Fíĉilum
Eᵽájul élebur yay yaa Fíĉilum
Elébur yauye yo guvoge me "Fíĉilum", emundum me elobolal mala gátut gaa mof ni gaa buroŋ, ni faŋ bal arafuhow (Fíĉilum 1 bi 11). Gurim gaugu gaa buju babu guhiĉihiĉ bi egiten wo Aláemit amaŋ me bi ni mof mamu, ni ᵽoᵽ wajout ró me ti wárien me ujow.
Elébur yauye netajen elobolal maa fíĉilum ésuh yay yal Israel, ni faŋ maa sipail gufan gaju yo me (Fíĉilum 12 bi 50).
Elébur yauye emundum me egitenolal sulob súuba : wo Aláemit amaŋ me ni mof mamu ni ᵽoᵽ bugan bugagu bugo nátut me. Firim fítinar (Fíĉilum 1) fuogolal wánowan wo Aláemit akane úariari. Fúuten fafu (Fíĉilum 2 bi 3) fo mala sílam saa buroŋ arafuhow. Ban gaunor arafuhow ni Aláemit gútañitañi, ni ᵽoᵽ arafuhow ni apalol, o ni mof, ni o ni súnuhureŋ sasu.
Anáine ni anaare gumaŋut Aláemit akiĉil to buroŋil búari me bire ; guffasut búoh dó ᵽe bi ni gásumay golil. Ti nujugal yo me ni fíreŋ fafu fal Eden fo nacokoril me, dó náᵽunnil me. Gagu gurim gugitenolal buyoh babu bo nihi bubaj me bugan balaler effas to buroŋil búju me bire. Mati gúju gujamor ni gupalil ti gulobolal me mala báyuer babu bámah basimen me mof mamu (Fíĉilum 6 bi 9). Mbiban, bugan bugagu nihi gumamaŋ egiten búoh bugo gufafaŋ gupalil, n’guteben guhoil gaa búoh gutotoh Aláemit, ti gurim gagu gulobolal yo me no gulih me eteᵽ etah yay babu Babel (Fíĉilum 11).
Firim fánofan n’eban fo figitenolal min Aláemit nah’apoy me buroŋ, min nah’ajjonen bo me.
Etut firim bi ni fupafo, baje ujow waa bugan waigi ró, wagitenolal jabbah bi ni jabbah : bugan bugagu bi emmeŋen ettam yay iki gúfaculor n’guilen súsuh.
1Aláemit o n’étut mof ni buroŋ
1Ni fíĉilum fafu, Aláemit nátut fatiya ni ettam.
2Ettam yay eᵽa erakel eomene, ban néni n’emoĉ. Ni baj mal mammeŋe múggub yo múharo. Biinum Aláemit m’bíni fatiya mal mamu m’bíbefene.
3Ñer Aláemit naah : « Gajaŋa gubaj ! » N’gubaj may ti maagen. 4Najuh búoh gajaŋa gagu kakan waf waaro. Náfaculor gajaŋa ni emoĉ, 5aban navoh gajaŋa gagu etufunaha ; emoĉ yay, yo navoh yo efuga. Ni baj tiname, ni baj bujom : funah fítiar ufu.
6Aláemit nabbañ aah : « Elínga ebaj yajae me éfaculor mal mamu maa n’ettam ni maa fatiya. » 7Min átut élinga yauyu yagabor me mal mamu maa n’ettam ni maa fatiya ; nebaj ti nalob me. 8Elínga yauyu, navoh yo émit. Ni baj tiname, ni baj bujom : funah fúuten ufu.
9Aláemit nabbañ aah : « Mbi mal mamu maamme n’ettam muomunor tiñ tanur, min mahae múᵽurul. » Ni kan ti nalob me. 10Mahae maumu, navoh mo mof ; to mal mamu muomunor me, navoh to fal. Ban najuh búoh kakan waf waaro. 11Mbiban natajen aah : « Mbi ettam yay eil esel yánoyan yajae me esen eugit, mb’eil may bununuh bánoban bajae me ebuh subugum sabaje bakol bi éni eugit. » Ni baj may ti maagen, 12min ettam yay eil esel, mununuhen ni ununuh, gánogan n’gubaj eugit go. Ban najuh búoh kakan waf waaro. 13Ni baj tiname, ni baj bujom : funah fúfaten ufu.
14Aláemit nabbañ aah : « Ujaŋa ubaj n’émit bi egabor etufunaha ni efuga ; ujaŋa wauwu wo ujae me egiten nay ugan waw ujae me ekan, ni gunah gagu ni símit sasu. 15Dó n’émit, mb’újaŋenul mof mamu. » Ni baj may ti maagen. 16Ñer Aláemit nátut ujaŋa úuba wájaloe : gagu gafaŋ me gájalo, go bi ejaŋen etufunaha ; gafaŋ me gatiti, go bi ejaŋen efuga ; nátut may suut sasu. 17Nabaŋ so ᵽe fatiya bi efijigen ettam yay, 18min siĉil etufunaha ni efuga, ban ni sigabor gajaŋa ni emoĉ. Aláemit najuh búoh kakan waf waaro. 19Ni baj tiname, ni baj bujom : funah fubarigen ufu.
20Aláemit nabbañ aah : « Mbi mal mamu mugoror mala gammeŋ gagu gaa waf waw ᵽe wajae ró me eroŋ, mbi ᵽoᵽ upu waw núh’úit fatiya uhat ettam yay. » 21Min átut súnuhureŋ sasu saa mal sámah sasu ni wáfowaf waĉine ni mal, ban n’ubugor dó ; nátut ᵽoᵽ upu waw wáile me fatiya. Wánowan ni wo, nátut wo ni ganogor wo gúbuli. Aban najuh búoh kakan waf waaro. 22Násonien so ᵽe naah so : « Mbi jubugor iki jimmeŋen fal fafu ! Upu waw, buru mbi jubugor iki jimmeŋen ettam yay ! » 23Ni baj tiname, ni baj bujom : funah futogen ufu.
24Aláemit nabbañ aah : « Mbi ettam yay ebaj súnuhureŋ, sánosan ni ganogor so : sihaj, súnuhureŋ saa baha, bi ni sáfulore me n’ettam ró. » Ni baj may ti maagen, 25min átut sihaj, súnuhureŋ saa baha, bi ni sáfulore me n’ettam ró, sánosan ni ganogor so. Aban najuh búoh kakan waf waaro.
26Aláemit natajen aah : « Utúlal an anogorolal, mb’anogorolal ti maagen. Mbi waf waw ᵽe úni n’guñen gola : suol sasu saamme ni mal, upu waw waa fatiya, súnuhureŋ sasu sal ettam bi ni sáfulore me ró. »
27Ñer Aláemit nátut arafuhow anogorol,
ban nanogorol maagen mamu.
Nátulil ánaine ni anaare.
28Násonienil naagil : « Mbi jubugor iki jimmeŋen ettam yay, ban n’juogen yo ! Suol sasu saamme ni mal, upu waw waa fatiya, súnuhureŋ sasu sal ettam, mbi so ᵽe síni n’guñenul. » 29Natajen aagil : « N’ettam yay ᵽe nisenulsen esel ni eugit yo, nisenul ᵽoᵽ ununuh waw ni subugum wo, mbi síni fitiñul. 30Mo may, nisen me súnuhureŋ sasu, upu waw, wánowan wáfulore me n’ettam ban n’uif, mafos mánoman maiyulo n’ettam. » Ni kan mo ti maagen. 31Ñer Aláemit naluj waf waw ᵽe wo nátut me, najuh búoh úariari nár. Ni baj tiname, ni baj bujom : funah fakan me futoh ni fanur ufu.
21Mamu Aláemit naban étut fatiya ni ettam ni waf waw waam dó me ᵽe. 2Funah fafu fakan me futoh ni gúuba, o babaner étut yay ; min áelo burok funah faufu. 3Yo eĉil me nakan fo funah faaro, ban ni fíni fola, mata fiĉila náelo me étut yay. 4Mamu Aláemit átut me fatiya ni ettam.
