Luke

1

1 Utiafilus ugi: Wó-wo ngye le bendi gbamm be ma kaa hè be bè fee gbe lè biwom abi bi ma shi he liwu lityan, abi li bong le bi shi ’igyang-igyang. 2 Be fee a᷆bi bendi abe be ma nde biwom abin lè he ukpi-ikwu be de li. Bendi bemen i be ma bun gbe lè bi. 3 Ukaandi, le bwo mi sor ’ikwu biwom bimen i puu, mi gim le ’i ngbebb le mì fee da-a gbe lè bi kung lè há he ukpi-ikwu tyuo-tyuo-tyuo lè tang he umbee-likel. 4 Mi sha ashin ha-a à ngye dangg le biwom abi be hwua-a bì yi ’igyang. 5 He ’unyong ahwu Uherod a ma yi usu Ujudia, ki ma yi lè ungikye ususo angwu a maa shang Unim. Be maa ko he le Uzakaraya. A ma yi he ’ikwu-lihwan Abia ashi be maa shang Unim. Be maa ko ungye-ma le Alizabet. Ufe or titi a ma yi nya ’ikwu-lihwan Eron ashi ’ı᷆ shang Unim. 6 Puu abe befee be ma yi bendi benunung a he ashi Unim. Be maa ka iten Atyetyan Unim puu ife hè be bè shi faale uben. 7 Be ma yi lè unwaa ye, likorye Alizabet a ma ngyor ’ukwom. He ’unyong ’umen i befe lè Uzakaraya be ma kaa. 8 He liti ken Uzakaraya a maa sha aki ama he Ushom Unim ná undi angwu u᷆ shang Unim ù shi. Ki ma fel ’unyong ’uma a. 9 Be ma tye isasa a waa he ná be shaa shi. Be ma waa he le ù kung inyim ikwan ting shi a. A kung gbe gye he Ushom Unim. 10 Bendi abe lè he igye be maa kong ha Unim he ’unyong ahwu Uzakaraya a ma ting inyim ikwan shi ’inde. 11 Udengell Unim a be fem ha ahe há. A ma yi naa lè he ’igie ’ubwo lizen he ’iteng ashi be᷆ ting inyim ikwan shi ’inde ke Unim. 12 Uzakaraya a nde-e, a fel he ’ushell, u tung for-for-for. 13 Udengell umen i a kung de-e le: "Uzakaraya, shī shell ye. Wo kong ha Unim, a gyo-a. Alizabet, ungye-gang, u ba sha lizam hwan-a unwaa ungikye. Kì yi le wo ba kwa he lizen le Ujon. 14 Wo or, bendi or, ma ba gor kangg he ’unyong ahwu be᷆ bé hwan he. 15 U ba kwa undi ukaandi a he ashi Unim. U ba ngwa ’ingwungwo ’iyang-yang ashi ’ı᷆ bwom ye. U ba kwa lè Ukatia Kunyong Unim kung lè há he lifung anam a. 16 U ba sha bendi Izwell gbamm be tem item ba hwaa lè Unim Atyabell. 17 U ba tie Atyetyan Ujeso ’ushu ná undi angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim. U ba kwa lè ikeb lè ’ūnyōng Unim ná Ilaja a ma yi. U ba sha bebwaa lè betyabell ’i fel nyin ābe lè bende. U be shi bendi abe be kpo lishi be fel bendi benunung. He ’ukwo ahwun u ba kam bendi ndor Atyetyan." 18 Uzakaraya a kung bii udengell ana le: "Bel lè ungye-gi li kaa; kì ha᷅ ba sha ná he-m mì ngye le ashi wo kong ’ì yi ’igyang a?" 19 Udengell a kung de-e le: "Be ko mi le Ugebrell. Mi naa he ashi Unim mbee ’unyong. A som mi le mì be da-a ’isom ’inunung ashin. 20 Kisom ashi mı᷆ da-a i, ki ba sha he ’unyong ahwu Unim a ndor. Le bwo wo kpe ’isom ’imen i ye, wo ba kwom umbell kpamm la kwom he liti angi úkyébb angwu mi ka-a i a be shi ’igyang." 21 Bendi abe he igye be ma yi kwu, be nyong Uzakaraya nya he ’unyong ’umen ana. Be maa fel tyāng atan-lengi angwu a shi-e a kwu há afee ’i gbe ’igbe ’itaa ana. 22 He ’unyong ahwu a ma be he igye, a maa nem kong mbee ye. Be kung shob le Unim a tyung he ’iwom lè há he ’ipo. Le bwo a kwom umbell, a maa fel kong ha abe he abwo a. 23 Ati angi a shi aki he Ushom Unim a mbee, a tem gye he ushaale. 24 Ki kung zī ati zangg, ungye-ma Alizabet a kung fel lè lizam. A ma nem gye he igye ye afell adyong. 25 A kung de le: "Kitaa i na᷅ Atyagi Unim a shi ’inunung ha ami. A nde-m beshi le mì nem kwu lè ishwia he ashi bendi ye." 26 He ’unyong ahwu Alizabet a ma shi lizam ki fel afell adyong-ken, Unim a ma som udengell uma ken angwu be᷆ ko le Ugebrell gye he lishi angi be᷆ ko le Unazaret he ’ubong Ugalili. 27 A som he hwaa lè Umeri, unwaasul angwu a wa ngye ungikye ye. Ungikye ken angwu be᷆ ko le Ujosef a maa naǎ he. Ujosef ù yi lè he ’ikwu-lihwan Usu Udebid a. 28 Udengell ana a be hwaa lè Umeri de-e le: "Kukwun ’ù kwu ka-a. Atyetyan Unim ù yi utung ha awo. A ka-a ’ukwun ’ukaandi." 29 Nyong Umeri a gyo a᷆shi udengell a de-e, ufung a waa he kangg. A ma tyāng àshi ’isom ashin ’i ze. 30 Udengell a ma de-e le: "Umeri, shī shell ye. Unim a shi inunung ha awo kangg. 31 Wo ba sha lizam hwan unwaa ungikye; kì yi le wò kwu-e lizen le Ujeso. 32 Unwaa umen ana u ba kwa undi ukaandi a. Be ba ko he le Unwaa Unim angwu a dyam hwò puu. Atyetyan Unim u ba kwá he usu ukaandi ná atiema, Udebid, a ma yi. 33 U ba kwa usu ’ikwu-lihwan Ujekob ngyor igye kpamm. Kusu ’uma ’u ba fa lishi ye." 34 Umeri a ma kung de udengell le: "Mi wa ngye ungikye ye. Ashin ’i nya kwa ná a?" 35 Udengell a ma fan he le: "Ukatia Kunyong Unim u ba ba hwaa lè wo. Ikeb Unim angwu a dyam hwò puu i ba kwa ha awo. He atan-lengi anwun, wo ba hwan unwaa angwu gelalala faale ’iban i; be ba ko he le Unwaa Unim. 36 Well gbe lè uhwan-gang, Alizabet, angwu be maa da le a ngyor ’ukwom. Mà na a kaa or, a shi lizam ki fel afell adyong-ken. U ba hwan unwaa ungikye. 37 Kì yi lè ashi ’i hwò Unim ye." 38 Umeri a ma de le: "Mì yi he ’ubwo Atyagi Unim a. Kì shi ke-m nya a na wo kong." Udengell a hà gbe ligye. 39 Nyong udengell a gbe-gbe, Umeri a kung bo lè akye he abee ndo he ’igie ’ubong Ujudia ashi ’ì yi bigugo-bigugo. 40 A lè wu há, a gye he ushom Uzakaraya lè kong lè Alizabet. 41 He ’unyong ahwu Alizabet a gyo Umeri u᷆ kong lè he, unwaa-ma a ma ti-e he lifung kpu. Ukatia Kunyong Unim a be hwaa lè Alizabet. 42 A hà kung kong he ikeb Unim fem he igye kangg le: "Kukwun ’ù yi-a he ’uhwo hwò bengingye puu! Ku shi ha unwaa angwu ù yi he ’utyor ’ugang. 43 Ki kwu-m he ’uhwo ná wo, anam Atyagi, na᷅ wo be kong lè mi. 44 Mi gyo-a gyo-gyo, unwaa a ti-m he lifung kpu lè igor." 45 Alizabet a mbee kong le: "Igor ì yi ka-a kangg likorye wo bong le ’isom ashi Atyetyan Unim a som hwaa lè wo ’i ba sha nya a na a som." 46 Umeri a kung de le: "Mi pee Unim he lityam ligi. 47 Mi shi lè igor he lityam ligi he ’uhwo Unim angwu ù yi Undi-likpan ugi. 48 A tyung benyin ha ami, unwaa-ma angwu mì yi he ’ukpo ye. Kung lè he ’unyong ahwun gye ’ushu bendi puu be fel da le mì yi undi ’ukwun a, 49 likorye Unim angwu ù yi lè ikeb puu a shi biwom bikaandi ke-m. A kpè le lì dyam lizen lima. 50 Bendi puu abe be᷆ fe-e, u nda ābe beshi he ugbe uyang-yang kpamm. 51 Ufe a tyung ikeb ima he apebale liwu bendi idim lè igim ikaa-ikaa ibell. 52 Unim u shul besu lè he bidem ’usu bibell. U kung bendi abe bè yi he ’ukpo ye gye he ’usi. 53 U ka bendi-indee biwom binunung ’itaa be kee; u ndō bendi-ingbebb wu he igye abubwo. 54 A kpell bebwaa-ma Izwell nya a na a ma kong ndor ha betietyan. 55 U nda Ebraham lè igia ima beshi bel àshì he item ye. Beshi bema bemen i bè yi ngyor igye kpamm." 56 Umeri a kwu ha Alizabet lè wu le ’i ndo fel afell akie, a hà tem gye he ushu uma. 57 Kunyong ’u kung fel ahwu Alizabet u᷆ hwan; a kung unwaa ungikye hwan. 58 Bende-ma lè behwan-ma be gyo ná Unim a shi ’inunung ha ahe, be gor utung ha ahe. 59 Unwaa-ma, nyong a fel ati adyong-ikie, bendi be be le be ten he. Be de le bè kung he kwù átyám Uzakaraya. 60 Anam a swan, u de le bè kwu-e le Ujon hwan. 61 Be kung de-e le: "Uhwan-gang ken or a ze lizen anyina ye." 62 Be yor abwo bii ātyām unwaa le a kee le bè ko unwaa le ana? 63 A kung yor abwo de le bè ke-e ’ikpakpaa. Be ke-e, a kung fee fe há le bè ko he le Ujon. Befe puu, ki ma kwu ābe he ’uhwo kangg. 64 Nya ’ukwo-ukwo umbell Uzakaraya a bor. A keb Unim apeeale. 65 Bende-ma puu be fel he ’ushell. Bendi puu he ’igie Ujudia ’imen ashi lè he ’usi ’igugo ana be fel kong gba lè ashi ’i shi. 66 Befe puu abe be ma gyo gbe lè biwom abi bi shi, be gim gbe lè bi, be bii le: "Unwaa umen i u ba kwa ’ibang ’itaa undi a?" Ki ma nung nwongg le ikeb Atyetyan Unim ì yi ha ahe. 67 Uzakaraya, ātyām Ujon, a ma yi lè Ukatia Kunyong Unim kangg; a ma kpe ’isom lè ha Unim kong gbe he ikeb Ukatia Kunyong Unim le: 68 "Mà lì pee Atyetyan angwu ù yi Unim Izwell. A be kpell bendi bema, u shi ābe be fel porr. 69 A ke li undi angwu ù yi lè ikeb le u kpan li. Angwu há ù yi igia Udebid angwu u᷆ fe Unim a. 70 Leěti a ma ke úkyébb kong gbe ha abe be᷆ tye ugie ’isom ’ima le u kpan li lè ha bendi-linaa betyan, u mbee kpan li lè ha bendi puu abe be᷆ tel li. 72 A ma de le u nda betietyan beshi, u shi a᷆shi a kong ndor le u ba sha ka bendi bema. 73 A ma ke atietyan Ebraham úkyébb, u tam le, 74 u ba kpan li lè ha bendi-linaa betyan hè li lì fe-e faale ’ushell, 75 li kwu bendi abe bè yi betaa-betaa, be shi benunung he ashi ama kpamm ngyor igye. 76 Unwaa-gi Ujon, Unim angwu a dyam hwò puu u ba ko-a awo le undi angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim. Wo na᷅ wo᷆ be tie ’ushu lè kam ’ukwo ndor Atyetyan. 77 Wo be de bendi abe u᷆ kam le be ba kwa lè likpan ’unyong angi lı᷆ tyung le Unim a tyang biban bibell ke be. 78 Unim utyan ù yi lè beshi, u shi lè benyin. U ba sha ’ikung-gbo ashi ’ı᷆ be lè likpan ’unyong ’i taa ha abel ná libwee lı᷆ fem lı᷆ taa. 79 Ú be shi ’ikung-gbo ashi lè he lifung-atabe ’i taa tyung bendi puu abe be᷆ shell lihwu hè ’î nong li le lì gbe he ’ukwo ahwu ikwun." 80 Unwaa ana a kaā he agwo lè ’ūnyōng. A ma yi he libeb kpamm lè kwom he liti angi a kpi aki ama ashele gboo he liwu bendi Izwell.

2

1 Há he ’unyong ’umen ana undi ken angwu be᷆ ko le Agostes a ma yi Usu ukaandi angwu he Urom. A ma tye uten le bè fee azen bendi puu he ufam uma fe he ’ushia hè be bè bo ābe. 2 Kunyong ’umen ana na᷅ be ma kpi ’ikwu bo bendi, Ukwiriniyes u shi usu he ’ubong Usiria. 3 Bendi beyang-yang be ma bo gye he lishi libell hè be bè lè ke azen abell. 4 Ujosef a ma bo lè he Unazaret he ’ubong Ugalili, gye he lishi angi be᷆ ko le Betelehem he ’ubong Ujudia. He lishi limen ana na᷅ be ma hwan Udebid. Ujosef a ma gye há, le u la ka lizen lima, likorye a ma yi lè he ’ikwu-lihwan Udebid a. 5 Umeri angwu Ujosef a maa naa a ma te utung ha ahe. A ma yi lè lizam. 6 He ’unyong ahwu be ma yi há, ki ma fel ’unyong ahwu le Umeri u ndo hwan. 7 A ma hwan uhwaa unwaa-ma, a ma yi ungikye. A ma kung bihwom mbo shi-e lè kie he ’ipo bityuale. Kukwo ’u ma yi he afee he ’ipi bè kwu ye. 8 Ki ma yi lè bendi abe be᷆ kang ìtiā he ’ubong ’umen ana, be maa kang ìtiā ibell he afee libeb lè ’usu. 9 Udengell Unim a fem ha abe nya. Kikung-gbo Unim ’i taa kel-kel fe be nya. Be fel lè ’ushell ’igyang na afong. 10 Udengell a de be le bè kwu lè ’ushell ye. A be lè ’isom ’inunung ashi ’ı᷆ shi bendi beyang-yang be᷆ kwu lè igor. 11 Kusu ahwu ’unyin be hwan ābe Undi-likpan he lishi Udebid. Ù yi Atyetyan angwu Unim a waa som. 12 Ashin ’ì yi ’iwom ashi ’ı᷆ tyung ābe le ufe a. Be ba la nda unwaa ufufe. Be mbò bihwom shi-e kie he ’ipo bityuale. 13 Nya ’ukwo-ukwo idengell Unim i fem gbamm, be fe ipel ha udengell angwu a be lè ’isom ashina. I maa fel gyam agyam pee Unim le: 14 "Ipee ì kwu ke Unim angwu he lifung-atabe. Kukwun ’ù kwu ha bendigye abe be shi nyin he." 15 Idengell imen i i tem gbe ligye gye he lifung-atabe. Bekang-itia be de bende le bè gye he Betelehem lè nde ashi Unim a de be le ’ì shi. 16 Be bo nya ’ukwo-ukwo lè nde Umeri lè Ujosef há lè unwaa kie he ’ipo bityuale. 17 Bekang-itia ana be hà kung bun de be ’itaa ashi udengell Unim a de be gbe lè unwaa umen i. 18 Biwom abi bekang-itia be kong, bi kwu bendi puu abe be gyo ābi he ’uhwo. 19 Umeri a kwu abin puu fe he lityam, u shi ugim kangg gbe lè bi. 20 Bekang-itia be tem ligye. Be gyam agyam pee Unim he biwom puu abi be gyo lè abi be nde. Bi ma yi nya a na udengell a ma de be. 21 He ati adyong-ikie be hà ten unwaa umen i. Be kwù-é lizen le Ujeso. Lizen limen ana na᷅ udengell Unim a ma de le bè kwù-é mà ukpong be hà shi lizam lima. 22 Kunyong ’u ma fel le Ujosef befe lè Umeri bè shi ná Iten angi Unim a ma ke Umosis i kong hè be bè fel betaa-betaa. Be kung unwaa gye lè he he Ujeruselem le be la fa Unim he ’ubwo. 23 Be ma fee he ’ushia Iten Unim le: "Utie-ushu unwaa ungikye uyang-yang, bè ndor he ta-ta ke Atyetyan Unim." 24 Be te hè be bè mbee shang Unim ná Iten ima i kong le gbe be shang inwaa ukwuo abakpa ifee ye, bè shang lilulu lifee. 25 Ungikye ususo a ma yi he Ujeruselem. Be maa ko he le Usimiyen. A ma yi undi ununung a, u shell Unim. A maa ndor lishi le Unim u ba kpan bendi Izwell. Ukatia Kunyong Unim a ma yi ha ahe, 26 u shi-e u ngye dangg le u hwa᷆ ye kpamm u gbe nde Ukristi, Undi-likpan angwu Atyetyan Unim a ma kyebb ndor. 27 Ukatia Kunyong Unim a shi-e a bo gye he Ushom Unim. Há he ’unyong ahwu ātyām Ujeso befe lè anam be be lè he he Ushom Unim hè be bè kung he fe Unim he ’ubwo nya a na Iten i kong, 28 Usimiyen a kpe-e kwu he abwo, u pee Unim le: 29 "Atyagi, wo shi úkyébb ugang. Kanaa-anaa i tyang i-mi unwaa-gang, mì hwō lè ’ukwun. 30 Mi nde undi-likpan angwu wo som mà. 31 Wo kam likpan limen i ndor bendi puu. 32 Likpan limen i lì yi ’ikung-gbo ashi ’ı᷆ tyung bendi abe lè he abong asuso abe be ngye-a ye ’ukwo ’ugang, ki ke Izwell bendi begang ifem." 33 Ki ma kwu ātyām Ujeso befe lè anam he ’uhwo gbe lè biwom abi Usimiyen a kong gbe lè he. 34 Usimiyen a ke be ’ukwun. A hà de Umeri angwu ù yi ānām unwaa le: "Ngye le Unim a waa unwaa anwun le gbe a shi bendi gbamm he Izwell be nim inim ye, ù shi ābe bè kwu lè likpan ’unyong a. U ba kwa ’itaa a lè ha Unim ashi bendi gbamm be᷆ be kong ban. 35 Biwom bibibi abi be᷆ kong bi fem igim ibell angi he ’undyell be he igye. Ki ba nyam-a he lityam nweng-nweng-nweng." 36 Ki ma mbee yi lè ungingye ususo angwu a maa tye ugie ’isom Unim. Be maa ko he le Ana. U shi unwaa Ufanuwell angwu he ’ikwu-lihwan Asha. A ma kashi fel aze asi ande lè ngi ande. A ma gye libee lè kwu aze adyong-ifee; ùkyēbb u kung hwō tyang he. A maa kwa he Ushom Unim a kpò hwà. Ishu or, kusu or, a maa fa Unim, u kong ha Unim lè itung andoale. 38 A be he Ushom Unim he ’unyong ’umen ana, u pee Unim. U fel kong gba lè unwaa umen i da bendi puu abe be ma ndor lishi le Unim u ba kpan bendi Ujeruselem. 39 He ’unyong ahwu Ujosef befe lè Umeri be mbee biwom puu abi Unim a kong he Iten ima, be tem gye he lishi libell, Unazaret, he ’ubong Ugalili. 40 Unwaa ana a ma kaā he agwo, u fel kang-kang. A ma bi lishi, u shi lè ’ukwun Unim. 41 Ātyām Ujeso befe lè anam be maa gya he Ujeruselem la sha Kipam Agbele-gyong he lishi lize liyang-yang. 42 He ’unyong ahwu Ujeso a ma fel aze lihwo lè ngi afee, be gye ’ipam nya a na be shaa shi. 43 Be mbee lè ’ipam puu, be tem ligye, bē gya he ushu, ukpor Ujeso a ngyor kwu há he Ujeruselem. Atyam lè anam be ngye ye. 44 Be maa kong le ù yi he liwu bendi. Be tan litan liti libo, be hà keb he ashunale ha behwan-bell lè bende-bell. 45 Be nde-e ye, be tem gye he Ujeruselem lè kee he. Be shun he ati afee. 46 He liti angi lekie be lè nde-e he Ushom Unim utung ha bekaandi Ijuus abe be᷆ hwua bendi Iten. A maa gyo ābe, ù yii bii ābe bibibi. 47 Bendi puu abe be gyo he, ki kwu ābe he ’uhwo ná a ngye ’iwom, u fan ābe dell-dell-dell. 48 Ki kwu baà atyam he ’uhwo he ’unyong ahwu be nde-e. Anam a kung shi le, "Heng, unwaa-gi." U bii he le: "Ki shi ná a, wo shi li ’itaa i? Ufung a waa li, bel ha atia, lì yii tan kee-a." 49 A bii ābe le: "Má yii shun mi le ana á? Má ngye le ’ì yi kpe-kpe le mì kwu he Ushom Atyagi ye a?" 50 Ashi a kong ’i nung ābe ye. 51 Ujeso a bo gbe utung ha abe gye he Unazaret. A maa ka ābe ife mbee ’unyong. Anam a kpe biwom abi a kong puu fe he lityam. 52 Ujeso a kaā likaa lè lishi abyele. Ki maa ngbebb Unim or, bendigye or, lè he mbee ’unyong.

3

1 Ki ma fel aze lihwo lè ngi adyong ná Utaiberias a ma yi Usu ukaandi he Urom. Upontiyes Upalet a ma yi usu Ujudia; Uherod u shi usu Ugalili; ungwende Ufilip u shi usu he ’igie ashi Ituria lè Utrakonitis; Ulasanias u shi usu he Abilen. 2 Anas lè Ukayafas be shi bekaandi abe be᷆ shang Unim. Nyin he ’unyong ’umen i na᷅ Unim a ma kong ha Ujon, unwaa Uzakaraya, he afee libeb de-e le ù bun igie ima. 3 Ujon a ma hà lè tan mbee àshì angi gwaa ha umbwo Ujodan puu bun ’isom Unim le bendi bè bel àtyám lè he biban bibell hè-e ù kib ābe he umbwo, mà Unim u tyang biban bibell ka abe. 4 Ki shi nya a na Azaya, undi angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim, a ma fee ha ahe ’ushia. A fee le: "Undi u ba gaa lè he libeb le, ’Mà kam ’ukwo Atyetyan ndor he. Mà shi ’ukwo ahwu ’u᷆ ngbebb ndor he he-e ù be gbe. 5 Unim u ba shan bibebell, u dyell ikwell lè bigugo, u shi akwo angi a niam a fel sii. U shi akwo angi à yi akor-akor a fel tele-tele. 6 Bendigye puu be ba nda ’ukwo ahwu Unim u᷆ kpan bendi.’ " 7 Bendi gbamm be ma be le Ujon ù kib ābe he umbwo. A bii ābe le: "Ayang a tebb amen abe mà yi ná ìshiı᷅ ibibi le mà buu hwaa lè he ingywo Unim angi i ndo be ukpor? 8 Mà shi biwom abi bı᷆ tyung le ma bel àtyám lè he biban bīme᷅n. Mà fel tam pwom ungwu le bwo Ebraham ù yi atiemen a ye. Mà ngye le Unim u sha akor anyin a bel igia Ebraham mbee. 9 Lìkee᷅ li fel kwu nyong lî wob ìkwán lè idaa lè idaa a. Ukwan uyang-yang angwu a wum agbe anunung ye, be ba wob he fa he ’inde." 10 Bendi bemen i be bii he le: "Lì hà shi ná a?" 11 A kung fan ābe le: "Undi uyang-yang angwu ù yi lè aliga afee, ù waa ken ke undi angwu ù yi lè ngi ye; angwu ù yi lè lizi u zī ke bendi." 12 Bendi besuso abe be᷆ kpe ukpanda be be le ù kib ābe he umbwo, be bii he le: "Ukaandi, lì hà shi ná a?" 13 A de be le: "Mà nem kpe ukpanda lè ha bendi ù gbe gyong ’itaa uten a kong ye." 14 Ishogya isuso i bii he le: "Hà bel ufe, lì shi ná a?" A de be le: "Mà kwu kpe bendi únde he ikeb or, ngwu mà kpe he likpam or ye. Kì kwun amen ’igyor lè únde angwu be᷆ ke men he ’ufell." 15 Bendi be fel lè ’igyor abele Undi-likpan; be keb be fel gim gba lè Ujon le hà ù yi Ukristi, Undi-likpan a òr. 16 Ujon a kung de be le: "Undi angwu a dyam hwo-m u ba lè há. Mi kpee he he ’ubee ye. Mi-i kib amen he umbwo a; ufe u ba kib amen he Ukatia Kunyong Unim angwu lè ’ìndē. 17 Men mà yi ná ityungkafa. Ufe ù yi lè ’udiya ’uma kwu he ’ubwo. U ba kpam ityungkafa, u puu kung igyang angyell fe he libel, ukpor u ba kung abia ting sha᷆ he ’inde ashi ’ı᷆ nim ye ngyor igye kpamm." 18 Ujon a maa bun ’isom ’inunung gba lè Ujeso da bendi, u bun āshi he akwo atyetye-atyetye hè ’ì nung ābe. 19 Ujon a maa kong ban Uherod angwu a ma yi usu, likorye a kpebb kung Uherodias angwu a ma yi ungye ungwende, u shi bibibi bisuso gbamm. 20 Ashi a ma hà mbee shi ’i fel ban hwò puu ’ì yi le a ma kwu Ujon fe he igaadye. 21 Ujon a ma kib bendi abe há he umbwo puu, Ujeso a hà be. A kib he ufe or. Nya a na a maa kong ha Unim, lifung-atabe li buu. 22 Ukatia Kunyong Unim a kung inyiahwo ná ’alulu be so-e he lishi. Be gyo lingmam lè he lifung-atabe le: "Wò yi ’iken Unwaa-gi a. Ki nyin mi lè wo ’indee-indee." 23 He ’unyong ahwu Ujeso a ma kpi aki ama ashele, a fel aze lisi lè ngi lihwo. Bendi be maa kong le Ujeso ù yi unwaa Ujosef, Ujosef u shi unwaa Uheli. 24 Uheli a ma yi unwaa Umatat, Umatat u shi unwaa Ulibai; Ulibai a ma yi unwaa Umelki, Umelki u shi unwaa Ujanayi; Ujanayi a ma yi unwaa Ujosef, 25 Ujosef u shi unwaa Umatatiyes; Umatatiyes a ma yi unwaa Amos, Amos u shi unwaa Unahum; Unahum a ma yi unwaa Ezeli, Ezeli u shi unwaa Unagayi; 26 Unagayi a ma yi unwaa Umaat, Umaat u shi unwaa Umatatiyes; Umatatiyes a ma yi unwaa Usemen, Usemen u shi unwaa Ujosek; Ujosek a ma yi unwaa Ujoda, 27 Ujoda u shi unwaa Ujohanan; Ujohanan a ma yi unwaa Uresa, Uresa u shi unwaa Uzerebabel; Uzerebabel a ma yi unwaa Ushiatell, Ushiatell u shi unwaa Uneri; 28 Uneri a ma yi unwaa Umelki, Umelki u shi unwaa Adi; Adi a ma yi unwaa Ukosam, Ukosam u shi unwaa Elmadam; Elmadam a ma yi unwaa Ar, 29 Ar u shi unwaa Ujoshua; Ujoshua a ma yi unwaa Eliyeza, Eliyeza u shi unwaa Ujorim; Ujorim a ma yi unwaa Umatat, Umatat u shi unwaa Ulibai; 30 Ulibai a ma yi unwaa Usimiyen, Usimiyen u shi unwaa Ujuda; Ujuda a ma yi unwaa Ujosef, Ujosef u shi unwaa Ujonam; Ujonam a ma yi unwaa Eliakim, 31 Eliakim u shi unwaa Umelia; Umelia a ma yi unwaa Umena, Umena u shi unwaa Umatata; Umatata a ma yi unwaa Unatan, Unatan u shi unwaa Udebid; 32 Udebid a ma yi unwaa Ujesi, Ujesi u shi unwaa Ubed; Ubed a ma yi unwaa Ubowaz, Ubowaz u shi unwaa Usalmon; Usalmon a ma yi unwaa Unashon, 33 Unashon u shi unwaa Aminadab; Aminadab a ma yi unwaa Adimin, Adimin u shi unwaa Ani; Ani a ma yi unwaa Uhezeron, Uhezeron u shi unwaa Uperez; Uperez a ma yi unwaa Ujuda, 34 Ujuda u shi unwaa Ujekob; Ujekob a ma yi unwaa Azik, Azik u shi unwaa Ebraham; Ebraham a ma yi unwaa Utera, Utera u shi unwaa Unahor; 35 Unahor a ma yi unwaa Usereg, Usereg u shi unwaa Uriyu; Uriyu a ma yi unwaa Upeleg, Upeleg u shi unwaa Iba; Iba a ma yi unwaa Ushila, 36 Ushila u shi unwaa Ukenan; Ukenan a ma yi unwaa Afakisad, Afakisad u shi unwaa Ushem; Ushem a ma yi unwaa Unuwa, Unuwa u shi unwaa Ulamek; 37 Ulamek a ma yi unwaa Umetusela, Umetusela u shi unwaa Inok; Inok a ma yi unwaa Ujared, Ujared u shi unwaa Umahalaliyell; Umahalaliyell a ma yi unwaa Ukenan, 38 Ukenan u shi unwaa Inos; Inos a ma yi unwaa Uset, Uset u shi unwaa Adam; Adam a ma yi unwaa Unim.

