Ri rukꞌaslen ri Jesucristo tzꞌibꞌan kan roma ri Lucas

1

Nabꞌey teq tzij

1Rat nimalej aqꞌij Teófilo, ekꞌo ekꞌiy xkitij yan kiqꞌij chin ndikinukꞌ ruchiꞌ nojel ri kin qetzij wi xerubꞌen ri Dios chiqakajal, chin xkitzꞌibꞌaj kan,1:1 Hch. 1:12kin achel xkitzijoj chaqe ri rikꞌin kiwech kitzꞌeton1:2 Jn. 15:27; 2P. 1:16 xe atoq xtzꞌukutej pe, y xeꞌok rusamajelaꞌ ri Dios chin xkitzijoj ri xebꞌanatej. 3Romariꞌ, jajun riyin xintij nuqꞌij xinwetamaj utz-utz nojel rubꞌeyal ri erubꞌanun pe ri Dios, y xinnaꞌ chi utz ninukꞌ e rutzꞌibꞌaxik chawa, 4chin keriꞌ ndawetamaj utz-utz ri qetzij ri rat tijon pe pa ruwiꞌ.

Jun ángel ndubꞌij chi ndalex ri Juan ri Bautista

5Chupan ri tiempo atoq ja ri Herodes okuneq rey pa rochꞌulew Judea, kꞌo chuqaꞌ jun sacerdote israelita rubꞌiniꞌan Zacarías, jun chikikajal ri jun bꞌotzaj sacerdotes ri erichin ri Abías ndibꞌix chake. Ri rixjayil ri Zacarías rubꞌiniꞌan Elisabet, y ri ixaq riꞌ riy-rumam kan ri sacerdote Aarón. 6Ri Zacarías y ri Elisabet kikꞌuan jun chojmilej kꞌaslen chuwech ri Dios, y kin kitijon kiqꞌij chi man ta kiqꞌajon ruwiꞌ ri mandamientos y ri pixabꞌanik ruyoꞌon kan ri Ajaw. 7Rejeꞌ maneq kalkꞌuaꞌl, porque ri Elisabet ma ndalan ta. Y pa ruwiꞌ riꞌ, chi ekaꞌiꞌ erijilej chik.

8Atoq xril qꞌij chi ru-toca ri Zacarías junan kikꞌin ri erachibꞌil chin ndikibꞌen ri samaj kichin sacerdotes chuwech ri Dios,1:8 2Cr. 8:14 kereꞌ xbꞌanatej: 9Kin achel wi ndikibꞌen ri sacerdotes, xkiyaꞌ pa suerte achike chikikajal rejeꞌ ndok apu pa rachoch ri Dios chin nduporoj pon chuwech ri Dios. Y ri qꞌij riꞌ pa ruwiꞌ ri Zacarías xqaqa chin nderuporoj kan ri pon. 10Y chupan ri hora atoq ndajin ruporoxik ri pon, konojel ri santienta wineq ri kimolon kiꞌ chojay chin ri rachoch ri Dios ndikibꞌen orar. 11Y ja atoq riꞌ jun ángel chin ri Ajaw xukꞌut riꞌ chuwech. Ri ángel peꞌel pa rikiqꞌaꞌ ri altar apeꞌ ndiporox ri pon. 12Y ri Zacarías atoq xutzꞌet ri ángel, kin achel xel e ránima xunaꞌ y santienta xuxibꞌij qa riꞌ. 13Pero ri ángel xubꞌij chare: Zacarías, ma taxibꞌij awiꞌ, ri a-oración xakꞌaxex roma ri Dios, y ndikꞌojeꞌ jun akꞌajol chuqꞌaꞌ ri awixjayil Elisabet, y atoq xtalex, Juan rubꞌiꞌ ndayaꞌ. 14Rat kin santienta xtikikot awánima y ekꞌiy wineq xtikikot chuqaꞌ kánima roma ralaxik ri akꞌual riꞌ. 15Porque ri akꞌual riꞌ nim ruqꞌij chuwech ri Dios.1:15 Mt. 11:11 Ma jumbꞌey xtutij vino y nixta jun ruwech yaꞌ ri ndiqꞌabꞌarisan,1:15 Nm. 6:1-3; Lc. 7:33 y kꞌajani talex, ja nojneq chik ránima rikꞌin ri Espíritu Santo. 16Atoq ndok pe intéra, ndubꞌen chi santienta israelitas nditzolij pe kánima rikꞌin ri Dios, ri kin Kajaw rejeꞌ. 17Y ja rijaꞌ ndinabꞌan apu kánima ri wineq nabꞌey chi ri Ajaw ndutzꞌen samaj,1:17 Is. 40:3; Mal. 3:1 y ri Espíritu y ri uchuqꞌaꞌ ri xkꞌojeꞌ pa ruwiꞌ ri profeta Elías, jariꞌ chuqaꞌ ndikꞌojeꞌ pa ruwiꞌ rijaꞌ, chin keriꞌ roma ri ndutzijoj, ri teꞌej-tataꞌatz utz chik ndikikꞌuaj kiꞌ kikꞌin ri kalkꞌuaꞌl,1:17 Mal. 4:5, 6 y ri ma ngeniman ta nditzolij pe kánima chupan ri bꞌey kikꞌuan ri chojmilej kikꞌaslen. Jareꞌ ri samaj nderubꞌanaꞌ, chin ndubꞌen apu rukꞌojlen kikꞌaslen ri wineq nabꞌey chi ndutzꞌuk rusamaj ri Ajaw.

18Ri Zacarías xubꞌij chare ri ángel: ¿Achike modo niwetamaj si qetzij ri ndabꞌij? Porque yin, xa yin riꞌj chik y keriꞌ chuqaꞌ ri wixjayil.

19Ri ángel xubꞌij chare: Ja riyin ri Gabriel ri yinkꞌo chuwech ri Dios chin ngiruteq apejeꞌ na, y wokami yin taqon pe chin nuyaꞌ qa re utzulej tzij reꞌ chawa chi ndikꞌojeꞌ jun awalkꞌuaꞌl. 20Pero wokami roma ma xataqij ta ri xinbꞌij, ngamemur qa y ma ngachꞌaꞌa ta, hasta terilaꞌ na ri qꞌij chin ndibꞌanatej ri xinbꞌij chawa, xchajeꞌ ri ángel.

21Y saqil e ri wineq ri koyobꞌen ri Zacarías, ndikibꞌilaꞌ chikiwech: ¿Achike kꞌa roma kin ndilayaj qa pa rachoch ri Dios? 22Atoq ri Zacarías xbꞌeꞌel pe, ma nditiker ta ndichꞌaꞌa, y ri wineq xkiyaꞌ cuenta chare chi kꞌo achike xukꞌut riꞌ chuwech pa rachoch ri Dios. Ri Zacarías xaxe chik ruqꞌaꞌ ndubꞌen chin ndikꞌoxomex y ma xtzolij yan ta pe ruchꞌabꞌel.

23Atoq xkꞌis ri janipeꞌ qꞌij ndisamej pa rachoch ri Dios, ri Zacarías xel e pa tinamit Jerusalén y xtzolij chirachoch. 24Y atoq xqꞌax jubꞌaꞌ teq qꞌij, ri Elisabet rixjayil ri Zacarías xuyaꞌ cuenta chare chi royobꞌen akꞌual, y woꞌoꞌ ikꞌ xutzꞌapij riꞌ pa rachoch y ndubꞌilaꞌ: 25Ri Ajaw xuyaꞌ ru-favor pa nuwiꞌ chupan teq re qꞌij reꞌ, porque xrajoꞌ xrelesaj ri nukꞌix chikiwech ri wineq1:25 Gn. 30:23 roma maneq wal.

Jun ángel ndubꞌij chi ndalex ri Jesús

26Atoq ri Elisabet oxiꞌ chik ikꞌ pariꞌ chin ndalex ri ral, ri ángel Gabriel xtaq pe roma ri Dios pa jun tinamit rubꞌiniꞌan Nazaret ri kꞌo pa rochꞌulew Galilea, 27apeꞌ kꞌo jun xten rubꞌiniꞌan María.1:27 Is. 7:14; Mt. 1:18 Ri xten riꞌ kꞌajani tikꞌojeꞌ rachijil, pero kꞌutun chik roma jun riy-rumam kan ri rey David, rubꞌiniꞌan José. 28Ri ángel xok apu apeꞌ kꞌo ri xten y xubꞌij chare: ¡Tikikot awánima rat ri kꞌo ru-favor ri Ajaw pa awiꞌ! Ri Ajaw kin kꞌo awikꞌin.

29Ri María santienta xuxibꞌij qa riꞌ roma ri tzij xbꞌix chare, y xubꞌij pa ránima: ¿Achike ndubꞌij tzij re ruxunaqil nuwech xyoꞌox? 30Ja atoq riꞌ ri ángel xubꞌij chare: María, ma taxibꞌij awiꞌ, porque kꞌo ri ru-favor ri Dios pa awiꞌ. 31Nubꞌij chawa chi ndalex jun awal alaꞌ1:31 Gá. 4:4 y Jesús ndabꞌen chare ri rubꞌiꞌ. 32Ri akꞌual riꞌ nim ruqꞌij ndekꞌojeꞌ, y Rukꞌajol ri nimalej Dios ndebꞌix chare.1:32 Fil. 2:10 Ri Ajaw Dios ndubꞌen chare chi ndok Rey achel xubꞌen chare ri David ri ojer rumamaꞌ. 33Y rijaꞌ kin xtubꞌen reinar jumul pa kiwiꞌ ri israelitas ri eriy-rumam kan ri Jacob, y ri ru-reino ma jumbꞌey xtikꞌis,1:33 Dn. 2:44; 7:14; Mi. 4:7 xchajeꞌ ri ángel.

34Ja atoq riꞌ ri María xubꞌij chare ri ángel: ¿Achike modo xtibꞌanatej ri ndabꞌij, si riyin kꞌajani kikꞌojeꞌ rikꞌin achi?

35Y ri ángel xubꞌij chare: Ri Espíritu Santo rikꞌin ruchuqꞌaꞌ ri nimalej Dios kin xtuqaqa pa awiꞌ, romariꞌ ri chꞌuti alaꞌ ri ndikꞌojeꞌ chiꞌaqꞌaꞌ, kin xtubꞌiniꞌaj Loqꞌolej1:35 Mt. 1:20 y Rukꞌajol ri Dios.1:35 Jn. 1:34; 20:31; Hch. 8:37; Ro. 1:436Ri awoxpochel Elisabet, ndalex chuqaꞌ jun ral, y maske intéra ixaq chik y xbꞌix chirij chi ma ndalan ta, oxiꞌ chik ikꞌ pariꞌ chin ndalex ral. 37Porque chuwech ri Dios, ma jun achike ri cuesta ta chare chi ndubꞌen.

38Ja atoq riꞌ ri María xubꞌij: Pa ruqꞌaꞌ ri Ajaw yinkꞌo chin nibꞌen ri rusamaj. Tibꞌanatej kꞌa wikꞌin achel ri xabꞌij, xchajeꞌ. Y ri ángel xel e apeꞌ kꞌo ri María y xbꞌa.

Ri María nderutzꞌetaꞌ ri Elisabet

39Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri María xubꞌen e rukꞌojlen, xutzꞌen bꞌey, y xbꞌa paqiꞌ pa jun tinamit kꞌo chukajal teq juyuꞌ chin ri rochꞌulew Judea. 40Y atoq xbꞌeqaqa pa tinamit, ri María xok apu pa rachoch ri Zacarías y xuyaꞌ ruxunaqil ruwech ri Elisabet. 41Atoq ri Elisabet xrakꞌaxaj ri ruxunaqil ruwech xuyaꞌ ri María, xunaꞌ chi ri chꞌuti akꞌual ri kꞌo chupan xropin. Y ri Elisabet xnoj ránima rikꞌin ri Espíritu Santo. 42Ja atoq riꞌ ri Elisabet kaw xchꞌaꞌa y kereꞌ xubꞌij chare ri María: ¡Kin jabꞌel roꞌaqꞌij chikikajal ri ixoqiꞌ y kin jabꞌel roruqꞌij ri awal ri ndalex! 43¿Achike kꞌa ok weqalen yin, chi xuqaqa ruteꞌ ri Wajaw chinutzꞌetik? 44Porque xe xinwakꞌaxaj ri ruxunaqil nuwech xayaꞌ, ja xropin chinupan ri wal woyobꞌen roma ndikikot. 45¡Kin jabꞌel roꞌaqꞌij rat, ri xataqij chi ndibꞌanatej awikꞌin achel taqon pe rubꞌixik chawa roma ri Ajaw! xchajeꞌ ri Elisabet.

46Ja atoq riꞌ ri María xubꞌij:

Ri wánima ndunimrisaj ruqꞌij ri Ajaw.1:46 1S. 2:1

47Y ri nu-espíritu santienta ndikikot rikꞌin ri Dios Nukolonel.

48Porque rijaꞌ kin xuyaꞌ ru-favor pa nuwiꞌ riyin ri jun rusamajel ri maneq ok weqalen,

Y chi nojel tiempo ekꞌo wineq xtikibꞌij chi jabꞌel ronuqꞌij.

49Porque ri Dios ri kꞌo nimalej uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ, xubꞌen nimalej teq favores chuwa,

¡Rijaꞌ kin loqꞌolej ri rubꞌiꞌ!

50Y ndujoyowaj kiwech1:50 Ex. 20:6; Sal. 85:9 konojel tzaq wineq ri ngekꞌojeꞌ chochꞌulew

Ri kin kꞌo ruqꞌij rijaꞌ pa kiwech.

51Rijaꞌ rikꞌin ruchuqꞌaꞌ xerubꞌanalaꞌ nimaꞌq teq achike,

Y xuqasaj kiqꞌij y xutaluj kiwech ri ngekinaꞌ chi kin kꞌo kiqꞌij.

52Xrelesaj e ri uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ ri reyes,

Y xunimrisaj kiqꞌij ri maneq ok kiqꞌij.1:52 1S. 2:7; Sal. 75:7

53Ri ndichꞌumuyaj kipan, xuyaꞌ nojel ri ndikꞌatzin chake,

Pero ri bꞌeyomaꞌ nixta jun achike xuyaꞌ e chake.

54Rijaꞌ xuqaqa chutoꞌik ri tinamit Israel ri rusamajel,

Porque ma rumestan ta chi ruyoꞌon rutzij chi jumul ndujoyowaj ruwech ri tinamit riꞌ,1:54 Sal. 98:3

55Achel rusujun kan chare ri ojer qamamaꞌ Abraham, y chaqe roj ri riy-rumam kan,1:55 Gn. 17:19; Gá. 3:16

xchajeꞌ ri María.

56Ri María xkꞌojeꞌ e chirachoch ri Elisabet jun laꞌeq oxiꞌ ikꞌ y kꞌateriꞌ xtzolij chirachoch.

Ri ralaxik ri Juan ri Bautista

57Atoq xuqaqa ri qꞌij chin ndalex ral ri Elisabet, jun chꞌuti alaꞌ xalex. 58Y atoq ri ruwinaqul y ri eroxpochel xkakꞌaxaj chi ri Ajaw xunimrisaj ru-favor pa ruwiꞌ ri Elisabet roma xuyaꞌ qꞌij chin xkꞌojeꞌ ral, tzꞌan xekikot junan rikꞌin ri Elisabet. 59Y rejeꞌ xebꞌeqaqa rikꞌin, atoq ja waqxaqiꞌ qꞌij talex ri chꞌuti alaꞌ, ri qꞌij atoq ndibꞌan circuncidar1:59 Lv. 12:3 ri akꞌual, y xkibꞌij chi Zacarías tibꞌan chare ri rubꞌiꞌ, achel ri rutataꞌ. 60Pero ri ruteꞌ ri chꞌuti alaꞌ xubꞌij chake ri wineq: Ma ja ta riꞌ rubꞌiꞌ ndiyoꞌox. Ri wal, Juan ndubꞌiniꞌaj.

61Y ri wineq ndikibꞌilaꞌ chare: Nixta jun chikikajal ri awoxpochel ri keriꞌ ta rubꞌiꞌ.

62Ja atoq riꞌ xkibꞌen kiqꞌaꞌ chare ri rutataꞌ ri chꞌuti alaꞌ chin tubꞌij achike rubꞌiꞌ ndubꞌen chare ri rukꞌajol. 63Ri Zacarías xukꞌutuj jun chꞌuti tzꞌalen apeꞌ kereꞌ xutzꞌibꞌaj: Juan ndibꞌan chare ri rubꞌiꞌ. Y konojel ri ekꞌo chiriꞌ xsach kikꞌuꞌx. 64Pa jumel ruwech xsoqꞌopitej ri raqꞌ, xtiker chik xchꞌaꞌa y kin xutzꞌuk nduyaꞌ ruqꞌij ri Dios. 65Y konojel ri kiwinaqul santienta xkixibꞌij kiꞌ rikꞌin ri xbꞌanatej, y xbꞌa rutzijol nojel reꞌ pa teq juyuꞌ chin ri rochꞌulew Judea. 66Y konojel ri xkakꞌaxaj, xkiyek pa kánima ri xbꞌanatej kikꞌin ri Elisabet y ri Zacarías, y ndikibꞌilaꞌ: ¿Achike kꞌa chi akꞌual riꞌ? Porque ri ruchuqꞌaꞌ ri Ajaw kin kꞌo wi pa ruwiꞌ.

Ri xuqꞌalajrisaj ri Zacarías

67Ri Zacarías, ri rutataꞌ ri akꞌual, kin xnoj ránima rikꞌin ri Espíritu Santo,1:67 Nm. 11:25; 2P. 1:21 y xuqꞌalajrisaj ri xubꞌij pe ri Dios pa ránima y xubꞌij:

68¡Kin nim wi ruqꞌij ri Ajaw, ri qa-Dios roj israelitas,

Roma xojurutzꞌetaꞌ y xojrelesaj chik roj ri rutinamit pa ruqꞌaꞌ ri tzꞌamayon qichin!

69Y xuteq pe chiqakajal jun Kolonel nimalej ruchuqꞌaꞌ,

Jun riy-rumam kan ri rey David.1:69 Sal. 132:17

70Kin achel rubꞌiꞌin pe ri Dios xe jampeꞌ ojer kan

Chin xkiqꞌalajrisaj ri loqꞌolej ru-profetas ri kereꞌ kibꞌiꞌin:

71Ri Dios kin xqojrukal pa kiqꞌaꞌ ri itzel ngojkitzꞌet

Y konojel ri ngebꞌanun oyowal chaqe,

72Chin ndukꞌut chi rujoyowan kiwech ri ojer teq qatit-qamamaꞌ,

Y chi ma rumestan ta ri loqꞌolej pacto1:72 Lv. 26:42; Sal. 98:3 rubꞌanun.

73Ri pacto riꞌ, ja ri xubꞌen jurar1:73 He. 6:13, 14

Chare ri qamamaꞌ Abraham ojer,

Atoq xuyaꞌ rutzij chare chi nduyaꞌ qꞌij chaqe

74Chi ma pa kiqꞌaꞌ chi ta ri itzel ngetzꞌeto qichin ndiqakꞌuaj ri qakꞌaslen,

Y keriꞌ maneq xibꞌriꞌil pa qánima ndiqabꞌen ri rusamaj

75Rikꞌin jun loqꞌolej y chojmilej kꞌaslen chuwech rijaꞌ.

Keriꞌ ndiqabꞌen ri janipeꞌ junaꞌ xqojkꞌojeꞌ chochꞌulew.

76Y rat chꞌuti nukꞌajol,

Kin xtibꞌix pa awiꞌ chi rat profeta chin ri nimalej ruqꞌij Dios,

Roma ndanabꞌaꞌ apu kánima ri wineq nabꞌey chi ri Ajaw ndutzꞌen samaj.1:76 Is. 40:3; Mal. 3:1; Mt. 11:10

77Y ndaꞌatzijoj chake ri rutinamit

Chi ri Dios ndukuy ri kimak,

Chin nduyaꞌ kolotajik chake.

78Y keriꞌ ndubꞌen ri qa-Dios, roma santienta ngojrajoꞌ y ndujoyowaj qawech.

Roma kꞌa riꞌ, rijaꞌ chikaj nduteq pe ri Jun1:78 Mal. 4:2; Ef. 5:14; 2P. 1:19 ri kin nduruyikꞌaj kikꞌaslen ri rutinamit achel ndiyikꞌan ri qꞌij atoq ndeꞌel pe.

79Ri Jun riꞌ nduqaqa chin nduruyikꞌaj kikꞌaslen

Ri ekꞌo pa qꞌequꞌ1:79 Is. 9:2 y chuxeꞌ ruchuqꞌaꞌ ri kamik,

Y nduqaqa chuqaꞌ chin ndukꞌuaj bꞌey chiqawech

Chin ndiqil uxlanen pa qánima,

xchajeꞌ ri Zacarías.

80Y ri chꞌuti alaꞌ rubꞌiniꞌan Juan, xkꞌiy y xkꞌojeꞌ pe ruchuqꞌaꞌ ri ránima rikꞌin ri Dios, y pa teq chaqiꞌj y tzꞌiran ulew xkꞌojeꞌ, hasta kꞌa xril na ri qꞌij atoq xutzꞌuk e ri samaj yoꞌon chare roma ri Dios chikikajal ri israelitas.

2

Ri ralaxik ri Jesús

(Mt. 1:18-25)

1Chupan ri tiempo atoq xalex ri Juan, ri rey Augusto César xuteq rubꞌixik chake konojel wineq ri achoq pa kiwiꞌ ndubꞌen reinar chi tekitzꞌibꞌaj kibꞌiꞌ pa teq kitinamit chin ngeꞌajilex. 2Ri nabꞌey tzꞌibꞌaxik bꞌiꞌaj riꞌ, xbꞌan atoq ri Quirinio ndubꞌen gobernar pa rochꞌulew Siria. 3Y konojel wineq xebꞌa pa teq kitinamit chin xbꞌekitzꞌibꞌaj kibꞌiꞌ.

4Y keriꞌ chuqaꞌ xubꞌen jun achi rubꞌiniꞌan José, xel pe pa tinamit Nazaret chin ri rochꞌulew Galilea, y xbꞌa e pa tinamit Belén chin ri rochꞌulew Judea ri rutinamit ri rey David, porque ri José jun riy-rumam kan ri David. 5Ri José xbꞌa e pa tinamit Belén chin xbꞌerutzꞌibꞌaj rubꞌiꞌ junan rikꞌin ri María. Ri María ruyoꞌon chik rutzij chare chi ndikꞌuleꞌ rikꞌin, y pataneq chik alanik chirij. 6Y atoq ekꞌo pa tinamit Belén, xuqaqa ri qꞌij chi ri María ndalan. 7Y roma maneq chik apeꞌ ngekꞌojeꞌ chupan ri posada, ri José y ri María xekꞌojeꞌ pa jun jay bꞌanun chin ngekꞌojeꞌ awej chupan, y chiriꞌ xalex ri nabꞌey ral ri María, jun chꞌuti alaꞌ,2:7 Gá. 4:4 y xubꞌatz pa ruchiꞌ teq kꞌul y xulibꞌaꞌ pa jun kiwayibꞌal awej.

Ekꞌo ángeles ndikikꞌut kiꞌ chikiwech jujun yuqꞌunelaꞌ kichin karneꞌl

8Chupan teq ri qꞌij riꞌ chunaqaj ri tinamit Belén, ekꞌo yuqꞌunelaꞌ pa qꞌas, ngekichajij ri bꞌotzaj teq kikarneꞌl chaqꞌaꞌ. 9Y xukꞌut kꞌa riꞌ jun ángel chikiwech, y ri nimalej ruqꞌij ri Ajaw xyikꞌan pa ruwiꞌ ri apeꞌ ekꞌo, y ri yuqꞌunelaꞌ santienta xkixibꞌij kiꞌ. 10Pero ri ángel xubꞌij chake: Ma tixibꞌij iwiꞌ, porque riyin nukꞌamon pe utzulej teq tzij ri kꞌo utz ndukꞌen pe chiwa, ri ndubꞌen chi santienta ndikikot kánima konojel wineq. 11Porque chupan re qꞌij reꞌ, pa rutinamit ri rey David, xalex2:11 Is. 9:6; 1Jn. 4:14 jun Kolonel, y riꞌ ja ri Ajaw ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit. 12Y jareꞌ ri etal chin ndiwetamaj chi ja xiwil ri akꞌual: Ndeꞌiwilaꞌ chi bꞌotzon pa kꞌul y libꞌan pa jun kiwayibꞌal awej.

13Y kꞌateꞌ ruwech rikꞌin ri ángel xeqꞌalajin pe santienta ángeles ri ndikiyaꞌ ruqꞌij ri Dios y ndikibꞌilaꞌ:2:13 Sal. 103:20

14¡Kin tiyoꞌox ruqꞌij ri nimalej Dios chikaj!

¡Y chochꞌulew tikꞌojeꞌ uxlanen pa kánima ri wineq ri kꞌo ri favor nduyaꞌ ri Dios pa kiwiꞌ!

15Atoq ri ángeles xetzolij e chikaj, ri yuqꞌunelaꞌ xkibꞌilaꞌ chikiwech: Joꞌ pa tinamit Belén chin ndeqatzꞌetaꞌ ri xbꞌanatej, ri xuyoꞌox rutzijol chaqe roma ri ángel taqon pe roma ri Ajaw.

16Y chimanchiꞌ xebꞌa, y xebꞌekilaꞌ ri María y ri José, y chuqaꞌ ri chꞌuti akꞌual libꞌan pa jun kiwayibꞌal awej. 17Y atoq xkitzꞌet ri akꞌual, ja xkitzꞌen apu rubꞌixik ri xbꞌix kan chake roma ri ángel pa ruwiꞌ ri chꞌuti akꞌual. 18Y konojel ri xeꞌakꞌaxan ri ndikibꞌilaꞌ ri yuqꞌunelaꞌ, xsach kikꞌuꞌx. 19Pero ri María xuyek pa ránima nojel ri xkibꞌij, y ndunojilaꞌ achike ndubꞌij tzij. 20Y ri yuqꞌunelaꞌ xetzolij e pa qꞌas, ndikiyalaꞌ ruqꞌij ri Dios y ndikinimrisalaꞌ ri rubꞌiꞌ roma nojel ri xkakꞌaxaj y xkitzꞌet, porque kin ja wi achel xbꞌix chake, keriꞌ xbꞌanatej.

Ri rukꞌaslen ri akꞌual Jesús ndijach pa ruqꞌaꞌ ri Dios

21Atoq xtzꞌaqet waqxaqiꞌ ruqꞌij ri chꞌuti alaꞌ, xkꞌatzin xbꞌan circuncidar,2:21 Gn. 17:12; Lv. 12:3 y Jesús xkibꞌen chare ri rubꞌiꞌ, kin achel xbꞌix chare ri María roma ri ángel, atoq ri María kꞌajani tiroyobꞌej qa akꞌual.

22Atoq xtzꞌaqet ri janipeꞌ qꞌij ndubꞌij ri ley xyoꞌox chare ri Moisés chi tikoyobꞌej ri teꞌej-tataꞌatz ri ndalex jun kalkꞌuaꞌl chin ndekichꞌajchꞌojrisaj kiꞌ chuwech ri Dios,2:22 Lv. 12:2-8 ri José y ri María xkikꞌuaj chuqaꞌ ri chꞌuti alaꞌ pa tinamit Jerusalén chin ndikijech rukꞌaslen pa ruqꞌaꞌ ri Ajaw. 23Keriꞌ xkibꞌen porque chupan ri ley xyoꞌox roma ri Ajaw, ndubꞌij: Ri nabꞌey ral jun ixaq ndalex, si chꞌuti alaꞌ, kin richin ri Ajaw.2:23 Ex. 13:2; 22:29; Nm. 3:13 Keriꞌ tzꞌibꞌan kan. 24Y xbꞌekiyaꞌ pa ruqꞌaꞌ ri sacerdote israelita ri chikap ngekamisex chuwech ri Ajaw, achel ndubꞌij ri ley: Kaꞌiꞌ chꞌuteq muxkuraꞌ o kaꞌiꞌ palomas ndasuj chuwech ri Dios chin ndachꞌajchꞌojrisaj awiꞌ.2:24 Lv. 12:8 Keriꞌ tzꞌibꞌan kan.

25Chupan ri tiempo riꞌ pa tinamit Jerusalén kꞌo jun achi rubꞌiniꞌan Simeón. Rijaꞌ kin kꞌo ri Espíritu Santo pa ruwiꞌ, chojmilej rukꞌaslen y kin nduyaꞌ wi ruqꞌij ri Dios. Rijaꞌ royobꞌen ri qꞌij chin nduqaqa ri Jun nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit. 26Y ri Espíritu Santo ruqꞌalajrisan chare chi ma ndiken yan ta e, hasta kꞌa xtutzꞌet na kan ri Jun nditaq pe roma ri Ajaw chukolik ri rutinamit. 27Atoq ri José y ri María xkikꞌuaj apu ri chꞌuti alaꞌ Jesús pa rachoch ri Dios, chin ndikibꞌen achel ndubꞌij ri ley, ri Simeón xyoꞌox pa ránima roma ri Espíritu Santo chi xbꞌa pa rachoch ri Dios. 28Y ri Simeón xuchꞌelej ri chꞌuti alaꞌ, y kereꞌ xubꞌij chin xuyaꞌ ruqꞌij ri Dios:

29Rat Ajaw ri ratkꞌo pa ruwiꞌ nojel,

Xayaꞌ uxlanen pa wánima riyin ri asamajel, y utz chin nganawelesaj e chochꞌulew,

Porque ri asujun chuwa, kin xbꞌanatej wokami.

30Porque rikꞌin nuwech xintzꞌet ri Jun ri nduyaꞌ ri kolotajik chake ri atinamit,

31Kolotajik ri nduyaꞌ chuqaꞌ chake nojel kiwech wineq.

32Rijaꞌ kin xtuyikꞌaj kikꞌaslen ri ma israelitas ta,2:32 Is. 9:2; Jn. 8:12

Y roma rijaꞌ ndikꞌojeꞌ qaqꞌij roj israelitas,

xchajeꞌ ri Simeón.

33Y roma keriꞌ ngerubꞌilaꞌ ri Simeón pa ruwiꞌ ri chꞌuti alaꞌ, ri José y ri María sachineq kikꞌuꞌx. 34Ri Simeón xerubꞌen bendecir y kereꞌ chuqaꞌ xubꞌij chare ri María ri ruteꞌ ri akꞌual: Tawakꞌaxaj re nibꞌij chawa: Re jun akꞌual reꞌ xtubꞌen chi ekꞌo israelitas ndikiyaꞌ kan ri Dios2:34 Is. 8:13-15; Ro. 9:32, 33; 1P. 2:7, 8 y xtubꞌen chuqaꞌ chi ekꞌo ri nditzolij pe kánima rikꞌin ri Dios. Rijaꞌ ndok jun etal chikiwech, pero ekꞌiy ngeyakatej chirij, 35chin keriꞌ ekꞌiy chuqaꞌ ndeqꞌalajin pe ri kꞌo pa kánima. Y nojel reꞌ santienta bꞌis ndukꞌen pe chawa, xchajeꞌ ri Simeón.

36Chiriꞌ pa rachoch ri Dios kꞌo apu chuqaꞌ jun rijilej ixaq rubꞌiniꞌan Ana, rumiꞌal kan jun achi xubꞌiniꞌaj Penuel. Ri Penuel riꞌ riy-rumam kan ri Aser, jun chikiwech ri kabꞌlajuj tataꞌatz pa ruwiꞌ ri tinamit Israel ojer kan. Re Ana reꞌ jun ixaq ri nduqꞌalajrisaj ri ndubꞌij pe ri Dios pa ránima. Rijaꞌ xkꞌuleꞌ, pero xe ok wuquꞌ junaꞌ xkikꞌuaj kiꞌ rikꞌin ri rachijil, 37y ja 84 junaꞌ tok kan malkaꞌ, y jumul kꞌo apu pa rachoch ri Dios. Chi chaqꞌaꞌ chi paqꞌij ndubꞌen orar y ndubꞌen ayunar chin nduyaꞌ ruqꞌij ri Dios.2:37 1Ti. 5:538Re ixaq reꞌ xbꞌeqaqa chuqaꞌ apeꞌ kꞌo ri akꞌual Jesús, y ndumatioxilaꞌ chare ri Dios roma ri akꞌual Jesús y ndichꞌaꞌa pa ruwiꞌ chake ri wineq ri koyobꞌen ri qꞌij chi ri aj Jerusalén ngeꞌelesex pa kiqꞌaꞌ ri etzꞌamayon kichin.

Ri José y ri María ngetzolij pa tinamit Nazaret

39Atoq ri José y ri María xkichꞌajchꞌojrisaj yan kiꞌ achel ndubꞌij ri ley chin ri Ajaw, xetzolij chikachoch pa tinamit Nazaret ri kꞌo pa rochꞌulew Galilea. 40Ri akꞌual bꞌaneq rukꞌiyik rupalen, y ruchuqꞌaꞌ chuqaꞌ, y ndikꞌojeꞌ pe más nojibꞌel pa ránima, y ri ru-favor ri Dios kꞌo pa ruwiꞌ.

Ri akꞌual Jesús ndilitej pa rachoch ri Dios

41Juna-junaꞌ ri rute-rutataꞌ ri Jesús ngebꞌa pa tinamit Jerusalén roma ri nimaqꞌij rubꞌiniꞌan Pascua.2:41 Ex. 12:1442Y atoq ri Jesús kabꞌlajuj rujunaꞌ, xebꞌa e pa tinamit Jerusalén achel ndikibꞌen juna-junaꞌ roma ri nimaqꞌij. 43Atoq xqꞌax yan ri nimaqꞌij y ja ngetzolij chikachoch, ri Jesús xkꞌojeꞌ kan pa tinamit Jerusalén, pero ri rute-rutataꞌ ma xkiyaꞌ ta cuenta chare chi xkanej kan. 44Pa kitzij rejeꞌ, ri Jesús bꞌaneq chikikajal ri wineq, y keriꞌ xebꞌiyin jun qꞌij. Pero atoq xkikanoj chikikajal ri koxpochel y ri kiwinaqul, 45ma xkil ta, romariꞌ xetzolij pa Jerusalén chukanoxik.

46Y ja rox qꞌij tikikanoj atoq xbꞌekilaꞌ pe ri Jesús pa rachoch ri Dios, tzꞌuyul chikikajal ri tijonelaꞌ chin ri ley. Ri Jesús ma xe ta ngerakꞌaxaj apu, xa kin kꞌo achike ndukꞌutuj razón chake. 47Y konojel ri ngeꞌakꞌaxan richin, ndisach kikꞌuꞌx chirij, roma kin kꞌes rujolon, y pa rubꞌeyal ndutzolij kitzij ri kꞌo achike ndikikꞌutuj razón chare. 48Atoq ri rute-rutataꞌ xkitzꞌet, xsach kikꞌuꞌx, y ri ruteꞌ xubꞌij chare: ¡Alaꞌ! ¿Achike roma kereꞌ xabꞌen chaqe? Ri atataꞌ y riyin santienta ngojbꞌison ngatiqakanolaꞌ.

49Ri Jesús xubꞌij chake: ¿Achike roma ngixel chꞌuꞌj chinukanoxik? ¿Ma iwetaman ta kꞌa chi ja ri ndirajoꞌ ri Nataꞌ Dios, ri ndikꞌatzin chi nibꞌen?

50Pero ri rute-rutataꞌ ma xkikꞌoxomaj ta ri xubꞌij ri Jesús chake.

51Ja atoq riꞌ ri Jesús xeroqaj pe ri rute-rutataꞌ y xetzolij qa pa tinamit Nazaret. Y ri Jesús kin ngerunimaj ri rute-rutataꞌ. Y ri María nojel ri ndibꞌanatej rikꞌin ri Jesús, kin nduyek pa ránima. 52Y ri Jesús bꞌaneq rukꞌiyik rupalen, keriꞌ chuqaꞌ ri runojibꞌal, y ri favor nduyaꞌ ri Dios kꞌo pa ruwiꞌ y ri wineq kin utz runoꞌoj ndikitzꞌet.

3

Ri Juan ri Bautista ndutzꞌen rutzijoxik ri rutzij ri Dios

(Mt. 3:1-12; Mr. 1:1-8; Jn. 1:19-28)

1Atoq ja wolajuj junaꞌ tubꞌen reinar ri Tiberio César, ri tiempo riꞌ, rijaꞌ ruyoꞌon ri Poncio Pilato chin ndubꞌen gobernar pa ruwiꞌ ri rochꞌulew Judea, ruyoꞌon chuqaꞌ ri Herodes chin ndubꞌen gobernar pa ruwiꞌ ri rochꞌulew Galilea, ruyoꞌon chuqaꞌ ri Filipo ri kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin ri Herodes chin ndubꞌen gobernar pa kiwiꞌ ri kaꞌiꞌ rochꞌulew Iturea y Traconítide, y ruyoꞌon chuqaꞌ ri Lisanias chin ndubꞌen gobernar pa ruwiꞌ ri rochꞌulew Abilene. 2Chupan ri tiempo riꞌ ja ri Anás y ri Caifás3:2 Jn. 11:49; 18:13; Hch. 4:6 ri más nimalej kiqꞌij sacerdotes pa rochꞌulew Israel. Y chupan chuqaꞌ ri tiempo riꞌ, ri Dios pa jun chaqiꞌj y tzꞌiran ulew xuyaꞌ tzij chare ri Juan ri rukꞌajol ri Zacarías chin ndubꞌij chake ri wineq. 3Romariꞌ ri Juan xbꞌa pa teq lugares ri ekꞌo chuchiꞌ ri raqen yaꞌ Jordán, y ndubꞌij chake ri wineq chi tikiyaꞌ kan ri mak, titzolij pe kánima rikꞌin ri Dios, y tikibꞌanaꞌ bautizar kiꞌ, chin keriꞌ ri Dios ndukuy kimak.3:3 Lc. 1:77; Hch. 13:24; 19:44Y rikꞌin ri keriꞌ ndubꞌen ri Juan, xbꞌanatej ri rubꞌiꞌin kan ri profeta Isaías ojer, chupan ri wuj ri rutzꞌibꞌan kan ri apeꞌ ndubꞌij:

Pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew ndakꞌaxex ruchꞌabꞌel jun ri ndisikꞌin chubꞌixik:

Tibꞌanaꞌ rukꞌojlen rubꞌey ri Ajaw,

Tichojmirisaj ri bꞌey apeꞌ ndeqꞌax.3:4 Is. 40:3

5Nojel teq siwan kenojisex.

Y nojel nimaꞌq y chꞌuteq teq juyuꞌ keqasex.

Nojel kotokeq teq bꞌey kechojmirisex,

Y ri tochꞌoteq teq bꞌey, liꞌan tibꞌan chake.

6Y konojel wineq kin xtikitzꞌet ri Jun ri kꞌamayon pe ri kolotajik ri nduyaꞌ ri Dios.3:6 Sal. 98:2; Is. 52:10

Keriꞌ tzꞌibꞌan kan.

7Ri Juan ri Bautista kereꞌ ndubꞌij chake ri santienta wineq ri ngebꞌeqaqa chin ngerubꞌen bautizar: ¡Rix xa rix achel kal itzel teq kumetz! ¿Achike xbꞌiꞌin chiwa chi kixanimej chuwech ri castigo pataneq? 8Romariꞌ, chin ngixkolotej, ndikꞌatzin ndiqꞌalajin pa ikꞌaslen chi iyoꞌon kan ri mak y tzolijneq pe iwánima rikꞌin ri Ajaw. Y ma tibꞌij pa iwánima: Roj kin kuqul qakꞌuꞌx chi ngojkolotej, porque ri ojer qamamaꞌ, ja ri Abraham. Porque riyin nibꞌij chiwa chi ri Dios nditiker ndubꞌen riy-rumam ri Abraham hasta chake re abꞌej re ekꞌo chireꞌ. 9Ri castigo ri nduyaꞌ ri Dios nduqaqa yan. Rijaꞌ kin achel ruyoꞌon chik ikej chikixeꞌ ri cheꞌ, romariꞌ ri cheꞌ ri ma utz ta kiwech ndikiyaꞌ, ngechoy y ngetorix pa qꞌaqꞌ.3:9 Jn. 15:2, 6

10Y ri santienta wineq ri ngeꞌakꞌaxan richin ri Juan, xkikꞌutuj razón chare: Roma ri keriꞌ ndabꞌij, ¿achike ri utz chi ndiqabꞌen?

11Ri Juan xubꞌij: Ri kꞌo kaꞌiꞌ rutziaq, tuyaꞌ jun chare ri maneq ok rutziaq ndukusaj. Ri kꞌo achike ndukꞌux, tusipaj jubꞌaꞌ chare ri maneq ok achike rikꞌin chin ndukꞌux.3:11 1Jn. 3:17

12Xebꞌeqaqa chuqaꞌ jujun moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey apeꞌ kꞌo ri Juan chin ngebꞌan bautizar.3:12 Mt. 21:32 Rejeꞌ xkibꞌij chare: Tijonel, y roj, ¿achike ri utz chi ndiqabꞌen?

13Ri Juan xubꞌij: Ma tikꞌutuj más ruwiꞌ ri méra bꞌiꞌin chiwa chi ndimal pa rubꞌiꞌ ri rey.

14Jujun soldados xkibꞌij chuqaꞌ chare ri Juan: Jakꞌa roj, ¿achike ri utz chi ndiqabꞌen?

Ri Juan xubꞌij chake: Ma jun achike tiwelesaj chikiqꞌaꞌ ri wineq xe roma kꞌo uchuqꞌaꞌ pa iqꞌaꞌ, nixta tiqꞌabꞌaj tzij chikij,3:14 Lv. 19:11, 12 xa kin kixkikot rikꞌin ri rajel ri isamaj.

15Y konojel ri wineq bꞌaláta ndikajoꞌ ndiketamaj achike chi achi ri Juan porque kereꞌ ndikibꞌilaꞌ pa kánima: ¿La ma ja ta reꞌ ri Jun ri nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit? 16Romariꞌ ri Juan kereꞌ xubꞌij chake konojel: Qetzij wi chi riyin chare yaꞌ ngixinbꞌen bautizar, pero nduqaqa Jun ri más kꞌo uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ ke chinuwech riyin, y nixta rukꞌulun chi ja ok riyin ngikiro rukꞌamal ri ruxajabꞌ. Rijaꞌ kin xkixrubꞌen bautizar chare ri Espíritu Santo y chare qꞌaqꞌ. 17Y kin xtubꞌen achel ndubꞌen jun achi ri rukꞌuan chik pa ruqꞌaꞌ jun cheꞌ kaꞌi-oxiꞌ rutzaꞌ chin ndujech rij ri trigo rikꞌin ri ruwech. Ndumal ri trigo chin nduyaꞌ pa rukꞌujay, pero nduporoj rij ri trigo pa qꞌaqꞌ. Keriꞌ chuqaꞌ ri Jun ri nduqaqa, kin xkerukal ri ngetaqin ri Dios y ri ma ngetaqin ta ngeruyaꞌ chupan ri qꞌaqꞌ ri ma jumbꞌey ndichuputej, xchajeꞌ.

18Ri Juan ri Bautista rikꞌin pixabꞌanik achel reꞌ y chꞌaqa chik pixabꞌanik, ndutzijoj chake ri wineq ri utzulej teq tzij chin kolotajik. 19Pero ri tetrarca3:19 Chin ndawetamaj achike ndubꞌij tzij tetrarca, takanoj pa glosario. Herodes, xutzꞌapij ri Juan pa cheꞌ, porque ri Juan3:19 Mt. 14:3, 4; Mr. 6:17, 18 ruchꞌolin pe roma nojel ri itzel teq achike erubꞌanaloꞌon pe ri Herodes, y roma chuqaꞌ rubꞌanun qa rixjayil chare ri Herodías rixjayil ri Felipe, ri kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin ri Herodes. 20Y pa ruwiꞌ ri itzel teq achike erubꞌanaloꞌon pe, xuyaꞌ qa más ruwiꞌ porque xutzꞌapij ri Juan pa cheꞌ.

Ri Jesús ndibꞌan bautizar

(Mt. 3:13-17; Mr. 1:9-11)

21Chupan teq ri qꞌij atoq konojel ri wineq ngebꞌan e bautizar roma ri Juan, xbꞌan chuqaꞌ bautizar ri Jesús, y atoq ndubꞌen orar, xjaqatej ri kaj. 22Y ri Espíritu Santo xqaqa pe pariꞌ achel jun paloma, y xakꞌaxex jun chꞌabꞌel chikaj ri kereꞌ xubꞌij: Ja rat ri Nukꞌajol, y tzꞌan ngatinwojoꞌ. Riyin santienta ngikikot awoma,3:22 2P. 1:17 xchajeꞌ.