Bu Aláemit átut me ánaine ni anaare
No Aláemit Atúla akan me ettam ni fatiya, 5hani jununuh janur jilelen ni mof, esel yánoyan yo m’bailerut ; mata Aláemit Atúla o m’bakanerut émit nelubul ni mof mamu, ban ᵽoᵽ arafuhow m’babajerut bi eañ ettam yay. 6Bare ni baj mal nihi múbulul n’ettam yay min míjeben yo ᵽe. 7Ñer Aláemit Atúla naŋar gábupa nateᵽ arafuhow, aban náfuᵽ ni súñunduol érus yaa buroŋ, min arafuhow ahu akan an arondoŋ.
8Aláemit Atúla nailen fíreŋ fal ununuh baubu Eden, galam bo tinah talu túᵽureul me, min abaŋ ró an ahu o nátut me. 9Naban naroh ró ganunuh gánogan gáarie, ban bubugum go m’búsum. N’etut fíreŋ fafu, naroh ró bununuh baa buroŋ, naroh ró ᵽoᵽ bice bal effas maaro ni maarat.
10Ni baj fal fáᵽullo ró Eden nihi fíjeben fíreŋ fafu ; ni fúgat iki fúlandor babu siral sibbagir : 11Eral étiar gajow yo Piĉon, ban nebosor mof mamu ᵽe maa Havila, bo baj me éurus 12yaa maagen ; baj bo may ununuh wo físim wo fitiŋoe, ni ᵽoᵽ sival sáarie faŋ so nihi guŋar me n’gujjonen úibor waw. 13Eral éuten gajow yo Gihon, ban nebosor mof mamu ᵽe maa Kuĉ. 14Efáten gajow yo Tigir, uyu bo tinah talu túᵽureul me aw baamer ni mof mamu maa Aĉur. Ebarigen yay yo eemme Afúrat.
15Ñer Aláemit Atúla naŋar an ahu abaŋ ni fíreŋ fafu fal Eden bi ecokor fo naluj fo nímoro. 16Naban naagol : « Bubugum ununuh waw ᵽe waamme ni fíreŋ faufe, nújue utiñ bo ; 17bare nífireni etiñ bununuh babu basene me effas maaro ni maarat. Mata ínje ilob yo, funah fo nujae bo me etiñ, ᵽan uoᵽoro eĉet ti maagen. »
18Aláemit Atúla naah : « Jáhorut min ánaine anamo nevonol ; ᵽan ikanol arambena ajae me éjahor ni o. » 19Nemme Aláemit Atúla o baŋarer mof min ateᵽ súnuhureŋ sasu ni upu waw, náŋarul so ᵽe bújoŋor an ahu min mb’ajuh bu najae so me evoh. Ñer so ᵽe ᵽan sibaj yánoyan gajow yo, go an ahu ajae yo me ekan. 20Min an ahu akan súnuhureŋ sasu, sihaj sasu ni upu waw ᵽe ujow. Bare ajugut ni so yájahor me bi erambenol. 21Ñer Aláemit Atúla náyuol gámori gámah, min áᵽuren evul ece yaa gacaĉol, aban nabbañen to ti tínien me. 22Naŋar evul yauyu nateᵽ anaare, aban naŋallol bi ni áine ahu. 23Ñer áine ahu naah fatiya :
« Maer an ume ti ínje !
Enilol ni yúmbam éᵽullo,
físimol2.23 físimol ni fúmbam fúᵽullo : ni gúhiboriay guoge evulol ni súmbam éᵽullo. ni fúmbam fúᵽullo.
Ᵽan guvogol anaare mata n’enil ánaine náᵽullo2.23 mata n’enil ánaine náᵽullo : uoh me anaare ni gúhiboriay (iĉa), níni ti nuh’uoh me ánaine (iĉ).. »
24Yo eĉil me ánaine ᵽan áᵽur ahat ᵽayol ni jaol min ak’aĉin búli bugo n’aarol, min ñer bugo gúuba gúbbañul gúni enil yanur.
25Ban áine ahu bugo n’aarol sinil sirakel guomene, bare kanutil bo ñusu.
3Gatil arafuhow gátiar n’Aláemit
1Jiffase ni súnuhureŋ sasu so Atúla átut me, enuhunjaŋ efaŋ ró ᵽe mutuho. Funah fice néjoul ek’etoh to aare ahu neogol : « Maagen, Aláemit naagulseh jambi jitiñ hani bununuh banur ni waamme dáre ni fíreŋ fe ? » 2Naah yo : « A-a, alobut me, naagóli jújue jitiñ wo, 3bare baamme n’etut fíreŋ fafu, naagóli : “Jambi jitiñ bo, hani egor bo jatiito, mata jitiñ bo me, ᵽan jiĉet.” » 4Enuhunjaŋ yay neogol : « Múk ! Let maagen, mati jiĉet. 5Aláemit faŋaol naffas yo : Funah fo jijae bo me etiñ, gúĉilul ᵽan gúpegulo min jíni ti o, mata ᵽan júju jiffas maaro ni maarat. »
6Ñer aare ahu naluj bubugum bununuh babu, najuh búoh búariari, ᵽan búsum fitiñ, ban bújue bisen gaffas. Najow ak’atujul dó ni bubugum babu ece atiñ, naŋar may ak’asen áinol atiñ. 7Ñer to baenah gúĉilil n’gúpegulo n’gujuh búoh gusimout. Min guŋar utoj bununuh bice gajow bo bífig, guleĉ úhoi guhogo.
8Mb’uĉiga tiname, bunaa báruser, n’guun Aláemit Atúla najatore me ni fíreŋ fafu. N’gutey gukoᵽ n’ununuh waw. 9Aláemit Atúla navoh áinema naagol : « Aw umelo ? » 10Naagol : « Niuwun gaeli ni fíreŋ fafu, ñer níholi nitey ik’ikoᵽ mala min ikan me eᵽatalah. » 11Naagol : « Ay agiteni búoh eᵽatalah nukane ? Nutitiñ ᵽiaŋ bununuh babu bo nífireni me ? » 12Naagol : « Dáru aare ahu o nusenom me, o abajulo bo asenom, nitiñ. » 13Aláemit Atúla naah aare ahu : « Wa uĉile nukan me ? » Naagol : « Dáru enuhunjaŋ yay ekelo ebutom min itiñ. »
14Ñer Aláemit Atúla naah enuhunjaŋ yay :
« Nemme mamu nukane, ni sihaj sasu ni súnuhureŋ sasu ᵽe aw nevoni mb’itab me !
Ᵽan núh’úfulor ni fari,
ban aw m’buroŋi, ᵽan núh’úmer gaᵽor gunah émit ᵽe !
15Ñer maer, maa nijoge bi n’aw ni aare ahu :
Ᵽan ikanul n’jilator, ban ubugorul ᵽoᵽ ᵽan ikan wo nulator.
Gabulaken aare ahu ᵽan gumapul fuhoi,
aw ᵽan urum gola ni futoñ. »
16Mbiban, naah aare ahu :
« Ᵽan ikan gafareti gútañi,
min nuh’ubuh guñoli ni buyoh.
Ᵽan nuh’umaŋ bilihor n’áini3.16 ᵽan nuh’umaŋ bilihor n’áini : báfaculer bice buoge : biinumi ᵽan biteb mbal áini.,
bare aĉila ᵽan áni afani. »
17Naban nábaho mbal áinema naagol : « Nemme firim aari núttune min utiñ bununuh babu bo nífireni me :
Aw mb’uĉil me min itab ettam yay.
Ᵽan urok yo táñi gunah émit ᵽe min mb’úju ubaj ró fitiñi.
18N’ettam yay yíya, mafos mánoman maa sijeŋ ᵽan miil dó,
ᵽan nuh’utiñ waileul me n’ulah waw.
19N’ejeni ᵽan útiñum bi funah fal eĉeli
no mb’ubbañ me mbal ettam dó núᵽullo me.
