatzin re awej reꞌ chare ri Ajaw,21:3 Sal. 24:1 pero ngetuyoꞌox yan paqiꞌ, kixchajeꞌ.
4Nojel reꞌ xbꞌanatej, chin ndibꞌanatej ri xqꞌalajrisex kan roma ri Dios pa ruchiꞌ ri profeta atoq xubꞌij:
5Tibꞌij chake ri israelitas ekꞌo pa tinamit Sión:21:5 Is. 62:11
Titzꞌetaꞌ chi ri i-Rey, ja pataneq,
Y loqꞌ ránima tzꞌuyul pe chirij jun burro,21:5 Zac. 9:9
Ral jun awej chin eqaꞌ,
xchajeꞌ.
6Y ri kaꞌiꞌ discípulos xebꞌa y xkibꞌen achel xbꞌan e mandar chake roma ri Jesús. 7Xkikꞌen kꞌa pe ri burra y ri ral, xekirikꞌ ri kikꞌul kiqꞌuꞌun chokacheq ri awej, apeꞌ xtzꞌuyeꞌ e ri Jesús. 8Y ekꞌiy wineq ngekirikꞌ qa pa bꞌey ri kikꞌul kiqꞌuꞌun,21:8 2R. 9:13 y chꞌaqa chik ngekichay chꞌuteq ruqꞌaꞌ rex teq cheꞌ21:8 Lv. 23:40 y ngekiyaꞌ qa pa bꞌey chin ndikiweq ri bꞌey apeꞌ ndeqꞌax ri Jesús. 9Ri santienta wineq ebꞌaneq chuwech y chirij kan ri Jesús ngesikꞌiyaj chubꞌixik: ¡Nim ruqꞌij re Kolonel reꞌ ri riy-rumam kan ri rey David!21:9 Mt. 22:42; Mr. 12:35-37; Lc. 18:38; Ro. 1:3 ¡Kin nimalej favor kꞌo pa ruwiꞌ re pataneq pa rubꞌiꞌ ri Ajaw Dios!21:9 Sal. 118:26; Mt. 23:39 ¡Nim ruqꞌij ri Dios chikaj!
10Atoq ri Jesús xok apu pa tinamit Jerusalén, konojel ri ekꞌo chiriꞌ ma ndikil ta achike ndikibꞌen roma ri ndajin chikiwech y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: ¿Achike kꞌa chi achi reꞌ?
11Y ri santienta wineq ri ebꞌaneq e chirij ri Jesús ndikibꞌilaꞌ: Re jun reꞌ ja ri profeta21:11 Jn. 6:14 Jesús, ri aj tinamit Nazaret chin ri rochꞌulew Galilea.
Ri Jesús ngeroqotaj pe ri ngekꞌayin y ri ngeloqꞌon pa rachoch ri Dios
(Mr. 11:15-19; Lc. 19:45-48; Jn. 2:13-22)
12Ri Jesús xok apu pa rachoch ri Dios21:12 Mal. 3:1, 2; Mr. 11:11 y xeroqotaj pe konojel ri ngekꞌayin y ri ngeloqꞌon chiriꞌ, xutikmayilaꞌ ri ki-mesas ri ejaloy ruwech méra, y ri kichꞌakat ri ngekꞌayin palomas. 13Y kereꞌ xubꞌij chake: Chupan ri rutzij ri Dios tzꞌibꞌan kan ndubꞌij: Ri wachoch kin xtibꞌix chare achoch chin ndibꞌan orar.21:13 Is. 56:7 Keriꞌ tzꞌibꞌan kan. Pero rix xa kikꞌojlibꞌel eleqꞌomaꞌ21:13 Jer. 7:11 ibꞌanun chare, xchajeꞌ.
14Y chiriꞌ pa rachoch ri Dios apeꞌ kꞌo ri Jesús, xejel apu ri esoqꞌ y ri ngejetzꞌmaꞌy ngebꞌiyin21:14 Hch. 3:1-10 y xerukꞌachojrisaj.21:14 Mt. 11:5; Hch. 10:3815Pero ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y ri tijonelaꞌ chin ri ley ri xyoꞌox chare ri Moisés santienta xyakatej koyowal atoq xkitzꞌet chi ri Jesús ndubꞌanalaꞌ nimalej teq achike ri ndisach kikꞌuꞌx chirij, y chi ri akꞌolaꞌ ngesikꞌin pa rachoch ri Dios chubꞌixik: ¡Nim ruqꞌij re riy-rumam kan ri rey David!21:15 Is. 11:1; Mt. 22:42; Jn. 7:4216Y xkibꞌij chare ri Jesús: ¿La ma ndawakꞌaxaj ta kꞌa ri ndikibꞌij re akꞌolaꞌ reꞌ?
Ri Jesús xubꞌij chake: Jaꞌn, niwakꞌaxaj. Y riyin nibꞌij chi ibꞌanun leer ri tzꞌibꞌan kan pa Salmos ri kereꞌ ndubꞌij:
Rat xayaꞌ tzij pa kichiꞌ ri akꞌolaꞌ
Y ri kꞌa ngetzꞌuman
Chin ndikiyaꞌ aqꞌij.21:16 Sal. 8:2
17Y ri Jesús xeruyaꞌ kan ri wineq riꞌ, xel e pa tinamit Jerusalén y xbꞌeruqꞌasaj ri aqꞌaꞌ pa aldea Betania.
Ri Jesús ndubꞌij chare jun higuera chi ma jumbꞌey chik xtiwachin
18Chukan qꞌij kumaj saqer, atoq ri Jesús xbꞌa chi e pa tinamit Jerusalén, xchꞌumu pe rupan. 19Xutzꞌet apu jun higuera chuchiꞌ ri bꞌey, xjel apu rikꞌin, pero xaxe ruxaq xril, y kereꞌ xubꞌij chare: ¡Ma jumbꞌey chik kawachin!
Ja atoq riꞌ xchaqiꞌj qa ri higuera. 20Y atoq ri discípulos xkitzꞌet chi keriꞌ xbꞌanatej, xsach kikꞌuꞌx y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: ¿Achike modo chi xchaqiꞌj qa paqiꞌ la higuera?
21Y ri Jesús xubꞌij chake: Kin qetzij nibꞌij chiwa si rix kuqul ikꞌuꞌx21:21 Mt. 17:20; Lc. 17:6; Stg. 1:6 rikꞌin ri Dios, y ma kakaꞌ ta ikꞌuꞌx ndibꞌen pa ruwiꞌ jun achike ndiwojoꞌ, ma xe ta ri achel xinbꞌen yin rikꞌin la higuera ngixtiker ndibꞌen, ngixtiker chuqaꞌ ndibꞌij chare re juyuꞌ reꞌ: Katel e chireꞌ y taꞌatorij awiꞌ pa mar. Y kin ndibꞌanatej wi. 22Nojel ri ndikꞌutuj pa oración, si rix ndikuqubꞌaꞌ ikꞌuꞌx chi ndiyoꞌox chiwa,21:22 Mt. 7:7; Lc. 11:9 kin ndiyoꞌox wi chiwa.
Ri uchuqꞌaꞌ ri kꞌo pa ruqꞌaꞌ ri Jesús
23Atoq ri Jesús kꞌo apu pa rachoch ri Dios y ngerutijoj ri wineq, ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij chin ri tinamit xejel apu rikꞌin y kereꞌ xkibꞌij chare: ¿Achike yoyon qꞌij chawa chi ndabꞌen la ngatajin rikꞌin?21:23 Ex. 2:14; Hch. 4:7 ¿Achike yoyon re uchuqꞌaꞌ reꞌ pa aqꞌaꞌ?
24Y ri Jesús xubꞌij chake: Riyin chuqaꞌ kꞌo jun achike nikꞌutuj razón chiwa. Si ndibꞌij chuwa ri nikꞌutuj razón chiwa, riyin nibꞌij chiwa achike yoyon uchuqꞌaꞌ pa nuqꞌaꞌ chin ngenbꞌen re ngitajin rikꞌin. 25Atoq ri Juan ri Bautista xerubꞌen bautizar wineq, ¿achike xyoꞌon uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ? ¿Ja ri Dios o xa ruyon chuwech xunojij qa?
Y rejeꞌ kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chikiwech: Si xtiqabꞌij chi ja ri Dios, rijaꞌ ndubꞌij pe chaqe: ¿Achike kꞌa roma ma xitaqij ta? 26Pero si xtiqabꞌij chi xa ruyon chuwech xunojij qa, kꞌayew xtukꞌen pe chaqe roma ndiqayek koyowal ri wineq, porque pa kiwech ri wineq ri Juan ri Bautista kin profeta21:26 Mt. 14:5; Mr. 6:20 chin ri Dios. 27Y kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Ma qetaman ta, xechajeꞌ.
Ri Jesús xubꞌij chake: Keriꞌ chuqaꞌ riyin ma nibꞌij ta chiwa achike yoyon uchuqꞌaꞌ pa nuqꞌaꞌ chin ngenbꞌen re ngitajin rikꞌin.
Ri parábola pa kiwiꞌ kaꞌiꞌ kꞌajolaꞌ
28Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: ¿Achike ndibꞌij rix pa ruwiꞌ re nibꞌij apu chiwa? Kꞌo jun achi ekaꞌiꞌ rukꞌajol. Ri achi riꞌ xjel apu rikꞌin ri nabꞌey rukꞌajol y kereꞌ xubꞌij chare: Nukꞌajol, kabꞌesamej re qꞌij reꞌ pa wulew apeꞌ etikon uvas. 29Pero ri kꞌajol riꞌ xubꞌij chare ri rutataꞌ: Ma niwojoꞌ ta. Pero atoq xqꞌax yan jubꞌaꞌ tiempo, xunaꞌ qa riꞌ chi ma utz ta ri xubꞌen, y xbꞌesamej pa rulew ri rutataꞌ apeꞌ etikon uvas. 30Xjel kꞌa apu ri tataꞌatz rikꞌin ri jun chik rukꞌajol y xubꞌij chare achel xubꞌij chare ri nabꞌey. Y ri rukꞌajol xubꞌij chare ri rutataꞌ: ¡Utz kꞌa! Pero xa ma xbꞌesamej ta. 31Ri Jesús xubꞌij: ¿Achike kꞌa chikiwech re ekaꞌiꞌ kꞌajolaꞌ reꞌ, ri xbꞌanun ri xrajoꞌ ri kitataꞌ? Rejeꞌ xkibꞌij: Ja ri nabꞌey.
Y ri Jesús xubꞌij chake: Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi ri moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey y ri ixoqiꞌ21:31 Lc. 7:37-50 ri ndikikꞌayilaꞌ kiꞌ chake achiꞌaꞌ, ngenabꞌeyaj chiwech chin ngeꞌok pa ru-reino ri Dios. 32Porque ri Juan ri Bautista xtaq pe chiꞌikajal chin xurukꞌutuꞌ chiwech rubꞌeyal ri chojmilej kꞌaslen ri ndirajoꞌ ri Dios, y rix ma xitaqij ta, pero ri moloy teq méra21:32 Lc. 3:12 pa rubꞌiꞌ ri rey y ri ixoqiꞌ ri ndikikꞌayilaꞌ kiꞌ chake achiꞌaꞌ, kin xkitaqij ri xubꞌij. Y rix maske xitzꞌet ri xbꞌanatej, nixta keriꞌ ma xtzolij ta pe iwánima chin ta xitaqij.
Ri parábola pa kiwiꞌ ri samajelaꞌ itzel kinoꞌoj
33Ri Jesús xubꞌij: Tiwakꞌaxaj chik jun parábola: Kꞌo jun achi rajaw ulew xebꞌerutikaꞌ uvas pa rulew,21:33 Sal. 80:8, 9; Is. 5:1, 2; Jer. 2:21 xubꞌen qejoj chirij ri ulew, xukꞌat jun jul chin ndipitzꞌ ruwech ri uva, y xutzukꞌubꞌaꞌ e chikaj jun chꞌuti achoch chin ndikꞌojeꞌ chajinel chupan. Ri achi riꞌ xuyaꞌ kan ri rulew pa qajik chake jujun samajiy ulew y xutzꞌen bꞌey xbꞌa nej.21:33 Mt. 25:14
34Atoq xril tiempo chin ndichꞌupeꞌ ruwech ri uva, xeruteq jujun rusamajelaꞌ apeꞌ ekꞌo ri eqajayon ri ulew chukꞌutuxik ri ruwech uva rajel ruqajik ri ulew.21:34 Cnt. 8:1135Pero ri eqajayon ri ulew xekitzꞌen, jun xkichꞌey, jun xkikamisaj y jun xkikꞌeq chi abꞌej.21:35 2Cr. 24:2136Ri rajaw ri ulew xeruteq chꞌaqa chik samajelaꞌ, más ekꞌiy chikiwech ri xeruteq pa nabꞌey, pero ri eqajayon ri ulew xkibꞌen chake achel xkibꞌen chake ri xetaq pa nabꞌey.
37Pa rukꞌisibꞌel, ri rajaw ri ulew xuteq ri rukꞌajol,21:37 Jn. 3:16; He. 1:2 porque xubꞌij pa ránima: Kin xtikinimaj wi rutzij ri nukꞌajol. 38Pero atoq ri rukꞌajol xbꞌeqaqa chikikajal, y ri eqajayon ri ulew xkitzꞌet, kereꞌ xkibꞌilaꞌ chikiwech: Jareꞌ ri ndok kan rajaw re ulew, tiqakamisaj21:38 Jn. 11:53 chin ndiqabꞌen qichin chare re ulew ndiyoꞌox kan chare. 39Y xkitzꞌen, xkelesaj e chupan ri ulew tikon uva chuwech y xkikamisaj.21:39 Hch. 2:23
40Atoq xtuqaqa rajaw ri ulew, ¿achike xtubꞌen chake ri eqajayon ri ulew, ndibꞌij rix?
41Y rejeꞌ xkibꞌij: Kin xtukꞌis kiqꞌij21:41 Dt. 4:27 ri itzel teq samajelaꞌ riꞌ, y nduyaꞌ pa qajik ri ulew chake chꞌaqa, ri qetzij xkeyoꞌon ri ruwech uva rajel ruqajik ri ulew atoq ndiril ri tiempo chin ndichꞌupeꞌ.
42Ri Jesús xubꞌij chake: Riyin nibꞌij chi ibꞌanun leer ri tzꞌibꞌan kan chupan ri rutzij ri Dios, ri kereꞌ ndubꞌij:
Ri abꞌej ri pa kiwech ri bꞌanuy teq jay ma jun rikꞌaꞌtz chin ta xkikusaj,
Ja abꞌej riꞌ, ri xkꞌatzin chin xok ruchuqꞌaꞌ ruxeꞌ ri jay.
Re samaj reꞌ, ja ri Ajaw bꞌanayon,
Y pa qawech roj, kin jabꞌel wi.21:42 Sal. 118:22; Is. 28:16; Mr. 12:10; Hch. 4:11
Keriꞌ tzꞌibꞌan kan.
43Romariꞌ, nibꞌij chiwa chi ma ndiyoꞌox chi ta qꞌij chin ngixok pa ru-reino21:43 Mt. 8:12 ri Dios. Xa chake chꞌaqa chik wineq ri kin ndikibꞌen ri ndubꞌij ri Dios, ndiyoꞌox qꞌij chin ngeꞌok pa ru-reino ri Dios. 44Konojel ri xketzaq pariꞌ re abꞌej reꞌ,21:44 Is. 8:14; Ro. 9:32, 33 kin ngekiran y konojel ri xtitzaq re abꞌej reꞌ chikij, kin ngemulumuꞌ,21:44 Dn. 2:44; Zac. 12:3 xchajeꞌ ri Jesús.21:44 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.
