RUT

Rut

Eᵽájul élebur yay yaa Rut

Elébur yauye, Rut aĉil me fuhow yo, yo ekan me n’gusen yo gajaol. N’elobolal maa buroŋ baa fiil fice fal Israel fakaene enemo, ban ni fúbbañul fijef.

Elob yauyu no ebaj me, ufan ésuh yay yal Israel ni guvogil utalena gurim. Bare neki ehiĉi búsol ᵽio bo.

Buroŋ fiil Elimelek ala Betuleem ni mof maa Yuda, ni bumundum bubaj sílam ti bieb, búuy, ni eĉet ᵽayma ni guñolol. Elob yauyu nek’eban ni gabugi gal añil, gaĉil me fiil fafu ni fubbañ fijef.

Baje waare gúuba gaĉil me sembe elob yauyu, bugo guomme Noemi, aar Elimelek, ni ásabulol Rut. Rut, áᵽullo me Moab, amaŋut me áhatulo asomol Noemi, najoh bugan asomol ti bugan bugola.

Aaren ace áine ala Israel áuye bi Moab aĉih bo naĉet, nábbañul áyabo n’ace áine ala ᵽoᵽ Israel, gajaol Boas. N’gubaj añil ajae me éni afan ávi ahu David. Ñer Rut náni ace ni waareaw bugo ésuh yay yal Israel gufaŋ me n’gúkanume, mata aĉila aamme abuga David afan.

Ban ñammeŋe bugaa Moab gujamorérit ni bugal Israel. Nemme ejaora bugom, guarenat gúni ni fuomunor fal Aláemit, ti firim Aláemit fulob yo me (Dáteronom 23.4-5).

Wo élebur yauye emaŋ me etajen egitenolal, dóemme bu ace aare ajaora anone n’etut bugan bugo Aláemit afeje, min abaj ró sembe n’eilen Israel.

Sílam sasu saa fiil Elimelek

^1-2Elob yauye no ebaj me, ésuh yay yal Israel yo m’babajerut ávi. Gannay gaugu, bieb báloerul dó n’ésuh yauyu. Ñer ace áine, gajaol Elimelek, áᵽullo Betuleem ni mof mamu maa Yuda, náᵽur n’ésugol bugo n’aarol ni úᵽurol gúuba. Min gujow bi ni mof mice mo guoge me Moab. Aarol gajaol Noemi, úᵽurol ahu gajaol Malon, ahu Kilion. Bugo ni fiil fal Efarata gúᵽullo. Ñer n’gujow iki guĉin dó Moab. ³Ᵽúrto, áin Noemi, Elimelek, naĉet min aarol áni to ni guñolol. ⁴Ᵽio, úᵽurol n’guyab sújur bugaa ró Moab : ahu gajaol Rut, ahu Orupa. N’guĉin dó butum símit guñen. ⁵Mbiban, Malon ni atiol n’guĉet may bugo éubail, Noemi nanamo to nevonol m’babajut añil m’babajut ánaine.

Rut nalagen Noemi mbaa Betuleem

⁶Funah fice, dó ni mof mamu maa Moab, firim fuvugul ni futolol, faamme : Atúla nakanno gásumay bugal ésugol min abbanno me asenil eᵽit yaaro. Noemi nagoror bi éᵽurul Moab, o ni gúsabulol. ⁷N’gúᵽurul bi ebbañ mbaa mof mamu maa Yuda. ⁸No gúᵽullo me bi ekay, naah gúsabulol : « Jibbañ bi ni saŋul1.8 Jibbañ bi ni saŋul : ni gúhiboriay guoge jibbañ bi ni saŋ sijaul.. Jikanomkan maaro ni ᵽoᵽ guñolom gaĉet me. Ti buru jikanóli me, Aláemit mbi may akanul mo. ⁹Mb’asenul ánoan ni buru ánaine min jibaj gásumay ni saŋ wáinul. » Naban nállloŋil. Usábulol n’gukoŋ gúihilor ¹⁰n’guogol : « Jimaŋut, wóli bi elageni mbal ésugi. » ¹¹Naagil : « Usábulom, jibbañ mbaa saŋ ubugaul. Wa uĉile n’jimaŋ jilagenom ? Jíinene búoh níjue ebaj maer uñil iki guᵽilo eyabul ? Jiffase maer íjuut. ¹²Neegul jibbañ mbaa saŋul. Injé nífanume nár bi ebbañ íyabo. Hani níyaboene jama min ibaj uñil, ¹³ᵽan júju jinagil ᵽiaŋ iki gújalo min guyabul ? Ᵽan jilat búyabo mala enah yay ? A-a, sújurom. Buroŋom bufaŋe gátañi bolul, mata Aláemit najogomjoh búlat. »