Maagen aw mof nom,
ban ᵽan ubbañ úbaho mof. »
20Mbiban, áinema Adam nakan aarol gajow gagu gaa Eva (dóemme "aroŋ me"), mata aĉila ajae me éni jaw bugan bugagu ᵽe. 21Ñer Aláemit Atúla naŋar ubaŋ waa súnuhureŋ min acokor wañ asim Adam ni aarol. 22Naban naah : « Nemme maer arafuhow nánini ti ace ni wolal, min affas me wáari me ni waarat me, jambi atiñ me maer bununuh babu baa buroŋ ; mata ihalol me natiñ bo, ᵽan aroŋ bi nánonan. » 23Ñer Aláemit Atúla náᵽunnil ni fíreŋ fafu fal Eden gujow guke burok ettam yay dó naŋar me nateᵽil. 24No nahamil me aban, naŋar báuwener émit guce bugo guvoge me ĉerubeŋ, abaŋ m’butum gánonum fíreŋ fafu. N’guogen ufoje wajege sambun nihi gúvit wo bi emin bulago babu bajow me bi ni bununuh babu baa buroŋ.
4Kaeŋ namuh atiol Abbel
1Adam narobo bugo n’aarol Eva. Eva naŋar far, nak’apegor nabaj júᵽur naah : « Ni garamben Atúla niballo júᵽur. » Min akan jo gajow gagu gaa Kaeŋ (dóemme "ébajul"). 2Nabbañ ateb ak’aalen náŋarul Kaeŋ jitiay navoh jo Abbel. No uñiaw gújalo me, Abbel nakan akoña ubbarum, atiol Kaeŋ o náni aaña.
3Min gunah gagu gúgale me, nuĉiga funah fice, Kaeŋ nátebul mitiñ maa burokol bi éji Atúla. 4Abbel may o náŋarul gabugor gátiar gafat me gal ubbarumol ákail áji Atúla. Ban Atúla nayab Abbel n’gásumay n’gájiol ró 5min til ahabo gaa Kaeŋ. Ñer Kaeŋ fiiñol ni fitiñ náñigen. 6Atúla naagol : « Wa uĉile fiiñi ni fitiñ ? Uñígen min ni bu ? 7Biinumi bútuen me, ᵽan úju úallo bújonih ; bare búhoji me, gatil gagu ugu to n’guholei ti énuhureŋ yafiye m’butum gánonumi nénii n’enah. Gumaŋe bi ejogi, bare aw núarie uhek go. »
8Ᵽúrto, Kaeŋ naah atiol Abbel : « Ujaa ujatora mbal ulah waw ! » No guĉih bo me, náñag álloŋ Abbel min amugol.
9No nabbanno me, Atúla narorenol : « Atii Abbel umelo ? » Naagol : « Ijugutol. Injé ᵽiaŋ eemme apoyaol ? » 10Atúla naagol : « Wa nukan me ? Físim atii fo núyu me n’ettam ufu fákoŋeul me bi n’ínje, fuoge bulugen ! 11Nujuge, gatab ugu ni aw, min mb’uhat ettam yay yámer me físim atii o numuh me. 12Maer uañ me ettam yay, mat’ebbañ eseni wo nuh’ubajen dó me. Ᵽan nuh’uyanor bo me, ban mat’ubaj to nujae éjoj. »
13Kaeŋ naagol : « Gúteh gauge gúliiomlii mámah, mat’íju iteb go. 14Jama aw umu n’ehamom n’ettam yay yáari me. Ᵽan ñer ik’imeoi ráli. Mbi nih’iyanor bo me m’bájojut, an ajugom babu, namuh ! » 15Atúla naagol : « Hani ! An amugi me, bulugeni ᵽan bubaj ñono futoh ni ñúuba. » Min akan fúffasum ni o, mbi an aemor n’aĉila jamb’amugol. 16Ᵽúrto, Kaeŋ najow ráli n’Atúla ak’aĉin ni mof mamu maa Nod (dóemme "gayanor") galam bo tinah túᵽureul me aw baamer Eden.
Gabugor Kaeŋ
17Kaeŋ nak’abaj anaare, n’gurobo. Aarol naŋar far ak’apegor áᵽur navogol Henok. Kaeŋ naŋar gajow áᵽurol akan ésuh yay yo naamme n’eju. 18Henok nabuh Irad ; Irad nabuh Mehuyael aamme ᵽay Metuĉael abuh me Lameh.
19Lameh waare gúuba nayabe : átiar gajaol Ada, áuten gajaol Sila. 20Ada nabuh Yabal ; aĉila aamme ᵽay afan ala ukoñaaw ᵽe bugo nihi guĉin me ni gúggut|Fúggut Aláemit. 21Atiol gajaol Yubal ; aĉila o aamme ᵽay afan ala utega sisimbiŋ4.21 esimbiŋ : enogonogor ehontiŋ, bare yo efaŋe emmeŋ unew. sasu ni uoga sutongole sasu. 22Sila abel Ada nabaj may añil navogol Tubal-Kain ; aĉila o aamme ᵽay afan ala uaᵽaaw ᵽe, bugo nihi guaᵽ me mañ mújugah ni muñuget. Alínol gajaol Naama.
23Mb’uĉiga funah fice, Lameh naah waarol :
« Ada ni Sila, aᵽi juuttenom !
Buru waarom, mbi jikan to uinumul ni wo nijaeul me elob :
Nimuge ánaine o bábukenerom,
nitege áᵽur ik’imuh o bakanerom gúbit.
24Guoseh an amuh me Kaeŋ, ᵽan gulugenol ñono futoh ni ñúuba.
Bare ínje neege, an agor me ínje Lameh,
ᵽan ilugen ni o ñono úvi gúfaji ni gaat ni ñúuba (77). »
Gabugi Set ni gal Henoĉ
25Ᵽúrto, Adam nabbañ asen Eva far ak’apegor júᵽur. Eva naah : « Aláemit nájiom ace añil butum Abbel o Kaeŋ amuh me. » Yo eĉil me nakanol gajow gagu gaa Set (dóemme "éji"). 26Set nak’abuh áᵽur nakanol gajow gagu gaa Henoĉ. No, bugan bugagu guju me elaw Aláemit ni gajaol gal Atúla.
5Gabugor Adam bi ni Nóe
1Dáure gabugor Adam :
Aláemit no nátut me an, nakanol anogorol ; 2ban nátulil gúni ánaine ni anaare. Funah fafu fo nátulil me, násonienil, aban nakanil gajow gagu gaa arafuhow.
3No Adam abaj me símit ekeme ni ávi ni guñen (130), nabuh áᵽur anogorol maagen mamu, navogol Set. 4Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh ni sífaji (800) nabuh úᵽur ni sújur guce. 5Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni sibbagir ni ávi ni guñen (930).
6Set nak’abuh áᵽur o babajer símit ekeme ni futoh (105), navogol Henoĉ. 7Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh ni sífaji ni futoh ni súuba (807) nabuh úᵽur ni sújur guce. 8Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni sibbagir ni guñen ni súuba (912).
9Henoĉ may no nabaj me símit úvi gubbagir ni guñen (90), nabuh áᵽur gajaol Kenan. 10Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh ni sífaji ni gaat (815) nabuh úᵽur ni sújur guce. 11Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni sibbagir ni futoh (905).
12Kenan aĉila no nabaj me símit úvi gúfaji ni guñen (70), nabuh áᵽur navogol Mahalalel. 13Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh ni sífaji ni úvi gúuba (840) nabuh úᵽur ni sújur guce. 14Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni sibbagir ni guñen (910).
15Mahalalel nak’abuh áᵽur o babajer símit úvi gúfaji ni futoh (65), navogol Yered. 16Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh ni sífaji ni ávi ni guñen (830) nabuh úᵽur ni sújur guce. 17Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni sífaji ni úvi gubbagir ni gaat (895).
18Yered no nabaj me símit ekeme ni úvi gúfaji ni súuba (162), nabuh áᵽur navogol Henok. 19Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh ni sífaji (800) nabuh úᵽur ni sújur guce. 20Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni sibbagir ni úvi gúfaji ni súuba (962).