4

1 Ukatia Kunyong Unim a ma yi ha Ujeso he ’unyong ahwu a ma fem lè he umbwo Ujodan. Ukatia Kunyong Unim ana a teng he gye he libeb. 2 Usu bibibi a ma gil he ati asi afee. Ujeso a ma zī lizi he ’unyong ’umen ana ye. Itung i maa fel ndo he. 3 Usu bibibi a de-e le: "Ndo shi ’ukor ahwun ’ù bel lizi ka-a ha-a à zi ā, gbé wo de le wò yi Unwaa Unim a." 4 Ujeso a kung de-e le: "Be fee he ’ushia Unim leěti le undigye u kwa uwum gba he lizi life-life a ye." 5 Usu bibibi ana a teng he gye he ’ipi ashi ’ì yi he ’usi-usi lè tyung he abong igye puu he ’anwaa ’unyong zangg akikelilii. 6 U de-e le: "Mi ba ka-a ikeb abong anyin puu lè bingbebb bibell puu. Bì yi ha ami ’ubwo. Mi-i kung ābi ka undi uyang-yang angwu mi kee. 7 Gbe wo tim anung he itang fe-m, biwom abin puu bi ba fel bigang a." 8 Ujeso a de-e le: "Be fee he ’ushia Unim leěti le undigye ù fe Atyam Unim, ù ke-e ufe-ufe a ife." 9 Usu bibibi a hà teng he gye he Ujeruselem. A te lè he lè pwom he lishi ’uto ’usi he Ushom Unim, u de-e le: "Geb lè nyin gye he itang, gbé wo de le wò yi Unwaa Unim a, 10 likorye be fee fe he ’ushia Unim leěti le: ’Unim u ba da idengell ima le ì kpa-a tyang.’ 11 Be mbee fee le i ba kwa undi he abwo ndor he ’usi he-e ù ti ’ubee or fe he ’ukor ye." 12 Ujeso a kung de-e le: "Be fee he ’ushia Unim leěti le undi ù shī gil Atyam Unim ye." 13 Usu bibibi a gil Ujeso mbee akwo anyin puu, a tyang he ndor ’unyong ’ususo. 14 Ujeso a ma tem gye he Ugalili he ikeb Ukatia Kunyong Unim. Bendi puu he ’ubong ’umen ana be ma gyo gbe lè he. 15 A ma hwua bendi Ijuus he ishom ibell angi be᷆ kwu liwu. Bendi puu be ma pee he. 16 Ujeso a kung gbe gye he lishi Unazaret he ’ipi a kwu kpè. He liti uwell a gye he ushom angwu be᷆ kwu liwu nya a na u shaa shi. A bo ’inaa he-e ù bo lè he ’ushia Unim. 17 Be kung ’ushia ahwu Azaya a ma fee ke Ujeso. A pell āhwu lè bo ’iteng ashi be ma fee le: 18 "Ukatia Kunyong Unim ù yi ha ami, likorye a ke-m ikeb le mì bun ’isom ’inunung de bendi-likaa. A som mi le mì be de bendi abe bè yi he lifee le be fel porr, mi mbee de bendi abe be᷆ hwuà ashi le bè fel nde. A som mi le mì kpan bendi lè ha bendi-linaa bebell, 19 mi mbee bun de bendi le ’unyong ’u fel ahwu Unim ù tyung inung ha bendi bema." 20 Ujeso a tem lè ’ushia ana kan kung ke undi angwu u᷆ shi aki há he ushom angwu be᷆ kwu liwu tem lè kwu ko. Bendi puu há he ushom be fel nda he kporr. 21 A keb akongale ha abe le: "Kiwom ashi ’imen be fee leěti nyin, ki shi ’unyin nya a na má yi gyo mi bo āshi." 22 Igie inunung angi a bun i kwu ābe befe puu he ’uhwo kangg. Be fel kong le ashi a kong ana ’ì yi ’igyang a. Be bii le unwaa Ujosef a ye a? 23 A kung de be le: "Mi ngye le ma kam le ma bun ityang angi le undi-usi ù mbee ’uhwo-ma da-m. Ma mbee de-m le biwom abi ma gyo le mi shi he Ukapanyam, mì shi ābi hen ha amen ’ubong." 24 A mbee de be le: "Mi da amen ’igyang a le bendi be kpa undi-isom Unim he ’ubong ’uma ye. 25 Mà ngye dangg ashi ’i ma shi he ’unyong ahwu Ilaja a maa bun ’isom Unim he ’unyong ahwu umbwo a maa nem ndor ye aze akie lè afell adyong-ken. He ’unyong ’umen ana ubwaa ukaandi a ma kwu ’ubong puu. Bengye-uhwuu be ma yi hen he Izwell gbamm, 26 ukpor Unim a ma som Ilaja hwaa lè ungye-uhwuu ken he Izwell a ye. A kee-kee som he hwaa lè ungye-uhwuu angwu he lishi Uzarefat angi he ’igie Usaidon a. 27 Ki mbee shi lè bendi gbamm abe be tang akpaa he Izwell he ’unyong ahwu Ilasha a maa bun ’isom Unim, ukpor undi ken or, akpaa ama a ma taa fem Uneman angwu a maa be lè he Usiria tyang ye." 28 Bendi abe be ma yi há he ushom angwu be᷆ kwu liwu be gyo ashin, be fel he ingywo kangg. 29 Be bo ’inaa ndeb lè Ujeso lè há he lifung-ushu lè pwom he lishi ukwell angwu be ndē hè be bè nyii he lè há tye gye he ’ibebell. 30 Ukpor a tan gbe há he liwu libell gbe gye he ’ipi ’i fong he. 31 Ujeso a hà shul gye he lishi Ugalili angi be᷆ ko le Ukapanyam. He liti uwell a gye he ushom angwu be᷆ kwu liwu lè hwua bendi. 32 Ki kwu bendi he ’uhwo ’itaa ashi a maa hwua ābe, likorye a kong ná undi angwu ikeb puu ì yi he ’ubwo ’uma a. 33 Ungikye ususo a ma yi há he ushom umen ana, ikeb ibibi i ma yi ha ahe. A gaa kangg le: 34 "Aye, wo Ujeso angwu Unazaret, wo le lì sha-a ná a? Wo be nyin ha-a à gwu li igwu a? Mi ngya-a; wò yi Unwaa Unim, wò yi faale uben." 35 Ujeso a kung gaa fe ikeb ana le ì naa lè ’ihwee, i fem be he igye. Ikeb ana i shi ungikye ana a mbu kpam he itang nya he ashi abell, i fem be he igye, i do he ye. 36 Ki kwu bendi puu he ’uhwo. Be fel kong ha bende le igie anyin i kwu he ’uhwo dii. Ungikye anwun u kong ha ikeb ibibi lè ikeb le ì fem he igye. I fem. 37 Bendi gbamm he ’igie ’imen ana be maa fel kong gba lè Ujeso mbee bipi. 38 Ujeso a gbe lè há he ushom angwu be᷆ kwu liwu gye he ushu Usaimun. Ānām ungye Usaimun a ma yi gogo ye. Inyiahwo i maa shá he kangg. Be de Ujeso gbe lè he. 39 Ujeso a lè naa ha ahe ungwu agodo de lingmam ana le lì tyang he. A mbee. A kung bo nya ’ukwo-ukwo, u fel sha ābe ’ugaa. 40 Libwee li ngwee. Bendi puu há he Ukapanyam abe bendi bebell be maa mbu bitaa angmam atyetye-atyetye be be lè be hwaa lè Ujeso. A pwom ābe abwo puu, u mbee ābe. 41 Ikeb ibibi or titi i maa fem lè ha bendi gbamm. I gaa kong le: "Wò yi Unwaa Unim a." Ujeso a tye ngi uten le ì kong likong ye likorye i ngye le ù yi Ukristi, Undi-likpan a. 42 Ashi a taa, Ujeso a gbe lè há he lifung-ushu gye he ’ipi undi ù yi ye. Bendi be keb he ashunale. Be lè nde-e, be kaa hè be bè shi-e ù ne᷆m gbe tyang ābe ye. 43 Ukpor a fan ābe le: "Kì yi kpe-kpe le mì bun ’isom ’inunung de bendi he abong asuso or le Unim u ndo fem Kusu ’uma he igye, likorye kife na᷅ Unim a som mi le mì be shi." 44 A ma bun ’isom Unim de bendi he ishom angi be᷆ kwu liwu angi he Ujudia.

5

1 He liti ken Ujeso a ma yi naa he ungwu umbwo angwu be᷆ ko le Ugenesaret. Bendi be maa kin ’uhwo la hwaa lè he hè be bè gyo igie Unim. 2 A nde binong lishor bifee ndor he ungwu umbwo. Bendi abe be᷆ kwu ìkwǎn be tyang ābi ndor há gbe, be to litaa libell. 3 Ujeso a lè ngwee he ’inong ashi ken. Ki ma yi àshi Usaimun a. A de Usaimun le ù die lè ’inong lè he ’ibam gye he ’udyan umbwo. Ujeso a kwu lè há hwua bendi biwom. 4 A hwua puu, a hà de Usaimun le: "Die lè ’inong gye he ’indib umbwo hè men ha bende-gang mà kung litaa līme᷅n tyang há kwu ikwan." 5 Usaimun a kung de-e le: "Ukaandi, li kaa na na na lè ’usu kpamm taa ashi li kwu ’iwom ye. Ukpor gbe wo de le mì kung ’ataa tyang he umbwo, mà mi kung tyang." 6 Be kung litaa tyang gye há. Be kwu ikwan i fel go kangg le litaa li maa la tya gie. 7 Be kib abwo ko bende-bell abe lè he ’inong ashell le bè be kpell ābe. Be be kung ìkwǎn fe he binong. Binong a puu bifee bi ma sho lè ikwan. Ki ma teng zangg hè bi bì nim gye he liten. 8 Usaimun Ipita a nde ashi Ujeso a shi, a tim anung he itang de-e le: "Atyagi, die gye he item, likorye mì yi undi-iban a." 9 Ufe or, bendi-utung bema or, ki kwu ābe he ’uhwo ná be kwu ikwan i go. 10 Bende-ma abe be maa ko le Ujems lè Ujon abe bè yi bebwaa Uzebedi, befe or, ki ma kwu ābe he ’uhwo. Ujeso a de Usaimun le: "Shī shell ye. Kung lè he ’unyong i gye ’ushu wo fel ba ba lè bendigye a ba ka-m." 11 Be die lè binong bibell lè ndor he ungwu umbwo; be tyang biwom bibell puu ndor há gbe utung ha Ujeso. 12 He liti ken Ujeso a gye he lishi lisuso he ’ipi undi angwu a ma yi akpaa-akpaa a ma yi. Undi-akpaa ana a nde Ujeso, a be tim anung he itang de-e le: "Ukaandi, ki nya nyin-a le wò mbee mi a?" 13 Ujeso a ndaa ’ubwo tyua he, de-e le: "Ki nyin mi. Kanaa-anaa i wo mbee." Akpaa ama a kung taa nya ’ukwo-ukwo. 14 Ujeso a kung uten tye-e le ù de undi áshi ye gbangg. A de-e le ù gbe ligbe-ligbe lè hwaa lè undi angwu u᷆ shang Unim he-e ù nde-e. Ù shang Unim ná Umosis a ma ke uten hè ’ì tyung bendi puu le a mbee. 15 Mà na Ujeso a de-e le ù de undi ye or, bendi be fel gyo gbe lè Ujeso gbe gyong. Bendi gbamm be be hwaa lè he hè be bè gyo he, u mbee ābe angmam. 16 Ukpor a maa gba tyang ābe gya he ’ipi undi ù yi ye, la kong ha Unim. 17 He liti ken Ujeso a maa hwua bendi. Iferesis isuso lè bendi besuso abe be᷆ hwua bendi Iten abe be᷆ be lè he ashi Ugalili puu lè ashi Ujudia puu lè abe be᷆ be lè he Ujeruselem be ma yi kwu há. Ikeb Atyetyan Unim i ma yi utung ha ahe le u mbee bendi-angmam. 18 Bendi besuso be be lè uhwo-abee he ’ataa le be ba hwaa lè he. Be kee ’ukwo hè be bè gbe lè he lè hwaa lè Ujeso he afee ushom. 19 Be nde ’ukwo ye, likorye bendi be sho há gbamm. Be kung mbo lè he gye he ’uto ’usi lè shi libwo há he ’uto, hà kúng he he ’ataa ’ama gbe lè he lè kie Ujeso he ’ushu he ’ipi ù yi kwu há he ’udyan ’ubell. 20 Ujeso a nde le be bong le u mbee he. A kung de ungikye ana le: "Udim-gi, mi tyang biban bigang ka-a." 21 Bendi abe be᷆ hwua bendi Iten lè abe lè he likwu Iferesis abe bè yi há be keb akongale ha bende le: "Ayang ù yi ùnèmálē angwu u᷆ kong ban Unim ’itaa i? Kì yi lè undi angwu u᷆ tyang biban ke undi ye; Unim ufe-ufe a." 22 Ujeso a ma ngye igim ibell. A kung bii ābe le: "Ki shi ná a, ma᷆ gim ’itaa i? 23 Ashi le mì de-e le biban bima bi tyang ke-e na᷅ kì yi pie-pie hwò à, hà ashi le ù bo ’inaa ndo tan á? 24 Mi tyung amen puu le mi Unwaa Undigye, mì yi lè ikeb he igye anyin le mi tyang biban ka bendi." A kung de uhwo-abee ana le ù bo ’inaa kung ’ataa ’ama ndo gye he ushu. 25 Nya ’ukwo-ukwo a bo ’inaa he ashi abell puu. A kung ’ataa ’ama ake á yi ndē gbe ligye, ù yi pee Unim. 26 Ki ma kwu bendi abena he ’uhwo kangg. Be fel he ’ushell. Be pee Unim, be de bende le be nde ’ikaa ’iwom ’unyin. 27 Ashin ’i shi puu, Ujeso a hà bo u gya, a nde undi angwu a maa kpe ukpanda. Lizen lima lì yi le Ulibai. A ma yi kwu he ufishi uma. Ujeso a de-e le ù pwom he. 28 A kung bo tyang biwom puu gbe utung ha ahe. 29 Ulibai a ma shi Ujeso ’ipam ha ahe ushom. Bendi gbamm abe be᷆ kpe ukpanda lè bendi besuso abe be ma yi há, be za᷆ lizi utung ha abe. 30 Iferesis isuso lè bendi abe be᷆ hwua bendi Iten abe bè yi he likwu libell be kong ban bendi-utung Ujeso, be bii ābe le ’i shi ná a, be᷆ zi bizizi, be ngwo bingwungwo utung ha bendi abe be᷆ kpe ukpanda lè bendi-biban? 31 Ujeso a kung fan ābe le: "Bendi abe bè yi gogo na᷅ be᷆ kee undi-usi ye, bendi-angmam a. 32 Mi be le mî ko bendi benunung a ye, ukpor mi be le mî ko bendi-biban a hè be bè bel àtyám lè he biban." 33 Bendi besuso lè há likwu ana be de Ujeso le: "Bendi-utung Ujon lè abe Iferesis be kong ha Unim lè itung andoale mbee ’unyong, ukpor begang be za᷆ bizizi, be ngwo bingwungwo." 34 Ujeso a bii ābe le: "Ma kong le ma sha begaandi abe be be he ’ipam libee bè kwu itung he ’unyong ahwu ukyebb ungye ù yi utung ha abe a? Dia! 35 Kunyong ’u ba lè há ahwu be᷆ be kwu kung ukyebb ungye gbe lè he lè ha abe, saa be hà ndo itung." 36 Ujeso a bun ityang de be le: "Kì yi lè undi angwu u᷆ gie aliga afufe kpi shī ligia aliga angi atim ye. Gbe a shi ná, hà a ban aliga angi afufe, kihwom ashi ’ifufe ’i keè ha ashi ’itim ye. 37 Ki shi lè undi angwu u᷆ kung ’utyuo ahwu ’ù so-i tim fe he ’ito ukwob inyia angwu u ndo kaa ye. Gbe a shi ná, hà ’utyuo ’u tya paa ukwob inyia wa he itang, kutyuo lingyor, kito ukwob inyia lingyor. 38 Kì yi le bè kung ’utyuo ahwu ’u᷆ tim fe he ’ito ukwob inyia angwu ù so ufufe. 39 Kì yi lè undi angwu, gbe a ngwo ’utyuo ahwu ’u bi he ungwu, u᷆ mbee kee ’ibwaa ’utyuo ye. U da le ’utyuo ahwu ’u bi he ungwu ’u ngbèbb hwò ’ibwaa ’utyuo."

6

1 Ujeso a maa tan gba he utia lè bendi-utung bema he liti uwell Ijuus. Bendi-utung bema be tang biwom abi bì yi ìtǒng ná abung gbel ābi he abwo keb azēle. 2 Iferesis isuso i bii ābe le: "Ki shi ná a, ma᷆ shi ’iwom he liti uwell ashi Iten ityan i de le lì shi ye?" 3 Ujeso a kung fan ābe le: "Ma wa bo gbe lè ’iwom ashi Usu Udebid a ma shi he ’unyong ahwu itung i maa ndo ābe, befe lè bendi-utung bema, ye a? 4 A ma gye he Ushom Unim. Ibred angi ì yi ta-ta ke Unim, a ma kung āngi zī teng ke bendi-utung bema. Ki shi le Iten ityan i bong le undi-iso ù zī āngi pel ha bendi abe be᷆ shang Unim ye." 5 A hà mbee de be le: "Mi Unwaa Undigye, mì yi lè ikeb le mi da bendi ashi bè shi he liti uwell." 6 He liti uwell lisuso Ujeso a gye he ushom angwu be᷆ kwu liwu lè hwua bendi biwom. Ungikye ususo a ma yi há angwu a hwō ’ubwo lizen. 7 Bendi besuso abe be᷆ hwua bendi Iten lè bendi Iferesis abe be ma yi há be maa fel kang Ujeso hè be bè nde le u mbee undi nya he liti uwell a? Be ma kang he ná likorye be kee àshi be᷆ kwu ’ubwo kwu-e le a mbu he iten. 8 Ujeso a ngye igim ibell. A hà de ungikye umen angwu a hwō ’ubwo ana le ù bo gye he ’ushu. Ungikye ana a bo lè naa há. 9 Ujeso a kung bii ābe le: "Iten ityan i bong le lì shi ’ibang a he liti uwell? I bong le lì ke undi ukpell à, hà lì do he ido? Lì kpan undi ikpan à, hà lì gwu-e igwu?" 10 A bel àshì shun ābe kel-kel. A hà de ungikye ana le ù ndaa ’ubwo ’uma. A ndaa āhwu, ku tem fel kang-kang ná ’u ma yi. 11 Be ma fel he ingywo kangg, be fel tim ha bende ’iwom ashi bè shi Ujeso. 12 Nya he ’unyong ’umen ana Ujeso a mbo gye he ukwell lè kong ha Unim. A kwu há kong ha Unim kpamm ashi a gbe taa. 13 Ashi a taa, a ko bendi abe be maa pwom he lè waa kung bendi lihwo lè be befee le bè kwu utung ha ahe he-e ù som ābe. Aben na᷅ a ma waa: 14 Usaimun angwu a kwù le Ipita, lè ungwende, Andru, lè Ujems lè Ujon lè Ufilip lè Ubatilomi, 15 lè Umatyuo lè Utormas lè Ujems angwu ù yi unwaa Alfiyes lè Usaimun angwu ù yi he liwu Ijuus angi li kee le be kwa lè ’uhwo-bell, 16 lè Ujudas angwu ù yi unwaa Ujems lè Ujudas Isikariyot. (Ujudas Isikariyot na᷅ a fel undi ubibi angwu a ndyebb Ujeso zi ha bendi-linaa bema.) 17 Ujeso a be lè bebwaa-isom bema lè he ukwell, a be naa he udidyang ’ipi. Bendi gbamm abe be maa pwom he lè abe be be lè he Ujudia puu lè Ujeruselem lè bipi abi be᷆ ko le Utaya lè Usaidon abi bì yi gwaa ha umbwo ukaandi be ma yi há. 18 Be ma be le hè be bè gyo he, u mbee ābe. Bendi abe ikeb ibibi i ma yi ha abe or be ma be hwaa lè he le ù mbee ābe. 19 Bendi puu be maa kaa hè be bè tyua he abwo likorye ikeb i maa ba lè ha ahe mbee ābe puu. 20 Ujeso a bel àshì nde bendi-utung bema, u de be le: "Men bendi-likaa, igor ì yi ke men le bwo men mà yi lè abwo he Kusu Unim a. 21 Men abe itung ı᷆ ndo amen ’anaa-anaa i, igor ì yi ke men le bwo ma᷆ be gwul. Men abe ma᷆ ki ’anaa-anaa nyin, igor ì yi ke men le bwo ma᷆ be yal gor. 22 He ’unyong ahwu bendi be᷆ tel amen, be mor amen, be buu amen atye, be kong ’ibibi gbe lè men likorye mà yi ke-m mi Unwaa Undigye, hà igor ì yi imen. 23 Mà kwu lè igor he ’unyong ahwu abin puu bı᷆ shi fe men, mà yal gor likorye ’uke ’ukaandi ’ù yi ndor amen he lifung-atabe. Kitaa ashin na᷅ betiebell be maa teb lè bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim. 24 "Ukpor ’i ba kwa ’ibibi ka amen abe ma mbu ’ingbebb ’anaa-anaa nyin likorye ma gor igor īme᷅n i mbee. 25 Ki ba kwa ’ibibi ka amen abe ma gwul ’anaa-anaa nyin likorye lè he ’ushu itung i ba ndo amen. Ki ba kwa ’ibibi ka amen abe ma᷆ gor igor ’anaa-anaa nyin likorye ma ba kya, ma fe akpen. 26 Ki ba kwa ’ibibi ka amen he ’unyong ahwu bendi puu be᷆ kong ’inunung gbe lè men. Bendi abe be maa tye ugie uman gbe lè Unim or, betiebell be maa kong ’inunung gbe lè be." 27 Ujeso a mbee de le: "Mi da amen abe ma dang ’utyung gyo mi le ’ì nyin amen lè bendi-linaa bēme᷅n; ma shi ’inunung ha bendi abe be᷆ tel amen. 28 Mà de Unim le ù ke bendi abe be᷆ buu amen atye ’ukwun; mà kong ha Unim ke bendi abe be᷆ teb lè men. 29 Gbe undi a kpam-a ’ubwo he ’unaa, bel àhwu ken ndor he he-e ù mbee kpam. Gbe undi a waa kpa-a aliga, tyang he ù waa kpe ’igem ikpukpaa or titi. 30 Gbe undi a nyong-a ’iwom, wo ke-e áshi. Gbe undi a kung-a ’iwom, de-e le ù tem lè shi ka-a ye. 31 Biwom puu abi wo kee le bendi bè shi ka-a, wò kung ābi shi ke be. 32 Gbe bendi abe ’ı᷆ nyin ābe lè wo befe-befe na᷅ ’ı᷆ nyin-a lè be, hà wo kpè le wo kpa ’ukwun ye. Bendi-biban or, ki nyin ābe lè bendi abe ’i nyin ābe lè be. 33 Gbe bendi abe be᷆ shi ’inunung ha awo befe-befe na᷅ wo᷆ shi ’inunung ha abe, hà wo kpè le wo kpa ’ukwun ye. Bendi-biban or be sha ashina. 34 Gbe wo᷆ pwee bendi abe wo gim le be ba tem lè ashi be pwee-a ka-a á, hà wo kpè le wo kpa ’ukwun ye. Bendi-iban or be pwee bende biwom, be ndor lishi le be tem lè bi ka ābe ná be pwee. 35 Kì nyin amen lè bendi-linaa bēme᷅n; ma shi ’inunung ha abe. Mà pwee ābe ’iwom lè lishi andorale le bè tem lè shi ke men ye, mà ma ba kpa ’uke ’ukaandi, ma kwu bebwaa Unim angwu a dyam hwò puu. Ufe u sha ’inunung ha bendi abe be᷆ pee he ye lè abe bebibi. 36 Mà kwu lè beshi ha bendi nya a na Atyamen Unim ù yi lè be." 37 Ujeso a gye ’ushu kong le: "Mà maa undi ushe ye, mà Unim or u maa amen ushe ye. Mà ke undi libi ye, mà Unim or u ka amen libi ye. Mà tyang ke bendi, mà Unim or u tyang ka amen. 38 Mà ke bendi ’uke, mà Unim u ba ka amen. U ba keè ’iwom shwa lu-lu-lu ngyà abwo, u yiì āshi, u keè sho bwell-bwell-bwell bel fe men. Kigbor ashi ma keè ke undi na᷅ Unim u᷆ be keè ke men." 39 Ujeso a bun ityang de be le: "Uhwua-ashi u nya teng uhwua-ashi a? Dia! Gbe a shi ná, hà befe puu befee be mbwa fa he libell. 40 Unwaa ushukwul u dyam hwà undi angwu u᷆ hwua he ye. Gbe angwu a mbee lè ahwuale puu, u fel ná undi angwu u᷆ hwua he. 41 "Ki shi ná a, wo᷆ nde ’anwaa ’ibia ake ’à yi unde-gang he utong-shi, ki gbee-a gbe lè ubim ukwan angwu ù yi kie he ugang utong-shi ye? 42 Ná wò nya de unde-gang le, ’Ndor, mi-ì fem-a ’anwaa ’ibia lè he utong-shi,’ ukpor wo nde ubim ukwan angwu ù yi kie he ugang utong-shi ye? Wo undi-ilam, wo-ò fem ubim ukwan lè ha awo utong-shi, mà wo nda nwongg fem unde-gang ’anwaa ’ibia lè he utong-shi." 43 Ujeso a mbee kong le: "Ùkwán ununung u wum agbe abibi ye, ukwan ubibi ù wum agbe anunung ye. 44 Be ngya ùkwán uyang-yang gba he agbe angi u᷆ wum a. Wò hà ndo bung agbe ’ushu lè he ītōng, ngwu wò bung ilyom lè he ītōng ye. 45 Undi ununung u ba lè ’inunung lè ha ahe lityam angi li sho lè biwom binunung; undi ubibi u be lè ’ibibi lè ha ahe lityam angi li sho lè biwom bibibi. Ungwu undi u kong ’iwom ashi ’i sho ha ahe lityam a." 46 Ujeso a bii le: "Kibang a, ma᷆ ko mi le Atyamen, ukpor ashi mi de men le mà shi, ma shi āshi ye?" 47 U de be le: "Mí-ì tyung amen ’itaa undi u᷆ kwu, gbe a be hwaa lè mi, u dang ’utyung gyo igie igi, u shi āngi. 48 Ù yi ná ungikye angwu a tye ushom angwu a tem libell gye he liten lè kpee ha ’ukor, u hà tye lìshií ushom pwom há. Umbwo a ndor kangg sho lè wu há he ’ipi ushom ù yi. A ma gyebb he ye, likorye ungikye ana a tye-e ngbebb-ngbebb. 49 Ukpor undi angwu a gyo igie igi shi āngi ye, ù yi ná undi angwu a tye ushom faale lìshií atyele. He ’unyong ahwu umbwo a sho be kib ushom anwun, a gyebb shī he itang kpemm. Agyebbale ushom anwun a ma ban kangg."