Ri kibꞌiꞌ ri ojer teq ratit-rumamaꞌ ri Jesús

(Mt. 1:1-17)

23Atoq ri Jesús xutzꞌen rutzijoxik ri rutzij ri Dios, jun laꞌeq 30 rujunaꞌ.3:23 Nm. 4:3, 35, 39, 47 Pa kiwech ri wineq ri Jesús rukꞌajol ri José.3:23 Mt. 13:55; Jn. 6:42 Y ri José rukꞌajol kan ri Elí. 24Ri Elí rukꞌajol kan ri Matat, ri Matat rukꞌajol kan ri Leví, ri Leví rukꞌajol kan ri Melquí, ri Melquí rukꞌajol kan ri Janai, ri Janai rukꞌajol jun chik achi xubꞌiniꞌaj José. 25Ri José riꞌ, rukꞌajol kan ri Matatías, ri Matatías rukꞌajol kan ri Amós, ri Amós rukꞌajol kan ri Nahúm, ri Nahúm rukꞌajol kan ri Eslí, ri Eslí rukꞌajol kan ri Nagai. 26Ri Nagai rukꞌajol kan ri Máhat, ri Máhat rukꞌajol kan jun chik achi xubꞌiniꞌaj Matatías, ri Matatías riꞌ, rukꞌajol kan ri Semeí, ri Semeí rukꞌajol kan ri Josec, ri Josec riꞌ, rukꞌajol kan ri Joiadá. 27Ri Joiadá rukꞌajol kan ri Johanán, ri Johanán rukꞌajol kan ri Resá, ri Resá rukꞌajol kan ri Zorobabel, ri Zorobabel rukꞌajol kan ri Salatiel, ri Salatiel rukꞌajol kan ri Nerí. 28Ri Nerí rukꞌajol kan jun chik achi xubꞌiniꞌaj Melquí, ri Melquí riꞌ, rukꞌajol kan ri Adí, ri Adí rukꞌajol kan ri Cosam, ri Cosam rukꞌajol kan ri Elmadam, ri Elmadam rukꞌajol kan ri Er. 29Ri Er rukꞌajol kan ri Jesús, ri Jesús rukꞌajol kan ri Eliézer, ri Eliézer rukꞌajol kan ri Jorim, ri Jorim rukꞌajol kan jun chik achi xubꞌiniꞌaj Matat. 30Ri Matat riꞌ, rukꞌajol kan jun chik achi xubꞌiniꞌaj Leví, ri Leví riꞌ, rukꞌajol kan ri Simeón, ri Simeón rukꞌajol kan ri Judá, ri Judá riꞌ, rukꞌajol kan jun chik achi xubꞌiniꞌaj José, ri José riꞌ, rukꞌajol kan ri Jonam, ri Jonam rukꞌajol kan ri Eliaquim. 31Ri Eliaquim rukꞌajol kan ri Meleá, ri Meleá rukꞌajol kan ri Mená, ri Mená rukꞌajol kan ri Matatá, ri Matatá rukꞌajol kan ri Natán. 32Ri Natán rukꞌajol kan ri David, ri David rukꞌajol kan ri Jesé, ri Jesé rukꞌajol kan ri Obed, ri Obed rukꞌajol kan ri Booz, ri Booz rukꞌajol kan ri Sélah, ri Sélah rukꞌajol kan ri Nahasón. 33Ri Nahasón rukꞌajol kan ri Aminadab, ri Aminadab rukꞌajol kan ri Admín, ri Admín rukꞌajol kan ri Arní, ri Arní rukꞌajol kan ri Hesrón, ri Hesrón rukꞌajol kan ri Fares, ri Fares rukꞌajol kan jun chik achi xubꞌiniꞌaj Judá. 34Ri Judá riꞌ, rukꞌajol kan ri Jacob, ri Jacob rukꞌajol kan ri Isaac, ri Isaac rukꞌajol kan ri Abraham, ri Abraham rukꞌajol kan ri Térah, ri Térah rukꞌajol kan ri Nahor. 35Ri Nahor rukꞌajol kan ri Serug, ri Serug rukꞌajol kan ri Ragau, ri Ragau rukꞌajol kan ri Peleg, ri Peleg rukꞌajol kan ri Éber, ri Éber rukꞌajol kan ri Sélah. 36Ri Sélah rukꞌajol kan ri Cainán, ri Cainán rukꞌajol kan ri Arfaxad, ri Arfaxad rukꞌajol kan ri Sem, ri Sem rukꞌajol kan ri Noé, ri Noé rukꞌajol kan ri Lamec. 37Ri Lamec rukꞌajol kan ri Matusalén, ri Matusalén rukꞌajol kan ri Henoc, ri Henoc rukꞌajol kan ri Jéred, ri Jéred rukꞌajol kan ri Mahalaleel, ri Mahalaleel rukꞌajol kan jun chik achi xubꞌiniꞌaj Cainán. 38Ri Cainán riꞌ, rukꞌajol kan ri Enós, ri Enós rukꞌajol kan ri Set, ri Set rukꞌajol kan ri Adán, y ri Adán, ja ri Dios yoyon rukꞌaslen.3:38 Gn. 1:26, 27; 2:7; 5:1, 2

4

Ri Jesús nditaqchiꞌix roma ri itzel chin ta nditzaq pa mak

(Mt. 4:1-11; Mr. 1:12, 13)

1Ri Jesús nojneq ránima rikꞌin ri Espíritu Santo,4:1 Is. 11:2; 61:1 xuyaꞌ kan ri raqen yaꞌ Jordán, y ukꞌuan roma ri Espíritu pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew. 2Y xkꞌojeꞌ chiriꞌ 40 qꞌij, y nditaqchiꞌix roma ri itzel ri ndirajoꞌ ndutzeq pa mak. Ri 40 qꞌij xkꞌojeꞌ ri Jesús chiriꞌ, ma jun achike xukꞌux y atoq xeꞌeqꞌax ri qꞌij riꞌ, xchꞌumu pe rupan. 3Ja atoq riꞌ ri itzel xubꞌij chare: Rat ri rat Rukꞌajol ri Dios, tabꞌij chare re abꞌej reꞌ chi tok qa kaxlan wey.

4Y ri Jesús xubꞌij chare: Chupan ri rutzij ri Dios kereꞌ tzꞌibꞌan kan: Ma xe ta rikꞌin kaxlan wey ngekꞌaseꞌ ri wineq.4:4 Dt. 8:3

5Y ja atoq riꞌ ri itzel xukꞌuaj pa jun lugar más jatal, y pa jun chꞌuti rato xukꞌut chuwech nojel ri reinos ekꞌo chochꞌulew. 6Y ri itzel xubꞌij chare: Riyin ngatinyaꞌ chi ajaw pa kiwiꞌ re reinos reꞌ y niyaꞌ ri kibꞌeyomal chawa, porque chuwa riyin yoꞌon chi yin ajaw pa kiwiꞌ, y achoq chare niwojoꞌ niyaꞌ, kin niyaꞌ wi. 7Y nojel reꞌ niyaꞌ chawa, si chixukulen ndayaꞌ nuqꞌij.

8Pero ri Jesús xubꞌij chare: Chupan ri rutzij ri Dios kereꞌ tzꞌibꞌan kan: Ja ri Awajaw Dios tayaꞌ ruqꞌij,4:8 Dt. 6:13; 10:20 y kin xe wi ri ndirajoꞌ rijaꞌ tabꞌanaꞌ.

9Ja atoq riꞌ ri itzel xukꞌuaj ri Jesús pa tinamit Jerusalén, y pariꞌ ri lugar más nej jatal chin ri rachoch ri Dios xbꞌeruyaꞌ e, y kereꞌ xubꞌij chare: Rat ri rat Rukꞌajol ri Dios, taroqij qa awiꞌ pa xulan y ma jun achike xtakꞌulwachij, 10porque chupan ri rutzij ri Dios kereꞌ tzꞌibꞌan kan:

Ri Dios ndubꞌen mandar chake ri ru-ángeles chi ngatikichajij.

11Ngatikikꞌuaj pa kiqꞌaꞌ,

Chin ma ndapajkꞌij awaqen chuwech abꞌej.4:11 Sal. 91:11, 12

12Y ri Jesús xubꞌij chare: Tzꞌibꞌan kan chuqaꞌ chupan ri rutzij ri Dios: Ma tatojtobꞌej ri Awajaw Dios chin ta ndubꞌen ri ndawojoꞌ rat.4:12 Dt. 6:16

13Atoq ri itzel ma xril chi ta jun achike chin ndutaqchiꞌij ri Jesús chin ta nditzaq pa mak,4:13 Jn. 14:30 xuyaꞌ kan jun tiempo.

Ri Jesús ndutzꞌen rusamaj ri Dios pa rochꞌulew Galilea

(Mt. 4:12-17; Mr. 1:14, 15)

14Ri Jesús xtzolij pa rochꞌulew Galilea nojneq ránima rikꞌin ri ruchuqꞌaꞌ ri Espíritu Santo. Y pa nojel teq tinamit ekꞌo chunaqaj ri rochꞌulew riꞌ, xbꞌa utzulej rutzijol. 15Y pa teq ki-sinagogas ngerutijoj ri aj chiriꞌ rikꞌin ri rutzij ri Dios, y konojel kin utz ngechꞌaꞌa chirij.

Ri Jesús ndeqaqa pa tinamit Nazaret

(Mt. 13:53-58; Mr. 6:1-6)

16Ri Jesús xbꞌa pa tinamit Nazaret, ri tinamit apeꞌ xkꞌiytisex.4:16 Mt. 2:23 Y pa jun uxlanibꞌel qꞌij xok apu pa sinagoga achel rukꞌamon chare chi ndubꞌen. Y chiriꞌ xyakatej chin ndubꞌen leer ri rutzij ri Dios. 17Xyoꞌox pa ruqꞌaꞌ rijaꞌ ri bꞌoton wuj ri achoq chuwech tzꞌibꞌan ri tzij qꞌalajrisan kan ojer roma ri profeta Isaías. Y atoq xurikꞌ ri bꞌoton wuj, xril ri apeꞌ ndubꞌij:

18Ri Espíritu chin ri Ajaw kꞌo pa nuwiꞌ,

Roma yin ruchaꞌon

Chin niqꞌalajrisaj ri utzulej teq tzij chin kolotajik chake ri maneq ok kichajin,

Yin rutaqon pe chuqaꞌ chin ngenwelesaj ri wineq pa ruqꞌaꞌ ri itzel,

Yin taqon chuqaꞌ chin nibꞌen chake ri wineq esoqꞌ chi ngetzuꞌun

Y yin taqon chin ngeꞌel libre ri etzꞌamon,4:18 Is. 61:1-3

19Yin taqon chuqaꞌ chin nubꞌij chi ja tiempo reꞌ atoq ri Ajaw nduyaꞌ ri favor chin kolotajik chake ri wineq.4:19 2Co. 6:2

20Y ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌat chik ri wuj y xutzolij apu pa ruqꞌaꞌ ri xyoꞌon pe chare y xtzꞌuyeꞌ qa chin ngerutijoj, y konojel ri ekꞌo chiriꞌ pa sinagoga kichꞌikon kiwech chirij. 21Y kereꞌ xubꞌij chake: Ri tzꞌibꞌan kan chupan ri rutzij ri Dios re xiwakꞌaxaj, ja ndibꞌanatej chiwech wokami.

22Konojel ri wineq ekꞌo apu chiriꞌ, utzulej rutzijol ndikibꞌen ri Jesús, y ndisach kikꞌuꞌx chirij roma ri utzulej teq tzij ndubꞌilaꞌ. Y ndikibꞌilaꞌ: ¿Ma ja ta kami reꞌ rukꞌajol ri José?4:22 Jn. 6:42

23Y ri Jesús xubꞌij chake: Kin qetzij wi chi rix ndiwojoꞌ ndibꞌij re jun tzij reꞌ chuwa: Aqꞌomanel, tawoqꞌomaj qa awiꞌ ayon chawech. Nojel ri qakꞌaxan chi abꞌanun pa tinamit Cafarnaúm, tabꞌanaꞌ chuqaꞌ chireꞌ pa atinamit.

24Y xubꞌij chuqaꞌ: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi nixta jun profeta ndikꞌan apu utz ruwech pa rutinamit.4:24 Jn. 4:4425Kin qetzij nibꞌij chiwa chi chupan ri ru-tiempo ri profeta Elías, ekꞌiy malkaꞌ ixoqiꞌ ekꞌo pa rochꞌulew Israel, y oxiꞌ junaꞌ rikꞌin nikꞌaj, ma xqaqa ta qatataꞌ, y xpuꞌun jun nimalej wayijal.4:25 1R. 17:7; 18:1; Stg. 5:17, 1826Pero ri Dios ma xuteq ta ri Elías chin xutoꞌ jun malkaꞌ ixaq israelita, xa xuteq chin xutoꞌ jun malkaꞌ ixaq ma israelita ta. Ri ixaq riꞌ aj tinamit Sarepta,4:26 1R. 17:9 jun tinamit kꞌo chunaqaj ri tinamit Sidón, y ma chin ta ri rochꞌulew Israel. 27Y keriꞌ chuqaꞌ pa ru-tiempo ri profeta Eliseo, pa rochꞌulew Israel ekꞌiy wineq kꞌo lepra chikij, pero nixta jun xchꞌajchꞌojrisex chuwech ri ruyabꞌil, xa kin xe ri jun achi aj rochꞌulew Siria xubꞌiniꞌaj Naamán.4:27 2R. 5:1-14

28Atoq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, konojel ri ekꞌo apu pa sinagoga, tzꞌan koyowal xyakatej. 29Xeyakatej kꞌa chirij ri Jesús, xkelesaj e pa tinamit y xkikꞌuaj pa ruwiꞌ ri juyuꞌ apeꞌ kꞌo ri kitinamit, chin ta ndikichokmayij qa pa siwan. 30Pero ri Jesús xqꞌax chikikajal ri wineq y xutzꞌen bꞌey xbꞌa.4:30 Jn. 8:59; 10:39

Ri Jesús ndirelesaj e jun seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen jun achi

(Mr. 1:21-28)

31Ri Jesús xbꞌa qa pa tinamit Cafarnaúm, jun tinamit ri kꞌo pa rochꞌulew Galilea, y pa teq uxlanibꞌel qꞌij ngerutijoj ri wineq rikꞌin ri rutzij ri Dios. 32Y ri wineq ndisach kikꞌuꞌx roma ri tijonik nduyalaꞌ chikiwech, porque santienta uchuqꞌaꞌ rukꞌuan ri tzij ngerubꞌilaꞌ.4:32 Mt. 7:28, 29

33Y pa sinagoga kꞌo apu jun achi ri kꞌo jun seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen y rikꞌin santienta ruchuqꞌaꞌ xsikꞌin chubꞌixik: 34¿Achike a-cuenta chaqe, rat Jesús aj Nazaret? ¿Xatuqaqa chin ndakꞌis qaqꞌij? ¡Riyin wetaman achike rat. Ja rat ri Loqꞌolej Rukꞌajol ri Dios!

35Y ri Jesús xubꞌij chare: ¡Kachꞌojochiꞌ y katel e pa rukꞌaslen ri achi! xchajeꞌ. Ja atoq riꞌ ri seqꞌ espíritu xuroqij ri achi pa kinikꞌajal ri wineq, xel e pa rukꞌaslen y nixta jun chik itzel xubꞌen kan chare. 36Y konojel ri wineq xsach kikꞌuꞌx y ndikibꞌilaꞌ chikiwech: ¿Achike kꞌa chi tijonik reꞌ? Porque rikꞌin ruchuqꞌaꞌ ri rutzij ndubꞌen mandar chake ri seqꞌ teq espíritu. ¡Y kin ja paqiꞌ ngeꞌel e!

37Y xbꞌa utzulej rutzijol ri Jesús nojel teq lugares ekꞌo chunaqaj ri tinamit Cafarnaúm.

Ri Jesús ndukꞌachojrisaj rujiteꞌ ri Simón

(Mt. 8:14, 15; Mr. 1:29-31)

38Ri Jesús xyakatej y xel pe pa sinagoga, y xbꞌa chirachoch ri Simón, y ri rujiteꞌ ri Simón ndijina pa kꞌaten, y xkꞌutux kamelal chare ri Jesús chi ndukꞌachojrisaj. 39Ri Jesús xlukeꞌ qa apeꞌ katzꞌal ri ixaq y xubꞌij chare ri kꞌaten chi tel e chirij, y ri kꞌaten xel e chirij, y ri ixaq ja paqiꞌ xyakatej y ngerilij yan chik.4:39 Sal. 103:3

Ekꞌiy ngeyawej ngekꞌachojrisex roma ri Jesús

(Mt. 8:16, 17; Mr. 1:32-34)

40Y atoq xqaqa ri qꞌij, konojel ri wineq ri ekꞌo ngeyawej kikꞌin, xekikꞌuaj apu chuwech ri Jesús. Ri ngeyawej riꞌ jalajaj teq yabꞌil etzꞌamayon kichin, y ri Jesús chikijununal xuyaꞌ ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ y xerukꞌachojrisaj. 41Y pa kikꞌaslen ekꞌiy ngeyawej, ngeꞌel e itzel teq espíritu, y atoq ngeꞌel e ri espíritus riꞌ, ngesikꞌin chubꞌixik: ¡Ja rat ri Rukꞌajol ri Dios!4:41 Mr. 3:11

Pero ri Jesús kaw xchꞌaꞌa chake y ma nduyaꞌ ta qꞌij chin ngechꞌaꞌa, roma ketaman chi ja rijaꞌ ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.

Ri Jesús ndutzijoj rutzij ri Dios pa teq sinagoga

(Mr. 1:35-39)

42Y atoq xsaqer pe, xbꞌa pa jun lugar tzꞌiran, pero santienta wineq ndikikanolaꞌ y atoq xebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo rijaꞌ, ma ndikiyaꞌ ta qꞌij chare chi ndel e chikikajal. 43Pero ri Jesús xubꞌij chake: Ndikꞌatzin chuqaꞌ netzijoj pa chꞌaqa chik tinamit ri utzulej teq tzij chin kolotajik ri ndubꞌij ri achike rubꞌeyal chin ngeꞌok ri wineq pa ru-reino ri Dios, porque kin chin wi riꞌ yin taqon pe chochꞌulew, xchajeꞌ.

44Y ri Jesús ndutzijolaꞌ ri utzulej teq tzij chin kolotajik pa teq sinagoga ri ekꞌo pa rochꞌulew Judea.

5

Kꞌiy ker ngekarux

(Mt. 4:18-22; Mr. 1:16-20)

1Y xbꞌanatej chi atoq ri Jesús peꞌel apu chuchiꞌ ri lago ri ndibꞌix Genesaret chare, santienta wineq ndikitelelaꞌ apu kiꞌ chirij, roma ndikajoꞌ ndikakꞌaxaj rutzij ri Dios ri ndutzijoj rijaꞌ. 2Chiriꞌ ri Jesús xerutzꞌet chi eximil kaꞌiꞌ barcos chuchiꞌ ri yaꞌ, y ri karunelaꞌ eꞌeleneq pe chupan chin ngekichꞌej ri yaꞌl achoq chare ngekarun. 3Jun chikiwech ri barcos riꞌ chin ri Simón, y chupan riꞌ xok apu ri Jesús, y xubꞌij chare chi tukꞌuaj apu jubꞌaꞌ más ri barco pariꞌ ri yaꞌ. Y xtzꞌuyeꞌ qa ri Jesús chupan ri barco y ngerutijoj pe ri wineq. 4Atoq xtaneꞌ chi ndichꞌaꞌa chikiwech, xubꞌij chare ri Simón: Takꞌuaj apu re barco apeꞌ más nim qa rupan ri yaꞌ, y keꞌiroqij qa la iyaꞌl chin ngeꞌitzꞌen pe ker chupan.

5Ri Simón Pedro xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, roj junaqꞌaꞌ entéra xqatij qaqꞌij xojkarun, y nixta jun ker xqatzꞌen, pero roma ja rat ngabꞌiꞌin, niyaꞌ chik qa ri yaꞌl pa yaꞌ.

6Y atoq kiyoꞌon chik qa ri yaꞌl pa yaꞌ, santienta ker xkiyaꞌ pe kiꞌ chupan, hasta ndiraqꞌachꞌitej ri kiyaꞌl roma kalal ri ker. 7Ja atoq riꞌ xkibꞌen pe kiqꞌaꞌ chake ri kachibꞌil ri ekꞌo chupan ri jun chik barco, chin ngebꞌa apu chikitoꞌik. Y ri kachibꞌil xebꞌa apu y xekinojisaj chi ekaꞌiꞌ barcos rikꞌin ker, y ri barcos jubꞌaꞌ ma ngebꞌa qa chuxeꞌ yaꞌ. 8Y atoq ri Simón Pedro xutzꞌet chi keriꞌ xbꞌanatej, xxukeꞌ qa chiraqen ri Jesús y xubꞌij: ¡Ajaw, riyin xa yin aj mak, y ma yin rukꞌulun ta ok chi ratkꞌo chinuchiꞌ!

9Keriꞌ xubꞌij ri Simón Pedro, roma santienta sachineq rukꞌuꞌx junan kikꞌin ri rachibꞌil, porque kꞌiy ker xekitzꞌen. 10Chikikajal ri sachineq kikꞌuꞌx, ekꞌo ekaꞌiꞌ achiꞌaꞌ, jun rubꞌiniꞌan Santiago y jun chik rubꞌiniꞌan Juan. Re ekaꞌiꞌ reꞌ erukꞌajol jun achi rubꞌiniꞌan Zebedeo. Rejeꞌ kachibꞌil kiꞌ rikꞌin ri Simón pa samaj. Y ri Jesús xubꞌij chare ri Simón: Ma taxibꞌij awiꞌ, wokami ndatzꞌuk e chi ngaꞌakaruj wineq chin nginikoqaj.

11Y atoq xekelesaj yan pe ri barcos chuchiꞌ yaꞌ, xkiyaꞌ kan nojel, y xkoqaj5:11 Mt. 19:27; Lc. 18:28 ri Jesús.

Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun achi kꞌisneq rij pa lepra

(Mt. 8:1-4; Mr. 1:40-45)

12Atoq ri Jesús kꞌo pa jun tinamit, chiriꞌ kꞌo jun achi kꞌisneq rij pa lepra. Ri achi riꞌ atoq xutzꞌet ri Jesús, xxukeꞌ qa chuwech, xuqasaj rujolon pa ulew chin xukꞌutuj rukamelal chare y kereꞌ xubꞌij: Ajaw, si rat ndawojoꞌ, kin ngatiker nganachꞌajchꞌojrisaj5:12 Jer. 32:17 chuwech ri nuyabꞌil.

13Y ri Jesús xuyuq apu ruqꞌaꞌ chin xutzꞌen ri achi y xubꞌij chare: ¡Niwojoꞌ, kachꞌajchꞌojir!

Pa jumel ruwech xel e ri lepra chirij ri achi, 14y ri Jesús xubꞌen e mandar chare chi ma jun achoq chare tutzijoj ri xbꞌanatej rikꞌin. Y xubꞌij chuqaꞌ chare: Kabꞌiyin, taꞌakꞌutuꞌ awiꞌ chuwech ri sacerdote, y roma chꞌajchꞌaj xubꞌen ri achꞌakul, tasujuꞌ ri ofrenda chare ri Dios ri ndubꞌij chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, chin tiketamaj chi xachꞌajchꞌojir chuwech ri ayabꞌil.5:14 Lv. 14:2-22

15Pero ri Jesús qꞌij-qꞌij más bꞌaneq utzulej rutzijol pa teq tinamit, y santienta wineq ngebꞌeqaqa rikꞌin chin ndikakꞌaxaj ri tijonik nduyaꞌ y chin ngerukꞌachojrisaj chuwech ri kiyabꞌil. 16Y chin ndubꞌen orar, ri Jesús nduyonij e riꞌ kin achel wi ndubꞌen, ndibꞌa pa teq tzꞌiran-tzꞌiran ulew.5:16 Mt. 14:23; Mr. 6:46

Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun achi kamineq ruqꞌa-raqen

(Mt. 9:1-8; Mr. 2:1-12)

17Chupan jun qꞌij atoq ri Jesús ngerutijoj ri wineq rikꞌin rutzij ri Dios, etzꞌuyul apu chiriꞌ jujun fariseos y jujun tijonelaꞌ chin ri ley ri xyoꞌox chare ri Moisés. Ri fariseos y tijonelaꞌ riꞌ epataneq pa teq aldeas chin ri rochꞌulew Galilea, pa rochꞌulew Judea y pa tinamit Jerusalén. Y ri ruchuqꞌaꞌ ri Ajaw kꞌo pa ruwiꞌ ri Jesús chin ngerukꞌachojrisaj ri ngeyawej. 18Ja atoq riꞌ xebꞌeqaqa chuqaꞌ kaꞌi-oxiꞌ achiꞌaꞌ kikꞌuan apu jun achi kamineq ruqꞌa-raqen, libꞌan chuwech jun warabꞌel, y ndikitij kiqꞌij ndikikꞌusaj apu pa jay chin ndikiyaꞌ chuwech ri Jesús. 19Pero ma ndikil ta apeꞌ ndikikꞌusaj apu porque santienta wineq kimolon apu kiꞌ chiriꞌ. Romariꞌ xejoteꞌ e pariꞌ ri jay, xkelesaj e jujun tejas, y kilibꞌan ri achi kamineq ruqꞌa-raqen chuwech ri ruwarabꞌel, xkiqasaj qa chuwech ri Jesús pa kinikꞌajal ri ekꞌo pa jay. 20Y atoq ri Jesús xutzꞌet chi ri achiꞌaꞌ rikꞌin nojel kánima kikꞌuan apu ri achi kamineq ruqꞌa-raqen, xubꞌij chare ri achi: Ale, ri amak xekuyutej.5:20 Hch. 5:31

21Ja atoq riꞌ ri fariseos y ri tijonelaꞌ chin ri ley, kereꞌ ndikibꞌilaꞌ pa kánima: ¡Nixta jun wineq nditiker ndukuy mak! Xa kin xe ri Dios. ¿Achike ngerunaꞌ chare re achi reꞌ? Xa nduyaqꞌ ri Dios rikꞌin ri keriꞌ ndubꞌij.

22Pero ri Jesús kin retaman ri ndikibꞌilaꞌ pa kánima, romariꞌ xubꞌij chake: ¿Achike roma keriꞌ ndinojilaꞌ pa iwánima? 23¿Achike ri más ma cuesta ta chin ndetamex si qetzij ndibꞌanatej? ¿Ja ri xtinbꞌij chare re achi reꞌ chi ri rumak xekuyutej, o ja ri xtinbꞌij: Kayakatej y kabꞌiyaj? 24Pero chin ndiwetamaj chi riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal kꞌo uchuqꞌaꞌ pa nuqꞌaꞌ chin nikuy kimak ri wineq chochꞌulew,5:24 Is. 53:11; Mt. 28:18; Hch. 5:31 wokami nibꞌij chare re achi reꞌ: Kayakatej, tatzꞌamaꞌ la awarabꞌel y kabꞌiyin chiꞌawachoch.

25Y ri achi kamineq ruqꞌa-raqen ja paqiꞌ xyakatej chikiwech konojel ri wineq, xutzeqej ri warabꞌel ri achoq chuwech libꞌan e y nduyalaꞌ ruqꞌij ri Dios xbꞌa chirachoch. 26Y konojel ri wineq sachineq kikꞌuꞌx xkiyaꞌ ruqꞌij ri Dios, y santienta kixibꞌin kiꞌ ndikibꞌilaꞌ: Re qꞌij reꞌ xqatzꞌet nimalej teq achike ri ma jumbꞌey ebꞌanatajneq.

Ri Jesús ndubꞌij chare ri Leví chi tiroqaj

(Mt. 9:9-13; Mr. 2:13-17)

27Atoq xbꞌanatej yan nojel reꞌ, ri Jesús xel pe chiriꞌ, y xuchꞌik ruwech chirij jun achi rubꞌiniꞌan Leví, tzꞌuyul apeꞌ nditoj ri méra ri ndimol pa rubꞌiꞌ ri rey. Y ri Jesús xubꞌij chare: Kanawoqaj.

28Ri Leví ja paqiꞌ xyakatej, xuyaꞌ kan nojel chiriꞌ y xroqaj ri Jesús.

29Y ri Leví xubꞌen rukꞌojlen jun nimalej waꞌin chirachoch chin xbꞌewaꞌ ri Jesús rikꞌin, y keriꞌ chuqaꞌ ekꞌiy moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey y chꞌaqa chik wineq ekꞌo apu chuchiꞌ mesa junan kikꞌin. 30Y ri fariseos y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés ngechꞌaꞌa chikij ri ru-discípulos ri Jesús y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chake: ¿Achike roma ngixwaꞌ y nditij iyaꞌ kikꞌin moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey y kikꞌin aj mak teq wineq?

31Ri Jesús xubꞌij chake: Ri ma ngeyawej ta ma ndikꞌatzin ta aqꞌomanel chake; xa ja ri ngeyawej. 32Riyin ma xinuqaqa ta chikikanoxik wineq ri pa kiwech rejeꞌ kikꞌuan jun chojmilej kꞌaslen, riyin xinuqaqa chikikanoxik aj mak teq wineq chin ndikiyaꞌ kan ri mak y nditzolij pe kánima rikꞌin ri Dios.5:32 1Ti. 1:15

Ri Jesús ndichꞌaꞌa pa ruwiꞌ ri ayuno

(Mt. 9:14-17; Mr. 2:18-22)

33Y xbꞌix kꞌa chare ri Jesús: Ri ru-discípulos ri Juan ri Bautista, y ri ki-discípulos ri fariseos jutaqil ndikibꞌen ayunar y ndikibꞌen orar. Jakꞌa ri a-discípulos rat ma ke ta riꞌ ndikibꞌen, xa ngewaꞌ y ndikitij kiyaꞌ.

34Ri Jesús xubꞌij chake: Atoq jun kꞌajol ngerupeyoj ri rachibꞌil chin ngetoꞌon pa rukꞌulubꞌik, ¿la utz kami chi rix ndibꞌen chake chi ndikibꞌen ayunar atoq kꞌa kꞌo ri kꞌajol ri ndikꞌuleꞌ chikikajal? 35Pero nduqaqa qꞌij atoq ri kꞌajol ndukꞌuꞌex e chikiwech,5:35 Jn. 7:33 ja atoq riꞌ ndikibꞌen ayunar.

36Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ re parábola reꞌ chake: Ma jun wineq nduqꞌet qa jun kꞌakꞌakꞌ tzieq chin ndirelesaj e jun kꞌojobꞌel y ndukꞌojoj apu rikꞌin jun tzieq tziaꞌq chik. Porque si keriꞌ xtubꞌen, xa kin ndukꞌis ruqꞌij ri kꞌakꞌakꞌ tzieq xuqꞌet, y chuqaꞌ ri kꞌojobꞌel relesan rikꞌin, ma ndukꞌulumaj ta ri tzieq tziaꞌq. 37Nixta jun chuqaꞌ wineq nduyaꞌ kꞌakꞌakꞌ vino chupan tziaꞌq teq tzꞌun yakbꞌel vino, porque xa ta keriꞌ xtubꞌen, ri kꞌakꞌakꞌ vino ngeruraqꞌachꞌij ri tziaꞌq teq tzꞌun, ri vino nditix e y ri tzꞌun ndikꞌis kiqꞌij. 38Romariꞌ, ri kꞌakꞌakꞌ vino ndikꞌatzin ndiyak chupan kꞌakꞌakꞌ teq tzꞌun yakbꞌel vino. 39Y nixta jun wineq ri rutijon jun vino xe ojer yakel ri xturayij ta xtutij jun vino más kꞌakꞌakꞌ. Porque ndubꞌij chi ri ojer vino más yalan.

6

Ri discípulos ndikichꞌup jujun rutun trigo pa jun uxlanibꞌel qꞌij

(Mt. 12:1-8; Mr. 2:23-28)

1Xbꞌanatej pa jun uxlanibꞌel qꞌij chi ri Jesús ndeqꞌax chuchiꞌ teq ulew apeꞌ tikon trigo, y ri ru-discípulos ndikichꞌupulaꞌ jujun rutun ri trigo, ndikiqibꞌilaꞌ pa kiqꞌaꞌ y ndikikꞌux ri ruwech. 2Romariꞌ jujun fariseos kereꞌ xkibꞌij chake: ¿Achike roma ndibꞌen ri xajan chi ndibꞌan chuwech ri Dios pa uxlanibꞌel qꞌij?6:2 Ex. 20:10

3Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Ma ibꞌanun ta leer chupan ri rutzij ri Dios, ri xubꞌen ri David ojer atoq rijaꞌ y ri erachibꞌil xchꞌumu pe kipan? 4Ri David xok apu pa rachoch ri Dios y xerukꞌen apu ri kaxlan wey esujun chuwech ri Dios, xukꞌux rijaꞌ y xuyaꞌ chuqaꞌ chake ri erachibꞌil,6:4 1S. 21:6 maske ri ley ndubꞌij chi xe chake ri sacerdotes israelitas yoꞌon qꞌij chi ndikikꞌux ri kaxlan wey riꞌ.

5Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, yin Ajaw pa ruwiꞌ ri uxlanibꞌel qꞌij.

Ri Jesús pa jun uxlanibꞌel qꞌij ndukꞌachojrisaj jun achi chaqiꞌj jun ruqꞌaꞌ

(Mt. 12:9-14; Mr. 3:1-6)

6Pa jun chik uxlanibꞌel qꞌij, ri Jesús xok apu pa sinagoga, y ngerutijoj ri wineq. Chiriꞌ kꞌo apu jun achi chaqiꞌj ri rikiqꞌaꞌ ruqꞌaꞌ. 7Y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y ri fariseos xe ndikitzutzaꞌ ri Jesús, roma ndikajoꞌ ndikitzꞌet si ndukꞌachojrisaj ri achi pa uxlanibꞌel qꞌij chin keriꞌ kꞌo cheꞌel ndekisujuj. 8Pero ri Jesús retaman ri kinojin rejeꞌ,6:8 1S. 16:7; Jn. 2:24, 25; 6:64; 21:17 romariꞌ kereꞌ xubꞌij chare ri achi chaqiꞌj ruqꞌaꞌ: Kayakatej, katupeꞌeꞌ pa qanikꞌajal, xchajeꞌ. Y ja xbꞌeyakatej pe ri achi. 9Y ri Jesús xubꞌij chake ri ekꞌo apu chiriꞌ: Nikꞌutuj razón chiwa: Pa jun uxlanibꞌel qꞌij, ¿achike ri yoꞌon qꞌij chi ndibꞌan,6:9 Lc. 14:3 ja ri utz o ja ri ma utz ta? ¿Ja ri ndakal jun wineq chuwech ri kamik o ja ri ndakamisaj?

10Y xerutzutzaꞌ konojel ri kimolon apu kiꞌ chiriꞌ y xubꞌij chare ri achi: Tayuquꞌ pe la aqꞌaꞌ, xchajeꞌ. Y ri achi xuyuq apu ri ruqꞌaꞌ, y ri ruqꞌaꞌ xkꞌachaj. 11Pero ri fariseos y ri tijonelaꞌ chin ri ley, santienta koyowal xyakatej, y ndikibꞌen ruwech chikiwech ri achike ndikibꞌen chin ndikikamisaj ri Jesús.

Ri Jesús ngeruchaꞌ kabꞌlajuj discípulos chin ngeꞌok apóstoles

(Mt. 10:1-4; Mr. 3:13-19)

12Y chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri Jesús xbꞌa e chuwech jun juyuꞌ chin xbꞌerubꞌanaꞌ orar, y junaqꞌaꞌ entéra xchꞌaꞌa rikꞌin ri Dios. 13Y atoq xsaqer pe, xeroyoj konojel ri discípulos, y xeruchaꞌ kabꞌlajuj achiꞌaꞌ chikikajal ri achoq chake xubꞌij apóstoles. 14Y jareꞌ ri kibꞌiꞌ ri kabꞌlajuj apóstoles: Ri Simón ri xbꞌix Pedro chare roma ri Jesús,6:14 Jn. 1:42 ri Andrés ri kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin ri Simón, keriꞌ chuqaꞌ ri Santiago, ri Juan, ri Felipe, ri Bartolomé, 15ri Mateo, ri Tomás, ri Santiago rukꞌajol ri Alfeo, ri Simón ri ndibꞌix Celote chare, 16ri Judas6:16 Jn. 14:22; Hch. 1:13; Jud. 1 rukꞌajol jun achi rubꞌiniꞌan Santiago, y ri Judas Iscariote, ri ndijacho e ri Jesús pa kiqꞌaꞌ ri wineq.

Ri Jesús ngerukꞌachojrisaj santienta wineq

(Mt. 4:23-25)

17Ri Jesús xxuleꞌ pe chuwech ri juyuꞌ junan kikꞌin ri apóstoles, y xupeꞌeꞌ qa pa jun liꞌan, y chiriꞌ ekꞌo santienta ru-discípulos y santienta wineq, aj rochꞌulew Judea, aj tinamit Jerusalén, y wineq chin ri kaꞌiꞌ tinamit Tiro y Sidón ri ekꞌo chunaqaj ri mar.6:17 Mr. 3:7, 818Re wineq reꞌ, ekꞌo apu chiriꞌ chin ndikakꞌaxaj ri Jesús y chin ngekꞌachojrisex chuwech ri kiyabꞌil. Y jajun ri kꞌo itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ngekꞌachojrisex. 19Konojel ri wineq ndikitij kiqꞌij chi ndikitzꞌen apu jubꞌaꞌ, porque ri Jesús kꞌo uchuqꞌaꞌ ndel pe rikꞌin y ngerukꞌachojrisaj konojel.6:19 Mt. 14:36; Mr. 5:30; Lc. 8:46

Ri jabꞌel rokiqꞌij chuwech ri Dios

(Mt. 5:1-12)

20Ri Jesús xerutzutzaꞌ apu ri ru-discípulos y kereꞌ xubꞌij:

Kin jabꞌel roꞌiqꞌij rix ri maneq ok ichajin, porque kin xkixok pa ru-reino ri Dios.6:20 Stg. 2:5

21Kin jabꞌel roꞌiqꞌij rix ri ndichꞌumuyaj ipan, porque kin xkixtzuq yan chik hasta janipeꞌ xkixnanoꞌ.6:21 Is. 55:1

Kin jabꞌel roꞌiqꞌij rix ri ngixoqꞌ wokami, porque kin xkixkikot yan chik.

22Kin jabꞌel roꞌiqꞌij rix, atoq ri wineq itzel ndikitzꞌet iwech, y ngixkoqotaj pe chikikajal, ngixkichapalaꞌ y ndikibꞌilaꞌ chi xa rix itzel teq wineq, roma rix oqey wichin riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal.6:22 Mt. 5:11; Jn. 16:2; 1P. 2:19; 3:14; 4:1423Chupan teq ri qꞌij atoq keriꞌ ndiqꞌasaj, kixkikot y hasta kixropiyaj roma ngixkikot,6:23 Hch. 5:41; Col. 1:24; Stg. 1:2 porque kin nim rajel-rukꞌexel xtiyoꞌox chiwa chikaj, porque jajun rix xkixyoꞌox pa kꞌayew, achel xeyoꞌox pa kꞌayew ri eru-profetas ri Dios koma ri ojer teq katit-kimamaꞌ ri wineq ri xkeyoꞌon iwichin rix pa kꞌayew.

24Pero, ¡juyo iwech rix ri rix bꞌeyomaꞌ,6:24 Stg. 5:1 porque xaxe chupan re kꞌaslen chochꞌulew ngixkikot wi!

25¡Juyo iwech rix ri kꞌo kꞌiy achike ndikꞌux wokami, porque kin xtichꞌumu ipan!

¡Juyo iwech rix ri ngixtzeyaj wokami, porque kin xkixoqꞌ y xkixbꞌison yan chik!6:25 Pr. 14:13; Is. 65:13

26¡Juyo iwech rix atoq konojel wineq utz ngechꞌaꞌa chiwij,6:26 Jn. 15:19; 1Jn. 4:5 porque ri ojer teq iwatit-imamaꞌ utz chuqaꞌ xechꞌaꞌa chikij ri xkiqꞌabꞌaj kiꞌ chi e-profetas chin ri Dios!

Keꞌiwojoꞌ ri itzel ngixkitzꞌet

(Mt. 5:38-48; 7:12)

27Pero chiwa rix ri nginiwakꞌaxaj nibꞌij: Keꞌiwojoꞌ ri ngebꞌanun oyowal chiwa y tibꞌanaꞌ utz chake ri itzel ngixkitzꞌet.6:27 Ro. 12:2028Tikꞌutuj ru-favor ri Dios pa kiwiꞌ ri itzel ngechꞌaꞌa chiwij, y tibꞌanaꞌ orar koma ri ndikibꞌen itzel chiwa.6:28 Lc. 23:34; Hch. 7:6029Si kꞌo jun ndutzꞌej ri aqꞌoꞌtz, tayaꞌ chi apu ri jun aqꞌoꞌtz chuwech, y si kꞌo jun ndumej e ri kꞌul aqꞌuꞌun, tayaꞌ qꞌij chare chi ndukꞌuaj chuqaꞌ ri atziaq más kꞌo reqalen. 30Xa achike na jun ri ndukꞌutuj rutoꞌik chawa, tatoꞌ,6:30 Dt. 15:7; Pr. 3:27 y si kꞌo jun ndumej e chiꞌaqꞌaꞌ jun achike ri awichin rat, ma tachꞌojij chare. 31Tibꞌanaꞌ chake ri wineq achel ndirayij rix chi ndikibꞌen rejeꞌ chiwa.

32Y si xaxe ngeꞌiwojoꞌ ri ngeꞌojowan iwichin, ¿la kꞌo kꞌa rukajal ndibꞌen rix ke chuwech ri ndikibꞌen ri aj mak teq wineq? Porque jajun ri aj mak ngekajoꞌ ri ngeꞌojowan kichin. 33Y si rix xaxe chake ri utz kinoꞌoj chiwa ndibꞌen utz, ¿la kꞌo kꞌa rukajal ndibꞌen rix ke chuwech ri ndikibꞌen ri aj mak teq wineq? Porque hasta jajun rejeꞌ utz kinoꞌoj ndikibꞌen chake ri utz kinoꞌoj kikꞌin. 34Si rix ndiyaꞌ jun achike pa qajik xaxe chake ri ndiwoyobꞌej chi ndikitzolij rajel-rukꞌexel chiwa, ¿achike más utz ndibꞌen rix ke chuwech ri ndikibꞌen ri aj mak teq wineq? Porque hasta jajun rejeꞌ ndikiyaꞌ pa qajik xa achike na ri ndikꞌutux chake, y ndikoyobꞌej chi nditzolix rajel-rukꞌexel chake. 35Ri más utz chi ndibꞌen jareꞌ: Keꞌiwojoꞌ ri ngebꞌanun oyowal chiwa, tibꞌanaꞌ ri utz, y atoq ndiyaꞌ jun achike pa qajik, ma tiwoyobꞌej chi nditzolix rajel-rukꞌexel chiwa. Si keriꞌ xtibꞌen, nim rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chiwa chikaj y keriꞌ ndiqꞌalajin chi rix ralkꞌuaꞌl ri nimalej ruqꞌij Dios.6:35 1Jn. 3:1 Keriꞌ tibꞌanaꞌ, porque rijaꞌ kin utz runoꞌoj ndubꞌen chake ri wineq ri ma ngematioxin ta y chake ri wineq eꞌitzel chikibꞌanik. 36Rix tipoqonaj kiwech ri wineq, achel ri Itataꞌ Dios6:36 Ef. 5:1, 2 rujoyowan iwech rix.

Ma utz ta ngojwalal chirij ri achike rubꞌanun kikꞌaslen ri wineq

(Mt. 7:1-5)

37Ma kixwalal chirij rukꞌaslen jun wineq, y ma xtibꞌan ta keriꞌ chiwij rix. Ma tirayij chi ndiqaqa castigo pa kiwiꞌ chꞌaqa chik, y keriꞌ ma xtirayix ta chi ndiqaqa castigo pa iwiꞌ rix. Kixkuyun y ngixkuyutej chuqaꞌ rix. 38Tiyaꞌ chake ri wineq ri ndikꞌatzin chake, y keriꞌ ndiyoꞌox ri ndikꞌatzin chiwa.6:38 Pr. 19:17 Ri pajbꞌel ndikusex chin ndiyoꞌox chiwa, kin ndibꞌiy qa rupan, nditꞌiq qa utz-utz, hasta ndipulin ruwiꞌ chin ndiqꞌijox qa chupan ri iyakbꞌel. Y achel ndiyaꞌ rix chake ri wineq, keriꞌ chuqaꞌ rukꞌexel ndiyoꞌox chiwa rix.

39Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ re parábola reꞌ chake: Si jun soqꞌ ndukꞌuaj bꞌey chuwech jun chik soqꞌ, ¿la ma ngebꞌetzaq ta kꞌa pa jun jul chi ekaꞌiꞌ?6:39 Mt. 15:1440Ma jun discípulo más ta kꞌo retaman ke chuwech ri rutijonel,6:40 Mt. 10:24 pero si jun discípulo ndiretamaj utz-utz ri tijonik ndiyoꞌox chare, kin ndel achel ri rutijonel.

41¿Achike roma ndatzꞌet ri chꞌuti kꞌin qꞌatel pa ruwech ri a-hermano, y ma ndayaꞌ ta cuenta chare ri ten qꞌatel pa awech rat? 42Si rat qꞌatel jun ten pa awech, ¿achike roma kaw awech ndabꞌij kereꞌ chare ri a-hermano: Tayaꞌ qꞌij chuwa chi niwelesaj la chꞌuti kꞌin qꞌatel pa awech? Y ma ndanaꞌ ta awiꞌ chi qꞌatel jun ten pa awech. ¡Rat xa kaꞌiꞌ apalej! Nabꞌey tawelesaj e ri ten qꞌatel pa awech, y keriꞌ chaj ngatzuꞌun chin ndawelesaj ri chꞌuti kꞌin qꞌatel pa ruwech ri a-hermano.