21Henok no nabaj me símit úvi gúfaji ni futoh (65), nabuh áᵽur navogol Matuĉelah. 22Naroŋ to atajen símit sikeme sífaji (300) n’elagen Aláemit, nabuh úᵽur ni sújur guce. 23No nabaj me ñer símit sikeme sífaji ni úvi gúfaji ni futoh (365), 24an abbañut ajugol n’ettam, Aláemit bájaenumerol mbaa fatiya ; mata buroŋol n’Aláemit nabaŋ bo.
25Matuĉelah nak’abuh áᵽur o babajer símit ekeme ni úvi gubbagir ni futoh ni súuba (187), navogol Lameh. 26Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh ni súuba ni úvi gubbagir ni súuba (782) nabuh úᵽur ni sújur guce. 27Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni sibbagir ni úvi gúfaji ni futoh ni sibbagir (969).
28Lameh no nabaj me símit ekeme ni úvi gubbagir ni súuba (182), nabuh áᵽur 29naah : « Nemme Atúla natatab ettam yay min burokolal bútañi, añil ahume o ajae me éelenolal ni buyogolal. » Yo eĉil me nakanol gajow gagu gaa Nóe (dóemme "éelen"). 30Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh ni úvi gubbagir ni gaat (595) nabuh úᵽur ni sújur guce. 31Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni súuba ni úvi gúfaji ni gaat ni súuba (777).
32Nóe no nabaj me símit sikeme futoh (500), nabuh úᵽur gúfaji, ahu gajaol Sem, ahu Ham, ahu Yafet.
6Atúla najoh bi enemen mof mamu
1Min bugan bugagu gúmmeŋeul me n’ettam, mo may gubuge me sújur gáarie faŋ. 2No úᵽur Aláemit6.2 úᵽur Aláemit : ute, guce gujoge búoh dáru báuwener báᵽullo n’émit ; bugagu n’guoh úvi gálaje ; bugagu may n’guoh gabugor Set gom. gujuh me jáari sújur sausu, nihi gúkail guliᵽ guce ni bugo guyab. 3Ñer Atúla naah : « Biinumom baa buroŋ bábaerit bo nisen me arafuhow, mati búju bíni ni o bi nánonan, mata aĉila enil nam. Maer buroŋol ᵽan bítij símit ekeme ni ávi (120). » 4No bajene n’ettam bugan búgamah ban ni gubbah ; bugo guomme gabugor úᵽur Aláemit go gubuh me no gukelo me guyab sújur sasu bugal ettam. Uñiaw ubugi bugo guomme buganolal búgamah bugaa no, bugo ujail ujamo me.
5Atúla najuh búoh bugan bugagu gufaŋefaŋ n’gúlaᵽute : Funah fo tihane, uinumil nuteb bi ekan maarat barebare. 6Ni táñiol iki ajoh émiremma min akan me arafuhow 7naah : « Ᵽan inemen ni mof bugan bugagu bi ni súnuhureŋ sasu ró, sáfulore me ni may upu waw. Ti maagen, nijojoh émiremma min ítulum me waf wauwu ᵽe waife me. » 8Bare Nóe buroŋol búsusum Atúla.
Atúla o n’egiten Nóe bulago babu bal eᵽah
9Buroŋ Nóe maa bujow ma :
Bukakan buroŋ banabe ban ni bukur bújoŋor bugan bugagu, mata nalagelagen Aláemit, ban ᵽoᵽ nah’akan wásum me Aláemit. 10Nabaj úᵽur gúfaji, gaamme Sem, Ham ni Yafet.
11Bare ni bajuger Aláemit, bugan bugagu ᵽe gaamme n’ettam gujonut, iki báloj bimmeŋ ni mof. 12Najuh maagen mamu búoh mof mamu ᵽe muhajekajen ; mata bugan bugagu maarat bare guom n’ekan.
13Ñer Aláemit naah Nóe : « Báloj bugan bugagu bikelo bimmeŋen ettam yay kab. Bo biĉil me min ijoh bi eban ésuh yay ᵽe. 14Mb’uŋar ubabar waake min ucokor busana báamah. Mb’ugabor ñáraru bo gutoŋ gammemmeŋ. Mb’uban nulogos bo elahatiroŋ ñáraru bo bi ni tíyaŋ bo ró. 15Gahuli gagu mb’ulih simetar ekeme ni úvi gúuba ni guñen (150), bauŋ babu simetar ávi ni futoh (25), gabbah gagu simetar gaat (15). 16Mb’urembenor sitah sífaji, uban nukan bo firihinjaŋ fahalore eᵽa yaᵽiloe butum gañen ni guteᵽ gagu. Ganegen bo mbi gúni n’etut gacaĉ bo gace. 17Uban me, ínje ᵽan íannul mal mammeŋe iki muguben ettam yay múharo, min mumuh wáfowaf waife me. Waf waw ᵽe waamme n’ettam ᵽan uĉet. 18Bare aw, ᵽan ijogor babuge n’aw ; ᵽan mb’unogen ni busana babu, aw, aari, guñoli ni waaril. 19Mb’uŋar ni súnuhureŋ sasu ᵽe, sánosan ni ganogor so, yáine ni yaare úrur dó min súju suroŋ ti buru. 20Imaŋut buroŋ binemo ni mof. Yo eĉil me, mb’uŋar súuba-súuba n’upu waw, ni súnuhureŋ sasu sájalo me, bi ni sáfulore me n’ettam ró. 21Mb’uŋar may mitiñay mánoman ulalen me bi fitiñul, buru ni súnuhureŋ sasu ᵽe. »
22Nóe nakan wo Aláemit alobol me, ahalut bo hani waf wanur.
71Ᵽúrto, Atúla naah Nóe : « Uŋar bugani n’junogen ni busana babu. Mata nijuge búoh n’ésuh yay ᵽe aw bare unab ró. 2Ni súnuhureŋ sasu sáari me bi bísimen, ni ganogor gánogan mb’uŋar súuba-súuba, yáine ni yaare, bi ñono futoh ni ñúuba. Ni sáariut me, mb’uŋar tánotan yáine ni yaare bare. 3Ni upu waw may, mb’uŋar tánotan úuba, gáine ni gaare, bi ñono futoh ni ñúuba. Mamu mbi ganogor gánogan gúju gubbañ guroŋ ni mof. 4Tale gunah futoh ni gúuba, ᵽan ikan émit yay nelub gunah úvi gúuba tujon ni tihalen, m’báelout. Min inemen ni mof mamu waf waw ᵽe waife me wo nikan me. » 5Nóe nakan wo Atúla alobol me ᵽe.
6No Aláemit áyuulo me mal mamu báyuer babu bájalo me ni mof, Nóe o babajer símit sikeme futoh ni yanur (600). 7Ñer Nóe nanogen ni busana babu, aĉila, aarol, guñolol ni waaril, bi eᵽah. 8-9Ti Aláemit alob yo me, súnuhureŋ sasu sáari me ni sáariut me bi bísimen, upu waw bi ni sáfulore me ró, ni síkail sunogen ni busana babu súuba-súuba, yáine ni yaare, sutoh ró Nóe.
10No nuĉiga me funah fafu fakan me futoh ni gúuba, mal mamu mámah mamu ni miĉigul.
Atúla náyuul mal mamu báyuer bámah
11Gannay gaugu no Nóe abaj me símit sikeme futoh ni yanur (600), funah fafu fakan me gaat ni gúuba ni fieñ fafu fúuten, funah fiĉila súbula sasu ᵽe saa fal fámah sútojuloulo me n’efanjen mal ró, sílinga émit ni sífasoul, 12min émit yay eilo eban mal babaner gunah úvi gúuba, tujon ni tihalen. 13Funah faufu Nóe o banoner ni busana babu, aĉila, aarol, guñolol Sem, Ham ni Yafet ni waaril, 14ni may súnuhureŋ sasu ᵽe, sánosan ni ganogor so, sihaj sasu bi ni sáfulore me ró, upu waw ni wáfowaf wabaje ubes. 15So ᵽe saife me, sánosan ni síkail súuba-súuba, sutoh ró Nóe. 16Ni sunogen dó, ganogor gánogan yáine ni yaare, ti Aláemit alobol yo me. Mbiban, Atúla nábahen ganegen gagu apeh.