45Atoq ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri fariseos xkakꞌaxaj ri parábolas xerubꞌij ri Jesús, xkinaꞌ qa kiꞌ chi xa koma rejeꞌ xubꞌij. 46Y kin xkajoꞌ xkitzꞌen e ri Jesús, pero xa ndikixibꞌij kiꞌ chikiwech ri santienta wineq, porque pa kiwech ri wineq ri Jesús kin profeta wi.21:46 Lc. 7:16
22Ri parábola pa ruwiꞌ ri nimalej waꞌin chin kꞌulubꞌik
1Ri Jesús jumbꞌey chik xerukusaj parábolas chin xchꞌaꞌa chake ri wineq y xubꞌij:
2Ri ru-reino ri aj chikaj Dios pa kiwiꞌ ri wineq, ndiqajunumaj rikꞌin ri xubꞌen jun rey, atoq xubꞌen rukꞌojlen jun nimalej waꞌin roma rukꞌulubꞌik22:2 Ap. 19:7, 9 ri rukꞌajol. 3Xeruteq ri rusamajelaꞌ chin xebꞌekoyoj ri xtaq yan rubꞌixik chake chi kepuꞌun pa rukꞌulubꞌik ri rukꞌajol, pero ri xebꞌeꞌoyox ma xkajoꞌ ta xepuꞌun. 4Xeruteq chik kꞌa chꞌaqa chik rusamajelaꞌ, y xubꞌij e chake: Tibꞌij chake ri nuyoꞌon rutzijol chake: Kixpuꞌun chupan re nimaqꞌij, porque nubꞌanun chik rukꞌojlen ri rikil22:4 Pr. 9:2 chin ngojwaꞌ. Ri nuwakx y ri chꞌaqa chik wawej enutiojrisan ekamisan chik. Nojel chik kꞌo, romariꞌ kixpuꞌun chupan ri waꞌin chin rukꞌulubꞌik ri nukꞌajol, kixchajeꞌ chake. 5Pero ri xeꞌoyox pa kꞌulubꞌik ma xkiyaꞌ ta pa cuenta ri taqon e rubꞌixik chake.22:5 Sal. 81:11 Ekꞌo jujun xebꞌa pa kulew, jujun chik xebꞌekꞌayin, 6y ri chꞌaqa chik xekitzꞌen ri rusamajelaꞌ ri rey, juyo kiwech xkibꞌen chake, y xekikamisaj. 7Romariꞌ, ri rey xyakatej santienta royowal,22:7 Lc. 19:27 xeruteq ri ru-soldados chin xebꞌekikamisaj22:7 Jer. 51:20-23 ri xekamisan ri rusamajelaꞌ, y xbꞌekiporoj ri kitinamit. 8Ri rey xubꞌij chake ri rusamajelaꞌ: Ri nimalej waꞌin chin rukꞌulubꞌik ri nukꞌajol bꞌanun chik rukꞌojlen, pero ri xenwoyoj chin ngetuwaꞌ wikꞌin, ma rukꞌulun ta22:8 Hch. 13:46 chi ngepuꞌun. 9Kixbꞌiyin kꞌa pa raqen teq bꞌey, y keꞌiwoyoj pe ri janipeꞌ ngeꞌiwil, chin ngetuwaꞌ pa rukꞌulubꞌik ri nukꞌajol. 10Y ri samajelaꞌ xebꞌa pa teq bꞌey, xekimal pe jalajaj teq kiwech wineq ri xekil, utz y ma utz ta kinoꞌoj, y xnoj ri jay apeꞌ ndibꞌan ri kꞌulubꞌik.
11Atoq ri rey xok apu chupan ri jay chikitzꞌetik ri xeꞌoyox pa nimaqꞌij, xutzꞌet jun achi ri ma ruweqon ta riꞌ rikꞌin ri tzieq22:11 Ap. 3:4; 19:8 ndiyoꞌox chake ri ngekꞌojeꞌ pa kꞌulubꞌik. 12Y ri rey xubꞌij chare: Ale, ¿achike modo xatok pe waweꞌ y ma aweqon ta pe awiꞌ rikꞌin ri tzieq22:12 Ro. 10:1-3; Fil. 3:7-9 chin ngakꞌojeꞌ pa kꞌulubꞌik? Y ri achi ma jun achike xtiker xubꞌij.22:12 Ro. 3:1913Ja atoq riꞌ ri rey xubꞌij chake ri ngejachon pa kꞌulubꞌik: Tiximaꞌ e ruqꞌa-raqen, tiwelesaj e22:13 Mt. 8:12 y teꞌiyaꞌ pa qꞌarachꞌaraj qꞌequꞌ apeꞌ ndiril oqꞌej y qachꞌachꞌen eyaj. 14Ri niwojoꞌ nibꞌij chiwa rikꞌin reꞌ, jareꞌ: Kin ekꞌiy ri ngeꞌoyox, pero ma konojel ta echaꞌon roma ri Dios.
Ri Jesús ndikꞌutux razón chare si utz ndiyoꞌox ri méra ndikꞌutux pa rubꞌiꞌ ri rey
15Ja atoq riꞌ xebꞌa ri fariseos chin ndikibꞌen ruwech achike ndikibꞌen chin ta nditzaq ri Jesús pa kiqꞌaꞌ rikꞌin ri tzij ngerubꞌilaꞌ. 16Y xekiteq jujun ki-discípulos junan kikꞌin jujun ruwinaq ri rey Herodes22:16 Mr. 3:6 chin kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Tijonel, qetaman chi rat ja ri qetzij ndabꞌij, y atoq ngatijon, ja ri qetzij bꞌey ri ndukꞌuan rikꞌin ri Dios ri ndakꞌut. Y nixta jun achoq chuwech ndaxibꞌij awiꞌ, porque junan kiwech ngaꞌatzꞌet konojel ri wineq. 17Tabꞌij chaqe: ¿La xajan kami chuwech ri Dios chi ndiqayaꞌ ri méra ndikꞌutux pa rubꞌiꞌ ri rey César?
18Pero ri Jesús roma retaman ri itzel teq achike kꞌo pa kánima, kereꞌ xubꞌij chake: Rix xa kaꞌiꞌ ipalej. ¿Achike roma ndiwojoꞌ ngitzaq pa iqꞌaꞌ? 19Tikꞌutuꞌ pe jun moneda chinuwech ri achel ndikꞌutux pa rubꞌiꞌ ri rey César.
Xkikꞌut apu jun moneda rajel jun qꞌij samaj chuwech, 20y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Achoq achibꞌel y achoq bꞌiꞌaj kꞌo chuwech re méra reꞌ?
21Y rejeꞌ xkibꞌij: Rachibꞌel ri rey César.
Ri Jesús xubꞌij chake: Tiyaꞌ chare ri César22:21 Lc. 23:2; Ro. 13:7 ri richin ri César, y tiyaꞌ chare ri Dios ri richin ri Dios, xchajeꞌ.
22Atoq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, xsach kikꞌuꞌx chirij, y xkiyaꞌ kan, xebꞌa.
Ri Jesús ndubꞌij chi ri animaꞌiꞌ ngekꞌastajbꞌex pe
23Chupan ri qꞌij riꞌ, xejel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús jujun saduceos. Ri saduceos22:23 Mt. 3:7; 16:6; Hch. 5:17 ma ndikitaqij ta chi ri animaꞌiꞌ ngekꞌastajbꞌex pe,22:23 Hch. 23:8; 1Co. 15:12 romariꞌ kereꞌ xkibꞌij chare: 24Tijonel, chupan ri ley ri xyoꞌox chare ri Moisés ndubꞌij: Si jun achi ndiken e, y maneq ralkꞌuaꞌl xkꞌojeꞌ kan chuqꞌaꞌ ri rixjayil, ndikꞌatzin chi jun ruchaqꞌ-runimal ri xken e ndok rachijil ri malkaꞌ ixaq, chin keriꞌ ndikꞌojeꞌ ral ri ixaq pa rubꞌiꞌ ri xken e.22:24 Dt. 25:5, 625Chiqakajal roj xekꞌojeꞌ wuquꞌ achiꞌaꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ. Ri nimalaꞌtz xkꞌuleꞌ, pero xken e, y roma maneq ralkꞌuaꞌl xekꞌojeꞌ kan chuqꞌaꞌ ri ixaq, ri ixaq riꞌ xok kan rixjayil ri ruchaqꞌ. 26Y achel xbꞌanatej rikꞌin ri nimalaꞌtz, keriꞌ chuqaꞌ xbꞌanatej rikꞌin ri rukan, rikꞌin ri rox, y keriꞌ xbꞌanatej kikꞌin chi ewuquꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ, y nixta jun xkꞌojeꞌ kan ralkꞌuaꞌl chuqꞌaꞌ ri ixaq. 27Y pa rukꞌisibꞌel xken chuqaꞌ ri ixaq. 28Atoq ngekꞌastajbꞌex pe ri animaꞌiꞌ, ¿achoq ixjayil ndok ri ixaq riꞌ? Porque xok kixjayil konojel ri achiꞌaꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ.
29Y ri Jesús xubꞌij chake: Rix xa rix sachineq rikꞌin ri ndinojilaꞌ, porque ma ndikꞌoxomaj ta rubꞌeyal ri rutzij ri Dios,22:29 Jn. 20:9 nixta ndikꞌoxomaj ri nditiker ndubꞌen ri ruchuqꞌaꞌ ri Dios. 30Porque atoq ndiril ri tiempo chin ngekꞌastajbꞌex pe ri animaꞌiꞌ, ma ngekꞌuleꞌ chi ta, nixta ngeyoꞌox pa kꞌulubꞌik, xa kin ngeꞌok achel ri ángeles ekꞌo chikaj. 31Pero pa ruwiꞌ ri kikꞌastajibꞌel ri animaꞌiꞌ, ¿ma ibꞌanun ta leer ri rubꞌiꞌin kan ri Dios chiwa chupan ri rutzij? Rijaꞌ kereꞌ rubꞌiꞌin kan: 32Ja riyin ri ru-Dios ri Abraham, ru-Dios ri Isaac y ru-Dios ri Jacob,22:32 Ex. 3:6, 16; Hch. 7:32 xchajeꞌ. Rijaꞌ ki-Dios ri kꞌo kikꞌaslen, y ma ki-Dios ta ri maneq kikꞌaslen, xchajeꞌ ri Jesús.
33Ri santienta wineq atoq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, xsach kikꞌuꞌx chirij ri tijonik nduyaꞌ.22:33 Mt. 7:28
Ri mandamiento ri más kꞌo reqalen
34Atoq ri fariseos xkakꞌaxaj chi ri Jesús xubꞌen chake ri saduceos chi ma xetiker ta xkitzolij ruwech rutzij, xkimal kiꞌ chin xkibꞌen xe jun ruwech kitzij. 35Y jun chikikajal rejeꞌ ri santienta retaman pa ruwiꞌ ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, chin ta xrajoꞌ xtzaq ri Jesús pa ruqꞌaꞌ,22:35 Lc. 10:25 kereꞌ xukꞌutuj razón chare: 36Tijonel, ¿achike chi mandamiento ri más kꞌo reqalen chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés?
37Y ri Jesús xubꞌij chare: Rikꞌin nojel awánima,22:37 Dt. 6:5; 10:12; 30:6; Pr. 23:26 nojel akꞌuꞌx, y nojel anojibꞌal, tawojoꞌ ri Awajaw Dios. 38Jareꞌ ri nabꞌey mandamiento ri más kꞌo reqalen. 39Y ri rukan mandamiento más kꞌo reqalen, jubꞌama junan rikꞌin ri nabꞌey y kereꞌ ndubꞌij: Kaꞌawojoꞌ ri wineq22:39 Lv. 19:18; Mt. 19:19; Ro. 13:9; Gá. 5:14; Stg. 2:8 achel ndawojoꞌ awiꞌ rat. 40Re kaꞌiꞌ mandamientos reꞌ, jariꞌ rukꞌuꞌx nojel ri tzꞌibꞌan kan22:40 Mt. 7:12; Ro. 13:8-10 chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y rukꞌuꞌx chuqaꞌ ri xkitzꞌibꞌaj kan ri profetas.
¿Achoq riy-rumam kan ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit?
41Y atoq kimolon kiꞌ ri fariseos chiriꞌ, ri Jesús kereꞌ xukꞌutuj razón chake: 42¿Achike ndinojij rix pa ruwiꞌ ri Jun nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit? ¿Achoq riy-rumam22:42 Hch. 2:25-36; Ro. 1:3, 4 kan, ndibꞌij rix?
Y rejeꞌ xkibꞌij: Riy-rumam kan ri rey David,22:42 Hch. 2:30 xechajeꞌ.
43Ri Jesús xubꞌij: Si keriꞌ achel ri ndibꞌij rix, ¿achike roma ri David chuxeꞌ ruchuqꞌaꞌ ri Espíritu Santo22:43 2P. 1:21 xubꞌij Ajaw chare? Porque ri David kereꞌ xubꞌij kan:
44Ri Ajaw xubꞌij chare ri Wajaw:
Katzꞌuyeꞌ pa wikiqꞌaꞌ,22:44 Sal. 110:1; Hch. 2:34; He. 10:12 y chireꞌ kakꞌojeꞌ
Kꞌa kenyaꞌ na chuxeꞌ awaqen konojel ri itzel ngetzꞌeto awichin.22:44 1Co. 15:25; He. 1:13
Keriꞌ xubꞌij.
45Xu ri David xubꞌij Ajaw chare ri Jun nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, y riy-rumam kan chuqaꞌ, ¿achike rubꞌeyal riꞌ?
46Y nixta jun chikikajal ri fariseos xtiker xutzolij ruwech rutzij,22:46 Lc. 14:6 y xe jampeꞌ ri qꞌij riꞌ nixta jun chik xukowij riꞌ chin ta xukꞌutuj razón jun achike chare ri Jesús.
23Ri Jesús ndubꞌij chi ri tijonelaꞌ chin ri ley y ri fariseos ma ja ta ri ngetajin rikꞌin
(Mr. 12:38-40; Lc. 11:37-54; 20:45-47)
1Atoq xbꞌanatej yan reꞌ, ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake ri wineq y chake ri ru-discípulos: 2Pa kiqꞌaꞌ ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y pa kiqꞌaꞌ ri fariseos yoꞌon kan chin ngixkitijoj pa ruwiꞌ ri ley riꞌ. 3Roma kꞌa riꞌ, rix tibꞌanaꞌ nojel ri ndikikꞌut chiwech y tinimaj kitzij, pero ma tibꞌen achel ndikibꞌen rejeꞌ. Porque ma ndikibꞌen ta ri ndikikꞌut. 4Xa ngekiyalaꞌ tijonik ri kin achel al teq eqaꞌ23:4 Hch. 15:10 chikij ri wineq, jakꞌa rejeꞌ nixta jun ruwiꞌ kiqꞌaꞌ ndikajoꞌ ndikiseloj chin ngekikꞌuaj ri eqaꞌ riꞌ. 5Nojel ri ndikibꞌen, xaxe chin ngetzꞌat23:5 Mt. 6:1, 2, 5, 16 koma ri wineq. Ndikiyalaꞌ nimaꞌq teq retzꞌabꞌal ruchiꞌ ri kikꞌul ndikiqꞌuꞌuj,23:5 Nm. 15:38; Dt. 22:12 y pa runikꞌajal teq kiwech y chikiqꞌaꞌ ndikiyalaꞌ chꞌuteq yakbꞌel kibꞌiniꞌan filacterias apeꞌ kitzꞌibꞌan jubꞌaꞌ rutzij ri Dios, xe chin ngetzꞌat. 6Atoq ngeꞌoyox pa teq yalan chi waꞌin, ndiqaꞌ chikiwech ngetzꞌuyeꞌ pa jabꞌel teq chꞌaket apeꞌ ngetzꞌuyeꞌ ri kin kꞌo kiqꞌij, y keriꞌ chuqaꞌ ndikibꞌen pa teq sinagoga. 7Ndiqaꞌ chuqaꞌ chikiwech chi ndiyoꞌox ruxunaqil kiwech chi teq kꞌayibꞌel apeꞌ ndikimal kiꞌ ri wineq, y chi ndibꞌix tijonel chake koma ri wineq.