7

1 Ujeso a kong biwom abin de bendi puu, a hà gye he Ukapanyam. 2 Ukaandi ishogya ususo angwu a maa be lè he Urom a ma yi há. Uboyi uma angwu ’i nyin he lè he kangg a ma ngmam teng he lihwu-lihwu. 3 Ukaandi umen ana a gyo gbe lè Ujeso. A som bekaandi Ijuus besuso le bè lè de-e le ù be mbee he uboyi. 4 Be be hwaa lè Ujeso, be tim he anung kangg, de-e le: "Ungikye anwun a kpè le wò kpell he. 5 Ki nyin he lè bendi betyan. Ufe-gyang a tye li ushom angwu lı᷆ kwu liwu." 6 Ujeso a kung bo utung ha abe. A lè fel kpee-kpee ha ahe ushom, ukaandi ana a som bedim-ma le bè lè de Ujeso le: "Ukaandi, shi ban ’unyong ’ugang ye. Mi kpè angwu wo᷆ be ha ami ushu ye. 7 Mi nde ’uhwo-gi le mi kpè angwu mı᷆ naa-a he ’ushu ye. Wo-ò kong he ungwu ufe-ufe, mà uboyi ugi u mbee. 8 Mi or titi, mì yi he ’ubwo bekaandi ishogya abe bè yi-m lè he ’ushu, mi shi ishogya isuso lè he ’ushu. Mi da undi ken le ù gye há ana, u gya há. Mi da anwun le ù be nyin, u ba. Mi da uboyi ugi le ù shi ’iwom, u sha āshi." 9 Ujeso a gyo ashin, ki kwu-e he ’uhwo. A bel àshì nde liwu bendi abe bè yi utung ha ahe, a de be le: "Mi kee le mà ngye le mi wa nde undi lè abongale ’itaa i he Izwell or ngye ye." 10 Bendi-isom abena be tem gye he ushom úkaandi ana lè nde uboyi anwuna a mbee. 11 Ki gbe ’igbe ye, Ujeso a gye he ’iteng ashi be᷆ ko le Unen. Bendi gbamm be fel te utung ha ahe lè bendi-utung bema. 12 Nya a na a maa ndo wu he ungwu likong ’iteng ’imen ana, a kpee lè bendi be so likwom undi be la ngya. Ungikye umen angwu a ma hwō ana a ma kee-kee yi anam a unwaa nya ken a. Anam u shi ungye-uhwuu a. Bendi gbamm be ma yi utung ha ahe be lè há he lifung-ushu. 13 Nyong Atyetyan Ujeso a nde ungye-uhwuu ana, beshi be shi-e lè he kangg. A kung de-e le ù shī ki ye. 14 A hà gbe lè tyua ’akpa likwom ’ubwo. Bendi abe be so-e be kung naa. Ujeso a kung kong le: "Ushomate, bo ’inaa." 15 Ungikye umen angwu a hwō ana a bo ’inaa, u fel kong likong. Ujeso a tem lè he fe anam he ’ubwo. 16 Befe puu, ki ma kwu ābe he ’uhwo. Be pee Unim de le: "Undi angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim ugyang angwu ukaandi a fem ha abel liwu. Unim a be he-e ù kpell bendi bema." 17 Bendi be ma gyo gbe lè Ujeso mbee ’ubong Ujudia puu lè abong angi à yi nya kel-kel. 18 Bendi-utung Ujon be de-e gbe lè biwom bimen ana puu. Ujon a kung ko bendi-utung bema, bendi befee. 19 A som ābe le bè lè bii Atyetyan Ujeso le: "Wo na᷅ Ujon a maa de le wo ba à, hà lì ndor lishi undi-iso?" 20 Be lè nde Ujeso, be de-e le: "Ujon angwu u᷆ kib bendi he umbwo a som li le lì be bii-a le wo na᷅ a maa de le wo ba à, hà lì ndor lishi undi-iso?" 21 Nya he ’unyong ’umen ana Ujeso a ma mbee bendi gbamm lè he angmam atyetye-atyetye, u ndō ikeb ibibi, u shi bihwua-ashi gbamm bi fel nde. 22 A fan bendi abe Ujon a som le: "Mà tem lè de-e biwom abi ma nde lè abi ma gyo. Mà de-e ná abe be hwuà ashi be fel nde, abe be hwō abee be fel tan, abe akpaa be taa, abe be kwom atyung be fel gyo, akwom a wum, bendi-likaa be gyo ’isom ’inunung. 23 Undi angwu u᷆ tyāng ityang gbe lè mi ye, ù yi undi igor." 24 Bendi abe Ujon a som be gbe ligye gbe-gbe, Ujeso a keb akongale gbe lè Ujon de bendi gbamm abe bè yi há le: "He ’unyong ahwu ma maa lè hwaa lè Ujon he afee libeb, ma maa ndor lishi le ma la nda ’ibang a há? Abia angi ’ufem ’u shi nii āngi â? 25 Hà ma maa ndor lishi le ma la nda ’ibang a? Ma maa la nda undi angwu a fe bihwom binunung â? Bendi abe be᷆ fe bihwom ’itaa ana, be mbu ’ingbebb, be nda᷆ he ishaale besu a. 26 Ma maa ndor lishi le ma la nda ’ibang á? Undi angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim a ye à?" A tem lè shi fan le: "Eng, ukpor ma ma nde undi angwu a dyam hwò angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim. 27 Ujon na᷅ be fee he ’ushia Unim gbe lè he leěti le, Unim a de le, ’Unwaa-isom ugi ù yi nyin. Mi som he ta-a lè he ’ushu he-e ù lè shi ’ukwo ndor-a.’ " 28 Ujeso a mbee de le: "Mi kee le mà ngye le Ujon ù yi he ’ukpo hwò bendigye puu. Ukpor undi uyang-yang angwu a kpe Unim ná Usu uma, mà na undi umen ana ù yi he ’ukpo ye or, a fel he ’ukpo hwò Ujon." 29 Bendi abe be᷆ kpe ukpanda lè bendi besuso gbamm be gyo he. Be ma bong le ’ukwo Unim ’ù yi ’ununung, Ujon u kib ābe he umbwo. 30 Iferesis lè bendi abe be᷆ hwua bendi Iten be mor ’iwom ashi Unim a ma kam ndor ābe. Be swan le Ujon ù kib ābe he umbwo ye. 31 Ujeso a mbee bii le: "Mì kung bendi abe ati anyin paa ha ’ibang a? Bè yi ná ’ibang a?" 32 A tem lè shi fan le: "Bè yi ná inwaabwan ı᷆ kwu he ushokwo ’ate. Likwu ken li gaa da abell le: ’Li kem libee fe men, ma ngyor ye; li ki lihwu, ma ki ye.’ 33 Ujon angwu u᷆ kib bendi he umbwo a ma be kwu itung, u ngwo ’utyuo ye. Ma maa ko he le Ungyor-lityuo. 34 Mi Unwaa Undigye, mi be, mi zī bizizi, mi ngwo bingwungwo, ukpor ma kong le, ’Mà nde ungikye anwun. Ù yi undi-ipuu, u ngwo betyuo kangg. A ngwee ’udim ha bendi abe be᷆ kpe ukpanda lè bendi-iban.’ 35 Bendi abe bè yi lè lishi abyele Unim, likpe libell li tyung le lishi abyele Unim lì yi ’igyang a." 36 Undi ken lè he likwu Iferesis a ko Ujeso lizi. Ujeso a gye ha ahe ushom lè kwu ko he-e ù zī lizi. 37 Ungingye akpela ususo a ma yi he lishi limen ana. A gyo le Ujeso u za᷆ lizi he ushom ungikye umen angwu ù yi he likwu Iferesis ana. A hà be lè ’itityuo behwu abe be᷆ nung nyin. 38 A be Ujeso lè he item, u die ngie abee ama keb akye akyele wu-e he abee; u bel lè igil ima shell he ángi, u fe-e angi ungwu, u kung behwu abena wu he he abee hè shi ’ì tyung ife. 39 Undi angwu a ma ko Ujeso lizi a nde ashi ungingye umen i a shi, a kung kong ha ahe lityam le: "Ungikye anwun ù yi undi angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim a ye. Ù kwu ufe a, hang a ngye ’itaa undi ashi ungingye angwu u᷆ tyua he abwo ana ù yi, u ngye ’itaa u᷆ shi ’iban." 40 Ujeso a kung de-e le: "Usaimun, mí-ì da-a or." Usaimun a bong. 41 Ujeso a hà kung de-e le: "Bendi befee be ma zī undi angwu u᷆ pwee bendi únde lihwua. Angwu ken a ma zi-e igaa ikwudi idyong; angwell u zi-e ’igem igaa ikwudi. 42 Puu abe, undi ken or, a ma yi lè únde le ù hà ndo hwee he ye. A tyang ke be le bè nem hwee he ye. Ayang angwu ’ì nya nyin he lè ungikye anwuna hwò?" 43 Usaimun a kung fan le: "Mi gim le angwu lihwua lima li dyam hwò a." Ujeso a kung de-e le: "Wo fan dell-dell." 44 A bel àshì nde angwu ungingye, u de Usaimun le: "Wo nda ungingye anwun a? Mi be ha awo ushom; wo ke-m umbwo le mì to abee ná ’ì yi ka-a le wò shi ye, ukpor ufe a wu akye ama to mi abee, u kung igil ima shell mi ángi. 45 Wo gaa mi lè uko hè ’ì tyung le wo kpe-m ye, ukpor gbé mi be na᷅ ufe a keb u᷆ fe abee agi ungwu ’ugbe ibwan-ibwan. 46 Wo wu mi behwu he lishi ye, ukpor ufe a wu mi behwu abe be kaa ’ate he abee. 47 Ngye le benyin bekaandi abe a tyung nyin be tyung le biban bima puu bi tyang ke-e. Undi angwu Unim a tyang ’iban zangg a ke-e, u tyung benyin zangg a." 48 Ujeso a kung de angwu ungingye ana le: "Mi tyang biban bigang ka-a." 49 Bendi abe bè yi kwu há be᷆ zī lizi utung ha ahe be keb akongale ha abe atyam le: "Ayang angwu u᷆ tyang biban or ke bendi i?" 50 Ujeso a kung de ungingye anwuna le a fel lè likpan ’unyong likorye a bong ha ahe. Ù ndo gye lè ’ukwun.

8

1 Nyong ashina ’i mbee, Ujeso a ma gye mbee bipi bun ’isom ’inunung le Unim u ndo fem Kusu ’uma he igye. Bendi-utung a puu lihwo lè be befee be maa tan utung ha ahe. 2 Bengingye abe a ma mbee ābe angmam lè abe a ma ndō ikeb ibibi lè ha abe be ma yi utung ha ahe te há. Bengingye aben na᷅ be ma te utung ha ahe: Umeri Umadelen angwu Ujeso a ma ndō ikeb ibibi idyong-ifee lè ha ahe, 3 lè Ujohana angwu ukyema, Ukuza, a ma yi ukaandi he ushom Uherod lè Usuzana lè bengingye besuso gbamm abe befe-gyang lè ’uhwo-bell be maa hwua igben Ujeso lè angi bendi-utung bema. 4 Bendi be be mbee bipi le be ba hwaa lè Ujeso. He ’unyong ahwu be ma gbong liwu, Ujeso a bun ityang de be le: 5 "Ungikye ken a ma gye ìtǒng bikwukwan awele. Nya a na a maa wu ìtǒng bikwukwan he utia, isuso i mbu wu he ubi-ukwo. Bendi be gbe tem āngi abee. Linyun li be kpi āngi mbell. 6 Isuso i mbu pwom he ’ukor he ’ipi itang ì yi gbungg ye. He ’unyong ahwu i mbi, i hwō likorye umbwo ù hwaa yi há he itang ye. 7 Isuso i mbu wu he ’ipi ikwu agasham ì yi. I mbi utung ha ikwu agasham. Agasham a mbell nim āngi. 8 Isuso i mbu wu he itang inunung. I mbi, i kaa shi ìtǒng asi adyong-dyong puu angi." Ujeso a hà kung kong fem he igye le angwu ù yi lè ’utyung ’igyo, ù gyo. 9 Bendi-utung Ujeso be bii he ashi ityang anyin i ze. 10 Ujeso a de be le: "Men na᷅ Unim a tyung amen ’undyell gbe lè Kusu ’uma. Mi bun biwom da bendi abe be teng he igye anyin gba he ityang hè be bè nde, kì nung ābe ye; be gyo, be ngye likpe lima ye." 11 "Ashin na᷅ ’ì yi likpe ityang anyin. Ìtǒng ì yi ná igie Unim. 12 Itong angi i mbu wu he ubi-ukwo ì yi ná bendi abe be᷆ gyo igie Unim gyo-gyo, usu bibibi u be kung āngi lè ha abe atyam hè be bè bong ye, teng be kwa lè likpan ’unyong. 13 Ìtǒng angi i mbu pwom he ’ukor ì yi ná bendi abe be᷆ gyo igie Unim kpe ngi lè igor. Ukpor i ngwee ha abe atyam ye. Be bong he ’anwaa ’unyong zangg á. Gbe ugilale a be, be tyang abongale. 14 Ìtǒng angi i mbu wu he ’ipi ikwu agasham ì yi, ì yi ná bendi abe be᷆ gyo igie Unim. Ukpor ufung awaale gbe lè biwom igye anyin lè bingbebb lè benyin igye anyin bi tim gwu āngi mà ukpong be hà kpè, nya a na ’ikwukwan ashi agbe ama a᷆ bi ye. 15 Ìtǒng angi i mbu wu he itang inunung ì yi ná bendi abe be᷆ gyo igie Unim kwu āngi fe he lityam linunung angi lı᷆ ke ife kaa kpè nya a na ’ikwukwan ashi ’ı᷆ wum agbe." 16 Ujeso a mbee kong le: "Undi ù hà ndo gba ’imor-inde kung ’igbor shā āshi or, ngwu ù kung lè ndor he liten ibeedye or ye. U kung āshi la ndor he ’usi he ’udyan ushom hè bendi abe be be há afee hè be bè nde há. 17 Kiwom ’iyang-yang ashi ’ì yi he ’undyell, be ba ba lè shi he ’ugbo hè bendi bè nde shi, be gyo āshi. 18 Mà baa ’uhwo-men ná ma᷆ gyo ’igyo, likorye undi angwu u᷆ yi lè ’iwom, Unim u ba fa shwa he áshi; ukpor undi angwu ù yi lè ’iwom ye, ake a gim le ù yi lè ke or, Unim u ba kpa kung he áshi." 19 Bebwanam Ujeso lè anam be be le be ba hwaa lè he, ukpor bendi be sho gbe a᷆be bè nde ’ukwo gbe lè hwaa lè he ye. 20 Undi-iso a de Ujeso le: "Anaa lè bebwanaa bè yi naa he igye, be kee-a." 21 Ujeso a kung de be befe puu le: "Bendi abe be᷆ gyo igie Unim, be ke ngi ife na᷅ bè yi andagi lè bebwandagi." 22 He liti ken Ujeso befe lè bendi-utung bema be lè ngwee ’inong lishor. A de be le: "Mà lì gye he igbindi umbwo angwell." Be bo. 23 Nya a na be maa nde àshì te, Ujeso a lè ndē gbam gbe he ’unde. Kufem ’u keb apuale. Umbwo a maa fel tab fa he ’inong. Puu ubell be ma fel he begyong bebibi. 24 Bendi-utung Ujeso be lè wum he de-e le: "Ukaandi, ukaandi, li nim inim!" Ujeso a kung bo ’inaa kong ha ’ufem lè umbwo le bì kwun atyung. Bi kung kwun atyung shangg. 25 Ujeso a bii bendi-utung bema le: "He hung abongale ūme᷅n ù yi?" Ki ma kwu ābe he ’uhwo, be fel shell. Be bii bende le: "Kibang ’itaa undi ashi ù yi? U kong ha ’ufem lè umbwo, bi ka he ife." 26 Ujeso befe lè bendi-utung bema be gyong gye he igbindi umbwo Ugalili he ’ipi bendi Ugerasa be ndē. 27 Ujeso a fem lè he ’inong fem-fem kpee ha ungikye angwu a maa be lè he lifung-ushu, ikeb ibibi i ma yi ha ahe. Ungikye umen i a maa tan uten-ibong ’i gbe ’igbe, u ndē he ushu ye. A maa nda᷆ he ’ipi akwun à yi a kpamm. 28 A nde Ujeso, a kung kùng kangg, u tim anung he itang kong ikaa-ikaa le: "Ujeso, Unwaa Unim angwu ù yi lè ikeb puu, wo la sha-m ná a? Mi tim-a anung le wò ke-m ’ingie ye." 29 (Ungikye ana a ma kong ashin le bwo Ujeso a ma de ikeb ibibi le ì fem lè ha ahe a.) Ikeb ibibi ana i maa kwa he mbee ’unyong. Mà na be maa fe-e lifung he abee lè ashishilika he abwo hè be bè kang he or, a maa shwia tang āngi. Ikeb ibibi ana i sha he u geb tya he libeb. 30 Ujeso a bii he le be ko he le ana? A fan Ujeso le be ko he le ’ugii likorye ikeb ibibi gbamm ì yi ha ahe. 31 I tim Ujeso anung le, ù ndō āngi gye he libell angi li faa lè likel a ye. 32 Ikagbo gbamm i ma yi há he ’igugo kpee-kpee, i tan za᷆. Ikeb ibibi ana i tim Ujeso anung le ù tyang āngi ì lè ngwee ikagbo anyina. A bong. 33 Ikeb ibibi anyina i fem lè ha ungikye anwuna lè ngwee ikagbo. Ikagbo ana i buu gbe lè mbu hwō fe he umbwo. 34 Bendi abe be maa kang ikagbo be nde a᷆shi ’i shi, be buu gye he lifung-ushu lè ìtiá lè bun gbe lè shi de bendi. 35 Bendi be gye há le be la nda a᷆shi ’i shi. Be be hwaa lè Ujeso, be nde ungikye umen angwu ikeb ibibi i ma fem lè ha ahe ana ù yi kwu gwaa ha Ujeso. A fel fe inditen, u shi lè ugim. Puu ubell be ma fel he ’ushell. 36 Bendi abe be ma yi nya nde ashi ’i shi be ma bun de bende-bell ná ungikye anwuna a mbee. 37 Le bwo befe puu be maa shell kangg, be de Ujeso le ù gbe lè há. Ujeso a lè ngwee he ’inong lishor he-e ù ndo gye. 38 Ungikye angwu ikeb ibibi i ma fem lè ha ahe ana a tim Ujeso anung le ù tyang he ù gye utung ha ahe. Ujeso a swan, u de-e le: 39 "Tem gye he ushaale lè de bendi ashi Unim a shi ka-a." Ungikye anwuna a bo lè tan mbee lishi anyina puu bun de bendi ashi Ujeso a shi ke-e. 40 Nyong Ujeso a lè wu he igbindi umbwo angwell, bendi be ma kpe-e igor-igor, likorye be ma yi kwu be᷆ nyóng he inyong. 41 Ungikye angwu be᷆ ko le Ujaares a be lè hell. A ma yi ukaandi a he ushom angwu Ijuus ı᷆ kwu liwu. A be tim anung he itang tim Ujeso anung le ù gye ha ahe ushaale, 42 likorye unwaa-ma ungingye nya ken u la hwa᷆. Unwaa umen i ù yi aze lihwo lè ngi afee. Ujeso a gbe, u ndo há. Nya a na a maa te lè ’ukwo, bendi be maa kin ’ukwo tya nyii he indi hen indi hen. 43 Ungingye ususo a ma yi há he liwu angwu a ma wu anung kpamm lè wu he aze lihwo lè ngi afee. A ban únde uma puu ke bendi-usi, ukpor undi ken or, usi uma a ma nyin he ye. 44 Ungingye ana a tan tel Ujeso há he liwu bendi. A kung ’ubwo tyua he he ungwu aliga. Anung ama a tang nya ’ukwo-ukwo. 45 Ujeso a kung bii le: "Ayang a tyua mi abwo?" Undi-undi a de le ufe a ye. Ipita a kung de-e le: "Ukaandi, bendi be sho fa-a kel-kel, bè yii nyii-a." 46 Ujeso a kung de le: "Undi a tyua mi ’ubwo, likorye mi ngye le ikeb í yi gbe lè ha ami." 47 Ungingye umen ana a nde le a tem ndyell āshi mbee ye, u fel tung for-for. A be tim anung he itang he ’ushu Ujeso. He ashi bendi puu, a de Ujeso atan-lengi angwu a tyua he abwo lè ’itaa ashi a mbee nya ’ukwo-ukwo. 48 Ujeso a kung de-e le: "Unwaa-gi, abongale ugang a shi-a wo mbee. Gye lè ’ukwun." 49 Nya a na Ujeso a maa so-i kong ashin, undi a be lè he ’ipi ukaandi anwuna be de ukaandi umen ana le unwaa-ma a hwō. Ù tem fem Atyetyan ’ushun ye. 50 Ujeso a gyo a᷆shi be kong, a de Ujaares le ù shī shell ye. Ù kee-kee fe lityam he ahe, mà unwaa-ma u mbee. 51 Be lè wu há he ushaale úkaandi umen i, Ujeso a bong le bendi bè te utung ha ahe he afee ushom yam-yam ye, a kee-kee bong le Ipita lè Ujon lè Ujems lè ātyām unwaa lè anam bè te. 52 Bendi puu abe be ma yi há be maa kya kung agelibe. Ujeso a de be le bè shī ki ye. Unwaa anwun a hwō ihwo ye, a mbu ’unde a. 53 Befe puu be maa fel gwee he likorye be ngye dangg le a hwō ihwo. 54 Ujeso a gye lè be he afee, a kung ’ubwo kwu-e he ’ubwo de-e le: "Unwaa-gi, bo ’inaa." 55 Unwaa ana a tem wum, nya ’ukwo-ukwo a kung bo ’inaa. Ujeso a tye be uten le bè ke unwaa umen ana lizi he-e ù zi. 56 Ki ma kwu átyám lè anam he ’uhwo kangg, ukpor Ujeso a de be le bè de undi ashi ’i shi ye.