17Min ñer émit yay eilo elubul gunah úvi gúuba. Mal mamu ni mimmeŋ iki busana babu bitebor buhat ettam yay. 18Mo muomme iki busana babu bíren. 19Ni muroŋ bae n’ejiŋ yay iki muguben gurijaŋ gagu ᵽe gal ettam. 20Ni muroŋ dó n’ejiŋ yay iki múgat go butum simetar futoh ni súuba. 21Min ñer waf waw waife me ᵽe waamme n’ettam uĉet : újogum n’upu waw, sihaj sasu, súnuhureŋ sasu, wánowan wáfulore me n’ettam bi ni bugan bugagu ró, 22wáfowaf waife me ban nuĉin n’ettam, nulojo uk’uĉet. 23Mamu Atúla anemen me waf waw ᵽe waamme n’ettam, iki ŋaño to Nóe ni buganol ni waf waw ᵽe waam dó me ni busana babu. 24Gunah ekeme ni úvi gúuba ni guñen (150), mal mamu ni muroŋ n’eguben ettam yay múharo.
8Nóe ni buganol bugo n’éᵽurul ni busana babu
1Bare Aláemit naroŋ ᵽoᵽ n’gaᵽinor mala Nóe, súnuhureŋ sasu ni sihaj sasu saamme ni busana babu. Min ainnul érus bi ékasul mal mamu. 2Súbula sasu saa fal fámah bi ni sílinga émit ró ni sutojo, émit yay may nehat galub. 3No baj me gunah ekeme ni úvi gúuba ni guñen (150), mal mamu ni múkasulo jatito-jatito 4uk’uĉiga funah fafu fakan me gaat ni gúuba faa fieñ fafu fakan me futoh ni gúuba, busana babu m’butaj fatiya firijaŋ fafu fo guvoge me Ararat. 5Mal mamu ni muroŋ n’ékasulo bi funah fítiar faa fieñ fafu fakan me guñen, no gurijaŋ gagu gutiulo me.
6Nóe natajen airigen gunah úvi gúuba balama ápegul elajen yay yo nakan me ni busana babu, 7aban nahalen gaganar gúit nihi gujow n’gúbbañul iki mal mamu muñah. 8Nahalen may gálab bi ejuh ter mal mamu muhae. 9Bare gálab gagu gujugut tiñ tahae to gújue gulo, min ñer gúbbañul bi ni busana babu, mata mal mamu murondoŋ. Nóe naalen gañenol min ájogul go árur dó ni busana babu. 10Nabbañ airigen gunah futoh ni gúuba bala abbañ ahalen go n’gúit. 11No gubbañulo me gállim, n’gútebul ni gáñin go gatoj gajeb gaa bice bununuh gajow bo buoliv. Ñer Nóe naffas búoh mal mamu múkasuloe faŋ n’ettam yay. 12Natajen airigen guce gunah futoh ni gúuba, nabbañ ahalen go, n’gúit n’gufa bo.
13Funah fítiar faa fieñ fítiar fal émit evugul, gannay gaugu no Nóe abaj me símit sikeme futoh ni yanur ni émit yanur (601), mal mamu mo bajuer ehay. Ñer Nóe náᵽuren firihinjaŋ busana babu. Naluj tíyaŋ najuh búoh ettam yay ehahay. 14Mb’uĉiga ni fieñ fúuten fo babajer gunah ávi ni futoh ni gúuba, ettam yay yo bahaer was, 15Aláemit naah Nóe : 16« Uᵽúrul ni busana babu, aw, aari, guñoli ni waaril ! 17Uᵽúnnul may súnuhureŋ sasu ᵽe, upu waw, sihaj sasu, bi ni sáfulore me n’ettam ró, min mbi sitey siban babu ᵽe, ni sibbañ subugor simmeŋen mof mamu. » 18Ñer Nóe náᵽurul ni aarol, guñolol ni waaril ró. 19Súnuhureŋ sasu may ni súᵽurul ᵽe, sánosan ni ganogor so, bi ni sáfulore me n’ettam yay ni upu waw ró.
20Mbiban, Nóe nateᵽ físimenum bi n’Atúla, naŋar tánotan ni súnuhureŋ sasu sáari me sice bi may n’upu waw wáari me ró bi bísimen Atúla : namuh so, aban naremben so to min asaen so iki sirem. 21Atúla no naun me gatiŋ gagu gásum me gaa bísimen babu, ni súmol. Naah m’biinumol : « Maer mat’ibbañ itab ettam yay mala búkanum arafuhow. Maagen, újogum ni fiñileol, biinumol maarat bare nihi biᵽinor ekan. Ban mat’ibbañ inemen wáfowaf waife me n’ettam, ti nikanen mo me. 22Nánonan no mof mamu muroŋe n’ebaj,
buroh ni eᵽit,
ñutot ni ésuᵽa,
fujam ni fiye,
etufunaha ni efuga
ᵽan síni to bi nánonan. »
9Aláemit najogor babuge baliŋe ni Nóe
1Ᵽúrto, Aláemit násonien Nóe ni úᵽurol naagil : « Mbi jubugor iki jimmeŋen mof mamu. 2Maer súnuhureŋ sasu ᵽe, upu waw, sáfulore me n’ettam, bi ni suol sasu ró, ni guñenul nihat so. Ᵽan súhollul nár. 3Waf waw ᵽe waroŋ me, ban nugoror, nisenulwosen, ti nisenul me may waf waw ᵽe waileul me n’ettam ; dó ᵽe bi fitiñul. 4Bare jambi jitiñ ellu ni físim yo ró, mata físim fo fiĉil me buroŋ. 5Mala éyu físimul, ᵽan iroren fo nánonan no fúuyoe ; énuhureŋ emuh me an, ᵽan iroren yo. An ᵽoᵽ amuh me apalol, ᵽan irorenol yo.
6An áyu me físim apalol,
ace ᵽan áyu fola,
mata Aláemit ni ganogorol nátulum me arafuhow.
7Neegul mbi jubugor min jifaŋ jammeŋ. Mbi gabugorul guvisor ni mof mamu ᵽe iki gummeŋen mo. »
8Aláemit natajen aagil : 9« Injé, babugeom ᵽan ijogor bo ni buru ni gabugorul. 10Babuge baubu ᵽan bíni to may bi ni upu waw, sihaj sasu ni súnuhureŋ sasu, waf waw ᵽe waife me waamen dó me ni busana babu, ni wawu ᵽe wajae me ebugi ni mof. 11Babuge baubu bo buomme ube : mati bañ mús baj báyuer mal ti babu banemenen me ettam yay. »
12Natajen aagil : « Ᵽan ikan fúffasum faa babuge babu baamme n’etut ínje ni buru ni wáfowaf waamme ni buroŋ, bi egiten búoh ᵽan bíni to bi nánonan. Fúffasum fafu ufe : 13Gaiba-émit ᵽan ibaŋ fatiya, mbi gúni fúffasum faa babuge babu baamme n’etut ínje ni ettam yay. 14No nijae me éᵽunnul úpar úni fatiya ettam yay min gaiba-émit gaugu gúᵽurul dó ni wo, 15no ᵽan iᵽinor me mala babugeom bo nijogor me ni buru ni waf waw ᵽe waamme ni buroŋ. Emít yay mat’ebbañ elub mal máamah iki minemen buroŋ babu ᵽe baa n’ettam ti no. 16No gaiba-émit gaugu gujae me éᵽurul n’úpar waw min ijuh go, ᵽan iosen babuge babu bo nikan me n’etut ínje ni wánowan waife me ni mof bi nánonan. »
17Nabbañ aah Nóe : « Neegi me : Gaiba-émit gaugu go guomme fúffasum babuge babu baliŋ me bo nijogor me ni wánowan waamme m’buroŋ ni mof. »
Bakaner Ham m’biĉil min ᵽayol atab gabugorol
18Guñol Nóe gáᵽullo me ni busana babu, bugo guomme Sem, Ham ni Yafet. Ban Ham o abuh me Kanaan. 19Uñiaw ubuge gaamme gúfaji bugaa Nóe, bugo guomme sipay gufan bugaa bugan bugagu ᵽe gaĉin me ni mof.