8Pero rix ma tirayij ndibꞌix tijonel23:8 Stg. 3:1 chiwa, roma xa kin xe wi jun ri Itijonel, y rix iwonojel i-hermanos iwiꞌ. 9Y ma jun achoq chare tibꞌij qatataꞌ chochꞌulew, porque xa kin xe wi jun ri Itataꞌ,23:9 Mal. 1:6; Ro. 8:14-17 y rijaꞌ chikaj kꞌo wi. 10Nixta tirayij chi ndibꞌix ukꞌuey bꞌey chiwa, porque xaxe jun ri Ukꞌuey Ibꞌey kꞌo, y riꞌ ja ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit. 11Ri más nimalej ruqꞌij chiꞌikajal, ndikꞌatzin chi ndok isamajel rix iwonojel.23:11 Mt. 20:2612Porque si jun ruyon chuwech ndunimrisaj riꞌ, kin xtiqasex ruqꞌij,23:12 Job 22:29; Dn. 4:30, 31 pero ri nduqasaj riꞌ chin ndok isamajel, kin xtinimrisex ruqꞌij.23:12 Pr. 15:33; 29:23; Lc. 14:11; 18:14; Stg. 4:6; 1P. 5:5
13¡Juyo iwech rix tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y chuqaꞌ rix fariseos, ri xa kaꞌiꞌ ipalej! Roma ndiqꞌet chikiwech ri wineq ri bꞌey chin ngeꞌok chupan ru-reino ri aj chikaj Dios, porque ma ngixok ta rix, nixta ndiyaꞌ qꞌij chake chi ngeꞌok ri ndikajoꞌ ngeꞌok.
14¡Juyo iwech rix tijonelaꞌ chin ri ley y rix fariseos, ri xa kaꞌiꞌ ipalej! Porque chikiqꞌaꞌ ri malkaꞌ teq ixoqiꞌ23:14 Ez. 22:25 ndiwelesaj nojel ri kichajin, y chin ma kixnabꞌex chi rix machꞌikilik, layaj ndibꞌen orar. Y roma ri keriꞌ ndibꞌen, más nim castigo ndiyoꞌox chiwa.23:14 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.
15¡Juyo iwech rix tijonelaꞌ chin ri ley y rix fariseos, ri xa kaꞌiꞌ ipalej! Porque ngeꞌiqꞌasalaꞌ mar y rochꞌulew chin ndiqasaj kijolon ri wineq chin ngixkitaqij y ngixkoqaj, y atoq iqasan chik rujolon jun, ndibꞌen chare chi kaꞌiꞌ mul más itzel rukꞌaslen ke chiwech rix, y romariꞌ rukꞌulun chi ndibꞌa pa qꞌaqꞌ.
16¡Juyo iwech rix ri achel soqꞌ teq ukꞌuey kibꞌey23:16 Is. 56:10; Mt. 15:14 wineq! Porque kereꞌ ndibꞌij: Si jun wineq ja ri rachoch ri Dios ndukusaj chupan ri rutzij chin ndubꞌen jurar, ma por fuerza ta ndubꞌen ri xubꞌen jurar. Pero si ja ri qꞌanapueq ri kꞌo pa rachoch ri Dios ri ndukusaj chupan ri rutzij chin ndubꞌen jurar, kin ndikꞌatzin chi ndubꞌen ri xubꞌen jurar, ngixchajeꞌ. 17¡Xa rix nakaneq y soqꞌ teq wineq! ¿Achike más kꞌo reqalen? ¿Ja ri qꞌanapueq ri kꞌo pa rachoch ri Dios, o ja ri rachoch ri Dios ri ndubꞌen loqꞌolej chare ri qꞌanapueq? 18Rix chuqaꞌ ndibꞌij: Si jun wineq ja ri altar ndukusaj chupan ri rutzij chin ndubꞌen jurar, ma por fuerza ta ndubꞌen ri xubꞌen jurar. Pero si ja ri ofrenda sujun pariꞌ ri altar ri ndukusaj chupan ri rutzij atoq ndubꞌen jurar, kin ndikꞌatzin chi ndubꞌen ri xubꞌen jurar, ngixchajeꞌ. 19¡Soqꞌ teq wineq! ¿Achike ri más kꞌo reqalen? ¿Ja ri ofrenda kꞌo cho altar o ri altar ri ndubꞌen loqꞌolej chare ri ofrenda?23:19 Ex. 29:3720Romariꞌ achike na wineq ri rukusan ri altar chupan ri rutzij chin xubꞌen jurar, pa ruwech ri Dios rukusan chuqaꞌ ri kꞌo pariꞌ ri altar chin xubꞌen jurar. 21Keriꞌ chuqaꞌ, ri rukusan ri rachoch ri Dios chupan ri rutzij chin xubꞌen jurar, pa ruwech ri Dios rukusan chuqaꞌ rubꞌiꞌ ri Jun ri ndiyoꞌox ruqꞌij chupan ri achoch riꞌ chin xubꞌen jurar. 22Y ri rukusan ri kaj chupan ri rutzij chin xubꞌen jurar, pa ruwech ri Dios rukusan chuqaꞌ ri trono23:22 Sal. 11:4; Mt. 5:34; Hch. 7:49 y ri rubꞌiꞌ ri Dios tzꞌuyul pa ru-trono chin xubꞌen jurar.
23¡Juyo iwech rix tijonelaꞌ chin ri ley y rix fariseos, ri xa kaꞌiꞌ ipalej! Porque hasta ri raqen ri menta, ri anís y ri comino ngeꞌiwajilaj chin ndikꞌen e ri diezmo kikꞌin y ndiyaꞌ chare ri Dios. Pero xa imestan ri más reqalen ri ndubꞌij ri ley, achel ri ndikꞌuaj jun chojmilej kꞌaslen, ri ngixpoqonan23:23 Os. 6:6; Mi. 6:8 y xe rikꞌin ri Dios ndiyaꞌ ri iwánima. Ja ta riꞌ ri más utz ibꞌanun pe, y ma ndiyaꞌ kan chi ndibꞌen diezmar. 24Pero ri achel ngixtajin rikꞌin, xa kin achel ndilatzꞌuj ta e jun us tzaqineq chupan ri iyaꞌ chin ma ndibꞌiqꞌ ta qa, pero nixta ndiyaꞌ cuenta chare atoq ndibꞌiqꞌ qa jun camello. ¡Xa rix soqꞌ teq ukꞌuey kibꞌey wineq!
25¡Juyo iwech rix tijonelaꞌ chin ri ley y rix fariseos, ri xa kaꞌiꞌ ipalej! Porque ri ikꞌaslen xa achel jun leq o jun vaso chꞌajon rij, pero xa tzꞌil rupan. Kin achel ta rix chojmilej teq wineq ngixqꞌalajin, pero ri iwánima xa nojneq rikꞌin eleqꞌ y rikꞌin ngixjakꞌekꞌ pa ruwiꞌ nojel. 26¡Rix fariseos, xa achel rix soqꞌ! Nabꞌey tichꞌajaꞌ rupan ri vaso chin chꞌajchꞌaj ndubꞌen nojel. Tichꞌajchꞌojrisaj ri iwánima,23:26 Jer. 4:14; Ez. 18:31 chin keriꞌ qetzij chꞌajchꞌaj ndubꞌen nojel pa ikꞌaslen.23:26 Tit. 1:15
27¡Juyo iwech rix tijonelaꞌ chin ri ley y rix fariseos, ri xa kaꞌiꞌ ipalej! Porque rix achel kikꞌojlibꞌel animaꞌiꞌ, kꞌojlibꞌel ri jabꞌel oqꞌoman kij, chin seq-seq ngetzꞌetetej, pero chupan xa ruyon kibꞌaqil animaꞌiꞌ y chuwilej teq achike ekꞌo. 28Ndibꞌananej chikiwech ri wineq chi chojmilej kꞌaslen ikꞌuan, pero ri iwánima xa nojneq rikꞌin itzel teq achike, y xa kaꞌiꞌ ipalej.
29¡Juyo iwech rix tijonelaꞌ chin ri ley y rix fariseos, ri xa kaꞌiꞌ ipalej! Porque ngeꞌibꞌen rukꞌojlen ri kꞌojlibꞌel apeꞌ emuqul ri profetas y ngeꞌiweq ri monumentos ebꞌanun chake ri xkikꞌuaj jun chojmilej kꞌaslen, 30y ndibꞌilaꞌ: Xa ta roj xojkꞌaseꞌ pa ki-tiempo ri ojer teq qatit-qamamaꞌ, man ta junan qatzij xqabꞌen kikꞌin chikikamisaxik ri profetas. 31Y atoq keriꞌ ndibꞌij, ndiyaꞌ chiwij chi rix kiy-kimam kan ri xekamisan23:31 Hch. 7:51, 52; 1Ts. 2:15 ri profetas ojer. 32¡Titzꞌaqatisaj kꞌa jumul ri kitzꞌukun kan ri ojer teq iwatit-imamaꞌ!23:32 Nm. 32:14
33¡Rix kin machꞌikilik inoꞌoj, kin rix achel kumetz23:33 Mt. 3:7; 12:34; Lc. 3:7 keriꞌ! ¿Pa itzij rix ndikal iwiꞌ chuwech ri qꞌaqꞌ, ri castigo ri nduyaꞌ ri Dios? 34Romariꞌ, riyin chiꞌikajal rix, ngenteq profetas,23:34 2Cr. 36:15, 16; Ap. 11:3 tijonelaꞌ y wineq kꞌo kinojibꞌal, y jujun chikiwech rejeꞌ ngeꞌibꞌajij cho cruz y ngeꞌikamisaj, jujun chik ngeꞌiraq pa i-sinagogas, y jujun chik achike na chi tinamit apeꞌ ngeꞌanimej,23:34 Mt. 10:23 rix ngeꞌitzeqlebꞌej chin ndibꞌen itzel chake. 35Y keriꞌ, ndiqaqa pa iwiꞌ ralal kikamik konojel ri xkikꞌuaj chojmilej kꞌaslen, kamik ri tzꞌukutajneq pe xe rikꞌin rukamik ri chojmilej rukꞌaslen Abel,23:35 Gn. 4:8-10; He. 12:24 hasta rukamik ri Zacarías ralkꞌuaꞌl ri Berequías ri xkamisex koma ri ojer teq iwatit-imamaꞌ chikikajal ri altar23:35 2Cr. 24:21, 22 apeꞌ ngekamisex ri chikap y ri rachoch ri Dios. 36Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi nojel ralal ri kikamik rejeꞌ, ndiqaqa pa kiwiꞌ ri wineq aj wokami.
Ri Jesús ngeroqꞌej ri aj Jerusalén
37Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: ¡Aj Jerusalén, aj Jerusalén,23:37 Lc. 19:41, 42 rix ri ngeꞌikamisaj ri profetas, y ngeꞌikꞌeq chi abꞌej ri etaqon pe roma ri Dios chiꞌikajal! ¡Kꞌiy mul xinwojoꞌ xinmal iwech achel ri ati ekꞌ ngerumal ri chꞌuteq ral chuxeꞌ ruxikꞌ,23:37 Dt. 32:11 pero ma xiwojoꞌ ta! 38Titzꞌetaꞌ na pe peꞌ, ri itinamit ndimalix kan roma ri Dios, y nditzꞌireꞌ kan. 39Y kin qetzij nibꞌij chiwa chi rix ma nginitzꞌet chi ta jumbꞌey, hasta kꞌa nduqaqa na ri qꞌij atoq ndibꞌij: ¡Kin nimalej favor kꞌo pa ruwiꞌ23:39 Sal. 118:26 re pataneq pa rubꞌiꞌ ri Ajaw Dios!
24Ri Jesús nduqꞌalajrisaj chi ri rachoch ri Dios ndiwulix
1Atoq ri Jesús xel pe pa rachoch ri Dios chin ndutzꞌen bꞌey, ri ru-discípulos xejel apu chunaqaj chin xkikꞌut chuwech ri jalajaj teq jay chin ri rachoch ri Dios. 2Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Ngeꞌitzꞌet nojel re kꞌo waweꞌ?24:2 1R. 9:7 Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi ngetuqaqa qꞌij atoq nixta jun abꞌej ndikanej kan pariꞌ jun chik abꞌej, xa kin nojel xtiwulix.24:2 Lc. 19:44
Ri ngebꞌanatej nabꞌey chi nduqaqa ri rukꞌisibꞌel qꞌij chin ri rochꞌulew
(Mr. 13:3-23; Lc. 17:22-24; 21:7-24)
3Y atoq ri Jesús tzꞌuyul chuwech ri raqꞌarik chin ri juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos, ri discípulos xejel apu chunaqaj, y atoq kiyon ekꞌo rikꞌin, kereꞌ xkibꞌij chare: Roj ndiqajoꞌ chi ndabꞌij chaqe jampeꞌ ngebꞌanatej re xabꞌij. ¿Achike etal nditzꞌetetej chi jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chin ngatuqaqa chik jumbꞌey y chi jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chin ngekꞌis ri qꞌij chin re tiempo rojkꞌo?
4Y ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake: Tichajij iwiꞌ chi nixta jun tichꞌakatin24:4 Ef. 5:6; 2Ts. 2:3 iwichin. 5Porque ekꞌiy ngetuqaqa ri ndikiqꞌabꞌaj kiꞌ chi ja yin xinuqaqa porque kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: Ja riyin ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, ngechajeꞌ. Y ekꞌiy wineq ngechꞌakatix24:5 Jer. 14:14; 23:21 koma rejeꞌ. 6Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ndiwakꞌaxaj chi ngetajin guerras y chi ngetzꞌukutej qa guerras. Rix ma tixibꞌij iwiꞌ, porque ndikꞌatzin chi keriꞌ ndibꞌanatej. Pero ma ja yan ta nduqaqa ri rukꞌisibꞌel chin nojel. 7Porque chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri wineq chin jun rochꞌulew ngeyakatej chikij ri wineq chin jun chik rochꞌulew, y keriꞌ chuqaꞌ reyes kikꞌin ri ki-soldados ndekibꞌanaꞌ guerra chake chꞌaqa chik reyes.24:7 Is. 19:2 Jalajaj teq apeꞌ ndipuꞌun wayijal y ngebꞌanatej nimaꞌq teq kobꞌraqen. 8Pero nojel re kꞌayew reꞌ xa kꞌaja ri nabꞌey teq qꞌaxomal, achel ri nabꞌey teq qꞌaxomal chin alanik ri ndunaꞌ jun ixaq.
9Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri wineq ngixkijech chin ndibꞌan itzel chiwa, ngixkikamisaj,24:9 Hch. 7:59, 60 y roma yin itaqin, itzel ngixtzꞌat koma konojel wineq. 10Ekꞌiy ri ndikiyaꞌ kan rokacheq chuwech ri Ajaw roma ri kꞌayew riꞌ, y chikachibꞌil kiꞌ itzel ndikitzꞌet kiꞌ, y chꞌaqa ndikijachalaꞌ ri kachibꞌil pa kiqꞌaꞌ ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ pa ruwiꞌ ri tinamit. 11Ekꞌiy ngebꞌeyakatej pe y ndikiqꞌabꞌaj kiꞌ chi e-profetas24:11 2Co. 11:13; 2P. 2:1; Ap. 19:20 chin ri Dios, y ngekichꞌakatij24:11 Hch. 20:29, 30; 1Ti. 4:1 santienta wineq. 12Y chupan teq ri qꞌij riꞌ, roma kꞌiyineq ri itzel teq noꞌoj, santienta wineq ndikꞌis qa pa kánima chi ngeꞌojowan. 13Pero ri ma xtitzolij ta chirij y jumul xtukachꞌ ruwech hasta pa rukꞌisibꞌel, kin xtikolotej. 14Y re utzulej teq tzij chin kolotajik reꞌ, ri ndichꞌaꞌa pa ruwiꞌ ru-reino ri Dios, ndeyoꞌox rutzijol nojel teq apeꞌ chochꞌulew,24:14 Ro. 10:18 chin ndakꞌaxex koma konojel kiwech wineq, y kꞌajariꞌ nduqaqa ri rukꞌisibꞌel chin ri tiempo rojkꞌo.
15Romariꞌ, atoq xtitzꞌet ri bꞌiꞌin kan roma ri profeta Daniel, chi chupan ri lugar más loqꞌolej chin ri rachoch ri Dios ndajin ri santienta ndimulu rukꞌuꞌx24:15 Dn. 9:27; 12:11 ri Dios rikꞌin, y romariꞌ ri Dios nduyaꞌ kan ri lugar riꞌ, 16ri ekꞌo pa rochꞌulew Judea, keꞌanimej pa teq juyuꞌ. Ri ndibꞌanun leer reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa. 17Ri nduxlan pa terraza, ma tiqaqa chin ndok apu pa jay chukꞌamik24:17 Lc. 17:31 jun achike, xa kin tanimej paqiꞌ. 18Y ri kꞌo pa qꞌas, ma titzolij chukꞌamik rukꞌul chin nduqꞌuꞌuj. 19Y chupan teq ri qꞌij riꞌ, ¡juyo ok kiwech ri ixoqiꞌ ri pataneq alanik chikij y ri kꞌa nditzꞌuman na akꞌual chikiqꞌaꞌ! 20Romariꞌ tibꞌanaꞌ orar, tikꞌutuj chi atoq ndikꞌatzin ngixanimej, man ta pa ru-tiempo tew, nixta pa jun uxlanibꞌel qꞌij. 21Porque chupan teq ri qꞌij riꞌ, nduqaqa jun nimalej kꞌayew,24:21 Jl. 2:2 ri ma jumbꞌey bꞌanatajneq xe jampeꞌ tzꞌukutajneq pe ri rochꞌulew hasta wokami, y nixta ndibꞌanatej chik jumbꞌey. 22Si man ta ngekꞌan e qꞌij chare ri tiempo riꞌ, konojel ta ri wineq ngeken, pero roma rujoyowaxik kiwech ri eruchaꞌon24:22 Is. 65:8, 9, 15, 22 ri Dios, ngekꞌan e qꞌij chare ri tiempo riꞌ.
23Romariꞌ chupan ri tiempo riꞌ, si jun wineq kereꞌ xtubꞌij chiwa: Titzꞌetaꞌ, chireꞌ kꞌo ri jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, o xtubꞌij: Ja chiriꞌ kꞌo, xtichajeꞌ, rix ma titaqij. 24Porque ngebꞌeqꞌalajin pe wineq ri ndikiqꞌabꞌaj kiꞌ chi etaqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, y chuqaꞌ wineq ri ndikiqꞌabꞌaj kiꞌ chi e-profetas, y ngekibꞌanalaꞌ nimalej teq achike ri nixta jumbꞌey etzꞌeton y milagros, chin ngekichꞌakatij wineq, y xa ta ngetiker, hasta ngekichꞌakatij ri echaꞌon roma ri Dios. 25Tikꞌoxomaj reꞌ, porque nabꞌey chi ndibꞌanatej, riyin ja yan xinbꞌij chiwa. 26Roma kꞌa riꞌ, si ekꞌo xkebꞌiꞌin chiwa: ¡Titzꞌetaꞌ! Ja pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew kꞌo ri jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, xkechajeꞌ, rix ma kixbꞌa chutzꞌetik, o si xtikibꞌij: Ja chupan apu ri jun achoch riꞌ kꞌo, ma titaqij ri ndibꞌix chiwa. 27Porque kin achel ri koyopaꞌ nditiker pe ruyikꞌinik chikaj apeꞌ ndalex pe ri qꞌij y ndeqaqa hasta apeꞌ ndiqaqa ri qꞌij, keriꞌ chuqaꞌ ngitzꞌetetej riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal koma konojel atoq nginuqaqa chik jumbꞌey. 28Achel ndubꞌij ri tzij ndibꞌix: Apeꞌ pakꞌal jun cuerpo kamineq,24:28 Job 39:30; Ap. 19:17, 21 chiriꞌ ndekimoloꞌ kiꞌ ri kꞌuch.
Ri ndibꞌanatej atoq ja nduqaqa chik jumbꞌey ri Jun aj chikaj
(Mr. 13:24-37; Lc. 17:26-30, 34, 35; 21:25-33)
29Atoq xqꞌax yan ri kꞌayew richin teq ri qꞌij riꞌ, ja ndiqꞌeqꞌumer qa ruwech ri qꞌij y ri raqen ikꞌ ma ndiyikꞌan chi ta,24:29 Hch. 2:20; Ap. 6:12 ri chꞌumilaꞌ ngetzaq e chuwech ri kaj, y ri nimalej teq uchuqꞌaꞌ ri erichin chikaj ngeꞌelesex pa teq kikꞌojlibꞌel. 30Ja atoq riꞌ chikaj nditzꞌetetej ri etal wichin riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, y ri jalajaj kiwech wineq santienta kixibꞌin kiꞌ ngeꞌoqꞌ roma ri xtibꞌanatej kikꞌin, y nginikitzꞌet riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, chi yin pataneq pa kiwiꞌ teq nube24:30 Dn. 7:13; Ap. 1:7 cho kaj, rikꞌin nimalej uchuqꞌaꞌ y nimalej nuqꞌij. 31Rikꞌin nimalej ruxulik trompeta,24:31 1Co. 15:52; 1Ts. 4:16 ngenteq ri nu-ángeles chuwech nojel ri rochꞌulew, chin ngebꞌekimoloꞌ ri enuchaꞌon. Y ma jun apeꞌ chuxeꞌ ri kaj ri man ta xkeꞌeqꞌax wi.
32Tiwetamaj ri ndubꞌij tzij ri parábola pa ruwiꞌ ri higuera: Atoq ja ndijotayin pe y ngeꞌel pe kꞌakꞌakꞌ ruxaq, rix iwetaman chi ja nduqaqa ri tiempo chin qatataꞌ. 33Keriꞌ chuqaꞌ rix, atoq nditzꞌet chi ja ndajin nojel reꞌ, tiwetamaj chi ri qꞌij naqaj chik kꞌo, kin achel ta chuwaꞌq-kabꞌij keriꞌ. 34Y kin qetzij nibꞌij chiwa chi nojel ri nubꞌiꞌin pe ngebꞌanatej nabꞌey chi ngekꞌis e chochꞌulew ri wineq24:34 Mt. 16:28 aj wokami. 35Ri kaj y ri rochꞌulew ngekꞌis,24:35 Is. 51:6; 2P. 3:7-12; He. 1:10, 11; Ap. 6:14 pero ri tzij enubꞌiꞌin, ma xe ta keriꞌ ngekꞌis, xa kin xkebꞌanatej wi nojel.24:35 Mt. 5:18
36Pero ri qꞌij y ri hora riꞌ, ma jun etamayon,24:36 1Ts. 5:2; 2P. 3:10 nixta ri ángeles chin chikaj, nixta riyin ri Rukꞌajol ri Dios, xa kin xe ri Tataꞌaj Dios etamayon.24:36 Zac. 14:7
37Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque achel xkibꞌen ri wineq pa ru-tiempo ri Noé,24:37 Lc. 17:26 keriꞌ chuqaꞌ ndikibꞌen ri wineq atoq nginuqaqa chik jumbꞌey riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal. 38Porque chupan ri tiempo atoq kꞌajani tiqaqa ri kamik chi jabꞌ, ri wineq xewaꞌ, xkitij kiyaꞌ, xekikꞌulubꞌaꞌ ri kalkꞌuaꞌl y xekiyaꞌ ri kimiꞌal pa kꞌulubꞌik, y keriꞌ ngetajin rikꞌin hasta kꞌa xuqaqa na ri qꞌij atoq ri Noé xok pa arca.24:38 Gn. 7:1, 7; 1P. 3:2039Y ri wineq nixta xkinabꞌej chi pataneq jun kamik chi jabꞌ pa kiwiꞌ, hasta ke konojel xerukꞌuaj ri yaꞌ, keriꞌ chuqaꞌ ri wineq ma ndikinabꞌej ta chi nginuqaqa chik jumbꞌey riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, hasta atoq xtikitzꞌet chi xinuqaqa yan. 40Chupan teq ri qꞌij riꞌ, kaꞌiꞌ achiꞌaꞌ ekꞌo pa qꞌas, jun ndukꞌuꞌex y jun ndiyoꞌox kan. 41Ekaꞌiꞌ ixoqiꞌ ngejokꞌon, jun ndukꞌuꞌex y jun ndiyoꞌox kan.
42Romariꞌ ma kixwer,24:42 Mt. 25:13; Ap. 3:3; 16:15 tichajij utz-utz ri ikꞌaslen, porque ma iwetaman ta ri qꞌij atoq nduqaqa ri Iwajaw.24:42 Lc. 12:4043Pero ndikꞌatzin chuqaꞌ chi ndiwetamaj reꞌ: Xa ta jun rajaw jay retaman achike hora ndeqaqa jun eleqꞌon chaqꞌaꞌ, ma ndiwer ta24:43 1Ts. 5:6 qa chin ma nduyaꞌ ta qꞌij chare ri eleqꞌon chi nduchobꞌij apu ri jay. 44Romariꞌ, rix tinabꞌaꞌ apu iwiꞌ, porque riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, nginuqaqa chik jumbꞌey atoq rix ma jun inabꞌen.
Ri utzulej samajel y ri ma utzulej ta samajel
45Y xubꞌij chuqaꞌ: Jun loqꞌon samajel ri ndubꞌen ri ndubꞌij ri rajaw chare y ndunojij utz-utz ri ngerubꞌanalaꞌ, ja samajel riꞌ ri ndichaꞌox roma ri rajaw24:45 1Co. 4:2; He. 3:5 chin nduyaꞌ pa kiwiꞌ chꞌaqa chik samajelaꞌ, chin keriꞌ atoq ndiril hora chin rujachik ri ndikꞌatzin chake chin ndikikꞌux, runabꞌan chi apu nojel chin ndujech chake. 46Kin jabꞌel roruqꞌij jun loqꞌon samajel ri nduꞌilox roma ri rajaw chi ndajin rikꞌin ri samaj bꞌiꞌin kan chare. 47Kin qetzij nibꞌij chiwa chi ri rajaw kin nduyaꞌ ri samajel riꞌ24:47 Mt. 25:21, 23 pa ruwiꞌ nojel ri rubꞌeyomal. 48Pero si ri samajel riꞌ xa itzel runoꞌoj y ndubꞌij qa pa ránima chi ri rajaw ma nduqaqa yan ta, 49y xa ndutzꞌen kichꞌeyik ri chꞌaqa chik samajelaꞌ, xe waꞌin nduyal y ndutij yaꞌ kikꞌin qꞌabꞌarelaꞌ, 50nduqaqa ri rajaw chupan jun qꞌij y jun hora ri ma runabꞌen ta ri samajel riꞌ, 51y jubꞌama ndukamisaj chi chꞌeyekil, y nderuyaꞌ chikikajal ri wineq kaꞌiꞌ kipalej, apeꞌ kꞌo oqꞌej y qachꞌachꞌen eyaj.24:51 Mt. 25:30
25Ri parábola ri ndichꞌaꞌa pa kiwiꞌ lajuj qꞌopojiꞌ
1Ri Jesús xubꞌij: Atoq riyin ngitzolij chi pe, ndibꞌanatej pa aj chikaj reino achel xbꞌanatej pa jun kꞌulubꞌik, atoq lajuj qꞌopojiꞌ xkitzꞌen ki-lámparas y xeꞌel e chukꞌulik ri kꞌajol ndikꞌuleꞌ. 2Ewoꞌoꞌ chikikajal ri qꞌopojiꞌ ndikinojij utz-utz ri ndikibꞌen25:2 Mt. 7:24 y ewoꞌoꞌ ri ma ndikinojij ta utz-utz ri ndikibꞌen. 3Ri qꞌopojiꞌ ri ma ngenojin ta utz-utz25:3 Mt. 7:26 xkikꞌuaj ki-lámparas, pero ma xkikꞌuaj ta más aceite chin ndikinojisaj chik ri ki-lámparas. 4Pero ri qꞌopojiꞌ ri utz-utz ngenojin, xkikꞌuaj ki-lámparas y xkikꞌuaj chuqaꞌ más aceite pa kibꞌambꞌal. 5Y roma ma nduqaqa yan ta ri kꞌajol, konojel ri qꞌopojiꞌ xewixkur qa y xkitzꞌen qa waran.25:5 1Ts. 5:66Y pa nikꞌaj aqꞌaꞌ xakꞌaxex jun ri ndisikꞌin chubꞌixik: ¡Ja pataneq ri kꞌajol ri ndikꞌuleꞌ! ¡Kixel e chukꞌulik! 7Ja atoq riꞌ xekꞌastej pe konojel ri qꞌopojiꞌ y xkibꞌanalaꞌ rukꞌojlen ri ki-lámparas.25:7 Lc. 12:358Ri ewoꞌoꞌ qꞌopojiꞌ ri ma ngenojin ta utz-utz, xkibꞌij chake ri chꞌaqa chik qꞌopojiꞌ: Tiyaꞌ jubꞌaꞌ iwaceite chaqe porque ri qa-lámparas ja ngechupeꞌ qa. 9Pero ri woꞌoꞌ qꞌopojiꞌ ri ngenojin utz-utz xkibꞌij chake: Más utz kixbꞌiyin apeꞌ ndikꞌayix aceite y teꞌiloqꞌoꞌ iwichin rix, ma kꞌateꞌ roma ndiqayaꞌ ri qaceite chiwa, ma xqojrubꞌen ta roj y nixta rix. 10Y atoq ri ewoꞌoꞌ qꞌopojiꞌ ebꞌaneq chuloqꞌik ri aceite, xuqaqa ri kꞌajol ndikꞌuleꞌ, y ri woꞌoꞌ qꞌopojiꞌ ri kinabꞌan kiꞌ xeꞌok apu junan rikꞌin ri kꞌajol pa nimaqꞌij chin ri kꞌulubꞌik, y xtzꞌapix pe ri puerta chin ri jay.25:10 Lc. 13:2511Jubꞌaꞌ teqꞌax atoq riꞌ, xebꞌeqaqa ri chꞌaqa chik qꞌopojiꞌ y xechꞌaꞌa apu chare ri kꞌajol ri ndikꞌuleꞌ y xkibꞌij: ¡Ajaw, ajaw, tajaqaꞌ re puerta chiqawech! 12Pero ri kꞌajol ndikꞌuleꞌ xubꞌij pe chake: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi ma wetaman ta iwech, xchajeꞌ.