9

1 Ujeso a ko bendi-utung bema abe lihwo lè be befee be he ’iteng ken. U ke be ikeb le bè ndō ikeb ibibi le ha bendi, be mbee bendi-angmam. 2 A hà som ābe le bè lè tan bun de bendi le Unim u ndo fem Kusu ’uma he igye, be mbeē bendi lè he angmam. 3 Ujeso a de be le: "Mà kwu ’iwom gye há ye. Mà kung utyuu or, ngwu mà faa ibam or, ngwu lizi or, ngwu únde or ye. Mà te lè aliga afee ye. 4 He ’iteng ’iyang-yang ashi ma gye, mà kwu he ushu undi angwu a kpe men kpamm ma gbe gbe lè há he lishi limen ana. 5 He ’iteng ’iyang-yang ashi ma te bendi be kpe men ye, mà gbe lè há he lishi limen ana shell ’umbulmbul lè ha amen abee wu he itang hè ’ì tyung ābe ’ibibi ashi be shi." 6 Be bo lè tan he lishi liyang-yang bun ’isom ’inunung gbe lè Ujeso, be mbee bendi. 7 Nyong Uherod, usu Ugalili, a gyo gbe lè biwom puu abi bi maa shi, a maa fel tyāng gba lè bi, likorye bendi besuso be ma de le Ujon angwu u᷆ kib bendi he umbwo a tem wum lè he lihwu. 8 Besuso be de le Ilaja na᷅ a tem be. Besuso be de le undi angwu a maa tye ugie ’isom Unim na᷅ a tem wum lè he lihwu. 9 Uherod a kung kong ha ahe lityam le: "Mi ma kong, be gwu Ujon tang lìshī. Ayang ù hà yi ungikye angwu mı᷆ gyo gbe lè he i?" U fel kee ’ukwo ahwu u᷆ nde Ujeso. 10 Bendi-utung Ujeso abe a ma som gye he igye be tem be de-e biwom puu abi be shi. A kpe be gye lè be he ’ipi ashi ’ì yi gwaa he lishi angi be᷆ ko le Besaida, befe-befe be lè kwu há. 11 Nyong bendi be gyo ashin, be ti kwuo pwom he. A kpe be, u bun de be le Unim u ndo fem Kusu ’uma he igye. U mbee àbe be ma yi gogo ye. 12 Libwee li ndo ngwee, bendi-utung bema abe lihwo lè be befee be be hwaa lè he de-e le ù de bendi le bè ndo gye he ishaale lè ìtiá angi ì yi kpee-kpee hè be bè kee lizi lè ’iteng ashi be᷆ ndē, likorye undi a ndē he ’iteng ashina ye. 13 Ujeso a kung de be le: "Men-agyang mà ke be ashi be᷆ zī." Be de-e le: "Lì kee-kee yi lè bíkém ibred bidyong lè ìkwǎn ifee a. Wo kee le lì lè ndyebb lizi be ke ’igegang liwu bendi ashin a?" 14 (Bengikye befe-befe be maa mbee asi lisi ’ugbe lihwo lè ’ugbe afee.) Ujeso a de bendi-utung bema le bè de bendi bè be kwu ko he akwu-akwu. Likwu-likwu lì kwu bendi asi afee lè be lihwo. 15 Be kpe be kwu ko he akwu-akwu. 16 Ujeso a kung bíkém ibred bidyong lè ìkwǎn ifee ana kwu he ’ubwo, nde àshì gye he lifung-atabe, u pee Unim. A kung āngi bun ibun ibun ke bendi-utung bema le bè kpe ke bendi. 17 Befe puu be ma zī gwul. Bendi-utung Ujeso be kung gbong bigem abe be zī bi teng. Bi sho bitetel lihwo lè bi bifee. 18 He liti ken Ujeso a maa kong ha Unim ututeb. Bendi-utung bema be be hwaa lè he. A hà kung bii ābe le: "Bendi be kong le mì yi ayang a?" 19 Be fan he le: "Bendi besuso be da le wò yi Ujon angwu a maa kib bendi he umbwo a, besuso be de le wò yi Ilaja a, besuso be de le undi angwu leěti a maa tye ugie ’isom Unim na᷅ a tem wum lè he lihwu." 20 A kung bii ābe le: "Men ufe ma hà gim le mì yi ayang a?" Ipita a fan le: Wo-ò yi Ukristi a." (Ukristi na᷅ Unim a kyebb le u ba som ba he igye anyin le ù kwu Undi-likpan.) 21 Ujeso a tye be uten le bè de undi áshi ye. 22 A mbee de be le: "Kì yi kpe-kpe le mi Unwaa Undigye, mì be kpe ’ingie kangg, bekaandi abe he ’ubong lè abe be᷆ shang Unim lè abe be᷆ hwua bendi Iten be be zob mi. Be ba gwa-m, ukpor mi ba tem wum lè he lihwu he liti angi lekie." 23 A hà kung de be befe puu le: "Undi uyang-yang angwu a kee le u pwom mi ù zob ’uhwo-ma. Ù bong lihwu kung ’ikpakpaa ’ima ashi be᷆ be maa he bee so, pwom mi mbee ati. 24 Undi angwu a kee le u kpan lishi lima, hà a nim lè ’uhwo-ma; undi angwu a bong lihwu he ’uhwo ahwu ’ugi na᷅ u᷆ be kwu lè likpan. 25 Kibang lifem angi lì yi ke undigye le ù kwu lè biwom puu he igye anyin, ukpor u nim ’ūnyōng ’uma? 26 Undi angwu ishwia ı᷆ shi-e lè mi lè igie igi na᷅ ishwia ı᷆ be shi-m mi Unwaa Undigye lè he he ’unyong ahwu mı᷆ be be lè ikeb ityan, bel lè Atyagi lè angi idengell ima. 27 Mi da amen ’igyang le, men besuso abe ma naa i ma ba hwa᷆ ye kpamm ma gbe nde Unim u fel Usu mbee bipi puu." 28 Ki zī ati mbee adyong-ikie ná Ujeso a kong ashin, a kpe Ipita lè Ujon lè Ujems gye lè be he ukwell le u la kong ha Unim. 29 Nya a na a maa kong ha Unim, kushu ’uma ’u gie. Bihwom bima bi fel bifung-bifung kpeladada. Bi fel tim he ashi ngyal-ngyal-ngyal. 30 Bendi befee be kung fem nya imbul-imbul be kong ha ahe. Be ma yi Umosis befe lè Ilaja a. 31 Be be lè ataale angwu lè he lifung-atabe, be kong ha Ujeso gbe lè ’itaa u ndo be shi ugim Unim gbe he ahwēle he Ujeruselem. 32 Ipita befe lè bende-ma be nim ’unde tebe, ukpor be wum nde ataale Ujeso lè bendi befee abe be ma yi utung ha ahe. 33 Nya a na bendi abena be maa ndo gbe tyang Ujeso, Ipita a kung de-e le: "Ukaandi, kiteng ashin ’i ngbebb ashi lı᷆ ngyor kwu i. Tyang li lì kaa bebuu bekie, kugang ken, Umosis ken, Ilaja ken." (A ngye ashi a kong ana ye gbangg.) 34 Nya a na a maa so-i kong ashin, kibu ’i be lè he ’usi, be shī baa Ujeso kpemm. Baa Ipita be fel shell. 35 Be gyo lingmam Unim lè há he ’ibu ana le: "Anwun na᷅ ù yi Unwaa-gi angwu mi waa som. Mà dang ’utyung gyo he." 36 Be gyo lingmam puu, Ujeso a fel ututeb. He ’unyong ’umen ana bendi-utung Ujeso be fan gbe lè shi ye. Be de undi ’iwom ken or ashi be nde ye. 37 Ashi a taa, be shul lè há he ukwell. Bendi gbamm be be kpee lè Ujeso. 38 Ungikye ken lè há he liwu a kung gaa le: "Ukaandi, mi tim-a anung le wò nde unwaa-gi. Mì kee-kee yi lè ufe-ufe a! 39 Ikeb ibibi i kwa he, u gaa kangg. Ikeb ibibi ana i hà shi-e u mbu he itang fel tim gbel, u zi bihwu he ungwu. I do he gba ’igbe kangg, i shwie tyang he ye. 40 Mi tim bendi-utung begang anung le bè ndō ikeb imen i, ukpor be ndō āngi mbee ye." 41 Ujeso a kung fan le: "Men bendi-umbeb, mì kwu utung ha amen lè ’igbe ná a, ma hà fe lityam ha ami? Ma kee le mì ngib lityam lè men lè ’igbe ná a?" A hà kung de ungikye ana le ù be lè unwaa-ma hwaa lè he. 42 He ’unyong ahwu unwaa umen ana a maa nde àshì gye hwaa lè Ujeso, ikeb ana i shi-e a mbu he itang, u tim gbel. Ujeso a gaa fe ikeb ibibi ana le ì fem lè ha ahe, u mbee unwaa tem lè he ke atyam. 43 Ki ma kwu bendi abena puu he ’uhwo gbe lè ikeb ikaandi Unim. He ’unyong ahwu ’i maa so-i kwu ābe he ’uhwo gbe lè biwom puu abi Ujeso a maa shi, Ujeso a de bendi-utung bema le, 44 bè naa lityam lè ashi u la de be i ye. Undi u ba kwu-e ufe Unwaa Undigye, fe bendigye he abwo. 45 Ashi a kong, ki nung ābe ye. Unim a ndyell āshi lè ha abe teng ’i nung ābe. Be maa shell ná bè bii he gbe lè shi. 46 Bendi-utung Ujeso be keb be kin ’ukaandi lè bende gbe lè undi angwu a dyam hwò he liwu libell. 47 Ujeso a ma ngye ashi be maa gim, a hà kpe unwani be naa ha ahe ufaa. 48 A kung de be le: "Undi angwu a kpe unwaa anwun he lizen ligi, hà a kpe i-mi a. Undi angwu a kpe-m, hà a kpe Ada angwu a som mi a. Undi angwu a zen hwò puu he liwu līme᷅n na᷅ ù yi ukaandi." 49 Ujon a de Ujeso le: "Ukaandi, lí yi ndè undi-iso u ndō ikeb ibibi he lizen ligang. Li swan le ù ndō āngi ye, likorye ù yi he liwu lityan a ye." 50 Ujeso a de be befe lè bendi-utung bema abe be teng le: "Mà swan he ye. Undi angwu ù yi linaa ha amen ye, ù yi ke men a." 51 He ’unyong ahwu ’i ma fel kpee-kpee le Ujeso u ndo gya he lifung-atabe, a shi ugim le hang a gye he Ujeruselem. 52 A som bebwaa-isom bema gbe ’ushu. Be gye he lishi ’ubong Usameria le be la kam biwom ndor he. 53 Ukpor bendi abe há be bong kpe-e ye, likorye be ngye dangg le u gya he Ujeruselem a. 54 Ujems lè Ujon abe bè yi bendi-utung Ujeso be gyo a᷆shi ’i shi, be bii he le: "Ukaandi, wo kee le lì ko Unim he-e ù som ’ìndē lè he lifung-atabe be shī gwu ābe a?" 55 Ujeso a bel àshì nde be, u swan fe be he abwo. 56 Be kung gbe ndo he lishi lisuso. 57 Be gbe be gya lè ’ukwo. Ungikye ususo a be de Ujeso le: "Mi kee le mi pwom-a gya he ’iteng ’iyang-yang ashi wo᷆ gye." 58 Ujeso a kung de-e le: "Ífé ì yi lè abell angi ı᷆ ndē, linyun li shi lè agwu, ukpor mi Unwaa Undigye mì yi lè ’iteng ashi mı᷆ ndē gbam mbu ’unde ye." 59 A de undi-iso le ù pwom he. Angwu há a de-e le: "Ukaandi, ndor mi lè ngi atyagi mà ukpong." 60 Ujeso a fan he le: "Tyang akwom à ngi akwom abell. Wo-o gye lè bun de bendi le Unim u ndo fem Kusu ’uma he igye." 61 Angwu ken a de-e le: "Ukaandi, mi-i pwom-a, ukpor ndor mi lè de bendi begi le ishu ì so mà ukpong." 62 Ujeso a fan he le: "He aki ashele, undi uyang-yang angwu a kung ’igbor aki kwu he ’ubwo, u tem fel nde gye he item a gbungg, hà ù yi lè lifem ke Kusu Unim ye."

10

1 Ujeso a hà waa bendi asi akie lè bendi lihwo lè be befee. A som ābe gye he igye he befee he befee le bè lè bun gye he biteng abi ufe-gyang u ndo gye. 2 A de be le: "Agbudyu a go, ukpor bendi abe be᷆ fem be go ye. Mà kong ha ugyang ùtiá le ù som bendi aki gbamm hè be bè fem agbudyu. 3 Mà ndo te. Mi som amen le mà te lè kwu ná inwaa ítiā ı᷆ kwu he liwu inyia ibibi." 4 U mbee de be le: "Mà kung ibam unde or, ngwu ibam lizi or, ngwu ikwob abee or ye. Mà naa kong lè undi he ’ukwo ye. 5 Ushom uyang-yang angwu ma gye, mà kpi ’ikwu de bendi abe he ushom angwu há le: ’Unim ù ke men ’ukwun.’ 6 Gbe undi angwu ’i ngbebb he lè ’ukwun ù yi há, kukwun ’umen i ’ù ngyor kwu nya. Ukpor gbe ná a ye, be tem kwu lè ’ukwun ye. 7 Mà kwu há he ushom umen angwu bendi be kpe men ana kpamm, mà zī lizi liyang-yang angi be ke men, likorye undi aki a kpè le u za᷆ he ’ingie ’ima. Mà tan zī lizi or, ngwu mà tan ndē mbee ishom ye, ma kwu he ushom ken. 8 Kubong ’uyang-yang ahwu ma gye, bendi be kpe men, mà zī lizi angi be ke men. 9 Mà mbeē bendi-angmam nya he ’ubong ’umen ana. Mà bun de bendi nya le baale be᷆ ndè ná Unim u᷆ fem Kusu ’uma he igye. 10 Ukpor ’ubong ’uyang-yang ahwu ma te, bendi be kpe men ye, mà gbe lè há gye he ushokwo, ma de be le, 11 ’Mà ’umbulmbul lè ha ’ubong ahwu ’u bee amen he abee, ma shell āhwu wu ābe he itang hè ’ì tyung ushe ubibi ke be. Ukpor mà shi ābe bè ngye le bè yi lè libwo angi be᷆ nde ná Unim u᷆ shi biwom tyung ikeb Kusu ’uma.’ " 12 Ujeso a kung de le: "Mà ngye le he Liti angi Unim u᷆ be tang bendi puu ushe, kingie ’ubong ’umen ana ’i ba dyam hwà ashi ’ubong Usodem." 13 Ujeso a mbee de le: "Ki ba kwa ’ibibi ka amen, bendi abe he Ukorazin lè abe he Besaida. Mì shi bikwele-uhwo he Utaya lè Usaidon ná mi shi ha amen ’ubong nyin hang bendi abe há be kwu ko fe akpen, kwuo atyung kem wu ’uhwo-bell leěti hè ’ì tyung le be bel àtyám lè he biban bibell. 14 He atan-lengi anwun, he Liti angi Unim u᷆ be tang bendi puu ushe u ba nda Utaya lè Usaidon beshi hwà amen. 15 Men bendi Ukapanyam befe, ma kong le Unim u ba kung amen gya he ’usi-usi a? Dia! U ba keb amen gya há he itang gungg." 16 Ujeso a de bendi-utung bema le: "Undi angwu a dang ’utyung gyo amen, hà a gyo i-mi a; undi angwu a swan amen, hà a swan i-mi a. Undi angwu a swan mi, hà a swan Ada angwu a som mi a." 17 Ki gbe ’igbe, bendi bemen asi akie lè be lihwo lè be befee ana be tem be lè igor. Be de Ujeso le: "Ukaandi, ikeb ibibi or i ke li ife he ’unyong ahwu li ko lizen ligang." 18 Ujeso a de be le: "Mí yi ndè Usetan, usu bibibi, a mbu lè he lifung-atabe imbul-imbul ná ’indeb-nwaa ’ı᷆ ndeb nà. 19 Nde le ’i nung amen le mi ke men ikeb le mà tem ìshiı᷅ lè ìnòng abee, ma hwò Usetan, undi-linaa ūme᷅n, ukpor ’iwom ’ì do amen ye gbangg? 20 Mà gor le bwo ikeb ibibi i ke men ife a ye, ukpor mà gor le bwo be fee azen āme᷅n fe he ’ushia he lifung-atabe a." 21 Nya he ’unyong ’umen ana Ukatia Kunyong Unim a ma shi Ujeso a fel lè igor kangg. Ujeso a hà de le: "Atyagi angwu ù yi lè lifung-atabe lè igye, mi pee-a ná wo kung biwom abi wo ndyell lè ha bendi abe be bi lishi lè abe be ngye biwom tyung bendi abe be ngye ’iwom ye. Atyagi, ki ngbebb-a wo-gyang le wò shi ashin." 22 A hà de be le: "Atyagi a ke-m biwom puu. Kì yi lè undi angwu a ngye-m mi Unwaa-ma dangg fem Atyagi tyang ye; ki shi lè undi angwu a ngye Atyagi dangg fem i-mi Unwaa-ma, lè bendi abe mi kee le mi tyung ābe áhe tyang ye." 23 Ujeso a bel àshì nde bendi-utung bema, u nyia de be le: "Liti li ngbebb amen ná ma nde biwom abi ma᷆ nde i. 24 Mà ngye le bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim gbamm lè besu gbamm be maa kee le hang be nde abi ma᷆ nde i, be mbee gyo a᷆bi ma᷆ gyo i, ukpor be maa nda or, ngwu bè gyo or ye." 25 Undi ken angwu u᷆ hwua bendi Iten a bo be he ’ushu he-e ù kung Ujeso lè he ’usi gyo a᷆shi u᷆ kong. A bii Ujeso le: "Ukaandi, mì shi ná a, mî kwu lè likpan angi lı᷆ ngyor igye kpamm?" 26 Ujeso a bii he le ’ibang be fee he ’ushia Iten Unim? Kibang a bo lè há? 27 Ungikye ana a kung fan le: "Be fee le, ’Kì nyin-a lè Atia Unim lè lityam ligang puu, lè ’ūnyōng ’ugang puu, lè ikeb igang puu, lè ugim ugang puu. Ki mbee nyin-a lè unde-gang ná ’i nyin-a lè ’uhwo-gang.’ " 28 Ujeso a de-e le: "Wo fan ’ì yi dell-dell. Shi ná, mà wo kwa lè likpan ’unyong." 29 Ungikye anwuna a ma kee le u kong ngbebb ’uhwo-ma he ashi. A hà kung bii Ujeso le: "Ayang ù hà yi unde-gi?" 30 Ujeso a fan he le: "Ungikye ken a ma bo lè he Ujeruselem, u nda àshì gya he Ujeriko. A be mbu fe bezi he abwo he ’ukwo. Be kwu-e, kpam do kangg, be waa kúng he bihwom lè he ’uhwo, kwu kpe-e biwom abi a ma yi lè bi puu. Be kpam he teng he lihwu-lihwu buu gbe. 31 Nya a na a ma yi tyang há he ’ukwo, undi angwu u᷆ shang Unim a be gbe há. A nde-e. A lè baà gbe he ’igie ’ukwo ashell. 32 Nya ’itaa ken undi angwu ù yi he ’ikwu-lihwan ashi be᷆ ko le Ulibai a mbee be wu há. A lè naa nde ungikye anwuna. A mbee lè baà gbe he ’igie ’ukwo ashell. 33 Ungikye ususo angwu a maa be lè he Usameria a hà be gbe he ’ukwo ’umen ana. A nde-e ù yi tyang há he ’ukwo. Beshi be shi-e lè he. 34 A lè hwaa lè he. A kung ’utyuo to he bibaa, u tyua he ábi behwu, u kung ileyi bua he ábi. A kung he pwom he ’ukaa inyia ’uma gye lè he he ushom angwu be᷆ kpē begaandi ndor, u mbee ndè gbe lè he há. 35 He ashi a taa, a kung ikwudi lihwo lè ke ugyang ushom. A de-e le ù nde gbe-e lè he hen. Gbe a ban ’iwom he ’uhwo ungikye anwun gbe gyong únde angwu a ke-e ana, u tem, mà u ka he." 36 Ujeso a hà fe ityang anyin lishi le: "He bendi bekie abena, ayang angwu wo gim le a ma yi unde-ma?" 37 Undi angwu u᷆ hwua bendi Iten ana a fan Ujeso le undi angwu beshi be ma shi-e lè he a. Ujeso a de-e le ufe or titi ù lè shi nya a na ungikye anwuna a ma shi. 38 Nya a na Ujeso befe lè bendi-utung bema be maa te lè ’ukwo, be lè fel he lishi ’ubong angi ungingye angwu be᷆ ko le Umata a ma kpe-e ha ahe ushu. 39 A ma yi lè ungwende ungingye angwu be᷆ ko le Umeri. Umeri a ma kwu Ujeso he ’ushu, u gyo a᷆shi u᷆ hwua. 40 Umata a maa waa ufung gba lè ’ugaa ahwu ’ù yi le ù shi. A be hwaa lè Ujeso de-e le: "Atyagi, ki ngbebb-a ná unwandagi a gbe tyang mi le mì shi lizi ututeb a? Hā de-e le ù be kpell mi." 41 Atyetyan Ujeso a kung de-e le: "Unwaa-gi Umata, ki ngie-a likorye wo waa ufung gba lè biwom abin puu, 42 ukpor ’iwom ken na᷅ ’ì yi ’indee-indee. Umeri na᷅ a waa ’iwom ’imen ashi ’i ngbebb i. Undi ù hà ndo kpa he áshi ye."

11

1 He liti ken Ujeso a maa kong ha Unim he ’iteng ’isuso. A kong ha Unim puu, undi-utung uma ken a kung de-e le: "Ukaandi, hwua li bel or ná lì kong ha Unim ná Ujon a hwua bendi-utung bema." 2 Ujeso a de be le: "Nyong ma᷆ kong ha Unim, mà kong ’itel i: ’Atyetyan Unim, Ipee ì kwu ke lizen ligang; Bendi bè hà kpa-a ná Usu. 3 Ke li lizi angi lı᷆ zi he liti-liti. 4 Tyang biban bityan ke li, ná bel li tyang ke bendi abe be shi ban li. Tyang li lì mbu he ugilale ye.’ " 5 A mbee de bendi-utung bema le: "Kí yi yi le undi ken lè he liwu līme᷅n ú nya la hwaa lè udim-ma lè ’ididyan ’usu da he le: ’Udim-gi, pwee mi bíkém ibred bikie. 6 Udim-gi angwu u᷆ gye litan, a bel gbe ha ami nyin. Mì yi lè ashi mì ke-e ye.’ 7 Udim-ma angwu há u nya da he lè há afee le: ’Shī fem mi ’ushun ye, mi ngib lishi mà, bel lè bebwaa-gi li ngwee, mì nem bo le mi ka-a ’iwom ye’ a? 8 Mà ngye le ’ì kwu-e le ù bo ke-e ibred he ’uhwo ’udim ’ubell ye or, u bo ka he ’iwom ashi a kee likorye ishwia i shi-e ná u᷆ bii he nya nya nya ye. 9 He atan-lengi anwun mi-i de men le, kiwom ashi ’i fong amen, mà bii, mà ma kpa āshi; mà kee, mà ma nda āshi; mà kem abwo he lishi, mà Unim u buu amen ángi. 10 Undi uyang-yang angwu a bii ’iwom, u kpa āshi; angwu a kee ’iwom, u nde shi; angwu a kem abwo he lishi, Unim u buu he ángi. 11 Men betyam bebwaa, ayang he liwu līme᷅n ù nya kwu ùshiı᷅ ke unwaa-ma, gbe a bii he ùkwǎn? Hà u kwa ùnòng a ka he, gbe a bii he liti ukwuo? 13 Men abe ma ban i, má ngye le ma ka bebwaa-men biwom binunung teng-teng lè Atyamen angwu he lifung-atabe a? Ufe u ba kung Ukatia Kunyong uma ka bendi abe be bii he." 14 Ujeso a ndō undi ikeb ibibi angi i kwom he umbell, undi angwu há a keb likong akongale. Ki kwu bendi abe bè yi há he ’uhwo kangg. 15 Bendi besuso be de le Ubielzebul angwu ù yi usu bibibi na᷅ u᷆ ke-e ikeb le ù ndō āngi. 16 Besuso be kee le be gil Ujeso. Be hà be de-e le ù shi ’ikwele-uhwo tyung ābe hè be bè ngye le Unim na᷅ a som he. 17 Ujeso a ngye igim ibell, a hà de be le: "Kubong ahwu ’u tang he abwo keb andoale ha bende ’ù hà ndo naa ye. Kikwu-lihwan ashi ’i tang he abwo keb andoale ’i naa ye. 18 Fe gbe bendi Usetan be tang he abwo be fel ndo ha bende, be ba naa ná a? Nyong ’ì yi nyin, ma de le mi ndō ikeb ibibi le bwo Ubielzebul a ke-m ikeb a. 19 Gbe ’ì yi le ufe na᷅ u᷆ ke-m ikeb le mì ndō āngi, bendi bēme᷅n befe be ndō āngi ná a? Bendi bēme᷅n be tyung le ma mbeb. 20 Bwo ’ì yi le mi ndō ikeb ibibi gbe he ikeb Unim, ki nung amen le ikeb Kusu Unim i fel he liwu līme᷅n. 21 "Gbe undi angwu ù yi lè ikeb a kam biwom bedye kwu, u᷆ kang ushaale uma, biwom bima bi nim ye. 22 Gbe undi angwu ù yi lè ikeb hwo-e a kwu-e, u hwo-e, u kpa kung he biwom bedye abi a fe lityam ha abi, u zī ’ute kung biwom bima lè hwua ke bema bendi. 23 Undi angwu ù yi utung ha ami ye, ù yi linaa ha ami; undi angwu u᷆ kpell mi kam ikam ye, u peb ipeb." 24 Ujeso a mbee de be le: "He ’unyong ahwu ikeb ibibi i fem lè ha undi, i la tan mbee libeb kee ’iteng ashi ì kwu sho ’unyong. Gbe i nde ye, i tem kong ha ’uhwo-ngi le: ’Mi ba tem gya he ’ipi mi ma be.’ 25 Gbe i tem lè nde ’ipi ’imen ana ’ì yi ’itaa-itaa, bigbor bi shi ndor he ’iteng ábi, 26 i hà tem la ba lè ikeb ibibi idyong-ifee angi i ban hwò a᷆ngi igyang. Be be fel ha undi umen ana, be shi-e u fel ban hwò ’itaa a ma yi lè he ukpi-ikwu." 27 Ujeso a kong ashin kong-kong, ungingye ususo a kung kong de-e lè há he liwu le: "Ungingye angwu a hwan-a, u kwob-a, ù yi lè igor kangg." 28 Ujeso a kung de-e le: "Undi angwu a gyo igie Unim, u ke ngi ife, ufe na᷅ ù yi lè igor igyang angyell." 29 Nya a na bendi be maa sho fe Ujeso kel-kel, a gye ’ushu de be le: "Bendi abe ati anyin be fel bebibi atyuo. Be kee le be nda ’ikwele-uhwo ashi ’ı᷆ tyung le Unim na᷅ a som mi, ukpor bè hà ndo nda ’isuso fem a᷆shi Ujona tyang ye. 30 Nya a na Ujona a ma yi ’itaa ke bendi Uninibe, na᷅ mi Unwaa Undigye, mì yi ’itaa ke bendi abe ati anyin. 31 He Liti angi Unim u᷆ be tang bendi ushe, usu ungingye angwu u᷆ be lè he Ushiba, u ba bo ’inaa nya, u ke bendi abe ati anyin libi likorye a ma tan lè he ’ubong ’uma ukong-ukong-ukong lè gyo biwom abi Usu Usolomon u᷆ hwua lè lishi abyele. Undi ususo ù yi nyin ’anaa-anaa i a dyam hwò Usolomon. 32 He Liti limen ana, bendi Uninibe be ba bo ’inaa nya, be ke men libi likorye befe be ma tyang abwo lè biban bibell he ’unyong ahwu be ma gyo Ujona a bun igie Unim. Undi ususo ù yi nyin a dyam hwò Ujona." 33 Ujeso a mbee de le: "Undi u gba ’imor-inde tem lè shi shā ndyell or, ngwu ù kung ’igbor shā āshi or ye. U kung āshi la ndor he ’usi he ’udyan ushom a, hè bendi abe be gye há he afee bè nde gboo. 34 Atong-shi à yi nya a na ’imor-inde a ke inyiahwo. Gbe ashi āme᷅n à yi gelalala, inyiahwo īme᷅n puu i kwa lè ’ikung-gbo. Ukpor gbe ashi āme᷅n à yi anunung ye, inyiahwo īme᷅n puu i kwa he ’ifufebb. 35 Mà nde le ’ikung-gbo ashi ’ì yi ha amen ’ì yi ’ifufebb a ye. 36 Gbe inyiahwo īme᷅n puu ì yi he ’ikung-gbo teng ligwo ken or ye, hà inyiahwo īme᷅n puu i taa nya a na ’imor-inde ’ı᷆ taa kung gboo a." 37 Ujeso a kong ashin puu, undi ken angwu ù yi he likwu Iferesis a ko he lizi. Ujeso a kung gbe ndo há lè kwu ko he-e ù ndo zī. 38 Ki ma kwu angwu Iferesis he ’uhwo likorye a nde Ujeso a to abwo ná itel ibell ì yi mà ukpong u hà zī lizi ye. 39 Atyetyan Ujeso a hà kung de-e le: "Men Iferesis ma to item igbaala lè indor, ukpor àtyám āme᷅n a sho lè bitaa bibibi atyetye-atyetye. 40 Mà yi kpel ye. Unim angwu a shi item na᷅ a shi afee ye a? 41 Mà kung àshi ma fe he igbaala lè indor lè ke bendi-likaa, mà bigbor puu bi fel bitaa-bitaa ná iten ityan ì yi. 42 "Men bendi Iferesis, ki ba kwa ’ibibi ka amen. Biwom ná afufeb i or, gbe a hwaa, ma hwua āngi he biteng lihwo, ma ke Unim likwu ken, ukpor ma mor ’inunung ashele, ki nyin amen lè Unim ye. Mà shi bimen i puu, gia bisuso shì, tyang bisuso ye. 43 "Men bendi Iferesis, ki ba kwa ’ibibi ka amen. Ki nyin amen lè bidem abi be kie ndor bekaandi bendi he ishom angi ma᷆ kwu liwu. Ki nyin amen le bendi bè kong lè men lè ife he ishokwo ’ate. 44 Ki ba kwa ’ibibi ka amen. Mà yi nya a ná akwun angi bendi be᷆ tan gbe há he likwu, be ngye le akwun a ye a." 45 Undi ken angwu u᷆ hwua bendi Iten a kung de-e le: "Ukaandi, ashi wo kong i, wo bia li bel or titi." 46 Ujeso a kung fan le: "Eng, ki ba kwa ’ibibi ka amen or titi. Ma kwuo biwom swa bendi abi bi ngbe᷆bb gbe be gbe he akele ubell iten angi i go gbe be. Men-agyang ma tyua ’ubwo or há ye. 47 Ki ba kwa ’ibibi ka amen. Ma tye akwun bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim abe betiemen be ma gwu. 48 Men-agyang ma tyung le ma bong le ashi betiemen be ma shi ’i ngbèbb. Befe be gwu bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim, men ma tye akwun abell. 49 He atan-lengi anwun Unim angwu a bi lishi a de le: ’Mi ba som bendi-isom begi hwaa lè bendi. Be ba gwa bendi-isom besuso, be ke besuso ’ingie.’ 50 Unim u ba ka bendi abe ati anyin ’ingie he ’uhwo bendi-isom bema abe be gwu kung lè he ’unyong ahwu a shi igye anyin, kung lè há ’unyong ahwu be gwu Ebell be wu he ’unyong ahwu be gwu Uzakaraya. Uzakaraya na᷅ be gwu he Ushom Unim he ’udyan ’imbe ashi be᷆ shang Unim lè ’ipo ashi be᷆ ndor ta-ta ke Unim. Bendi ati angi ’unyin be ba kpa ’ingie he ’uhwo ’ubell puu. 52 "Men abe ma᷆ hwua bendi Iten, ki ba kwa ’ibibi ka amen. Ma waa kung ukukol angwu ù yi lingye igie Unim gbe he ahwuale iten he ’ukwo ahwu igie Unim ı᷆ ngwee bendi ye, i ngwee amen ye." 53 A gbe lè há, bendi abe be᷆ hwua bendi Iten lè bendi Iferesis be fel ben he, be bii he bibibi gbe lè biwom gbamm, 54 kaa hè be bè nde le ù kong ’iban à, hè be bè kwu-e.