20Nóe o aamme átiar eañ úbiñu. 21Funah fice, narem bíñu yay ák’áhali. Ñer náᵽuren wañol ᵽe min afilo ni fúgulol enil erakel. 22Ham aamme ᵽay Kanaan, nanogen dó natogol me enil erakel. Náᵽurul bi tíyaŋ ak’agiten yo gutiol. 23No nalobil yo me, Sem bugo ni Yafet n’guŋar gábil guremben n’ubandil min gunogen dó baa gúsolasola bi eke efut ᵽail. N’guluj ráli gayoŋil jambi gujuh ᵽail min akan me enil erakel.
24No fúhali Nóe fusar me, naun wo áᵽurol apuma akanol me. 25Ñer naah :
« Ban itab Kanaan !
Mb’áni amigel ahu afaŋ me gatiti emigel gutiol ᵽe ! »
26Nabbañ aah :
« Gasal ugu n’Atúla aamme Aláemit ala Sem !
Mbi Kanaan akan amigel Sem !
27Mb’Aláemit asen Yafet mof mauŋe,
ban mb’áuro ni gúggut Sem.
Mbi Kanaan akan amigel may ala Yafet ! »
28Ᵽúrto báyuer mal mamu bájalo me, Nóe nabbañ aroŋ to símit sikeme sífaji ni úvi gúuba ni guñen (350). 29Yaĉil me nak’aĉet o babajer símit sikeme futoh ni sibbagir ni úvi gúuba ni guñen (950).
10Gabugor Nóe
1No báyuer mal mamu bámah babu búgat me, úᵽur Nóe gaamme Sem, Ham ni Yafet, n’gubuh úᵽur. Gabugoril uge :
2Uᵽúr Yafet bugo guomme Gomer, Magog, Madai, Yavan, Tubal, Meĉeh ni Tiras. 3Gomer nabuh Aĉikenas, Rifat ni Togaruma ; 4Yavan o abuh me Eliĉa, Tarisis, ni may bugaa Kit ni bugaa Rodan. 5Gabugor Yavan go guvisor me iki guĉin galam fal fámah ; n’gúfaculor fiil-fiil ésuh fo, mof fo ni gúlobum yo gúbuli.
6Uᵽúr Ham bugo guomme Kuĉ, Misiraim, Put ni Kanaan. 7Kuĉ nabuh Seba, Havila, Sabuta, Raguma ni Sabuteka ; Raguma úᵽurol bugo guomme Ĉeba ni Dedan.
8Kuĉ nabuh may ace áᵽur gajaol Nimurod. Nimurod ahumu o aamme atiga ámah átiar ni mof. 9Náni ᵽoᵽ asaa ámah bújoŋor Atúla. Yo eĉil me bi jama nihi guoh : « Hari nakakan asaa ámah bújoŋor Atúla ti Nimurod. » 10Súsuh sítinar saa ni fívietol so suomme Babel, Erek, Akad ni Kalune, so ᵽe ni mof mamu maa Ĉinear. 11Náᵽur bo atos bi ni mof mice gajow mo Aĉur. Bo naju me súsuh sasu saa Niniv, Rehobot, Kelah, 12ni Resen, yaamme n’etut Niniv ni ésuh yay yámah yay yaa Kelah.
13Misiraim o aamme ᵽay afan ala bugaa Lud, Anam, Lehab, Nafutuh, 14Paturos, Kasuluh ni Kafutor ; bugaa Kasuluh bugo guomme sipay gufan bugaa Ᵽilisit.
15Kanaan nabuh Sidoŋ, aamme afamma, ni Hit ; 16Kanaan o aamme may ᵽay afan bugaa Yébus, Amor, Girigaĉ, 17Hiw, Aruk, Sin, 18Aruwad, Semar ni Hamat. Bugaa Kanaan gabugoril n’gummeŋ guban babu ᵽe, 19ettamil neuŋ újogum Sidoŋ bi Gasa mbaa Gerar ; yo ejow me bi Sodom, Gomora, Aduma, Seboim bi bo Leĉa.
20Dáuru ᵽe gabugor Ham gúfaculor me fiil-fiil ésuh fo, mof fo ni gúlobum yo gúbuli.
21Sem, ati Yafet, nabuh may úᵽur. Ban Sem o aamme ᵽay afan ala Eber ni gabulakenol ᵽe. 22Uᵽúrol bugo guomme Elam, Aĉur, Arupahad, Lud ni Aram. 23Aram úᵽurol bugo guomme Us, Hul, Geter ni Maĉ. 24Arupahad o abuh me Ĉela abuh me Eber. 25Eber ahumu nabaj úᵽur gúuba : átiar gajaol Peleg (dóemme "éfaculor"), mata no naamme m’buroŋ, gaĉin me n’ettam yay gúfaculorfaculor. Atiol gajaol Yokutan, 26o abuh me Alumodad, Ĉelef, Hasarumavet, Yerah, 27Hadoram, Usal, Dikila, 28Obal, Abimael, Ĉeba, 29Ofir, Havila ni Yobab. Dáuru ᵽe gabugor Yokutan. 30Bugo guĉin me n’etut Meĉa ni mof mamu maa gurijaŋ gagu gaa Sefar, galam bo tinah túᵽureul me.
31Dáuru ñer gabugor Sem. Bugo may n’gúfaculor fiil-fiil ésuh fo, mof fo ni gúlobum yo gúbuli.
32Gaᵽin gabugor úᵽur Nóe, ésuh-ésuh bi ni fiil-fiil, tale guree. Guil gaugu, ni go bugan bugagu ᵽe gaĉin me ni mof gúᵽullo me, no báyuer mal mamu bámah babu búgat me.
11Etah yay yaa Babel
1No bítinar, bugan bugagu ᵽe bugaa mof gúlobum ganur gubaje, bavogeril waf banur. 2Funah fice, n’gúᵽurul bo tinah tiiyeul me. N’ejail n’gujuh eᵽarandaŋ baubu ni mof mamu maa Ĉinear n’guĉin dó. 3N’guoh : « Ujaal uk’uteᵽal síbirih, ubanal nusoal so. » N’gucokor síbirih so mbi síni me gubokenil, guban n’guŋar elahatiroŋ bi eholenor so. 4N’guoh : « Ujaal uk’uilenal ésuh, nuteᵽal may etah ebbah ék’égorul émit. Mamu ujaolal ᵽan uuno, ban mat’uvisoral ni mof. » N’guilo gúni n’gateᵽ.
5Ñer Atúla náaloul ákail bujuh ésuh yay ni etah yauyu so bugan bugagu guomme n’eteᵽ. 6Aban naah : « Iní mamu gújaeul ekan bi nánonan, bugo ubugi gaamme bugan buganur, ban baloberil banur, wáfowaf mat’úju umindenil ni wo gumaŋ me ekan. 7Hani ! Fújuut fubaj ! Ualoal úk’úguñoral gúlobumil jambi gubbañ guunor ! » 8Min ñer Atúla avisil ni mof mamu ᵽe, min gateᵽil gútij to. 9Yo eĉil me n’gukan ésuh yauyu gajow gagu gaa Babel (dóemme "éguñor"), mata to Atúla águñor me gúlobum bugan bugagu bugaa mof mamu ᵽe, ban to navisil me guban babu ᵽe.
Gabugor Sem
10Dáure gabugor Sem :
Ᵽúrto símit súuba búsol báyuer mal mamu bámah babu, Sem nabuh Arupahad o babajer símit ekeme (100). 11Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme futoh (500) nabuh úᵽur ni sújur guce.