13Roma kꞌa riꞌ, ma kixwer,25:13 Mt. 24:42 porque ma iwetaman ta ri qꞌij, nixta ri hora atoq ngitzolij chi pe, xchajeꞌ ri Jesús.
Ri parábola pa kiwiꞌ ri samajelaꞌ ri xyoꞌox kan méra pa kiqꞌaꞌ chin ndikisamajij
14Porque chupan ri aj chikaj reino ndibꞌanatej achel xbꞌanatej rikꞌin ri xubꞌen jun achi ri ndutzꞌen bꞌey chin ndibꞌa pa jun chik rochꞌulew.25:14 Mt. 21:33; Mr. 13:34 Ri achi riꞌ xeroyoj ri loqꞌon teq rusamajelaꞌ y xujech kan méra pa kiqꞌaꞌ chin ndikisamajij. 15Pa ruqꞌaꞌ jun xujech kan woꞌoꞌ talentos, pa ruqꞌaꞌ jun chik xujech kan kaꞌiꞌ, y pa ruqꞌaꞌ chik jun xujech kan jun talento.25:15 Jun talento 6,000 denarios reqalen, y jun denario rajel jun qꞌij samaj. Xujech kan pa kiqꞌaꞌ ri janipeꞌ ngetiker ndikisamajij25:15 Ro. 12:6-8; 1Co. 12:7-10; Ef. 4:11 chikijununal y rijaꞌ xbꞌa nej. 16Ri samajel ri xjach woꞌoꞌ talentos pa ruqꞌaꞌ, xloqꞌon y xkꞌayin rikꞌin ri méra, y xuchꞌek chik woꞌoꞌ talentos pa ruwiꞌ ri méra jachon kan pa ruqꞌaꞌ. 17Keriꞌ chuqaꞌ xubꞌen ri samajel ri xjach kan kaꞌiꞌ talentos pa ruqꞌaꞌ, kin xuchꞌek chik kaꞌiꞌ talentos pa ruwiꞌ. 18Jakꞌa ri samajel ri xe ok jun talento xjach kan pa ruqꞌaꞌ, xa xukꞌat jun jul chin xrewaj ri méra jachon kan pa ruqꞌaꞌ roma ri rajaw.
19Y atoq qꞌaxneq chik kꞌiy tiempo, xtzolij pe ri kajaw ri loqꞌon teq samajelaꞌ riꞌ, xeroyoj chin ndiretamaj jarupeꞌ25:19 2Co. 5:10 kichꞌakon pa ruwiꞌ ri méra rujachon kan pa kiqꞌaꞌ. 20Xbꞌeqaqa kꞌa ri samajel jachon kan woꞌoꞌ talentos pa ruqꞌaꞌ, y rukꞌuan apu woꞌoꞌ talentos más, y kereꞌ xubꞌij: Ajaw, woꞌoꞌ talentos ajachon pa nuqꞌaꞌ. Tatzꞌetaꞌ, yin xinchꞌek woꞌoꞌ más pa ruwiꞌ. 21Ri rajaw xubꞌij chare: Utz xabꞌen, utzulej samajel, ri kin ndabꞌen ri ndibꞌix chawa.25:21 Mt. 24:46 Rat utz xasamajij ri jubꞌaꞌ méra nujachon pa aqꞌaꞌ, romariꞌ nijech más kꞌiy pa aqꞌaꞌ.25:21 Mt. 24:47; Lc. 12:44 Katámpe y kakikot junan wikꞌin riyin ri awajaw.25:21 Ap. 3:21; 21:722Y xbꞌeqaqa chuqaꞌ ri samajel yoꞌon kaꞌiꞌ talentos pa ruqꞌaꞌ, y xubꞌij: Ajaw, kaꞌiꞌ talentos ajachon pa nuqꞌaꞌ. Tatzꞌetaꞌ, yin xinchꞌek kaꞌiꞌ más pa ruwiꞌ. 23Ri rajaw xubꞌij chare: Utz xabꞌen, utzulej samajel, ri kin ndabꞌen ri ndibꞌix chawa. Rat utz xasamajij ri jubꞌaꞌ méra nujachon pa aqꞌaꞌ, romariꞌ nijech más kꞌiy pa aqꞌaꞌ. Katámpe y kakikot junan wikꞌin riyin ri awajaw.
24Xbꞌeqaqa chuqaꞌ ri samajel jachon jun talento pa ruqꞌaꞌ y kereꞌ xubꞌij: Ajaw, riyin wetaman chi rat altíra anoꞌoj, ndawojoꞌ ndachꞌup ruwech tikoꞌ ri ma ja ta rat xasamajin y ndawojoꞌ chuqaꞌ ndamal ruwech tikoꞌ apeꞌ ma jun tikoꞌ abꞌanun. 25Y roma keriꞌ anoꞌoj, xinxibꞌij qa wiꞌ y xinwewaj ri améra pa ulew, pero tatzꞌetaꞌ, ja méra reꞌ ri ajachon pa nuqꞌaꞌ. 26Ri rajaw xubꞌij chare: Ma rat ta utzulej samajel, xa rat qꞌoroy. Xu awetaman chi yin nichꞌup ruwech tikoꞌ ri ma yin ta xisamajin y nimal ruwech tikoꞌ apeꞌ ma jun tikoꞌ nubꞌanun, 27ri xkꞌatzin ta chi xabꞌen, ja ta ri xayaꞌ ri numéra pa banco, chin keriꞌ atoq yin xinuqaqa, xyoꞌox ta chuwa ri numéra y ri ral ri xuchꞌek ta. 28Ri kajaw xubꞌij chake ri ekꞌo apu chiriꞌ: Tikꞌamaꞌ kan ri talento pa ruqꞌaꞌ y tijachaꞌ chare ri kꞌo lajuj talentos pa ruqꞌaꞌ. 29Porque ri rubꞌanun jun utz samaj rikꞌin ri jarupeꞌ jachon pa ruqꞌaꞌ, ndiyoꞌox más chare y más ndinimer chuwech, pero ri ma jun samaj rubꞌanun rikꞌin ri jachon pa ruqꞌaꞌ, hasta ri jubꞌaꞌ jachon pa ruqꞌaꞌ,25:29 Lc. 8:18 ndikꞌan e chuwech. 30Romariꞌ ri samajel ri ma jun xubꞌen chin ta xusamajij ri méra xjach pa ruqꞌaꞌ, tiwelesaj e saqil pa qꞌarachꞌaraj qꞌequꞌ, apeꞌ ndiril oqꞌej y qachꞌachꞌen eyaj.25:30 Mt. 8:12
Ri Ajaw ngerukꞌen e ri utz kikꞌaslen chikikajal ri ma utz ta kikꞌaslen
31Atoq riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngitzolij chi pe jumbꞌey,25:31 Hch. 1:11 kin Rey wi nginuqaqa,25:31 Sal. 96:13 y konojel ri nu-ángeles epataneq wikꞌin. Ja atoq riꞌ ngitzꞌuyeꞌ pa nu-trono ri kin kꞌo ruqꞌij. 32Y ngeꞌukꞌuꞌex apu chinuwech konojel kiwech wineq chin ri rochꞌulew, y riyin nijech kiwech,25:32 Ez. 20:38; Mt. 13:49 achel jun yuqꞌunel ndujech kiwech ri karneꞌl kikꞌin ri cabras. 33Pa wikiqꞌaꞌ ngenyaꞌ ri karneꞌl y ri cabras pa nuxakan. 34Y ja atoq riꞌ riyin ri Rey nibꞌij chake ri ekꞌo pa wikiqꞌaꞌ: Kixámpe rix ri kꞌo ru-favor ri Nataꞌ Dios pa iwiꞌ, kixok chupan ri reino bꞌanun ruwech chi ndok iwichin25:34 Ro. 8:17; 1Co. 2:9 xe jampeꞌ xbꞌan pe ri rochꞌulew roma ri Dios. 35Porque atoq xchꞌumu nupan,25:35 Stg. 2:15, 16 xinitzuq. Atoq xchaqiꞌj nuchiꞌ, xiyaꞌ nuyaꞌ. Atoq achel fuerano xibꞌeqaqa pa itinamit, xikꞌen apu nuwech pa iwachoch25:35 Is. 58:7; He. 13:2; 3Jn. 5 chin xinuxlan. 36Atoq maneq chi ok nutziaq nikusaj, xisipaj nutziaq. Atoq xiyawej, xinibꞌen cuenta. Atoq xikꞌojeꞌ pa cheꞌ,25:36 2Ti. 1:16 xinbꞌeꞌitzꞌetaꞌ. 37Y ja atoq riꞌ ri wineq chojmilej kikꞌaslen ri ekꞌo pa wikiqꞌaꞌ, ndikibꞌij chuwa: Ajaw, ¿jampeꞌ xatiqatzꞌet chi ndaqꞌasaj wayijal y xatiqatzuq? ¿Jampeꞌ xatiqatzꞌet chi ndichaqiꞌj achiꞌ y xqayaꞌ ayaꞌ? 38¿Jampeꞌ xabꞌeqaqa achel fuerano pa qatinamit y xqakꞌen apu awech pa qachoch chin xatuxlan? ¿Jampeꞌ xatiqatzꞌet chi maneq chi ok atziaq ndakusaj y xqasipaj atziaq? 39¿Jampeꞌ xatiqatzꞌet chi ngayawej, o xakꞌojeꞌ pa cheꞌ y xateqatzꞌetaꞌ? 40Y riyin ri Rey nibꞌij chake ri ekꞌo pa wikiqꞌaꞌ: Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi roma xitoꞌ25:40 Pr. 19:17; He. 6:10 jun chikikajal re yin kitaqin re maneq ok kiqꞌij, riꞌ kin chuwa riyin xibꞌen wi.
41Jakꞌa chake ri ekꞌo pa nuxakan nibꞌij: Kixel e chinuwech25:41 Sal. 6:8 rix ri bꞌiꞌin chik pa iwiꞌ chi ngixbꞌeqaqa chupan ri qꞌaqꞌ25:41 Mt. 13:40-42 ri ma ndichup ta, ri bꞌanun chin ndeyoꞌox ri itzel y ri ru-ángeles.25:41 2P. 2:4; Jud. 642Porque atoq xchꞌumu nupan, ma jun rutzaꞌ nuway xisipaj. Atoq xchaqiꞌj nuchiꞌ, ma xiyaꞌ ta nuyaꞌ. 43Atoq yin fuerano xibꞌeqaqa pa itinamit, ma xikꞌen ta nuwech chiꞌiwachoch. Atoq maneq chi ok nutziaq nikusaj, ma jun nutziaq xisipaj. Atoq xiyawej, y atoq xiyoꞌox pa cheꞌ, rix ma xinbꞌeꞌitzꞌetaꞌ ta. 44Rejeꞌ ndikibꞌij chuwa: Ajaw, ¿jampeꞌ xatiqatzꞌet chi ndichꞌumu apan o ndichaqiꞌj achiꞌ? ¿Jampeꞌ rat achel fuerano xabꞌeqaqa pa qatinamit y ma xqakꞌen ta awech? ¿Jampeꞌ xatiqatzꞌet chi maneq chi ok atziaq ndakusaj o xayawej o xayoꞌox pa cheꞌ y ma xatiqatoꞌ ta? 45Ja atoq riꞌ riyin ri Rey nibꞌij chake ri ekꞌo pa nuxakan: Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi roma ma xitoꞌ ta jun chikikajal re yin kitaqin re maneq ok kiqꞌij, kin chuwa riyin25:45 Pr. 14:31; 17:5 ma xibꞌen ta. 46Y nibꞌij chuqaꞌ chi re ekꞌo pa nuxakan ngebꞌa chupan ri castigo25:46 Ap. 20:10, 15 chin jumul, jakꞌa ri wineq chojmilej kikꞌaslen, ngeꞌok chupan ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta.25:46 Ro. 2:7
26Ri wineq ri itzel ngetzꞌeto ri Jesús ndikinojilaꞌ achike ndikibꞌen chin ndiqaqa pa kiqꞌaꞌ
(Mr. 14:1, 2; Lc. 22:1, 2; Jn. 11:45-53)
1Atoq ri Jesús xukꞌis rubꞌixik nojel ri tzij riꞌ, kereꞌ xubꞌij chake ri ru-discípulos: 2Rix iwetaman chi xe chik kaꞌiꞌ qꞌij ndirajoꞌ chin nduqaqa ri nimaqꞌij rubꞌiniꞌan Pascua.26:2 Jn. 13:1 Y riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngijach pa kiqꞌaꞌ ri wineq chin ngibꞌan crucificar, xchajeꞌ.
3Ja chuqaꞌ atoq riꞌ, ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij chikiwech ri tinamit xkimal kiꞌ26:3 Sal. 2:2; Hch. 4:26 chojay chin ri rachoch ri Caifás, ri más nimalej ruqꞌij sacerdote. 4Y junan ndikikanolaꞌ achike ndikibꞌen chin rikꞌin chꞌakatinik ndikitzꞌen e ri Jesús, y ndikikamisaj. 5Y ndikibꞌilaꞌ chikiwech: Tiqatzꞌamaꞌ, pero ma chupan ta ri nimaqꞌij, ma kꞌateꞌ keyakatej ri wineq chiqij.
Jun ixaq nduqꞌij jubꞌulej aqꞌon pa rujolon ri Jesús
6Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri Jesús kꞌo pa aldea Betania,26:6 Mt. 21:17; Jn. 11:1, 2 pa rachoch jun achi rubꞌiniꞌan Simón ri xkꞌojeꞌ lepra chirij. 7Atoq ri Jesús tzꞌuyul chuchiꞌ mesa, xjel apu jun ixaq rukꞌuan jun frasco bꞌanun chare abꞌej ndibꞌix alabastro chare. Ri frasco riꞌ nojneq rikꞌin jun jubꞌulej aqꞌon santienta rajel, y ri ixaq xuqꞌij ri jubꞌulej aqꞌon pa rujolon ri Jesús. 8Atoq ri discípulos xkitzꞌet ri xubꞌen ri ixaq, xyakatej koyowal y xkibꞌij: ¿Achike roma xetal keriꞌ xkꞌis la aqꞌon laꞌ? 9Porque kꞌo ta cheꞌel xkꞌayix, xyoꞌox ta kꞌiy méra chuwech, y ri méra riꞌ xjach ta chake ri wineq maneq ok kichajin.