¹⁴Ñer gúsabulol n’gufaŋ n’gukoŋe. Orupa nabbañ álloŋol bala akay. Bare Rut najoh búoh ban anamo n’asomol. ¹⁵Noemi naagol : « Ujuh abeli umu n’ebbañ mbal ésugol atoh bo sínatiol. Ukan ti aĉila, uot mbaa súndoi ! » ¹⁶Bare Rut naagol : « Jamb’urondopenom min ihali nibbañ bi súndoom. Bánoban bo nujae, wola. Tánotan to nuĉin me, wola. Bugani buganom, ban Aláemili Aláemilom. ¹⁷To nujae me eĉet, wola, to may mbi gufogom me. Iní inamout n’aw iki eĉet éfaculorola, mbi Aláemit ategom. » ¹⁸Noemi no najuh me Rut aban dáh bi elagenol, ñer nahabo. ¹⁹Min gujow éubail bi Betuleem.

No guĉih bo me, bugal ésuh yay ᵽe no gujugil me, n’gujahali. Waareaw n’guoh : « Dáru Noemi oomme ? » ²⁰Naagil : « Jambi jibbañ juvogom Noemi, gajow gaa gásumay. Maer juvogom Mara, gajow gaa matalo. Mata Aláemit-Sembe nakakan buroŋom bútali. ²¹No níᵽur me tale, biinumom mafiloe, yaŋom gárira yo. Jama Atúla nabbañulom guñen gurakel. Atúla návuomvu búsol, Emít-Sembe ekanutom maaro. Yo eĉil me, jambi jibbañ juvogom Noemi ! »

²²Mamu Noemi abbañulo me, bugo ni ásabulol Rut ala Moab. N’guĉigul Betuleem bugan n’eju ealo eᵽit mitiñil mo guoge me oris.

Rut nake gandakor ni galah Boas

¹Ban áinen Noemi nabaje atiay, gajaol Boas. Ni kan an ala fusumo, ban ni kan asanum. ²Funah fice, Rut naah asomol : « Nimaŋene ejow búsol ace ike gandakor baubu n’ulah waw. Ter nífokorul bo gukoñ gal oris. » Naagol : « Yoo, aw ujow ! » ³Min ñer akay nah’aki andakor bo guᵽit me. Kan galah gagu dó naalo me, Boas aĉil go, aamme ati Elimelek.

⁴Ᵽio maa, Boas náᵽurul Betuleem bi to n’galagol. Nasaf urokaol naagil : « Emít epoyul ! » N’guogol : « Aw may mo. » ⁵Naroren afan urokaol naagol : « Bájur baubu, bay náᵽullo ? » ⁶Naagol : « Baubu Moab ; Noemi aŋallol bo no náoleul me. ⁷Nácinomcin ter nájue amuruh waᵽage me ni urokaaw. No naĉilo me ni bujom bi maer, maageima áelout. » ⁸Ñer Boas naah Rut : « Bájurom, uuttenom. Jamb’ubbañ ualo n’galah gace uke ró gandakor. Unamo tale ni jurok n’ularaom waarema. ⁹Ujuh bo wáineaw guᵽile me, nulagen waareaw gaamme n’efor. Niĉaĉaf urokaom jambi guyogeni. Marem mujogi me, uk’urem n’uinum waw wo urokaom gúij me. » ¹⁰Ñer Rut náñuᵽ iki aya gújulol bújoŋor Boas naagol : « Bu kane nujoh ínje re me, ínje aamme ajaora ? » ¹¹Boas naagol : « Niune faŋfaŋ wo nukan me asomi kábiriŋ no áini alet me. Nuhatulo bo ubugai ni ésugi, núkail uĉin n’etut bugan bugo nuffasenut no. ¹²Atúla acami mala dáuru ᵽe dó nukan me. Nukelo ulo ni guñen Atúla Israel. Mb’acami mámah ! » ¹³Rut naagol : « Núsume n’ínje nár. Gurimi gutajenom sembe. Ban ínje iŋaŋut ere n’ace ni urokai. »

¹⁴No guomme ni fitiñ, Boas naah Rut : « Ujóul utiñ ni wóli. Uŋar fiᵽirih faa ganaĉ núrur fo ni basolen babu nutiñ. » Narobo alof uᵽilaaw. Ñer Boas nañurenulol gukoñ gasoisow. Natiñ go ak’apoñ aŋañen. ¹⁵Mb’aban, nailo abbañ ak’emuruh gukoñ. Boas naah urokaol : « Jihalol namuruh gukoñ gagu hani bi n’etut guĉah gagu. Jambi julobol wáfowaf. ¹⁶Jiin n’júᵽuren n’uñen waw guce gukoñ mb’áju amuruh go. Dáuru ᵽe, jambi julobol wáfowaf. » ¹⁷Ñer Rut namuruh gukoñ gagu bi tiname, aban nahah go ᵽe nammeŋen jubbote. ¹⁸Nateb jo naot.