12No Arupahad abaj me símit ávi ni gaat (35), nabuh áᵽur navogol Ĉela. 13Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme sibbagir ni símit sífaji (403) nabuh úᵽur ni sújur guce.
14No Ĉela abaj me símit ávi ni guñen (30), nabuh áᵽur navogol Eber. 15Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme sibbagir ni símit sífaji (403) nabuh úᵽur ni sújur guce.
16No Eber abaj me símit ávi ni guñen ni sibbagir (34), nabuh áᵽur navogol Peleg. 17Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme sibbagir ni ávi ni guñen (430) nabuh úᵽur ni sújur guce.
18No Peleg abaj me símit ávi ni guñen (30), nabuh áᵽur navogol Réu. 19Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme súuba ni símit futoh ni sibbagir (209) nabuh úᵽur ni sújur guce.
20No Réu abaj me símit ávi ni guñen ni súuba (32), nabuh áᵽur navogol Sérug. 21Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme súuba ni símit futoh ni súuba (207) nabuh úᵽur ni sújur guce.
22No Sérug abaj me símit ávi ni guñen (30), nabuh áᵽur navogol Nahor. 23Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit sikeme súuba (200) nabuh úᵽur ni sújur guce.
24No Nahor abaj me símit ávi ni futoh ni sibbagir (29), nabuh áᵽur navogol Tera. 25Ᵽúrto, nabbañ aroŋ to símit ekeme ni gaat ni sibbagir (119) nabuh úᵽur ni sújur guce.
26Tera no nabaj me símit úvi gúfaji ni guñen (70), nabuh úᵽur gúfaji gaamme Aburam, Nahor ni Haran.
Gabugor Tera
27Dáure gabugor Tera : Uᵽúrol bugo guomme Aburam, Nahor ni Haran. Haran nabuh áᵽur gajaol Lot ; 28naĉet baubu Ur ni mof mamu maa Ĉalide, bo nabugi me ; no naĉet me, ᵽayol Tera to ni buroŋ. 29Aburam ni atiol Nahor n’guyab waare ; ala Aburam gajaol Sarai, ala Nahor o gajaol Milika, aamme bájur Haran ; Haran o abuh me may Yiska. 30Bare Sarai affasut fufane, mata emotombo nakane.
31Funah fice, Tera naŋar áᵽurol Aburam bugo n’aarol Sarai, naŋaror may gabulakenol Lot, áᵽur Haran. Min gúᵽur Ur ni mof mamu maa Ĉalide gujow guriŋen mbaa ni mof mamu maa Kanaan. No guĉih me n’ésuh yay yo guvoge me Haran, n’gunamo to. 32Tera nak’aĉet to Haran o babajer símit sikeme súuba ni símit futoh (205).
12Aláemit naah Aburam áuy
1Atúla nalob ni Aburam naagol : « Uᵽúr dáre ni mof mamu maamme míya, uhat fiili ni yaŋ ᵽai, min uilo ujow bi ni mof mice mo nijai me egiten. 2Ᵽan ikan min gabugori gúni ésuh yámah, ᵽan ísonieni, ban ᵽoᵽ nikan gajai guuno. Ᵽan mb’úni an ala gásonien bi ni bugan bugagu.
3Gajae me élikeni, ᵽan ísonienil.
Bare gajae me eĉotiheni, ᵽan itabil.
Míya, mb’ísonienum me guil gagu ᵽe gal ettam yay. »
4Ñer Aburam náᵽur ajow ti Atúla alobol yo me ; Lot nalagenol. No gúᵽure me ésugol Haran, Aburam o babajer símit úvi gúfaji ni gaat (75). 5N’ejaol nájaenum aarol Sarai ni áᵽur atiol aamme Lot. N’gújaenum fubajil ᵽe ni ᵽoᵽ umigel waw bugo gunom bo me Haran. Min gukay mbaa mof mamu maa Kanaan. 6No guĉih me Kanaan, Aburam nasat mof mamu bi ni bununuh babu báñai me baa More, babu Siĉem. No, bugaa Kanaan bugo baroŋer dó n’eĉin.
7Atúla náᵽurul Aburam naagol : « Dáure mof mamu mo nijae me esen guñoli ni gabulakenil. » Ñer Aburam naŋar sival nateᵽ to físimenum bi n’Atúla mala min áᵽullol to me. 8Nafa bi ni mof mice maa gurijaŋ, galam Betel mbaa bo tinah talu tiiyeul me. Min ailen fúgulol fal ubaŋ n’etut Betel yaamme bo tinah tiiyeul me, ni Ai yaamme bo tinah tiave me. To may nateᵽ to físimenum fice bi n’Atúla min alaw to ni gajow Atúla. 9Mo may natos jatito-jatito ak’aĉih ni eᵽarandaŋ ece yo guvoge me Negev.
Aburam natos mbal Esíp
10Gannay gace, bieb m’búloul dó n’ésuh yay. Maagen bieb baubu m’bújalo iki Aburam atennor ajow mbaa mof mice mo guvoge me Esíp. 11No gulof bo me, Aburam navoh aarol : « Sarai ! » Naagol : « Eé ? » Naagol : « Uuttenom. Niffase búoh aw anaare áarie faŋ. 12Bugal Esíp no gujae me ejugi, ᵽan guoh : “Dáru aarol.” Ban ᵽan gumugom min guhali to. 13Mb’uboket uogil aw álinom ! Mamu ᵽan gujogom jon, ban aw ᵽan uĉil min iᵽagen súñunduom. » Naagol yoo.
14No guĉih bo me Esíp, maagen bugaa bo n’gujuh búoh aarol náariari nár 15iki ufan búgamah bugaa gávi gagu gulob ávi ahu mola n’gusalenol nímoro. O ñer naboñ guŋallol bi ni gávi gagu. 16Sarai aĉil me min ávi ahu aalen Aburam wári. Nasenol ubbarum, sijamen, síbe, musum máine ni maare ni suñokombo ; nasenol may uroka wáine ni waare.
17Bare Atúla nakan min mataño mámah múavul n’ávi ahu ni fiilol, dó ᵽe mala Sarai, aar Aburam o naŋar me. 18Aví ahu návogul Aburam naagol : « Dáru bakaner bu ? Wa uĉil me uogutom dáru aari 19min ubutom nuogom dáru álini ? Min ínje iŋarol áni aarom ? Nibane n’aari. Uŋarol n’júᵽur tale ! » 20Ñer naboñ urokaol gúᵽurenil n’Esíp, aĉila n’aarol ni wafol ᵽe wo nabaj me.
13Efáculor Aburam bugo ni Lot
1Aburam no náᵽullo me Esíp, nabbañ mbal eᵽarandaŋ yay yaa Negev, o ni aarol ni wafol ᵽe. Lot may nalagenol. 2Aburam nasanumet faŋ, nabaje sukore sámah, síralam ni ᵽoᵽ éurus yaguguy. 3Nah’ajow jatito-jatito Negev bi Betel. Námusene arobo tiñ tautu n’etut Betel ni Ai, 4ban nailenen to físimenum. To Aburam alaw me Atúla.
5Lot alageneol me, nabaje ᵽoᵽ ubbarum, sijamen ni síbe. Nabaje may gúgulol gal ubaŋ. 6Ban mof mamu miᵽilout mata mbi gúju gufenen dó sukoreil ᵽe. Min simmeŋ me nár, sújuut surobo tiñ tanur. 7Ban ᵽoᵽ bajene bugaa Kanaan ni bugaa Ᵽeris gaĉin dó.