12

1 Nya a na bendi asisilisi asisilisi be ma sho he ’iteng ken, be maa fel tem hwom bende, Ujeso a kpi ’ikwu de bendi-utung bema le: "Mà baa ’uhwo-men lè ha iyist Iferesis, mi kong ilam ibell a. 2 Kiwom ’iyang-yang ashi be᷆ nyia shì, ki ba fem he igye. Kiwom ’iyang-yang ashi ’ì yi he ’undyell, bendi be ba ngya āshi. 3 Kiwom ’iyang-yang ashi mā kong lè ’usu, be ba gyo āshi lè ishu. Kiwom ’iyang-yang ashi ma᷆ nyia kong he afee ’ipo, be ba gaa kong āshi he ’ugbo." 4 Ujeso a mbee kong le: "Bedim-gi, bendi abe bè yi lè ikeb le be gwa agwo afe-afe, bè yi lè ikeb le be sha ’isuso mbee ye ana, mà shell ābe ye. 5 Mî de men undi angwu ’ì yi le mà shell. Mà shell Unim angwu ù yi lè ikeb le gbe a gwu undi, u kung he fa he ’inde. Ufe na᷅ ’ì yi kpe-kpe le mà shell. 6 Be ka lishishe lidyong ikobo ifee ye a? Mà na or, Unim u naa lityam tyang a᷆ngi ken or ye. 7 Unim a bo ngye ’ugii igil he lishi līme᷅n ken-ken-ken. Mà shī shell ye. Undigye ken ù yi Unim he ’ukpo hwò lishishe gbamm." 8 Ujeso a mbee de le: "Mi kee le mà ngye le undi uyang-yang angwu a kong de bendi gboo le ù yi ke-m mi Unwaa Undigye a, mi or mi ba sha he ná he ashi idengell Unim. 9 Ukpor undi angwu a swan gboo le ù yi ke-m mi a ye, mi or mi ba swan he he ashi idengell Unim. 10 Undi uyang-yang angwu a kong ban i-mi Unwaa Undigye, Unim u ba tyang ka he. Ukpor undi angwu a kong biwom bibibi gbe lè Ukatia Kunyong Unim, Unim u ba tyang ka he ye. 11 "Gbe be te lè men he ishom angi be᷆ kwu liwu lè he ashi bekaandi lè besu abe he ’ubong, mà shī waa ufung gbe lè ’iwom ashi ma᷆ be kong lè ’itaa ma᷆ be maa ushe ye. 12 Nya he ’unyong ’umen ana Ukatia Kunyong Unim u ba nong amen àshi mà kong." 13 Undi ken lè há liwu ana a kung de Ujeso le: "Ukaandi, de unwandagi le ù hwua lishi atyetyan he-e ù ke-m ’igi." 14 Ujeso a kung bii he le: "Angikye, ayang a ke-m ikeb le mì naa amen ikpe, mi mbee kung lishi atyamen hwua amen?" 15 A kung de bendi abe be᷆ sho há le: "Mà baa ’uhwo-men lè he ashi abungale biwom bendi. Undi u kwa lè likpan ligyang angyell le bwo ù yi lè biwom gbamm a ye, mà u mbu ’ingbebb na ana or." 16 Ujeso a kung ityang anyin bun de le: "Usu ’ingbebb ken a ma yi lè ùtiá angwu biwom bi mbu-e há kangg. 17 U fel gim ugim le: ’Mì yi lè ’ipi ashi mı᷆ ndor azi agi ye. Mi ha᷅ ba ndor āngi kung a? 18 Ashi mı᷆ be shi ’ì yi le mi tya abel agi anyin wa he itang, mî tye abel asuso angi a dyam kangg. Há na᷅ mı᷆ be ndor azi agi puu. 19 Mi hà kung de ’uhwo-gi le, eng-heng, mi angwu liti li ngbebb, mi fel lè biwom gbamm abi mı᷆ be zī he aze gbamm angi a᷆ be lè he ’ushu. Ki fel ashi mì sho ’unyong, zī bizizi, ngwo bingwungwo, gor igor.’ 20 Unim a hà de-e le: ’Wo ’ikpel-ye undi, kusu ahwu ’unyin i mi kpa likpan ligang. Ayang ù ha᷅ be kung biwom abi wo kam ndor ’uhwo-gang nyin?’ " 21 Ujeso a fe ityang anyin lishi le: "Kitaa ’imen na᷅ ’ı᷆ be shi fe bendi abe be᷆ kam biwom zwan ’uhwo-bell he igye i, be mbu ’ingbebb he ashi Unim ye." 22 Ujeso a kung de bendi-utung bema le: "Ashin na᷅ ’ì yi atan-lengi angwu mı᷆ de men le ufung ù be men gbe lè lizi angi mà zī kwu bewum, ngwu gbe lè inditen angi mà fe ye. 23 Likpan li dyam hwò lizi, agwo a dyam hwò inditen. 24 Mà ndè linyun, li kwan ùtiá, ngwu lì fem ’iwom ye; lì yi lè libel ye. Unim na᷅ u᷆ kwob āngi, ki shi le men mà yi he ’ukpo hwò linyun ibwan-ibwan. 25 Ayang ù nya zī igye gbe gyong ati ama, le bwo u᷆ shell lihwu? 26 Gbe men ma᷆ shi ’iwom ashi zangg nyin mbee ye, ’ibang a, ma᷆ be ufung gbe lè bisuso? 27 Mà ndè ná abia a᷆ shi bibubo. A sha aki or, ngwu à tye inditen lè ’uhwo-ngi ye. Mi kee le mà ngye dangg le mà na Usolomon a ma mbu ’ingbebb ’indee-indee or, a ma bwee idem áshiá ha ’ubia ken or ye. 28 Unim na᷅ u᷆ bwee abia. Abia angi a᷆ hwaa ashia ’unyin, te-te ’uhwo a fel angi be᷆ ting āngi shī ’inde or, u bwee āngi teng-teng lè men a? Má fe lityam ha ahe gbungg ye. 29 Mà shī waa ufung gbe lè ashi mà zī lè ashi mà ngwo ye. 30 Kitaa i na᷅ bendi abe be bong ha Unim ye abe he igye anyin be᷆ kee biwom bimen i mbee ’unyong. Atyamen a ngye le ’i fong amen lè biwom bimen i. 31 Ashi mà shi ’ì yi le mà ke Unim angwu ù yi Usu ūme᷅n ife, mà u kung biwom bimen i ka amen." 32 "Bebwaa-gi, mà na ma go ye or, mà shell ye, likorye Unim Atyamen a nde shi ’i ngbebb he le ù shi amen mà fel besu he Kiteng-usu ’ima. 33 "Mà kung biwom puu abi mà yi lè bi ndyebb zi, ma kung únde ábi ke bendi-likaa. Gbe ma shi ná, hà ma kam ibam angi ı᷆ kaa ye ndor ’uhwo-men, ma kam bingbebb bīme᷅n ndor he lifung-atabe he ’ipi bì hà ndo mbeè ye. Uzi ù hà ndo gya há, ngwu ikung ì zī ban ābi ye. 34 He ’iteng ashi bingbebb bīme᷅n bì yi, há na᷅ àtyám āme᷅n a᷆ kwu titi." 35 "Mà bua bibuale, mà gbe bimor-inde ndor, hè men mà kam nyong ’iwom ’iyang-yang ashi ’ı᷆ be. 36 Mà kam kwu nya a na iboyi angi ı᷆ kwu be᷆ nyong atyabell lè he ’ipam libee. Gbe a be kem abwo he lishi, be buu he lishi nya ’ukwo-ukwo. 37 Iboyi angi atyabell a be nde be be kam kwu há ashi nyong, be kwa lè igor. Atyabell u gie inditen, u de be be kwu ko, u shi ābe ’ugaa. 38 Iboyi angi atyabell u᷆ be he ’ididyan ’usu or, he ashi liti or, u nde be be kam, hà be kwa lè igor. 39 Mà ngye le ugyang ushom á yii ngya ’unyong ahwu uzi u᷆ be, hang u bong he le ù ngwee he ye. 40 Men or mà nde le ma kam likorye mi Unwaa Undigye, mi ba ba he ’unyong ahwu ma ndor lishi ye a." 41 Ipita a kung bii le: "Atyagi, wo bun ityang anyin de li bel-bel â, hà wo bun āngi de undi uyang-yang a?" 42 Ujeso a fan he le: "Ayang ù yi ná undi aki angwu u᷆ shi aki lityam ken, u bi lishi? Angwu há na᷅ átyám u᷆ ke-e ikeb le ù nde gbe lè ushaale uma, u mbee hwua azi ke bendi aki abe be teng he ’unyong kpa-kpa. 43 Undi umen i, gbe átyám a tem be nde-e u᷆ shi ashin, hà u kwa lè igor. 44 Mi da amen ’igyang le ātyām undi umen i u ba ka he ikeb le ù fel nde gbe lè biwom bima a puu. 45 Ukpor gbe undi umen ana a gim le, átyám a kwu há; u keb bende-ma bengikye or, bengingye or, ikwun akpamale, u zī bizizi, ngwo bingwungwo bwom, 46 hà átyám u ba tya he imbul a. Átyám u kwa he ka he ’ingie kangg, hà som he he-e ù gye kpe ’ingie utung ha bendi abe be kpo utebb. 47 "Undi aki angwu a ngye ashi atyam a kee he le ù shi, ukpor a shi āshi ye, be ba kpam he ikwun kangg. 48 Ukpor undi aki angwu le bwo a ngye ’iwom ashi atyam a kee he le ù shi ye, a lè shi ’iwom ashi le bè kpam he, be ba kpam he ikwun zangg a. Gbe Unim a ke undi ’iwom ’i go, Unim u ndor lishi le undi angwu há u ka ’i go; gbe Unim a ke undi ’iwom ’i go kangg, u ndor lishi le undi angwu há u ka ’i go kangg titi." 49 Ujeso a kong le: "Mi be le mî ting igye anyin ’inde a. Kanaa-anaa i mi fel da le, ayang a kpe le mi ting āshi mà or. 50 Kì yi kpe-kpe le mì kpe ’ingie. Ki ba-m gben-gben kpamm mi gbe kpe shi ’i mbee. 51 Ma kong le mi be lè ikwun a he igye anyin bee? Mi be lè ikwun a ye gbangg, mi be lè atangale he abwo a. 52 Kung lè he ’unyong ahwun gye ’ushu bendi abe bè yi bedyong he ’ikwu-lihwan ’ibell be tang he abwo. Bendi abe bekie be tel abe befee, abe befee be tel abe bekie. 53 Ātyām unwaa u tel unwaa-ma angwu ungikye, unwaa u tel atyam. Anam unwaa u tel unwaa-ma angwu ungingye, unwaa u tel anam. Anam-ushu u tel ungye unwaa-ma, ungye unwaa-ma u tel anam-ushu." 54 Ujeso a mbee de bendi abe be sho há le: "Gbe ma᷆ ndè ’ibu ’ìshi lè he ’igie ashi libwee lı᷆ ngwee, ma da le umbwo u la ndor. U mà ndor ’igyang. 55 Kunyong ahwu ’ufem ’u fel shi lè he ’igie ashi lè he ufaa, ma de le baale ubem u᷆ tem. U mà tem ’igyang. 56 Men bendi-ilam, ma nda itang lè ’usi, ma ngya àshi ’i ndo shi. Ki shi ná a, ma᷆ ngye a᷆shi ’unyong ahwun ’u ze ye?" 57 "Ki shi ná a, men-agyang ma᷆ gim ’iwom ashi ’ì yi ’inunung ke men le mà shi ye? 58 Gbe undi a ka-a ’ushia, wo kaa kangg ha-a à shi ikwun ha ahe mà ukpong ma hà wu há he ukoto. Gbe ná a ye, u kwa-a ta lè wo la ka umaa-ishe, umaa-ishe u kwa-a ke angwu idashanda, angwu idashanda u kwa-a lè fe he igaadye. 59 Ngye le gbe wo gye igaadye, wo ba kwa há kpamm wo gbe hwee únde angwu be tang-a puu."

13

1 Nya he ’unyong ’umen ana bendi besuso be ma yi há abe be ma de Ujeso gbe lè bendi Ugalili abe Upalet a gwu he ’unyong ahwu be maa shang Unim. 2 Ujeso a kung bii ābe le: "Ma kong le ashi le bwo be ma gwu ābe he ’ukwo ahwuna a, ki fel tyung le be maa sha biban hwà bendi Ugalili abe be teng bee?" 3 A tem fan le: "Dia, ukpor gbe men ma bel àtyám lè he biban bīme᷅n ye, hà men puu ma hwa᷆ nya a na befe be hwō a. 4 Hà bendi lihwo lè be bedyong-ikie abe he Usalom abe ushom angwu be᷆ kang ’ukye a ma mbu gwu befe? Ma kong le ashin ’i tyung le be sha biban hwà bendi puu abe be teng he Ujeruselem a?" 5 U mbee tem lè shi fan le: "Dia, ukpor mà ngye le gbe ma bel àtyám lè he biban bīme᷅n ye, hà men puu ma ba hwa᷆ nya a na befe be hwō a." 6 Ujeso a ma bun ityang anyin de be le: "Ungikye ususo a ma kwan ùkwán angwu befe be᷆ ko le ufik ha ahe utia. A hà te le u la shun nda le a wum agbe à, a nde ye. 7 A hà kung de undi angwu u᷆ nde gbe lè ùtiá uma le: ’Ki fel aze akie ná mı᷆ be hen he liten ukwan i le mi ba kee agbe ama, mi nde ye. Ging he. Ki shi ná a, ù yi naa nyin u᷆ kwuu ’ukwo?’ 8 Undi umen ana a hà kung de-e le: ’Ukaandi, tyang he ù mbee kwu nyin lize ken, mî kpi ùgbé fe-e kel-kel, mi kwuo itang ishi fe-e. 9 Gbe uze a wum, hà ’i ngbebb; gbe a wum ye, mà mi ging he.’ " 10 He liti uwell Ijuus ken Ujeso a maa hwua bendi he ushom angwu be᷆ kwu liwu. 11 Ungingye ususo a ma yi há angwu ikeb ibibi i ma yi ha ahe. I ma shi-e a mbu lingmam aze lihwo lè ngi adyong-ikie. A ma keb, ù nem tan kpa-kpa mbee ye. 12 Ujeso a nde-e, a kung ko de-e le: "Iye, wo mbee lè he lingmam ligang." 13 A ndaa ’ubwo tyua he, ungingye ana a bo naa kpa-kpa nya ’ukwo-ukwo, u fel pee Unim. 14 Ukaandi angwu u᷆ nde gbe lè ushom umen ana a fel he ingywo le Ujeso a mbee undi he liti uwell. Ukaandi umen ana a de bendi abe bè yi há le: "Ati à yi adyong-ken he utyong angi le lì shi aki. Mà be hè Ujeso ù mbee amen he ati amen ana; mà be he liti uwell ye." 15 Atyetyan Ujeso a de-e le: "Men bendi-ilam, undi-undi u pell bityuale bima lè he ’ipo he liti uwell ta lè bi le bì lè ngwo umbwo. 16 Ukpor ungingye anwun ù yi igia Ebraham a, Usetan a tye-e lìngma᷆m aze lihwo lè ngi adyong-ikie nyin. Má gim le ù mbee he liti uwell ye a?" 17 Ufanale uma a ma shi ishwia i shi bendi-linaa bema lè ’uhwo-bell. Bendi abe be teng bè yii gor fa ’ikwele-uhwo ’iwom ’iyang-yang ashi u᷆ shi. 18 Ujeso a bii le: "Kusu Unim ’ù yi ná ’ibang a? Mì kung āhwu paa ha ’ibang a?" 19 A hà kung de le: "Kù yi ná ùtǒng angwu a zen hwò puu angwu be᷆ ko he igie Beke le umustad. Undi a kung he kwan ha ahe utia. Ùtǒng umen i a mbi kaa fel ùkwán. Linyun li lè shi agwu he ibubu ima." 20 Ujeso a mbee bii le: "Kibang mi kung tie ná Unim ù yi Usu?" 21 U de le: "Kusu Unim ’ù yi ná iyist angi ı᷆ shi ibred ı᷆ mbwee. Ungingye a bell āngi ipel ha itasa ifelawa ikie he ’ikpetye, i gbo kpe mbee āngi puu." 22 Ujeso a gbe ndo he Ujeruselem. A bel he ashi ’ubong asuso hwua bendi lè akwo. 23 Undi-iso a bii he le: "Ukaandi, bendi zangg befe-befe na᷅ be᷆ be kwu lè likpan ’unyong a?" Ujeso a kung de be le: 24 "Mà kaa hè men mà gbe he ungwu lishi angwu shib-shib, likorye bendi gbamm be ba kaa le be ngwee he ’iteng-usu Unim, ukpor be ngwee mbee ye. 25 Ugyang ushom u ba sha᷆ lìshì. He ’unyong ahwu ma᷆ be naa he igye kem abwo he lishi, ma de-e le, ’Ukaandi, buu li lìshì,’ u ba da amen le, ’Mi ngye he ’ipi ma᷆ be ye.’ 26 Men mà ha᷅ ba fan he le: ’Li maa za᷆ bizizi, li ngwo bingwungwo utung ha awo; wo ma hwua bendi ha abel ishokwo.’ 27 U mbee be de men le: ’Men bendi bebibi, mi ngye he ’ipi ma᷆ be ye. Mà gbe-m lè hen.’ 28 He ’unyong ahwu ma᷆ be nde Ebraham lè Azik lè Ujekob lè bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim kwu ipel ha Unim he Kiteng-usu ’ima he lifung-atabe, ukpor men ufe, be ndō amen lè há, ma ba kya kem ishang. 29 Bendi be ba ba puu lè he bigie igye a puu bìndè ba kwa he ’ipam nya he Kiteng-usu Unim. 30 Bendi abe bè yi item ’anaa-anaa nyin, bè ha᷅ ba fel ’ushu, abe bè yi ’ushu ’anaa-anaa nyin, be be fel item." 31 Nya he ’unyong ’umen ana bendi besuso abe bè yi he likwu Iferesis be be de Ujeso le: "Ki ngbebb le wò gbe lè hen gye he ’iteng ’isuso, likorye Usu Uherod a kee le u gwa-a." 32 Ujeso a de be le: "Mà lè de undi umen angwu a ngye beshu ná anywiasu ana le, ’Mi ndō ikeb ibibi lè ha bendi, mi mbee bendi-angmam ’unyin lè ’uhwo, he liti lekie mì ha᷅ mbee aki agi.’ 33 Ki shi kpe-kpe le mì kwu he ’ukwo ’unyin lè ’uhwo lè ashi-ataa, likorye ’i ngbebb le bè gwu undi angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim he ’iteng ’isuso-isuso fem Ujeruselem tyang ye. 34 "Aye, men bendi Ujeruselem, kunyong ’uyang-yang Unim u᷆ som undi le ù be tye ugie ’isom ’ima, ma gwa besuso, ma maa besuso akor. Mbee ’unyong kpamm mi kee le hang mi kpe men fe he uko ná ukwuo u᷆ kpe inwaa ima fe he abebaa, ukpor ma bong ye. 35 Kanaa-anaa i mi kung abwo agi lè he ’uhwo-men. Mà ngye le mà nem ba nda-m ye kpamm ’unyong ’u gbe fel ahwu ma᷆ de le: ’Kukwun ’ù kwu ke undi angwu u᷆ be he lizen Atyetyan Unim.’ "

14

1 He liti uwell lisuso Ujeso a gye le u la za᷆ lizi he ushom undi ken angwu ù yi ukaandi he likwu Iferesis. Bendi be maa fel kang he kangg. 2 Ungikye ken angwu a ma mbwee abwo lè abee a be hwaa lè Ujeso. 3 Ujeso a kung bii bekaandi abe be᷆ hwua bendi Iten lè abe Iferesis le: "Iten ityan i bong le lì mbee undi he liti uwell à, hà lì mbee ye?" 4 Be kwu kpii. Ujeso a mbee ungikye anwuna, u de-e le ù ndo gye. 5 A mbee bii ābe le: "Gbe undi he liwu līme᷅n ù yi lè unwaa or, ùkyēbb ’igundu or, gbe a mbu fe he libell he liti uwell, u la fem he nya liti uwell ye a?" 6 Kìbībī ashin or, be ma fan he áshi kaa. 7 Ujeso a ma nde ná bendi besuso abe be be há he ’ipam be᷆ kin kwu he bidem binunung. A hà bun ityang de be le: 8 "Gbe undi a ko-a gye he ’ipam libee, wo lè kwu he ’idem ashi ’i ngbebb ’indee-indee a ye. Pisoye a ko undi angwu a dyam hwo-a awo or titi. 9 Undi angwu a ko āme᷅n ana ù ha᷅ ba da-a awo le wo-ò bo ke angwell ’idem. Wo bo ishwia-ishwia la kwa he ’idem ashi ’i zen hwò puu. 10 Ukpor gbe undi a ko-a gye he ’ipam, wo lè kwu he ’idem ashi ’i zen hwò puu hwan, hè undi angwu a ko-a ù be da-a le: ’Udim-gi, be kwu he ’idem ashi ’i ngbebb hwò nyin.’ Ashin ’i dyam-a he ashi begaandi abe be teng puu. 11 Atan-lengi ù yi le undi angwu a kung ’uhwo-ma gye he ’usi, Unim u ba keb he ba he itang. Angwu a keb ’uhwo-ma be he itang na᷅ Unim u᷆ be kung he gye he ’usi." 12 Ujeso a hà kung de undi angwu a ko he ’ipam le: "Gbe wo᷆ shi ’ipam, wò shī ko bedim-gang lè bebwanaa lè behwan-gang lè bende-gang abe bè yi bendi-ingbebb a ye, likorye be ba hwee-a he akoale ugang lizi titi. 13 Gbe wo᷆ shi ’ipam, wo ko bendi-likaa lè bigwun. 14 Mà wo ba kwa lè ’ukwun likorye bè yi lè shi hè be bè hwee-a ye. Unim u ba hwee-a he ’unyong ahwu bendi benunung be᷆ be wum lè he lihwu." 15 He ’unyong ahwu undi ken he liwu bendi abe be maa zī lizi há, a gyo a᷆shi Ujeso a kong ana, a kung de Ujeso le bendi abe be᷆ be kwu he ’ipam he Kiteng-usu Unim he lifung-atabe, be ba kwa lè igor. 16 Ujeso a kung ityang bun de-e le: "Ungikye ken a ma kam ’ipam ’ikaandi ashele. A ko bendi gbamm le bè be nya. 17 Kunyong ’u ma fel há, a som uboyi uma le ù lè de bendi abe a ko le: ’Mà be lè. Mi kam biwom puu mà.’ 18 Undi-undi u fel ka atan-lengi angwu a shi-e u᷆ be ye. Ukpi-ikwu undi a de uboyi ana le: ’Mi ndyebb ’upung; kì yi kpe-kpe le mì lè nde hwu. Lè de-e le, kusi, ù hā shī ngywo ye.’ 19 Angwell u de le: ’Mi ndyebb bigundu lihwo. Mi ndo gya lè bi la kaa nda ná bı᷆ shi aki a. Lè de-e le, kusi, ù hā shī ngywo ye.’ 20 Angwell u de le: ’Mi hà kpebb ungye ikpebb, mi ba wa há ye.’ 21 Uboyi ana a tem lè de ukaandi uma abin puu. Ukaandi ana a ma fel he ingywo kangg. A de uboyi uma le ù te akikye gye he igbaakwo lè be lè bendi-likaa or, bigwun or. 22 He ’anwaa ’unyong zangg uboyi ana a tem be de-e le: ’Ukaandi, mi shi a᷆shi wo kong mà, ukpor ’ukwo ’u teng le bendi bè mbee be kwu.’ 23 Ukaandi ana a de-e le ù mbee gye he ibo or, ibi-ukwo angi be᷆ gbe gye he ùtiá or, lè de bendi le bè be kpe-kpe hè be bè sho ha ahe ushom. 24 A kung de le: ’Mî de men le bendi abe mi kpi ’ikwu ko, be ba tyua lizi he ungwu or ye.’ " 25 He ’unyong ken bendi gbamm be ma fe utung ha Ujeso. Ujeso a hà bel àshì ndor ābe, u de be le: 26 "Undi uyang-yang angwu a be hwaa lè mi na᷅ u᷆ kwu undi-utung ugi ye, hà angwu há a swan atyam, anam, ungye-ma, bebwaa-ma, bebwanam lè ’uhwo-ma or titi a a. 27 Undi uyang-yang angwu a bong lihwu, kung ’ikpakpaa ’ima so pwom mi ye, ù hà ndo kwa undi-utung ugi ye. 28 Gbe undi ken há he liwu līme᷅n i a kam ushom ’usi atyele, u kpya ’ikwu kwa ko bo únde uma he-e ù nde le únde uma u ba kpǎ he tya ushom a? 29 Gbe a shi ná ye, u fa lìshií life-life a, ù nem tya ushom ugyang mbee ye. Bendi puu abe be nde ’igem aki ashi a shi be ndo nyan he le: 30 ’Ungikye anwun a tye ushom be ndor ’igem, ù nem mbeě he mbeè ye.’ " 31 U mbee bii le: "Kibang ’itaa usu angwu ù nya bo lè bendi asi lisi ’ugbe lisi lè bendi asi lisi ’ugbe adyong le u la ndo ha usu angwu ù yi lè bendi áshiá ha bema ’ugbe ’afee? U kpya ’ikwu kwa ko sha ugim le ù yi lè ikeb le u ndo ha undi-linaa uma a? 32 Gbe a nde le ù yi lè ikeb ye, u som bendi le bè lè de usu angwell he ’unyong ahwu ù so ’igbe-igbe le a kee le bè shi ikwun." 33 Ujeso a hà fe lishi le: "Kitaa ’imen na᷅ ’ì yi le undi he liwu līme᷅n angwu a tyang biwom bima puu ye, u kwa undi-utung ugi ye." 34 Ujeso a mbee de le: "Bendo be ngbèbb, ukpor gbe bè tem nyin he ungwu ye, kì tem yi lè ’itaa be᷆ shi ābe bè nyin ye. 35 Bè nem yi lè lifem he itang or, ngwu ’izie or ye. Bendi be kung ābe wa lè hell. Undi angwu ù yi lè ’utyung ’igyo, ù gyo."