Noemi o n’etar Rut

Mb’aĉih, nagiten Noemi wo nabajulo me. Náᵽuren may búŋañenol baa gataw gagu asenol. ¹⁹Noemi narorenol : « Tu numukulo me jama gukoñ gaugu ? Ni gay galah nurokulo me ? Aláemit apoy an ahu ásum maa n’aw. »

Rut nagitenol bo narokulo me, aban naagol : « Aíne ahumu gajaol Boas. » ²⁰Noemi naagol : « Nijuge búoh Atúla naroŋe n’egitenola gábboliol. Nah’akakan maaro ni wolal jaroŋ me bi ni gaĉet me ró. Mb’apoy áine ahumu. » Nabbañ aagol : « Boas yaŋolal, bugo guĉil me gafum áini. » ²¹Rut nábbañul aagol : « Boas naagom may irobo n’urokaol n’jiᵽit iki eᵽit yay ebao. » ²²Noemi naagol : « Wárie, bájurom. Ñer unamo n’urokaol, mata ujow me bi ni galah gace, gújue gúlatieni bo. » ²³Ñer Rut nah’ake emuruh gukoñ oris yay, ni may gaa mitiñ mice mo guoge me ble, ni manur uroka Boas, iki eᵽit ebao. Ban naroŋ n’eĉin n’asomol.

Rut námori n’guot Boas

¹Funah fice, Noemi naah Rut : « Bájurom, ᵽan igiteni bu nujae me ekan núelo, ban nubaj gásumay. ²Leti nuffase Boas ahumu, ahali me nurok manur n’ularaol, an ala yaŋolal. Ban jama gállim ᵽan ákail ehah oris yay to nah’ahah me. ³Uk’uuwo ukur, nulosor utiŋo, uban nusimo wañi wafaŋ me jáari, min ujow bi to ni fúhagumol. Nuhot bi no najae me eban fitiñ. ⁴Uluj to najae me gafilo. Uban nujow bi to, nufulul guolol nufilo to. Ᵽúrto, aĉila faŋaol ᵽan agiteni bu nujae me ekan. » ⁵Rut naagol : « Yoo, wo nulobom me ᵽe, ᵽan ikan wo. » ⁶Ñer najow bi to ni fúhagum fafu nakan ti asomol alobol me. ⁷Boas no natiñ me aban, ni súmol, nak’afilo búsol fúpuh bahager babu. Ñer Rut nabbuyul ak’afulul guolol nafilo to.

⁸No nuĉiga me n’etut fuh, Boas nálio áñañag. Nábaho najuh to n’guolol anaare min afiloe. ⁹Naah : « Ay uomme ? » Naagol : « Injé amigeli Rut. Ufulom n’gáñin gábili min upoyom, mata aw uĉile gafum áinom. » ¹⁰Boas naagol : « Atúla ásonieni. Ejouli bi n’ínje egitengiten gákanum gagu go nubaj me ni asomi ni fiilol. Mata uŋesut gamaŋ úᵽur waw, gabaj me bi ni gabajut me. Yo eĉil me gailoi gaa maer gufafaŋ gaa no. ¹¹Bájurom, maer jamb’ubbañ úholi. Wánowan wo numaŋ me, ᵽan ikani wo. Esúh yay ᵽe guffase búoh aw an ala maagen. ¹²Yoo, bakoŋi, gafumom gom, ᵽan iilo míya. Bare nibaje atiay ace o nuffase búoh nafaŋe ínje elof. ¹³Ᵽan unamo tale efuga yauye. Gajem ni bujom, ᵽan ujugal ter ᵽan amaŋ ailo míya. Amaŋ me, ᵽan akan. Mb’amaŋut, ínje ilobi fo bíᵽimbor Atúla, ᵽan ikani wo níari me ikan. Umóri uwaen bi gajem m’bujom. »

¹⁴Ñer Rut námori to n’guot Boas bi ni bujom. Náiyali tinahurab, mata Boas amaŋut an affas búoh aare ahu to naamene. ¹⁵Naagol : « Uyelen gábili gaa fatiya, ban nútuh go liŋ ! » Rut nayelen go min Boas alih ucoᵽ wono futoh ni ganur wal oris áulen dó. Aban nabbañ mbal ésuh yay.