Jun cheꞌ ndetamex si utz o ma utz ta roma ri ruwech nduyaꞌ

(Mt. 7:17-20; 12:34, 35)

43Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Ma jun utzulej cheꞌ ri xtuyaꞌ ta ma utz ta ruwech, y ma jun ma utzulej ta chi cheꞌ ri xtuyaꞌ ta utz ruwech.6:43 Gá. 5:19-23; 2Ti. 3:1-944Porque chikijununal ri cheꞌ, roma ri kiwech ndikiyaꞌ, ndetamex si eꞌutz o ma eꞌutz ta chi cheꞌ.6:44 Mt. 12:33 Rix iwetaman chi jun kꞌixlej qꞌayis ma nduyaꞌ ta higos, nixta ri zarza6:44 Ri zarza jun nim qꞌayis kꞌo rukꞌixal. ma nduyaꞌ ta uvas. 45Jun wineq utz ránima, ja ri utz kꞌo pa ránima ndubꞌilaꞌ, pero jun wineq itzel ránima, ja ri ma utz ta kꞌo pa ránima ndubꞌilaꞌ. Porque ja ri kꞌiy achike kꞌo pa ránima jun wineq, jariꞌ ri ndubꞌilaꞌ.

Ri jay tikil pa xeq ulew y ri jay pabꞌan pariꞌ ulew

(Mt. 7:24-27)

46Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: ¿Achike roma ndibꞌij Ajaw, Ajaw chuwa, y xa ma ndibꞌen ta ri nibꞌij riyin chiwa?6:46 Mal. 1:647Riyin nibꞌij chiwa achoq ikꞌin nijunumaj ri jun ri nduyaꞌ ránima wikꞌin, ndirakꞌaxaj ri nutzij y ndubꞌen ri nibꞌij chare. 48Nijunumaj rikꞌin jun achi ri xubꞌen rachoch, nej xukꞌat qa ri ulew chin xubꞌen qa ruxeꞌ ri rachoch pa xeq ulew. Y atoq xpuꞌun santienta yaꞌ y xnimer pe ri raqen yaꞌ, pa ruchuqꞌaꞌ xbꞌerukajpuj riꞌ chirij ri achoch riꞌ, pero ma xtiker ta xuseloj ri achoch, porque kin utz bꞌanun chare.6:48 Sal. 125:149Pero ri ndakꞌaxan ri nutzij y ma ndubꞌen ta ri nibꞌij chare, nijunumaj rikꞌin jun achi ri ma xukꞌat ta qa ri ulew, xa pariꞌ ok xupabꞌaꞌ ri rachoch. Atoq santienta qatataꞌ xqaqa y xnimer pe ri raqen yaꞌ, ri yaꞌ pa ruchuqꞌaꞌ xbꞌerukajpuj riꞌ chirij ri rachoch, y ri achoch xwuluwuꞌ y xkꞌis ruqꞌij.

7

Ri Jesús ndukꞌachojrisaj rusamajel jun ki-jefe soldados

(Mt. 8:5-13; Jn. 4:43-54)

1Atoq ri Jesús xukꞌis rubꞌixik ri rutzij chake ri wineq, xok apu pa tinamit Cafarnaúm. 2Chiriꞌ kꞌo jun ki-jefe 100 soldados, ri ndiyawej jun rusamajel ri yaméra ndiken. Y ri samajel riꞌ santienta ndojowex roma ri jefe riꞌ. 3Atoq ri jefe xrakꞌaxaj chi ri Jesús kꞌo pa tinamit, xeruteq apeꞌ kꞌo ri Jesús jujun intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij chikikajal ri israelitas, chin xkikꞌutuj kamelal chare chin ta ndibꞌa y nderukꞌachojrisaj ri samajel riꞌ. 4Y atoq ri etaqon xebꞌeqaqa chuwech ri Jesús, tzꞌan kamelal ndikikꞌutuj chare y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: Ri ki-jefe ri soldados kin rukꞌulun chi ndabꞌen re kamelal reꞌ chare. 5Porque rijaꞌ kin utz runoꞌoj chaqe roj israelitas, y rubꞌanun chuqaꞌ jun sinagoga apeꞌ ndiqakꞌaxaj rutzij ri Dios.

6Y ri Jesús xbꞌa chikij, pero atoq jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chin ngebꞌeqaqa chirachoch ri jefe riꞌ, rijaꞌ xeruteq jujun teq rachibꞌil apeꞌ kꞌo ri Jesús chin kereꞌ xkibꞌij chare: Ajaw, man ta xabꞌen molestar awiꞌ, porque ma yin rukꞌulun ta ok chi rat ri kin nimalej aqꞌij ngatok pa wachoch. 7Y ma yin rukꞌulun ta ok chuqaꞌ chi ja ta yin ri xibꞌekꞌutun nukamelal chawa, pero rikꞌin ri xtabꞌij chi ri nusamajel ndikꞌachaj, kin ndikꞌachaj wi.7:7 Dt. 32:39; Sal. 33:98Riyin wetaman chi ndibꞌanatej ri ndabꞌij, porque riyin chuqaꞌ, yin jun achi ri yinkꞌo chuxeꞌ kitzij chꞌaqa chik más nim kiqꞌij chinuwech, y ekꞌo chuqaꞌ soldados chuxeꞌ nutzij. Y si nibꞌij chare jun soldado chi tibꞌa jun apeꞌ, kin ndibꞌa wi, y si nibꞌij chare chik jun chi tipuꞌun, kin ndipuꞌun wi, y si nibꞌij chare ri nusamajel: Tabꞌanaꞌ reꞌ, kin ndubꞌen wi.

9Atoq ri Jesús xrakꞌaxaj re tzij reꞌ, xsach rukꞌuꞌx chirij ri ki-jefe ri soldados, xuyaꞌ vuelta y xubꞌij chake ri wineq eꞌoqayon richin: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi nixta pa rochꞌulew Israel wilon jun wineq ri santienta kuqul rukꞌuꞌx wikꞌin achel re jun achi reꞌ.

10Y atoq ri etaqon xetzolij chirachoch ri ki-jefe ri soldados, xbꞌekilaꞌ chi ri samajel utz yan chik ndunaꞌ chare.

Ri Jesús ndukꞌastajbꞌaꞌ ral jun malkaꞌ ixaq

11Xqꞌax yan jubꞌaꞌ teq qꞌij atoq riꞌ, ri Jesús xbꞌa pa jun tinamit rubꞌiniꞌan Naín, oqan koma ri ru-discípulos y santienta chuqaꞌ wineq. 12Atoq xebꞌeqaqa apeꞌ ngeꞌok apu ri wineq pa tinamit, ja atoq riꞌ telen pe jun ámna chin ndemuq. Ri ámna riꞌ jun kꞌajol, ral jun ixaq malkaꞌ, y xe ok ri junayon ral riꞌ xkꞌojeꞌ, y santienta wineq chin ri tinamit ebꞌaneq chirij chin ndekimuquꞌ. 13Atoq ri Ajaw Jesús xutzꞌet ri ixaq, xujoyowaj ruwech7:13 He. 4:15 y xubꞌij chare: Ma ngatoqꞌ.

14Ri Jesús xjel apu chuchiꞌ ri warabꞌel ri achoq chuwech ukꞌuan ri ámna y xutzꞌen apu. Y ri eteleyon ri ámna ja xepeꞌeꞌ qa, y ri Jesús xubꞌij: Rat kꞌajol, nibꞌij chawa: ¡Kayakatej!

15Ja atoq riꞌ ri kꞌajol xkꞌojeꞌ chi pe rukꞌaslen, xyakatej y ja xchꞌaꞌa pe, y ri Jesús xujech e chare ri ruteꞌ. 16Y konojel ri ekꞌo apu chiriꞌ, santienta xkixibꞌij kiꞌ y ndikiyalaꞌ ruqꞌij ri Dios y ndikibꞌij: Jun nimalej profeta7:16 Jn. 4:19; 6:14; 9:17 xuqaqa chiqakajal. Y ndikibꞌilaꞌ chuqaꞌ: Ri Dios xuqaqa chin ngerutoꞌ ri rutinamit.

17Y ri xubꞌen ri Jesús chi xuyaꞌ chik rukꞌaslen ri kꞌajol, xbꞌa rutzijol nojel ri rochꞌulew Judea, y nojel ri lugares ekꞌo chunaqaj.

Ri Juan ri Bautista ngeruteq ekaꞌiꞌ ru-discípulos apeꞌ kꞌo ri Jesús

(Mt. 11:2-19)

18Y ri ru-discípulos ri Juan ri Bautista xbꞌekitzijoj chare nojel ri utzulej teq achike ngerubꞌanalaꞌ ri Jesús, romariꞌ ri Juan xeroyoj kaꞌiꞌ ru-discípulos chikikajal rejeꞌ, 19y xeruteq apeꞌ kꞌo ri Ajaw Jesús, chin ndekikꞌutuj razón kereꞌ chare: ¿Ja rat ri Jun bꞌiꞌin kan chi nduqaqa o ndiqoyobꞌej chik jun? 20Xebꞌa kꞌa ri etaqon apeꞌ kꞌo ri Jesús, y xkibꞌij chare: Ri Juan ri Bautista roj rutaqon pe chin nduqakꞌutuj razón chawa: ¿Ja rat ri Jun bꞌiꞌin kan chi nduqaqa, o ndiqoyobꞌej chik jun?

21Chupan ri hora riꞌ, ri Jesús xerukꞌachojrisaj kꞌiy wineq chuwech yabꞌil y qꞌaxomal y xerelesaj itzel teq espíritu pa kikꞌaslen, y xubꞌen chake ekꞌiy soqꞌ chi xetzuꞌun. 22Y kꞌajariꞌ kereꞌ xubꞌij chake ri ru-discípulos ri Juan: Kixtzolij y teꞌitzijoj chare ri Juan ri xitzꞌet y xiwakꞌaxaj e waweꞌ: Ri soqꞌ ngetzuꞌun yan chik, ri ngejetzꞌmaꞌy chaj yan chik ngebꞌiyin, ri kꞌo lepra chikij ngechꞌajchꞌojrisex, ri ewok ngeꞌakꞌaxan yan chik, ri ngeken ngekꞌastajbꞌex pe, y ri maneq ok kichajin nditzijox ri utzulej teq tzij chin kolotajik chake.7:22 Is. 29:18, 19; 35:5; Stg. 2:523Y kin jabꞌel roruqꞌij ri ma ndipoꞌ ta qa chare y ma ngiruyaꞌ ta kan roma ri ngenbꞌanalaꞌ.

24Y atoq ri etaqon e roma ri Juan xebꞌa yan, ri Jesús xchꞌaꞌa pa ruwiꞌ ri Juan ri Bautista chake ri santienta wineq y xubꞌij: ¿Achike xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ pa chaqiꞌj y tzꞌiran ulew? ¿Jun kami achi ri ma kaw ta peꞌel rikꞌin ri ngerubꞌij, ri xa achel jun aj nduxqꞌutilan pa ruqꞌaꞌ kaqiqꞌ? 25O ¿achike ri xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ? ¿Jun kami achi rukusan utzulej teq tzieq ri xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ? Ma ke ta riꞌ, porque ri ndikikusaj tzieq santienta kajel y kꞌo kikꞌin nojel ri ndikirayij, pa kachoch reyes ekꞌo. 26Pero, ¿achike ri xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ? ¿Xbꞌeꞌitzꞌetaꞌ jun profeta? Jaꞌn, kin keriꞌ wi. Y riyin nibꞌij chiwa chi rijaꞌ, más nim ruqꞌij ke chuwech jun profeta. 27Ja pa ruwiꞌ ri Juan, tzꞌibꞌan kan kereꞌ chupan ri rutzij ri Dios:

Riyin nibꞌen chi nabꞌey tibꞌa ri nusamajel,

Chin nderunabꞌaꞌ kánima ri wineq chin ngabꞌeqaqa rat.7:27 Is. 40:3; Mal. 3:1; 4:5

Keriꞌ tzꞌibꞌan kan.

28Riyin nibꞌij chiwa, chi chikikajal ri wineq eꞌalaxneq chochꞌulew, nixta jun más nim ruqꞌij ke chuwech ri Juan ri Bautista, pero ri más jubꞌaꞌ ok ruqꞌij chupan ri ru-reino ri Dios, más nim ruqꞌij ke chuwech ri Juan, xchajeꞌ ri Jesús.

29Atoq ri moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey y konojel ri wineq ri ebꞌanun pe bautizar rikꞌin ri bautismo rutzijon pe ri Juan, xkakꞌaxaj re xubꞌij ri Jesús, xkibꞌij chi ri Dios pa ruchojmil ndubꞌen nojel. 30Pero ri fariseos y ri tijonelaꞌ chin ri ley ma xkajoꞌ ta xebꞌan bautizar roma ri Juan, y keriꞌ xa xkixutuj ri favor runojin ri Dios chi nduyaꞌ pa kiwiꞌ.

31Y ri Jesús xubꞌij: ¿Achoq ikꞌin ngenjunumaj ri wineq chin re tiempo reꞌ? ¿Achoq ikꞌin ejunan? Ri wineq riꞌ 32eꞌachel akꞌolaꞌ etzꞌuyul chi kꞌayibꞌel ri kereꞌ ngesikꞌiyaj chubꞌixik chake chꞌaqa chik: Xqaxulaj xul y rix ma xixxaja ta, xqabꞌixaj bꞌix chin bꞌis y ma xixoqꞌ ta. 33Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque atoq ri Juan ri Bautista xubꞌen rusamaj ri Ajaw, rijaꞌ ma xukꞌux ta kaxlan wey, nixta xutij vino,7:33 Mt. 3:4; Mr. 1:6 y rix xibꞌij chirij chi xa kꞌo itzel espíritu pa rukꞌaslen. 34Xinuqaqa riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ri nikꞌux rikil wey y nitij vino, y rix kereꞌ ndibꞌilaꞌ chuwij: Titzꞌetaꞌ la jun achi laꞌ, xe waꞌin roma y xe tijoj vino nduyal, xa kachibꞌil moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey y kachibꞌil aj mak teq wineq, ngixchajeꞌ. 35Pero nojel ri rusamaj ri Dios ri xubꞌen ri Juan y ri ngenbꞌanalaꞌ riyin, jariꞌ ngeqꞌalajrisan chi kꞌo runojibꞌal ri Dios qikꞌin,7:35 Os. 14:9 xchajeꞌ ri Jesús.

Ri xbꞌanatej atoq ri Jesús xbꞌeqaqa pa rachoch jun fariseo rubꞌiniꞌan Simón

36Jun chikikajal ri fariseos xubꞌij chare ri Jesús chi tewaꞌ rikꞌin, y atoq ri Jesús xok apu pa rachoch ri fariseo riꞌ, xtzꞌuyeꞌ apu chuchiꞌ mesa. 37Y jun ixaq aj mak chiriꞌ pa tinamit, xrakꞌaxaj chi ri Jesús ndiwaꞌ pa rachoch ri Simón ri fariseo. Ri ixaq riꞌ, xukꞌuaj apu jun frasco bꞌanun rikꞌin abꞌej ndibꞌix alabastro chare. Ri frasco riꞌ nojneq rikꞌin jun jubꞌulej aqꞌon.7:37 Mt. 26:6; Mr. 14:338Ja atoq riꞌ xbꞌeqaqa ri ixaq y ndoqꞌ xjel apu chirij ri Jesús y xkꞌojeꞌ qa chiraqen, y ri ruyiꞌal ruwech ngeqaqa chikij raqen ri Jesús. Ri ixaq rikꞌin rusmal ruwiꞌ ngerusuꞌ raqen ri Jesús, ngerutzꞌubꞌalaꞌ y nduqꞌijlaꞌ ri jubꞌulej aqꞌon chikij. 39Pero atoq ri fariseo ri xoyon richin ri Jesús chin tiwaꞌ pa rachoch xutzꞌet ri ndajin rikꞌin ri ixaq, kereꞌ xubꞌij qa pa ránima: Xa ta qetzij chi re achi reꞌ profeta, ndunabꞌej ta achike chi ixaq la nditzꞌamo apu richin, porque la ixaq laꞌ xa kin aj mak wi. 40Y ri Jesús xubꞌij chare ri fariseo: Simón, riyin kꞌo jun achike niwojoꞌ nibꞌij chawa. Ja atoq riꞌ ri fariseo xubꞌij: Tijonel, tabꞌij kꞌa chuwa achike riꞌ.

41Y ri Jesús xubꞌij chare: Ekꞌo ekaꞌiꞌ xkibꞌen kikꞌas rikꞌin jun achi ri nduyaꞌ méra pa qajik. Jun ruqajon rajel 500 qꞌij samaj chare, y ri jun chik, ruqajon rajel 50 qꞌij samaj chare. 42Pero roma maneq kiméra chin ndikitaj ri kikꞌas, ri yoyon méra pa qajik chake xerukuy rikꞌin ri kikꞌas. Wokami tabꞌij chuwa: ¿Achike chikiwech ri ekaꞌiꞌ riꞌ, más xtikꞌojeꞌ matioxinik pa ránima chare ri achi xerukuy rikꞌin ri kikꞌas?

43Y ri Simón xubꞌij chare ri Jesús: Riyin nibꞌij chi ja ri xkuyutej rikꞌin más kꞌiy rukꞌas. Y ri Jesús xubꞌij chare: Ja keriꞌ, achel xabꞌij.

44Ja atoq riꞌ ri Jesús xutzutzaꞌ ri ixaq y xubꞌij chare ri Simón: ¿Ndatzꞌet re jun ixaq reꞌ? Riyin atoq xinok pe pa awachoch, ma xateq ta ruchꞌajik waqen. Pero re jun ixaq reꞌ, xuchꞌeqebꞌaꞌ ri waqen rikꞌin ruyiꞌal teq ruwech ri roqꞌej, y xerusulaꞌ rikꞌin ri rusmal teq ruwiꞌ. 45Nixta xatzꞌubꞌaj nuqꞌoꞌtz chin ta xayaꞌ ruxunaqil nuwech,7:45 1Co. 16:20; 2Co. 13:12 pero re ixaq reꞌ, xe xinok pe chiꞌawachoch, ma ruyoꞌon ta kan chi ndutzꞌubꞌaj waqen. 46Nixta xaqꞌij aceite pa nujolon,7:46 Sal. 23:5; Ec. 9:8 pero re ixaq reꞌ, xuqꞌij jubꞌulej aqꞌon chirij ri waqen. 47Romariꞌ nibꞌij chawa: Ri santienta mak erubꞌanun re ixaq reꞌ xekuyutej, roma santienta ndojowan. Pero jun wineq ri jubꞌaꞌ ok rumak ndikuyutej, jubꞌaꞌ ok chuqaꞌ ndojowan.

48Y ri Jesús xubꞌij chare ri ixaq: Ri amak abꞌanun, xekuyutej.

49Y ri ekꞌo apu chuchiꞌ ri mesa rikꞌin ri Jesús, ndikibꞌilaꞌ chikiwech: Re achi reꞌ nim ok ndunaꞌ chare, hasta kimak wineq ndubꞌij chi ndukuy.

50Pero ri Jesús xubꞌij chare ri ixaq: Rat roma ayoꞌon awánima wikꞌin, xekuyutej nojel ri mak abꞌanun. Rikꞌin uxlanen pa awánima, kabꞌiyin.7:50 Mt. 9:22

8

Ekꞌo ixoqiꞌ ndikitoꞌ ri Jesús rikꞌin ri kichajin

1Atoq qꞌaxneq chik kaꞌi-oxiꞌ qꞌij, ri Jesús xbꞌa pa teq tinamit y pa teq aldeas, ndutzijoj ri utzulej teq tzij chin kolotajik, ri ndubꞌij ri achike rubꞌeyal chin ngeꞌok ri wineq pa ru-reino ri Dios. Rikꞌin ri Jesús ebꞌaneq chuqaꞌ ri kabꞌlajuj apóstoles. 2Y ebꞌaneq chuqaꞌ kaꞌi-oxiꞌ ixoqiꞌ chirij, ri xekꞌachojrisex chuwech kiyabꞌil y elesan itzel teq espíritu pa kikꞌaslen. Jun chikikajal ri ixoqiꞌ riꞌ, rubꞌiniꞌan María, ri ndibꞌix chuqaꞌ Magdalena chare, ri achoq pa rukꞌaslen xeꞌelesex e wuquꞌ itzel teq espíritu roma ri Jesús. 3Ebꞌaneq chuqaꞌ ri Susana, y jun ixaq rubꞌiniꞌan Juana, rixjayil jun achi rusamajel ri rey Herodes. Ri samajel riꞌ rubꞌiniꞌan Cuza. Ebꞌaneq chuqaꞌ ekꞌiy chik más ixoqiꞌ, y konojel ri ixoqiꞌ riꞌ ndikitoꞌ ri Jesús rikꞌin ri kichajin.

Ri parábola pa ruwiꞌ ri tikonel

(Mt. 13:1-9; Mr. 4:1-9)

4Santienta wineq xbꞌekimoloꞌ kiꞌ apeꞌ kꞌo ri Jesús, xebꞌeqaqa chuqaꞌ ekꞌiy wineq ri eꞌeleneq pe pa teq tinamit, y ri Jesús xubꞌij re parábola reꞌ chake: 5Jun tikonel xbꞌetikon, y atoq ndukiraj ri semilla, ekꞌo xeqaqa chuchiꞌ bꞌey y xeyeqꞌeloꞌox kan, y xekꞌux koma aj xikꞌ teq chikap. 6Jujun chik semilla xeqaqa pa ulew abꞌej ruxeꞌ, y atoq xebꞌos pe, xechaqiꞌj qa roma ri ulew ma kꞌiy ta ruraxal. 7Jujun chik semilla xeqaqa pa kꞌixlej teq qꞌayis. Ri semillas xebꞌos pe y junan kikꞌin ri kꞌix xekꞌiy pe, pero ri kꞌix xkibꞌen chake chi xeqꞌaner qa y xeken. 8Pero jujun chik semilla xeqaqa pa rex ulew, jabꞌel xekꞌiy y xewachin utz-utz, hasta ekꞌo xkiyaꞌ a 100 kiwech. Y atoq rubꞌiꞌin chik keriꞌ, ri Jesús rikꞌin kaw ruchꞌabꞌel xubꞌij: ¡Ri nditiker ndukꞌoxomaj reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa!

Ri achike roma ri Jesús ngerukusaj parábolas

(Mt. 13:10-17; Mr. 4:10-12)

9Ri discípulos xkikꞌutuj razón chare ri Jesús, achike ndubꞌij tzij ri parábola xubꞌij chake ri wineq. 10Y rijaꞌ xubꞌij: Chiwa rix yoꞌon qꞌij chi ndiwetamaj ri ewan pe rubꞌeyal xe ojer kan pa ruwiꞌ ru-reino ri Dios, pero chake ri wineq ri ma kiyoꞌon ta kánima wikꞌin, nikusaj parábolas chin ngichꞌaꞌa chake, chin keriꞌ maske ngetzuꞌun, ma ndikiyaꞌ ta cuenta chare ri ndibꞌanatej chikiwech, y maske ndikakꞌaxaj ri nibꞌij, ma ndikikꞌoxomaj ta.8:10 Is. 6:9

Ri Jesús nduqꞌalajrisaj ri ndubꞌij tzij ri parábola pa ruwiꞌ ri tikonel

(Mt. 13:18-23; Mr. 4:13-20)

11Jareꞌ ri ndubꞌij tzij ri parábola xinbꞌij: Ri semilla, ja ri rutzij ri Dios. 12Ri ulew chuchiꞌ bꞌey apeꞌ xeqaqa jujun semilla, ja ri wineq ri ndikakꞌaxaj ri utzulej rutzijoxik rutzij ri Dios, pero nduqaqa paqiꞌ ri itzel y ndukꞌen e ri tzij xtik pa kánima, chin ma ndikitaqij ta ri Dios y ma ngekolotej ta.8:12 2Co. 4:3, 413Ri ulew abꞌej ruxeꞌ apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla, ja ri wineq ri ndikakꞌaxaj ri utzulej rutzijoxik rutzij ri Dios, ngekikot ndikikꞌen pa kánima, pero ri rutzij ri Dios ma ndibꞌa ta qa ruxeꞌ pa kánima, porque ri kánima kin achel abꞌej, y romariꞌ xa jubꞌaꞌ teq qꞌij ngekikot, y atoq nduqaqa jun kꞌayew pa kikꞌaslen, ndikiyaꞌ kan ri Dios. 14Ri ulew kꞌo kꞌixlej teq qꞌayis chuwech apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla, ja ri wineq ri ndikakꞌaxaj rutzij ri Dios, pero eqal-eqal ndikꞌis qa ri rutzij ri Dios ri xtik pa kánima, roma ndibꞌa kánima chirij ri ndikꞌatzin chake qꞌij-qꞌij, chirij aj rochꞌulew bꞌeyomal,8:14 1Ti. 6:9, 10; 2Ti. 4:10 y chirij ri ndurayilaꞌ ri kikꞌaslen, y ma utz ta ndiwachin ri kikꞌaslen. 15Pero ri utzulej ulew apeꞌ xeqaqa jujun chik semilla, ja ri wineq ri ndikakꞌaxaj rutzij ri Dios y rikꞌin utzulej y chꞌajchꞌaj kánima ndikiyaꞌ qꞌij chare chi ndubꞌen qa ruxeꞌ pa kánima. Ri wineq riꞌ jumul ndikitij kiqꞌij chi ngebꞌiyin pa rubꞌey ri Dios y romariꞌ ndiwachin utz-utz ri kikꞌaslen.8:15 Stg. 1:22, 25; 2P. 1:5-10

Ri parábola pa ruwiꞌ jun lámpara

(Mr. 4:21-25)

16Nibꞌij chuqaꞌ chiwa: Nixta jun wineq ndutzij jun lámpara y ja ta ndutzꞌapij ruwiꞌ chare jun bꞌambꞌel, o nduyaꞌ ta apu chuxeꞌ chꞌat. Rijaꞌ pariꞌ rukꞌojlibꞌel nduyaꞌ, chin keriꞌ ri ngeꞌok apu pa jay ndikitzꞌet kibꞌey.8:16 Mt. 5:15; Lc. 11:3317Porque ma jun achike ri ma ndiqꞌalajin ta wokami ri man ta xtiqꞌalajin, y nixta jun ri ewan ri man ta xtel cho luz,8:17 Mt. 10:26; Lc. 12:2 xa kin nojel xtiqꞌalajin pe. 18Romariꞌ tiyaꞌ utz-utz ixikin rikꞌin ri nibꞌij chiwa, porque ri kꞌo chik kikꞌoxoman, ndikikꞌoxomaj más, pero ri maneq kikꞌoxoman, hasta jajun ri pa kitzij rejeꞌ kikꞌoxoman,8:18 Mt. 13:12; Lc. 19:26 ndikꞌan e chikiwech.

Ri ruteꞌ y ri eruchaqꞌ ri Jesús

(Mt. 12:46-50; Mr. 3:31-35)

19Ri ruteꞌ y ri eruchaqꞌ ri Jesús xebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo rijaꞌ, pero ma xetiker ta xejel apu rikꞌin roma santienta wineq kimolon apu kiꞌ chiriꞌ. 20Y kereꞌ xbꞌix apu chare ri Jesús: Ri ateꞌ y ri eꞌachaqꞌ8:20 Mr. 6:3; Hch. 1:14; Gá. 1:19 ekꞌo e saqil y ndikajoꞌ ngatikitzꞌet.

21Pero ri Jesús xubꞌij chake: Ri eꞌokuneq nteꞌ y nchaqꞌ, ja ri ngeꞌakꞌaxan y ndikibꞌen ri ndubꞌij ri rutzij ri Dios.

Ri Jesús ndubꞌen chi ri kaqiqꞌ y ri jabꞌ ngesisoꞌ qa

(Mt. 8:23-27; Mr. 4:35-41)

22Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri Jesús junan kikꞌin ri discípulos, xeꞌok e pa jun barco, y rijaꞌ xubꞌij chake: Qojeqꞌax apu jukꞌan ruchiꞌ re lago, xchajeꞌ. Y ja xebꞌa.

23Pero atoq ebꞌaneq pariꞌ ri yaꞌ, ri Jesús xwer qa, y ja atoq riꞌ xtiker pe jun mama kaqiqꞌ y jabꞌ pa ruwiꞌ ri yaꞌ, y ri barco ja ndinoj pe rikꞌin yaꞌ y jubꞌama ndibꞌa qa chuxeꞌ yaꞌ. 24Ja atoq riꞌ ri discípulos xbꞌekikꞌasoj ri Jesús y xkibꞌij chare: ¡Tijonel! ¡Tijonel! ¡Wokami ngojjiqꞌ pa yaꞌ!

Xyakatej kꞌa pe ri Jesús, kaw pa ruchiꞌ xchꞌaꞌa chare ri kaqiqꞌ y chare ri yaꞌ ndibꞌolqotilan. Ja atoq riꞌ xtaneꞌ qa ri kaqiqꞌ y ri yaꞌ xtaneꞌ qa chuqaꞌ. Nojel jabꞌel xsisoꞌ qa.8:24 Sal. 65:7; 89:9; 93:4; 107:29; Nah. 1:425Y ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: ¿Achike roma ma ikuqubꞌan ta ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios?

Y rejeꞌ kixibꞌin kiꞌ, y sachineq kikꞌuꞌx ndikibꞌilaꞌ chikiwech:8:25 Sal. 33:8, 9; Mr. 4:41; 6:51 ¿Achike kꞌa chi achi reꞌ? Porque hasta chake ri yaꞌ y ri kaqiqꞌ ndichꞌaꞌa y rejeꞌ ndikitaqij rutzij.

Ri Jesús ngerelesaj e itzel teq espíritu pa rukꞌaslen jun achi pa rochꞌulew Gerasa

(Mt. 8:28-34; Mr. 5:1-20)

26Ri Jesús y ri discípulos xebꞌeqaqa pa jun lugar chin ri rochꞌulew Gerasa. Ri lugar riꞌ kꞌo apu jukꞌan ruchiꞌ ri lago chuwech apu ri rochꞌulew Galilea. 27Atoq ri Jesús xqaqa pa ulew, jun achi aj chiriꞌ ri ekꞌo itzel teq espíritu pa rukꞌaslen, xurukꞌuluꞌ ri Jesús. Ri achi riꞌ kꞌo chik chi tiempo maneq tzieq ndukusaj y ma kꞌo chi ta pa rachoch, xa chikikajal ri kikꞌojlibꞌel ri animaꞌiꞌ kꞌo wi. 28Atoq ri achi xutzꞌet ri Jesús, xsikꞌin, xxukeꞌ qa chuwech,8:28 Fil. 2:10, 11 y kaw pa ruchiꞌ xubꞌij: Rat Jesús, Rukꞌajol ri nimalej ruqꞌij Dios, ¿achike a-cuenta chuwa? ¡Nikꞌutuj chawa chi ma nganabꞌen castigar!

29Keriꞌ xubꞌij ri achi, roma ri Jesús xubꞌij chare ri seqꞌ espíritu chi tel e pa rukꞌaslen ri achi, porque ri seqꞌ espíritu riꞌ kꞌiy mul nduyaꞌ pa kꞌayew ri achi. Ri wineq kiyutun ruqꞌa-raqen rikꞌin cadenas y chꞌaqa chik chꞌichꞌ, y ndikichajij, pero ri achi ngeruqupilaꞌ ri cadenas y ndukꞌuꞌex roma ri seqꞌ espíritu pa teq chaqiꞌj y tzꞌiran ulew. 30Y ri Jesús xukꞌutuj razón chare: ¿Achike abꞌiꞌ? Y ri seqꞌ espíritu xubꞌij: Legión nubꞌiꞌ.

Keriꞌ xubꞌij, porque santienta seqꞌ teq espíritu eꞌokuneq pa rukꞌaslen ri achi. 31Ri seqꞌ teq espíritu riꞌ ndikikꞌutuj chare ri Jesús chi ma keruteq qa pa rar siwan. 32Y chiriꞌ cho juyuꞌ santienta aq ngewaꞌ, y ri seqꞌ teq espíritu xkibꞌij chare ri Jesús chi tuyaꞌ qꞌij chake chi ngeꞌok pa ki-cuerpo ri aq riꞌ, y ri Jesús xuyaꞌ qꞌij chake. 33Ri seqꞌ teq espíritu xeꞌel e pa rukꞌaslen ri achi, y xebꞌeꞌok pa ki-cuerpo ri aq. Ri aq xkitelelaꞌ kiꞌ xexuleꞌ qa chuwech jun raqꞌarik juyuꞌ, xetzaq qa pa lago, y chiriꞌ xejiqꞌ.

34Ri ngechajin ri aq riꞌ, atoq xkitzꞌet nojel re xbꞌanatej, xeꞌanimej, y xbꞌekiyaꞌ rutzijol chake ri wineq ekꞌo pa tinamit y ri ekꞌo pa qꞌas. 35Ja atoq riꞌ ri wineq xeꞌel e chutzꞌetik ri xbꞌanatej y atoq xebꞌeqaqa apeꞌ kꞌo ri Jesús, xkitzꞌet chi ri achi ri xeꞌel e ri seqꞌ teq espíritu pa rukꞌaslen, tzꞌuyul chiraqen ri Jesús, rukusan yan chik rutziaq y kin pa ruxnaqil yan chik kꞌo. Y ri wineq xkixibꞌij kiꞌ. 36Y ri xetzꞌeto ri achike modo xkolotej ri achi pa kiqꞌaꞌ ri seqꞌ teq espíritu xkitzijoj chake ri wineq. 37Y roma ri xbꞌanatej chiriꞌ pa rochꞌulew Gerasa, konojel ri aj chiriꞌ xkikꞌutuj kamelal chare ri Jesús chi tel e pa kirochꞌulew,8:37 Job 21:14 roma santienta xibꞌriꞌil xok pa kánima. Y ri Jesús xok e chupan ri barco, xel pe chiriꞌ chin ndeqꞌax chi pe jukꞌan ruchiꞌ ri lago. 38Pero nabꞌey chi xok e ri Jesús pa barco, ri achi achoq pa rukꞌaslen xeꞌel e ri seqꞌ teq espíritu, xukꞌutuj kamelal chare chi tuyaꞌ qꞌij chare chi ndiroqaj, pero ri Jesús xubꞌij kan chare: 39Katzolij chiꞌawachoch, y taꞌatzijoj ri nimalej teq favores xubꞌen ri Dios pa akꞌaslen.

Y ri achi xtzolij pa tinamit y xutzꞌen rutzijoxik ri nimalej teq favores xubꞌen ri Jesús pa rukꞌaslen.

Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun ixaq ndiyawej y ndukꞌastajbꞌaꞌ jun xten

(Mt. 9:18-26; Mr. 5:21-43)

40Atoq ri Jesús xtzolij pe pa rochꞌulew Galilea, santienta wineq xekikot xkikꞌen apu ruwech, porque kin koyobꞌen wi. 41Ja atoq riꞌ xbꞌeqaqa chuqaꞌ chiriꞌ jun achi rubꞌiniꞌan Jairo. Ri achi riꞌ ukꞌuey bꞌey chikiwech ri ndikimal kiꞌ pa sinagoga. Ri Jairo xbꞌexukeꞌ chiraqen ri Jesús, y kereꞌ xubꞌij chare: Tabꞌanaꞌ kamelal chuwa, joꞌ chiwachoch, xchajeꞌ. 42Keriꞌ xubꞌij, porque ri achi riꞌ junayon ok rumiꞌal kꞌo, y ri xten jun laꞌeq kabꞌlajuj rujunaꞌ, y yaméra ndiken.

Atoq ri Jesús bꞌaneq chirachoch ri Jairo, santienta wineq ndikitelelaꞌ apu kiꞌ chirij ri Jesús y romariꞌ ndikipitzꞌ ebꞌaneq. 43Y kꞌo chuqaꞌ chiriꞌ jun ixaq8:43 Lv. 15:25 ri ja kabꞌlajuj junaꞌ ndipelaꞌ pe kikꞌ chuxeꞌ. Ri ixaq riꞌ rukꞌison chik nojel ri ruchajin chikitojik aqꞌomanelaꞌ, pero nixta jun kꞌachojrisayon richin. 44Ri ixaq xjel apu chirij ri Jesús, xutzꞌen apu jubꞌaꞌ ruchiꞌ ri kꞌul ruqꞌuꞌun ri Jesús, y kin ja paqiꞌ xtaneꞌ ri kikꞌ ndipelaꞌ pe chuxeꞌ. 45Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij: ¿Achike xitzꞌamo pe?

Y atoq konojel xkibꞌij chi ma rejeꞌ ta, ri Pedro xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, pero kin esantienta ri wineq kiteleloꞌon pe kiꞌ chawij y ngatikipitzꞌilaꞌ.

46Pero ri Jesús xubꞌij: Kꞌo jun xitzꞌamo pe, porque yin xinnaꞌ chi kꞌo uchuqꞌaꞌ xel e wikꞌin.8:46 Lc. 6:19

47Y atoq ri ixaq xunaꞌ qa riꞌ chi xyoꞌox cuenta chare ri xubꞌen, ndibꞌarbꞌot xbꞌexukeꞌ chuwech ri Jesús, y chikiwech konojel ri wineq xubꞌij ri achike roma xutzꞌen apu ruchiꞌ ri rukꞌul ri Jesús, y chi kin ja paqiꞌ xkꞌachaj chuwech ri ruyabꞌil. 48Ri Jesús xubꞌij chare ri ixaq: Numiꞌal, tikꞌojeꞌ ruchuqꞌaꞌ ri awánima, porque rikꞌin nojel awánima xapuꞌun chinukanoxik, romariꞌ xakolotej chuwech ri ayabꞌil. Rikꞌin uxlanen pa awánima kabꞌiyin.8:48 Mr. 10:52; Lc. 7:50

49Kꞌaja keriꞌ ndajin chubꞌixik ri Jesús chare ri ixaq, atoq xbꞌeqaqa jun ri taqon pe koma ri aj pa rachoch ri Jairo ri achi ukꞌuey bꞌey chikiwech ri ndikimal kiꞌ pa sinagoga. Ri taqon pe xubꞌij: Jairo, ri amiꞌal xken qa, ma tayaꞌ chik eqaꞌ chirij la Tijonel, xchajeꞌ.

50Pero ri Jesús xrakꞌaxaj ri xbꞌebꞌix, romariꞌ kereꞌ xubꞌij chare ri Jairo: Ma kabꞌison, xa kin xe tikuqeꞌ akꞌuꞌx wikꞌin,8:50 Mr. 9:23; 11:22-24; Jn. 11:40 y ri amiꞌal ndikolotej chuwech ri kamik.

51Y atoq ri Jesús xok apu pa rachoch ri Jairo, nixta jun achoq chare xuyaꞌ qꞌij chin ta xok apu pa jay, xaxe chake ri Pedro, ri Santiago, ri Juan y ri rute-rutataꞌ ri xten. 52Ri wineq ngeꞌoqꞌ y ngebꞌison roma ri xten, pero ri Jesús xubꞌij chake: Ma kixoqꞌ, porque ri xten ma kamineq ta, xa ndiwer.

53Y ri wineq xetzeꞌen chirij ri Jesús, porque ketaman chi ri xten kamineq chik. 54Pero ri Jesús xutzꞌen chiruqꞌaꞌ y xubꞌij: ¡Xten, kayakatej!

55Ja atoq riꞌ xtzolij pe ránima ri xten, y kin ja xyakatej, y ri Jesús xubꞌij chi tikitzuquꞌ. 56Y ri rute-rutataꞌ ri xten xsach kikꞌuꞌx, pero ri Jesús xubꞌij chake chi ma jun achoq chare tikitzijoj ri xbꞌanatej.8:56 Mt. 8:4; 9:30

9

Ri Jesús ngeruteq ri discípulos chutzijoxik ri utzulej teq tzij chin kolotajik

(Mt. 10:5-15; Mr. 6:7-13)

1Ri Jesús xeroyoj ri kabꞌlajuj discípulos, xuyaꞌ uchuqꞌaꞌ chake y xuyaꞌ ruchuqꞌaꞌ kitzij chin ndikelesaj nojel ruwachinel itzel teq espíritu, y xuyaꞌ chuqaꞌ uchuqꞌaꞌ chake chin ngekikꞌachojrisaj ri kꞌo kiyabꞌil.9:1 Mt. 10:1; Mr. 3:142Xeruteq chin ndekitzijoj ri achike rubꞌeyal chin ngeꞌok ri wineq pa ru-reino ri Dios, y chin chuqaꞌ ngekikꞌachojrisaj ri ngeyawej.9:2 Lc. 10:93Y xubꞌij e chake: Ma jun achike tikꞌuaj chin ri ibꞌey. Ma tikꞌuaj chꞌamiꞌy, nixta koxtar, nixta kaxlan wey, nixta méra y nixta jutzaq chik tzieq.9:3 Lc. 10:44Achike na achoch apeꞌ xtikꞌan apu iwech, chiriꞌ kixkꞌojeꞌ hasta kꞌa kixel na pe chiriꞌ. 5Y achike na chi tinamit apeꞌ ma xtikꞌan ta apu iwech koma ri wineq, rix kixel pe chiriꞌ y titotaꞌ kan ri poqolaj chi teq iwaqen, chin tiketamaj chi ma utz ta kibꞌanun chuwech ri Dios,9:5 Hch. 13:51 xchajeꞌ ri Jesús.

6Xebꞌa kꞌa ri discípulos, y nojel teq aldeas apeꞌ ngeꞌeqꞌax ndikitzijoj ri utzulej teq tzij chin kolotajik, y ngekikꞌachojrisaj kan ri ngeyawej.

Ri Herodes ndisach rukꞌuꞌx roma ri ngerakꞌaxaj pa ruwiꞌ ri Jesús

(Mt. 14:1-12; Mr. 6:14-29)

7Ri tetrarca9:7 Chin ndawetamaj ri achike ndubꞌij tzij tetrarca, takanoj pa glosario. Herodes xrakꞌaxaj chi ndajin nojel reꞌ, y ma ndiril ta rubꞌeyal ri ndirakꞌaxaj, porque ekꞌo ngebꞌiꞌin chi ri Jesús ja ri Juan ri Bautista xkꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ. 8Chꞌaqa chik ndikibꞌilaꞌ chi ri Jesús ja ri profeta Elías, ri xurukꞌutuꞌ riꞌ, y chꞌaqa chik ndikibꞌilaꞌ chi jun chikiwech ri profetas ri xekꞌojeꞌ ojer kan ri xbꞌekꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ. 9Y ri Herodes xubꞌij: Ja yin xitaqo chi xqupix ruqul ri Juan ri Bautista. Pero, ¿achike chi achi riꞌ ri keriꞌ niwakꞌaxaj chirij? xchajeꞌ. Y bꞌaláta ndutzꞌet ruwech ri Jesús ndirajoꞌ.

Ri Jesús ngerutzuq más e 5,000 wineq

(Mt. 14:13-21; Mr. 6:30-44; Jn. 6:1-14)

10Atoq ri apóstoles xetzolij pe chutzijoxik rutzij ri Dios, xkitzijoj chare ri Jesús nojel ri xbꞌekibꞌanalaꞌ. Y ri Jesús xerukꞌuaj kiyon pa jun tinamit rubꞌiniꞌan Betsaida. 11Pero santienta wineq xkiyaꞌ cuenta chare ri apeꞌ ndibꞌa ri Jesús, romariꞌ xkoqaj. Y ri Jesús xukꞌen apu kiwech ri wineq, y ndutzijoj chake ri achike rubꞌeyal chin ngeꞌok ri wineq pa ru-reino ri Dios, y ri ndikꞌatzin chi ngekꞌachojrisex, xerukꞌachojrisaj.

12Y atoq ja ndokoqꞌaꞌ qa, xejel apu ri kabꞌlajuj apóstoles rikꞌin ri Jesús y kereꞌ xkibꞌij chare: Re lugar apeꞌ rojkꞌo tzꞌiran-tzꞌiran. Romariꞌ kaꞌataqaꞌ la wineq pa teq aldeas, y apeꞌ ekꞌo achoch pa teq qꞌayis, chin ndikil apeꞌ ngekꞌojeꞌ qa chaqꞌaꞌ, y ndikil chuqaꞌ ri achike ndikikꞌux.

13Pero ri Jesús xubꞌij chake: Ja rix kixtzuqu kichin.9:13 Nm. 11:21, 22 Y rejeꞌ xkibꞌij chare: Roj xaxe ok woꞌoꞌ kaxlan wey y kaꞌiꞌ ker kꞌo qikꞌin. Roj kꞌo cheꞌel ngeqatzuq konojel re wineq reꞌ, pero si ngojbꞌa chuloqꞌik kiway.

14Keriꞌ xkibꞌij porque jun laꞌeq 5,000 achiꞌaꞌ kimolon apu kiꞌ chiriꞌ. Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: Tibꞌij chake ri wineq chi tikibꞌanaꞌ bꞌotzaj chi a 50, y ketzꞌuyeꞌ, xchajeꞌ.

15Y rejeꞌ xkibꞌen achel xubꞌij ri Jesús, xkibꞌen chake ri wineq chi xetzꞌuyeꞌ konojel. 16Ja atoq riꞌ ri Jesús xeruliꞌej pa ruqꞌaꞌ ri woꞌoꞌ kaxlan wey y ri kaꞌiꞌ ker, xtzuꞌun e chikaj y xumatioxij chare ri Dios. Xeruper ri kaxlan wey y ri ker, y xuyaꞌ chake ri discípulos chin xkijachalaꞌ chake ri wineq. 17Konojel xewaꞌ y jabꞌel xenanoꞌ,9:17 Sal. 145:15, 16 y kꞌa xekinojisaj kabꞌlajuj chakech rikꞌin ruchiꞌ ri kaxlan teq wey y ruchiꞌ ri ker ri ma xekꞌuxeꞌ ta.