15

1 He liti ken bendi gbamm abe be᷆ kpe ukpanda lè bendi-biban be ma be gyo Ujeso. 2 Bendi Iferesis lè abe be᷆ hwua bendi Iten be maa fel zim he ungwu fa Ujeso le u kpa bendi-biban fa he liwu, u zī lizi utung ha abe. 3 Ujeso a hà bun ityang de be le: 4 "Gbe undi he liwu līme᷅n ù yi lè ìtiā asi adyong, gbe a waa nim ken, u sha ná a? U tyang a᷆ngi asi ande lè ngi lihwo lè ngi idyong-inde há he ’ipi ı᷆ zī abia, la shun he kpamm u gbe nde-e. 5 Gbe a nde-e nde-nde, u kung he pwom he ’igbong tem lè he ba he ushu lè igor. U ko bedim-ma lè bende-ma da ābe le bè be gor lè he, likorye a nde ùtiā uma angwu a ma waa nim. 7 Mi da amen le ’itaa ’imen na᷅ igor ı᷆ be kwu he lifung-atabe kangg he ’uhwo undi-iban ken angwu a shi beshi he biban bima, u tyang ābi ashele hwò bendi benunung abe asi ande lè be lihwo lè be bedyong-inde abe be kee le bè tyang abwo lè biban ye." 8 "Hà gbe ungingye ken ù yi lè ikwudi lihwo, gbe a waa nim ken, u sha ná a? U gba ’imor-inde, tie ’ipi he afee ushom shun he mbee ’ipi tyuo-tyuo-tyuo u gbe nde-e. 9 Gbe a nde-e nde-nde, u ko bedim-ma lè bende-ma da ābe le bè be gor lè he. A gia ukwudi uma angwu a ma waa nim. 10 Mi da amen le kitaa ’imen na᷅ idengell Unim ı᷆ be yal gor he ’uhwo undi-iban ken angwu a shi beshi he biban bima, u tyang ābi ashele." 11 Ujeso a mbee bun ityang isuso le: "Ki ma yi lè ungikye ken angwu a ma yi lè bebwaa bengikye befee. 12 Angwu ’isun a lè de atyam le ù kung biwom bima hwua ābe he-e ù waa bima ke-e. Atyam a kung biwom bima hwua ābe. 13 Ki kung zī ati zangg, unwaa umen ana a kung biwom abi atyam a ke-e ndyebb zi, u gbe lè he ushaale atyam gye beke lè ’igbe kangg. A lè zī ban únde uma puu. 14 A ma nem yi lè ’iwom ye. Ubwaa ukaandi a hà kwu há. 15 A lè hwaa lè undi ken he ’ubong ’umen ana. Undi umen ana a kung aki ke-e le ù nde gbe lè ikagbo. 16 Unwaa anwuna a ma kee le u za᷆ ako biwom angi ikagbo ı᷆ zī or; ki shi lè undi angwu a ma ke-e ye. 17 Unwaa ana ù ha᷅ fel gim gba lè bendi abe be᷆ shi atyam aki ná bè yi lè azi be zī teng ndor hell. Fe ufe ù yi gbe fe nyin, u hwō itung. 18 A shi ugim fe ’uhwo-ma le u ba bo la hwaa lè atyam da he le ufe a shi ’iban fe Unim lè ufe. 19 A tem kpè le ù ko he le unwaa-ma ye. U fel kpe-e ná bendi abe a kpe le bè shi-e aki a. 20 "A kung bo ’inaa gbe, u la hwaa lè atyam. He ’unyong ahwu unwaa anwuna a ma so lè he agia ’ukwo, atyam a nde-e u ba lè há. Beshi be ma shi-e lè unwaa-ma kangg. A buu lè kpee lè he gaa he lè uko. 21 Unwaa-ma a de-e le: ’Atyagi, mi shi ’iban fe Unim lè wo. Mi tem kpè le wò ko mi le unwaa-gang ye.’ 22 Ukpor atyam a ko iboyi ima, de be le bè te akikye lè be lè aliga akaandi angi a ngbebb ’unung hwò puu a, be shi-e. Bè be lè unwaande fe-e he udyong-bwo, be fe-e ikwob he abee. 23 Bè lè kwu ūshōm api angwu a dyam hwò īshōm api puu, be gwu hè be bè shi ’ipam gor fe-e. 24 Atyam a mbee de le: ’Mi ma kong le unwaa-gi a ma hwō, ukpor ’anaa-anaa i ù yi uwum. A ma nim, ukpor mi tem nde-e.’ Be kpi ’ipam ashele lè igor. 25 "He ’unyong ’umen ana unwaa-ma angwu gbel ù yi he útiá. He ’unyong ahwu a tem be fel kpee-kpee he ushaale, a gyo agyam lè angyor. 26 A ko uboyi atyam ken bii he le be sha ’ibang a? 27 Uboyi a fan he le: ’Unwanaa a tem be he ushu. Atia a kung ūshōm api angwu a dyam hwò puu gwu, le bwo a tem be he ushu. Ù yi uwum; u shi dangg.’ 28 Unwanam angwu gbel a ma fel he ingywo. A swan le ù nem gya he ushu ye. Átyám a gye he ’ukwo lè tim he anung le ù gye he ushu. 29 A kung de atyam le: ’He aze gbamm mi shi aki ka-a ná ufee. Mi bia uten ugang ken or ye. Kibang wo bè shi ke-m ngye? Wo ke-m ubuu or le mì gwu shi ’ipam gor igor utung ha bedim-gi ye. 30 Ukpor unwaa-gang anwun a zī ban-a únde he ’uhwo akpela. Kanaa-anaa i a tem be, wo gwu-e ūshōm api angwu a dyam hwò puu.’ 31 Átyám a de-e le: ’Unwaa-gi, wò yi hen he ushu mbee ’unyong kpamm. Kiwom ’iyang-yang ashi mì yi lè shi ’ì yi ’igang a. 32 Ki ngbebb le lì shi ’ipam gor igor, le bwo unwanaa angwu mi ma kong le a hwō, ù yi uwum. A ma nim, mi tem nde-e.’ "

16

1 Ujeso a mbee de bendi-utung bema le: "Ki ma yi lè undi-ingbebb ken angwu a ma yi lè ukaandi aki. Bendi be hà de undi umen ana le ukaandi aki umen i u ban he únde. 2 A ko ukaandi aki umen ana de-e le: ’Mi gyo a᷆shi wo᷆ shi dii. Tyung mi ná wo᷆ shi aki agang. Wò nem kwa ha ami i ye.’ 3 Ukaandi aki anwuna a kung kong ha ahe lityam le: ’Ukaandi ugi u ndo waa mi lè he aki. Mì ha᷅ ba sha ná a? Mi nam ùtiá mbee ye; ishwia i shi-m lè ’inyong anyongale. 4 Mi ngye ashi mì shi mà. Nyong mı᷆ tem be kwu lè aki ye, mi kwa bedim abe be᷆ be kpe-m gye he ishaale ibell.’ 5 A ko bendi puu abe be᷆ zī ukaandi uma ahwua be he ’iteng ken. A bii ukpi-ikwu undi le, a zī ukaandi uma lihwua ’ibang a? 6 A de-e le a zi-e lihwua bigbangbang behwu asi adyong. Ukaandi aki umen ana a de-e le ù kpe ’ushia ’uma kwu ko fee fe há le a zi-e lihwua bigbangbang behwu asi afee lè bi lihwo a. 7 A bii angwell le: ’Wo-o zi-e ’ibang a?’ Anwuna a de-e le a zi-e lihwua igaa ābu᷅ng asi ’adyong. Ukaandi aki ana a mbee de-e le ù kpe ’ushia ’uma fee le a zi-e lihwua igaa asi ’ande a. 8 Undi-ingbebb a pee ukaandi aki ubibi ná a shi beshu. Bendi abe he igye anyin be bi lishi he biwom abi be᷆ nde gbe lè bi ke ’uhwo-bell hwò a᷆be bè yi he ’ikung-gbo Unim." 9 Ujeso a gye ’ushu de be le: "Mí-ì de men ashin. Mà kung bingbebb bīme᷅n abi he igye i kwu bedim. Gbe wo gbe tyang ābi, Unim u kpa amen gya ha ahe ushu angwu u᷆ ngyor igye kpamm. 10 Undi angwu a kpè le bè fe lityam ha ahe he ’anwaa ’iwom zangg, a kpè le bè fe lityam ha ahe he ashi ’i dyam or titi. Undi angwu a kpè le bè fe lityam ha ahe he ’anwaa ’iwom zangg ye, a kpè le bè fe lityam ha ahe he ashi ’i dyam or titi ye. 11 Gbe bendi be᷆ fe lityam ha awo he ’ukwo ahwu wo kam bingbebb abe he igye anyin or ye, ayang ù nya be fe lityam ha awo he bingbebb bigyang abi he lifung-atabe? 12 Gbe wo kam àshi undi-iso ngbebb-ngbebb ye, ayang ù ka-a àshi ’igang a? 13 "Ufee ken ù hà ndo fa bétyám befee ye. Gbe ná a ye, hà u tel angwu ken, ki nyin he lè angwell. U ka angwu ken ife, u bia angwell. Wò hà ndo fa Unim or, bìngbèbb or, nya ’ugbe ken ye." 14 Bendi Iferesis be gyo ashin. Be fel nyan Ujeso likorye ’i nyin ābe lè únde. 15 Ujeso a kung de be le: "Men na᷅ ma᷆ shi ’uhwo-men le mà kwu benunung he ashi bendigye. Unim a ngye àtyám āme᷅n. Kiwom ashi undi u᷆ gim le ’i dyam kangg, kì yi Unim ufe ’iwom ’ibibi a. 16 "Iten angi Unim a ma ke Umosis or, biwom abi bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim be ma fee or, bi ma yi lè ikeb kpamm be kwom he ’unyong Ujon angwu u᷆ kib bendi he umbwo. Kung lè nya he ’unyong Ujon ana be fel bun ’isom ’inunung le Unim u ndo fem Kusu ’uma he igye. Undi uyang-yang ū kaa kangg he-e ù kwu lè abwo he ’usu ’umen ana. 17 Kì yi pie-pie ke lifung-atabe lè igye le bì mbee hwò a᷆shi le ūwun or ù waa lè he afee Iten. 18 "Undi angwu a ndō ungye-ma lè kpebb ungye ususo, hà a shi ’iban agbele ipel ha undi. Undi angwu a kpebb ungingye angwu ukyema a ndō, hà a shi ’iban agbele ipel ha undi." 19 Ujeso a mbee kong le: "Ki ma yi lè undi-ingbebb ken. A maa fa bihwom binunung abi bı᷆ kaa ’ate kangg. U zī lizi linunung he liti liyang-yang. 20 Ki ma mbee yi lè undi-likaa ken angwu be maa ko le Ulazorlos. Inyiahwo ima i ma yi bibaa-bibaa. Be maa ba lè he ba ndor he ungwu likong undi-ingbebb, 21 he-e ù pan azi angi be wu lè hell zī. Ibua i ma be ndeb he bibaa. 22 He liti ken undi-likaa ana a hwō. Idengell Unim i ma be kung he lè kwu he ufaa Ebraham he ’ipi be᷆ shi ’ipam he lifung-atabe. Undi-ingbebb or titi a hwō; be ngi-e. 23 A ma yi he ’utor ’ukaandi he ’usu behwu. A bel àshì gye he ’usi ndè Ebraham lè Ulazorlos ha ahe ufaa há ’igbe-igbe hell. 24 A kung Ebraham ko, u de-e le: ’Atyagi, kusi kwu lè beshi ha ami, hā som Ulazorlos le ù lè tyua lishi udyong-bwo he umbwo be nung tye-m he ’abell, bwo mì yi he ’utor ’ukaandi he ’inde ashin.’ 25 Ebraham a kung de-e le: ’Unwaa-gi, well le he ’unyong ahwu wo ma so uwum, wo ma yi lè binunung bigang puu, Ulazorlos u kpe bingie puu. Ukpor ’anaa-anaa i ufe u fel za᷆ ’inunung, wo-o shi he ’utor. 26 Fem ashin tyang, ùgbé ukaandi angwu a shul lungg ù yi li he ’udyan, le undi u gyong lè he ’ipi bel lì yi gya he ’ipi mà yi, ngwu undi ù gyong lè he ’ipi mà yi be ha abel nyin ye.’ 27 Undi-ingbebb a fan le: ’Òr, Atyagi, mi tim-a anung le wò hā som Ulazorlos gye he ushaale atyagi he ’ipi mì yi lè bebwandagi bedyong. 28 Tyang he he-e ù lè ke be utebb kangg hè be bè nem be he ’iteng ashi ’utor nyin ye.’ 29 Ebraham a kung de-e le: ’Umosis lè bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim bè yi há. Kì yi le bebwanaa bè gyo a᷆shi abena be᷆ kong.’ 30 Undi-ingbebb ana a fan le: ’Atyagi Ebraham, ashina ’ife-ife ’i kpè ye. Gbe undi a wum lè he lihwu, a lè de be, be ba sha beshi he biban, be tyang ābi ashele.’ 31 Ebraham a de-e le: ’Gbe be dang ’utyung gyo Umosis lè bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim ye, hà undi ù wum lè he lihwu or, bè hà ndo gyo he ye.’ "

17

1 Ujeso a de bendi-utung bema le: "Kì yi kpe-kpe le igilale angi ı᷆ shi undi u᷆ shi ’iban i ba, ukpor ’i ba kwa ’ibibi ka undi angwu a be lè ngi. 2 Ki ngbebb le bè kung ’ukor ’ukaandi tye tyuú hē he umbell lè tye he umbwo ukaandi hwò a᷆shi le ù shi unwan ken or ù shi ’iban. 3 He ashin mà baa ’uhwo-men he ashi ma᷆ shi. Gbe unwanaa a shi ban-a, wo ben he. Gbe a shi beshi, u tyang abwo, wo tyang ke-e. 4 Mà ù shi ban-a ’ugbe ’adyong-ifee or he liti ken or, gbe a be hwaa lè wo ’ugbe á ’adyong-ifee da-a le a shi beshi, kì yi kpe-kpe le wò tyang ke-e." 5 Bebwaa-isom Atyetyan Ujeso be de-e le: "Shi abongale utyan ha awo, ù dyam." 6 Atyetyan Ujeso a kung de le: "Gbe abongale ūme᷅n a zen ná ùtǒng angwu a zen hwò puu or, ma da ùkwán ukaandi anwun le ù wob lè idaa lè kwan he umbwo ukaandi, u ka amen ife." 7 Ujeso a gye ’ushu kong le: "Gbe undi ken he liwu līme᷅n ù yi lè uboyi angwu pisoye u᷆ teb he abwom a, pisoye u kang he ìtiā a, kunyong ahwu uboyi ana a wee lè há be he ushu, átyám u da he le ù lè kwu ko akikye he-e ù zī lizi a? 8 Ù hà ndo da he ná ye. Ashi u᷆ de uboyi uma ’ì yi le ù shi lizi kung ndor he, ufe-gyang u za᷆, u ngwo ’ingwungwo, saa uboyi ana u hà zī lima. 9 Uboyi ana a kpè le u kpa ipee lè he ashi atyam a de-e le ù shi ye. 10 Kitaa ’imen na᷅ ’ì yi lè men or. Gbe ma shi biwom puu abi be de men le mà shi, mà de le: ’Lì yi iboyi a, lì kee-kee shi a᷆shi ’ì yi le iboyi ì shi a.’ " 11 Ujeso a ma gbe he ’usu Usameria lè Ugalili gye he Ujeruselem. 12 Nya a na a maa ndo wu he ushokwo ususo a kpee lè bendi-akpaa lihwo. Be naa há ’igbe-igbe keb akyele fe Ujeso le: "Atyetyan Ujeso, hā kwu lè beshi ha abel." 14 Ujeso a de be le: "Mà te lè ’uhwo-men hè bendi abe be᷆ shang Unim bè nde men." Nya a na be te lè akwo, akpaa abell a taa. 15 Undi ken a nde le a mbee, a tem item lè ’igegaa he ungwu, u pee Unim. 16 A be tim anung he itang he ’ushu Ujeso pee he. Ungikye umen ana a maa ba lè he Usameria a. 17 Ujeso a kung bii le: "Mí yi mbee bendi lihwo ye a? Abe bedyong-inde bè yi hung a? 18 Undi angwu u᷆ be lè he ugugem ufe-ufe na᷅ a tem be pee Unim a?" 19 Ujeso a kung de ungikye ana le ù bo ’inaa ndo gye. Abongale uma a shi-e a mbee. 20 Bendi Iferesis be bii Ujeso ’unyong ahwu Unim u᷆ be be ná Usu. A fan ābe le: "Unim ù yi Usu he ’ukwo ahwu bendi be᷆ nde a ye. 21 Undi ù hà ndo da le, ’Mà nde, ù yi nyin!’ or, ngwu ’Ù yi ana!’ or ye, likorye Kusu Unim ’ù yi ha amen hen mà." 22 Ujeso a hà kung de bendi-utung bema le: "Kunyong u ba lè há ahwu ma᷆ fel be bell ibell le hang ma nde-m mi Unwaa Undigye liti ken or, ukpor ma ba nda-m ye. 23 Ki ba kwa lè bendi besuso abe be᷆ be de men le: ’Mà nde-e ù yi nyin, ma nde-e ù yi ana.’ Gbe be᷆ be de men ná, mà pwom ābe le ma la nda-m ye, 24 likorye liti angi mi Unwaa Undigye mı᷆ be be li ba kwa gboo a ná ’indeb-nwaa ’ı᷆ ndeb he ’usi kung lè he ’igie ashin lè wu he ’igie ashell. 25 Kì yi kpe-kpe le mì kpe ’ingie kangg, bendi abe ati anyin be swan mi mà ukpong liti limen ana li hà be. 26 Nya a na ’i ma yi he ’unyong Unuwa, kitaa ’imen ’ı᷆ be kwu he ’unyong ahwu mi Unwaa Undigye mı᷆ be be. 27 Nya he ’unyong Unuwa bendi be maa za᷆ bizizi, be ngwo bingwungwo, bengikye be kpebb bengye, bengingye be gye abee kpamm lè kwom he liti angi Unuwa a ma mbo ngwee he afee ’inong lishor, umbwo u bé sho gwu a᷆be be teng puu. 28 Ki mbee ba kwa ná he ’unyong Ulot nà. Bendi beyang-yang be maa za᷆ bizizi, be ngwo bingwungwo, be ndyebb biwom, be ndyebb biwom zi, be kwan ìtiá, be tye ishom. 29 He liti angi Ulot a ma bo lè he Usodem, Unim a som ’inde lè ubi be lè he lifung-atabe be shī gwu mbee ābe puu. 30 Kitaa ’imen na᷅ ’ı᷆ be kwu he ’unyong ahwu mi Unwaa Undigye mı᷆ be be. 31 "Gbe ’imen ana ’i be shi fe undi ha ahe ushom ’usi, ù tem shul gye he afee ushom le u la kung biwom bima ye. Kitaa ’ìmén undi angwu ù yi ha ahe útiá, ù tem gye he ushu ye. 32 Mà well ashi ’i ma shi ha ungye Ulot! 33 Undi angwu u᷆ kaa le u kpan lishi lima u ba nim likpan lima, ukpor angwu u᷆ bong lihwu u be kwu lè likpan. 34 Há he ’unyong ’umen ana bendi befee be ba ndā he ’iteng ken lè ’usu. Unim u ba waa kung undi ken, angwu ken u ngyor. 35 Bengingye befee be ba ko biwom he ’iteng ken. Unim u ba waa kung undi ken, angwu ken u ngyor. [ 36 Bengikye befee be ba kwa he útiá. Unim u ba waa kung undi ken, angwu ken u ngyor.]" 37 Bendi-utung bema be hà kung bii he le: "Atyetyan, he hung ashi ’imen ashin ’ı᷆ be kwu?" Ujeso a fan ābe he ityang le: "He ’ipi likwom lì yi, bipuuzabung bi gbong ba shwa há."

18

1 Ujeso a ma hà de be ityang anyin he-e ù hwua ābe le ’ì yi kpe-kpe le bè kong ha Unim mbee ’unyong, be wee abwo ye. 2 A de le: "Ki ma yi lè undi ken angwu u᷆ maa ishe he ’ubong ’ususo angwu a maa shell Unim or, ngwu ’ì gbee he lè undi or ye. 3 Ki ma mbee yi lè ungye-uhwuu há he ’ubong ’umen ana angwu a maa lè hwaa lè he mbee ’unyong kpamm le ù kpe-e tyang lè ha undi-linaa uma gbe he amaale ushe uma dell-dell. 4 "Umaa-ishe ana a kam le u fan he ye kpamm ’i lè gbe ’igbe. A hà kung kong ha ’uhwo-ma le: ’Mà na mı᷆ shell Unim ye, ki gbee mi lè undi ye or, 5 le bwo ungye-uhwuu anwun u᷆ fell mi ’uhwo ’indee-indee, mi ba nda le mi gyo ushe uma. Gbe ná a ye, u ba sha-m mi fel gogo ye gbe he abele uma hen mbee ’unyong.’ " 6 Atyetyan Ujeso a hà mbee gye ’ushu kong le: "Mà gyo a᷆shi undi ubibi umen angwu u᷆ maa ishe i a ma kong. 7 Unim u nya ka bendi bema abe be᷆ ki hwaa lè he ishu or, kusu or, likpong ye a? U nya fan ābe akikye ye a? 8 Mi da amen le u ka ābe likpong ban ’unyong ye. Mi Unwaa Undigye, mi nya ba nda bendi abe bé fe lityam ha ami he ’unyong ahwu mı᷆ be tem be a?" 9 Ujeso a ma mbee kung ityang anyin bun de bendi abe be pee ’uhwo-bell ná bè yi benunung, be bia bendi abe be teng puu ná bè yi bebibi. 10 A bun ityang ana de be le: "Bendi befee be ma gye he Ushom Unim le be la kong ha Unim. Undi angwu ken a ma yi undi Iferesis; angwu ken u kpe ukpanda. 11 Angwu Iferesis a lè naa utata keb akongale ha Unim lè ’uhwo-ma le: ’Unim, mi pee-a ná mì yi ná bendi abe be teng bè yi a ye. Mi sha uwub ’iwom ye; mi sha undi za᷆ ye; mi gba ipel ha undi-iso fem ungye-gi tyang ye. Mi mbee pee-a le mì yi ná undi angwu u᷆ kpe ukpanda ana a ye. 12 Mi ndo itung kong ha awo ati afee he utyong uyang-yang. He biwom puu, gbe mì yi lè biwom lihwo, mi waa ken ka-a.’ 13 "Undi angwu u᷆ kpe ukpanda a lè naa há he item ’igbe-igbe keb àshì be he itang; u bua abwo he ’akem kung kong le: ’Unim, beshi bè sha-a lè mi undi-iban.’ " 14 Ujeso a hà kung kong le: "Mi da amen le ungikye anwun na᷅ a gye he ushaale lè likpong he ashi Unim, angwu ù yi Iferesis a ye. Undi angwu a kung ’uhwo-ma gye he ’usi, Unim u keb he ba he itang. Angwu a keb ’uhwo-ma be he itang, Unim u kung he gye he ’usi." 15 Bendi besuso be be lè bebwaa-bell le Ujeso ù tyua ābe abwo. Bendi-utung Ujeso be nde be. Be ma swan ndō ābe. 16 Ujeso a ko bebwani hwaa lè ’uhwo-ma. U de bendi-utung bema le: "Mà tyang bebwani bè be hwaa lè mi. Mà ndō ābe ye, likorye abe ’itaa i na᷅ Unim ù yi Usu ubell. 17 Mi kee le mà ngye le undi uyang-yang angwu a keb ’uhwo-ma ke Unim le ù kwu Usu uma ná unwani ye, u kwa lè libwo he Kusu Unim ye." 18 Ukaandi Ijuus ususo a bii Ujeso le: "Ukaandi ununung, mì shi ná a, mî kwu lè likpan ’unyong angi lı᷆ ngyor igye kpamm?" 19 Ujeso a kung bii he le: "Kibang a, wo᷆ ko mi le undi ununung? Kì yi lè undi ununung ye, Unim ufe-ufe na᷅ ù yi ununung. 20 Wo ngye iten angi i de le: ’Gbe ipel ha undi-iso fem ungye-gang tyang ye. Gwu undi ye. Zì ’azi ye. Bè uman fe undi ye. Fe atia lè anaa.’ " 21 Ungikye anwuna a de-e le a ndor iten anyin puu kung lè há he ’isun ’ima. 22 He ’unyong ahwu Ujeso a gyo he a kong ashin, a de-e le: "Ki teng le wò shi ’iwom ken. Lè kung biwom bigang puu ndyebb zi, kung únde hwua ke bendi-likaa, mà wo ba kwa lè ’ingbebb he lifung-atabe. Mà wò hà be pwom he." 23 He ’unyong ahwu a gyo ashin, a fel lè ’imbwee, likorye a ma mbu ’ingbebb kangg. 24 Ujeso a nde le a fel he ’imbwee, a kung de le: "Kì yi lè ’ingie kangg ke bendi-ingbebb le bè keb ’uhwo-bell ke Unim le ù kwu Usu ubell. 25 Ashi le ’igundu ’ì gbe he ligia uwo ’ì yi pie-pie hwò a᷆shi le undi-ingbebb ù keb ’uhwo-bell ke Unim le ù kwu Usu uma nà." 26 Bendi abe be gyo he be bii le: "Fe ayang ù ha᷅ be kwu lè likpan ’unyong?" 27 Ujeso a fan ābe le: "Biwom abi bendigye be᷆ shi ābi mbee ye, Unim u sha ābi pie-pie." 28 Ipita a de-e le: "Nde, li tyang biwom bityan puu, fel bendi-utung begang." 29 Ujeso a de be le: "Ki ngbebb. Kiwom ’iyang-yang ashi undi a gbe tyang āshi he ’uhwo Kusu Unim, mà ’ì yi ushu or, ungye or, bebwaa or, bebwanam or, átyám or, anam or, mi da amen ’igyang le undi umen ana u kpa lifem hwà abina tyang ’usi-usi he igye i, u be kpe likpan ’unyong angi lı᷆ ngyor igye kpamm he igye angi ı᷆ be lè há ’ushu." 31 Ujeso a ko bendi-utung bema abe lihwo lè be befee gye he ufaa, kung de be le: "Mà gyo, li gya he Ujeruselem he ’ipi ashi biwom puu bı᷆ be shi nya a na bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim be fee gbe lè mi Unwaa Undigye. 32 Undi u ba kung mi ka bendi abe bè yi ’ubong ’utyan a ye. Bendi bemen i be ba nyan mi, be bia mi, be sho akung wu-m. 33 Be ba kpam mi ikwun, be hà gwu-m. He liti angi lekie mi ba tem wum lè he lihwu." 34 Ki nung bendi-utung Ujeso lè biwom abin ye. Kiwom ashi igie anyin i ze ’i ma yi he ’undyell lè ha abe. Be ma ngye ’iwom ashi Ujeso u᷆ kong gbe lè shi ye. 35 Ujeso a ma be fel kpee-kpee he Ujeriko. Uhwua-ashi ken a ma yi kwu he ’ukwo, u nyong ’inyong. 36 A gyo bendi gbamm be gbe há. A bii le: "Kibang ’i baa?" 37 Be de-e le Ujeso angwu Unazaret u ba lè há. 38 U fel gaa le: "Ujeso, igia Udebid, kwu lè beshi ha ami!" 39 Bendi abe ha ahe ’ushu be gaa fe-e le ù naa lè ’ihwee. A mbee gaa kangg le: "Igia Udebid, kwu lè beshi ha ami!" 40 Ujeso a hà naa, som ko he. He ’unyong ahwu a be hwaa lè he, Ujeso a bii he le: 41 "Kibang wo kee le mì shi ka-a?" A de le: "Ukaandi, mi kee le mi mbee ndà." 42 Ujeso a de-e le: "Abongale ugang a sha-a wo mbee." 43 Nya ’ukwo-ukwo u fel ndà. A pwom Ujeso, u pee Unim. Bendi puu abe be nde ashi ’i shi be pee Unim.