10Ri Jesús xuyaꞌ cuenta chare ri ndikibꞌilaꞌ, romariꞌ xubꞌij chake: ¿Achike roma ngixwalal chirij re ixaq? Rijaꞌ utz ri xubꞌen chuwa. 11Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque ri wineq maneq ok kichajin26:11 Dt. 15:11; Pr. 22:2 kin jumul ekꞌo chiꞌikajal. Pero riyin ma jumul ta ngikꞌojeꞌ chiꞌikajal.26:11 Jn. 8:21; 13:33; 16:5, 28; 17:1112Ja romariꞌ rijaꞌ xuqꞌij ri jubꞌulej aqꞌon chirij ri nu-cuerpo, chin xirunabꞌaꞌ yan apu chin ri qꞌij atoq ngimuq.26:12 Jn. 19:4013Kin qetzij nibꞌij chiwa: Xa apeꞌ na pariꞌ ri rochꞌulew ri xtitzijox26:13 Lc. 24:47; Col. 1:6, 23 re utzulej teq tzij chin kolotajik reꞌ, nditzijox chuqaꞌ ri utz xubꞌen re ixaq reꞌ chuwa, chin ndikꞌuxlaꞌex.
Ri Judas ndusuj riꞌ chin ndujech ri Jesús
(Mr. 14:10, 11; Lc. 22:3-6)
14Jun chikikajal ri kabꞌlajuj discípulos, ri rubꞌiniꞌan Judas Iscariote,26:14 Mt. 10:4; Jn. 13:2 xbꞌa apeꞌ ekꞌo ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, 15y xubꞌij chake: ¿Jarupeꞌ méra ndiyaꞌ chuwa si nijech ri Jesús pa iqꞌaꞌ?
Y rejeꞌ xketaj 30 monedas26:15 Zac. 11:12, 13; Mt. 27:3 bꞌanun chare saqipueq,26:15 Ojer kan ri monedas ma junan ta kalal konojel, romariꞌ xeꞌetex chin xetamex jarupeꞌ keqalen. Ri 30 monedas ri ndubꞌij chireꞌ, jariꞌ ri méra xyoꞌox chuloqꞌik jun samajel (Ex. 21:32; Zac. 11:12). chin xkiyaꞌ e chare. 16Y ri Judas ja xutzꞌen rukanoxik jampeꞌ ma cuesta ta chin ndujech e ri Jesús.
Ri waꞌin kꞌuxlabꞌel rukamik ri Ajaw
(Mr. 14:12-25; Lc. 22:7-23; Jn. 13:21-30; 1Co. 11:23-26)
17Chupan ri nabꞌey qꞌij chin ri nimaqꞌij atoq ri israelitas ndikikꞌux ri kaxlan wey maneq levadura rikꞌin, ri discípulos xejel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús y kereꞌ xkibꞌij chare: ¿Apeꞌ ndawojoꞌ ndiqabꞌen rukꞌojlen nojel ri ndikꞌatzin chawa chin ri waꞌin chin ri nimaqꞌij Pascua?26:17 Lv. 23:5, 6
18Ri Jesús xubꞌij chake: Kixbꞌiyin pa tinamit Jerusalén, apeꞌ kꞌo ri jun achi iwetaman ruwech, y kereꞌ tibꞌij chare: Ri Tijonel kereꞌ rutaqon pe rubꞌixik chawa: Ri tiempo ri bꞌiꞌin pa nuwiꞌ ja nduqaqa, y niwojoꞌ chi pa awachoch ngiwaꞌ kikꞌin ri nu-discípulos chupan ri nimaqꞌij Pascua, kixchajeꞌ chare.
19Y ri discípulos xkibꞌen achel xubꞌij ri Jesús chake, y xkibꞌen rukꞌojlen ri waꞌin chin ri nimaqꞌij Pascua.
20Y atoq ja ndokoqꞌaꞌ qa, ri Jesús y ri kabꞌlajuj discípulos etzꞌuyul chuchiꞌ mesa. 21Y atoq ngewaꞌ, ri Jesús xubꞌij: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi jun chiꞌikajal rix ngijacho e pa kiqꞌaꞌ ri itzel ngetzꞌeto wichin.
22Ri discípulos tzꞌan xebꞌison qa y chi jujun chi jujun kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Ajaw, ¿ja yin ri xkijacho e awichin?
23Ri Jesús xubꞌij chake: Ri ndumubꞌaꞌ ri kaxlan wey chupan re leq wikꞌin,26:23 Sal. 41:9; Jn. 13:18 jariꞌ ri ngijacho e. 24Kin qetzij chi riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngiken wi e, achel tzꞌibꞌan kan chupan ri rutzij ri Dios pa nuwiꞌ,26:24 Dn. 9:26; 1Co. 15:3 pero ¡juyo ruwech ri achi ri ndijacho e wichin! Xa más ta utz chare ri jun achi riꞌ man ta xalex.
25Ja atoq riꞌ ri Judas ri ndijacho e richin xubꞌij: Tijonel, ¿ja yin ri xkijacho e awichin? Ri Jesús xubꞌij chare: Ja keriꞌ, achel ri xabꞌij.
26Y atoq ngewaꞌ, ri Jesús xutzꞌen ri kaxlan wey y atoq rumatioxin26:26 Mr. 6:41 chik chare ri Dios, xuper,26:26 1Co. 10:16 xuyaꞌ chake ri ru-discípulos, y xubꞌij: Titzꞌamaꞌ, tikꞌuxuꞌ, jareꞌ ri nu-cuerpo.
27Y xutzꞌen chuqaꞌ ri copa chin ri Pascua, y atoq rumatioxin chik chare ri Dios, xuyaꞌ chake, y xubꞌij: Titijaꞌ rix iwonojel ri kꞌo chupan re copa reꞌ. 28Jareꞌ ri nukikꞌel ri ndibꞌiyin koma santienta wineq chin ndikuyutej kimak.26:28 He. 9:22 Y ri nukikꞌel, jariꞌ rajel26:28 Ex. 24:8; Lv. 17:11 ri nitaj riyin chin nditzꞌukutej e ri kꞌakꞌakꞌ pacto26:28 Jer. 31:31 ri ndubꞌen ri Dios kikꞌin ri wineq. 29Y nibꞌij chiwa chi ma nitij chi ta ruyiꞌal ri uva, hasta terilaꞌ na ri qꞌij atoq junan iwikꞌin ndiqatij jun kꞌakꞌakꞌ ruyiꞌal uva pa ru-reino ri Nataꞌ Dios.
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj chi ri Pedro xtubꞌij chi ma retaman ta ruwech
(Mr. 14:26-31; Lc. 22:31-34; Jn. 13:36-38)
30Y atoq xkibꞌixaj yan jun himno,26:30 Ri letra chin ri bꞌix ri xkibꞌixaj ndilitej chupan ri Salmo 113 al 118. xebꞌa pa juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos. 31Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chake: Chupan re jun aqꞌaꞌ reꞌ, rix iwonojel kin xtiwil jun roma chin nginiyaꞌ kan,26:31 Jn. 16:32 porque ri Dios kereꞌ rubꞌiꞌin kan chupan ri rutzij tzꞌibꞌan kan: Niyaꞌ qꞌij chi ndikamisex ri Yuqꞌunel, y ri bꞌotzaj karneꞌl nditalux e kiwech.26:31 Zac. 13:7 Keriꞌ tzꞌibꞌan kan. 32Pero atoq ngikꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, nginabꞌeyaj chiwech pa rochꞌulew Galilea.26:32 Mt. 28:7; Mr. 16:7
33Pero ri Pedro xubꞌij chare ri Jesús: Maske konojel xtikil jun roma chin xkatikiyaꞌ kan, riyin kin ma jubꞌaꞌ xkatinyaꞌ kan.
34Ri Jesús xubꞌij chare: Kin qetzij nibꞌij chawa chi re jun tokoqꞌaꞌ reꞌ, atoq kꞌajani titziritzin pe jun ekꞌ mamaꞌ, rat oxmul yan tabꞌij chi ma awetaman ta nuwech.
35Ri Pedro xubꞌij chare: Maske xtikꞌatzin chi ngiken junan awikꞌin, pero ma jubꞌaꞌ xtinbꞌij chi ma wetaman ta awech, xchajeꞌ. Y keriꞌ chuqaꞌ xkibꞌij konojel ri discípulos.
Ri Jesús ndubꞌen orar pa jun lugar rubꞌiniꞌan Getsemaní
36Ja atoq riꞌ ri Jesús y ri ru-discípulos xebꞌeqaqa pa jun lugar rubꞌiniꞌan Getsemaní, y kereꞌ xubꞌij chake: Kixtzꞌuyeꞌ kan chireꞌ, mientras ngibꞌa apu jubꞌaꞌ más kelaꞌ chin nebꞌanaꞌ orar.
37Y xaxe ri Pedro y ri ekaꞌiꞌ rukꞌajol ri Zebedeo26:37 Mt. 4:21 xerukꞌuaj apu jubꞌaꞌ más kelaꞌ, y ja atoq riꞌ tzꞌan kꞌayew xunaꞌ y xpuꞌun bꞌis pa ránima. 38Y xubꞌij chake: Achel ngiken ninaꞌ roma ri bꞌis26:38 Jn. 12:27 kꞌo pa wánima. Kixkanej kan chireꞌ, y kixkꞌaseꞌ junan wikꞌin, xchajeꞌ.
39Ja atoq riꞌ xbꞌa apu jubꞌaꞌ más kelaꞌ, xxukeꞌ qa y xuqasaj rujolon pa ulew, y kereꞌ ndubꞌen orar: Nataꞌ Dios, si kꞌo ta cheꞌel chi man ta niqꞌasaj ri kꞌayew pataneq pa nuwiꞌ, kanakoloꞌ.26:39 He. 5:7 Pero ma tibꞌanatej ri niwojoꞌ yin, xa kin ja ri ndawojoꞌ rat, xchajeꞌ.
40Y atoq ri Jesús xtzolij apeꞌ ekꞌo kan ri oxiꞌ discípulos, xa ngewer xeril, y kereꞌ xubꞌij chare ri Pedro: ¿Nixta jun hora xixtiker xikachꞌ iwaran chin xibꞌen orar wikꞌin? 41Ma kixwer qa y tibꞌanaꞌ orar,26:41 Mr. 13:33 tikꞌutuj chare ri Dios chi atoq ngixtaqchiꞌix chin ndibꞌen itzel teq achike, rix ma ngixtzaq. Kin qetzij chi ri iwánima ndirajoꞌ ndubꞌen orar, pero ri i-cuerpo xa nduqꞌoraj.
42Y ri Jesús xbꞌa chi apu pa rukan mul apeꞌ ndubꞌen orar, y kereꞌ xubꞌij: Nataꞌ Dios, si maneq cheꞌel man ta niqꞌasaj ri kꞌayew pataneq pa nuwiꞌ, tibꞌanatej kꞌa ri ndawojoꞌ rat.
43Atoq ri Jesús xtzolij chik apeꞌ ekꞌo kan ri oxiꞌ discípulos, jumbꞌey chik ngewer xeril, porque al kiwech roma kiwaran. 44Y xbꞌa chi apu chin xbꞌerubꞌanaꞌ orar pa rox mul, y xukamuluj chik rubꞌixik ri ndukꞌutuj chare ri Dios. 45Atoq xtzolij chik apeꞌ ekꞌo kan ri oxiꞌ discípulos, kereꞌ xubꞌij chake: ¿Kꞌa chin ngixwer y ngixuxlan? ¡Titzꞌetaꞌ! Ja xuqaqa ri hora atoq riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngijach e pa kiqꞌaꞌ aj mak teq wineq. 46Kixyakatej, joꞌ chukꞌulik ri ndijacho e wichin, porque naqaj chik pataneq.
Ri Jesús ndijach pa kiqꞌaꞌ ri wineq
(Mr. 14:43-50; Lc. 22:47-53; Jn. 18:2-11)
47Atoq kꞌaja keriꞌ ndajin chubꞌixik ri Jesús, xbꞌeqaqa ri Judas, jun chikikajal ri kabꞌlajuj discípulos. Chirij rijaꞌ ebꞌaneq kꞌiy wineq ri kikꞌualoꞌon cheꞌ y espadas. Ri wineq riꞌ etaqon e koma ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y koma chuqaꞌ ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij chikiwech ri tinamit. 48Ri Judas ri ndijacho e ri Jesús, rubꞌiꞌin pe chake ri wineq ri etal nduyaꞌ chin ndukꞌut ri Jesús chikiwech. Y kereꞌ rubꞌiꞌin pe chake: Ri xtintzꞌubꞌaj ruqꞌoꞌtz, jariꞌ, tiyutuꞌ kꞌa e.
49Y ja atoq riꞌ ri Judas xjel apu chunaqaj ri Jesús y kereꞌ xubꞌij chare: ¡Xokoqꞌaꞌ, Tijonel! Y ri Judas xutzꞌubꞌaj ruqꞌoꞌtz ri Jesús.
50Ri Jesús xubꞌij chare: Wachibꞌil,26:50 Sal. 41:9; 55:13 tabꞌanaꞌ ri abꞌanun ruwech chi ndabꞌen, xchajeꞌ.
Ja atoq riꞌ ri wineq xejel apu chunaqaj ri Jesús, xkitzꞌen y xkiyut.
51Pero jun chikikajal ri ekꞌo apu rikꞌin ri Jesús, kꞌateꞌ ruwech xrelesaj e ri respáda y rikꞌin jun bꞌik espada xusetuj e ruxikin rusamajel ri más nimalej ruqꞌij sacerdote. 52Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chare ri xsokon rikꞌin espada: Tayakaꞌ qa la awespáda pa rukꞌojlibꞌel, porque konojel ri ngekamisan rikꞌin espada, rikꞌin espada ngekamisex.26:52 Gn. 9:653¿Pa atzij rat, maneq nditoꞌon wichin? Riyin kꞌo cheꞌel nikꞌutuj e chare ri Nataꞌ chi kerutaqaꞌ pe 72 mil ángeles,26:53 Sal. 91:11 y rijaꞌ kin chaꞌanin ngeruteq pe chin nginikitoꞌ. 54Pero si keriꞌ xtinbꞌen, ma ndibꞌanatej ta ri ndubꞌij rutzij ri Dios26:54 Is. 53:7; Dn. 9:26 chi ndikꞌatzin niqꞌasaj kereꞌ.
55Y ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chake ri wineq: ¿Achike roma ikꞌamon pe cheꞌ y espadas chuwij chin nginitzꞌen e, achel xa ta chutzꞌamik jun eleqꞌon rix pataneq? Qꞌij-qꞌij xitzꞌuyeꞌ pa rachoch ri Dios chin xixintijoj rikꞌin ri rutzij ri Dios, y rix ma xinitzꞌen ta. 56Pero nojel reꞌ xbꞌanatej, chin ndibꞌanatej ri kitzꞌibꞌan kan ri profetas chupan ri rutzij ri Dios, xchajeꞌ ri Jesús.
Ja atoq riꞌ konojel ri discípulos xeꞌanimej, y xkiyaꞌ kan ruyon ri Jesús.
Ri Jesús xukꞌuꞌex chikiwech ri israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ pa ruwiꞌ ri tinamit
(Mr. 14:53-65; Lc. 22:54, 55, 63-71; Jn. 18:12-14, 19-24)
57Ri xetzꞌamo e ri Jesús, xkikꞌuaj chuwech ri Caifás, ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, apeꞌ kimolon kiꞌ ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij. 58Y ri Pedro xambꞌey kan jubꞌaꞌ26:58 Jn. 18:15, 16 roqan pe ri Jesús, xok apu chojay chin ri rachoch ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, y xtzꞌuyeꞌ qa kikꞌin ri samajelaꞌ, chin ndutzꞌet achike ri ndibꞌanatej rikꞌin ri Jesús.
59Ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y konojel ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, ndikikanolaꞌ jun aqꞌ chirij ri Jesús chin ndikiteq pa kamik. 60Pero maske ekꞌiy xebꞌeqaqa y xekitzꞌuk aqꞌ26:60 Sal. 27:12 chirij ri Jesús, nixta jun achike xkil chirij, pero pa rukꞌisibꞌel xebꞌeqaqa ekaꞌiꞌ,26:60 Dt. 19:15; 1R. 21:1061y kereꞌ xkibꞌij: Re jun achi reꞌ xubꞌij: Riyin ngitiker niwulij ri rachoch ri Dios, y pa oxiꞌ qꞌij nipabꞌaꞌ chik.26:61 Mt. 27:40; Jn. 2:19
62Y xyakatej ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, y kereꞌ xukꞌutuj razón chare ri Jesús: ¿Ma jun achike ndabꞌij chin ndatoꞌ awiꞌ chuwech ri ndikibꞌij re wineq reꞌ chawij?
63Pero ri Jesús nixta jun achike xubꞌij.26:63 Is. 53:7; Mt. 27:12 Y ri más nimalej ruqꞌij sacerdote xubꞌij chare: Pa rubꞌiꞌ ri Kꞌaslik Dios nibꞌen mandar chawa chi tabꞌij chaqe si ja rat ri Rukꞌajol ri Dios, ri nditaq pe chukolik ri rutinamit, o naq.
64Ri Jesús xubꞌij chare: Ja rat ngabꞌiꞌin keriꞌ, y nibꞌij chiwa chi nginitzꞌet riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal chi yin tzꞌuyul pa rikiqꞌaꞌ26:64 Sal. 110:1; Hch. 7:55, 56 ri Dios ri kꞌo nojel uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ, y nginitzꞌet chuqaꞌ chi yin pataneq pa kiwiꞌ teq nube cho kaj.
65Ja atoq riꞌ ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, roma royowal xureqij qa ri rutziaq,26:65 2R. 18:37; 19:1 y xubꞌij: ¡Re achi reꞌ xuyaqꞌ ri Dios roma ri xubꞌij! ¿Achike más testigo ndikꞌatzin chaqe? Rix xiwakꞌaxaj ri yoqꞌonik teq tzij xubꞌij chirij ri Dios. 66¿Achike ndibꞌij rix chi ndiqabꞌen chare?
Y rejeꞌ xkibꞌij: Kin rukꞌulun chi ndikamisex.26:66 Lv. 24:16; Jn. 19:7
67Ja atoq riꞌ ekꞌo jujun xkichubꞌaj ruwech ri Jesús,26:67 Is. 50:6; 53:3 xkitzebꞌelaꞌ chiqꞌaꞌ, jujun chik xkitzꞌajilaꞌ ruwech, 68y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chare: Rat ri ndabꞌij chi rat taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, ¡tawilaꞌ kꞌa achike ri xchꞌeyo awichin!
Ri Pedro ndubꞌij chi ma retaman ta ruwech ri Jesús
(Mr. 14:66-72; Lc. 22:56-62; Jn. 18:15-18, 25-27)
69Ri Pedro tzꞌuyul chojay chin ri rachoch ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, y xjel apu jun aj ikꞌ chunaqaj, y kereꞌ xubꞌij chare: Jajun rat, xatintzꞌet chi ratkꞌo rikꞌin ri Jesús aj Galilea.
70Pero ri Pedro chikiwech konojel ma xuyaꞌ ta chirij, xa kereꞌ xubꞌij: Riyin ma wetaman ta ri achike ngatajin chubꞌixik.
71Y atoq ri Pedro xel e chi puerta, xtzꞌat roma jun chik aj ikꞌ y kereꞌ xubꞌij chake ri ekꞌo chiriꞌ: Riyin xintzꞌet chi la achi laꞌ, kꞌo rikꞌin ri Jesús aj Nazaret.
72Y ri Pedro jumbꞌey chik ma xuyaꞌ ta chirij, y kereꞌ xubꞌen jurar: ¡Riyin ma wetaman ta ruwech ri achi riꞌ!
73Mier yan chik jubꞌaꞌ chiriꞌ, ri ekꞌo apu chiriꞌ xejel apu apeꞌ kꞌo ri Pedro, y kereꞌ xkibꞌij chare: Kin qetzij chi rat chuqaꞌ, rat jun kachibꞌil ri erachibꞌil ri achi riꞌ, porque achel ngechꞌaꞌa ri aj rochꞌulew Galilea, keriꞌ ngachꞌaꞌa.
74Pero ri Pedro xutzꞌuk xubꞌen jurar, y kereꞌ xubꞌij: Tiqaqa castigo pa nuwiꞌ si ngireqꞌon. ¡Riyin ma wetaman ta ruwech ri jun achi riꞌ! xchajeꞌ.
Ja atoq riꞌ xtziritzin pe jun ekꞌ mamaꞌ. 75Y ri Pedro xukꞌuxlaꞌaj chi ri Jesús kereꞌ rubꞌiꞌin kan chare: Atoq kꞌajani titziritzin pe jun ekꞌ mamaꞌ, rat oxmul yan tabꞌij chi ma awetaman ta nuwech.26:75 Jn. 13:38 Y ri Pedro xel e pa bꞌey y xujitzꞌitzꞌelaꞌ riꞌ chi oqꞌej.
27Ri Jesús ndukꞌuꞌex chuwech ri Pilato
(Mr. 15:1; Lc. 23:1, 2; Jn. 18:28-32)
1Atoq xseqresan pe, xkimal kiꞌ27:1 Sal. 2:2; Lc. 22:66 konojel ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij chikiwech ri tinamit, chin xkibꞌij chikiwech achike ri ndikibꞌen chin ndikiteq ri Jesús pa kamik. 2Xkiyut, xkikꞌuaj y xbꞌekijachaꞌ27:2 Mt. 20:19 pa ruqꞌaꞌ ri Pilato,27:2 Hch. 3:13 ri ndubꞌen gobernar pa rubꞌiꞌ ri rey aj Roma.
Ri Judas ndutzeqebꞌaꞌ riꞌ
3Ri Judas ri xjacho ri Jesús,27:3 Mr. 14:10, 11, 43-46; Lc. 22:2-4, 47, 48 atoq xutzꞌet chi ri Jesús nditaq pa kamik, xunaꞌ chi ma utz ta xubꞌen, xbꞌerutzolij ri 30 monedas bꞌanun chare saqipueq27:3 Zac. 11:12, 13 chake ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y chake ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij. 4Ri Judas xubꞌij chake: Mak xinbꞌen riyin chi xinjech pa iqꞌaꞌ jun achi ri nixta jun mak rubꞌanun.
Y rejeꞌ xkibꞌij chare: ¿Achike kꞌa qa-cuenta roj? ¡Riꞌ, chawech wi rat!
5Ri Judas xukiraj kan ri méra pa rachoch ri Dios, xel pe chiriꞌ y xbꞌerutzeqebꞌaꞌ riꞌ.27:5 Hch. 1:186Pero ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij xkimal ri méra, y xkibꞌij: Ri ley xyoꞌox chare ri Moisés ndubꞌij chi xajan ndiqayaꞌ qa re méra reꞌ rikꞌin ri méra chin ri rachoch ri Dios, porque rajel rukikꞌel jun ri ndekamisex, xechajeꞌ.
7Atoq xe jun ruwech kitzij xkibꞌen pa ruwiꞌ ri méra, xkilaqꞌ ri rulew ri bꞌanuy bꞌojoꞌy, chin kꞌo apeꞌ ngemuq ri fueranos ri ngeken chikikajal. 8Romariꞌ, ri jun ulew riꞌ, ndibꞌix ulew rajel kikꞌ27:8 Hch. 1:19 chare. Y kꞌa keriꞌ ndibꞌix chare wokami. 9Y rikꞌin ri keriꞌ xbꞌanatej, kin xbꞌanatej ri rubꞌiꞌin kan ri profeta Jeremías, atoq xubꞌij: Xkimal ri 30 monedas ebꞌanun chare saqipueq,27:9 Mt. 26:15 ri jubꞌaꞌ rajel xketaj jujun israelitas chin xjach pa kiqꞌaꞌ ri Jun ri ndojowex roma ri Dios. 10Y rikꞌin ri méra riꞌ, xkilaqꞌ rulew ri bꞌanuy bꞌojoꞌy, achel rubꞌiꞌin kan ri Ajaw chuwa. Keriꞌ rubꞌiꞌin kan ri Jeremías.
Ri Pilato ndukꞌat ruchiꞌ ri Jesús
(Mr. 15:2-5; Lc. 23:3-5; Jn. 18:33-38)
11Ri Jesús xukꞌuꞌex chuwech ri gobernador Pilato,27:11 1Ti. 6:13 y ri Pilato kereꞌ xukꞌutuj razón chare: ¿Ja rat ri ki-Rey ri israelitas?
Y ri Jesús xubꞌij: Ja rat ri ngabꞌiꞌin keriꞌ.
12Y atoq ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij ndikisujuj apu ri Jesús, rijaꞌ nixta jun achike xubꞌij.27:12 Is. 53:7; Mt. 26:63; Jn. 19:9; 1P. 2:2313Ri Pilato xubꞌij chare: ¿La ma ndawakꞌaxaj ta janipeꞌ chi sujunik ndikibꞌij chawij?27:13 Mt. 26:62
14Pero ri Jesús ma jun achike xubꞌij, romariꞌ ri Pilato tzꞌan xsach rukꞌuꞌx chirij.
Ri Pilato ndujech e ri Jesús chin ndikamisex
(Mr. 15:6-20; Lc. 23:13-25; Jn. 18:38–19:16)
15Y juna-junaꞌ pa nimaqꞌij Pascua, rukꞌamon chare ri Pilato ndusoqꞌopij e jun ri tzꞌapin pa cheꞌ, jun ri ndichaꞌox koma ri wineq. 16Chupan ri tiempo riꞌ, tzꞌapel pa cheꞌ jun achi rubꞌiniꞌan Barrabás, ri etaman ruwech chi machꞌikilik chubꞌanik. 17Y atoq ri wineq kimolon apu kiꞌ, ri Pilato xubꞌij chake: ¿Achike ndiwojoꞌ rix chi nisoqꞌopij e, ja ri Barrabás o ja ri Jesús ri ndibꞌix chi taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit? 18Keriꞌ xubꞌij ri Pilato chake, porque retaman chi ri xejacho ri Jesús pa ruqꞌaꞌ, xkijech roma ndiququt kánima chirij.
19Y atoq ri Pilato tzꞌuyul apeꞌ ndubꞌen gobernar, ri rixjayil kereꞌ rubꞌixik xuteq chare: Ma tatzeq apu awiꞌ rikꞌin ri jun chojmilej achi riꞌ, porque riyin, mier santienta kꞌayew xinnaꞌ pa wachikꞌ roma rijaꞌ. Keriꞌ rubꞌixik xuteq chare.
20Pero ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij, xkiyaꞌ tzij pa kixikin ri santienta wineq chin tikikꞌutuj chare ri Pilato chi ja ri Barrabás tusoqꞌopij e27:20 Hch. 3:14 y tubꞌanaꞌ mandar chi tikamisex ri Jesús. 21Y ri Pilato xukꞌutuj chik razón chake: ¿Achike chikiwech re ekaꞌiꞌ reꞌ ndiwojoꞌ chi nisoqꞌopij e? Y ri wineq xkibꞌij: ¡Ja ri Barrabás!
22Ri Pilato xubꞌij: ¿Y achike kꞌa nibꞌen chare ri Jesús, ri ndibꞌix chi taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit? Y konojel xkibꞌij apu: ¡Tibꞌajix cho cruz!
23Y ri Pilato xubꞌij chake: ¿Achike mak rubꞌanun? Pero rejeꞌ más kaw ngesikꞌin apu chubꞌixik: ¡Tibꞌajix cho cruz!
24Atoq ri Pilato xutzꞌet chi xa ma jun utz ndukꞌen pe ri ndubꞌij chake ri wineq, y xa más ndiyakatej koyowal konojel, xukꞌutuj chi tukꞌuꞌex apu yaꞌ chare chin xuchꞌej ruqꞌaꞌ chikiwech, y xubꞌij chake: Riyin nichꞌej nuqꞌaꞌ chiwech chin ndiqꞌalajin chiwech chi nixta jun numak niweqalej pa ruwiꞌ rukamik re achi reꞌ. Riꞌ kin rix wi.
25Y konojel ri wineq xkibꞌij: ¡Pa qawiꞌ roj y pa kiwiꞌ ri qamiꞌal y ri qalkꞌuaꞌl tiqaqa ralal rukamik re achi reꞌ!
26Ja atoq riꞌ ri Pilato xusoqꞌopij e ri Barrabás, y xubꞌij chi tiroq ri Jesús, y xujech e chin ndebꞌajix cho cruz.
27Ri soldados ri ekꞌo chuxeꞌ rutzij ri Pilato xkikꞌuaj apu ri Jesús chojay chin ri palacio, y xekoyoj konojel ri chꞌaqa chik soldados chin xkimal apu kiꞌ chirij ri Jesús. 28Xkichꞌil e rutziaq, y xkiyaꞌ jun kꞌul keq27:28 Lc. 23:11 chirij, 29xkipachꞌuj raqen teq kꞌix chin xkibꞌen jun corona y xkiyaꞌ pa rujolon. Pa rikiqꞌaꞌ ruqꞌaꞌ xkiyaꞌ jun aj, y ngexukuyaj chuwech, ngetzeꞌen chirij,27:29 Is. 53:3; Jer. 20:7; He. 12:2, 3 y ndikibꞌilaꞌ chare: ¡Nim aqꞌij rat ri ki-Rey ri israelitas! ngechajeꞌ. 30Y ndikichubꞌalaꞌ ri Jesús, xkimej ri aj pa ruqꞌaꞌ, y ndikijichꞌalaꞌ rujolon chare. 31Atoq xetzeꞌen yan chirij, xkelesaj e ri kꞌul keq chirij, xkiyaꞌ chi e ri rutziaq, y xkikꞌuaj chin ndikibꞌajij cho cruz.
Ri Jesús ndibꞌajix cho cruz
(Mr. 15:21-32; Lc. 23:26-43; Jn. 19:17-27)
32Atoq xeꞌel e chiriꞌ, xkikꞌul jun achi aj Cirene rubꞌiniꞌan Simón, y ri soldados xkibꞌen chare chi xukꞌuaj ri cruz rukꞌuan ri Jesús.
33Y xebꞌeqaqa pa jun lugar ri pa chꞌabꞌel hebreo rubꞌiniꞌan Gólgota, y Gólgota ndubꞌij tzij: Juyuꞌ ri achel rubꞌaqil jolomaj nditzuꞌun. Atoq ekꞌo chik chiriꞌ, 34xkiyaꞌ vino xolon rikꞌin kꞌayilej aqꞌon chare ri Jesús, pero atoq xutojtobꞌej, ma xrajoꞌ ta xutij.
35Atoq xkibꞌajij yan ri Jesús cho cruz, ri soldados xkiyaꞌ pa etzꞌanin27:35 Sal. 22:18 ri rutziaq chin xkijech chikiwech, 36y xetzꞌuyeꞌ kꞌa qa chiriꞌ chin ndikichajij ri Jesús. 37Y pariꞌ e ri rujolon, chutzaꞌ e ri cruz xkibꞌajij jun tzꞌalen apeꞌ tzꞌibꞌan ri achike roma ndikamisex, y kereꞌ ndubꞌij: Jareꞌ ri Jesús, ki-Rey ri israelitas.