Ri Pedro ndubꞌij chi ri Jesús, jariꞌ ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit

(Mt. 16:13-19; Mr. 8:27-29)

18Y atoq ri Jesús ndubꞌen orar ruyon, y xe ri discípulos ekꞌo apu chiriꞌ, rijaꞌ kereꞌ xukꞌutuj razón chake: ¿Achike riyin ndikibꞌij ri wineq?

19Rejeꞌ xkibꞌij chare: Ekꞌo ngebꞌiꞌin chi ja rat ri Juan ri Bautista, ekꞌo chuqaꞌ ngebꞌiꞌin chi ja rat ri Elías, y ekꞌo ngebꞌiꞌin chi rat jun chikiwech ri ojer teq profetas y xakꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ.

20Y ri Jesús xubꞌij chake: Jakꞌa pa iwech rix, ¿achike riyin?

Y ri Pedro xubꞌij chare: Ja rat ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.9:20 Jn. 1:41; 7:41; 11:27; 20:31

Ri Jesús ndubꞌij chi ndikamisex

(Mt. 16:20-28; Mr. 8:30–9:1)

21Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌen mandar chake ri discípulos chi ma jun achoq chare tikibꞌij achike rijaꞌ. 22Y xubꞌij chake: Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ndikꞌatzin niqꞌasaj santienta kꞌayew, itzel ngitzꞌat koma ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij, koma ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, y koma ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, y ngikamisex, pero pa rox qꞌij ngikꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ.9:22 Mt. 17:22, 23; Mr. 9:31; Lc. 18:31-33

23Y ri Jesús xubꞌij chake konojel: Si kꞌo jun ndirajoꞌ ngiroqaj, ma tuyaꞌ pa nabꞌey ri ndurayij rijaꞌ, xa tubꞌanaꞌ achel rutelen qꞌij-qꞌij ru-cruz chin ndekamisex y kiroqaj.9:23 Mt. 10:38; Lc. 14:2724Porque si jun wineq ndupoqonaj ri aj rochꞌulew rukꞌaslen, ma ndiril ta ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta. Jakꞌa ri ma ndupoqonaj ta rukꞌaslen chin nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj, kin ndiril ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta. 25Porque, ¿achike ndikꞌatzin chare jun wineq xa ta nduchꞌek nojel ri bꞌeyomal chin ri rochꞌulew, y xa ruyon chuwech ndukꞌis qa ruqꞌij y ma ndukal ta ri ránima? 26Porque achike na jun xtikꞌix xtubꞌij chi oqey wichin y chi rutaqin ri nutzij, riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngikꞌix9:26 Mt. 10:33; 2Ti. 2:12 chuqaꞌ nibꞌij chi rijaꞌ oqey wichin, atoq nginuqaqa chik jumbꞌey rikꞌin ri nimalej nuqꞌij, rikꞌin ri nimalej ruqꞌij ri Nataꞌ y rikꞌin ri nimalej kiqꞌij ri loqꞌolej teq ángeles. 27Kin qetzij nibꞌij chiwa chi ekꞌo jujun ri ekꞌo chireꞌ ri ma ngeken yan ta e, hasta kꞌa ndikitzꞌet na kan ri ru-reino ri Dios.

Ri nimalej ruqꞌij ri Jesús nditzꞌetetej

(Mt. 17:1-8; Mr. 9:2-8)

28Qꞌaxneq laꞌeq jun waqxaqiꞌ qꞌij keriꞌ tubꞌij ri Jesús, xerukꞌuaj ri Pedro, ri Santiago y ri Juan, xbꞌa e chuwech jun juyuꞌ chin xbꞌerubꞌanaꞌ orar. 29Y atoq ndubꞌen orar, xjalatej qa ruwech, ri rutziaq puchupuj y ndiyikꞌilan xubꞌen qa. 30Kꞌateꞌ ruwech ekꞌo yan chik kaꞌiꞌ achiꞌaꞌ ngetzijon rikꞌin ri Jesús. Y riꞌ ja ri Moisés y ri Elías. 31Rejeꞌ ndiyikꞌilan ri nimalej ruqꞌij ri Dios chikij, y ngetzijon chikiwech pa ruwiꞌ ri kꞌayew ngeruqꞌasaj e ri Jesús pa tinamit Jerusalén y pa ruwiꞌ ri nditzolij e chikaj. 32Ri Pedro y ri erachibꞌilan tzꞌan kiwaran, pero atoq xtzoropitej pe kiwech, xkitzꞌet ri nimalej ruqꞌij ri Jesús y ri ekaꞌiꞌ ngetzijon rikꞌin. 33Y atoq ri Moisés y ri Elías ja ngebꞌa y ndikiyaꞌ kan ri Jesús, ri Pedro kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, ¡utz chi rojkꞌo chireꞌ! Tiqabꞌanaꞌ oxiꞌ chꞌuteq achoch chare ruqꞌaꞌ teq cheꞌ, jun awichin rat, jun chin Moisés y jun chin Elías, xchajeꞌ.

Pero ri Pedro xetal ndichꞌaꞌa apu, nixta retaman si rukꞌulun o naq ri tzij ngerubꞌilaꞌ apu. 34Y atoq ri Pedro kꞌaja ndajin chubꞌixik reꞌ, xqaqa jun nube y xekꞌojeꞌ chupan ri rumujal. Ri discípulos santienta xkixibꞌij qa kiꞌ roma xeꞌok chupan ri nube. 35Y pa nube xakꞌaxex jun chꞌabꞌel ri kereꞌ xubꞌij: Jareꞌ ri Nukꞌajol ri nuchaꞌon. Ja rijaꞌ ri tinimaj rutzij,9:35 Ex. 23:21; Dt. 18:15-19; Hch. 3:22; He. 12:25 xchajeꞌ.

36Atoq xtaneꞌ ri chꞌabꞌel riꞌ, ri discípulos xkitzꞌet chi ri Jesús ruyon yan chik kꞌo. Rejeꞌ xkiyek pa kánima nojel reꞌ, y chupan teq ri qꞌij riꞌ ma jun achoq chare xkibꞌij9:36 Mt. 17:9 ri xkitzꞌet.

Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun kꞌajol kꞌo seqꞌ espíritu pa rukꞌaslen

(Mt. 17:14-21; Mr. 9:14-29)

37Chukan qꞌij, atoq ri Jesús y ri oxiꞌ discípulos exulan pe chuwech ri juyuꞌ, santienta wineq xebꞌekꞌulu richin. 38Y chikikajal ri santienta wineq, kꞌateꞌ ruwech jun achi xsikꞌin apu chubꞌixik: Tijonel, nikꞌutuj kamelal chawa chi tatzꞌetaꞌ jubꞌaꞌ re nukꞌajol, porque xe ok re junayon nukꞌajol reꞌ kꞌo. 39Kꞌateꞌ ruwech nditzꞌan roma jun seqꞌ espíritu ri ndubꞌen chare chi santienta ndisikꞌin, nduyaꞌ ataque chare y ndubꞌen chare chi ndiwaqa pe ruchiꞌ, kin tok ndubꞌen chare, y kꞌarunaj nduyaꞌ kan. 40Riyin xinkꞌutuj kamelal chake la a-discípulos chi tikelesaj e, pero ma xetiker ta.

41Ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: ¡Rix wineq aj wokami, xa ma kuqul ta ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios y xa ndijel ruwech rubꞌeyal ri ndibꞌix chiwa!9:41 Dt. 32:5; Sal. 78:8 ¿Rix ndinojij chi jumul ngikꞌojeꞌ chiꞌikajal? ¿Jarupeꞌ chik tiempo ngixinkachꞌ ndibꞌij rix? Y xubꞌij chare ri tataꞌatz riꞌ: Takꞌamaꞌ pe ri akꞌajol chinuwech.

42Atoq ri kꞌajol naqaj chik kꞌo chin ndeqaqa chuwech ri Jesús, ri seqꞌ espíritu xuroqij qa pa ulew y xubꞌen chi xuyaꞌ ataque chare. Pero ri Jesús xrelesaj e ri seqꞌ espíritu riꞌ, xukꞌachojrisaj ri kꞌajol y xujech e chare ri rutataꞌ. 43Y konojel xsach kikꞌuꞌx roma ri nimalej ruchuqꞌaꞌ ri Dios.

Ri Jesús ndubꞌij chik jumbꞌey chi ndikamisex

(Mt. 17:22, 23; Mr. 9:30-32)

Ri wineq kꞌaja sachineq kikꞌuꞌx rikꞌin nojel ri ngerubꞌen ri Jesús, atoq rijaꞌ kereꞌ xubꞌij chake ri ru-discípulos: 44Tiyaꞌ pa ixikin ri nibꞌij chiwa y ma timestaj. Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ngijach pa kiqꞌaꞌ wineq, xchajeꞌ.

45Pero ri discípulos ma xkikꞌoxomaj ta9:45 Jn. 12:16 ri xubꞌij ri Jesús, porque ewan rubꞌeyal chikiwech chin ma tikikꞌoxomaj. Y rejeꞌ ndikixibꞌij kiꞌ ndikikꞌutuj razón chare achike ri xrajoꞌ xubꞌij.

Ri más nim ruqꞌij chupan ri ru-reino ri Dios

(Mt. 18:1-5; Mr. 9:33-37)

46Ja atoq riꞌ ri discípulos ndikichuquchaꞌ kiꞌ pa ruwiꞌ ri achike chikiwech rejeꞌ más nim ruqꞌij. 47Pero ri Jesús kin retaman ri ndikinojilaꞌ pa kánima, romariꞌ xbꞌerukꞌamaꞌ pe jun chꞌuti akꞌual y xupabꞌaꞌ apu chunaqaj rijaꞌ, 48y kereꞌ xubꞌij chake: Ri xtikꞌamo apu ruwech jun akꞌual achel reꞌ pa nubꞌiꞌ, kin achel ja ta riyin ri ndukꞌen apu nuwech keriꞌ, y ri ndukꞌen apu nuwech riyin, kin achel ja ta ri taqayon pe wichin ri ndukꞌen apu ruwech. Porque ri más maneq ok ruqꞌij chiꞌikajal, jariꞌ ri más nim ruqꞌij.

Ri ma kꞌo ta contra chiqij, xa kin toꞌoy qichin

(Mr. 9:38-40)

49Ri Juan xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, roj xqatzꞌet jun ri ngerelesaj itzel teq espíritu pa abꞌiꞌ, pero roma ma roj rachibꞌilan ta, xqabꞌilaꞌ chare chi ma tubꞌen chik keriꞌ.

50Pero ri Jesús xubꞌij chare: Ma tiqꞌet chuwech, porque ri ma kꞌo ta contra chiwij, xa kin toꞌoy iwichin.

Ri Jesús ngeruchꞌolij ri Santiago y ri Juan

51Atoq ja ndiril qꞌij chi ri Jesús nditzolij e chikaj, xubꞌen ruwech chi ndibꞌa pa tinamit Jerusalén. 52Y atoq kitzꞌamon bꞌey, xeruteq jujun discípulos pa jun aldea chin ri rochꞌulew Samaria chin xbꞌekibꞌanaꞌ rukꞌojlen nojel ri ndikꞌatzin chin ndekꞌojeꞌ ri Jesús chaqꞌaꞌ. 53Pero ri wineq aj Samaria ma xkajoꞌ ta xkikꞌen apu ruwech ri Jesús,9:53 Jn. 4:9 porque xkitzꞌet chi rutzꞌamon bꞌey chin ndibꞌa pa tinamit Jerusalén. 54Atoq ri discípulos Santiago y Juan xkitzꞌet chi ri aj Samaria ma xkajoꞌ ta xkikꞌen apu ruwech ri Jesús, kereꞌ xkibꞌij chare: Ajaw, ¿ndawojoꞌ ndiqakꞌutuj chi tiqaqa pe qꞌaqꞌ chikaj chin ndukꞌis kiqꞌij ri wineq riꞌ?

55Pero ri Jesús xuyaꞌ vuelta y xeruchꞌolij ri kaꞌiꞌ discípulos riꞌ. 56Y ja atoq riꞌ xebꞌa pa jun chik aldea.

Ri ndikꞌatzin ndabꞌen chin ndawoqaj ri Jesús

(Mt. 8:19-22)

57Atoq kitzꞌamon bꞌey, kꞌo jun kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Ngatinwoqaj apejeꞌ na ngabꞌa wi.9:57 Mt. 8:19

58Pero ri Jesús xubꞌij chare: Ri xiwan kꞌo kijul y ri aj xikꞌ teq chikap kꞌo kisok, pero riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, maneq jun lugar chin ta nginuxlan.

59Y ri Jesús chare jun chik kereꞌ xubꞌij: Rat kanawoqaj. Pero ri jun riꞌ kereꞌ xubꞌij chare: Ajaw, tayaꞌ qꞌij chuwa chi kꞌa tiken na ri nataꞌ y nimuq kan, kꞌajariꞌ ngatinwoqaj.

60Ri Jesús xubꞌij chare: Tayaꞌ kan pa kiqꞌaꞌ ri ekamineq pa mak chin ngekimuq ri ngeken e chikikajal. Pero rat kabꞌiyin, tayaꞌ utzulej rutzijol ri ru-reino ri Dios chake ri wineq.

61Y jun chik kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Ajaw, yin niwojoꞌ ngatinwoqaj, pero nabꞌey tayaꞌ qꞌij chuwa chin ngichꞌaꞌa kan chake ri ekꞌo pa wachoch.

62Pero ri Jesús xubꞌij chare: Jun ri ndusamajij ri arado y nditzuꞌun kan chirij, ma chaj ta ndel ri samaj chuwech. Keriꞌ chuqaꞌ ri bꞌanuy rusamaj ri Dios, si kꞌo chukꞌuꞌx ri eruyoꞌon kan, ma nditiker ta ndubꞌen utz-utz chare rutzijoxik ri ru-reino ri Dios.

10

Ri Jesús ngeruteq 72 chutzijoxik rutzij ri Dios

1Atoq bꞌanatajneq chik nojel reꞌ, ri Ajaw Jesús xeruchaꞌ chik chuqaꞌ 72, y xeruteq chi kakaꞌ chi kakaꞌ chin kenabꞌeyaj chuwech pa nojel teq tinamit y pa teq lugar apeꞌ rubꞌanun ruwech chi ndibꞌa.

2Rijaꞌ kereꞌ xubꞌij chake: Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi santienta ruwech ri tikoꞌ ri ndikꞌatzin ndichꞌupeꞌ, pero ri samajelaꞌ xa ejubꞌaꞌ ok. Romariꞌ, tikꞌutuj chare Rajaw ri tikoꞌ chi kerutaqaꞌ más samajelaꞌ chin ndikichꞌup ruwech ri rutikoꞌ.10:2 Mt. 9:37, 383Wokami kixbꞌiyin kꞌa, riyin ngixinteq achel alaj teq karneꞌl chikikajal wineq ri eꞌachel salilej teq utiwaꞌ ri ndiyakatej koyowal chiwij.10:3 Mt. 10:164Ma tikꞌuaj koxtar, nixta méra, nixta jun par chik xajabꞌ, y ma kixpeꞌeꞌ layaj pa bꞌey chin ndiyaꞌ ruxunaqil kiwech wineq. 5Y xa achike na achoch apeꞌ xkixok apu, nabꞌey kereꞌ tibꞌij: Ri uxlanen ri nduyaꞌ ri Dios, tikꞌojeꞌ pa iwiꞌ.10:5 Mt. 10:126Y si chupan ri achoch riꞌ kꞌo jun ri utz xtukꞌen apu iwech, ri uxlanen xikꞌutuj rix, ndikꞌojeꞌ pa ruwiꞌ, pero si nixta jun kꞌo uxlanen pa ránima, ri uxlanen xikꞌutuj, ma ndikꞌojeꞌ ta kan chiriꞌ. 7Y chupan ri achoch apeꞌ ndikꞌan apu iwech, chiriꞌ kixkꞌojeꞌ y tikꞌuxuꞌ y titijaꞌ ri ndiyoꞌox chiwa koma rejeꞌ, porque jun samajel kin rukꞌulun chi nditoj roma ri samaj ndubꞌen.10:7 Mt. 10:10 Y ma tijalalaꞌ ri apeꞌ ngixkꞌojeꞌ. 8Y achike na chi tinamit xkixbꞌeqaqa y ndikꞌan apu iwech koma ri wineq, tikꞌuxuꞌ ri achike xtiyoꞌox pe chiwa. 9Keꞌikꞌachojrisaj ri ngeyawej ekꞌo chiriꞌ, y tibꞌij chake konojel: Naqaj chik kꞌo ri qꞌij chi ri Dios ndutzꞌuk ndubꞌen reinar. 10Pero achike na chi tinamit apeꞌ xkixbꞌeqaqa y ma xtikꞌan ta apu iwech, rix kixbꞌiyin pa raqen teq bꞌey chin ri tinamit riꞌ y kereꞌ tibꞌij: 11Hasta ri poqolaj10:11 Mt. 10:14 xkꞌojeꞌ pe chiqaqen pa itinamit ndiqatotaꞌ kan chiwech, chin tiwetamaj chi ma utz ta ibꞌanun chuwech ri Dios. Pero tiwetamaj kꞌa chi naqaj chik kꞌo ri qꞌij chi ri Dios ndutzꞌuk ndubꞌen reinar, kixchajeꞌ chake. 12Y riyin nibꞌij chiwa chi chupan ri qꞌij atoq ndiqꞌat tzij pa kiwiꞌ ri wineq, más nim ri castigo ndiyoꞌox chake ri aj tinamit riꞌ, ke chuwech ri castigo ndiyoꞌox chake ri aj Sodoma.10:12 Mt. 10:15; 11:24

Ri Jesús ndubꞌij chi juyo kiwech ri aj Corazín y ri aj Betsaida

(Mt. 11:20-24)

13Ri Jesús xubꞌij: ¡Juyo iwech rix aj Corazín! ¡Juyo iwech rix aj Betsaida! Porque ri milagros ri xebꞌanatej chiꞌikajal rix, xa ta pa kitinamit ri aj Tiro y ri aj Sidón xebꞌanatej, kꞌiyal chi ta qꞌij rubꞌanun pe chi rejeꞌ kikusan tzieq chin bꞌis y etzꞌuyul ta pa chaj, retal chi ngebꞌison roma ri mak kibꞌanun, y xkiyaꞌ yan ta kánima rikꞌin ri Dios. 14Romariꞌ, nibꞌij chiwa chi chupan ri qꞌij atoq ri Dios nduqꞌet tzij pa kiwiꞌ ri wineq, xa menos jubꞌaꞌ castigo ndiqaqa pa kiwiꞌ ri aj Tiro y ri aj Sidón, ke chuwech ri castigo ndiqaqa pa iwiꞌ rix aj Corazín y rix aj Betsaida. 15Y rix aj Cafarnaúm, ¿pa itzij rix chi ngixukꞌuꞌex e chilaꞌ chikaj? Ma ke ta riꞌ. ¡Rix xa hasta pa qꞌaqꞌ ngixbꞌeyoꞌox!10:15 Mt. 11:23

16Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ chake ri ngeruteq: Ri xtirajoꞌ xtirakꞌaxaj ri rutzij ri Dios ri ndeꞌitzijoj rix, ja riyin ri ngirakꞌaxaj. Pero ri ma xtirajoꞌ ta xtirakꞌaxaj ri tzij riꞌ, ja riyin ri ma ndirajoꞌ ta ngirakꞌaxaj, y ri ma xtirajoꞌ ta xkirakꞌaxaj, ma ndirajoꞌ ta ndirakꞌaxaj rutzij ri taqayon pe wichin.10:16 Jn. 5:23

Ri 72 etaqon, santienta ngekikot ngetzolij pe

17Atoq xetzolij pe ri 72 etaqon e chutzijoxik ri ru-reino ri Dios, santienta ngekikot xkibꞌij chare ri Jesús: Ajaw, hasta ri itzel teq espíritu ndikinimaj qatzij atoq pa abꞌiꞌ ngeqelesaj e.10:17 Mr. 16:17

18Ri Jesús xubꞌij: Jaꞌn, kin qetzij ri ndibꞌij, porque yin kin xintzꞌet chi ri Satanás xunaꞌ yan chi xchꞌakatej, porque kin achel ndubꞌen ri koyopaꞌ ndiqaqa pe chikaj, keriꞌ xubꞌen rijaꞌ atoq xtzaq pe.10:18 Jn. 12:3119Riyin nuyoꞌon uchuqꞌaꞌ pa iqꞌaꞌ chin ngeꞌiwelesaj itzel teq espíritu ri eꞌachel teq kumetz y alacrán,10:19 Mr. 16:18 y nuyoꞌon uchuqꞌaꞌ pa iqꞌaꞌ pa ruwiꞌ nojel ruchuqꞌaꞌ ri itzel, y ma jun achike xtikꞌulwachij pa ruqꞌaꞌ. 20Pero rix ma kixkikot roma ri itzel teq espíritu ndikinimaj ri itzij, rix kixkikot porque tzꞌibꞌan chik ri ibꞌiꞌ chikaj.

Kin xe ri Rukꞌajol ri Dios retaman achike ri Tataꞌaj Dios

(Mt. 11:25-27; 13:16, 17)

21Ja atoq riꞌ ri Espíritu Santo xubꞌen chare ránima ri Jesús chi santienta xkikot, y ri Jesús xubꞌij: Ninimrisaj aqꞌij, Nataꞌ Dios, Rajaw ri kaj y ri rochꞌulew, porque xaqꞌalajrisaj ri qetzij chikiwech ri kibꞌanun chare ri kánima achel kánima chꞌuteq akꞌolaꞌ y xawewaj chikiwech ri ndikinaꞌ chi tzꞌan ketaman y tzꞌan ngekꞌoxoman. Kin keriꞌ wi, Nataꞌ Dios, porque jariꞌ ri xqaꞌ chawech chi xabꞌen, xchajeꞌ ri Jesús.

22Y xubꞌij chuqaꞌ: Nojel rujachon ri Nataꞌ Dios pa nuqꞌaꞌ,10:22 Mt. 28:18; Jn. 3:35; 13:3 y nixta jun etamayon achike riyin ri Kꞌajolaxel, xa kin xe ri Tataꞌaj Dios, y nixta jun chuqaꞌ etamayon achike ri Tataꞌaj Dios, xa kin xe riyin ri Kꞌajolaxel, y ri achoq chake niwojoꞌ niqꞌalajrisaj.

23Y atoq ekꞌo kiyon ri Jesús y ri discípulos, ri Jesús xuyaꞌ vuelta chin xtzuꞌun apu kikꞌin y kereꞌ xubꞌij chake: Kin jabꞌel rokiqꞌij ri wineq ri ndikitzꞌet ri nditzꞌet rix.10:23 Mt. 13:1624Porque nibꞌij chiwa chi ekꞌiy profetas y reyes, tzꞌan xkajoꞌ xkitzꞌet ri nditzꞌet rix wokami, y ma xkitzꞌet ta, y tzꞌan xkajoꞌ xkakꞌaxaj ri ndiwakꞌaxaj rix wokami, y ma xkakꞌaxaj ta.10:24 1P. 1:10

Ri parábola pa ruwiꞌ ri utzulej runoꞌoj ri achi aj Samaria

25Kꞌateꞌ ruwech jun tijonel chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés xbꞌeqaqa chuwech ri Jesús, y chin ta xrajoꞌ xqaqa ri Jesús pa ruqꞌaꞌ, kereꞌ xukꞌutuj razón chare: Tijonel, ¿achike ri ndikꞌatzin nibꞌen chin ndok wichin ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta?10:25 Mt. 19:16; Mr. 10:17; Lc. 18:18

26Ri Jesús xubꞌij chare: ¿Achike ndubꞌij chupan ri ley pa ruwiꞌ ri ndakꞌutuj razón? ¿Y achike akꞌoxoman pa ruwiꞌ ri abꞌanun leer?

27Ri tijonel chin ri ley xubꞌij: Rikꞌin nojel awánima, nojel akꞌuꞌx, nojel awuchuqꞌaꞌ y nojel anojibꞌal tawojoꞌ ri Awajaw Dios,10:27 Dt. 6:5 y kaꞌawojoꞌ ri wineq achel ndawojoꞌ awiꞌ rat.10:27 Lv. 19:18

28Ri Jesús xubꞌij chare: Kin qetzij ri ndabꞌij. Tabꞌanaꞌ pa akꞌaslen ri xabꞌij pe, y ndawil ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta.10:28 Lv. 18:5; Ez. 20:11; Ro. 10:5

29Pero ri tijonel chin ri ley, xe chin ndubꞌananej chi utz runoꞌoj, kereꞌ xukꞌutuj apu razón chare ri Jesús: ¿Achike kꞌa wineq ri ndikꞌatzin chin ngenwojoꞌ?

30Ri Jesús xubꞌij re jun parábola reꞌ chare: Kꞌo jun achi rutzꞌamon bꞌey chin ndibꞌa qa pa tinamit Jericó, eleneq pe pa tinamit Jerusalén. Pero xebꞌeꞌel pe eleqꞌomaꞌ chirij, y ri eleqꞌomaꞌ xkichꞌil rutziaq chirij, xkichꞌey y jutzꞌima xkikamisaj xkiyaꞌ kan pa bꞌey y xebꞌa. 31Ja atoq riꞌ xbꞌanatej chi jun sacerdote israelita bꞌaneq qa chupan ri bꞌey riꞌ, y atoq xutzꞌet ri achi pokꞌorneq pa bꞌey, xa xujechꞌaj e riꞌ10:31 Pr. 21:13; 1Jn. 3:16 chin xqꞌax. 32Y keriꞌ chuqaꞌ jun levita xbꞌeqaqa apeꞌ pokꞌorneq kan ri achi, y atoq xutzꞌet, xa xujechꞌaj e chuqaꞌ riꞌ chin xqꞌax. 33Pero jun achi aj rochꞌulew Samaria ri bꞌaneq chuqaꞌ chupan ri bꞌey riꞌ, atoq xutzꞌet ri achi pokꞌorneq pa bꞌey, xupoqonaj ruwech. 34Xjel kꞌa apu rikꞌin, xeroqꞌomaj ri rusokotajik rikꞌin aceite y vino y xupis rikꞌin kꞌul, xujotobꞌaꞌ e chirij ri rukej, xukꞌuaj pa jun posada y chiriꞌ xubꞌen cuenta. 35Y chukan qꞌij atoq ndutzꞌen e bꞌey ri achi aj rochꞌulew Samaria, xrelesaj rajel kaꞌiꞌ qꞌij samaj y xuyaꞌ kan ri méra chare ri rajaw ri posada, y kereꞌ xubꞌij chare: Tabꞌanaꞌ kamelal chuwa, tabꞌanaꞌ cuenta re achi reꞌ, y si kꞌo más méra ndakꞌis chin ndawoqꞌomaj, riyin nutojoꞌ chawa atoq ngitzolij pe, xchajeꞌ. 36Y ri Jesús xubꞌij chare ri tijonel chin ri ley: ¿Achike chikiwech ri oxiꞌ achiꞌaꞌ ri xeꞌilo ri achi pokꞌorneq pa bꞌey, ri qetzij xojowan richin, ndabꞌij rat?

37Ri tijonel chin ri ley xubꞌij: Ja ri jun ri xpoqonan ruwech. Y ri Jesús xubꞌij chare: Wokami rat, kabꞌiyin y tabꞌanaꞌ achel xubꞌen ri xtoꞌon.10:37 Lc. 6:31; 1Jn. 3:18

Ri Jesús xbꞌeqaqa chikachoch ri Marta y ri María

38Ri Jesús xutzꞌen chi e bꞌey junan kikꞌin ri ru-discípulos, y xok apu pa jun aldea. Y jun ixaq rubꞌiniꞌan Marta xukꞌen apu ruwech pa rachoch. 39Y ri Marta kichaqꞌ-kinimal kiꞌ rikꞌin jun ixaq rubꞌiniꞌan María, y ri María xbꞌetzꞌuyeꞌ chiraqen ri Jesús chin ndirakꞌaxaj ri ndubꞌij. 40Pero ri Marta kin ndibꞌatet ngerubꞌanalaꞌ ri opísa pa jay, y xjel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús y xubꞌij chare: Ajaw, ¿ma jun achike ndabꞌij chi ri María nojel opísa ruyoꞌon kan chinuwech? Tabꞌij chare chi kirutoꞌ jubꞌaꞌ.

41Pero ri Jesús xubꞌij chare: Rat Marta, xe rikꞌin opísa ngabꞌatet y achꞌujrisan awiꞌ pa ruwiꞌ. 42Xaxe jun achike ri ndikꞌatzin chi ndibꞌan. Y riꞌ ja ri achel xubꞌen ri María, y ri xubꞌen rijaꞌ, ma jun ndikꞌamo chuwech, xchajeꞌ ri Jesús.

11

Ri Jesús ngerutijoj ri discípulos pa ruwiꞌ ri oración

(Mt. 6:9-15; 7:7-11)

1Kꞌo jumbꞌey ri Jesús ndubꞌen orar pa jun lugar, y atoq xukꞌis xubꞌen orar, jun chikikajal ri ru-discípulos kereꞌ xubꞌij chare: Ajaw, qojatijoj rikꞌin ri achike modo ndiqabꞌen orar, achel xubꞌen ri Juan ri Bautista, xerutijoj ri ru-discípulos.

2Ri Jesús xubꞌij chake: Rix atoq ndibꞌen orar, kereꞌ tibꞌij:

Qatataꞌ Dios,11:2 Is. 63:16 kin jumul tinimrisex ri loqꞌolej abꞌiꞌ,

Kin ta nduqaqa yan ri qꞌij atoq ndabꞌen reinar pa ruwiꞌ nojel.

3Ri qaway ri ndikꞌatzin qꞌij-qꞌij, tayaꞌ kꞌa ok chuqaꞌ chaqe wokami.

4Takuyuꞌ ok ri mak qabꞌanun,

Porque roj chuqaꞌ eqakuyun

Konojel ri kꞌo itzel kibꞌanun chaqe.11:4 Mt. 6:12; Ef. 4:32; Stg. 2:13

Y ma ndayaꞌ qꞌij chi ngojtaqchiꞌix chin ngojtzaq pa mak.11:4 Lc. 22:46; 1Co. 10:13; Stg. 1:13

Keriꞌ tibꞌij.

5Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Tiqabꞌij na kꞌa chi jun chiꞌikajal rix ndibꞌa chirachoch jun ramígo pa nikꞌaj aqꞌaꞌ y kereꞌ ndubꞌij chare: Ale, tabꞌanaꞌ kamelal chuwa, nijel ruwech oxiꞌ kaxlan wey chawa, 6porque jun wamígo nej pataneq xuqaqa chiwachoch, y riyin ma jun achike kꞌo wikꞌin chin ta nisuj jun rutzaꞌ ruway, ndichajeꞌ chare. 7Y ri achoq chare ndikꞌutux apu ri kaxlan wey, kꞌa pa jay kereꞌ ndubꞌij pe: Ma kananeq, porque nutzꞌapin chi e ri ruchiꞌ jay, y ri walkꞌuaꞌl ekꞌo wikꞌin chochꞌat y maneq cheꞌel ngiyakatej e chin neyaꞌ chawa ri ndakꞌutuj, ndichajeꞌ pe. 8Si keriꞌ ta ndibꞌanatej, riyin nibꞌij chiwa chi ri jun ri achoq chare ndikꞌutux apu ri kaxlan wey, ndeyakatej pe y nduyaꞌ e ri ndikꞌutux chare, pero ma roma ta chi kamígo kiꞌ, xa roma ri jun ma nditaneꞌ ta apu chukꞌutuxik11:8 Lc. 18:1-5 ri ndirajoꞌ. 9Y riyin nibꞌij chiwa: Ma tiyaꞌ kan rukꞌutuxik ri ndikꞌutuj y kin xtiyoꞌox chiwa, tikanoj ri ndiwojoꞌ y kin xtiwil, kixkꞌujkꞌut apu chi puerta y kin xtijaq pe chiwech. 10Porque konojel ri ma ndikiyaꞌ ta kan rukꞌutuxik ri ndikikꞌutuj, kin ndiyoꞌox wi chake. Keriꞌ chuqaꞌ ri ndikikanoj ri ndikajoꞌ, kin ndikil wi, y ri ngekꞌujkꞌut apu chi puerta, kin ndijaq wi pe chikiwech.

11¿La kꞌo kami jun tataꞌatz chiꞌikajal ri xa jun kumetz nduyaꞌ chare ri ralkꞌuaꞌl atoq ri ralkꞌuaꞌl ndukꞌutuj jun ker chare? 12O xa ta ndukꞌutuj jun saqmaloꞌ chare, ¿la nduyaꞌ kꞌa jun alacrán chare? 13Y si rix ri ma utz ta inoꞌoj iwetaman ndiyaꞌ utzulej teq achike chake ri iwalkꞌuaꞌl, ¡kin más wi retaman ri aj chikaj Tataꞌaj Dios. Rijaꞌ kin xtuyaꞌ pe ri Espíritu Santo11:13 Is. 44:3 chake ri ngekꞌutun chare!

Ri wineq ndikibꞌij chi ja ri Beelzebú yoyon ruchuqꞌaꞌ ri Jesús chin ngerelesaj itzel teq espíritu

(Mt. 12:22-30; Mr. 3:20-27)

14Jun chik qꞌij, ri Jesús ndirelesaj jun itzel espíritu pa rukꞌaslen jun achi. Ri itzel espíritu riꞌ, rubꞌanun mem chare ri achi, y atoq ri itzel espíritu xel e pa rukꞌaslen ri achi, ri achi xtiker xchꞌaꞌa. Y ri santienta wineq xsach kikꞌuꞌx. 15Pero jujun chikikajal ri wineq ndikibꞌilaꞌ: La jun achi laꞌ ngerelesaj itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq, porque ukꞌuan roma ri Beelzebú ri kajawal ri itzel teq espíritu.11:15 Mt. 9:34

16Jakꞌa jujun chik wineq, chin ndikitojtobꞌej, qꞌalej na riꞌ si ja ri Dios taqayon pe richin, ndikibꞌilaꞌ chare ri Jesús chi tubꞌanaꞌ jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios chikiwech. 17Pero ri Jesús retaman ri ndikinojij,11:17 Jn. 2:25; Ap. 2:23 romariꞌ kereꞌ xubꞌij chake: Si pa jun reino ma junan ta ruwech kitzij ndikibꞌen ri ruwinaq, ri reino riꞌ ndikꞌis ruqꞌij. Keriꞌ chuqaꞌ si pa jun achoch, ma junan ta ruwech kitzij ndikibꞌen ri ekꞌo chupan, ma ngelayaj ta chi junan ngekꞌojeꞌ. 18Y keriꞌ chuqaꞌ, si ri Satanás ndiyakatej chikij ri itzel teq espíritu ri ekꞌo chuxeꞌ rutzij, ¿achike modo xtilayaj ri ru-reino? Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque ndibꞌij chi yin rikꞌin ruchuqꞌaꞌ ri Beelzebú ngenwelesaj itzel teq espíritu. 19Y si riyin ngenwelesaj itzel teq espíritu porque yin ukꞌuan roma ri Beelzebú, ¿achike ukꞌuayon kichin ri oqey iwichin rix atoq ngekelesaj itzel teq espíritu? Romariꞌ, ja ri oqey iwichin ri ngeqꞌalajrisan chi ri ndibꞌij rix, xa ma qetzij ta. 20Pero si rikꞌin ruchuqꞌaꞌ ri Dios ngenwelesaj itzel teq espíritu, riꞌ ndubꞌij tzij chi ja xuqaqa ri ru-reino ri Dios pa iwiꞌ.

21Atoq jun achi kꞌo ruchuqꞌaꞌ y kꞌo jalajaj ruwech achike rikꞌin ri achoq chare nduchajij utz-utz ri rachoch, kuqul rukꞌuꞌx chi nojel ri achike ruchajin ma ndeleqꞌex ta chuwech. 22Pero si ndeqaqa jun ri más kꞌo ruchuqꞌaꞌ ke chuwech ri rajaw achoch, ri jun riꞌ ma xe ta nditiker pa ruqꞌaꞌ, kin ndumej e chuqaꞌ ri armas achoq kikꞌin kuqul rukꞌuꞌx ri rajaw ri achoch, y ndumej e nojel ri ruchajin, y ri ndumej e, ndujachalaꞌ chikiwech ri achoq chake ndirajoꞌ ndujech.

23Ri ma junan ta ruwech rutzij ndubꞌen wikꞌin, xa yakatajneq chuwij, y ri ma junan ta ndimolon wikꞌin, xa ndukiraj e ri numolon ruwech, xchajeꞌ ri Jesús.

Ri ndubꞌen jun seqꞌ espíritu atoq nditzolij pe pa rukꞌaslen jun wineq

(Mt. 12:43-45)

24Atoq jun seqꞌ espíritu ndel e pa rukꞌaslen jun wineq, ri espíritu riꞌ ndibꞌa pa teq chaqiꞌj y tzꞌiran ulew ndukanolaꞌ apeꞌ nduxlan, pero roma ma ndiril ta, ndubꞌij: Ngitzolij na pa rukꞌaslen ri jun wineq apeꞌ yin eleneq pe, ndichajeꞌ. 25Y atoq nditzolij, ndutzꞌet chi ri rukꞌaslen ri wineq riꞌ achel jun jay jabꞌel meson y bꞌanun rukꞌojlen. 26Ja atoq riꞌ ndibꞌa, ngebꞌerukꞌamaꞌ wuquꞌ teq espíritu más eꞌitzel chuwech rijaꞌ, y konojel ngeꞌok pa rukꞌaslen ri jun wineq riꞌ chin ndikibꞌen kachoch chare. Y ri rukꞌaslen ri jun wineq riꞌ más pior11:26 He. 6:4-6; 10:26; 2P. 2:20 ndubꞌen qa ke chuwech ri rubꞌanun ri rukꞌaslen pa nabꞌey.

Ri qetzij kꞌo reqalen chuwech ri Dios

27Atoq ri Jesús ndajin chubꞌixik re tijonik reꞌ chikiwech ri wineq, jun ixaq chikikajal ri santienta wineq kereꞌ xsikꞌin apu chubꞌixik chare: Kin jabꞌel roruqꞌij ri ixaq ri xalan awichin y xuyaꞌ atzꞌun.

28Pero ri Jesús xubꞌij chare ri ixaq: Más jabꞌel rokiqꞌij ri ngeꞌakꞌaxan ri rutzij ri Dios y ndikibꞌen ri ndubꞌij.11:28 Lc. 8:21; Stg. 1:25

Ri wineq eꞌitzel chikibꞌanik ndikikꞌutuj jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios

(Mt. 12:38-42; Mr. 8:12)

29Y atoq ri santienta wineq ndikimal apu kiꞌ apeꞌ kꞌo ri Jesús, rijaꞌ xubꞌij: Re wineq aj wokami kin eꞌitzel chikibꞌanik, porque ndikikꞌutuj chi ndibꞌan jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios chikiwech, pero xaxe ri achel xbꞌanatej rikꞌin ri profeta Jonás, jariꞌ ri xtikitzꞌet. 30Porque achel xbꞌanatej rikꞌin ri profeta Jonás chi xok jun etal chikiwech ri aj Nínive, keriꞌ chuqaꞌ riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, nginok etal chikiwech ri wineq aj wokami. 31Y keriꞌ chuqaꞌ atoq ri Dios nduqꞌet tzij pa kiwiꞌ ri wineq, ri ki-reina ri aj rochꞌulew Sabá ri kꞌo pa sur ndiyakatej pe, y kin xtubꞌij chi ma utz ta xkibꞌen ri wineq aj wokami, porque rijaꞌ chi nej xpuꞌun chin xurakꞌaxaj ri nojibꞌel xyoꞌox chare ri rey Salomón.11:31 1R. 10:1 Y wokami chiwech rix kꞌo Jun ri más kꞌo runojibꞌal ke chuwech ri Salomón.11:31 Is. 9:6; Ro. 9:5; Fil. 2:10; Tit. 2:1332Chupan ri qꞌij atoq ri Dios nduqꞌet tzij, ri aj Nínive ngeyakatej y ndikibꞌij chi ma utz ta xkibꞌen ri wineq aj wokami. Keriꞌ nibꞌij porque ri aj Nínive xkiyaꞌ kan ri mak y xkiyaꞌ kánima rikꞌin ri Dios, atoq xkakꞌaxaj ri xuqꞌalajrisaj ri Jonás. Y wokami chiwech rix kꞌo Jun más nim ruqꞌij ke chuwech ri Jonás.

Ri runaqꞌ teq qawech achel jun lámpara

(Mt. 5:15; 6:22, 23)

33Ma jun wineq ndutzij jun lámpara chin nduyaꞌ apeꞌ ma ndiqꞌalajin ta pe, nixta nduyaꞌ chuxeꞌ jun cajón, xa kin nduyaꞌ ri lámpara pariꞌ rukꞌojlibꞌel,11:33 Mt. 5:15; Mr. 4:21 chin keriꞌ ri ngeꞌok apu pa jay ndikitzꞌet kibꞌey. 34Ri lámpara chin ri ru-cuerpo jun wineq ja ri runaqꞌ teq ruwech. Si rikꞌin utzulej ránima jun wineq ndutzꞌet nojel, nojel ri ru-cuerpo nojneq rikꞌin luz, pero si rikꞌin ma utzulej ta ránima ndutzꞌet nojel, nojel ri ru-cuerpo kꞌo pa qꞌequꞌ. 35Tatijaꞌ aqꞌij chi ri luz kꞌo pa akꞌaslen ma tichup qa y tubꞌen qa qꞌequꞌ ri awánima. 36Porque si nojel ri akꞌaslen kꞌo pa luz y ma jun qꞌequꞌ kꞌo awikꞌin, kin qꞌalej-qꞌalej ndatzꞌet nojel, y riꞌ kin achel ta jun lámpara ndiyikꞌan chawech keriꞌ.

Ri Jesús ndubꞌij chake ri tijonelaꞌ chin ri ley y ri fariseos chi ma ja ta ri ngetajin rikꞌin

(Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 20:45-47)

37Y atoq ri Jesús xtaneꞌ chubꞌixik reꞌ, jun fariseo xubꞌij chare chi tewaꞌ rikꞌin, y ri Jesús xok apu chirachoch ri fariseo riꞌ y xbꞌetzꞌuyeꞌ chuchiꞌ ri mesa. 38Pero ri fariseo xsach rukꞌuꞌx chirij ri Jesús, roma ma xuchꞌajchꞌojrisaj ta ruqꞌaꞌ pa rubꞌeyal nabꞌey chi ndiwaꞌ, achel ri costumbre kikꞌutun kan ri katit-kimamaꞌ.11:38 Mr. 7:339Y ri Ajaw xubꞌij: Rix fariseos, ri ikꞌaslen xa achel jun vaso o jun leq chꞌajon rij, pero xa tzꞌil rupan. Kin achel ta rix chojmilej teq wineq ngixqꞌalajin, pero ri iwánima xa nojneq rikꞌin eleqꞌ y itzel teq noꞌoj.11:39 2Ti. 3:5; Tit. 1:1540Rix fariseos xa achel maneq inoꞌoj keriꞌ. ¿Ma iwetaman ta kꞌa chi ri xbꞌanun ri cuerpo rubꞌanun chuqaꞌ ri iwánima? 41Romariꞌ rikꞌin nojel iwánima, tikusaj ri ichajin chin ngeꞌitoꞌ ri maneq ok kichajin.11:41 Is. 58:7; Lc. 12:33 Si keriꞌ ndibꞌen, kin qetzij chꞌajchꞌaj ndubꞌen nojel pa ikꞌaslen.

42Pero, ¡juyo iwech rix fariseos! Porque hasta ri raqen ri menta, ri ruda y nojel ruwech qꞌayis achel reꞌ, ngeꞌiwajilaj chin ndikꞌen e ri diezmo kikꞌin y ndiyaꞌ chare ri Dios, pero xa imestan ndikꞌuaj jun chojmilej kꞌaslen y chi ndiwojoꞌ ri Dios rikꞌin nojel iwánima. Ja ta riꞌ ri más utz ibꞌanun pe, y ma ndiyaꞌ kan chi ndibꞌen diezmar.

43¡Juyo iwech rix fariseos! Porque pa teq sinagoga ndirayij ngixtzꞌuyeꞌ pa jabꞌel teq chꞌaket apeꞌ ngetzꞌuyeꞌ ri kin kꞌo kiqꞌij, y ndiqaꞌ chuqaꞌ chiwech chi ndiyoꞌox ruxunaqil iwech chi teq kꞌayibꞌel apeꞌ ndikimal kiꞌ ri wineq.

44¡Juyo iwech! Porque rix achel kikꞌojlibꞌel animaꞌiꞌ, kꞌojlibꞌel ri ma ngetzꞌetetej chi ta, y ri wineq ri ngeꞌeqꞌax pariꞌ ma ndikiyaꞌ ta cuenta chare chi ndikichꞌabꞌaqrisaj ri kikꞌaslen chuwech ri Dios. Keriꞌ chuqaꞌ ri itzel kꞌaslen ikꞌuan rix nduchꞌabꞌaqrisaj kikꞌaslen ri wineq y rejeꞌ ma ndikiyaꞌ ta cuenta chare.