19

1 Ujeso a ma lè gbe he Ujeriko. 2 Ki ma yi lè ungikye ken angwu be maa ko le Uzakiyos há. A ma yi ukaandi angwu u᷆ kpe ukpanda a; u shi undi-ingbebb. 3 A maa kaa he-e ù nde Ujeso, he-e ù ngye ’itaa undi ashi ù yi. A maa nda he ye, likorye bendi be ma sho há kangg, u shi undi ugem a. 4 A hà buu gbe tyang liwu bendi abena lè mbo so he ukwan ukaandi angwu be᷆ ko le usikamor he-e ù nde Ujeso, bwo ’i ma yi le Ujeso u gba he ’ukwo ’umen ana a. 5 Nyong Ujeso a be fel há he ’ipi ukwan ana ù yi, a bel àshì nde Uzakiyos gye há he ’usi. U de-e le: "Uzakiyos, shul be he itang akikye, likorye ha awo ushom na᷅ mı᷆ lè kwu ’unyin." 6 Uzakiyos a shul be he itang nya ’ukwo-ukwo be kong lè Ujeso, u kpe-e lè igor gye he ushu. 7 Bendi puu abe be nde ashina be keb inem anemale le ungikye anwun a gbe le u la ngyor he ushom undi-iban. 8 Uzakiyos a die lè naa Ujeso he ’ushu de-e le: "Ukaandi, gyo mi. Mi kung biwom bigi puu hwua he biteng bifee; mi kung likwu ken ka bendi-likaa. Gbe mi ma shi undi zī, mi fel hwee undi angwu há bun bee ’ugbe ’ande." 9 Ujeso a kung de-e le: "Likpan ’unyong li fel ha bendi abe he ushom ugang anwun ’unyin, likorye wo or wò yi igia Ebraham a. 10 Mi Unwaa Undigye, mi be he igye anyin le mî kee àbe be nim, mi kpan ābe a." 11 Bendi abe be maa gyo he be maa fel gim le, gbe Ujeso a wu he Ujeruselem wu-wu á na᷅ ’i fel ’unyong ahwu Unim ù fel Usu mbee bipi puu. Bwo Ujeso a ma ngye ashi be gim, a kung ityang bun de be he-e ù shi ’ì nung ābe gbe lè ’unyong ahwu Unim ù fel Usu. 12 A de le: "Ukaandi ken a ma kam le u gya litan he ’ubong ahwu ’ù yi lè ’igbe kangg hè be bè lè kwu-e ’usu, u hà tem be. 13 Mà ukpong u hà gbe, a ko bendi aki bema, bendi lihwo. A ke undi-undi ugaa ukwudi. A hà de be le bè shi ūshī lè únde umen ana kpamm nyong he lè he ’ipi u᷆ gye. 14 Bendi bema be maa tel he. Be hà som bendi gye há lè de ukaandi angwu u᷆ kwu-e ’usu le be kee le ungikye umen i ù kwu usu ubell ye. 15 "Mà na or, be ma kwu-e ’usu. A hà tem be he ushu. Nya ’ukwo-ukwo a ko bendi aki bema abe a ma ke be únde le bè be he-e ù nde lifem libell. 16 Ukpi-ikwu undi a be de-e le: ’Ukaandi, mi shì ūshī lè ugaa ukwudi angwu wo ma ke-m. Lifem angi li be lè há, lì yi igaa ikwudi lihwo.’ 17 Átyám a de-e le: ’Wo shi dii. Wò yi undi aki ununung a. Le bwo wo shi aki angi zangg lityam ken, mi sha-a wo fel usu abong lihwo.’ 18 "Angwu lefee u bé de-e le: ’Ukaandi, lifem angi li be lè he ugaa ukwudi angwu wo ma ke-m lì yi igaa ikwudi idyong.’ 19 A de anwun le: ’Mi sha-a wo fel usu abong adyong.’ 20 "Angwu lekie a be. A de atyam le: ’Ukaandi, nde ugaa ukwudi ugang. Mi bua he fe he ’ihwom ndor-a. 21 Mi shell-a likorye wò yi ukaa-ukaa. Wo kpā kung biwom lè ha bendi abi bì yi bigang a ye; wo zī biwom bendi likor-likor.’ 22 Átyám a kung de-e le: ’Wo undi aki ubibi, igie igang igyang na᷅ ı᷆ be lè libi ka-a. Wo ngye le mì yi ukaa-ukaa. Mi kpā kung bendi biwom abi bì yi bigi a ye; mi zī ’iwom undi likor-likor. 23 Kibang a, wo ma te lè únde angwu mi ka-a lè fe he ubank ye? Hang nyong ’ì yi i, mi tem kpa únde ugi lè lifem.’ 24 "A hà kung de bendi abe be ma yi naa há le: ’Mà kpe kung ugaa ukwudi angwu ù yi lè he ke undi angwu ù yi lè igaa ikwudi lihwo.’ 25 Be kung de-e le: ’Ukaandi, ufe a fel lè igaa ikwudi lihwo mà.’ 26 A kung de be le: ’Mi kee le mà ngye le undi uyang-yang angwu ù yi lè ’iwom na᷅ Unim u᷆ mbee be ke-e he-e ù fel lè shi ’ì go; ukpor undi angwu ù yi lè ’iwom ye, ake ù yi lè ke zangg or, Unim u ba pan kpa kúng he áke. 27 Bendi-linaa begi abe be ma kee le mì kwu usu ubell ye nyin, befe, mà be lè be gwu ābe he atong-shi agi.’ " 28 Ujeso a mbee lè ashi a maa kong nya abwo, a hà gbe tyang ābe ndo he Ujeruselem. 29 Nya a na a maa ndo wu he ishokwo Befeji lè Beteni he liten ukwell angwu be᷆ ko le Olif, a som bendi-utung bema, abe befee, gye he ’ushu. 30 A de be le: "Mà gye he ’ubong ahwu ’ù yi he ’ushu ana. Ma la wa há, ma nda ūshōm ’ukaa-inyia ahwu undi a wa pwom āhwu ngye ye, tyuu há he ungwu likong. Mà pell āhwu be lè hwu. 31 Pi undi a bii amen atan-lengi angwu ma᷆ pell kung āhwu, mà de-e le ’i fong Atyamen lè hwu." 32 Bendi-utung bema bemen befee ana be te lè nde ’iwom ’iyang-yang nya a na Ujeso a de be. 33 Nya a na be maa pell ūshōm ’ukaa-inyia ana, bendi abe bè yi lè hwu be bii ābe le ’ibang a, be᷆ pell kung āhwu? 34 Be fan le: "Ki fong Atyetyan lè hwu." 35 Be be lè ’ukaa-inyia ana ke Ujeso. Bendi-utung Ujeso be kung bihwom bibell shī āhwu he item, be kwu Ujeso abwo mbo kwu há. 36 Bendi be kung bihwom bibell kie lè ’ukwo lè ’ukwo hè Ujeso ù pwom ’ukaa-inyia gbe há. 37 He ’unyong ahwu Ujeso a ma fel kpee-kpee he Ujeruselem he ’ipi be᷆ shul ukwell angwu umen be᷆ ko le Olif nyin, bendi abe be ma ti kwuo pwom he, be ma keb Unim apeeale lè igor. Be gaa pee he he biwom bikaandi puu abi be ndè. 38 Be maa pee le: "Unim ù ke usu ’ukwun angwu u᷆ be he lizen lima ufe Atyetyan Unim. Ikwun ì kwu he lifung-atabe; ipee ì kwu ke Unim." 39 Iferesis isuso lè há he liwu i kung de Ujeso le: "Ukaandi, de bendi-utung begang bè naa lè ’ihwee." 40 Ujeso a de be le: "Mà ngye le gbe bendi aben be kwun atyung, akor a kpa ābe lishi gaa pee Unim." 41 Ujeso a mbee die fel kpee-kpee he Ujeruselem a nde ’ubong, u fel kya bendi abe há, 42 de le: "Ayang a kpē le ma ngye ’ukwo ahwu mà kung shì be lè ikwun or! Ukpor ma nda āhwu ’anaa-anaa i ye. 43 Kunyong ’u ba lè há ahwu bendi-linaa bēme᷅n be᷆ be kaa kel-kel fe men le mà nem gbe be he igye ye. 44 Be be gwu mbee amen puu, be kem ban biwom puu. Kukor ken or ahwu ma tye uging, ku ba ngyor pwom he ’ipi be pwom āhwu ye, likorye ma ma ngye ’unyong ahwu Unim a som Undi-likpan le he-e ù kpan amen ye." 45 Ujeso a gye he afee Ushom Unim lè ndeb lè bendi-ūshī lè há he Ushom Unim wu he igye. 46 U de be le be ma fee he ’ushia Unim leěti le Unim a de le be ba ko Ushom uma le ’iteng ashi bendi be᷆ kong ha ahe. Ukpor be shi-e a bel ’iteng ashi be᷆ ndyell zì ’azi. 47 Ujeso a hwua bendi he Ushom Unim mbee ati. Bekaandi abe be᷆ shang Unim lè abe be᷆ hwua bendi Iten, lè bekaandi abe he ’ubong be kee le be gwa he, 48 ukpor be maa nda ’ukwo ahwu be᷆ gwu-e ye, likorye bendi puu be gya ’ushu gyo he. Be kee le be gyo he teng likpe ken or ye.

20

1 He liti ken nyong Ujeso a maa hwua bendi he Ushom Unim, u bun ’isom ’inunung de be, bekaandi abe be᷆ shang Unim lè abe be᷆ hwua bendi Iten, lè abe he ’ubong be be ukem ken hwaa lè he, 2 bii he le: "De li, lè hung wo be lè ikeb angi wō-ò shi biwom abi bimen i? Ayang a ka-a ikeb imen i?" 3 Ujeso a fan ābe le: "Mi bii amen ’ibibi ken ukpong. Mà de-m, 4 Ujon a maa kib bendi he umbwo he ikeb angi Unim â, hà angi undigye á?" 5 Be maa fel tyāng lè bende le: "Lì hà fan le ana? Gbe li de le Ujon a kib bendi he umbwo he ikeb Unim a, Ujeso u bii li le fe ’ibang ’i tan lè shi li bong ha Ujon ye? 6 Ukpor gbe li de le Ujon a kib bendi he umbwo he ikeb angi undigye a, bendi aben be ba maa akor gwa li, likorye be bong le Ujon u tya ugie ’isom Unim a na afong." 7 Be hà kung fan le be ngye he ’ipi ikeb imen ana i be ye. 8 Ujeso a de be le: "Mi or mi da amen undi angwu a ke-m ikeb angi mı᷆ shi biwom bimen i ye." 9 Ujeso a kung de bendi ityang anyin: "Ungikye ususo a ma nam ùtiá, kwan ikwan angi be᷆ bung agbe ángi shi ’utyuo. A kung ùtiá ana ke bendi le bè nde gbe lè he. A hà bo ndo litan lè kwu há gbe ’igbe. 10 He ’unyong ahwu ikwan anyina i wum, a som ufee uma hwaa lè bendi abe be᷆ nde gbe lè ùtiá le ù kpe ūkpō uma be ke-e. Bendi abena be kwu-e kpam, ndó he tem abubwo. 11 A mbee som ufee ususo te. Bendi abena be kpam he ikwun, shi-e u fel ibia-ibia, ndó he tem abubwo. 12 A mbee som ufee angwu lekie. Be do he ufe or titi, be mbee ndó he. 13 Ugyang útia᷆ a de le: ’Mì shi ná a? Mi ba som unwaa-gi lityam. Kì shi na ana or, be ba ka he ufe ife.’ 14 Bendi abe be᷆ nde gbe lè ùtiá ana be nde-e, be de bende le: ’Anwun na᷅ u᷆ be zī lishi lima; mà lì gwu-e hè ùtiá anwun ù fel utyan.’ 15 Be ndó he lè há útiá, be lè kwu-e gwu." Ujeso a hà bii àbe be᷆ gyo he le: "Ugyang utia u nya sha ābe ná a?" 16 A tem lè shi fan le: "U la gwa bendi abena tem kpa bendi besuso le bè nde gbe lè ùtiá." Nyong ahwu be gyo ashin, be de le: "Unim ù bong ye." 17 Ujeso a nde be kporr, u bii le: "Ashi be ma fee he ’ushia Unim leěti le, ’Kukor ahwu bendi abe be᷆ tye ushom be swan āhwu le ’u ngbebb he ushom atyele ye, kufe na᷅ ’u tem fel kwu ushom naa genn,’ ki ze le ana? 18 Undi uyang-yang angwu a mbu pwom nya he likwu ’ukor ’umen ana u ba bun he ātè-ātè. Gbe ’ukor ’umen ana ’u mbu kpǒ he, ku kpò mbyor he." 19 Bendi abe be᷆ hwua bendi Iten befe lè bekaandi abe be᷆ shang Unim be ma kee le be kwa Ujeso nya he abwo-abwo likorye be ngye le a maa bun ityang anyin gba lè befe a. Be maa shell bendi ná be᷆ kwu-e. 20 Be maa fel kang hè be bè nde libwo kwu-e. Be hà ndyebb abwo ha bendi besuso le bè lè tyua Ujeso hè be bè gyo a᷆shi u᷆ kong. Pisoye u fan umbeb hè be bè kwu-e lè ke usu angwu u᷆ nde gbe lè ’ubong ’ubell. 21 Bendi bemen i be kung de-e le: "Ukaandi, li ngye le biwom abi wo᷆ kong lè abi wo᷆ hwua bendi bì yi bigyang. Li ngye le bendi puu bè yi-a ’itaa ken, wo hwua bendi puu ’igyang gbe lè ’ukwo Unim. 22 De li ashin, Iten ityan i bong le lì tye ukpanda ke Usu ukaandi angwu he Urom à, hà lì tye ke-e ye?" 23 Ujeso a ngye beshu bebell, a hà kung de be le: 24 "Mà tyung mi ukwudi." Be be lè he, a bii ābe le: "Lìshī ayang lè lizen ayang, be fee fe nyin?" 25 Be fan he le: "Angi Usu ukaandi he Urom a." Ujeso a kung de be le: "Gbe ’ì yi ná, ashi ’ì yi ashi Usu, mà kung ke Usu, ashi ’ì yi ashi Unim, mà kung ke Unim." 26 Nya he liwu bendi, kì yi lè ashi a kong shang hè be bè kwu-e ye. Be ma fel kwu kporr, ki kwu ābe he ’uhwo ná a fan ābe ashin. 27 Bendi Isadusis be bong le undi u wum lè he lihwu ye. Bendi lè he liwu libell be be hwaa lè Ujeso. 28 Be de-e le: "Ukaandi, Umosis a ma fee uten ndor li le: ’Gbe undi a hwō tyang ungye faale unwaa, kì yi kpe-kpe le unwanam ù kpebb kung ungye-uhwuu ana hè ūbū ungwende angwu a hwō ù nim ye.’ 29 He ’unyong ’ususo, ki ma yi lè bengikye bedyong-ifee abe bè yi bebwanam bende. Angwu gbel a kpebb ungye. A hwō tyang he faale unwaa. 30 Angwu a pwom lè he, a kpebb kung ungye-uhwuu ana mbee hwō tyang he. 31 Angwu lekie ’itaa ’imen. Ki shi fe bebwanam bende bedyong-ifee ana nya ’itaa ken. Puu ubell undi-undi a kpebb he hwō tyang he faale unwaa. 32 Angwu ungingye a hà hwō. 33 He ’unyong ahwu be᷆ bé wum lè he lihwu, ungingye anwun u ba kwa ungye ayang a, bwo befe a puu bedyong-ifee be kpebb he, hwō tyang he?" 34 Ujeso a fan ābe le: "Bengikye abe he igye anyin be kpebb bengye, bengingye be gye abee. 35 Ukpor bendi abe be kpè le be wum lè he lihwu abe be᷆ bé kwu he igye angi ı᷆ be lè há, bè tem ba bee abee ye. 36 Be ba fel nya a na idengell Unim a, be hwa᷆ ye likorye ná bebwaa Unim be wum lè he lihwu. 37 Umosis a tyung nwongg le bendi be ba wum lè he lihwu. He ’iteng ’ushia ashi a fee gbe lè ùkwán angwu ’inde ’i maa mor a ko Atyetyan le Unim angwu Ebraham, lè Azik lè Ujekob. 38 He ’unyong ahwu a kong ashin, bendi bemen ana be hwō he agwo mà, ukpor bè yi bewum he ashi Unim. Ashin ’i tyung le ù yi Unim bendi abe bè yi bewum ngyor igye a." 39 Bendi besuso abe be᷆ hwua bendi Iten be de-e le: "Ukaandi, wo fan nya dell-dell." 40 Be maa tem mba lityam bii he bibibi ye. 41 Ujeso a bii ābe le: "Ki nya tan ná a, be᷆ de le Ukristi a fel igia Udebid? 42 Be fee he ’ushia Usam le Udebid a kong le: ’Unim a de Atyagi le ù be kwu ha ahe ’ubwo lizen 43 kpamm u gbe tem bendi-linaa bema abee fe he itang.’ 44 Udebid a ko Ukristi le Atyam. Ná ’ì nya shi Ukristi u᷆ tem fel igia ima?" 45 Nya a na bendi abe be sho há be maa gyo Ujeso, a de bendi-utung bema le: 46 "Mà baa ’uhwo-men lè ha bendi abe be᷆ hwua bendi Iten. Ki nyin ābe le bè shī agbada tan he ’ate hè bendi bè ko ābe le bekaandi. Be kee bidem abi be ndor bekaandi bendi he ishom angi be᷆ kwu liwu or, he bipam or. 47 Be kpa bengye-uhwuu biwom za᷆. Be kong ha Unim gba ’igbe hè bendi bè de le bè yi bendi benunung a. Be ba kpa ’ingie hwà bendi abe be teng puu."

21

1 Ujeso a ma bel àshì nde ná bendi-ingbebb be᷆ be lè únde ubell fe he ’igbor ashi be᷆ fe únde he Ushom Unim. 2 A mbee ndè ungye-uhwuu angwu ù yi likaa-likaa a be lè ideli ifee fe há. 3 A hà de le: "Mí-ì de men ’igyang, ungye-uhwuu angwu ù yi likaa-likaa nyin, a ke hwò bendi abe be teng puu. 4 Bendi abe be teng be già igia be ke, ukpor undi-likaa anwun a kung ’iwom ashi ’i teng le ù ndyebb lizi or, be ke puu." 5 Bendi besuso be maa kong gba lè ’itaa be tye Ushom Unim a ngbebb. Be kong gbe lè akor angi be kung shi-e lè beke abe be ke. Ujeso a hà kung de be le: 6 "Kunyong ’u ba lè há ahwu ushom angwu ma᷆ nde i u᷆ be gyebb, kukor ken or ’u᷆ tem be ngyor pwom he ’ipi be pwom āhwu ye. A ba gyebb wa he itang puu." 7 Be bii he le: "Ukaandi, kunyong ahwu yang ’iwom ashin ’ı᷆ be shi? Kibang ’iwom ashi ’ı᷆ be shi tyung li le ’unyong ahwu ’iwom ashin ’ı᷆ shi ’u fel?" 8 Ujeso a de le: "Mà baa teng undi u lam amen. Bebwaa-isom gbamm be ba ba he lizen ligi, da le bè yi Ukristi a, kunyong ’u fel mà. Mà shī be pwom ābe ye. 9 Mà shell he ’unyong ahwu ma᷆ gyo gbe lè bekye lè ànaà ye. Kì yi kpe-kpe le abin bì shi, ukpor umbee-likel ati igye anyin a wa fel ye." 10 A gye ’ushu de be le: "Abong-abong a ba ndo ha bende; ufam-ufam u be ndo ha bende. 11 Isun i ba kwuo mbee bipi; itung i be ndo bendi kangg; angmam angi a᷆ gbe undi a ba kwa mbee bipi. Biwom bibibi lè abi bı᷆ shi bendi be fel shell bi ba kwa he ’usi. 12 "Mà ukpong biwom abin puu bi hà shi mbee, bendi be ba kwa amen, be ke men ’ingie. Be ba kung amen ka bekaandi hè be bè maa amen ushe he ishom ibell angi be᷆ kwu liwu. Be fa amen he igaadye. Be ba ta lè men la hwaa lè besu lè bekaandi he ’uhwo ’ugi. 13 Ashin ’i ba kwa libwo ka amen le mà bun ’isom ’inunung de be. 14 Igim ì kwu amen kpatiaa, mà fel waa ufung gbe lè ’itaa ashi ma᷆ lè maa ushe ye, 15 likorye mi ba ka amen igie angi dangg hè bendi-linaa bēme᷅n bè be hwò amen or, ngwu bè swan igie īme᷅n or ye. 16 Betyamen or, bendamen or, bebwandamen or, behwan-men or, bedim-men or, be ba kung amen ka le bè gwu, be be gwu amen besuso. 17 Bendi puu be ba tel amen he ’uhwo ’ugi. 18 Ukpor udal ugil ūme᷅n ken or u waa nim ye. 19 Mà ngyor naa genn hè men mà be kwu lè likpan ’unyong." 20 Ujeso a mbee kong le: "He ’unyong ahwu ma᷆ be nde ishogya ı᷆ kaa kel-kel fe Ujeruselem ma ngye le baa be᷆ ban he. 21 Nya he ’unyong ’umen ana bendi abe bè yi he ’ubong Ujudia bè buu gye he ikwell ’usi. Bendi abe bè yi he Ujeruselem bè buu lè há, bendi abe bè yi he igye bè tem gye he Ujeruselem ye. 22 Kunyong ’umen ana ’u ba kwa ’unyong ’ingie a, hè abi be fee fe he ’ushia Unim leěti bì shi nya a na be fee. 23 Há he ’unyong ’umen ana ki ba kwa ’ibibi ka bengingye azam lè abe bè yi lè bebwaa he abwo. Kingie ’ikaandi ’i ba kwa hen he ’ubong ’ūme᷅n; ingywo Unim i ba kwa ha bendi bemen i. 24 Bendi-linaa be ba gwa besuso he ’ukye, be be kwu besuso gye lè be he abwo lifee mbee abong. Bendi abe be ngye Unim ye be ba ngwee Ujeruselem kpa kung he kpamm ’unyong bēndi bemen abe be ngye Unim ye i ’u gbe mbee." 25 "Bitaa bi ba fem he libwee lè ’ufell lè ikpen. Àtyám bendi abe he abong puu he igye i a ba ngyor ābe he ’usi-usi-usi, be be shell ’ihwee ashi umbwo ukaandi u᷆ hwee kangg. Bè nem ba ngya ná be᷆ shi or ye. 26 Kushell ’u ba kwun bendi abwo nya a na be᷆ kwu nyong ’iwom ashi ’i ndo shi he igye anyin, likorye ikeb angi he ’usi i paa he abwo. 27 Bendi be ba nda-m mi Unwaa Undigye, mi ba lè he ’usi lè ikeb lè ’ikung-gbo. 28 He ’unyong ahwu biwom abin bı᷆ keb ashele mà bo ’inaa nde àshì gye he ’usi likorye ’unyong ahwu Unim u᷆ be kpan amen ’u fel he abwo." 29 Ujeso a hà de bendi-utung bema ityang le: "Mà gim gbe lè ùkwán angwu be᷆ ko le ufik lè ìkwán angi i teng puu. 30 He ’unyong ahwu ma᷆ nde ngi i ndo hwaa ashia a, ma ngya le ’ifong ’i ndo shul. 31 Kitaa a ken, kunyong ahwu ma᷆ nde biwom abin bı᷆ shi, ma᷆ ngye le Unim u ndo fem Kusu ’uma he igye. 32 "Mi da amen ’igyang a le biwom abin puu bi ba sha mà ukpong ugbe bendi abe bè yi he igye ’unyin i u hà be hwō mbee. 33 Lifung-atabe lè igye bi ba mbee, ukpor igie igi ife ì hà ndo mbee ye, i kwa ngyor igye kpamm." 34 "Mà baa ’uhwo-men, ma tyang bipam, lè bingwungwo lè biwom igye anyin bi kpe kung àtyám āme᷅n ye. Gbe ma baa ye, liti limen ana li ba tya amen imbul 35 ná ’ikpamkpor. Liti limen ana li ba hwaa lè bendi puu mbee igye. 36 Mà kwu lè ’akang, ma kong ha Unim mbee ’unyong hè men mà be kwu lè ikeb hwò biwom puu abi bı᷆ be shi, ma naa he ashi agi mi Unwaa Undigye mbee." 37 Ujeso a maa kung ati amen ana hwua bendi he Ushom Unim. Nyong likwulukwu li gyebb, u tem gye he ukwell angwu be᷆ ko le Olif lè ngyor há. 38 Ashi a taa leèti-leèti, bendi be ngywà gya he Ushom Unim la gyo he.