38Junan rikꞌin ri Jesús xebꞌan crucificar chuqaꞌ ekaꞌiꞌ eleqꞌomaꞌ, jun xyoꞌox pa rikiqꞌaꞌ y jun pa ruxakan.27:38 Is. 53:1239Y ri ngeꞌeqꞌax chiriꞌ, ndikiyoqꞌolaꞌ ri Jesús, ndikiselolaꞌ kijolon,27:39 Sal. 22:7; 109:2540y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ kan chare: ¡Rat ri ndabꞌij chi ndawulij ri rachoch ri Dios y pa oxiꞌ qꞌij ndapabꞌaꞌ chik jumbꞌey,27:40 Mt. 26:61; Jn. 2:19 takoloꞌ awiꞌ ayon chawech si qetzij rat Rukꞌajol ri Dios, y kaqaqa pe chuwech la cruz!
41Keriꞌ chuqaꞌ ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, ngetzeꞌen chirij, junan kikꞌin ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij, y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: 42Rijaꞌ ekꞌo wineq xerukal, pero ma nditiker ta ndukal riꞌ ruyon chuwech. ¡Si ja rijaꞌ ri ki-rey ri israelitas, tiqaqa kꞌa pe chuwech la cruz y ndiqataqij! 43Rijaꞌ xubꞌij chi kin kuqul rukꞌuꞌx rikꞌin ri Dios. ¡Si qetzij ndojowex roma ri Dios,27:43 Sal. 22:8 ri Dios tikolon kꞌa richin! Porque rijaꞌ xubꞌij: Riyin Rukꞌajol ri Dios.
44Y jajun ri ekaꞌiꞌ eleqꞌomaꞌ ri ebꞌajin cho cruz chunaqaj, ndikibꞌilaꞌ apu tzij chupalej ri Jesús.
Ri rukamik ri Jesús
(Mr. 15:33-41; Lc. 23:44-49; Jn. 19:28-30)
45Atoq xnikꞌajer ri qꞌij, qꞌequꞌ xubꞌen qa nojel ri rochꞌulew, y ri qꞌequꞌ27:45 Is. 50:3; Am. 8:9 xkꞌis e hasta pa rox hora chin tiqaqꞌij. 46Y pa rox laꞌeq hora chin tiqaqꞌij, ri Jesús xsikꞌin chubꞌixik: Elí, Elí, ¿lemá sabactani? xchajeꞌ. Y riꞌ ndubꞌij tzij: ¡Nu-Dios, nu-Dios! ¿Achike roma xanayaꞌ kan nuyon?27:46 Sal. 22:1; 88:14
47Y jujun chikikajal ri ekꞌo apu chiriꞌ, atoq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, ndikibꞌilaꞌ: Rijaꞌ ja ri profeta Elías ndiroyoj, ngechajeꞌ. 48Ja atoq riꞌ jun chikikajal ri wineq xbꞌa paqiꞌ y xbꞌerumubꞌaꞌ pe jun esponja pa vinagre, xuyaꞌ chutzaꞌ jun aj y xuyaꞌ e chare ri Jesús chin ndutzꞌuꞌ.27:48 Sal. 69:2149Pero ri chꞌaqa ndikibꞌilaꞌ: Tawoyobꞌej na, qꞌalej wi riꞌ si xtuqaqa ri Elías chutoꞌik, ngechajeꞌ.
50Y ri Jesús jumbꞌey chik rikꞌin nojel ruchuqꞌaꞌ xsikꞌin, xujech ri ru-espíritu pa ruqꞌaꞌ ri Dios y ja xken. 51Y kꞌateꞌ ruwech ri kꞌul27:51 2Cr. 3:14; He. 10:19, 20 jachayon rupan rachoch ri Dios, xel pa kaꞌiꞌ, xretzetej pe pariꞌ y xukꞌis qa hasta pa xulan, xbꞌanatej jun kobꞌraqen y ri nimaꞌq teq abꞌej xepax. 52Ri kikꞌojlibꞌel ri animaꞌiꞌ xejaqatej, y santienta wineq ekamineq ri xkikꞌuaj chojmilej kꞌaslen chuwech ri Dios xekꞌastajbꞌex pe.27:52 Dn. 12:253Xebꞌeꞌel pe chupan teq ri kꞌojlibꞌel riꞌ, y atoq xbꞌanatej yan ri rukꞌastajibꞌel ri Jesús chikikajal ri animaꞌiꞌ, ri wineq chojmilej kikꞌaslen riꞌ xeꞌok apu pa loqꞌolej tinamit Jerusalén, y xkikꞌut kiꞌ chikiwech santienta wineq.
54Ri ki-jefe 100 soldados y ri soldados ri ekꞌo apu chiriꞌ chin ndikichajij ri Jesús, atoq xkinaꞌ ri kobꞌraqen y xkitzꞌet nojel ri ndajin, santienta xkixibꞌij qa kiꞌ y ndikibꞌilaꞌ: ¡Kin qetzij chi re achi reꞌ Rukꞌajol ri Dios!
55Chiriꞌ ekꞌo apu ekꞌiy ixoqiꞌ, ngetzuꞌun apu chi nej. Ri ixoqiꞌ riꞌ koqan pe ri Jesús xe jampeꞌ eleneq pe pa rochꞌulew Galilea chin ndikilij. 56Chikikajal ri ixoqiꞌ riꞌ, kꞌo ri María Magdalena, ri María ruteꞌ ri José y ruteꞌ chuqaꞌ ri Santiago, y kꞌo apu chuqaꞌ kiteꞌ ri erukꞌajol ri Zebedeo.
Ri Jesús ndimuq
(Mr. 15:42-47; Lc. 23:50-56; Jn. 19:38-42)
57Atoq xqaqꞌij qa, xbꞌeqaqa jun achi bꞌeyon rubꞌiniꞌan José aj tinamit Arimatea, ri okuneq jun discípulo chin ri Jesús. 58Ri achi riꞌ xok apu chuwech ri Pilato, xukꞌutuj ru-cuerpo ri Jesús chin ndumuq, y ri Pilato xubꞌen mandar chi tiyoꞌox chare. 59Ri José xuqasaj ru-cuerpo ri Jesús cho cruz, xupis pa jun loꞌx kꞌul, 60xbꞌerumuquꞌ27:60 Is. 53:9 pa jun kꞌakꞌakꞌ jul rukꞌoton apu chuwech jun xeq juyuꞌ, xusirirej jun nim abꞌej chuchiꞌ ri jul chin xutzꞌapij kan, y xbꞌa. 61Saqil pe apeꞌ xmuq ri Jesús, xetzꞌuyeꞌ kan ri María Magdalena y ri jun chik ixaq rubꞌiniꞌan María.
Jujun teq soldados ngetaq chin ndikichajij apeꞌ muqun ri Jesús
62Chukan qꞌij, atoq qꞌaxneq chik ri qꞌij chin xkibꞌen ri israelitas rukꞌojlen ri ndikꞌatzin chake chupan ri nimaqꞌij Pascua, ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri fariseos xbꞌekimoloꞌ kiꞌ chuwech ri Pilato, 63y xkibꞌij chare: Nimalej gobernador, roj ndiqakꞌuxlaꞌaj chi ri jun chꞌakatinel27:63 2Co. 6:8 achi riꞌ atoq kꞌa kꞌes, xubꞌij kan chi atoq ndiken, pa rox qꞌij ndikꞌastajbꞌex pe27:63 Mt. 16:21; 17:23; 20:19; Mr. 8:31; 10:34; Lc. 9:22; 18:33 chikikajal ri animaꞌiꞌ. 64Roma kꞌa riꞌ, tataqaꞌ chi tichajix oxiꞌ qꞌij ri jul apeꞌ muqul ri Jesús, ma kꞌateꞌ kebꞌeqaqa ri ru-discípulos, xtikeleqꞌaj e ri ru-cuerpo, y xtikibꞌij yan chik chake ri wineq chi xkꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ. Xa ta keriꞌ ndibꞌanatej, ri chꞌakatinik riꞌ más nim nderubꞌanaꞌ chuwech ri nabꞌey chꞌakatinik rubꞌiꞌin kan. 65Y ri Pilato xubꞌij chake: Keꞌikꞌuaj jun bꞌotzaj soldados27:65 Mt. 28:11 chuchajixik ri jul. Rix iwetaman achike ruchajixik ndikꞌatzin chi ndibꞌen.
66Xebꞌa kꞌa, xbꞌekiyaꞌ retal27:66 Dn. 6:17 ri abꞌej achoq chare tzꞌapin kan ruchiꞌ ri jul chin ma tiselox y xekiyaꞌ kan chuqaꞌ soldados chin ndikichajij.
28Ri rukꞌastajibꞌel ri Jesús
(Mr. 16:1-8; Lc. 24:1-12; Jn. 20:1-10)
1Atoq xqꞌax yan ri uxlanibꞌel qꞌij, kumaj saqer chin ri nabꞌey qꞌij chin ri semana, ri María Magdalena y ri jun chik María, xebꞌeqaqa chin ndikitzꞌet apeꞌ muqun kan ri Jesús. 2Y kꞌateꞌ ruwech xbꞌanatej jun nim kobꞌraqen, porque jun ángel chin ri Ajaw xqaqa pe chikaj y xjel apu chuchiꞌ ri jul, xusirirej ri abꞌej chin xrelesaj e, y xtzꞌuyeꞌ pariꞌ. 3Ri ángel riꞌ ndiyikꞌan achel koyopaꞌ, y ri rutziaq kin seq achel ri chun tew. 4Y ri soldados28:4 Mt. 27:65, 66 ri ngechajin ruchiꞌ ri jul, xkixibꞌij kiꞌ chuwech ri ángel, ngebꞌarbꞌot y achel ekamineq xkibꞌen qa. 5Pero ri ángel kereꞌ xubꞌij chake ri ixoqiꞌ: Ma tixibꞌij iwiꞌ, yin wetaman chi ndikanoj ri Jesús ri xbꞌajix cho cruz. 6Rijaꞌ ma kꞌo chi ta waweꞌ, porque xkꞌastej yan e chikikajal ri animaꞌiꞌ,28:6 Mt. 16:21; 17:23; 20:19; Mr. 8:31 achel xubꞌij kan.28:6 Mt. 12:40 Kixámpe, titzꞌetaꞌ ri kꞌojlibꞌel apeꞌ xlibꞌex wi. 7Kixbꞌiyin paqiꞌ, tibꞌij chake ri ru-discípulos chi rijaꞌ xkꞌastej yan e chikikajal ri animaꞌiꞌ, y wokami ndinabꞌeyaj chiwech pa rochꞌulew Galilea,28:7 Mt. 26:32 apeꞌ nditzꞌet ruwech, y kin xtibꞌanatej wi achel ri ngitajin chubꞌixik chiwa, xchajeꞌ ri ángel.
Ri Jesús nduqꞌalajrisaj riꞌ chikiwech ri kaꞌiꞌ ixoqiꞌ
8Chaꞌanin xeꞌel pe ri ixoqiꞌ ri pa jul, y kixibꞌin kiꞌ y santienta ngekikot, xebꞌa juꞌanin chin xbꞌekitzijoj nojel ri xkitzꞌet chake ri discípulos. 9Pero atoq ebꞌaneq pa bꞌey, kꞌateꞌ ruwech xuqꞌalajrisaj riꞌ ri Jesús chikiwech, y xuyaꞌ ruxunaqil kiwech. Ri ixoqiꞌ xejel apu chunaqaj, xexukeꞌ chuwech chin xkiyaꞌ ruqꞌij, y xkiqꞌetej raqen. 10Ri Jesús xubꞌij chake: Ma tixibꞌij iwiꞌ, kixbꞌiyin y teꞌibꞌij chake ri nu-hermanos28:10 Ro. 8:29; He. 2:11 chi tikitzꞌamaꞌ bꞌey y kebꞌiyin pa rochꞌulew Galilea y chiriꞌ ndekitzꞌetaꞌ nuwech.
Ri soldados ndiyoꞌox méra chake chin tikibꞌij chi xeleqꞌex ru-cuerpo ri Jesús
11Atoq ebꞌaneq ri ixoqiꞌ, xebꞌa chuqaꞌ pa tinamit Jerusalén jujun soldados28:11 Mt. 27:65, 66 ri xechajin apeꞌ xmuqeꞌ ri Jesús y xbꞌekibꞌij nojel ri xbꞌanatej chake ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij. 12Ri sacerdotes riꞌ xkimal kiꞌ kikꞌin ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij, y atoq jun ruwech kitzij xkibꞌen, xkiyaꞌ santienta méra chake ri soldados riꞌ. 13Y xkibꞌij e chake: Tiwelesaj rix rutzijol chi ri ru-discípulos ri Jesús xebꞌeqaqa chaqꞌaꞌ atoq ngixwer, y xkeleqꞌaj e ri ru-cuerpo, kixchajeꞌ. 14Y si xteqaqa pa ruxikin ri gobernador chi rix xixwer qa, roj ndeqaqasaj rujolon chin ngixqakal chuwech ri castigo xtirajoꞌ xtuyaꞌ chiwa.
15Ri soldados xkikꞌuaj ri méra, y xkibꞌen achel xbꞌix chake koma ri sacerdotes israelitas. Y re jun aqꞌ reꞌ, kꞌa keriꞌ kꞌo rutzijol chikikajal ri israelitas wokami.
Ri xubꞌen kan mandar ri Jesús chake ri ru-discípulos
(Mr. 16:14-18; Lc. 24:36-49; Jn. 20:19-23)
16Y keriꞌ kꞌa ri julajuj28:16 Jn. 6:70; Hch. 1:13 discípulos xebꞌa pa rochꞌulew Galilea pa jun juyuꞌ apeꞌ rubꞌiꞌin kan ri Jesús chake. 17Y atoq xkitzꞌet ri Jesús, xkiyaꞌ ruqꞌij, pero jujun chikikajal rejeꞌ ma kin ta ndikitaqij chi ja ri Jesús ri ndikitzꞌet chiriꞌ. 18Ri Jesús xjel apu chikinaqaj y xubꞌij chake: Pa nuqꞌaꞌ riyin xjach28:18 Mt. 11:27; Jn. 5:22; 1Co. 15:27; Ef. 1:22 nojel uchuqꞌaꞌ pa ruwiꞌ ri kaj y pa ruwiꞌ ri rochꞌulew.28:18 Ef. 1:10; Fil. 2:9, 1019Romariꞌ kixbꞌiyin, y keꞌitijoj nojel kiwech wineq28:19 Hch. 2:39; 23:11 chochꞌulew chin ngeꞌok nu-discípulos. Keꞌibꞌanaꞌ bautizar pa rubꞌiꞌ ri Tataꞌaj Dios, pa nubꞌiꞌ riyin ri Rukꞌajol, y pa rubꞌiꞌ ri Espíritu Santo. 20Keꞌitijoj chin ndikinimaj nojel ri nu-mandamientos, y kin qetzij nibꞌij chiwa, chi riyin qꞌij-qꞌij28:20 Mt. 18:20 yinkꞌo iwikꞌin, hasta pa rukꞌisibꞌel qꞌij chin re tiempo rojkꞌo.