45Ja atoq riꞌ jun tijonel chin ri ley ri xyoꞌox chare ri Moisés kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, atoq keriꞌ ndabꞌij, jajun chaqe roj ndabꞌij chi ma utz ta qabꞌanun.

46Y ri Jesús xubꞌij chare: ¡Juyo iwech chuqaꞌ rix tijonelaꞌ chin ri ley! Porque ngeꞌiyalaꞌ tijonik ri kin achel al teq eqaꞌ chikij ri wineq, pero rix nixta jun ruwiꞌ iqꞌaꞌ ndiwojoꞌ ndiseloj chin ngeꞌikꞌuaj ri eqaꞌ riꞌ.

47¡Juyo iwech! Porque ngeꞌibꞌen rukꞌojlen ri kꞌojlibꞌel apeꞌ emuqul ri profetas, y xu ja ri ojer teq iwatit-imamaꞌ xekamisan e kichin. 48Rikꞌin ri keriꞌ ndibꞌen, ndikꞌut chi pa iwech rix utz ri xkibꞌen ri ojer teq iwatit-imamaꞌ chi xekikamisaj.11:48 Hch. 7:51, 52 Jakꞌa rix xaxe ndibꞌen rukꞌojlen ri kꞌojlibꞌel apeꞌ emuqul ri profetas riꞌ, pa rukꞌexel chi ndinimaj ri xkibꞌij kan.

49Romariꞌ, ri Dios ri kꞌo nojel nojibꞌel rikꞌin, kereꞌ xubꞌij: Ngenteq profetas y apóstoles chikikajal, y jujun chikiwech rejeꞌ ngetzeqlebꞌex chin ndibꞌan itzel chake y jujun chik ngekamisex. Keriꞌ xubꞌij ri Dios. 50Y keriꞌ, pa kiwiꞌ ri wineq aj wokami ndiqaqa ralal kikamik konojel ri profetas ekamisan xe jampeꞌ xbꞌan ri rochꞌulew hasta re qꞌij reꞌ, 51kamik ri tzꞌukutajneq pe rikꞌin rukamik ri chojmilej rukꞌaslen Abel,11:51 Gn. 4:8 hasta rukamik ri Zacarías, ri xkamisex koma ri ojer teq iwatit-imamaꞌ chikikajal ri altar apeꞌ ngekamisex ri chikap y ri rachoch ri Dios. Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi nojel ralal ri kikamik rejeꞌ ndiqaqa pa kiwiꞌ ri wineq aj wokami.

52¡Juyo iwech rix tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés! Porque iwewan chikiwech ri wineq ri achike ndikꞌatzin ndikibꞌen chin ngeꞌok chupan ru-reino ri Dios, porque ma ngixok ta rix, nixta ndiyaꞌ qꞌij chake chi ngeꞌok ri ndikajoꞌ ngeꞌok, xchajeꞌ ri Jesús.

53Atoq ri Jesús xel pe chiriꞌ, ri tijonelaꞌ chin ri ley y ri fariseos xpuꞌun koyowal chare roma ri xubꞌij chake, y ja atoq riꞌ xkitzꞌuk pe chi jalajaj teq achike ndikikꞌutulaꞌ razón chare chin ta ndikelesaj tzij pa ruchiꞌ, 54chin kꞌo ta jun roma nditzaq pa kiqꞌaꞌ rikꞌin ri tzij ndubꞌij.

12

Ri Jesús ndukꞌut chikiwech ri wineq chi ma utz ta chi kaꞌiꞌ kipalej ndikibꞌen

(Mt. 10:26, 27)

1Y atoq keriꞌ ndajin, miles chi wineq xkimal apu kiꞌ chirij ri Jesús, kin esantienta, hasta ndikiyeqꞌelaꞌ kaqen. Y ri Jesús nabꞌey chake ri ru-discípulos kereꞌ xubꞌij: Tichajij iwiꞌ chuwech ri levadura kichin ri fariseos.12:1 Mt. 16:6, 12; Mr. 8:15; 1Co. 5:7, 8 Y ri levadura riꞌ, ja ri kaꞌiꞌ kipalej. 2Porque ma jun achike ri bꞌanun chilaqꞌel ri man ta xtiqꞌalajrisex, y ma jun achike ri ewan ri man ta xtetamex.12:2 Ec. 12:14; Mt. 10:26; 1Co. 4:53Roma kꞌa riꞌ, nojel ri ndibꞌij rix chilaqꞌel, kin xtiqꞌalajin, y ri ndijasjaꞌ pa ixikin pa teq jay, kin pariꞌ teq jay xtisikꞌix rubꞌixik.

Ri achoq chuwech ndikꞌatzin ndiqaxibꞌij qiꞌ

(Mt. 10:28-31)

4Nibꞌij chuqaꞌ chiwa rix, ri rix wachibꞌil: Ma tixibꞌij iwiꞌ12:4 Is. 51:7; Jer. 1:8 chikiwech ri xaxe ok ri i-cuerpo ngetiker ndikikamisaj, y pa ruwiꞌ riꞌ, ma jun chik kiqꞌaꞌ chiwa. 5Riyin nibꞌij chiwa achoq chuwech ndikꞌatzin ndixibꞌij iwiꞌ: Tixibꞌij iwiꞌ chuwech ri Dios, porque rijaꞌ atoq xukꞌen yan e ri ikꞌaslen, kꞌo chuqaꞌ uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ chin ngixruteq pa qꞌaqꞌ.12:5 Mt. 10:28 Jaꞌn, kin chuwech rijaꞌ tixibꞌij iwiꞌ.

6Rix iwetaman chi woꞌoꞌ chꞌuteq aj xikꞌ teq chikap xa jubꞌaꞌ ok kajel ndiyoꞌox atoq ngeloqꞌ, pero nixta jun chikiwech ri chikap riꞌ mestan ta roma ri Dios. 7Jakꞌa rix, hasta nojel ri rusmal teq iwiꞌ eꞌajilan roma rijaꞌ. Romariꞌ, ma tixibꞌij iwiꞌ, porque rix más iweqalen ke chikiwech ekꞌiy chꞌuteq aj xikꞌ teq chikap.

Ma tiqewaj chi qataqin ri Jesús

(Mt. 10:32, 33; 12:32; 10:19, 20)

8Y riyin nibꞌij chiwa chi xa achike na jun ri ma xtuxibꞌij ta riꞌ xtubꞌij chikiwech wineq chi yin rutaqin, keriꞌ chuqaꞌ riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal nibꞌij chikiwech ri ru-ángeles ri Dios, chi ri jun riꞌ yin rutaqin.12:8 Mt. 10:32; 2Ti. 2:12; 1Jn. 2:239Pero achike na jun ri xtibꞌiꞌin chikiwech wineq chi maneq ru-cuenta chuwa, keriꞌ chuqaꞌ riyin nibꞌij chikiwech ri ru-ángeles ri Dios, chi ri jun riꞌ ma jun nu-cuenta chare.

10Y xa achike na jun ri ndibꞌiꞌin itzel teq tzij chuwij yin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ndikuyutej. Pero ri ndibꞌiꞌin itzel teq tzij chirij ri Espíritu Santo, ma ndikuyutej ta.12:10 Mt. 12:31, 32; Mr. 3:28, 29

11Atoq xkixukꞌuꞌex pa teq sinagogas, o chikiwech qꞌatoy teq tzij y chikiwech ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ pa ruwiꞌ ri tinamit, ma tichꞌujrisaj iwiꞌ chunojixik achike ndibꞌij, nixta achike chi tzij ndikusaj chin ngixchꞌaꞌa apu chin nditoꞌ iwiꞌ chikiwech. 12Porque atoq nduqaqa ri hora chin ngixchꞌaꞌa apu, ja ri Espíritu Santo ri ndiyoꞌon tzij pa ichiꞌ chin ndibꞌij,12:12 Mt. 10:19; Mr. 13:11; Lc. 21:14, 15 xchajeꞌ ri Jesús.

Ma utz ta ndibꞌa awánima chirij ri bꞌeyomal chin ri rochꞌulew

13Jun chikikajal ri wineq ekꞌo apu chiriꞌ kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Tijonel, tabꞌanaꞌ kamelal chuwa, tabꞌij jubꞌaꞌ chare ri nunimal chi tuyaꞌ chuwa ri herencia nu-toca, porque rubꞌanun qa richin chare.

14Ri Jesús xubꞌij chare: Ale, riyin ma yin ta jun qꞌatoy tzij yoꞌon pa iwiꞌ, nixta yin jachoy herencia chiwech.

15Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Tibꞌanaꞌ cuenta ri iwánima chin ma tijamem chirij jalajaj teq achike.12:15 He. 13:5 Porque ma ja ta ri kꞌiy achike ruchajin jun wineq ri ndibꞌanun chi nditiker ndukꞌuaj utzulej kꞌaslen.

16Ja atoq riꞌ ri Jesús xubꞌij jun parábola chake: Kꞌo jun achi bꞌeyon xutik ruwech jun rulew, y ri rutikoꞌ santienta ruwech xuyaꞌ. 17Roma kꞌa riꞌ, ri bꞌeyon ndubꞌilaꞌ pa ránima: ¿Achike nibꞌen wokami? Porque ma ndubꞌen ta apeꞌ xtinyek nojel ruwech ri nutikoꞌ. 18Pero jareꞌ xtinbꞌen: Ngenwulij la yakbꞌel enubꞌanun y nibꞌen más chawen pa kikꞌexel, y chiriꞌ niyek wi nojel ruwech ri nu-trigo y ri jalajaj chik achike ri ndikꞌatzin ngenyek. 19Y nibꞌij chare ri wánima: Wánima, kami santienta bꞌeyomal ayakon chin ndaqꞌasaj akꞌaslen kꞌiy junaꞌ. Katuxlan, kawaꞌ, tatijaꞌ ayaꞌ y kakꞌastan. 20Pero ri Dios xubꞌij chare: ¡Xa ma jun anoꞌoj! Chupan re jun aqꞌaꞌ reꞌ ndukꞌamer ri akꞌaslen, y nojel ri ayakon, ¿achoq pa ruqꞌaꞌ ndikanej kan?12:20 Sal. 39:6 xucheꞌex. 21Keriꞌ ndukꞌulwachij achike na wineq ri ndumal apu bꞌeyomal chochꞌulew chin ndukusaj xe rijaꞌ, pero xa ma jun ri bꞌeyomal ri ndirajoꞌ ri Dios rikꞌin.

Ri Dios ngerubꞌen cuenta ri eralkꞌuaꞌl

(Mt. 6:25-34)

22Y ri Jesús xubꞌij chake ri ru-discípulos: Romariꞌ nibꞌij chiwa: Ma kixel chꞌuꞌj chukanoxik ri ndikꞌatzin chiwa pa ikꞌaslen, ri achike xtikꞌux, nixta kixel chꞌuꞌj chukanoxik tzieq chin ndikusaj. 23Porque ri kꞌaslen más kꞌo reqalen ke chuwech ri achike ndikꞌuxeꞌ, y ri cuerpo más kꞌo reqalen ke chuwech ri tzieq ndikusex. 24Tiyaꞌ cuenta chake ri aj xikꞌ teq chikap cuervos; rejeꞌ ma ngetikon ta, nixta ndikimal ruwech tikoꞌ, y nixta maneq kiyakbꞌal chin ndikiyek ruwech tikoꞌ, pero ri Dios ngerutzuq.12:24 Job 38:41; Sal. 147:9 ¡Y rix más iweqalen ke chikiwech ri chikap riꞌ! 25Y nibꞌij chuqaꞌ chiwa: Maske jun wineq ndel chꞌuꞌj, ma nditiker ta ndubꞌen chi ndikꞌojeꞌ jun hora más rukꞌaslen ke chuwech ri kꞌaslen ruqꞌaton kan ri Dios pa ruwiꞌ. 26Si rix nixta jun hora más ikꞌaslen ngixtiker ndibꞌen chi ndikꞌojeꞌ, ¿achike roma ngixel chꞌuꞌj chukanoxik ri chꞌaqa chik achike ngekꞌatzin chiwa?

27Tiyaꞌ cuenta chare achike modo ngekꞌiy ri kontzꞌiꞌj, rejeꞌ ma ndikikosisaj ta kiꞌ chi samaj, nixta ngekemon chin ta ndikibꞌen kitziaq, pero nibꞌij chiwa chi nixta ri rey Salomón, rikꞌin nojel ri bꞌeyomal ruchajin ma xuweq ta riꞌ achel eweqon ri kontzꞌiꞌj roma ri Dios. 28Y si ri Dios rikꞌin kikontzꞌijal ngeruweq ri qꞌayis ri ngeꞌel pe pa qꞌas, y ri qꞌayis riꞌ ekꞌo kami y chuwaꞌq-kabꞌij xa ngeporox pa qꞌaqꞌ, ¡kin más wi xkixruweq rix! Tiyaꞌ cuenta chare chi rix ma kin ta kuqul ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios. 29Romariꞌ rix ma kixel chꞌuꞌj chukanoxik ri achike ndikꞌux y achike nditij. 30Porque ri jalajaj kiwech wineq ri ma kitaqin ta ri Dios, ngeꞌel chꞌuꞌj chukanoxik nojel reꞌ. Pero rix kꞌo ri Itataꞌ Dios ri kin retaman chi ngekꞌatzin reꞌ chiwa. 31Pa rukꞌexel chi ngixel chꞌuꞌj, más utz tibꞌa iwánima chirij ri ndubꞌen reinar ri Dios pa ikꞌaslen. Si keriꞌ ndibꞌen, rijaꞌ kin nduyaꞌ wi pe ri ndikꞌatzin chiwa.

Chikaj tibꞌanaꞌ ibꞌeyomal

(Mt. 6:19-21)

32Rix ri rix achel jun chꞌuti bꞌotzaj karneꞌl, ma tixibꞌij iwiꞌ, porque ri Itataꞌ Dios kin ndiqaꞌ chuwech chi rix ndibꞌen reinar junan rikꞌin. 33Tikꞌayilaꞌ ri ichajin y ri rajel tiyaꞌ chake ri maneq ok kichajin.12:33 Mt. 19:21 Si keriꞌ ndibꞌen, chikaj ndikꞌojeꞌ jun iyakbꞌel ri ma nditziaqur ta, apeꞌ kꞌo cheꞌel ndiyek ibꞌeyomal ri ma ndikꞌis ta, nixta ndichikopir, y apeꞌ ma ngebꞌeqaqa ta eleqꞌomaꞌ. 34Porque apeꞌ kꞌo ri ibꞌeyomal, chiriꞌ chuqaꞌ kꞌo ri iwánima.

Ndikꞌatzin chi kꞌes qawech ndiqoyobꞌej ri Jesucristo

35Utz-utz tinabꞌaꞌ apu iwiꞌ chin ndibꞌen ri ndirajoꞌ ri Dios, y tibꞌanaꞌ chake ri i-lámparas chi jumul ketzijeꞌ.12:35 Mt. 25:1, 836Tibꞌanaꞌ achel ndikibꞌen ri samajelaꞌ ekꞌes koyobꞌen nditzolij pe ri kajaw ri bꞌaneq pa jun kꞌulubꞌik. Rejeꞌ ekꞌes chin keriꞌ atoq ndeqaqa ri kajaw y ndikꞌujkꞌut apu chi puerta, chaꞌanin paqiꞌ ndikijeq pe chuwech. 37Jabꞌel rokiqꞌij ri samajelaꞌ ri kin ekꞌes apu koyobꞌen ri kajaw atoq nduqaqa.12:37 2P. 3:14 Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi ri kajaw ndubꞌen rukꞌojlen chin ngerilij, ngerutzꞌuyubꞌaꞌ chuchiꞌ ru-mesa y ngerutzuq. 38Y maske pa nikꞌaj aqꞌaꞌ o kumaj tisaqer xtuqaqa ri kajaw, kin jabꞌel rokiqꞌij ri samajelaꞌ riꞌ, si ekꞌes xketurilaꞌ. 39Pero ndikꞌatzin chuqaꞌ chi ndiwetamaj reꞌ: Xa ta jun rajaw jay retaman achike hora ndeqaqa jun eleqꞌon, ma nduyaꞌ ta qꞌij chare ri eleqꞌon chi nduchobꞌij apu ri jay. 40Romariꞌ, rix tinabꞌaꞌ apu iwiꞌ,12:40 Ro. 13:11-14; 2P. 3:14 porque riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal nginuqaqa chik jumbꞌey atoq rix ma jun inabꞌen.

Ri samajel ri ndiniman tzij y ri samajel ri ma ndiniman ta tzij

(Mt. 24:45-51)

41Ri Pedro xubꞌij chare ri Jesús: Ajaw, ¿xe qoma roj xatzijoj re parábola reꞌ, o koma chuqaꞌ konojel?

42Ri Ajaw xubꞌij: Jun samajel ri ndubꞌen ri ndubꞌij ri rajaw chare y ndunojij utz-utz ri ngerubꞌanalaꞌ, ja samajel riꞌ ri ndichaꞌox roma ri rajaw chin nduyaꞌ pa kiwiꞌ chꞌaqa chik samajelaꞌ, chin keriꞌ atoq ndiril hora chin rujachik ri ndikꞌatzin chake chin ndikikꞌux, runabꞌan chi apu nojel chin ndujech chake. 43Kin jabꞌel roruqꞌij jun loqꞌon samajel ri nduꞌilox roma ri rajaw chi ndajin rikꞌin ri samaj bꞌiꞌin kan chare. 44Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi ri rajaw kin nduyaꞌ ri samajel riꞌ pa ruwiꞌ nojel ri rubꞌeyomal.12:44 Ap. 3:2145Pero si ri samajel riꞌ ndubꞌij qa pa ránima chi ri rajaw ma nduqaqa yan ta, y xa ndutzꞌen kichꞌeyik ri chꞌaqa chik samajelaꞌ chi achiꞌaꞌ chi ixoqiꞌ, y xe waꞌin nduyal, ndutij yaꞌ y ndiqꞌabꞌer, 46nduqaqa ri rajaw chupan jun qꞌij y jun hora ma runabꞌen ta ri samajel riꞌ, santienta castigo nduyaꞌ chare, y nderuyaꞌ chikikajal ri wineq ri ma ngetaqin ta.

47Ri samajel ri retaman achike samaj ndirajoꞌ ri rajaw chi ndubꞌen, pero ma runabꞌan ta apu ri samaj, nixta xubꞌen achel rurayibꞌel ri rajaw, ri samajel riꞌ kin santienta ruchꞌeyik ndibꞌan. 48Pero si jun samajel ma retaman ta achike samaj ndirajoꞌ ri rajaw chi ndubꞌen, y ndubꞌanalaꞌ itzel teq achike ri ndukꞌen pe chꞌeyekil, ri samajel riꞌ kin ndichꞌay wi, pero menos jubꞌaꞌ. Jakꞌa ri santienta yoꞌon chare, santienta chuqaꞌ ndikꞌutux chare, y ri kꞌiy achike jachon pa ruqꞌaꞌ, más kꞌiy chuqaꞌ ndikꞌutux chare ke chuwech jun samajel ri menos yoꞌon chare.

Ri wineq ma junan ta ruwech kitzij ndikibꞌen roma ri Jesús

(Mt. 10:34-36)

49Riyin xinuqaqa chochꞌulew chin nutzija qꞌaqꞌ chikikajal ri wineq, y nirayij chi kin ta ndijina chik ri qꞌaqꞌ riꞌ. 50Kin ndikꞌatzin chi ngineqꞌax pa jun nimalej kꞌayew, y ¡santienta ngibꞌison hasta kꞌa xkinel na chuwech ri kꞌayew riꞌ! 51¿La ndinojij kami rix chi xinuqaqa chin nuyaꞌ uxlanen chochꞌulew? Riyin nibꞌij chiwa chi ma ke ta riꞌ, riyin xinuqaqa chin woma yin ndiyakatej oyowal chikikajal ri wineq. 52Porque ja wokami nditzꞌukutej e chi apeꞌ ekꞌo woꞌoꞌ pa jun jay, oxiꞌ ngeyakatej chikij ri kaꞌiꞌ chik, y ri kaꞌiꞌ ngeyakatej chikij ri oxiꞌ.12:52 Mi. 7:6; Jn. 7:43; 10:1953Ri tataꞌatz ndiyakatej chirij ri rukꞌajol, ri kꞌajol ndiyakatej chirij ri rutataꞌ. Ri teꞌej ndiyakatej chirij ri ral xten y ri xten ndiyakatej chirij ri ruteꞌ. Ri aliteꞌ ndiyakatej chirij ri raliꞌ y ri alibꞌetz ndiyakatej chirij ri raliteꞌ.

Ri wineq ndikꞌatzin ndikikꞌoxomaj achike ndubꞌij tzij ri ndibꞌanatej chikiwech

(Mt. 16:1-4; Mr. 8:11-13)

54Y ri Jesús kereꞌ chuqaꞌ xubꞌij chake ri santienta wineq: Atoq rix nditzꞌet chi ndimuqeꞌ pe ri rokaj apeꞌ ndiqaqa ri qꞌij, ja paqiꞌ ndibꞌij chi ndipuꞌun qatataꞌ, y keriꞌ ndibꞌanatej. 55Keriꞌ chuqaꞌ atoq ndipuꞌun kaqiqꞌ pa sur, rix ndibꞌij chi kin xtubꞌen kꞌaten, y keriꞌ ndibꞌanatej. 56¡Rix xa kaꞌiꞌ ipalej! Rix iwetaman ri ndibꞌanatej atoq ndimuqeꞌ ruwech ri kaj y atoq ndipuꞌun jun kaqiqꞌ chochꞌulew, pero, ¿la ma ngixtiker ta ndikꞌoxomaj achike ndubꞌij tzij ri ndibꞌanatej chiwech wokami?

Tiqatijaꞌ qaqꞌij chi ndikꞌojeꞌ uxlanen chiqakajal kikꞌin ri kibꞌanun oyowal chaqe

(Mt. 5:25, 26)

57¿Achike roma ma iyon ta chiwech nditzꞌet qa achike ri utz chi ndibꞌen? 58Atoq jun wineq ngabꞌerusujuj pa kawílta, tatijaꞌ aqꞌij tabꞌanaꞌ rukꞌojlen ri oyowal kꞌo chiwech, utz kꞌaja rat bꞌaneq pa bꞌey rikꞌin.12:58 Mt. 5:25 Porque si ma ndabꞌen ta keriꞌ, kꞌo cheꞌel xkabꞌeruyaꞌ chuwech ri qꞌatoy tzij, y ri qꞌatoy tzij riꞌ xkarujech pa ruqꞌaꞌ ri justísa y rijaꞌ xkabꞌerutzꞌapij pa cheꞌ. 59Kin qetzij nibꞌij chawa, chi ma ngatel ta pe chiriꞌ, kꞌa tatojoꞌ na kan nojel ri méra ndiqꞌat chawij.

13

Nim reqalen ri nditzolij awánima rikꞌin ri Dios

1Chupan ri qꞌij riꞌ, ekꞌo apu jujun wineq chiriꞌ ri xkitzijoj chare ri Jesús chi ekꞌo jujun aj rochꞌulew Galilea xebꞌa pa tinamit Jerusalén pa rachoch ri Dios chin xbꞌekisujuꞌ chikap chuwech, pero atoq ngetajin chusujik, ri Pilato xuteq kikamisaxik ri aj Galilea riꞌ y ri kikikꞌel xuxal rikꞌin ri kikikꞌel ri chikap.

2Pero ri Jesús xubꞌij chake: ¿Rix ndinojij chi ri achiꞌaꞌ ri keriꞌ xkikꞌulwachij más eꞌaj mak chikikajal konojel ri aj Galilea? 3Ma ke ta riꞌ. Y riyin nibꞌij chiwa: Si rix ma xtiyaꞌ ta kan ri mak y nditzolij pe iwánima rikꞌin ri Dios, keriꞌ chuqaꞌ rix kin xtikꞌis iqꞌij. 4Y keriꞌ chuqaꞌ ri 18 wineq ri xeken chuchiꞌ ri atinibꞌel rubꞌiniꞌan Siloé, roma xtzaq pe ri torre chikij, ¿la más kami kꞌo kimak rejeꞌ chikiwech konojel ri ekꞌo pa tinamit Jerusalén? 5Ma ke ta riꞌ. Y riyin nibꞌij chiwa: Si rix ma xtiyaꞌ ta kan ri mak y nditzolij pe iwánima rikꞌin ri Dios, keriꞌ chuqaꞌ rix kin xtikꞌis iqꞌij.

Ri parábola pa ruwiꞌ ri jun mata higo ri ma ndiwachin ta

6Y ri Jesús xubꞌij re parábola reꞌ chake: Jun achi rutikon jun mata higo chukajal ri rutikoꞌ, y ri achi riꞌ xbꞌerutzꞌetaꞌ si ri higuera kꞌo ruwech ruyoꞌon, pero nixta jun ruwech xril. 7Y ri rajaw ri ulew xubꞌij chare ri ndisamajin ri rulew: Tayaꞌ cuenta chare chi ja rox junaꞌ rikꞌin reꞌ juna-junaꞌ nutzꞌetaꞌ si kꞌo ruwech nduyaꞌ re higuera reꞌ, pero nixta jun ruwech wilon. Más utz tachoyoꞌ e, porque ma ndikꞌatzin ta chi xe ndukꞌis ruchuqꞌaꞌ ri ulew. 8Pero ri ndisamajin ri ulew xubꞌij chare ri rajaw: Tayaꞌ chi na kan re junaꞌ reꞌ. Nibꞌuꞌ na la ulew apeꞌ tikil y niyaꞌ na abono chuxeꞌ. 9Chin keriꞌ si xtuyaꞌ ruwech, kin utz kꞌa riꞌ, pero si naq, xtachay kꞌa e riꞌ.

Ri Jesús pa jun uxlanibꞌel qꞌij ndukꞌachojrisaj jun ixaq ndiyawej

10Pa jun uxlanibꞌel qꞌij, ri Jesús ndajin chikitijoxik ri wineq rikꞌin ri rutzij ri Dios pa jun sinagoga. 11Y chiriꞌ kꞌo apu jun ixaq, ri ja 18 junaꞌ tiyawej pe roma jun itzel espíritu tzꞌamayon richin. Romariꞌ, re ixaq reꞌ, jumul wuqꞌuwik y ma nditiker ta nduchojmirisaj pe ri ru-cuerpo. 12Atoq ri Jesús xutzꞌet ri ixaq riꞌ, xroyoj apu y kereꞌ xubꞌij chare: Ixaq, wokami xatel chi jumul13:12 Sal. 107:20; Mt. 8:16 pa ruqꞌaꞌ ri yabꞌil tzꞌamayon awichin.

13Y ri Jesús xuyaꞌ ruqꞌaꞌ pariꞌ ri ixaq. Ja paqiꞌ xyuqutej pe ri roracheq ri ixaq y nduyalaꞌ ruqꞌij ri Dios. 14Pero ri achi ri más nim ruqꞌij pa sinagoga xyakatej qa royowal, porque ri Jesús pa jun uxlanibꞌel qꞌij xukꞌachojrisaj ri ixaq. Ri achi riꞌ kereꞌ xubꞌij chake ri wineq: Ekꞌo waqiꞌ qꞌij chin ngixsamej, y ja chupan teq ri qꞌij riꞌ kꞌo cheꞌel ngixpuꞌun chin ngixkꞌachojrisex, pero ma pa uxlanibꞌel qꞌij ta, xchajeꞌ.

15Ja atoq riꞌ ri Ajaw xubꞌij: ¡Rix xa kaꞌiꞌ ipalej! Nixta jun chiwech rix ri man ta ngerukir ri ruwakx y ri rukej, maske pa uxlanibꞌel qꞌij, y ngerukꞌuaj chin ndekitijaꞌ kiyaꞌ. 16Y re ixaq reꞌ, jun riy-rumam kan ri Abraham ri ja 18 junaꞌ ximon chupan ri yabꞌil roma ri itzel. ¿Ma utz ta kami chi pa uxlanibꞌel qꞌij ndel libre?

17Atoq ri Jesús xubꞌij keriꞌ, konojel ri koyowal chare xekꞌix qa chuwech, pero ri santienta wineq ekꞌo apu chiriꞌ, ngekikot roma ri nimalej teq achike ngerubꞌen ri ma jumbꞌey ebꞌanatajneq.

Ri parábola pa ruwiꞌ jun semilla mostaza

(Mt. 13:31, 32; Mr. 4:30-32)

18Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: ¿Achoq ikꞌin kami junan ri ru-reino ri Dios, y achoq ikꞌin nijunumaj? 19Nijunumaj rikꞌin jun semilla mostaza ri xutik jun achi pa ruqejoj, xkꞌiy y xok pe nim cheꞌ, y ri aj xikꞌ teq chikap xkibꞌen kisok chi teq ruqꞌaꞌ.

Ri parábola pa ruwiꞌ ri levadura

(Mt. 13:33)

20Y ri Jesús xubꞌij chik: ¿Achoq ikꞌin kami nijunumaj ru-reino ri Dios? 21Nijunumaj rikꞌin ri xbꞌanatej atoq jun ixaq xutzꞌen levadura y xuyaꞌ chukajal oxiꞌ medida harina chin xubꞌen keꞌen. Ri levadura xukiraj riꞌ chupan nojel ri keꞌen.13:21 Oxiꞌ medida harina ndubꞌen nikꞌaj laꞌeq quintal keꞌen.

Kixok chupan ri puerta kaꞌal ruwech

(Mt. 7:13, 14, 21-23)

22Atoq ri Jesús rutzꞌamon bꞌey chin ndibꞌa pa tinamit Jerusalén, ngerutijoj ri wineq rikꞌin rutzij ri Dios pa nojel teq tinamit y aldeas apeꞌ ndeqꞌax.13:22 Mt. 9:35; Mr. 6:623Y kꞌo jun xkꞌutun razón chare, y xubꞌij: Ajaw, ¿ejubꞌaꞌ ok ri ngekolotej?

Ri Jesús xubꞌij: 24Titijaꞌ iqꞌij chi ngixok apu chupan ri puerta kaꞌal ruwech. Porque nibꞌij chiwa chi ekꞌiy kin xtikitij kiqꞌij chin ngeꞌok apu y ma ngetiker ta. 25Porque atoq ri rajaw ri jay ndiyakatej pe chin ndurutzꞌapij ri puerta, rix ri rixkꞌo kan saqil, kꞌateriꞌ xkixkꞌujkꞌut apu y xtibꞌij: Ajaw, tajaqaꞌ re puerta chiqawech. Pero ri rajaw jay kereꞌ xtubꞌij pe chiwa: Ma wetaman ta iwech rix aj apeꞌ.13:25 Mt. 7:2326Ja atoq riꞌ kereꞌ ndibꞌij apu rix chare ri rajaw jay: Roj awikꞌin xojwaꞌ y xqatij qayaꞌ, y pa raqen teq bꞌey chin ri qatinamit xojatijoj rikꞌin ri rutzij ri Dios. 27Pero rijaꞌ kereꞌ xtubꞌij pe chiwa: Ma wetaman ta iwech rix aj apeꞌ. ¡Kixel e chinuwech rix iwonojel ri rix bꞌanuy itzel teq achike!13:27 Mt. 7:21; 25:4128Ja atoq riꞌ ngixbꞌeꞌoqꞌ y ndiqachꞌachꞌej iweyaj,13:28 Mt. 13:42; 24:51 porque ngeꞌitzꞌet ri Abraham, ri Isaac, ri Jacob y konojel ri profetas chi ekꞌo pa ru-reino ri Dios, y rix xa ngixtorix e saqil. 29Pa ru-reino ri Dios ngebꞌeqaqa wineq epataneq pa norte, wineq epataneq pa sur, wineq ri epataneq pa teq rochꞌulew kelaꞌ apeꞌ ndel pe ri qꞌij, y wineq epataneq kelaꞌ apeꞌ ndiqaqa wi,13:29 Mt. 8:11 y ngebꞌetzꞌuyeꞌ chuchiꞌ mesa. 30Pero chupan ri qꞌij riꞌ, ekꞌiy ri nim kiqꞌij ndikinaꞌ chare wokami, xa jubꞌaꞌ ok kiqꞌij ndekꞌojeꞌ atoq riꞌ, y ekꞌiy ri maneq kiqꞌij ndikinaꞌ chare wokami, nim kiqꞌij ndekꞌojeꞌ pa ru-reino ri Dios.

Ri Jesús ndiroqꞌej kiwech ri aj Jerusalén

(Mt. 23:37-39)

31Ja chuqaꞌ atoq riꞌ xejel apu jujun fariseos apeꞌ kꞌo ri Jesús, y kereꞌ xkibꞌij chare: Katel e waweꞌ y kabꞌiyin, porque ri rey Herodes ndirajoꞌ ngarukamisaj.

32Pero ri Jesús xubꞌij chake ri fariseos riꞌ: Kixbꞌiyin y kereꞌ teꞌibꞌij chare ri machꞌikilik chi achi riꞌ: Wokami y chuwaꞌq ngenwelesaj e itzel teq espíritu pa kikꞌaslen ri wineq y ngenkꞌachojrisaj ri ngeyawej, y kabꞌij nikꞌis ri bꞌiꞌin pe chuwa chi nibꞌen. 33Pero ndikꞌatzin chi ngibꞌiyin kami, chuwaꞌq y kabꞌij hasta kibꞌeqaqa na pa tinamit Jerusalén, porque maneq cheꞌel chi jun profeta ma pa tinamit ta Jerusalén ndikamisex.

34Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: ¡Aj Jerusalén, aj Jerusalén, rix ri ngeꞌikamisaj ri profetas, y ngeꞌikꞌeq chi abꞌej ri etaqon pe roma ri Dios chiꞌikajal! ¡Kꞌiy mul xinwojoꞌ xinmal iwech achel ri ati ekꞌ ngerumal ri chꞌuteq ral chuxeꞌ ruxikꞌ, pero ma xiwojoꞌ ta! 35Titzꞌetaꞌ na pe peꞌ, ri itinamit ndimalix kan roma ri Dios, y nditzꞌireꞌ kan.13:35 Lv. 26:31, 32; Mi. 3:12 Y nibꞌij chiwa chi rix ma nginitzꞌet chi ta jumbꞌey, hasta kꞌa nduqaqa na ri qꞌij atoq ndibꞌij: ¡Kin nimalej favor kꞌo pa ruwiꞌ re pataneq pa rubꞌiꞌ ri Ajaw Dios!13:35 Sal. 118:26; Mt. 21:9; Lc. 19:38; Jn. 12:13

14

Ri Jesús pa jun uxlanibꞌel qꞌij ndukꞌachojrisaj jun achi sipojneq

1Pa jun uxlanibꞌel qꞌij ri Jesús xbꞌewaꞌ chirachoch jun fariseo ri nimalej ruqꞌij chikikajal ri chꞌaqa chik fariseos.14:1 Lc. 7:36 Ri qꞌij riꞌ ekꞌo apu chuqaꞌ fariseos ri xe ndikitzutzaꞌ ri Jesús achike na ndubꞌen. 2Y chiriꞌ chuwech ri Jesús kꞌo apu jun achi sipojneq. 3Ja atoq riꞌ kereꞌ xubꞌij ri Jesús chake ri tijonelaꞌ chin ri ley y chake ri fariseos: ¿Xajan kami chuwech ri Dios chi ndikꞌachojrisex jun wineq pa uxlanibꞌel qꞌij?14:3 Mt. 12:10

4Pero ri tijonelaꞌ y ri fariseos ma xechꞌaꞌa ta apu. Ja atoq riꞌ ri Jesús xuyaꞌ apu ruqꞌaꞌ chirij ri ndiyawej, xukꞌachojrisaj y xuteq chirachoch. 5Y kereꞌ xubꞌij chake ri fariseos: Si jun chiꞌikajal rix nditzaq qa jun ralkꞌuaꞌl o jun ruwakx pa jun jul14:5 Lc. 13:15 pa jun uxlanibꞌel qꞌij, ¿ma chaꞌanin ta kami nderelesaj qa, maske retaman chi ma utz ta ndubꞌen samaj chupan ri qꞌij riꞌ?

6Y ri fariseos ma jun achike xetiker xkibꞌij chare ri Jesús.

Ri eꞌoyon pa jun waꞌin

7Atoq ri Jesús xutzꞌet chi ri fariseos ri eꞌoyon pa waꞌin ngekichaꞌ ri kꞌojlibꞌel más eyalan chuchiꞌ mesa chin ngetzꞌuyeꞌ,14:7 Mt. 23:6 rijaꞌ xubꞌij re jun parábola reꞌ chake: 8Atoq ngatoyox pa jun kꞌulubꞌik, ma kabꞌetzꞌuyeꞌ pariꞌ ri chꞌaket apeꞌ ngetzꞌuyeꞌ ri kin kꞌo kiqꞌij. Ma kꞌateꞌ rat tzꞌuyul chik chiriꞌ atoq xteqaqa jun ri más kꞌo ruqꞌij ke chawech rat, 9y ri xoyon iwichin rix kaꞌiꞌ, xtubꞌij chawa: Tayaꞌ kan re chꞌaket reꞌ chare re jun reꞌ. Y keriꞌ, rat ja ngakaqer qa y ngakꞌixbꞌiyaj ngabꞌetzꞌuyeꞌ kꞌa pa rukꞌisibꞌel chꞌaket. 10Romariꞌ, atoq ngatoyox pa jun kꞌulubꞌik, más utz katzꞌuyeꞌ pa rukꞌisibꞌel chꞌaket, chin keriꞌ atoq xkarutzꞌet pe ri xoyon awichin pa kꞌulubꞌik, xtubꞌij kereꞌ chawa: Rat wamígo, katámpe chireꞌ. Y atoq keriꞌ xtubꞌij chawa, konojel ri etzꞌuyul awikꞌin cho mesa ndikitzꞌet chi pa ruwech ri xoyon awichin, kin rukꞌulun chi ngabꞌetzꞌuyeꞌ pariꞌ jun chꞌaket más utz.14:10 Pr. 25:6, 711Porque si jun ruyon chuwech ndunimrisaj riꞌ, kin xtiqasex ruqꞌij, pero ri nduqasaj riꞌ, kin xtinimrisex ruqꞌij.14:11 Pr. 29:23; Mt. 23:12; Lc. 18:14; 1P. 5:5

12Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ chare ri xoyon richin pa waꞌin: Atoq ndabꞌen rukꞌojlen jun yalan chi rikil chin ndasipaj, ma kaꞌawoyoj ri awachibꞌil, nixta ri achaqꞌ-animal, nixta ri awoxpochel, nixta ri bꞌeyomaꞌ teq a-vecinos, ma kꞌateꞌ rejeꞌ chuqaꞌ xkatikoyoj pa jun nimaqꞌij xtikibꞌen chikachoch y xa ndikitzolij rajel-rukꞌexel chawa ri xayaꞌ rat chake. 13Pa rukꞌexel riꞌ, atoq rat ndabꞌen jun yalan chi rikil chin ndasipaj, kaꞌawoyoj ri maneq ok kichajin, ri ma tzꞌaqet ta kiqꞌa-kaqen, ri ngejetzꞌmaꞌy ngebꞌiyin y ri esoqꞌ, 14y keriꞌ kin jabꞌel roꞌaqꞌij ndikꞌojeꞌ, porque rejeꞌ ma ngetiker ta ndikitzolij rajel-rukꞌexel chawa ri ndayaꞌ chake. Pero xa kin ndiyoꞌox rajel-rukꞌexel chawa chupan ri qꞌij atoq ri wineq ri xkikꞌuaj jun chojmilej kꞌaslen ngekꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ.14:14 Dn. 12:2; Jn. 5:29; Hch. 24:15

Ri parábola pa ruwiꞌ ri nimalej waꞌin

(Mt. 22:1-10)

15Atoq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, jun chikikajal ri tzꞌuyul chuchiꞌ mesa xubꞌij chare: ¡Kin jabꞌel rokiqꞌij konojel ri xkewaꞌ pa ru-reino ri Dios!14:15 Ap. 19:9

16Ri Jesús xubꞌij chare: Jun achi xubꞌen rukꞌojlen jun nimalej waꞌin, y xuteq rubꞌixik chake santienta wineq chin kebꞌewaꞌ rikꞌin. 17Y atoq xuqaqa ri hora chin ri waꞌin, xuteq jun rusamajel chin xbꞌerubꞌij kereꞌ chake ri eroyon: Kixpuꞌun, porque bꞌanun chik rukꞌojlen ri waꞌin. 18Pero xa konojel kꞌo reqal xkiyaꞌ pe. Ri nabꞌey kereꞌ xubꞌij: Tabꞌij chare ri awajaw chi riyin kꞌaja ok xinlaqꞌ jun ulew, y ndikꞌatzin netzꞌetaꞌ, romariꞌ tukuyuꞌ ok numak, ma ngibꞌewaꞌ ta rikꞌin. 19Jun chik xubꞌij: Kꞌaja ok xenlaqꞌ woꞌoꞌ kꞌulaj nubꞌóyix y ndikꞌatzin ngentojtobꞌej pa samaj, romariꞌ tukuyuꞌ ok numak, ma ngibꞌewaꞌ ta rikꞌin. 20Y jun chik xubꞌij: Riyin kꞌaja ok xikꞌuleꞌ, romariꞌ maneq cheꞌel ngibꞌewaꞌ rikꞌin. 21Atoq xtzolij pe ri samajel, xubꞌij chare ri rajaw nojel ri achike xkibꞌij pe ri xebꞌeroyoj, y ri rajaw xyakatej royowal y kereꞌ xubꞌij chare ri rusamajel: Kabꞌiyin paqiꞌ chi teq kꞌayibꞌel y pa teq raqen bꞌey chin ri tinamit, kaꞌakꞌamaꞌ pe ri maneq ok kichajin, ri ma tzꞌaqet ta kiqꞌa-kaqen, ri ngejetzꞌmaꞌy ngebꞌiyin y ri esoqꞌ, xucheꞌex e. 22Y atoq ri samajel rubꞌanun chik ri xbꞌix chare, xubꞌij chare ri rajaw: Ja xinbꞌen yan ri xabꞌij chuwa, y kꞌa kꞌiy lugar kꞌo. 23Y ri rajaw xubꞌij chare: Kabꞌiyin pa teq bꞌey, y pa ruqꞌaꞌ teq bꞌey, y tabꞌanaꞌ chake ri wineq chi kepuꞌun, chin keriꞌ ndinoj ri wachoch. 24Kin qetzij nibꞌij chiwa chi nixta jun chikiwech ri kꞌo reqal xkiyaꞌ chin ma xetuwaꞌ ta wikꞌin ndikikꞌux ri waꞌin nubꞌanun chik rukꞌojlen.

Kꞌo kꞌayew ndukꞌen pe ri ndawoqaj ri Jesús

(Mt. 10:37, 38)

25Jun chik qꞌij santienta wineq koqan ri Jesús, y rijaꞌ xuyaꞌ vuelta, xubꞌij chake: 26Si kꞌo jun ndirajoꞌ ngiroqaj, pero xa más ndirajoꞌ qa riꞌ rijaꞌ, o más ngerajoꞌ rute-rutataꞌ, rixjayil, eralkꞌuaꞌl, ruchaqꞌ-runimal, o eranaꞌ, ke chuwech ngirajoꞌ riyin, ma rukꞌulun ta chi ndok nu-discípulo.14:26 Mt. 10:37; Ap. 12:1127Y jun wineq ri ndirajoꞌ ndok nu-discípulo, ndikꞌatzin chi ma ndupoqonaj ta nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj, achel xa ta kin bꞌaneq chuxeꞌ ru-cruz chin ndekamisex. Jakꞌa ri wineq ri xa ndupoqonaj nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj, ri jun riꞌ ma rukꞌulun ta chi ndok nu-discípulo.14:27 Mt. 16:24; Mr. 8:34; Lc. 9:2328Porque si jun chiꞌikajal rix ndirajoꞌ ndubꞌen jun torre, ¿la ma nabꞌey ta kami nditzꞌuyeꞌ y ndirajilaj si ndubꞌen o ma ndubꞌen ta ri méra kꞌo rikꞌin chin ndupabꞌaꞌ ri torre? 29Porque si xaxe ok ri ruxeꞌ ri torre nditiker nduyaꞌ qa y nduchꞌaqabꞌaꞌ kan rubꞌanik, re achi reꞌ xa ndiyoqꞌ koma konojel ri wineq ri xketzꞌeto richin. 30Y kereꞌ xtikibꞌilaꞌ chirij: La jun achi laꞌ xutzꞌen rubꞌanik jun torre, pero xa ma xtiker ta xukꞌis rubꞌanik. 31Keriꞌ chuqaꞌ, si jun rey ndibꞌa pa guerra, ¿la ma nabꞌey ta kami nditzꞌuyeꞌ chin ndunojij si rikꞌin ri lajuj mil soldados ekꞌo chuxeꞌ rutzij, nditiker pa ruqꞌaꞌ ri rey ri erukꞌamon pe 20 mil soldados? 32Si ri rey ndunaꞌ chi ma xtitiker ta pa ruqꞌaꞌ ri jun chik rey, ngeruteq paqiꞌ jujun achiꞌaꞌ chin ndekikꞌutuj razón chare achike ndirajoꞌ chin ma tibꞌanatej ri guerra chikiwech, utz kꞌa nej pataneq wi ri jun chik rey. 33Keriꞌ chuqaꞌ, xa achike na jun chiꞌikajal ri ma ndirajoꞌ ta nduyaꞌ kan nojel ri ruchajin woma riyin,14:33 Lc. 18:22 ma rukꞌulun ta chi ndok nu-discípulo.