22

1 Kunyong ’u ma fel kpee-kpee le bè shi ’ipam ashi be᷆ zi ibred angi i mbwee ye, ashi be᷆ ko le Kipam Agbele-gyong. 2 Bekaandi abe be᷆ shang Unim lè abe be᷆ hwua bendi Iten be maa shell bendi. He ashina be maa kee ’ukwo ahwu be᷆ kwu Ujeso gwu he ’undyell. 3 Usetan a ma kpe kung lityam Ujudas angwu be᷆ mbee ko le Isikariyot, angwu a ma yi he liwu bendi-utung Ujeso, bendi lihwo lè be befee. 4 Ujudas a lè hwaa lè bekaandi abe be᷆ shang Unim lè bekaandi bendi abe be᷆ kang Ushom Unim, he-e ù kong ha abe gbe lè ’itaa u᷆ be ndyebb Ujeso zi ha abe. 5 Be ma fel lè igor, be ke-e úkyébb le be ba ka he únde. 6 Ujudas a bong, u fel kee ’ukwo ahwu u᷆ kwu Ujeso ke be hè bendi bè ngye gbe lè shi ye. 7 Nya he ’unyong ahwu be maa zī ibred angi i mbwee ye ana, liti li hà fel angi be᷆ gwu inwaa itia angi Kipam Agbele-gyong. 8 Ujeso a som Ipita lè Ujon gye he igye. A de be le: "Mà lè kam li Kipam Agbele-gyong hè li lì zī." 9 Be bii he le, he hung a kee le bè kwu shi Kipam Agbele-gyong? 10 A de be le: "Mà gyo. Nya a na ma᷆ gye he lifung-ushu, ma la kpee ha ungikye ken angwu a so ’ishang umbwo. Mà pwom he gye he ushaale angwu u᷆ gye. 11 Mà lè de ugyang ushaale le ukaandi a bii le ushom angwu hung nyin befe lè bendi-utung bema be᷆ be kwu shi Kipam Agbele-gyong? 12 Nyin u tyung amen ’ipo ashi ’i dyam he ushom ’usi ashi be kam biwom ndor há. Mà lè shi lizi ndor há." 13 Be bo lè nde biwom puu nya a na Ujeso a de be. Be shi lizi angi be᷆ zī he Kipam Agbele-gyong. 14 Kunyong ’u fel há, Ujeso a kwu ko utung ha bebwaa-isom bema abe lihwo lè be befee hè be bè zī lizi. 15 A de be le: "Mì yi lè ’igyor kangg le mi za᷆ Kipam Agbele-gyong utung ha amen mà ukpong mi hà kpe ’ingie. 16 Mi da amen le, mì tem ba sha ’ipam ashin ye kpamm atan-lengi ’ipam ’imen i u shi he ’unyong ahwu Unim u᷆ fel Usu bendi puu." 17 Ujeso a hà kpe ugbaala kwu he ’ubwo pee Unim. A de le: "Mà kpe ngwo teng ke bende. 18 Mi da amen le kung lè há ’unyin, mì tem ngwa udung agbe ukwan anwun ye kpamm Unim u fel Usu mbee bipi puu." 19 A hà kpe ibred kwu he abwo, mbee pee Unim. A kung ibred bun ibun ibun ibun ke be. U de be le: "Ashin na᷅ ’ì yi agwo agi [ angi mı᷆ bun ke he ’uhwo ’umen. Mà gye ’ushu shi a᷆shi mi shi hè men mà well gbe lè mi." 20 Be zī lizi puu, a kung ugbaala ’utyuo ke be ’itaa ken. U de be le: "Ugbaala anwun u tyung ’iwom ’ifufe ashi Unim a kong ndor le u sha ka amen gbe he anung agi angi mi wu ke men.] 21 Mà gyo! Undi angwu a ndyebb mi zi ù yi hen he itebul utung ha ami. 22 Mi Unwaa Undigye, mi hwa᷆ ná Unim a kong a. Ukpor ’i ba kwa ’ibibi ka undi angwu a ndyebb mi zi." 23 Be keb bende abiale le ayang he liwu libell ù nya be shi ’imen i? 24 Bendi-utung Ujeso be hà keb be kin undi angwu u᷆ be kwu ukaandi hwò puu he liwu libell. 25 Ujeso a kung de be le: "Besu abe he igye anyin bè yi lè ikeb hwò bendi bebell; be ko ’uhwo-bell le bedim bendi bemen ana. 26 Ukpor men mà yi ’itaa ana a ye. Men ufe, undi angwu ù yi ukaandi hwò puu ù kwu ná unwani nà. Undi angwu ù yi atie-lishi ūme᷅n ù kwu ná uboyi. 27 Undi angwu ù yi kwu ko u᷆ zi lizi befe lè undi angwu u᷆ kung lizi ke-e, angwu ayang a dyam hwò? Undi angwu a kwu ko a. Ukpor mi-ì yi utung ha amen ná undi angwu u᷆ kung lizi ke nà. 28 Mā ngyor kwu utung ha ami he ’unyong ahwu mí kpe bingie. 29 Nya a na Atyagi a ke-m ikeb le mì nde gbe lè bendi, na᷅ mi or titi mı᷆ ke men ’itaa ikeb imen ana. 30 Men ma ba za᷆ bizizi, ma ngwo bingwungwo utung ha ami he Kiteng-usu ’igi. Ma be kwu he bidem ’usu maa ashi Izwell angi lihwo lè ngi afee ushe." 31 Ujeso a kung Ipita ko le Usaimun, u de-e le: "Usetan a kpe ikeb le he-e ù gil amen puu ná undi-utia u᷆ puu ityungkafa. 32 Ukpor mi kong ha Unim ka-a, awo Usaimun, le wò tyang abongale ye. He ’unyong ahwu wo᷆ be tem hwaa lè mi, wo fe bebwanaa ingie." 33 Ipita a kung de-e le: "Atyagi, mi kam le mi gya igaadye or, mi hwō or utung ha awo." 34 Ujeso a kung de-e le: "Ipita, mî da-a le ’unyin wo swan ’ugbe ’akie le wo ngye-m ye mà ukpong ’igia ukwuo ’i hà ko." 35 Ujeso a kung bii ābe nya puu le: "He ’unyong ahwu mi ma som amen gye he igye faale ibam únde lè ibam lizi lè ikwob abee, kiwom ’i ma baa amen há a?" Be fan he le: "Kiwom ken or ’i ma baa li ye." 36 Ujeso a de be le: "Kanaa-anaa i ufe angwu ù yi lè ibam unde or, ibam lizi or, ù kung ābi. Undi angwu ù yi lè ’ashwia ye ù waa aliga ama ndyebb zi he-e ù ndyebb ’ashwia. 37 Mà ngye dangg le ashi be ma fee he ’ushia Unim leěti le, ’Be bo he fe he liwu bendi-iban,’ ki ba sha fa-m. Kiwom ashi be ma fee gbe lè mi ’i ndo sha." 38 Bendi-utung bema be kung de-e le: "Atyetyan, nde lishwia lì yi i lifee." A de be le: "Anyina li kpè." 39 Ujeso a kung bo gye he ukwell angwu be᷆ ko le Olif nya a na u shaa shi. Bendi-utung bema be gbe utung ha ahe. 40 A lè wu há, a de be le: "Mà kong ha Unim hè men mà mbu he ugilale ye." 41 A gbe tyang ābe nya lè ’igbe ná hang undi u᷆ maa ’ukor ’u᷆ lè mbu. A bel tim anung he itang keb akongale ha Unim. 42 A de le: "Ada, gbe ’ì yi he ugim ugang a, wo kung ’ingie ashin lè ha ami. Kì shi ná mi-i kee a ye, ukpor kì shi ná wo-o kee a."[ 43 Udengell Unim a be lè he lifung-atabe be hwaa lè he, u fe-e ingie. 44 Ujeso a maa fel kong ha Unim kangg likorye a ma yi lè ’utor he lityam kangg. Kushi ahwu ’u maa nung lè ha ahe ’uhwo ’u ma yi ná anung.] 45 A bo ’inaa lè he ’ipi u᷆ kong ha Unim lè hwaa lè bendi-utung bema. A nde be be mbu ’unde, be ma yi lè ’imbwee kangg. 46 A bii ābe le: "Ma mbwa ’unde â? Mà bo ’inaa kong ha Unim hè men mà mbu he ugilale ye." 47 Nya a na Ujeso a maa so-i kong ashin, bendi gbamm be be. Ujudas angwu a ma yi he liwu bendi-utung bema abe lihwo lè be befee a maa teng ābe. A be gbe lè hwaa lè Ujeso he-e ù gaa he lè uko. 48 Ujeso a hà de-e le: "Ujudas, wo gaa mi tyung ’itaa le wo ndyebb i-mi, Unwaa Undigye, zi â?" 49 Bendi-utung bema abe be teng be nde ashi ’i laa shi, be bii Ujeso le: "Atyetyan, lì kpi undi ’ashwia a?" 50 Undi-utung Ujeso ken a kung ’ashwia kpi shia ungikye ken ’utyung ahwu lizen. Ungikye umen ana a maa sha Usu bekaandi abe be᷆ shang Unim a aki. 51 Ujeso a kung de le: "Taa!" A kung ’ubwo tyua ungikye anwuna há he ’ibaa ’utyung, u mbee he. 52 Ujeso a hà kong ha bekaandi abe be᷆ shang Unim lè bekaandi bendi abe be᷆ kang Ushom Unim lè bekaandi abe he ’ubong abe be be hè be bè kwu-e. A de le: "Mì yi uzi a, ma᷆ be le ma kwu-m lè lishwia lè ìkwán he abwo a? 53 Mi maa kwa utung ha amen he Ushom Unim mbee ati, ukpor ma kaa le ma kwu-m ye. Kunyong ahwun ’u fel ’ūme᷅n a, nyong ahwu Usetan, usu ’ifufebb, u᷆ tyung ikeb ima." 54 Bendi abena be kwu Ujeso gye lè he he ushom Úsu bekaandi abe be᷆ shang Unim. Ipita a maa fel tan pwom he lè há item ’igbe-igbe. 55 Be ma hwee ’inde he ’udyan ushaale. Ipita a lè kwu u gwee ’inde há utung ha bendi. 56 Unwaasul angwu u᷆ shi aki há a nde Ipita kwu gwaa ha ’inde. A naa nde-e kporr, kung kong le: "Ungikye anwun or titi a ma yi utung ha Ujeso." 57 Ipita a de le: "Unwaasul, mi ngye-e or ye." 58 He ’anwaa ’unyong zangg ungikye ususo a nde-e, a de le: "Wo or titi wò yi he liwu bendi-utung bema." Ipita a de le: "Dia. Mi a ye." 59 Awa ken a gbe, ungikye ususo a kwell fe-e le: "Kì yi ’igyang a le ungikye anwun a ma yi utung ha Ujeso a, likorye ufe or titi u ba lè he Ugalili a." 60 Ipita a de le: "Mi hà ngye angwu wo᷆ kong ana or ye." Nya a na a maa so-i kong ashin, kigia ukwuo ’i kung ko. 61 Ujeso a bel àshì nde Ipita kporr. Ipita a kung well igie angi Atyam a de-e le nyin u swan ’ugbe ’akie le a ngye-e ye mà ukpong kigia ukwuo ’i hà ko. 62 Ipita a kung gbe lè há lè ki kangg. 63 Bengikye abe be maa kang Ujeso be nyan he, be kung ’ihwom bua he he ashi, be tim he bishwia. Be de-e le ù shob undi angwu a tim he. 65 Be kong biwom gbamm bia he. 66 Ashi a taa, bekaandi abe he ’ubong lè abe be᷆ shang Unim lè abe be᷆ hwua bendi Iten be lè kpee ukem. Be te lè Ujeso lè hwaa lè be. 67 Be kung bii le: "Wò yi Ukristi â? Fan li." Á fan ābe le: "Gbe mi de men or, ma ba bong ye. 68 Gbe mi bii amen ’ibibi or, ma fan mi áshi ye. 69 Ukpor kung lè he ’unyong ’umen i gye ’ushu mi, Unwaa Undigye, mi kwa he ’ubwo lizen Unim angwu ù yi lè ikeb puu." 70 Befe be bii he le: "Ashin ’i ze le wò yi Unwaa Unim â?" A fan ābe le: "Ma kong nya dell-dell." 71 Be de le: "Li nem kee ushada ye. Bel-agyang li gyo a᷆shi ’i be lè ha ahe ungwu."

23

1 Bendi bemen ana puu be bo ’inaa te lè Ujeso lè hwaa lè Upalet. 2 Be lè wu há, be keb akongale fe Ujeso le: "Li gyo ungikye anwun u hwua bendi biwom abi bì yi kpa-kpa ye. U da bendi le bè tem tye ukpanda ke Usu ukaandi angwu he Urom ye. U de le ufe ù yi usu angwu be᷆ ko le Ukristi a." 3 Upalet a hà kung bii he le: "Wò yi usu Ijuus â?" Ujeso a fan he le: "Kitaa ashina na᷅ wo kong." 4 Upalet a kung de bekaandi abe be᷆ shang Unim lè liwu bendi abena le, a nde ’ibibi ashi ungikye anwun a shi, he-e ù de le bè gwu-e ye. 5 Be fel kong gbe gyong le: "Biwom abi u᷆ hwua bendi na᷅ bı᷆ be lè linaa. A kpi ’imen ashin lè he Ugalili a mbee Ujudia ana. Kanaa-anaa i a fel ha abel nyin." 6 Upalet a ma gyo ashina gyo-gyo, a kung bii le ungikye anwun ù yi Ugalili â? 7 Be bong. A hà ngye le Ujeso u ba lè há ’igie ’imen ashi Uherod ù yi usu ana á. Upalet a de le bè te lè Ujeso lè hwaa lè Uherod angwu a ma yi he Ujeruselem há ’unyong ’umen ana titi. 8 Uherod a nde Ujeso, a fel lè igor kangg likorye a gyo gbe lè he. Ki gbe ’igbe ná a keb u᷆ kee le hang a nde-e likorye ù yi lè ’igyor le he-e ù nde ’ikwele-uhwo ashi Ujeso u᷆ shi. 9 Uherod a ma bii Ujeso bibibi gbamm, ukpor Ujeso a ma fan he likpe ken or ye. 10 Bekaandi abe be᷆ shang Unim lè abe be᷆ hwua bendi Iten be die te he ’ushu lè naa maa ushe kangg fe Ujeso. 11 Uherod lè ishogya ima be nyan Ujeso, be shi-e u fel ilaa-ilaa. Be kung aliga angi a ngbebb ’unung kangg shi-e. Uherod a hà tem lè he som lè hwaa lè Upalet. 12 Nya he liti limen ana na᷅ Uherod befe lè Upalet be ma fel bedim bende. Ki shi le be ma yi bendi-linaa bende a kpamm lè he item. 13 Upalet a ma ko bekaandi abe be᷆ shang Unim lè abe he ’ubong lè bendi abe be teng be he ’iteng ken. 14 A de be le: "Má be lè ungikye anwun hwaa lè mi le ù hwua bendi biwom abi bì yi kpa-kpa a ye. Mi shun likong lima he ashi āme᷅n puu; mi nde le a zī libi he biwom abi ma de le a shi ana ye. 15 Uherod or a nde le a zī libi ye a, fe a tem lè he som ke hwaa lè bel. Má ngye le ungikye anwun a shi ’iwom ashi ’ì yi le bè gwu-e ye. 16 Mi da undi ù kpam he, mi tyang he abwo he-e ù gye."[ 17 He ’unyong ’uyang-yang ahwu be᷆ shi Kipam Agbele-gyong Upalet u shii tyang undi igaadye ken abwo angwu bendi Ijuus be waa le ù tyang he.] 18 Liwu bendi anyin li keb agaale utung-utung le: "Gwu-e, waa Ubarabas hwan tyang abwo." 19 Be ma fe Ubarabas he igaadye he ’uhwo linaa lè undi angwu be ma gwu nya he ’ubong. 20 Upalet a kee le u tyang Ujeso a abwo. A hà mbee kong ha abe ’itaa ken. 21 Ukpor be mbee gaa de-e le: "Maa he bee he ’ikpakpaa. Maa gwu-e!" 22 Upalet a mbee bii ābe ’ugbe ahwu lekie le: "Kibang ’ibibi ashi a shi? Mi nde ’ibibi ashi a shi ngwu mì gwu-e ye. Mi da undi le ù kpam he, mi tyang he abwo he-e ù gye." 23 Be gye ’ushu mbee lingmam libell puu gaa kangg le bè maa Ujeso bee he ’ikpakpaa. Be gaa nya nya nya ’igegaa ’ibell ’i kpo hwò usu. 24 Upalet a hà tang ushe Ujeso ná be kee. 25 Undi angwu be waa, a tyang he abwo. Undi umen i na᷅ be ma fe-e he igaadye he ’uhwo linaa lè undi angwu be ma gwu nya. A kung Ujeso ufe ke be le bè shi-e ashi be kee. 26 Be kpe Ujeso gbe lè he. Be lè kpee lè ungikye angwu be᷆ ko le Usaimun. A ma yi ’ubong Usarin a. A maa ba lè he libeb, u nda àshì gya he ushaale. Be kwu-e kung ’ikpakpaa so-e le ù so pwom Ujeso. 27 Bendi be ma ti kwuo pwom he. Bengingye abe be ma yi há he liwu limen ana be maa kya, be mbwee kangg he ’uhwo ’uma. 28 Ujeso a bel àshì nde be. A de be le: "Bengingye abe lè he Ujeruselem, mà ki-m mi a ye. Mà ki ’uhwo-men lè bebwaa-men hwan, 29 likorye ’unyong ’u ba lè há ahwu bendi be fel be de le: ’Bengye-ukwom lè abe be wa hwan ngye ye, be ke bebwaa àbí ye, befe aben unwaa-bell.’ 30 Kunyong ’umen ana na᷅ bendi be fel be de ikwell le: ’Mà mbu shí li.’ Be de bigugo le: ’Mà ndyell li.’ 31 Gbe ’imen ashin ’ı᷆ be shi i-mi angwu mì yi ná ùkwán ukwun or, ki nya ba sha amen abe mà yi ná ùkwán unwom ná a?" 32 Be ma be lè bendi befee abe be bia iten le bê gwu utung ha Ujeso. 33 Be ma be fel he ’iteng ashi be᷆ ko le ’iteng ’ikpukpo lishi, be hà kung Ujeso maa bee he ’ikpakpaa. Be kung bendi abe be bia iten befee ana, maa angwu ken bee he ’ikpakpaa lè ha ahe ’ubwo lizen, be maa angwell lè ha ahe limbell. 34 Ujeso a de le: "Atyagi, tyang ke bendi abena! Be ngye ashi be shi ye a." Ishogya i kung inditen ima hwua ke bende gbe he isasa atyele. 35 Bendi be ma naa nde ná bekaandi Ijuus be nyan Ujeso le: "A kpan bendi; gbe ù yi Ukristi, Undi-likpan angwu Unim a waa som a, ù kpan ’uhwo-ma." 36 Ishogya or i ma nyan he. I die lè ’imia ’utyuo ke-e. 37 I de-e le gbe ù yi Usu Ijuus a, ù kpan ’uhwo-ma. 38 Be ma fee fe-e nya ’usi ’ikpakpaa le: "Anwun na᷅ ù yi Usu Ijuus." 39 Undi angwu ken angwu be maa bee utung ha ahe a keb u fel bia he le: "Wò nem yi Ukristi a ye a? Kpan ’uhwo-gang, wo kpan li bel or titi." 40 Angwell a ben he le: "Wo shell Unim or ye a? Bwó lı᷆ kpe ’ingie a ken a. 41 Bel ufe, ’ityan ’ì yi dell-dell likorye li kpa ’ingie he ’iwom ashi li shi a. Ukpor ufe a shi ’iwom ’i ban ye." 42 A kung de Ujeso le: "Ukaandi, well mi he ’unyong ahwu wo᷆ be fel Usu." 43 Ujeso a de-e le: "Mi ka-a úkyébb le ’unyin wo kwa utung ha ami he ’ipi igor ashi be᷆ ko le Uparadas." 44 He libwee ’udyan lishi, kifufebb ’i ma kpam nim libwee, gye kpenn he ’ubong ’umen ana kpamm lè kwom he inde ikie lè ishu likwulukwu. 45 Nya a na libwee li ma gye ’ifufebb, kihwom ’ikaandi ashi be ma tye tang ’ipo he Ushom Unim ’i ma gie bigie bifee. 46 Ujeso a kùng kangg kong le: "Atyagi, mi kung ’ūnyōng ’ugi fa-a he ’ubwo." A kung hwō. 47 Ukaandi ishogya a nde ashi ’i shi. A pee Unim, u de le ungikye umen i ù yi undi ununung a ’igyang. 48 He ’unyong ahwu bendi abe be sho há be nde inde, be nde ashi ’i shi, be so abwo he lishi tem gye he ushaale. 49 Bendi gbamm abe be ma ngye Ujeso lè bengingye abe be ma fe utung ha ahe lè he Ugalili be ma naa ’igbe-igbe, be nda biwom bimen i. 50 Ki ma yi lè ungikye ken angwu be᷆ ko le Ujosef. U shi lishi Ijuus angi be᷆ ko le Alimatia a. Ù yi he liwu bikem ukoto. A ma yi undi ununung angwu a maa ndor lishi he ’unyong ahwu Unim u᷆ be kwu Usu bendi puu. Mà na a ma yi he liwu bendi abe be ma tim lihwu Ujeso or, a ma bong lihwu lima ye. 52 He ’unyong ahwu Ujeso a hwō, Ujosef a lè hwaa lè Upalet tim he anung le ù kung likwom Ujeso ke-e. Upalet a bong. 53 Ujosef a lè shul likwom Ujeso lè há ’ikpakpaa, kung ’ihwom ’ifung ashi ’i ngbebb ’unung, nii Ujeso te lè he lè ngi he likwun angi be ma tem he ’ukor. Be ma wa ngi undi há he likwun limen ana ngye ye. 54 Liti limen ana na᷅ be᷆ kam nyong liti uwell Ijuus angi li maa ndo kpi. 55 Bengingye abe be ma be utung ha Ujeso lè he Ugalili, be ma pwom Ujosef lè nde likwun, be mbee nde ’itaa be ngi-e. 56 Be hà tem gye he ushu lè shi behwu abe be᷆ nung nyin hè be bè lè wu-e. He liti uwell Ijuus be sho ’unyong nya a na Iten ibell i kong.

24

1 He ukpi-ikwu liti utyong Beke he ashi liti bengingye abena be bo lè behwu abe be᷆ nung nyin abe be shi, gye há he likwun. 2 Be lè nde ’ukor ’u buu lè he ungwu likwun. 3 Be shul gye há afee, ukpor be nde likwom Atyetyan Ujeso ye. 4 Kikekaa ’i kaa ābe. Be ngyor naa há kporr, be fel tya᷆ng ná likwom lima li shi. Be nde bengikye befee abe be shī aliga angi a᷆ taa ngyal-ngyal-ngyal, be fem naa ha ahe há imbul-imbul. 5 Bengingye ana be ma fel he ’ushell, be keb atong-shi he itang. Bengikye abena be kung bii ābe le: "Kibang a, ma᷆ shun undi angwu ù yi uwum he ’ipi akwom a kwu? 6 Ù yi hen ye. A wum lè he lihwu. Mà well a᷆shi a ma de men he ’unyong ahwu a ma so utung ha amen he Ugalili. 7 A ma de le ’ì yi kpe-kpe le ufe Unwaa Undigye ù fel he abwo bendi-iban, be maa gwu-e bee he ’ikpakpaa. He ati akie u wum lè he lihwu." 8 Bengingye abena be hà well igie ima. 9 Be tem lè há likwun lè de bebwaa-isom Ujeso abe be teng lihwo lè he ken, be de bendi puu abe be teng biwom bimen i puu. 10 Umeri Umadelen lè Ujohana lè Umeri, anam Ujems, lè bengingye abe be teng na᷅ be ma de bebwaa-isom Ujeso biwom bimen i. 11 Bebwaa-isom Ujeso be maa kong le bengingye aben be kong ukong-likor a. Be bong àshi be kong ye. 12 Ukpor Ipita a ma buu gye há likwun lè nii nde gye he afee. A nde ’iwom ’isuso pel ha bihwom likwom ye. A tem gye he ushu lè atyāngale gbe lè ashi ’i shi. 13 Nya he liti limen ana bendi befee lè he liwu bendi abe be ma pwom Ujeso be maa nda àshì gya he lishi ’ubong angi be᷆ ko le Imayes. Kung lè he Ujeruselem gye há ’ì yi mbee ilamba idyong-ifee. 14 Be maa kong ha bende gba lè biwom puu bimen abi bi shi i. 15 Nya a na be maa kong te lè ’ukwo, Ujeso ugyang a die ngie ābe, u fel tan utung ha abe. 16 Be nde-e, ukpor be shob he ye. 17 Ujeso a bii ābe le: "Ma kong ’ibang a ha bende ta lè ’ukwo?" Be bel naa lè ’ushu ’imbwee-imbwee. 18 Undi ken angwu be maa ko le Ukeliyopas a kung de-e le: "Mi gim le wo-wo na᷅ wò kee-kee yi ugaandi he Ujeruselem angwu a ngye biwom abi bi shi há he ati amen i ye." 19 Ujeso a kung bii he le: "Bibang biwom a?" Be fan he le: "Biwom abi bi shi Ujeso angwu he Unazaret a. Ungikye umen i a ma yi undi angwu u᷆ tye ugie ’isom Unim a. Unim lè bendi puu be bong le ù yi lè ikeb he likong or, he aki ashele or. 20 Ukpor bekaandi betyan abe be᷆ shang Unim lè abe he ’ubong be kung he ke le bè maa ushe le bè gwu-e. Be maa he bee he ’ikpakpaa. 21 Bel li maa ndor lishi le ufe na᷅ u᷆ be kpan bendi Izwell. Fem ashina tyang, ki fel ati akie ’unyin ná ashin ’i shi. 22 Bengingye besuso lè he liwu lityan be shi ’i kwu li he ’uhwo. Be bo he ashi liti gye há he likwun lima, 23 ukpor be nde likwom lima ye. Be tem be de li le be nde idengell Unim, i de be le a wum mà. 24 Bendi besuso lè ha abel liwu be mbee lè nde likwun nya a na abe bengingye be kong. Be nde-e ye." 25 Ujeso a hà kung de be le: "Mà yi kpel-ye. Ma shwie bong biwom puu abi bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim be kong ye. 26 Ki ma yi kpe-kpe le Ukristi ù kpe bingie bimen i, ù hà fel usu." 27 Ujeso a hà bun de be biwom abi be ma fee fe he ashia Unim gbe lè he. A ma kpi lè ashia Umosis be he ashia bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim puu. 28 Nyong be fel kpee-kpee ha lishi ’ubong angi be maa gye, Ujeso a tyung likpe agyele ’ushu. 29 Be swan gbangg le ù gye ye, ù kwu ha abe há kpe-kpe likorye libwee li ngwee, kifufebb ’i ndo gya. A kung gbe lè kwu utung ha abe. 30 A lè kwu he-e ù zī lizi utung ha abe, u kung ibred kwu he abwo, u pee Unim, u hà kung āngi bun ke be. 31 Atong-shi abell a mà buu, be nde shob he. A mà nyong kàng. 32 Be de bende le: "He ’unyong ahwu á yii kong ha abel he ’ukwo, u bun de li gbe lè biwom abi be fee fe he ashia Unim leěti, kí yi kung li he atyam nwongg ná ’inde ’i taa." 33 Be kung bo nya ’ukwo-ukwo tem ndo he Ujeruselem. Be lè nde bendi-utung Ujeso abe lihwo lè undi ken bè yi kwu há utung ha bendi gbamm. 34 Be de bendi bemen ana le Atyabell Ujeso a wum lè he lihwu ’igyang a. A te lè ’uhwo-ma lè tyung Usaimun. 35 Bendi abe befee ana be bun ’iwom ashi ’i shi fe be he ’ukwo de be, be mbee de be ná bé yi shob Atyetyan Ujeso he ’unyong ahwu a bun ibred ke be le bè zī. 36 Nya a na bendi abe befee ana be maa so-i de be ashin, nya imbul-imbul Ujeso ugyang a fem naa ha abe nya, u de be le: "Ikwun ì kwu amen he ’uhwo." 37 Be fel he ’ushell kangg, likorye be kong le be nde uhwutang a. 38 A kung bii ābe le: "Kibang a, ma᷆ waa ufung? Ki shi ná a, ma fel lè atyāngale he atyam āme᷅n? 39 Mà nde abwo agi lè abee agi hè men mà ngye le mi a. Mà tyua mi abwo hè men mà nde likorye uhwutang u kwa lè inyiahwo lè ikeb ná ma nde-m mì yi lè ngi nyin ye." 40 A kong ashin, u hà tyung ābe abwo ama lè abee ama. 41 Be ma wa bong le ufe a ye he ’uhwo igor angi i ma sho ābe he atyam, ki kwu ābe he ’uhwo kangg. A kung bii ābe le bè yi lè ’iwom ashi be᷆ zī há a? 42 Be kung ùkwǎn angwu be kor ke-e. 43 A kpe zī nya a na be maa nde. 44 A hà de be le: "Biwom abin na᷅ mi maa de men he ’unyong ahwu mi ma so utung ha amen. Ki ma yi kpe-kpe le biwom puu abi be ma fee gbe lè mi he ashia Iten Umosis lè ashia bendi abe be᷆ tye ugie ’isom Unim lè ’ushia Usam bì shi." 45 A shi biwom abi be fee he ’ushia Unim leěti bi nung ābe. 46 U de be le: "Ashi be ma fee ’ì yi le Ukristi ù kpe ’ingie hwō, u wum lè he lihwu he ati akie. 47 He lizen lima bè bun de bendi he abong puu le bè shi beshi he biban, be tyang ābi ashele, mà Unim ù tyang ke be. Bè kpi abunale lè he Ujeruselem. 48 Men ma nde abin, ma bun de bendi gbe lè bi. 49 Mi-gyang mi ba som àshi Atyagi a ma ke men úkyébb hwaa lè men. Mà kwu he Ujeruselem kpamm ma gbe kpe ikeb angi ı᷆ be lè he lifung-atabe." 50 A gbe lè he Ujeruselem te lè be lè wu he Beteni. A kung abwo ama gye he ’usi ke be ’ukwun. 51 Nya a na a maa ke be ’ukwun, a gbe tyang ābe gye he lifung-atabe. 52 Be fe-e, be hà gbe ndo he Ujeruselem lè igor kangg. 53 Be lè kwu he Ushom Unim pee Unim mbee ’unyong.