¹⁶Rut may naot mbal asomol. No naĉih me, asomol naagol : « Bulagoi búᵽure ? » Ñer nagitenol ᵽe wo Boas akanol me ¹⁷náfaro aagol : « Nájiom ucoᵽ wono futoh ni ganur wal oris, naagom jamb’íbbañul dó me bi tale n’aw guñen gurakel. » ¹⁸Noemi naagol : « Aw unamo tale nunah min ujuh bu jae me ebao. Niffase áine ahumu añumut éelo maa firim faufu fo m’baŋanout jama. »

Boas nafum Elimelek

¹Ñer Boas najow bi n’gánonum ésuh yay to nihi guomunor me, min arobo to. Ᵽiout áine ahu o nalob me Rut mola, náni n’égat. Boas navogol naagol : « Atiom, újoul uloba. » Ñer áine ahu nákail anamo.

²Boas návogul ufan gono guñen bugal ésuh yay niki gunamo. ³Naah afuma ahu afaŋol me galof : « Nuffase Noemi nabbanno Moab bo naamen me. Naage ᵽan anomen galah gagu gal atiola Elimelek. ⁴Yo eĉil me nivoguli manur n’ufan wauwe bi eroreni ter numaŋe unom galah gagu. Mb’eno umaŋut, nugitenom min iffas. Mata aw uomme átinar añum me emundum unom go ; újuut me, ínje aamme áuten, niŋar go. » Naagol : « Yoo, ᵽan inom go. »

⁵Naagol : « Unom go me n’guñen Noemi, ᵽan may uyab Rut aamen me aar añol Elimelek, min galah gagu mbi gunamo ni gajow gaa fiilol. » ⁶Naagol : « Iní me mamu, mat’íju. Mata ikan mo me, fubajom ᵽan fúkasulo. Kan aw uk’unom, ínje mat’íju. »

⁷No, baubu Israel, bugan gúuba gujamor me bi bitilor ter búallor, ace ni bugo ᵽan áᵽuren gadalaol asen apalol bi egiten búoh bugo gujamore. ⁸Ñer afuma ahu naah Boas : « Ñer uk’unom go ! » Min áᵽuren gadalaol asen Boas. ⁹Ñer Boas naah ufan waw ni bugan bugagu gaam to me : « Jama buru jimat me búoh ebaj yay yal Elimelek ni guñolol Kilion ni Malon, yaamme ni guñen Noemi, maer ínje iĉil yo. ¹⁰Ban ᵽoᵽ ᵽan itun Rut ala Moab aamen me aar Malon ; mamu, fubaj fafu ᵽan funamo ni fiil fafu fal umu alet me. Ban ᵽan abaj uñil jambi gajow Malon gunemo n’ésuh yay ; uñiaw ubugu ᵽan gúju guilo mala fiilolal gajem. Yoo, jama buru jimat me firim fafu. »

¹¹Ñer ufan waw ni bugan bugagu gaam to me n’guogol : « Maagen, wóli jimat me. Atúla asen gapos aare ahumu ajae me enogen ni yaŋi. Emít esenol gabugor gámah ti gaa waar Sakob Raĉel ni Lea, gaamme sijaw gufan bugal Israel. Emít eseni fubaj ni fiil fafu fal Efarata, ban gajai n’guuno Betuleem ᵽe. ¹²Emít éjii gátuh ni aare ahumu, ban yaŋi mb’éni ti yaa Ᵽeres, añol Yuda bugo ni Tamar. »

Gabugi Obed, ᵽay David afan

¹³Ñer Boas nayab Rut min áni aarol, n’gunamo. Atúla násonienol min ateb ak’aalen, nabaj añil ánaine. ¹⁴Waareaw n’guoh ñer Noemi : « Usalal Atúla mata jama naseni an ajae me ecokori. Ban gabulakeni ugu, gajaol ᵽan guuno mámah Israel. ¹⁵Ᵽan akani újumor buyoh babu bo nuomen me ni bo, ban ni fúfanumi ᵽan acokori. Ebaj ásabul ti Rut, abugol me ban namaŋi nár, eĉila efaŋe aw babajener úᵽur futoh ni gúuba. » ¹⁶Ñer Noemi nateb añil ahu aleb, aban naŋarol ak’aagen. ¹⁷Uĉindorol waarema n’gujogol nan Noemi abugol, n’gukanol gajow gagu gaa Obed. Obed aamme ᵽay Yese, abuh me David.

¹⁸Dáre ñer ujow waw waa sipay David gufan, újogum ni Ᵽeres : Ᵽeres abuh me Hesoron, ¹⁹Hesoron nabuh Ram aamme ᵽay Aminadab. ²⁰Aminadab nabuh Naĉon aamme ᵽay Salman. ²¹Salman o abuh me Boas, ᵽay Obed. ²²Obed nabuh Yese aamme ᵽay David.