Ri ndibꞌanatej atoq ri atzꞌan ndikꞌis retzꞌamil

(Mt. 5:13; Mr. 9:50)

34Romariꞌ nibꞌij chuqaꞌ chi hasta ri atzꞌan ri kin kꞌo ndikꞌatzin wi, si ndikꞌis e ri retzꞌamil, ¿achike kꞌa jun ta ndibꞌan chare chin nditzolij chi pe ri retzꞌamil? 35Nixta utz chik chin ndixol rikꞌin ulew o ndok abono, xaxe chik ndiroqix e saqil. Ri nditiker ndukꞌoxomaj reꞌ, tukꞌoxomaj kꞌa.

15

Ri parábola pa ruwiꞌ ri yuqꞌunel ri ndiril ri rukarneꞌl

(Mt. 18:10-14)

1Konojel ri ngemolo méra pa rubꞌiꞌ ri rey, y keriꞌ chuqaꞌ ri wineq ri ndibꞌix chikij chi eꞌaj mak, xejel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús chin ndikakꞌaxaj ri ndubꞌij.15:1 Ez. 18:23; 1Ti. 1:152Pero ri fariseos y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, ngechꞌaꞌa chirij ri Jesús, y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chikiwech: La achi laꞌ ndukꞌen apu kiwech aj mak teq wineq y ndiwaꞌ kikꞌin.

3Romariꞌ ri Jesús xubꞌij re parábola reꞌ chake: 4Si jun chiwech rix ekꞌo 100 rukarneꞌl y ndisach e jun, ¿la ma ngeruyaꞌ ta kꞌa kan jubꞌaꞌ ri 99 pa qꞌas y nderukanoj ri sachineq,15:4 Mt. 18:12; 1P. 2:25 hasta kꞌa ndiril na? 5Y atoq nderilaꞌ pe, santienta ndikikot nduyaꞌ pe chirij ruwiꞌ.15:5 Is. 40:116Y atoq ndeqaqa chirachoch, ngeroyoj ri ramígos y ri ru-vecinos, y kereꞌ ndubꞌij chake: Kixkikot wikꞌin, porque ri nukarneꞌl sachineq e, ja xinwil. 7Kin qetzij nibꞌij chiwa chi ri ekꞌo chikaj más ngekikot roma jun aj mak ri nditzolij pe ránima rikꞌin ri Dios, ke koma 99 wineq ri pa kiwech rejeꞌ chojmilej chik kꞌaslen kikꞌuan y ma ndikꞌatzin ta nditzolij pe kánima rikꞌin ri Dios.

Ri parábola pa ruwiꞌ ri ixaq ri ndiril ri ruméra sachineq

8Si jun ixaq kꞌo lajuj monedas rikꞌin y ndusech qa jun, ¿ma ndutzij ta kami jun lámpara y ndumes rupan rachoch chukanoxik utz-utz ri moneda, hasta kꞌa tiril na? 9Y atoq ndiril ri moneda, ngeroyoj ri ramígas y ri ru-vecinas y ndubꞌij chake: Kixkikot wikꞌin, porque ri méra nusachon, ja xinwil, ndichajeꞌ ri ixaq. 10Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Riyin nibꞌij chiwa chi keriꞌ chuqaꞌ santienta ngekikot ri ángeles chin ri Dios, roma jun aj mak ri nditzolij pe ránima rikꞌin ri Dios.

Ri parábola pa ruwiꞌ ri tataꞌatz ri ndukꞌen chi apu ruwech ri rukꞌajol

11Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Kꞌo jun tataꞌatz ekꞌo kaꞌiꞌ rukꞌajol, 12y ri chaqꞌilaꞌtz kereꞌ xubꞌij chare ri rutataꞌ: Táta, tayaꞌ chuwa ri verencia, xchajeꞌ. Y ri rutataꞌ xujech ri herencia chikiwech ri ekaꞌiꞌ rukꞌajol. 13Xqꞌax jubꞌaꞌ teq qꞌij, ri chaqꞌilaꞌtz ja xukꞌayilaꞌ nojel ri herencia, xumal e ruchiꞌ ri méra y xbꞌa pa jun rochꞌulew nej. Chiriꞌ xa apux rukꞌisik xubꞌanalaꞌ chare ri méra roma ri itzel kꞌaslen xukꞌuaj. 14Pero atoq rukꞌison chik nojel ri méra, xtiker pe jun nim wayijal chupan ri rochꞌulew apeꞌ kꞌo wi, y roma ri kꞌajol riꞌ maneq chik méra pa ruqꞌaꞌ, xutij wayijal. 15Y chare jun achi aj chiriꞌ xbꞌerukꞌutuj rusamaj, y ri achi xuteq pa rulew chin xebꞌeruyuqꞌuj aq. 16Bꞌaláta ndukꞌux kiway ri aq ndirajoꞌ, pero nixta jun ndiyoꞌon chare. 17Re kꞌajol reꞌ xtzolij kꞌa pe runoꞌoj pa seq y xubꞌij: Chirachoch ri nataꞌ riꞌ… kꞌiy samajelaꞌ ekꞌo y kꞌiy achike ndikikꞌux, jakꞌa riyin ngiken chi ruchꞌumunik nupan chireꞌ. 18Más utz nibꞌen e nukꞌojlen y ngitzolij chirachoch ri nataꞌ y nibꞌij chare: Táta, riyin xinbꞌen mak15:18 1R. 8:47, 48; Lm. 3:40 chuwech ri Dios, y chawech rat. 19Ma yin rukꞌulun ta chin ndibꞌix chi yin akꞌajol. Maske achel jun asamajel tabꞌanaꞌ chuwa, pero takꞌamaꞌ ok apu nuwech. 20Y ri kꞌajol riꞌ ja xutzꞌen bꞌey chin xtzolij chirachoch ri rutataꞌ.

Atoq kꞌa nej jubꞌaꞌ kꞌo wi, ri rutataꞌ xutzꞌet pe y santienta xupoqonaj ruwech, juꞌanin paqiꞌ xbꞌa chukꞌulik ri rukꞌajol, xuqꞌetej y xutzꞌubꞌaj ruqꞌoꞌtz. 21Y ri kꞌajol kereꞌ xubꞌij chare ri rutataꞌ: Táta, riyin xinbꞌen mak chuwech ri Dios y chawech rat,15:21 Sal. 51:4 romariꞌ ma rukꞌulun ta ndibꞌix chi riyin akꞌajol. 22Pero ri tataꞌatz xubꞌij chake ri rusamajelaꞌ: ¡Chaꞌanin! Tikꞌamaꞌ pe ri tzieq más jabꞌel y tiweqaꞌ15:22 Gá. 3:27 la nukꞌajol, tiyaꞌ anillo chi ruwiꞌ ruqꞌaꞌ y tiyaꞌ chuqaꞌ xajabꞌ chiraqen. 23¡Tikꞌamaꞌ pe ri wakx tiojrisan, tikamisaj, qojwaꞌ y tiqabꞌanaꞌ nimaqꞌij!15:23 Is. 35:1024Porque re jun nukꞌajol reꞌ xa achel kamineq chik, y wokami achel xkꞌojeꞌ chik rukꞌaslen; sachineq y wokami xilitej,15:24 Ef. 2:1; Col. 1:13 xchajeꞌ ri rutataꞌ. Y keriꞌ, ja xkitzꞌuk qa ri nimaqꞌij.

25Pero ri nimalaꞌtz kꞌajol bꞌaneq pa qꞌas atoq riꞌ, y atoq xtzolij y xuqaqa chunaqaj rachoch ri rutataꞌ, xrakꞌaxaj chi ndajin qꞌojon y ri wineq ngexaja. 26Xroyoj kꞌa apu jun rusamajel ri rutataꞌ y xukꞌutuj razón chare achike ri ndajin chiriꞌ. 27Y ri samajel xubꞌij chare: Ri achaqꞌ xtzolij pe chiꞌawachoch, y ri atataꞌ xubꞌij chi tikamisex ri wakx tiojrisan y tibꞌan nimaqꞌij chuqaꞌ, porque ri achaqꞌ tzꞌaqet ruqꞌa-raqen xuqaqa, y romariꞌ ndikikot xukꞌen apu ruwech. 28Atoq xrakꞌaxaj keriꞌ, ri kꞌajol nimalaꞌtz xyakatej royowal y ma ndirajoꞌ ta ndok apu chirachoch, romariꞌ xbꞌeꞌel pe ri rutataꞌ y ndubꞌochilaꞌ chin ndok apu. 29Ri kꞌajol nimalaꞌtz xubꞌij chare ri rutataꞌ: Rat awetaman chi santienta junaꞌ nubꞌanun pe asamaj y nixta jumbꞌey nuqꞌajon ruwiꞌ atzij, y rat nixta jun chꞌuti cabra ayoꞌon chuwa chin ta nubꞌanun jun nimaqꞌij kikꞌin wachibꞌil. 30Pero xuqaqa ri chaqꞌilaꞌtz akꞌajol xa apux rukꞌisik xubꞌen chare ri améra kikꞌin ixoqiꞌ ri ndikikꞌayilaꞌ kiꞌ chake achiꞌaꞌ, y rat xateq rukamisaxik ri wakx tiojrisan chin ndabꞌen nimaqꞌij roma rijaꞌ, xchajeꞌ.

31Pero ri rutataꞌ xubꞌij chare: Nukꞌajol, rat jumul ratkꞌo wikꞌin, y nojel ri nuchajin kin pa aqꞌaꞌ chuqaꞌ rat kꞌo wi. 32Pero kin ndikꞌatzin chi wokami ndiqabꞌen nimaqꞌij, porque ri achaqꞌ xa achel kamineq chik y wokami achel xkꞌojeꞌ chik rukꞌaslen; sachineq y wokami xilitej,15:32 Is. 35:10 xchajeꞌ ri tataꞌatz.

16

Ri parábola pa ruwiꞌ ri samajel ri ma pa ruchojmil ta xsamej

1Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ chake ri discípulos re jun parábola reꞌ: Jumbꞌey xkꞌojeꞌ jun achi bꞌeyon. Re achi reꞌ kꞌo jun rusamajel ri ruyoꞌon pa ruwiꞌ nojel ri ruchajin chin ndusamajij, pero ri samajel xbꞌesujux chuwech ri rajaw chi xa apux rukꞌisik ndubꞌanalaꞌ chare ri méra. 2Ri rajaw xroyoj y xubꞌij chare: ¿Achike rubꞌeyal ri niwakꞌaxaj chawij? Tan, tajachaꞌ cuenta chuwa16:2 Ro. 14:12 achike abꞌanun rikꞌin ri méra nuyoꞌon pa aqꞌaꞌ, porque ma niyaꞌ ta chik pa aqꞌaꞌ chi ndasamajij ri nubꞌeyomal. 3Y ri samajel xubꞌij pa ránima: ¿Achike kꞌa nibꞌen wokami? Porque ri wajaw ma ngiruyaꞌ chi ta pariꞌ ri ruchajin chin nisamajij. Riyin maneq wuchuqꞌaꞌ chin nisamajij ulew, y si nikꞌutuj ta limosna, ngikꞌix. 4¡Ah! Ja wetaman chik ri achike nibꞌen, chin keriꞌ atoq ri wajaw xtukꞌen ri nusamaj, ekꞌo xkekꞌamo apu nuwech pa teq kachoch, xchajeꞌ. 5Chikijununal xeroyoj ri kꞌo kikꞌas rikꞌin ri rajaw, y chare ri nabꞌey xubꞌij: ¿Jarupeꞌ akꞌas rikꞌin ri wajaw? 6Y ri kꞌo rukꞌas xubꞌij: 100 barril aceite nukꞌas rikꞌin ri awajaw. Y ri samajel xubꞌij chare: Ja awuj reꞌ ri apeꞌ ndubꞌij chi keriꞌ akꞌas, tayujuꞌ paqiꞌ ri ndubꞌij y tatzꞌibꞌaj chi xaxe ok 50 barril aceite akꞌas. 7Y xubꞌij chare chik jun: Jakꞌa rat, ¿jarupeꞌ akꞌas rikꞌin ri wajaw? Ri jun riꞌ xubꞌij: 100 quintal trigo nukꞌas rikꞌin ri awajaw. Y ri samajel xubꞌij chare: Ja awuj reꞌ ri apeꞌ ndubꞌij chi keriꞌ akꞌas, tayujuꞌ paqiꞌ ri ndubꞌij y tatzꞌibꞌaj chi xaxe ok 80 quintal trigo akꞌas. 8Ri samajel ri ma pa ruchojmil ta xsamej, kin utz xchꞌaꞌa ri rajaw chirij, roma xkaney runoꞌoj xubꞌen. Porque ri ma ketaman ta ruwech ri Dios, kin más ndikaney kinoꞌoj chin ndikitoꞌ kiꞌ kikꞌin chꞌaqa chik ri eꞌachel rejeꞌ, ke chikiwech ri yikꞌan chik kikꞌaslen roma ri Dios.16:8 Jn. 12:36

9Y riyin nibꞌij chiwa chi tikusaj ri aj rochꞌulew bꞌeyomal chin ndibꞌen iwamígos chake ri wineq, chin keriꞌ atoq maneq chik bꞌeyomal pa iqꞌaꞌ, ekꞌo ngekꞌamo apu iwech chikaj chupan teq achoch ri ngekꞌojeꞌ chin jumul.

10Ri wineq ri utz rukusaxik ndubꞌen chare ri jubꞌaꞌ ok ndijach pa ruqꞌaꞌ, utz chuqaꞌ rukusaxik ndubꞌen chare si kꞌiy bꞌeyomal ndijach pa ruqꞌaꞌ. Y ri ma utz ta rukusaxik ndubꞌen chare ri jubꞌaꞌ jachon pa ruqꞌaꞌ, ma utz ta chuqaꞌ rukusaxik ndubꞌen, si ndijach kꞌiy pa ruqꞌaꞌ. 11Roma kꞌa riꞌ, si rix ma utz ta rukusaxik ndibꞌen chare ri aj rochꞌulew bꞌeyomal, ri Dios ma nduyaꞌ ta ri qetzij bꞌeyomal chiwa.16:11 Ef. 3:812Y si ma pa ruchojmil ta ndisamajij ri ma iwichin ta rix, ri Dios ma nduyaꞌ ta chiwa ri kin rubꞌanun ruwech chi nduyaꞌ chiwa.

13Nixta jun samajel nditiker ndikꞌojeꞌ chuxeꞌ kitzij ekaꞌiꞌ ajaw pa jumbꞌey. Porque ri samajel riꞌ xtirajoꞌ jun y xa itzel xtutzꞌet ri jun chik, o xtunimaj rutzij jun, y ma xtirajoꞌ chi ta xtunimaj rutzij ri jun chik. Keriꞌ chuqaꞌ rix, maneq cheꞌel ndibꞌen ri ndirajoꞌ ri Dios si kꞌa bꞌaneq iwánima chirij ri bꞌeyomal chin ri rochꞌulew, xchajeꞌ ri Jesús.

14Ri fariseos xkakꞌaxaj chuqaꞌ ri xubꞌij ri Jesús, y roma rejeꞌ xa kin bꞌaneq kánima chirij méra, romariꞌ xaxe ngetzeꞌen chirij. 15Y ri Jesús xubꞌij chake: Rix chikiwech ri wineq kin ndibꞌananej chi rix utzulej teq wineq, pero ri Dios retaman ri kꞌo pa iwánima.16:15 1S. 16:7; Sal. 7:9; Jer. 17:10; Ap. 2:23 Porque ri kin utz pa kiwech ri wineq, pa ruwech ri Dios ma ke ta riꞌ, xa ndimulu rukꞌuꞌx rikꞌin.

Ri ley ri xuyaꞌ ri Dios chare ri Moisés y ri ru-reino ri Dios

16Ri ley ri xuyaꞌ ri Dios chare ri Moisés y ri xkiqꞌalajrisaj ri profetas, jariꞌ ri xtzijox chikiwech ri wineq hasta ke xuqaqa ri Juan ri Bautista. Y atoq xuqaqa rijaꞌ xtzꞌukutej rutzijoxik ri achike rubꞌeyal chin ngeꞌok ri wineq pa ru-reino ri Dios, y konojel ndikitij kiqꞌij chin ngeꞌok chupan ri reino riꞌ.16:16 Mt. 11:12

17Pero xa más fácil ndikꞌis ri kaj y ri rochꞌulew, ke chuwech man ta ndibꞌanatej ri ndubꞌij hasta ri más wíta juchꞌ tzꞌibꞌan kan chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés,16:17 Is. 40:8; 1P. 1:25 xchajeꞌ ri Jesús.

Ri Jesús ndubꞌij chi ma utz ta chi ri achi ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil

(Mt. 19:1-12; Mr. 10:1-12)

18Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Xa achike na achi ri ndujech riꞌ rikꞌin ri rixjayil y ndukꞌen chik jun ixaq, mak ndubꞌen, y ri achi ri xtukꞌen ri ixaq jachon kan, mak chuqaꞌ ndubꞌen.

Ri parábola pa ruwiꞌ ri bꞌeyon y ri Lázaro

19Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ: Jumbꞌey xkꞌojeꞌ jun achi bꞌeyon ri ndukusalaꞌ jabꞌel teq tzieq color keq y chuqaꞌ tzieq bꞌanun chare jun ruwech kꞌul rubꞌiniꞌan lino, y qꞌij-qꞌij ngerubꞌanalaꞌ nimaqꞌij, y yalan chi rikil ngerukꞌux. 20Y keriꞌ chuqaꞌ kꞌo jun achi ri maneq ok ruchajin rubꞌiniꞌan Lázaro. Ri achi riꞌ kꞌisneq pa chꞌaꞌk y jumul ndeyoꞌox chuchiꞌ rachoch ri bꞌeyon. 21Ri Lázaro kin bꞌaláta ndukꞌux ndirajoꞌ ri rupexkꞌal kaxlan wey ngetzaq qa chuxeꞌ ru-mesa ri bꞌeyon. Y hasta ri tzꞌiꞌ ngebꞌeqaqa rikꞌin, ndikireqꞌelaꞌ ri chꞌaꞌk ekꞌo chirij ri Lázaro. 22Kꞌo jun qꞌij xken ri Lázaro y xukꞌuꞌex koma ri ángeles apeꞌ kꞌo ri Abraham. Xken chuqaꞌ ri bꞌeyon y xbꞌemuq. 23Y ri bꞌeyon chupan ri lugar apeꞌ kꞌo qꞌaxomal, xtzuꞌun pe y xutzꞌet e chi nej ri Abraham y chuqaꞌ ri Lázaro kꞌo chukꞌalkꞌaꞌx ri Abraham. 24Ri bꞌeyon xsikꞌin pe chubꞌixik: ¡Nataꞌ Abraham, tapoqonaj nuwech! Tataqaꞌ pe la Lázaro, y tumubꞌaꞌ pe jun ruwiꞌ ruqꞌaꞌ chin turuyaꞌ chutzaꞌ waqꞌ, porque santienta qꞌaxomal ninaꞌ chupan re qꞌaqꞌ reꞌ,16:24 Mr. 9:44 xchajeꞌ. 25Pero ri Abraham xubꞌij chare: Walkꞌuaꞌl, tuqaqa chiꞌakꞌuꞌx chi rat jabꞌel abꞌeyomal xkꞌojeꞌ chochꞌulew,16:25 Job 21:13; Lc. 6:24 y re Lázaro santienta qꞌaxomal xuqꞌasaj, pero wokami rijaꞌ jabꞌel rukꞌaslen xurilaꞌ waweꞌ, y rat xa pa qꞌaxomal ratkꞌo wokami. 26Y ma xe ta riꞌ, kꞌo chuqaꞌ jun rar siwan chiqakajal roj iwikꞌin, romariꞌ ri ekꞌo pe chireꞌ xa ta ndikajoꞌ ngeꞌeqꞌax apu apeꞌ rixkꞌo, ma ngetiker ta, y keriꞌ chuqaꞌ ri ekꞌo apu chiriꞌ, maske ndikajoꞌ ngeꞌeqꞌax pe chireꞌ, ma ngetiker ta, xchajeꞌ ri Abraham.

27Y ri bꞌeyon xubꞌij: Si keriꞌ, nataꞌ Abraham, tabꞌanaꞌ kamelal chuwa tataqaꞌ ri Lázaro chirachoch ri nataꞌ. 28Porque woꞌoꞌ nchaqꞌ-nunimal ekꞌo kan y ndikꞌatzin chi terubꞌij chake ri achike rubꞌeyal ndikibꞌen, chin keriꞌ ma ketuqaqa chupan re lugar chin qꞌaxomal. 29Pero ri Abraham xubꞌij chare: Ri ndikꞌatzin chi ndikibꞌen16:29 Hch. 15:21 rejeꞌ, ja ri tikakꞌaxaj ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y ri kitzꞌibꞌan kan ri profetas. 30Ri bꞌeyon xubꞌij: Ja keriꞌ, nataꞌ Abraham, pero ma xe ta riꞌ ndikꞌatzin. Xa ta jun kamineq ndikꞌastej e y ndechꞌaꞌa chake, rejeꞌ kin ndikiyaꞌ kan ri mak y nditzolij pe kánima rikꞌin ri Dios. 31Pero ri Abraham xubꞌij chare: Si rejeꞌ ma ndikitaqij ta ri ndubꞌij ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, nixta ri kitzꞌibꞌan kan ri profetas, keriꞌ chuqaꞌ ma nditzolij ta pe kánima rikꞌin ri Dios, maske xtikꞌastej e jun ámna chin ndechꞌaꞌa chake.

17

Ri Jesús ndubꞌij chi tiqachajij qiꞌ chin ma ngojtzaq pa mak

(Mt. 18:6, 7, 21, 22; Mr. 9:42)

1Ri Jesús xubꞌij chake ri ru-discípulos: Kin jumul kꞌo nditaqchiꞌin kichin ri wineq chin ngetzaq pa mak, pero, ¡juyo ruwech xa achike na jun ri nditaqchiꞌin kichin ri wineq chin ngetzaq pa mak! 2Xa más ta utz chare chi nditzeqebꞌex chuqul jun nim abꞌej jokꞌbꞌel trigo y ndetorix pa mar, ke chuwech ndubꞌen chare jun chikiwech re chꞌuteq wíta reꞌ chi ndiril jun roma nduyaꞌ kan ri Dios. 3¡Rix tichajij iwiꞌ! Si jun a-hermano xubꞌen itzel chawa, tabꞌij chare ri ma utz ta xubꞌen.17:3 Lv. 19:17; Pr. 17:10; Stg. 5:19, 20 Si rijaꞌ nduyaꞌ chirij ri ma utz ta xubꞌen, takuyuꞌ ri xubꞌen chawa. 4Y si wuquꞌ mul pa jun qꞌij ndubꞌen itzel chawa, y wuquꞌ mul pa jun qꞌij ndurubꞌij chawa chi takuyuꞌ rumak, rat takuyuꞌ rumak.

Ri nditiker ndubꞌen ri rukuqubꞌan rukꞌuꞌx rikꞌin ri Dios

5Ri apóstoles xkibꞌij chare ri Jesús: Ajaw, tabꞌanaꞌ chaqe chi más ndiqakuqubꞌaꞌ qakꞌuꞌx rikꞌin ri Dios.

6Ri Ajaw xubꞌij: Xa ta kuqul ikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios, maske juninikꞌ ta ok, achel jun chꞌuti wíta semilla mostaza, xibꞌij ta chare re jun cheꞌ sicómoro reꞌ: Takꞌuquꞌ e awiꞌ y taꞌatikaꞌ awiꞌ pa mar, xixchajeꞌ ta, y kin xutaqij yan ta itzij.17:6 Mt. 17:20; Mr. 9:23

Ri ndikꞌatzin ndubꞌen jun samajel

7Si kꞌo jun isamajel ndesamej pa iwulew o nduyuqꞌuj iwawej, atoq nditzolij pe, rix ma kereꞌ ta ndibꞌij chare: Katámpe, katzꞌuyeꞌ chuchiꞌ mesa y kawaꞌ. 8Pa rukꞌexel riꞌ, xa kereꞌ ndibꞌij chare: Tabꞌanaꞌ akꞌojlen chin ndabꞌen ri nurikil, kanatzuquꞌ y hasta kꞌa kiwaꞌ na y xtintij na nuyaꞌ riyin, kꞌateriꞌ xkawaꞌ y xtatij ayaꞌ rat. 9Y rix ma ndimatioxij ta chare ri isamajel, maske ri samajel riꞌ xubꞌen ri xibꞌij chare. 10Keriꞌ chuqaꞌ rix, atoq ibꞌanun chik nojel ri rubꞌiꞌin ri Dios chiwa chi ndibꞌen, kereꞌ tibꞌij: Roj xa roj relik samajelaꞌ ri ma roj rukꞌulun ta ok chi ndimatioxix chaqe ri samaj qabꞌanun, porque xa kin xe ri xbꞌix chaqe xqabꞌen, kixchajeꞌ.

Ri Jesús ngerukꞌachojrisaj lajuj achiꞌaꞌ kꞌo lepra chikij

11Y atoq ri Jesús rutzꞌamon bꞌey chin ndeqaqa pa tinamit Jerusalén, xqꞌax pa kimonjon ri rochꞌulew Samaria y Galilea. 12Y atoq ja ndok apu pa jun aldea, xebꞌeꞌel pe chukꞌulik lajuj achiꞌaꞌ kꞌo lepra chikij y kꞌa nej xepeꞌeꞌ wi,17:12 Lv. 13:4613y xesikꞌin pe chubꞌixik: ¡Jesús, Tijonel, tajoyowaj ok qawech!

14Y atoq ri Jesús xerutzꞌet, xubꞌij chake: Kixbꞌiyin, teꞌikꞌutuꞌ iwiꞌ chikiwech ri sacerdotes,17:14 Lv. 13:2; 14:2 xeꞌucheꞌex. Y atoq kꞌaja ebꞌaneq, xkꞌis e ri lepra chikij y xchꞌajchꞌojir pe kij. 15Jun chikikajal ri lajuj achiꞌaꞌ riꞌ, atoq xutzꞌet chi xkꞌachaj chuwech ri ruyabꞌil, xtzolij pe apeꞌ kꞌo ri Jesús y ndisikꞌin nduyalaꞌ ruqꞌij ri Dios. 16Y atoq xbꞌeqaqa chuwech ri Jesús, xxukeꞌ qa chuwech y xuqasaj rujolon pa ulew chin xumatioxij chare. Ri achi riꞌ aj Samaria. 17Ri Jesús xubꞌij: ¿Ma elajuj ta kꞌa ri xechꞌajchꞌojir chuwech ri lepra? Jakꞌa ri bꞌelejeꞌ chik, ¿apeꞌ xekanej kan? 18¿Nixta jun chik xtzolij pe chin xuruyaꞌ ruqꞌij ri Dios? ¿Xa kin xe re jun achi ma israelita ta xtzolij pe?

19Y xubꞌij chare ri achi riꞌ: Roma xakuqubꞌaꞌ akꞌuꞌx rikꞌin ri tzij xinbꞌij, kin xakolotej chuwech ri ayabꞌil. Kayakatej y kabꞌiyin.

Ri achike modo nduqaqa ri ru-reino ri Dios

(Mt. 24:23-28, 36-41)

20Jujun fariseos kereꞌ ndikikꞌutulaꞌ razón chare ri Jesús: ¿Jampeꞌ nduqaqa ri qꞌij chi ri Dios ndubꞌen reinar pa qawiꞌ? Y ri Jesús xubꞌij chake: Ri qꞌij atoq ri Dios ndutzꞌuk ndubꞌen reinar pa kiwiꞌ ri wineq, ma ndiqꞌalajin ta chikiwech ri wineq. 21Nixta jun wineq retaman apeꞌ kꞌo, chin ta xtubꞌij: Ri ru-reino ri Dios ja kꞌo chireꞌ, o xtibꞌix ta: Ja kꞌo más kelaꞌ apu. Porque ri ru-reino ri Dios kꞌo chik chiꞌikajal.

22Y ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: Nduqaqa ri tiempo atoq rix ndiwojoꞌ chi riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, bꞌaláta ngikꞌojeꞌ chik jubꞌaꞌ chiꞌikajal, pero ma ngixtiker yan ta nginitzꞌet. 23Y ekꞌo wineq ri xkebꞌiꞌin chiwa: Ja kꞌo waweꞌ, o xtikibꞌij chuqaꞌ: Ja kꞌo apu kelaꞌ,17:23 Mr. 13:21; 1Jn. 4:1 pero rix ma kixbꞌa chinukanoxik, y ma keꞌiwoqaj ri ngebꞌiꞌin keriꞌ. 24Porque atoq riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal nginuqaqa chik jumbꞌey, konojel nginikitzꞌet, kin achel nditzꞌetetej ri koyopaꞌ atoq ndiyikꞌan chikaj, kin nduyikꞌaj ri jun ruchiꞌ ri rokaj y ndeqaqa hasta apeꞌ kꞌo ri jun chik ruchiꞌ. 25Pero nabꞌey chi ndibꞌanatej ri xinbꞌij, ndikꞌatzin chi niqꞌasaj santienta kꞌayew17:25 Lc. 9:22 y ri wineq aj wokami kin ma xkinkajoꞌ ta, xa itzel xkinikitzꞌet. 26Keriꞌ nibꞌij chiwa, porque achel xkibꞌen ri wineq pa ru-tiempo ri Noé,17:26 Gn. 6:11, 12 keriꞌ chuqaꞌ ndikibꞌen ri wineq atoq nginuqaqa chik jumbꞌey riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal. 27Ri wineq chupan ri tiempo riꞌ xewaꞌ, xkitij kiyaꞌ, xekikꞌulubꞌaꞌ ri kalkꞌuaꞌl y xekiyaꞌ ri kimiꞌal pa kꞌulubꞌik, y keriꞌ ngetajin rikꞌin hasta kꞌa xuqaqa na ri qꞌij atoq ri Noé xok pa arca. Y xqaqa ri kamik chi jabꞌ y konojel ri ma xeꞌok ta pa arca xejiqꞌ pa yaꞌ. 28Keriꞌ chuqaꞌ xbꞌanatej chupan ri tiempo atoq ri Lot xkꞌojeꞌ pa tinamit Sodoma. Ri aj chiriꞌ ma xkinabꞌej ta ri pataneq chikij, xewaꞌ, xkitij kiyaꞌ, xeloqꞌon, xekꞌayin, xetikon y xekibꞌanalaꞌ jay, 29pero ri qꞌij atoq ri Lot xel pe pa tinamit Sodoma, ri Dios xubꞌen chi xqaqa pe qꞌaqꞌ y azufre chikaj, y konojel wineq ri xekꞌojeꞌ kan pa tinamit xekꞌis pa qꞌaqꞌ.17:29 Gn. 19:16, 2430Y achel xekibꞌanalaꞌ ri wineq pa ru-tiempo ri Lot, keriꞌ chuqaꞌ xkekibꞌanalaꞌ ri wineq chupan ri qꞌij atoq nginuqaqa chik jumbꞌey riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal.17:30 2Ts. 1:7

31Chupan ri qꞌij riꞌ, ri nduxlan pa terraza y kꞌo achike ndirajoꞌ nderukꞌamaꞌ qa pa jay, ma tiqaqa chukꞌamik, xa kin tanimej paqiꞌ.17:31 Mr. 13:15 Y keriꞌ chuqaꞌ ri kꞌo pa qꞌas, ma titzolij chirachoch. 32Tikꞌuxlaꞌaj ri xukꞌulwachij ri rixjayil ri Lot.17:32 Gn. 19:2633Porque xa achike na jun ri ndupoqonaj ri aj rochꞌulew rukꞌaslen, ma ndiril ta ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta, pero xa achike na jun ri ma ndupoqonaj ta ri aj rochꞌulew rukꞌaslen chin nduqꞌasaj kꞌayew roma ngiroqaj, kin ndiril ri kꞌaslen17:33 Mt. 16:25; Jn. 12:25 ma ndikꞌis ta.

34Y nibꞌij chiwa chi atoq riyin nginuqaqa chik, ri apeꞌ aqꞌaꞌ rubꞌanun, ekaꞌiꞌ ngewer chuwech jun chꞌat, jun ndukꞌuꞌex y jun ndiyoꞌox kan. 35Ekaꞌiꞌ ixoqiꞌ junan ngejokꞌon, jun ndukꞌuꞌex y jun ndiyoꞌox kan. 36Ekaꞌiꞌ ngesamej pa qꞌas, jun ndukꞌuꞌex y jun ndiyoꞌox kan.17:36 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.

37Y ri discípulos xkibꞌij chare ri Jesús: Ajaw, ¿apeꞌ ndibꞌanatej ri xabꞌij? Y ri Jesús xubꞌij chake: Apeꞌ pakꞌal jun cuerpo kamineq, chiriꞌ ndekimoloꞌ kiꞌ ri kꞌuch.

18

Ri parábola pa ruwiꞌ ri malkaꞌ ixaq y ri qꞌatoy tzij itzel runoꞌoj

1Ri Jesús xutzijoj jun parábola chake ri discípulos chin ndukꞌut chi ndikꞌatzin ndikibꞌen orar18:1 Ef. 6:18; Col. 4:2; 1Ts. 5:17 jumul y ma tikꞌo kikꞌuꞌx chiroyobꞌexik ri ndikikꞌutuj. 2Y xubꞌij: Pa jun tinamit xkꞌojeꞌ jun qꞌatoy tzij ri ma nduxibꞌij ta riꞌ chuwech ri Dios, y ma jun keqalen ri wineq pa ruwech. 3Chupan ri tinamit riꞌ, kꞌo chuqaꞌ jun malkaꞌ ixaq. Ri ixaq riꞌ jumul ok ndeqaqa chuwech ri qꞌatoy tzij chin ta nditoꞌox ndirajoꞌ, y ndubꞌij chare ri qꞌatoy tzij chi tutoꞌ pa ruqꞌaꞌ jun ri rubꞌanun itzel chare. 4Pero ri qꞌatoy tzij kꞌiy tiempo ma xrajoꞌ ta xutoꞌ ri ixaq, pero kꞌo jun qꞌij kereꞌ xubꞌij pa ránima: Riyin maske ma nixibꞌij ta wiꞌ chuwech ri Dios y ma jun keqalen ri wineq pa nuwech, 5pero roma re malkaꞌ ixaq reꞌ jumul nduqaqa chinuwech, más utz nibꞌen rukꞌojlen ri itzel bꞌanun chare, chin keriꞌ ma tuqaqa chik qꞌij-qꞌij chinuwech, ma kꞌateꞌ tikꞌo nukꞌuꞌx pa ruqꞌaꞌ, xchajeꞌ ri qꞌatoy tzij.

6Y ri Ajaw Jesús xubꞌij: Tiwakꞌaxaj ri xubꞌij ri qꞌatoy tzij itzel runoꞌoj. 7Achike ndibꞌij rix, ¿la ma xkerutoꞌ ta kami ri Dios ri eruchaꞌon, ri chi chaqꞌaꞌ chi paqꞌij ndikikꞌutuj kitoꞌik chare? ¿Kꞌarunaj kami xkerutoꞌ? 8Nibꞌij chiwa chi chaꞌanin paqiꞌ ngerutoꞌ. Pero atoq nginuqaqa chik jumbꞌey riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ¿kꞌa ekꞌo kami wineq ri kikuqubꞌan kikꞌuꞌx rikꞌin ri Dios xketunwilaꞌ? xchajeꞌ ri Jesús.

Ri parábola pa ruwiꞌ jun fariseo y jun moloy méra pa rubꞌiꞌ ri rey

9Ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ re jun parábola reꞌ chake jujun wineq, ri pa kiwech rejeꞌ kin chojmilej kꞌaslen kikꞌuan, y xa ma jun keqalen ngekibꞌanalaꞌ chake chꞌaqa chik wineq: 10Ekaꞌiꞌ achiꞌaꞌ xebꞌa e pa rachoch ri Dios chin ndekibꞌanaꞌ orar, jun fariseo, y jun moloy méra pa rubꞌiꞌ ri rey. 11Ri fariseo peꞌel apu ndunimrisalaꞌ riꞌ pa ru-oración y kereꞌ ndubꞌij: Matiox chawa Dios, porque ma yin ta achel chꞌaqa chik wineq ri ngeꞌeleqꞌan, ri ma kikꞌuan ta jun chojmilej kꞌaslen, ri ngekanon rukꞌexel ri achoq ikꞌin ekꞌulan, nixta yin achel la jun moloy méra la kꞌo apu chilaꞌ. 12Riyin kamul nibꞌen ayunar pa jun semana y nojel ri nichꞌek niwelesaj diezmo rikꞌin chin niyaꞌ chawa, ndichajeꞌ. 13Jakꞌa ri moloy méra, kꞌa nej jubꞌaꞌ peꞌel wi kan y nixta ndirajoꞌ nduyek ruwech chikaj, xa kin ndutin rorukꞌuꞌx y kereꞌ ndubꞌilaꞌ: ¡Dios, tajoyowaj ok nuwech, porque yin aj mak! ndichajeꞌ. 14Y ri Jesús xubꞌij: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi ja ri moloy méra, ma jun rumak reqalen chuwech ri Dios xtzolij qa chirachoch y ma ja ta ri fariseo. Porque xa achike na jun ri ndunimrisaj riꞌ chuwech ri Dios, kin xtiqasex ruqꞌij, pero achike na jun ri xtuqasaj riꞌ, kin xtinimrisex ruqꞌij, xchajeꞌ ri Jesús.18:14 Stg. 4:6; 1P. 5:5, 6

Ri Jesús nduyaꞌ ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ akꞌolaꞌ

(Mt. 19:13-15; Mr. 10:13-16)

15Ja atoq riꞌ ngeꞌukꞌuꞌex apu chꞌuteq akꞌolaꞌ chuwech ri Jesús, chin nduyaꞌ ruqꞌaꞌ pa kiwiꞌ, pero ri discípulos atoq xkitzꞌet keriꞌ, xekichꞌolij ri eꞌukꞌuayon apu ri akꞌolaꞌ. 16Pero ri Jesús xeroyoj apu ri akꞌolaꞌ y xubꞌij chake ri discípulos: Tiyaꞌ qꞌij chake ri akꞌolaꞌ chi ngepuꞌun wikꞌin, y ma tiqꞌet kiwech, porque ri ngeꞌok pa ru-reino ri Dios, ja ri kibꞌanun chare ri kánima achel kánima re akꞌolaꞌ reꞌ. 17Kin qetzij nibꞌij chiwa: Xa achike na jun ri ma ndubꞌen ta achel ránima jun akꞌual chin ndukꞌen qa ri ru-reino ri Dios pa ránima, ma jubꞌaꞌ xtok pa ru-reino ri Dios, xchajeꞌ ri Jesús.

Jun bꞌeyon kꞌo achike ndukꞌutuj razón chare ri Jesús

(Mt. 19:16-30; Mr. 10:17-31)

18Y jun achi israelita ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ, kereꞌ xukꞌutuj razón chare ri Jesús: Utzulej Tijonel, ¿achike ndikꞌatzin nibꞌen chin ndok wichin ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta?

19Ri Jesús xubꞌij: ¿Achike roma ndabꞌij chi yin utz? Nixta jun utz, xa kin xe jun ri utz, y riꞌ ja ri Dios. 20Rat awetaman ri mandamientos: Ma takanoj rukꞌexel ri achoq ikꞌin rat kꞌulan, ma kakamisan, ma kateleqꞌan, ma taqꞌabꞌaj tzij chikij wineq, tanimrisaj kibꞌiꞌ ri ate-atataꞌ.18:20 Ex. 20:12; Ef. 6:2; Col. 3:20

21Ri achi xubꞌij chare: Nojel ri mandamientos riꞌ, xe jampeꞌ kꞌa yin kꞌajol, jumul enuniman pe.

22Atoq ri Jesús xrakꞌaxaj ri xubꞌij ri achi, rijaꞌ kereꞌ xubꞌij chare: Kꞌa kꞌo jun achike ri ma abꞌanun ta. Takꞌayij nojel ri achajin, y ri rajel tayaꞌ chake ri maneq ok kichajin, y keriꞌ ndikꞌojeꞌ abꞌeyomal chikaj,18:22 1Ti. 6:18, 19 kꞌateriꞌ katzolij pe chin nganawoqaj.

23Pero atoq ri achi xrakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús chare, tzꞌan xbꞌison qa, porque kꞌiy bꞌeyomal ruchajin. 24Atoq ri Jesús xutzꞌet chi ri achi tzꞌan xbꞌison qa, kereꞌ xubꞌij: Ri kꞌo kibꞌeyomal,18:24 1Ti. 6:9 cuesta chake chi ngeꞌok pa ru-reino ri Dios. 25Porque más ma cuesta ta ndeqꞌax jun camello chi racheq jun bꞌaq chin tꞌisoꞌ, ke chuwech xtok jun bꞌeyon pa ru-reino ri Dios.

26Y ri xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, kereꞌ xkibꞌij: Si keriꞌ, ¿achike kꞌa jun xtikolotej?

27Ri Jesús xubꞌij chake: Ri ma ngetiker ta ndikibꞌen ri wineq, chare ri Dios ma cuesta ta rubꞌanik.18:27 Jer. 32:17

28Y ri Pedro kereꞌ xubꞌij chare: Rat ayoꞌon cuenta chare chi roj qayoꞌon kan nojel ri qachajin y rat qoqan.

29Ri Jesús xubꞌij: Kin qetzij nibꞌij chiwa, chi xa achike na wineq ri ruyoꞌon kan rachoch, rixjayil, ruchaqꞌ-runimal, o ralkꞌuaꞌl roma ri ru-reino ri Dios, 30kꞌiy rajel-rukꞌexel ndiyoꞌox chare chupan re tiempo rojkꞌo, y chupan ri tiempo más chiqawech apu, kin ndiyoꞌox ri kꞌaslen ma ndikꞌis ta chare.

Ri Jesús ndubꞌij chik jumbꞌey chi ndikamisex

(Mt. 20:17-19; Mr. 10:32-34)

31Ri Jesús xerukꞌuaj apu jubꞌaꞌ jukꞌan ri kabꞌlajuj discípulos y kereꞌ xubꞌij chake: Tiyaꞌ cuenta chare chi qatzꞌamon bꞌey roj bꞌaneq e pa tinamit Jerusalén, y chiriꞌ ndibꞌanatej nojel ri tzꞌibꞌan kan koma ri profetas pa nuwiꞌ riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal. 32Porque ngijach pa kiqꞌaꞌ ri ma israelitas ta, y nditzeꞌex nuwech, itzel ndibꞌan chuwa, ngichubꞌex, 33y atoq yin kiroqon chik, nginikikamisaj, pero pa rox qꞌij ngikꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ.

34Y maske keriꞌ xubꞌij ri Jesús chake ri discípulos, rejeꞌ xa ma xkikꞌoxomaj ta18:34 Mr. 9:32 ri xubꞌij, porque ri tzij ri xubꞌij chake, xa ewan rubꞌeyal chikiwech.

Ri Jesús ndukꞌachojrisaj jun soqꞌ pa tinamit Jericó

(Mt. 20:29-34; Mr. 10:46-52)

35Atoq ri Jesús xbꞌeqaqa chunaqaj ri tinamit Jericó, chuchiꞌ bꞌey tzꞌuyul jun achi soqꞌ ndukꞌutulaꞌ ru-limosna. 36Atoq ri soqꞌ xrakꞌaxaj chi ekꞌiy wineq ngeꞌeqꞌax chiriꞌ, rijaꞌ xukꞌutuj razón achike ri ndajin. 37Ri wineq xkibꞌij chare chi ja ri Jesús aj Nazaret ri ndeqꞌax chiriꞌ. 38Y ri soqꞌ xsikꞌin chubꞌixik: ¡Jesús, rat ri riy-rumam kan ri rey David, tajoyowaj ok nuwech!18:38 Mt. 9:27

39Y ri ebꞌaneq e chuwech, ndikichꞌolilaꞌ ri soqꞌ chin tichꞌojochiꞌ qa, pero rijaꞌ más ndisikꞌin chubꞌixik: ¡Rat ri riy-rumam kan ri rey David, tajoyowaj ok nuwech!

40Ja atoq riꞌ ri Jesús xpeꞌeꞌ qa y xubꞌen mandar chi tikꞌan pe ri soqꞌ chuwech, y atoq kꞌo chi apu chuwech, kereꞌ xukꞌutuj razón chare: 41¿Achike ndawojoꞌ nibꞌen awoma? Ri soqꞌ xubꞌij: Ajaw, riyin niwojoꞌ ngitzuꞌun chik jumbꞌey.

42Y ri Jesús xubꞌij chare: ¡Katzuꞌun! Rat, roma akuqubꞌan akꞌuꞌx wikꞌin xakꞌachaj, xchajeꞌ.

43Y ja paqiꞌ xtzuꞌun chik jumbꞌey ri soqꞌ,18:43 Is. 35:5 y nduyaꞌ ruqꞌij ri Dios xroqaj ri Jesús. Y konojel ri wineq atoq xkitzꞌet ri xbꞌanatej, ndikiyalaꞌ chuqaꞌ ruqꞌij ri Dios.

19

Ri Jesús y ri Zaqueo

1Ri Jesús xok apu pa tinamit Jericó, y atoq bꞌaneq pa bꞌey chin ri tinamit, 2chiriꞌ kꞌo jun achi bꞌeyon rubꞌiniꞌan Zaqueo. Ri achi riꞌ, ki-jefe ri moloy teq méra pa rubꞌiꞌ ri rey. 3Ri Zaqueo ndutij ruqꞌij chin ndutzꞌet ri Jesús, pero roma santienta wineq kimolon kiꞌ chiriꞌ, ma nditiker ta porque ri Zaqueo xa kaꞌal ok raqen. 4Juꞌanin xbꞌa, y xnabꞌeyaj apu jubꞌaꞌ apeꞌ ndeqꞌax ri Jesús, y xjoteꞌ e chuqꞌaꞌ jun cheꞌ sicómoro chin nditiker ndutzꞌet atoq ndeqꞌax ri Jesús. 5Y atoq ri Jesús ndeqꞌax, xtzuꞌun e chuqꞌaꞌ ri cheꞌ y xutzꞌet e ri Zaqueo, y kereꞌ xubꞌij chare: Zaqueo, chaꞌanin kaqaqa, porque kami ndikꞌatzin chi ngibꞌekꞌojeꞌ pa awachoch.

6Y kin ja paqiꞌ xqaqa pe ri Zaqueo chuqꞌaꞌ ri cheꞌ, y tzꞌan ndikikot xukꞌen apu ruwech ri Jesús pa rachoch. 7Y atoq ri wineq xkitzꞌet chi keriꞌ xbꞌanatej, ngechꞌaꞌa chirij ri Jesús, y ndikibꞌilaꞌ chi xa pa rachoch jun aj mak xok apu chin xbꞌeꞌuxlan.19:7 Lc. 5:308Ri Zaqueo xpeꞌeꞌ y kereꞌ xubꞌij chare ri Jesús: Ajaw, nikꞌaj chare nojel ri nuchajin niyaꞌ chake ri maneq ok kichajin, y si kꞌo achike numajon chikiqꞌaꞌ ri wineq, nitzolij kajiꞌ mul rukꞌexel chake.19:8 Ex. 22:1; 1S. 12:3

9Ri Jesús xubꞌij chare: Wokami xuqaqa ri kolotajik chake ri ekꞌo chupan re achoch reꞌ, porque xakꞌut chi ataqin ri Dios achel xubꞌen ri ojer awatit-amamaꞌ Abraham. 10Porque riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal xinuqaqa chikikanoxik y chikikolik ri esachineq pa mak,19:10 Mt. 15:24 xchajeꞌ ri Jesús.

Ri parábola pa kiwiꞌ ri samajelaꞌ ndiyoꞌox kan méra chake chin ndikisamajij

11Atoq ri wineq ndikakꞌaxaj apu ri ndubꞌij ri Jesús, xubꞌij chik jun parábola chake, porque rejeꞌ ndikinojij chi xe ndok apu pa tinamit Jerusalén, ja ndubꞌen chi nditzꞌukutej e ru-reino ri Dios pa kiwiꞌ ri wineq.

12Rijaꞌ xubꞌij chake: Jumbꞌey xkꞌojeꞌ jun achi ralaxibꞌen chi nim reqalen. Ri achi riꞌ xbꞌa nej pa jun chik rochꞌulew, chin ndiyoꞌox pe uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ chin ndok rey y kꞌateriꞌ nditzolij chi pe chin ndubꞌen reinar pa kiwiꞌ ri ruwinaqul. 13Y atoq kꞌajani tibꞌa, xeroyoj lajuj loqꞌon rusamajelaꞌ, xujech kꞌiy méra pa kiqꞌaꞌ, y kereꞌ xubꞌij kan chake: Chupan ri tiempo ri ma ngikꞌojeꞌ ta, kixkꞌayin y kixloqꞌon rikꞌin re méra reꞌ. 14Pero ri ruwinaqul xa itzel ndikitzꞌet ruwech ri achi riꞌ, romariꞌ atoq xutzꞌen bꞌey chin ndeqaqa ri apeꞌ ndiyoꞌox pe uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ chin ndok rey, ri ruwinaqul xkiteq jun bꞌotzaj achiꞌaꞌ chin kereꞌ xbꞌekibꞌij chare ri ndiyoꞌon pe uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ chin ndok rey: Roj ma ndiqajoꞌ ta chi ri achi riꞌ ndubꞌen reinar pa qawiꞌ.19:14 Jn. 1:11

15Pero ri achi riꞌ xbꞌan pe rey chare, y atoq xtzolij pe pa rurochꞌulew, xubꞌij chi keꞌoyox ri loqꞌon samajelaꞌ ri achoq pa kiqꞌaꞌ rujachon kan méra, chin ndiretamaj jarupeꞌ kichꞌakon chikijununal pa ruwiꞌ ri méra. 16Xbꞌeqaqa kꞌa ri nabꞌey samajel y kereꞌ xubꞌij: Ajaw, ri améra ajachon pa nuqꞌaꞌ, lajuj mul más xuchꞌek pa ruwiꞌ. 17Y ri rey xubꞌij chare: Utz xabꞌen, utzulej samajel. Rat roma utz xasamajij ri jubꞌaꞌ méra nujachon pa aqꞌaꞌ, romariꞌ niyaꞌ uchuqꞌaꞌ pa aqꞌaꞌ pa kiwiꞌ lajuj tinamit.19:17 Lc. 16:1018Xbꞌeqaqa chuqaꞌ ri rukan samajel y xubꞌij: Ajaw, ri améra ajachon pa nuqꞌaꞌ, woꞌoꞌ mul más xuchꞌek pa ruwiꞌ. 19Ri rey xubꞌij chare: Rat chuqaꞌ niyaꞌ uchuqꞌaꞌ pa aqꞌaꞌ pa kiwiꞌ woꞌoꞌ tinamit.

20Y xbꞌeqaqa chik jun samajel y kereꞌ xubꞌij: Ajaw, ja améra reꞌ ri ajachon pa nuqꞌaꞌ, riyin xinyek pa jun kꞌul. 21Porque nuxibꞌin wiꞌ chawech roma wetaman chi rat altíra anoꞌoj, y ndawojoꞌ ndawelesaj méra apeꞌ nixta jun méra ayakon y ndawojoꞌ ndachꞌup ruwech tikoꞌ apeꞌ ma jun tikoꞌ abꞌanun.19:21 Mt. 25:24, 2522Y ri rey xubꞌij chare: Ma rat ta utzulej samajel. Ja ri tzij xabꞌij ri nikusaj chawij19:22 Job 15:6; Mt. 12:37 chin niqꞌet tzij pa awiꞌ. Xu awetaman chi yin altíra nunoꞌoj, y niwojoꞌ niwelesaj méra apeꞌ ma jun méra nuyakon y niwojoꞌ nichꞌup ruwech tikoꞌ apeꞌ ma jun tikoꞌ nubꞌanun, 23¿achike roma ma xayaꞌ ta ri numéra pa banco? Chin keriꞌ atoq xinuqaqa, xyoꞌox ta chuwa ri numéra junan rikꞌin ri ral ri xuchꞌek ta. 24Y ri rey xubꞌij chake ri ekꞌo apu chiriꞌ: Tikꞌamaꞌ kan ri méra pa ruqꞌaꞌ y tijachaꞌ chare ri ruchꞌakon lajuj mul más pa ruwiꞌ ri méra nujachon pa ruqꞌaꞌ. 25Y ri ekꞌo apu chiriꞌ xkibꞌij: ¡Ajaw, pero rijaꞌ kꞌo chik lajuj rikꞌin! 26Pero ri rey xubꞌij: Ri rubꞌanun jun utz samaj rikꞌin ri jarupeꞌ jachon pa ruqꞌaꞌ, ndiyoꞌox más chare, pero ri ma jun samaj rubꞌanun rikꞌin ri jachon pa ruqꞌaꞌ, hasta ri jubꞌaꞌ jachon pa ruqꞌaꞌ, ndikꞌan e chuwech.19:26 Mt. 13:12; Mr. 4:2527Y keriꞌ chuqaꞌ ri itzel nginikitzꞌet, ri ma xkajoꞌ ta chi xinok rey pa kiwiꞌ, keꞌikꞌamaꞌ pe y tiqupij kiqul chinuwech. Keriꞌ xubꞌij ri rey, xchajeꞌ ri Jesús.

Ri Jesús ndok apu pa tinamit Jerusalén

(Mt. 21:1-11; Mr. 11:1-11; Jn. 12:12-19)

28Atoq ri Jesús xukꞌis rubꞌixik re parábola reꞌ chake ri wineq, xutzꞌen chi e bꞌey chikiwech, chin ndibꞌa e pa tinamit Jerusalén. 29Y atoq xbꞌeqaqa chikinaqaj ri aldeas kibꞌiniꞌan Betfagé y Betania ri ekꞌo chunaqaj ri juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos, xeruteq kaꞌiꞌ discípulos, 30y kereꞌ xubꞌij e chake: Kixbꞌiyin apu chupan la jun aldea kꞌo chiqawech, y xe xkixok apu, ndiwil jun ral burra ximil, ri kꞌa ma jun wineq tzꞌuyubꞌeyon richin. Tikiraꞌ y tikꞌamaꞌ pe. 31Y si kꞌo jun xtikꞌutun razón chiwa achike roma ndikir, rix kereꞌ tibꞌij chare: Ndikꞌatzin re awej reꞌ chare ri Ajaw,19:31 Sal. 50:10-12 kixchajeꞌ.

32Xebꞌa kꞌa ri kaꞌiꞌ discípulos y xbꞌekilaꞌ achel rubꞌiꞌin e ri Jesús chake. 33Y atoq rejeꞌ ngetajin chukirik ri ral burra, ri erajaw xkikꞌutuj razón chake: ¿Achike roma ndikir la qawej?

34Y rejeꞌ xkibꞌij: Ndiqakir porque ndikꞌatzin chare ri Ajaw.

35Y xkikꞌuaj ri ral burra chare ri Jesús, y xekirikꞌ e ri kikꞌul kiqꞌuꞌun choracheq ri awej y xkitzꞌuyubꞌaꞌ e ri Jesús chirij.19:35 Zac. 9:9; Jn. 12:1436Y atoq ri Jesús rutzꞌamon bꞌey, ri wineq ngekirikꞌ qa ri kikꞌul kiqꞌuꞌun pa bꞌey apeꞌ ndeqꞌax. 37Atoq ja ndeqaqa apeꞌ nditzꞌukutej qa ri xulan chin ri juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos, konojel ri eꞌoqayon richin, tzꞌan ngekikot xkitzꞌen ruyaꞌik ruqꞌij ri Dios rikꞌin nojel kuchuqꞌaꞌ, roma nojel ri milagros kitzꞌeton chi erubꞌanun ri Jesús. 38Y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: ¡Kin nimalej favor kꞌo pa ruwiꞌ re rey reꞌ ri pataneq pa rubꞌiꞌ ri Ajaw Dios!19:38 Sal. 118:26; Lc. 13:35 ¡Kin ta jumul xtikꞌojeꞌ uxlanen chiqakajal roj wineq rikꞌin ri Dios y kin ta xtiyoꞌox ruqꞌij ri nimalej Dios chikaj!19:38 Lc. 2:14

39Y jujun fariseos ri ekꞌo apu chikikajal ri santienta wineq, kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Tijonel, kaꞌachꞌolij la eꞌoqayon awichin.

40Pero ri Jesús xubꞌij: Xa ta rejeꞌ ngechꞌojochiꞌ qa, kin ngesikꞌin kꞌa pe ri abꞌej chin ndikiyaꞌ nuqꞌij, xchajeꞌ.

41Y atoq ri Jesús xbꞌeqaqa chunaqaj ri tinamit Jerusalén, xutzꞌet y xroqꞌej,19:41 Os. 11:842y xubꞌij: Rix aj Jerusalén, kin ma iwetaman ta achike ri ndikꞌamo pe uxlanen chiꞌikajal rix rikꞌin ri Dios. ¡Maske kꞌaja ta chupan re qꞌij reꞌ xiwetamaj y xitaqij, ri Dios man ta ngixrubꞌen castigar! Pero wokami xa ndewex rubꞌeyal reꞌ chiwech. 43Porque ngetuqaqa qꞌij atoq ngeyakatej wineq chiwij ri itzel ngetzꞌeto iwichin, ngekipabꞌaꞌ xan chirij ri itinamit chin ndikitzꞌapij rij, y ma ndikiyaꞌ ta qꞌij chiwa chin ngixel-ngixok pa tinamit. 44Ndikikꞌis ruqꞌij ri itinamit, ngixkikamisaj chuqaꞌ rix, y nixta jun abꞌej ndikanej kan pariꞌ jun chik abꞌej, xa kin nojel xtiwulix. Keriꞌ ndibꞌanatej iwikꞌin, porque ma xiwojoꞌ ta xikꞌen apu ruwech ri Ikolonel ri xuqaqa chiꞌitoꞌik, xchajeꞌ ri Jesús.

Ri Jesús ngeroqotaj pe ri ngekꞌayin pa rachoch ri Dios

(Mt. 21:12-17; Mr. 11:15-19; Jn. 2:13-22)

45Atoq ri Jesús xok apu pa rachoch ri Dios, xutzꞌuk pe koqotaxik ri ngekꞌayin chiriꞌ. 46Y kereꞌ xubꞌij chake: Chupan ri rutzij ri Dios tzꞌibꞌan kan ndubꞌij: Ri wachoch, kin xtikusex chin ndibꞌan orar. Keriꞌ tzꞌibꞌan kan. Pero rix xa kikꞌojlibꞌel eleqꞌomaꞌ ibꞌanun chare,19:46 Sal. 93:5; Jer. 7:11 xchajeꞌ.

47Y ri Jesús qꞌij-qꞌij kꞌo pa rachoch ri Dios ngerutijoj ri wineq, pero ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y chuqaꞌ ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, ndikikanoj achike ta ndikibꞌen chin ndikikamisaj.19:47 Jn. 7:19; 8:3748Pero ma ndikil ta achike modo ndikibꞌen, porque konojel ri wineq santienta bꞌaneq kánima pa ruwiꞌ ri ndubꞌij ri Jesús chake.

20

Ri uchuqꞌaꞌ ri kꞌo pa ruqꞌaꞌ ri Jesús

(Mt. 21:23-27; Mr. 11:27-33)

1Chupan teq ri qꞌij atoq ri Jesús ngerutijoj ri wineq pa rachoch ri Dios, y ndutzijoj ri utzulej teq tzij chin kolotajik chake, xejel apu apeꞌ kꞌo rijaꞌ ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij, 2y kereꞌ xkibꞌij chare: Tabꞌij chaqe: ¿Achike yoyon qꞌij chawa chi ndabꞌen la ngatajin rikꞌin? ¿Achike yoyon re uchuqꞌaꞌ reꞌ pa aqꞌaꞌ?

3Y ri Jesús xubꞌij chake: Riyin chuqaꞌ niwojoꞌ chi titzolij ruwech nutzij rikꞌin re nikꞌutuj razón chiwa: 4Atoq ri Juan ri Bautista xerubꞌen bautizar wineq, ¿ja ri Dios xbꞌiꞌin pe chare o xa ruyon chuwech xunojij qa?

5Y rejeꞌ ndikibꞌilaꞌ chikiwech: Si xtiqabꞌij chi ja ri Dios xbꞌiꞌin pe chare, rijaꞌ ndubꞌij pe chaqe: ¿Achike kꞌa roma ma xitaqij ta? 6Y si xtiqabꞌij chi xa ruyon chuwech xunojij qa, konojel wineq ngeyakatej chiqij y xqojkikꞌeq chi abꞌej chin ngojkikamisaj, porque ri wineq kin kꞌo pa kánima chi ri Juan ri Bautista profeta chin ri Dios. 7Y xkibꞌij chare ri Jesús chi ma ketaman ta. 8Ri Jesús xubꞌij chake: Keriꞌ chuqaꞌ riyin ma nibꞌij ta chiwa achike yoyon uchuqꞌaꞌ pa nuqꞌaꞌ chin ngenbꞌen re ngitajin rikꞌin.20:8 Job 5:12, 13

Ri parábola pa kiwiꞌ ri samajelaꞌ itzel kinoꞌoj

(Mt. 21:33-44; Mr. 12:1-11)

9Ja atoq riꞌ ri Jesús xutzꞌen rubꞌixik re parábola reꞌ chake ri wineq y xubꞌij: Jun achi xbꞌerutikaꞌ uvas pa rulew, xuyaꞌ kan pa qajik chake jujun samajiy ulew, y chin layaj tiempo xbꞌa. 10Atoq xril tiempo chin ndichꞌupeꞌ ruwech ri uva, xuteq jun rusamajel20:10 2Cr. 36:16; Hch. 7:52 apeꞌ ekꞌo ri eqajayon ri ulew chukꞌutuxik ri ruwech uva rajel ruqajik ri ulew, pero ri eqajayon ri ulew xkichꞌey, y ma jun achike xkiyaꞌ pe chare. 11Ri rajaw ri ulew xuteq chik jun samajel, y ri eqajayon ri ulew xkichꞌey chuqaꞌ re jun samajel reꞌ, juyo ruwech xkibꞌen chare, y ma jun achike xkiyaꞌ pe chare. 12Ri rajaw ri ulew xuteq jun rox samajel, pero ri eqajayon ri ulew xkisak chuqaꞌ re samajel reꞌ y xkelesaj pe.

13Y ri rajaw ri ulew xubꞌij: ¿Achike nibꞌen? Niteq na ri nukꞌajol ri tzꞌan niwojoꞌ, kolopeꞌ xtikinimaj rutzij. 14Pero atoq ri rukꞌajol xbꞌeqaqa chikikajal, y ri eqajayon ri ulew xkitzꞌet, kereꞌ xkibꞌilaꞌ chikiwech: Jareꞌ ri ndok kan rajaw re ulew, tiqakamisaj, chin keriꞌ re ulew ndok kan qichin. 15Xkelesaj e chupan ri ulew tikon uva chuwech y xkikamisaj.

¿Achike xtubꞌen ri rajaw ri ulew chake ri eqajayon ri rulew, ndibꞌij rix? 16Ndibꞌa pa rulew y ndukꞌis kiqꞌij ri eqajayon richin, y nduyaꞌ pa qajik ri ulew tikon uva chuwech chake chꞌaqa chik, xchajeꞌ ri Jesús.

Atoq ri wineq xkakꞌaxaj ri xubꞌij ri Jesús, xkibꞌij: ¡Man ta keriꞌ xtibꞌanatej!

17Pero ri Jesús xerutzutzaꞌ y xubꞌij: ¿Achike ndubꞌij tzij ri tzꞌibꞌan chupan ri rutzij ri Dios, ri kereꞌ ndubꞌij?

Ri abꞌej ri pa kiwech ri bꞌanuy teq jay ma jun rikꞌaꞌtz chin ta xkikusaj,

Ja abꞌej riꞌ ri xkꞌatzin chin xok ruchuqꞌaꞌ ruxeꞌ ri jay.20:17 Sal. 118:22; 1P. 2:7

Keriꞌ tzꞌibꞌan kan. 18Konojel ri xketzaq pariꞌ ri abꞌej riꞌ, kin ngekiran,20:18 Is. 8:15 y konojel ri xtitzaq ri abꞌej riꞌ chikij, kin ngemulumuꞌ,20:18 Dn. 2:34, 35 xchajeꞌ ri Jesús.

19Y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés y ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij kin xkajoꞌ xkitzꞌen e ri Jesús ri hora riꞌ, porque xkinaꞌ kiꞌ chi xa koma rejeꞌ xubꞌij ri parábola. Pero ma xkitzꞌen ta e roma ndikixibꞌij kiꞌ chikiwech ri wineq.

Ri Jesús ndikꞌutux razón chare si utz ndiyoꞌox ri méra ndikꞌutux pa rubꞌiꞌ ri rey

(Mt. 22:15-22; Mr. 12:13-17)

20Ri tijonelaꞌ chin ri ley y ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij xe koyobꞌen jun roma chin ta nditzaq ri Jesús pa kiqꞌaꞌ. Romariꞌ xekiteq jujun achiꞌaꞌ ri kimána ndikibꞌen apu chi echojmilej teq wineq. Rejeꞌ ndikiyaꞌ apu cuenta chare ri ngerubꞌij ri Jesús chin kꞌateꞌ ta ndel pe jun tzij pa ruchiꞌ ri ndikikusaj chirij, chin kꞌo cheꞌel ndikitzꞌen e y ndekisujuj chuwech ri achi yoꞌon uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ pa ruwiꞌ ri tinamit. 21Rejeꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Tijonel, qetaman chi pa rubꞌeyal ngachꞌaꞌa y ngaꞌatijoj ri wineq, y junan kiwech ngaꞌatzꞌet konojel ri wineq, y atoq ngatijon, ja ri qetzij bꞌey ri ndukꞌuan rikꞌin ri Dios ri ndakꞌut. 22Tabꞌij chaqe: ¿La xajan kami chuwech ri Dios chi ndiqayaꞌ ri méra ndikꞌutux pa rubꞌiꞌ ri rey César?

23Pero ri Jesús xunaꞌ pa ránima chi xa kimána keriꞌ ngetajin apu chubꞌixik, romariꞌ kereꞌ xubꞌij chake: 24Tikꞌutuꞌ pe jun moneda rajel jun qꞌij samaj chinuwech. Y rejeꞌ xkikꞌut apu jun moneda chuwech y rijaꞌ xubꞌij: ¿Achoq achibꞌel y achoq bꞌiꞌaj kꞌo chuwech re méra reꞌ?

Y rejeꞌ xkibꞌij: Rachibꞌel ri rey César.

25Ri Jesús xubꞌij chake: Tiyaꞌ chare ri César ri richin ri César, y tiyaꞌ chare ri Dios ri richin ri Dios, xchajeꞌ.

26Y ri achiꞌaꞌ ri etaqon e, nixta jun tzij ri ma pa rubꞌeyal ta xkil pa ruchiꞌ ri Jesús atoq xtzijon chikiwech ri wineq, y roma sachineq kikꞌuꞌx chirij ri xubꞌij, nixta jun chik achike xkibꞌij chare.

Ri Jesús ndubꞌij chi ri animaꞌiꞌ ngekꞌastajbꞌex pe

(Mt. 22:23-33; Mr. 12:18-27)

27Xejel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús jujun saduceos. Ri saduceos ma ndikitaqij ta chi ri animaꞌiꞌ ngekꞌastajbꞌex pe, romariꞌ kereꞌ xkibꞌij chare: 28Tijonel, ri Moisés kereꞌ rutzꞌibꞌan kan chaqe: Si jun achi ndiken e, y maneq ralkꞌuaꞌl xkꞌojeꞌ kan chuqꞌaꞌ ri rixjayil, ndikꞌatzin chi jun ruchaqꞌ-runimal ri xken e ndok rachijil ri malkaꞌ ixaq, chin keriꞌ ndikꞌojeꞌ ral ri ixaq pa rubꞌiꞌ ri kamineq.20:28 Dt. 25:529Jumbꞌey kan xekꞌojeꞌ wuquꞌ achiꞌaꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ. Ri nimalaꞌtz xkꞌojeꞌ rixjayil, pero xken e y maneq ralkꞌuaꞌl xkꞌojeꞌ kan chuqꞌaꞌ ri ixaq. 30Ri ruchaqꞌ ri nimalaꞌtz, xok rachijil ri ixaq riꞌ, pero xken e chuqaꞌ, y maneq ralkꞌuaꞌl xkꞌojeꞌ kan chuqꞌaꞌ ri ixaq. 31Keriꞌ chuqaꞌ xbꞌanatej rikꞌin ri rox chaqꞌilaꞌtz. Y keriꞌ xbꞌanatej kikꞌin chi ewuquꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ, y nixta jun xkꞌojeꞌ kan ralkꞌuaꞌl chuqꞌaꞌ ri ixaq. 32Y pa rukꞌisibꞌel xken chuqaꞌ ri ixaq. 33Atoq ngekꞌastajbꞌex pe ri animaꞌiꞌ, ¿achoq ixjayil ndok ri ixaq riꞌ? Porque xok kixjayil chi ewuquꞌ kichaqꞌ-kinimal kiꞌ.

34Y ri Jesús xubꞌij chake: Chochꞌulew ri wineq ngekikꞌulubꞌaꞌ ri kalkꞌuaꞌl y ngekiyaꞌ ri kimiꞌal pa kꞌulubꞌik. 35Pero ri wineq ri erukꞌulun chi ngebꞌeqaqa chupan ri kꞌakꞌakꞌ tiempo20:35 2Ts. 1:5; Ap. 3:4 ri pataneq más apu chiqawech, atoq ngekꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, ri wineq riꞌ ma ngekꞌuleꞌ chi ta, nixta ngeyoꞌox pa kꞌulubꞌik. 36Maneq chik ruqꞌaꞌ ri kamik chake, porque ngeꞌok achel ri ángeles, ri ma ngeken ta, y kin eralkꞌuaꞌl ri Dios.20:36 Jn. 1:12; 1Jn. 3:1, 2 Keriꞌ ndiqꞌalajin porque ngekꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ. 37Pero pa ruwiꞌ ri kikꞌastajibꞌel ri animaꞌiꞌ, ri Moisés ri itaqin rix, jajun rijaꞌ xuqꞌalajrisaj chi ndibꞌanatej wi, atoq xutzꞌet chi ndijina ri zarza pa qꞌaqꞌ, y xubꞌij chi ri Ajaw, kin ru-Dios ri Abraham, ru-Dios ri Isaac, y ru-Dios ri Jacob.20:37 Ex. 3:6; Hch. 7:3238Y rijaꞌ ki-Dios ri kꞌo kikꞌaslen, y ma ki-Dios ta ri maneq kikꞌaslen, porque pa ruwech ri Dios konojel kꞌo kikꞌaslen, xchajeꞌ ri Jesús.

39Y jujun tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés kereꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: Tijonel, kin ja wi keriꞌ, kin qetzij ri xabꞌij.

40Y ma xkikowij chi ta kiꞌ chin ta xkikꞌutuj razón jun achike chare ri Jesús.

¿Achoq riy-rumam kan ri Jun taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit?

(Mt. 22:41-46; Mr. 12:35-37)

41Ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés: ¿Achike roma ndibꞌij rix chi ri Jun nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, riy-rumam kan ri rey David? 42Xu ja mismo ri David kereꞌ rubꞌiꞌin kan chupan ri Salmos:

Ri Ajaw xubꞌij chare ri Wajaw:

Katzꞌuyeꞌ pa wikiqꞌaꞌ, y chireꞌ kakꞌojeꞌ

43Kꞌa kenyaꞌ na chuxeꞌ awaqen

Konojel ri itzel ngetzꞌeto awichin.20:43 Sal. 110:1

Keriꞌ xubꞌij.

44Xu ri David xubꞌij Ajaw chare ri Jun nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, y riy-rumam kan chuqaꞌ, ¿achike rubꞌeyal riꞌ? xchajeꞌ ri Jesús.

Ri Jesús ndubꞌij chi ri tijonelaꞌ chin ri ley ma ja ta ri ngetajin rikꞌin

(Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 11:37-54)

45Chikiwech konojel ri wineq ri ngeꞌakꞌaxan apu richin, ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake ri ru-discípulos: 46Tichajij iwiꞌ chuwech ri ndikibꞌen ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés. Porque rejeꞌ ndiqaꞌ chikiwech ndikiweq kiꞌ rikꞌin yalan y tuquteq teq tzieq, y ndiqaꞌ chikiwech chi ndiyoꞌox ruxunaqil kiwech chi teq kꞌayibꞌel apeꞌ ndikimal kiꞌ ri wineq, y ndiqaꞌ chuqaꞌ chikiwech chi pa teq sinagoga ngetzꞌuyeꞌ pa jabꞌel teq chꞌaket apeꞌ ngetzꞌuyeꞌ ri kin kꞌo kiqꞌij, y keriꞌ chuqaꞌ ndikibꞌen atoq ngeꞌoyox pa teq yalan chi waꞌin. 47Chikiqꞌaꞌ malkaꞌ teq ixoqiꞌ ndikelesaj nojel ri kichajin, y chin ma kenabꞌex chi emachꞌikilik, layaj ndikibꞌen orar. Pero más nim castigo ndiyoꞌox chake.

21

Ri ofrenda ri xuyaꞌ jun malkaꞌ ixaq

(Mr. 12:41-44)

1Ri Jesús xuyek pe ruwech chiriꞌ pa rachoch ri Dios y xerutzꞌet ri bꞌeyomaꞌ ndikiyaꞌ kan ki-ofrenda chupan ri káxa apeꞌ ngeyoꞌox ri ofrendas. 2Y xutzꞌet chuqaꞌ jun malkaꞌ ixaq ri maneq ok ruchajin ri xuyaꞌ kan pa káxa kaꞌiꞌ monedas jubꞌaꞌ ok keqalen. 3Y ri Jesús xubꞌij: Kin qetzij nibꞌij chiwa chi chuwech ri Dios, la jun malkaꞌ ixaq laꞌ ri maneq ok ruchajin, xuyaꞌ kan ri ofrenda más kꞌo reqalen ke chikiwech konojel. 4Porque konojel xaxe ok ruwiꞌ ri kibꞌeyomal xkiyaꞌ kan chikikajal ri ofrendas, pero la ixaq laꞌ maske kꞌiy achike ndikꞌatzin chare, ja ri jubꞌaꞌ kꞌo rikꞌin chin nduqꞌasaj rukꞌaslen ri xuyaꞌ kan.

Ri Jesús nduqꞌalajrisaj chi ri rachoch ri Dios ndiwulix

(Mt. 24:1, 2; Mr. 13:1, 2)

5Y atoq jujun wineq ngekitzijoj ri jabꞌel teq abꞌej ekusan chin pabꞌan ri rachoch ri Dios y ri jabꞌel teq ofrendas eyoꞌon chiriꞌ chin tarayilaꞌ bꞌanun chare, ri Jesús xubꞌij: 6Nojel re ngeꞌitzꞌet rix waweꞌ, ngetuqaqa qꞌij atoq nixta jun abꞌej ndikanej kan pariꞌ jun chik abꞌej, xa kin nojel xtiwulix.21:6 Lc. 19:44

Ri ngebꞌanatej nabꞌey chi nduqaqa ri rukꞌisibꞌel qꞌij chin ri rochꞌulew

(Mt. 24:3-28; Mr. 13:3-23)

7Y kereꞌ xkikꞌutuj razón chare ri Jesús: Tijonel, ¿jampeꞌ ngebꞌanatej re xabꞌij? y, ¿achike etal nditzꞌetetej atoq jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chin ngebꞌanatej?

8Y ri Jesús kereꞌ xubꞌij chake: Tichajij iwiꞌ chi nixta jun tichꞌakatin iwichin,21:8 Ef. 5:6; 2Ts. 2:3 porque ekꞌiy21:8 2Co. 11:13-15; 1Jn. 4:1 ngetuqaqa ri kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: Ja riyin ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, ngechajeꞌ, y ndikibꞌij chuqaꞌ chi ja xuqaqa ri qꞌij bꞌiꞌin kan. Pero rix ma titaqij ri ndikibꞌij. 9Atoq ndiwakꞌaxaj chi ngetajin guerras y chi ekꞌo wineq ri ngeyakatej chikij ri ngebꞌanun gobernar, ma tixibꞌij iwiꞌ, porque ndikꞌatzin chi keriꞌ ndibꞌanatej nabꞌey. Pero ma ja yan ta nduqaqa ri rukꞌisibꞌel chin nojel.

10Y ri Jesús xubꞌij chuqaꞌ chake: Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri wineq chin jun rochꞌulew ngeyakatej chikij wineq chin jun chik rochꞌulew, y keriꞌ chuqaꞌ reyes kikꞌin ri ki-soldados ndekibꞌanaꞌ guerra chake chꞌaqa chik reyes. 11Jalajaj teq apeꞌ ngebꞌanatej nimaꞌq teq kobꞌraqen, ndipuꞌun wayijal y yabꞌil. Y cho kaj kꞌo chuqaꞌ ngebꞌanatej ri ndaxibꞌij awiꞌ rikꞌin y kꞌo nimaꞌq teq etal xtitzꞌetetej ri ma jumbꞌey etzꞌeton.

12Pero nabꞌey chi ndibꞌanatej nojel reꞌ, ri wineq ngixkitzeqlebꞌej chin ndikibꞌen itzel chiwa, ngixkitzꞌen y ngixkijech pa kiqꞌaꞌ ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ pa teq sinagogas21:12 Jn. 15:20, 21; Ap. 2:10 y ngixkiyaꞌ pa cheꞌ. Y roma yin itaqin, ngixukꞌuꞌex chikiwech reyes y gobernadores. 13Pero atoq keriꞌ ndibꞌanatej, kin chin wi ndiyaꞌ utzulej nutzijol chikiwech. 14Roma kꞌa riꞌ, tiyaꞌ pa iwánima chi ma tinojij apu nabꞌey achike chi tzij ndibꞌij chin nditoꞌ iwiꞌ chikiwech.21:14 Mt. 10:1915Porque riyin ngiyoꞌon tzij pa ichiꞌ y nojibꞌel chiwa, y nixta jun chikiwech ri wineq ri koyowal chiwa xtikaney runoꞌoj chin ta xtutzolij ruwech itzij. 16Chupan teq ri qꞌij riꞌ, hasta ri ite-itataꞌ, ri eꞌichaqꞌ-inimal, ri eꞌiwoxpochel y ri eꞌiwachibꞌil, ngixkijech pa kiqꞌaꞌ ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, y jujun chiꞌikajal rix ngekamisex.21:16 Hch. 12:217Y roma yin itaqin, itzel ngixtzꞌat koma konojel wineq.21:17 Mt. 10:22; 2Ti. 3:1218Pero nixta jun rusmal iwiꞌ ndisach.21:18 Mt. 10:3019Si ma xkixtzolij ta chiwij y jumul xtikachꞌ iwech hasta pa rukꞌisibꞌel, kin xtikolotej ri ikꞌaslen.21:19 Ro. 2:7; He. 10:36

20Atoq xtitzꞌet chi ri tinamit Jerusalén kisiriren kiꞌ ejércitos chirij, tiwetamaj kꞌa chi ja xuqaqa ri qꞌij chin ndikꞌis ruqꞌij ri tinamit. 21Atoq keriꞌ nditzꞌet, ri ekꞌo pa rochꞌulew Judea, keꞌanimej pa teq juyuꞌ, ri ekꞌo pa tinamit Jerusalén, tikitzꞌamaꞌ bꞌey chin ngebꞌa nej, y ri ekꞌo pa qꞌas, ma keꞌok pa tinamit Jerusalén. 22Porque ja qꞌij teq riꞌ, ri Dios nduyaꞌ castigo pa kiwiꞌ ri aj Jerusalén chin ndibꞌanatej ri tzꞌibꞌan chupan ri rutzij ri Dios pa ruwiꞌ ri tinamit. 23Y chupan teq ri qꞌij riꞌ, ¡juyo ok kiwech ri ixoqiꞌ ri pataneq alanik chikij y ri kꞌa nditzꞌuman na akꞌual chikiqꞌaꞌ! Porque santienta kꞌayew ndiqaqa pa ruwiꞌ ri rochꞌulew, y santienta castigo nduyaꞌ ri Dios pa ruwiꞌ re tinamit reꞌ. 24Y ekꞌo wineq ngekamisex rikꞌin espadas y ekꞌo eyutun ngeꞌukꞌuꞌex pa chꞌaqa chik rochꞌulew. Y ri tinamit Jerusalén ndok kan pa kiqꞌaꞌ wineq ma israelitas ta, y ndikꞌojeꞌ pa kiqꞌaꞌ hasta tikꞌis na ri tiempo yoꞌon chake rejeꞌ chin ndikibꞌen keriꞌ.21:24 Ro. 11:25

Ri ndibꞌanatej atoq ja nduqaqa chik jumbꞌey ri Jun aj chikaj

(Mt. 24:29-35, 42-44; Mr. 13:24-37)

25Y ngetzꞌetetej etal chuwech ri qꞌij, chuwech ri raqen ikꞌ y chikiwech ri chꞌumilaꞌ, y chochꞌulew ri jalajaj kiwech wineq kixibꞌin kiꞌ y ma ndikil ta rubꞌeyal achike ndikibꞌen porque ri mar santienta ndiwujuj y santienta ndibꞌolqotilan, 26ri wineq ndel e kánima ndikinaꞌ roma kixibꞌriꞌil chunojixik achike xtukꞌulwachij ri rochꞌulew, porque ri nimalej teq uchuqꞌaꞌ ri erichin chikaj ngeꞌelesex pa teq kikꞌojlibꞌel. 27Ja atoq riꞌ nginitzꞌet riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, chi yin pataneq pa jun nube21:27 Ap. 1:7 rikꞌin nimalej uchuqꞌaꞌ y nimalej nuqꞌij. 28Y atoq nojel reꞌ nditzꞌukutej rubꞌanik, kixkikot y tikꞌojeꞌ ruchuqꞌaꞌ ri iwánima, porque ri qꞌij chin ngixkolotej, ja nduqaqa.

29Y ri Jesús xubꞌij jun parábola chake: Tiyaꞌ cuenta chare ri ndibꞌanatej rikꞌin ri higuera o xa achike na jun chik cheꞌ. 30Atoq nditzꞌet chi ja ngeꞌel pe kꞌakꞌakꞌ ruxaq, rix iwetaman chi ja nduqaqa ri tiempo chin qatataꞌ. 31Keriꞌ chuqaꞌ rix, atoq nditzꞌet chi ja ndajin re nubꞌiꞌin chiwa, tiwetamaj chi ja nduqaqa ri qꞌij atoq ri Dios ndubꞌen reinar pa kiwiꞌ ri wineq.

32Y kin qetzij nibꞌij chiwa chi nojel ri nubꞌiꞌin pe ngebꞌanatej nabꞌey chi ngekꞌis e chochꞌulew ri wineq aj wokami. 33Ri kaj y ri rochꞌulew ngekꞌis, pero ri tzij enubꞌiꞌin, ma xe ta keriꞌ ngekꞌis, xa kin xkebꞌanatej wi nojel.

34Pero rix tibꞌanaꞌ cuenta iwiꞌ, ma tibꞌa iwánima pa ruwiꞌ ri qꞌabꞌarik y ri apux achike ndukꞌen pe ri qꞌabꞌarik,21:34 Ro. 13:13 nixta tichꞌujrisaj iwiꞌ chukanoxik ri ngekꞌatzin chiwa, ma kꞌateꞌ atoq xtinabꞌej, ja xuqaqa yan ri qꞌij riꞌ pa iwiꞌ.21:34 1Ts. 5:235Porque ri qꞌij riꞌ, nduqaqa achel ndibꞌanatej rikꞌin jun chikap ma runabꞌen ta ndiqaqa pa jun pataꞌy. Keriꞌ ndurubꞌanaꞌ ri qꞌij riꞌ pa kiwiꞌ ri wineq nojel teq apeꞌ. 36Roma kꞌa riꞌ, tichajij ri ikꞌaslen, y tikꞌutuj chare ri Dios chi nduyaꞌ uchuqꞌaꞌ chiwa chin ngixqꞌax chupan nojel ri kꞌayew nubꞌiꞌin pe chiwa ri nduqaqa yan pa ruwiꞌ ri rochꞌulew. Tikꞌutuj chuqaꞌ chi ma ngixkꞌix ta ngixbꞌeqaqa chinuwech riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal,21:36 1Jn. 2:28 xchajeꞌ ri Jesús.

37Ri Jesús paqꞌij ngerutijoj ri wineq pa rachoch ri Dios, y tokoqꞌaꞌ ndibꞌa pa juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos, y chiriꞌ nduqꞌasaj wi ri aqꞌaꞌ. 38Y konojel ri wineq ngebꞌeqaqa kumaj saqer pa rachoch ri Dios chin ndikakꞌaxaj ri ndubꞌij ri Jesús.

22

Ri wineq ri itzel ngetzꞌeto ri Jesús ndikinojilaꞌ achike ndikibꞌen chin ndiqaqa pa kiqꞌaꞌ

(Mt. 26:1-5, 14-16; Mr. 14:1, 2, 10, 11; Jn. 11:45-53)

1Atoq naqaj chik kꞌo ri Pascua, ri nimaqꞌij atoq ri israelitas ndikikꞌux ri kaxlan wey maneq levadura rikꞌin, 2ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés ndikikanolaꞌ achike rubꞌanik ndikibꞌen chin ndikikamisaj ri Jesús.22:2 Sal. 2:2 Pero kixibꞌin kiꞌ chi ngeyakatej ri wineq chikij.

3Ja atoq riꞌ xok ri itzel pa ránima ri Judas,22:3 Jn. 13:2, 27 ri ndibꞌix Iscariote chare, jun chikikajal ri kabꞌlajuj discípulos. 4Rijaꞌ xbꞌa apeꞌ ekꞌo ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri ki-jefes ri ngechajin rachoch ri Dios, y xubꞌij chake achike rubꞌeyal ndubꞌen chin ndujech ri Jesús pa kiqꞌaꞌ. 5Atoq xkakꞌaxaj keriꞌ, tzꞌan xekikot, y jun ruwech kitzij xkibꞌen chin ndikiyaꞌ saqipueq22:5 Zac. 11:12; 1Ti. 6:10 chare. 6Y ri Judas xuyaꞌ kan rutzij chake, y ja xutzꞌen rukanoxik jampeꞌ maneq wineq chin ma cuesta ta ndujech e ri Jesús.

Ri waꞌin kꞌuxlabꞌel rukamik ri Ajaw

(Mt. 26:17-29; Mr. 14:12-25; Jn. 13:21-30; 1Co. 11:23-26)

7Xuqaqa kꞌa ri qꞌij chin ri nimaqꞌij atoq ri israelitas ndikikꞌux ri kaxlan teq wey maneq levadura rikꞌin. Ja chuqaꞌ qꞌij riꞌ ndikꞌatzin chi ngekamisex y ngekꞌuxeꞌ ri alaj teq karneꞌl chin ri jun chik kinimaqꞌij rubꞌiniꞌan Pascua. 8Y ri Jesús xeruteq ri Pedro y ri Juan y xubꞌij e chake: Kixbꞌiyin y teꞌibꞌanaꞌ rukꞌojlen nojel ri ndikꞌatzin chaqe chin ri waꞌin chin ri nimaqꞌij Pascua.

9Y rejeꞌ xkibꞌij chare ri Jesús: ¿Apeꞌ ndawojoꞌ ndiqabꞌen rukꞌojlen?

10Ri Jesús xubꞌij chake: Atoq ngixbꞌeqaqa pa tinamit Jerusalén, pa bꞌey ndikꞌul jun achi rukꞌuan jun kukuꞌ nojneq rikꞌin yaꞌ. Rix tiwoqaj hasta achike jay xtok apu. 11Tibꞌij chare ri rajaw jay: Ri Tijonel kereꞌ rutaqon pe rubꞌixik chawa: ¿Achike cuarto ndayaꞌ chuwa, chin ngiwaꞌ kikꞌin ri nu-discípulos chupan ri nimaqꞌij Pascua? 12Y ri achi riꞌ ndukꞌut jun nim cuarto pa rukan nivel chiwech, ri jabꞌel bꞌanun rukꞌojlen. Chiriꞌ tibꞌanaꞌ rukꞌojlen ri ndiqakꞌux chupan re nimaqꞌij Pascua reꞌ, xchajeꞌ ri Jesús.

13Ri kaꞌiꞌ discípulos xebꞌa y xbꞌekilaꞌ achel rubꞌiꞌin e ri Jesús chake, y xkibꞌen rukꞌojlen ri waꞌin chin ri nimaqꞌij Pascua.

14Y atoq xril ri hora chin ri waꞌin, ri Jesús xbꞌetzꞌuyeꞌ chuchiꞌ mesa junan kikꞌin ri apóstoles. 15Rijaꞌ kereꞌ xubꞌij chake: ¡Tzꞌan nurayin pe chi junan ngojwaꞌ chupan re jun nimaqꞌij Pascua reꞌ, nabꞌey chi niqꞌasaj ri kꞌayew pataneq pa nuwiꞌ! 16Porque nibꞌij chiwa chi ma xtinkꞌux ta chik, hasta kꞌa tibꞌanatej na chupan ru-reino ri Dios22:16 Lc. 22:18, 30 nojel ri ndukꞌut re waꞌin reꞌ.

17Y ri Jesús xutzꞌen jun copa kꞌo vino chupan y atoq rumatioxin chik chare ri Dios, xubꞌij: Titzꞌamaꞌ re copa reꞌ, y tijachaꞌ chiwech ri vino kꞌo chupan y titijaꞌ. 18Porque nibꞌij chiwa chi ma nitij chi ta ruyiꞌal ri uva, hasta kꞌa tuqaqa na nojel ruchuqꞌaꞌ ru-reino ri Dios.

19Y xutzꞌen chuqaꞌ ri kaxlan wey y atoq rumatioxin chik chare ri Dios, xuper, xuyaꞌ chake y xubꞌij: Jareꞌ ri nu-cuerpo ri ndijach pa kamik chin ndukꞌen pe utz chiwa. Tikꞌuxuꞌ y kereꞌ tibꞌanaꞌ chin ndikꞌuxlaꞌaj chi xiken iwoma.22:19 1Co. 11:24

20Atoq xewaꞌ yan, xutzꞌen chuqaꞌ ri copa chin ri Pascua, y xubꞌij: Ri vino kꞌo chupan re copa reꞌ, jareꞌ ri nukikꞌel ri ndibꞌiyin cho cruz chin kꞌo utz ndukꞌen pe chiwa. Y ri nukikꞌel, jariꞌ rajel ri nitaj riyin chin nditzꞌukutej e ri kꞌakꞌakꞌ pacto ndubꞌen ri Dios kikꞌin ri wineq.22:20 1Co. 10:1621Pero nibꞌij chiwa chi ri ngijacho e, kꞌo chireꞌ chuchiꞌ mesa wikꞌin.22:21 Sal. 41:922Kin qetzij chi riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ngiken wi e achel qꞌaton pe pa nuwiꞌ,22:22 Hch. 2:23; 4:28 pero, ¡juyo ruwech ri achi ri ndijacho e wichin!

23Y ri apóstoles ndikibꞌilaꞌ chikiwech: ¿Achike kꞌa chiqakajal roj ri xtijacho e richin? ngechajeꞌ.

Ri Jesús ndubꞌij achike ri más nim ruqꞌij

24Ri discípulos ndikichuquchaꞌ kiꞌ pa ruwiꞌ ri achike chikiwech rejeꞌ más nim ruqꞌij.22:24 Mr. 9:34; Lc. 9:4625Pero ri Jesús xubꞌij chake: Ri reyes pa kiwiꞌ ri wineq chochꞌulew kin ekajaw ri wineq ndikinaꞌ chare,22:25 Mt. 20:25 y ri kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, ndibꞌix chikij chi ebꞌanuy ri utz. 26Pero chiꞌikajal rix ma tibꞌanatej keriꞌ. Ri más nim ruqꞌij chiꞌikajal, tubꞌanaꞌ chi ja rijaꞌ ri más maneq ok ruqꞌij,22:26 Lc. 9:48 y ri ukꞌuayon bꞌey chiwech, tok isamajel. 27Porque, ¿achike kꞌa ri más nim ruqꞌij ndinojij rix, ja ri tzꞌuyul chuchiꞌ mesa chin ndilix o ja ri samajel ri ndilin apu? ¿Ma ja ta kami ri ndilix apu? Jakꞌa riyin ma ke ta riꞌ nubꞌanun chiꞌikajal, porque yin jun iliy iwichin yinkꞌo chiꞌikajal.22:27 Mt. 20:28; Fil. 2:7

28Y ja rix ri jumul rixkꞌo wikꞌin chupan ri kꞌayew nuqꞌasan pe. 29Y riyin niyaꞌ uchuqꞌaꞌ pa iqꞌaꞌ chin ndibꞌen reinar, achel rubꞌanun pe ri Nataꞌ chuwa riyin, 30chin ngixwaꞌ y nditij iyaꞌ chuchiꞌ mesa wikꞌin pa nu-reino, y niyaꞌ uchuqꞌaꞌ pa iqꞌaꞌ chin ngixbꞌetzꞌuyeꞌ pa tronos, chin ndiqꞌet tzij pa kiwiꞌ ri kiy-kimam kan ri kabꞌlajuj rukꞌajol ri Israel.22:30 Mt. 19:28

Ri Jesús nduqꞌalajrisaj chi ri Pedro xtubꞌij chi ma retaman ta ruwech

(Mt. 26:31-35; Mr. 14:27-31; Jn. 13:36-38)

31Ri Ajaw xubꞌij chuqaꞌ: Simón, Simón, nibꞌij chawa chi ri itzel xixrukꞌutuj chin ngixrutakchiꞌij chin ngixrutzeq pa mak. 32Pero yin xinbꞌen yan orar awoma, chin keriꞌ ma tikꞌis qa chi kuqul akꞌuꞌx wikꞌin, y keriꞌ atoq tzolijneq chi pe ri awánima wikꞌin,22:32 Jn. 17:9, 15 tayaꞌ ruchuqꞌaꞌ kánima ri chꞌaqa chik nu-discípulos.

33Pero ri Pedro xubꞌij: Ajaw, riyin nuyoꞌon pa wánima chi ngatinwoqaj maske ngiyoꞌox pa cheꞌ, o hasta ngikamisex junan awikꞌin.22:33 Jn. 13:37

34Pero ri Jesús xubꞌij chare: Pedro, kin qetzij nibꞌij chawa chi re jun tokoqꞌaꞌ reꞌ, atoq kꞌajani titziritzin pe jun ekꞌ mamaꞌ, rat oxmul yan tabꞌij chi ma awetaman ta nuwech.

Ri Jesús ndichꞌaꞌa pa ruwiꞌ ri kꞌayew nduqaqa

35Ri Jesús xubꞌij chake ri discípulos: Atoq xixinteq chutzijoxik ri rutzij ri Dios, maneq yakbꞌel méra xikꞌuaj, nixta ikoxtar, y nixta jutzaq chik ixajabꞌ. ¿Kꞌo kami jun achike xubꞌen falta chiwa? Y rejeꞌ xkibꞌij: Ma jun.

36Xubꞌij chuqaꞌ ri Jesús chake: Pero wokami, ri kꞌo yakbꞌel ruméra, tukꞌuaj. Ri kꞌo rukoxtar, tukꞌuaj. Y ri maneq espada ruchajin, tukꞌayij ri kꞌul nduqꞌuꞌuj y tuloqꞌoꞌ jun espada. 37Porque riyin nibꞌij chiwa chi kin ndikꞌatzin chi ndibꞌanatej ri rutzij ri Dios ri tzꞌibꞌan kan pa nuwiꞌ ri kereꞌ ndubꞌij: Xbꞌan chare achel ndibꞌan chake ri wineq itzel kinoꞌoj.22:37 Is. 53:12; Mr. 15:28; 2Co. 5:21; Gá. 3:13 Keriꞌ tzꞌibꞌan kan. Y nibꞌij chiwa chi kin xtibꞌanatej wi nojel ri tzꞌibꞌan kan pa nuwiꞌ.

38Y ri discípulos xkibꞌij: Ajaw, tatzꞌetaꞌ, chireꞌ kꞌo kaꞌiꞌ espadas.

Pero ri Jesús xubꞌij: Más utz ma ngojchꞌaꞌa chik pa ruwiꞌ reꞌ.

Ri Jesús ndubꞌen orar pa juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos

(Mt. 26:36-46; Mr. 14:32-42)

39Y ri Jesús xel pe chiriꞌ, xbꞌa pa juyuꞌ rubꞌiniꞌan Olivos, kin achel wi jumul rubꞌanun pe y ri discípulos xkoqaj. 40Atoq xebꞌeqaqa chiriꞌ, ri Jesús xubꞌij chake: Tikꞌutuj chare ri Dios chi atoq ngixtaqchiꞌix chin ndibꞌen itzel teq achike, rix ma ngixtzaq.

41Y ri Jesús xeruyaꞌ kan, y xbꞌa apu achel kami apeꞌ ndeqaqa jun abꞌej atoq ndatorij e pa awuchuqꞌaꞌ, xxukeꞌ qa chin ndubꞌen orar, 42y kereꞌ ndubꞌij: Nataꞌ Dios, si ndawojoꞌ, kanakoloꞌ chuwech ri kꞌayew pataneq pa nuwiꞌ, pero ma tibꞌanatej ri niwojoꞌ yin, xa kin ja ri ndawojoꞌ rat.22:42 Jn. 6:38

43Y atoq ri Jesús ndubꞌen orar, xuqꞌalajrisaj riꞌ jun ángel chin ri Dios chuwech chin xuyaꞌ ruchuqꞌaꞌ ránima.22:43, 44 Ri tzij ngeqil chupan re versículos reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.44Y roma ralal ri kꞌayew ndunaꞌ ri Jesús pa ránima, rikꞌin más ruchuqꞌaꞌ ndubꞌen orar22:44 He. 5:7 y ri rutzꞌajabꞌ kin achel nimaꞌq teq tzꞌuj kikꞌ ngeqaqa pa ulew.

45Atoq ri Jesús xutanabꞌaꞌ ri oración, xtzolij apeꞌ ekꞌo kan ri oxiꞌ discípulos, y xa ngewer xeril roma kibꞌis. 46Y xubꞌij chake: ¿Achike roma xitzꞌen qa waran? Kixyakatej, tibꞌanaꞌ orar, y tikꞌutuj chare ri Dios chi atoq ngixtaqchiꞌix chin ndibꞌen itzel teq achike, rix ma ngixtzaq.

Ri Jesús ndijach pa kiqꞌaꞌ ri wineq

(Mt. 26:47-56; Mr. 14:43-50; Jn. 18:2-11)

47Atoq kꞌaja keriꞌ ndajin chubꞌixik ri Jesús, kꞌateꞌ ruwech xebꞌeqaqa kꞌiy wineq. Y ja ri Judas jun chikikajal ri kabꞌlajuj discípulos, ukꞌuayon kibꞌey. Y xjel apu apeꞌ kꞌo ri Jesús, chin xutzꞌubꞌaj ruqꞌoꞌtz. 48Ri Jesús xubꞌij chare: Judas, ¿rikꞌin jun tzꞌubꞌ nganajech pa kiqꞌaꞌ ri wineq riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal? xchajeꞌ.

49Ja atoq riꞌ ri ekꞌo apu rikꞌin ri Jesús, atoq xkitzꞌet ri ndibꞌanatej qa, xkibꞌij chare ri Jesús: Ajaw, ¿ndawojoꞌ chi ngeqasak chi espada re wineq reꞌ?

50Pero jun chikikajal ri ekꞌo apu rikꞌin ri Jesús rikꞌin jun bꞌik espada, xusetuj e ri rikiqꞌaꞌ ruxikin rusamajel ri más nimalej ruqꞌij sacerdote. 51Ri Jesús xubꞌij chake ri eꞌoqayon richin: Ma tibꞌen kelaꞌ, jun keꞌiyaꞌ re wineq.

Ja atoq riꞌ xutzꞌen ri xikin setun e, y xunekꞌ apu chin xukꞌachojrisaj. 52Y ri Jesús xubꞌij chake ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, chake ri ki-jefes ri ngechajin rachoch ri Dios y chake ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij ri xebꞌeqaqa chiriꞌ: ¿Achike roma ikꞌamon pe cheꞌ y espadas chuwij, achel xa ta chutzꞌamik jun eleqꞌon rix pataneq? 53Qꞌij-qꞌij xikꞌojeꞌ chiꞌikajal pa rachoch ri Dios, y ma xijelesaj ta iqꞌaꞌ chuwij chin xinitzꞌen, pero ja hora reꞌ ri yoꞌon qꞌij chiwa chi ndibꞌen kereꞌ, y ja chuqaꞌ hora reꞌ ndikꞌojeꞌ pe ruchuqꞌaꞌ rajawal ri qꞌequꞌ.22:53 Hch. 4:27, 28

Ri Pedro ndubꞌij chi ma retaman ta ruwech ri Jesús

(Mt. 26:57, 58, 69-75; Mr. 14:53, 54, 66-72; Jn. 18:12-18, 25-27)

54Atoq xkitzꞌen yan ri Jesús, xkikꞌuaj y xkikꞌusaj apu chirachoch ri más nimalej ruqꞌij sacerdote. Y ri Pedro xambꞌey kan jubꞌaꞌ roqan pe ri Jesús. 55Y chojay chin ri rachoch ri más nimalej ruqꞌij sacerdote, jujun wineq xkibꞌax qꞌaqꞌ, xetzꞌuyeꞌ qa junan chuchiꞌ ri qꞌaqꞌ, y ri Pedro xtzꞌuyeꞌ qa kikꞌin. 56Ja atoq riꞌ jun aj ikꞌ xutzꞌet chi ri Pedro tzꞌuyul apu chuchiꞌ qꞌaqꞌ, xutzutzaꞌ ruwech y kereꞌ xubꞌij: Riyin xintzꞌet chi la achi laꞌ, kꞌo rikꞌin ri jun achi tzꞌamon pe.

57Pero ri Pedro ma xuyaꞌ ta chirij, xa kereꞌ xubꞌij: Ixaq, riyin ma wetaman ta ruwech.

58Mier yan chik jubꞌaꞌ chiriꞌ, kꞌo chik jun xtzꞌeto ri Pedro, y kereꞌ xubꞌij chare: Rat chuqaꞌ, rat jun kachibꞌil ri erachibꞌil ri achi riꞌ.

Pero ri Pedro xubꞌij: Naq ale, ma yin ta kachibꞌil.

59Y xqꞌax yan laꞌeq jun hora chiriꞌ, jun chik kereꞌ xubꞌij: Kin qetzij chi la jun achi laꞌ, rachibꞌil ri achi tzꞌamon pe, porque aj Galilea chuqaꞌ.

60Pero ri Pedro xubꞌij: Ale, riyin ma wetaman ta achike ndabꞌij. Atoq kꞌaja keriꞌ ndajin apu chubꞌixik, ja xtziritzin pe jun ekꞌ mamaꞌ. 61Y ri Ajaw Jesús xtzuꞌun pe chirij y xutzutzaꞌ pe ri Pedro. Y ri Pedro xukꞌuxlaꞌaj chi ri Jesús kereꞌ rubꞌiꞌin kan chare: Chupan re qꞌij reꞌ, atoq kꞌajani titziritzin pe jun ekꞌ mamaꞌ, rat oxmul yan tabꞌij chi ma awetaman ta nuwech. 62Y ri Pedro xel e pa bꞌey y xujitzꞌitzꞌelaꞌ riꞌ chi oqꞌej.

Ri ngechajin ri Jesús ngetzeꞌen chirij

(Mt. 26:67, 68; Mr. 14:65)

63Ri achiꞌaꞌ ri ngechajin ri Jesús, ndikichꞌeyelaꞌ y ngetzeꞌen chirij.22:63 Sal. 69:4; Is. 50:664Xkitzꞌapij ruwech rikꞌin jun kꞌul, y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ chare: ¡Tawilaꞌ kꞌa achike ri xchꞌeyo awichin!

65Y santienta itzel teq achike ndikibꞌilaꞌ chupalej ri Jesús chin ndikiyoqꞌolaꞌ.

Ri Jesús chikiwech ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ

(Mt. 26:59-66; Mr. 14:55-64; Jn. 18:19-24)

66Atoq xseqresan pe, xkimal kiꞌ ri intéra teq achiꞌaꞌ kꞌo kiqꞌij chikiwech ri tinamit, ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés.22:66 Mt. 27:1 Xkikꞌuaj ri Jesús apeꞌ ndikimal kiꞌ kikꞌin ri chꞌaqa chik achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ. 67Y kereꞌ xkikꞌutuj razón chare: Tabꞌij chaqe si ja rat ri Jun nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, o naq.

Y rijaꞌ xubꞌij chake: Si riyin xtinbꞌij chi keriꞌ, ma nginitaqij ta. 68Y si riyin kꞌo ta jun achike nikꞌutuj razón chiwa, rix ma nditzolij ta ruwech nutzij. 69Pero xe jampeꞌ wokami riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal ngitzꞌuyeꞌ pa rikiqꞌaꞌ ri Dios ri kꞌo nojel uchuqꞌaꞌ pa ruqꞌaꞌ.22:69 Sal. 110:1; He. 1:3; 8:1

70Y konojel xkibꞌij chare ri Jesús: ¿Ja rat ri Rukꞌajol ri Dios? Y rijaꞌ xubꞌij chake: Ja rix ngixbꞌiꞌin keriꞌ.

71Y rejeꞌ xkibꞌij: ¿Achike más testigo ndikꞌatzin chaqe? Xu pa ruchiꞌ xqakꞌaxaj chi junan rikꞌin ri Dios.

23

Ri Jesús ndukꞌuꞌex chuwech ri Pilato

(Mt. 27:1, 2, 11-14; Mr. 15:1-5; Jn. 18:28-38)

1Xeyakatej kꞌa e konojel ri israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, y xkikꞌuaj ri Jesús chuwech ri Pilato. 2Ri achiꞌaꞌ riꞌ ndikisujuj ri Jesús chuwech ri Pilato y ndikibꞌilaꞌ: Re jun achi reꞌ qilon chi ndusuqꞌ kinoꞌoj ri wineq chin ri qatinamit, y ndubꞌij chi ma tiqataj ri méra ndikꞌutux pa rubꞌiꞌ ri rey César,23:2 Mt. 22:21 y ndubꞌij chuqaꞌ chi rijaꞌ rey, taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.

3Ja atoq riꞌ ri Pilato kereꞌ xukꞌutuj razón chare: ¿Ja rat ri ki-rey ri israelitas? Y ri Jesús xubꞌij: Ja rat ri ngabꞌiꞌin keriꞌ.

4Y ri Pilato kereꞌ xubꞌij chake ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y chake ri santienta wineq kimolon apu kiꞌ chiriꞌ: Riyin nixta jun mak niwil chirij re jun achi reꞌ.

5Pero rejeꞌ kin más ndikibꞌilaꞌ apu: Re jun achi reꞌ ngeruyek wineq chirij ri rey rikꞌin ri tijonik ngeruyaꞌ. Keriꞌ rutzꞌukun pe pa teq tinamit chin ri rochꞌulew Galilea y keriꞌ rubꞌanun pe chuqaꞌ pa teq tinamit chin re rochꞌulew Judea, y wokami keriꞌ ndajin rikꞌin chireꞌ pa tinamit Jerusalén.

Ri Jesús ndukꞌuꞌex chuwech ri rey Herodes

6Atoq ri Pilato xrakꞌaxaj ri xbꞌix chirij ri Jesús, xukꞌutuj razón si ri Jesús aj rochꞌulew Galilea. 7Atoq xbꞌix chare chi ri Jesús aj rochꞌulew Galilea apeꞌ ndubꞌen reinar ri Herodes, ri Pilato xuteq ri Jesús chuwech ri Herodes, porque ri Herodes kꞌo apu pa tinamit Jerusalén chupan teq ri qꞌij riꞌ. 8Ri Herodes atoq xutzꞌet ri Jesús, santienta xkikot, roma kꞌiy achike rakꞌaxan pa ruwiꞌ,23:8 Mt. 14:1; Mr. 6:14 y kꞌo chik chi qꞌij rurayin ndutzꞌet ruwech, y kin bꞌaláta ndubꞌen jun retal ruchuqꞌaꞌ ri Dios ri Jesús chuwech ndirajoꞌ. 9Y ri Herodes kꞌiy achike xukꞌutuj razón chare, pero ri Jesús nixta jun achike xubꞌij. 10Y ekꞌo apu chuqaꞌ chiriꞌ ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri tijonelaꞌ chin ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, y ma ngetaneꞌ ta qa chusujuxik ri Jesús chuwech ri Herodes. 11Y ja atoq riꞌ ri Herodes y ri ru-soldados ma jun ruqꞌij xkibꞌen chare ri Jesús, y chin xetzeꞌen chirij, xkiyaꞌ jun kꞌul jabꞌel chirij. Atoq kibꞌanun chik riꞌ, xkiteq chik chuwech ri Pilato.23:11 Is. 53:3; Mt. 27:2812Ri Herodes y ri Pilato kꞌo pe oyowal chikiwech jumbꞌey kan, pero xe jampeꞌ atoq riꞌ, utz xkikꞌuaj kiꞌ chikiwech.

Ri Pilato ndujech e ri Jesús chin ndikamisex

(Mt. 27:15-26; Mr. 15:6-15; Jn. 18:39–19:16)

13Ri Pilato xeroyoj ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij, ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, y xeroyoj chuqaꞌ ri wineq chin ri tinamit. 14Y ri Pilato xubꞌij: Rix xikꞌen pe chinuwech re jun achi reꞌ y ndibꞌij chirij chi rijaꞌ jun yakoy wineq chirij ri rey, pero chiwech xinkꞌat ruchiꞌ si qetzij chi keriꞌ, y nixta jun mak achel ri ndibꞌij rix niwil chirij. 15Nixta ri Herodes ma jun rumak xril re achi reꞌ, romariꞌ xuteq chi pe jumbꞌey chireꞌ. Y riyin nixta jun rumak niwil chin ta niteq pa kamik. 16Roma kꞌa riꞌ, riyin nisoqꞌopij e, pero nabꞌey niteq ruroqik, xchajeꞌ.

17Ri Pilato chupan ri nimaqꞌij rubꞌiniꞌan Pascua, juna-junaꞌ ndusoqꞌopij jun ri tzꞌapin pa cheꞌ.23:17 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.18Pero konojel ri ekꞌo apu chiriꞌ xesikꞌin apu chubꞌixik: ¡Takamisaj la achi laꞌ! ¡Ja ri Barrabás tasoqꞌopij e!23:18 Hch. 3:14

19Ri Barrabás, tzꞌapin pa cheꞌ porque junan kikꞌin jujun rachibꞌil xeyakatej chirij ri rey pa tinamit y xkibꞌen jun kamik. 20Xchꞌaꞌa chik jumbꞌey ri Pilato chake ri ekꞌo apu chiriꞌ, porque ndirajoꞌ ndusoqꞌopij e ri Jesús. 21Pero rejeꞌ kaw ngesikꞌin apu chubꞌixik: ¡Tabꞌajij cho cruz! ¡Tabꞌajij cho cruz!

22Y ri Pilato, ja rox mul rikꞌin reꞌ xubꞌij chake: ¿Achike mak rubꞌanun? Ma jun mak niwil chirij chin ta niteq pa kamik. Romariꞌ niteq ruroqik, y nisoqꞌopij e.

23Pero rejeꞌ más kaw ngesikꞌin apu chubꞌixik chi tibꞌajix ri Jesús cho cruz, y roma santienta ngesikꞌin apu, ja ri kitzij rejeꞌ xchꞌakon. 24Y ri Pilato xubꞌij chi tibꞌan rikꞌin ri Jesús achel ndikikꞌutuj apu ri wineq. 25Ja atoq riꞌ xusoqꞌopij e ri Barrabás, ri tzꞌapin pa cheꞌ porque junan kikꞌin jujun rachibꞌil xeyakatej chirij ri rey y xkibꞌen jun kamik. Y xujech e ri Jesús chin tibꞌan chare achel ndikajoꞌ ri wineq.

Ri Jesús ndibꞌajix cho cruz

(Mt. 27:32-44; Mr. 15:21-32; Jn. 19:17-27)

26Atoq kikꞌuan ri Jesús, ri soldados xkitzꞌen jun achi aj Cirene rubꞌiniꞌan Simón, ri tzolijneq pe pa qꞌas, y chirij rijaꞌ xkiyaꞌ e ri cruz, y xkibꞌen chare chi xbꞌa chirij ri Jesús.

27Y santienta wineq koqan e ri Jesús, y chuqaꞌ santienta ixoqiꞌ ngebꞌison y ndikoqꞌej ri Jesús ebꞌaneq. 28Pero ri Jesús xerutzutzaꞌ pe y xubꞌij chake: Rix ixoqiꞌ aj Jerusalén, ma kixoqꞌ woma yin, kixoqꞌ iwoma rix y koma chuqaꞌ ri iwal. 29Porque nibꞌij chiwa chi ngetuqaqa qꞌij atoq ndibꞌitej: Kin jabꞌel rokiqꞌij ri ixoqiꞌ ri ma ngeꞌalan ta, y ri ixoqiꞌ ri ma xkꞌojeꞌ ta kal y ri ixoqiꞌ ri ma xetzꞌuman ta akꞌolaꞌ chokikꞌuꞌx. 30Chupan teq ri qꞌij riꞌ, ri wineq ndikibꞌilaꞌ chake ri nimaꞌq juyuꞌ: Qojimuquꞌ, y chake ri chꞌuteq juyuꞌ: Qojiwewaj. 31Porque si kereꞌ ndibꞌan chuwa riyin ri ma jun mak nubꞌanun, pior kꞌa ma xtibꞌan ta chake ri kin kꞌo wi kimak,23:31 1P. 4:17 xchajeꞌ ri Jesús.

32Eꞌukꞌuan e chuqaꞌ kaꞌiꞌ achiꞌaꞌ eꞌitzel chikibꞌanik chin ngekamisex junan rikꞌin ri Jesús. 33Y atoq xebꞌeqaqa pa jun lugar ri ndibꞌix rubꞌaqil jolomaj chare,23:33 He. 13:12 chiriꞌ xkibꞌajij ri Jesús cho cruz. Xekibꞌen crucificar chuqaꞌ ekaꞌiꞌ achiꞌaꞌ ri eꞌitzel chikibꞌanik, jun xyoꞌox pa rikiqꞌaꞌ y jun pa ruxakan ri Jesús. 34Y ri Jesús xubꞌij: Nataꞌ Dios, takuyuꞌ ri kimak23:34 Mt. 5:44; Hch. 7:60 porque ma ketaman ta ri ngetajin chubꞌanik.23:34 Ri tzij ngeqil chupan re versículo reꞌ, ma chupan ta konojel ri ojer teq manuscritos más kꞌo keqalen ekꞌo wi.

Ri soldados xkiyaꞌ pa etzꞌanin ri rutziaq, chin xkijech chikiwech. 35Y ri wineq chin ri tinamit ndikitzꞌet ri ndibꞌanatej. Chiriꞌ chuqaꞌ ekꞌo apu ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, ngetzeꞌen chirij ri Jesús y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: Rijaꞌ ekꞌo wineq xerukal, tukoloꞌ kꞌa riꞌ ruyon chuwech, si ja laꞌeq rijaꞌ ri chaꞌon y taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit.

36Y ri soldados chuqaꞌ ngejel apu chunaqaj, y chin ngetzeꞌen chirij ndikisujlaꞌ vinagre chare, 37y kereꞌ ndikibꞌilaꞌ: ¡Si ja rat ri ki-Rey ri israelitas, takoloꞌ awiꞌ ayon chawech!

38Y pariꞌ e ri rujolon, chutzaꞌ e ri cruz xkibꞌajij jun tzꞌalen apeꞌ tzꞌibꞌan: Jareꞌ ri ki-Rey ri israelitas.

39Y jun chikiwech ri kaꞌiꞌ achiꞌaꞌ itzel teq chikibꞌanik ri ekꞌo cho cruz, ndubꞌilaꞌ apu tzij chupalej ri Jesús y kereꞌ ndubꞌij: ¡Si ja rat ri taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, takoloꞌ awiꞌ ayon chawech y qojakoloꞌ chuqaꞌ roj!

40Pero ri jun chik xuchꞌolij apu ri xyoqꞌon ri Jesús y xubꞌij chare: ¿La ma ndaxibꞌij ta kami awiꞌ chuwech ri Dios, xu junan chi castigo ratkꞌo chupan? 41Roj roma ri itzel teq achike eqabꞌanaloꞌon, kin rukꞌulun chi qajneq re castigo reꞌ pa qawiꞌ, jakꞌa re jun achi reꞌ nixta jun mak rubꞌanun.

42Y xubꞌij chuqaꞌ: Jesús, kanakꞌuxlaꞌaj yan chik atoq ndatzꞌuk ndabꞌen reinar.

43Y ri Jesús xubꞌij chare: Qetzij nibꞌij chawa, chi ja wokami ngabꞌekꞌojeꞌ chupan ri paraíso apeꞌ ngibꞌekꞌojeꞌ riyin.

Ri rukamik ri Jesús

(Mt. 27:45-56; Mr. 15:33-41; Jn. 19:28-30)

44Pa nikꞌaj laꞌeq qꞌij riꞌ, qꞌequꞌ xubꞌen qa nojel ri rochꞌulew, y ri qꞌequꞌ xkꞌis e hasta pa rox hora chin tiqaqꞌij. 45Ri qꞌij qꞌequꞌ xubꞌen qa ruwech y ri kꞌul jachayon rupan rachoch ri Dios, xretzetej pa nikꞌaj. 46Y ri Jesús, rikꞌin nojel ruchuqꞌaꞌ xsikꞌin chubꞌixik: Nataꞌ Dios, pa aqꞌaꞌ nijech ri nu-espíritu, xchajeꞌ. Y atoq xubꞌij keriꞌ, ja xken.

47Ri ki-jefe 100 soldados, atoq xutzꞌet chi ri Jesús xken, kereꞌ xuyaꞌ ruqꞌij ri Dios: ¡Kin qetzij chi re achi reꞌ kin chojmilej rukꞌaslen! xchajeꞌ.

48Y konojel ri wineq ri ndikikayej ri ndibꞌanatej chiriꞌ, ngebꞌison ndikitinilaꞌ rokikꞌuꞌx xetzolij pa tinamit. 49Pero konojel ri ketaman ruwech ri Jesús, y ri ixoqiꞌ koqan pe ri Jesús xe jampeꞌ eleneq pe pa rochꞌulew Galilea, chi nej ndikitzꞌet apu ri ndajin.

Ri Jesús ndimuq

(Mt. 27:57-61; Mr. 15:42-47; Jn. 19:38-42)

50Y kꞌo kꞌa jun achi rubꞌiniꞌan José, ri kin utzulej runoꞌoj y chojmilej ri rukꞌaslen, jun chikikajal ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ. 51Ri achi riꞌ aj Arimatea, jun kitinamit ri israelitas, y kin royobꞌen wi ru-reino ri Dios. Rijaꞌ ma junan ta ruwech rutzij xubꞌen kikꞌin ri chꞌaqa chik achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, atoq jun ruwech kitzij xkibꞌen chi tikamisex ri Jesús, nixta xerutoꞌ chuqaꞌ. 52Ri José xbꞌeqaqa chuwech ri Pilato y xukꞌutuj ru-cuerpo ri Jesús chare chin ndumuq. 53Y atoq xuqasaj ru-cuerpo ri Jesús cho cruz, xupis pa jun kꞌul nim ruwech, xbꞌerumuquꞌ pa jun jul kꞌoton apu chuwech jun xeq juyuꞌ, ri achoq chupan kꞌa nixta jun ámna yoꞌon.23:53 Is. 53:954Y ri qꞌij riꞌ, ri israelitas ndikibꞌanalaꞌ chik rukꞌojlen nojel ri ndikꞌatzin chake chin ri nimaqꞌij Pascua, y jubꞌaꞌ chik ndirajoꞌ chin nditzꞌukutej qa ri uxlanibꞌel qꞌij.

55Y ri ixoqiꞌ ri koqan pe ri Jesús xe jampeꞌ xel pe pa rochꞌulew Galilea, xkoqaj ri José y xkitzꞌet apeꞌ xmuq kan ri Jesús y ri achike modo xkanej kan ri ru-cuerpo. 56Y atoq xetzolij pa tinamit, xkibꞌen rukꞌojlen jubꞌulej teq aqꞌon y mirra.

Ri rukꞌastajibꞌel ri Jesús

(Mt. 28:1-10; Mr. 16:1-8; Jn. 20:1-10)

Y ri ixoqiꞌ xeꞌuxlan chupan ri uxlanibꞌel qꞌij, achel ndubꞌij ri ley xyoꞌox chare ri Moisés.

24

1Kumaj saqer chin ri nabꞌey qꞌij chin ri semana, ri ixoqiꞌ xebꞌa apeꞌ muqun kan ri Jesús y kikꞌuan apu ri jubꞌulej teq aqꞌon kibꞌanun e rukꞌojlen. 2Atoq xebꞌeqaqa, xbꞌekilaꞌ chi ri abꞌej achoq chare tzꞌapin kan ruchiꞌ ri jul, elesan e. 3Y atoq xeꞌok apu chupan ri jul, ma xkil ta ru-cuerpo ri Ajaw Jesús. 4Y keriꞌ sachineq kikꞌuꞌx pa ruwiꞌ ri bꞌanatajneq, kꞌateꞌ ruwech xebꞌepeꞌeꞌ kaꞌiꞌ kꞌajolaꞌ chikinaqaj kikusan tzieq ndiyikꞌilan. 5Ri ixoqiꞌ tur xkibꞌen qa roma kixibꞌriꞌil y xelukeꞌ qa pa ulew. Pero ri kaꞌiꞌ kꞌajolaꞌ kereꞌ xkibꞌij chake: ¿Achike roma ndikanoj chikikajal animaꞌiꞌ ri jun kꞌo rukꞌaslen? 6Rijaꞌ xkꞌastajbꞌex yan e chikikajal ri animaꞌiꞌ, y ma kꞌo chi ta waweꞌ. Tikꞌuxlaꞌaj ri xubꞌij kan chiwa atoq kꞌa kꞌo na pa rochꞌulew Galilea. 7Rijaꞌ kereꞌ rubꞌiꞌin kan: Riyin ri aj chikaj ri xinuꞌalex chiꞌikajal, ndikꞌatzin ngijach pa kiqꞌaꞌ aj mak teq wineq, ngibꞌajix cho cruz, y pa rox qꞌij ngikꞌastej pe24:7 Mt. 16:21; Mr. 8:31 chikikajal ri animaꞌiꞌ.

8Ri ixoqiꞌ xkikꞌuxlaꞌaj ri tzij rubꞌiꞌin kan ri Jesús chake. 9Y xkiyaꞌ kan ri lugar apeꞌ xmuqeꞌ ri Jesús, xbꞌekibꞌij nojel ri xkitzꞌet chake ri julajuj apóstoles y chake ri chꞌaqa chik. 10Ri ixoqiꞌ ri xebꞌeyoꞌon rutzijol reꞌ chake ri apóstoles, ja ri María Magdalena, ri Juana, ri María ri ruteꞌ ri Santiago, y ri chꞌaqa chik ixoqiꞌ ri ekachibꞌilan atoq riꞌ. 11Pero pa kiwech ri apóstoles ri xkibꞌij ri ixoqiꞌ, xa achel chꞌujulej teq tzij keriꞌ, y romariꞌ ma xekitaqij ta.

12Pero ri Pedro xyakatej, y juꞌanin xbꞌa apeꞌ muqun kan ri Jesús, y atoq xlukeꞌ qa chin xtzuꞌun apu pa jul, xutzꞌet chi xe chik ri kꞌul ekꞌo kan chiriꞌ, kꞌul achoq kikꞌin xbꞌir ri Jesús. Y sachineq rukꞌuꞌx pa ruwiꞌ ri xbꞌanatej, xtzolij chirachoch.

Ri xbꞌanatej kikꞌin ri kaꞌiꞌ discípulos ebꞌaneq pa aldea Emaús

(Mr. 16:12, 13)

13Ri qꞌij chuqaꞌ riꞌ, kaꞌiꞌ discípulos kitzꞌamon bꞌey chin ngebꞌeqaqa pa jun aldea rubꞌiniꞌan Emaús, ri kꞌo laꞌeq julajuj kilómetros kikajal rikꞌin ri tinamit Jerusalén. 14Ri kaꞌiꞌ riꞌ, ebꞌaneq y ngetzijoyaj pa ruwiꞌ nojel ri xbꞌan chare ri Jesús pa kaꞌi-oxiꞌ qꞌij kan. 15Y atoq rejeꞌ ngetzijon y ndikibꞌilaꞌ chikiwech ri xebꞌanatej, ri Jesús xjel apu chikinaqaj y xutzꞌen bꞌey kikꞌin. 16Pero ri kaꞌiꞌ discípulos riꞌ, xa achel tzꞌapin kiwech keriꞌ, romariꞌ ma ndiketamaj ta ruwech ri Jesús. 17Y ri Jesús xukꞌutuj razón chake: ¿Achike ri nditzijolaꞌ chiwech mientras itzꞌamon bꞌey?

Y rejeꞌ ndimalin kiwech xepeꞌeꞌ qa. 18Jun chikiwech ri kaꞌiꞌ riꞌ, ri rubꞌiniꞌan Cleofás, kereꞌ xubꞌij chare: Chikikajal ri xebꞌeqaqa pa tinamit Jerusalén chupan teq re qꞌij xeꞌeqꞌax, xaxe laꞌeq rat ri ma awetaman ta ri xbꞌanatej chiriꞌ.

19Y ri Jesús xubꞌij: ¿Achike kꞌa ri xbꞌanatej? Y rejeꞌ ndikibꞌilaꞌ: Ri ndiqatzijolaꞌ chiqawech, ja ri xbꞌanatej rikꞌin ri Jesús aj Nazaret. Rijaꞌ xqꞌalajin chi kin profeta wi roma ri xerubꞌanalaꞌ y ri tijonik xuyalaꞌ. Rijaꞌ kin nim ruqꞌij chuwech ri Dios y chikiwech ri wineq, 20y ndiqatzijolaꞌ chuqaꞌ chiqawech ri achike rubꞌeyal xkibꞌen ri sacerdotes israelitas más kꞌo ruchuqꞌaꞌ kitzij y ri achiꞌaꞌ israelitas kꞌo uchuqꞌaꞌ pa kiqꞌaꞌ, chin xkijech ri Jesús pa kamik, y xkibꞌajij chuwech cruz. 21Y roj israelitas qoyobꞌen chi ngojrelesaj chuxeꞌ kitzij ri aj Roma ri achoq pa kiqꞌaꞌ rojkꞌo,24:21 Hch. 1:6 pero wokami ndiqanaꞌ chi ma ke ta riꞌ, porque ja oxiꞌ qꞌij teqꞌax chi xbꞌanatej nojel ri ndiqatzijoj chawa. 22Pero jujun teq ixoqiꞌ ri ekꞌo chiqakajal xebꞌa kumaj saqer chuchiꞌ ri jul apeꞌ xmuqeꞌ ri Jesús, y atoq xetzolij pe, xsach qakꞌuꞌx rikꞌin ri xkibꞌij chaqe. 23Porque xkibꞌij chaqe chi ma xkil ta ri ru-cuerpo, y chi xekitzꞌet ángeles ri xkibꞌij chake chi ri Jesús xa kin kꞌes. 24Ja atoq riꞌ jujun teq qachibꞌil xebꞌa chuqaꞌ apeꞌ xmuqeꞌ ri Jesús, y kin ja achel xkibꞌij ri ixoqiꞌ, keriꞌ chuqaꞌ xkil, pero ma xkitzꞌet ta ruwech ri Jesús.

25Ri Jesús xubꞌij chake: Rix xa achel rix yawaꞌ, porque cuesta nditaqij nojel ri kibꞌiꞌin kan ri profetas. 26¿La ma bꞌiꞌin ta kꞌa kan chi ri Jun ri nditaq pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, ndikꞌatzin nduqꞌasaj nojel re kꞌayew nditzijoj rix,24:26 Hch. 17:3 y kꞌateriꞌ ndibꞌa chi e chikaj chin ndikꞌojeꞌ nimalej ruqꞌij?24:26 1P. 1:11

27Ja atoq riꞌ ri Jesús xutzꞌuk ruqꞌalajrisaxik nojel ri ndubꞌij ri rutzij ri Dios pa ruwiꞌ rijaꞌ. Xutzꞌuk e rubꞌixik rikꞌin ri rutzꞌibꞌan kan ri Moisés24:27 Gn. 3:15; Nm. 21:9 y xubꞌij chuqaꞌ chake ri kitzꞌibꞌan kan konojel ri profetas pa ruwiꞌ rijaꞌ.

28Atoq xebꞌeqaqa chunaqaj ri aldea apeꞌ ndikajoꞌ ngebꞌeqaqa wi, ri Jesús xubꞌen achel más ta kꞌa nej ndibꞌa keriꞌ. 29Pero rejeꞌ kin xkibꞌochiꞌij y xkibꞌij chare: Kakꞌojeꞌ qa chireꞌ, porque ja xbꞌa qa hora y ri qꞌij ja ndiqaqa.

Y ri Jesús xok apu kikꞌin chin ndikꞌojeꞌ qa chiriꞌ. 30Y atoq ri Jesús xtzꞌuyeꞌ apu chuchiꞌ ri mesa kikꞌin, xutzꞌen ri kaxlan wey y xumatioxij chare ri Dios, y atoq xuper yan, xujech chake. 31Ja atoq riꞌ xjaqatej kinoꞌoj, y xkitzꞌet chi ja ri Jesús kꞌo apu kikꞌin. Pero atoq xkiyaꞌ cuenta chare, maneq chik kikꞌin. 32Y rejeꞌ ndikibꞌilaꞌ chikiwech: Atoq ndichꞌaꞌa y ndutzijoj ri rutzij ri Dios chaqe ri roj pataneq pa bꞌey, kin xunaꞌ wi ri qánima, ngechajeꞌ.

33Kin ja hora riꞌ xeyakatej e y xetzolij pa tinamit Jerusalén, y xebꞌekilaꞌ ri julajuj apóstoles kimolon kiꞌ y ri chꞌaqa chik ri ekꞌo apu kikꞌin. 34Ri ekꞌo chiriꞌ ndikibꞌilaꞌ: Kin qetzij wi chi ri Ajaw xkꞌastajbꞌex pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, y xukꞌut riꞌ chuwech ri Simón.24:34 1Co. 15:5

35Y ri ekaꞌiꞌ xkitzijoj ri xbꞌanatej kikꞌin atoq ebꞌaneq pa bꞌey, y chi xketamaj ruwech ri Jesús atoq xuper ri kaxlan wey chikiwech.

Ri Jesús nduqꞌalajrisaj riꞌ chikiwech ri discípulos

(Mt. 28:16-20; Mr. 16:14-18; Jn. 20:19-23)

36Y atoq rejeꞌ kꞌaja ngetajin chutzijoxik ri xbꞌanatej, kꞌateꞌ ruwech xbꞌepeꞌeꞌ ri Jesús pa kinikꞌajal, y kereꞌ ruxunaqil kiwech xuyaꞌ: Tikꞌojeꞌ pa iwánima ri uxlanen nduyaꞌ ri Dios.

37Pero rejeꞌ santienta xkixibꞌij kiꞌ, y xsach kikꞌuꞌx, y ndikinojilaꞌ chi xa jun xibꞌinel ri xukꞌut riꞌ chikiwech. 38Y ri Jesús xubꞌij chake: ¿Achike roma ixibꞌin iwiꞌ? Y, ¿achike roma ma nditaqij ta chi yin kꞌes? 39Titzꞌetaꞌ kꞌa re nuqꞌaꞌ y re waqen, ja riyin ri Jesús. Kinitzꞌamaꞌ y titzꞌetaꞌ rix chi qetzij ri nibꞌij chiwa, porque jun espíritu maneq ru-cuerpo y rubꞌaqil, achel ri nditzꞌet rix chi nuchajin riyin.

40Atoq rubꞌiꞌin chik keriꞌ chake, xerukꞌut chikiwech ri sokotajik ekꞌo pa ruqꞌaꞌ y chiraqen. 41Pero rejeꞌ roma santienta ngekikot y roma sachineq kikꞌuꞌx, kin kꞌa ma ndikitaqij ta ri ndikitzꞌet, y romariꞌ ri Jesús xubꞌij chake: ¿Maneq jun rutzaꞌ iway chin ndisipaj chuwa?

42Rejeꞌ xkiyaꞌ apu jubꞌaꞌ saꞌon ker chare, 43y ri Jesús xutzꞌen ri ker y xukꞌux qa chikiwech.24:43 Hch. 10:4144Y xubꞌij chake: Atoq kꞌa yinkꞌo iwikꞌin pa nabꞌey, nubꞌiꞌin wi pe chiwa, chi kin ndikꞌatzin chi ndibꞌanatej ri tzꞌibꞌan kan chupan ri ley xyoꞌox chare ri Moisés, ri tzꞌibꞌan kan koma ri profetas, y ri tzꞌibꞌan kan chupan ri Salmos pa nuwiꞌ.

45Ja atoq riꞌ xujeq kinojibꞌal chin xkikꞌoxomaj ri rutzij ri Dios tzꞌibꞌan kan.24:45 2Co. 4:646Y xubꞌij chake: Chupan ri rutzij ri Dios, tzꞌibꞌan kan chi riyin ri yin taqon pe roma ri Dios chukolik ri rutinamit, ndikꞌatzin chi niqꞌasaj kꞌayew, ngikamisex y pa rox qꞌij ngikꞌastej pe chikikajal ri animaꞌiꞌ, 47y ndubꞌij chuqaꞌ chi pa nubꞌiꞌ riyin ndetzijox chake nojel kiwech wineq chi ndikꞌatzin ndikiyaꞌ kan ri mak y ndikiyaꞌ kánima rikꞌin ri Dios chin ndikuyutej ri kimak.24:47 Sal. 22:27; Hch. 13:38; 1Jn. 2:12 Y chireꞌ pa tinamit Jerusalén nditzꞌukutej e rutzijoxik. 48Y rix ri itzꞌeton pe ri xinqꞌasaj, ndikꞌatzin chi ja rix ngixtzijon nojel reꞌ chake ri wineq.24:48 Hch. 1:21, 2249Y riyin niteq pe pa iwiꞌ ri rusujun ri Nataꞌ Dios, y riꞌ ja ri Espíritu Santo. Pero kixkꞌojeꞌ pa tinamit Jerusalén, kꞌa tuqaqa na pa iwiꞌ ri Espíritu Santo24:49 Is. 44:3; Jl. 2:28; Jn. 14:16, 17; 15:26; Hch. 1:4, 5 ri nduruyaꞌ uchuqꞌaꞌ chin chikaj chiwa.

Ri Jesús nditzolij e chikaj

(Mr. 16:19, 20)

50Ja atoq riꞌ ri Jesús xerukꞌuaj ri discípulos kꞌa chunaqaj ri tinamit Betania. Chiriꞌ xerujotobꞌaꞌ ruqꞌaꞌ chikaj chin xukꞌutuj ru-favor ri Dios pa kiwiꞌ. 51Y atoq ndajin chukꞌutuxik ru-favor ri Dios pa kiwiꞌ, xeruyaꞌ kan y xukꞌuꞌex e chikaj.24:51 Hch. 1:252Ri discípulos xexukeꞌ y xkiqasaj kijolon pa ulew chin xkiyaꞌ ruqꞌij ri Jesús, y santienta ngekikot xetzolij pa tinamit Jerusalén. 53Y kin jumul ekꞌo pa rachoch ri Dios,24:53 Hch. 2:46 ndikiyalaꞌ ruqꞌij rijaꞌ.