Funah fice, ukoña Aburam ni bugaa Lot n’gúrig. 8Ñer Aburam návogul Lot naagol : « Jamb’úriga ! Ukoñai ni búgumbam jambi gúrig may ! Let wola fiilola fanur ? 9Mof mamu umu mo nuluje me, gayoŋi. Ufáculora ! Ujow me mbaa gañen gárib, ínje ᵽan ijow mbaa gamay. Ujow me mbaa gamay, ínje mbaa gárib. »
10Ñer Lot náarul buulol najuh eᵽarandaŋ yay yo fal fafu fo guvoge me Suruden fusat me, ni fíjeben yo nímoro. Ban éguguf bi bo ésuh yay yaa Soar. Níme ti fíreŋ fafu fal Atúla, ti ᵽoᵽ Esíp yo fal fafu faa Nil nihi fíjeben me. No, Atúla m’bafumerut súsuh sasu saa Sodom ni Gomora saam dó me. 11Ñer Lot naĉob bi ni o eᵽarandaŋ yauyu ᵽe, aban najow abbañen mbaa bo tinah talu tiiyeul me. Mamu Lot ni Aburam gúfaculor me. 12Aburam aĉila narobo to Kanaan. Lot o nak’aĉin lof súsuh sasu saamme galam Suruden. Nailen gúgulol iki gúffus ésuh yay yaa Sodom. 13Bare bugaa Sodom buroŋil buarat ; nihi guhajen n’Atúla, gutiletil ni o hóji faŋ.
14No Lot ávuh me akay, Atúla naah Aburam : « Uluj joon mbaa gayoŋi, mbaa búsoli, nuluj ᵽoᵽ mbaa gañeni gárib ni gamai : 15ᵽan iseni bi nánonan ettam yauyu ᵽe yo nuluje me, aw, guñoli ni gabulakeni. 16Gabugori ᵽan ikanil gummeŋ ti fuus. Nemme fuus an ájuut aᵽin fo, mati an may ájuil eᵽin. 17Uilo nujow mof mamu min ujuh mo, mata aw nijae mo me esen. »
18Ñer Aburam natosen gúgulol ak’aĉin lof ununuh waw wáñai me waa Mámure galam Heboron. Nailen to físimenum bi n’Atúla.
14Aburam nahek úviaw bi eᵽagen Lot
1-2Ni gunah gaugu, úvi guce n’gúni ni fitih. Bugo guomme Amurafel ala Ĉinear, Ariok ala Elasar, Kedor-Laomer ala Elam ni Tidal ala Goim. N’gutegor n’gutigen bugagu úvi gaamme Bera ala Sodom, Biriĉa ala Gomora, Ĉineab ala Aduma, Ĉemeber ala Seboim, ni ávi ahu ala Bela, yo guvoge me may Soar. 3Bugo futoh bugo gunonulo me, n’guemor ni eᵽarandaŋ yay yaa Sidim (to Fal Fasisesiset fuomme jama). 4Mata ni fimigilet fal ávi ahu Kedor-Laomer guomene símit guñen ni súuba, bare ᵽúrto émit yanur n’guñiñet. 5Mb’uĉiga toon yo, Kedor-Laomer ni bugagu úvi gabbañ me búsolol n’guiyul n’gutigen ulatoril. N’guhek bugaa Refa galam Aĉetarot-Karunaim, bugaa Sus galam Ham, ni bugaa Em galam Ĉave-Kiriataim. 6N’guhek may bugaa Hor dó n’ésugil ni gurijaŋ gagu gaa Seir, n’guhattoril iki guĉih El-Paran, lof gafit gámah. 7Mbiban n’gúbbañul mbal En-Miĉepat yo guvoge me may Kadeĉ, iki gufum ᵽe mof bugal Amalek, ban ni guhek bugal Amor gaĉin me Hasason-Tamar. 8Ñer úviaw bugaa Sodom, Gomora, Aduma, Seboim ni Bela yaamme Soar, n’gúᵽunnul ekosombilil gualen ni eᵽarandaŋ yay yaa Sidim, 9bi etigen to ávi ahu Kedor-Laomer ala Elam, ni may Tidal ala Goim, Amurafel ala Ĉinear ni Ariok ala Elasar : dóemme ñer úvi gono gubbagir n’gutigen gono futoh.
10Ban eᵽarandaŋ yay yaa Sidim, babaj ró usun wammeŋe wo guoh ró bi eŋar eukut wo yafige ban neñuget tem. No úviaw bugaa Sodom ni Gomora guomme n’etey, n’gulo ró. Bugagu gaᵽah me n’gutey bi ni gurijaŋ gagu. 11Gahekil me, n’guram fubaj fafu ᵽe faamme Sodom ni Gomora, bi n’újej waw ró, min gukay. 12Lot ásabul Aburam, nemme dó Sodom naĉine, n’gujogol may gújaenum ni fubajol ᵽe.
13Ace áine aᵽagulo bo nákail agiten yo Aburam aamme an ala Híbori ; nájoul ak’atogol to naĉin me galam ununuh waw wáñai me waa Mámure. Mámure ni gutiol gaamme Eĉekol bugo ni Aner, bugaa Amor gom, ban bugo néfajiil gubbabbañ búsol Aburam. 14No naun me búoh áᵽur atiol gujogoljoh áni amigel, Aburam naomen utigaaw gabugi to me ni fiilol gono sikeme sífaji ni gaat ni bugan gúfaji (318), aban nahattor ulatorol bi n’ésuh yay yo guvoge me Dan. 15No naĉih me, nagabor buganol mítiman-mítiman min anonil ni fuh. Nahek úviaw min ahattoril bi Hoba, babu galam Damas. 16Nábbañenul wafil ᵽe, náᵽagenul may áᵽur atiol Lot ni fubajol, ni ᵽoᵽ waareaw ni bugagu umigel.
Melikisedek o n’ésonien Aburam
17No Aburam aham me Kedor-Laomer ni ulagorol aban, náolul. Ñer ávi ahu ala Sodom náᵽurul iki guemor ni fíĉiĉilen fahahay faa Ĉave, fo guvoge me fíĉiĉilen Aví. 18Ni baj ᵽoᵽ ace ávi, gajaol Melikisedek, o ávi ala Salem, ban náni ásimena Aláemit-Fatiya. N’ejaol náŋarul unaĉ ni bíñu bi esen Aburam. 19Násonienol min aagol :
« Aláemit-Fatiya átut me émit ni ettam, mb’ásonieni !
20Usalal Aláemit-Fatiya aseni me sembe min uham ulatorai ! »
Ñer Aburam náᵽuren fugab fanur ni gono guñen ni wo naramulo me ni fitih fafu asenol.
21Mbiban ávi ahu ala Sodom naagol : « Ubbañenom umigel waw min ubaŋ bi n’aw fubaj fafu fo nuŋallo me ! » 22Bare Aburam naagol : « Iteb gañenom mbal Atúla, Aláemit-Fatiya átut me émit ni ettam, 23min ibbat : Ijéerit eŋar wáfowaf ni fubaji, hani jilaor jafulut me. Mamu mat’úju uoh : “Injé nitajentajen fubaj Aburam.” 24A-a, mat’ibaŋ wáfowaf bi n’ínje. Uᵽúren me wo buganom gutiñ me, ni may butum ulagorom gaamme Aner, Eĉekol bugo ni Mámure, babu ᵽe mat’iŋar. Ban bugo gúarie guŋar butumil. »
15Aláemit najogor babuge baliŋe n’Aburam
1No ᵽúrto me, Atúla náᵽurul Aburam min alobol firim faufe naagol : « Aburam, jamb’úholi ! Injé iomme ebangal yay yíya. Ᵽan iseni bacam bámah. » 2Naagol : « Aláemit Atúla, ecamom bi wa ? Injé ume abajut maa añil ; Elieser ala Damas, o mb’aŋar me fubajom ᵽe. » 3Natajen aagol : « Nemme usenutom gabugor, maer arokaom abugi me tale ni yaŋom, aĉila ñer niĉobe bi gafumom » 4Atúla naagol : « Hani ! Let aĉila ajae me efumi, bare áᵽur o aw faŋai ujae me ebuh. » 5Naban nakanol áᵽur tíyaŋ naagol : « Uháken émit yay nuᵽin suut sasu eno nújue. » Nabbañ aagol : « Gabugori mo may gujae me emmeŋ. » 6Min Atúla alobol me, Aburam nabaj gafium. Ni gafiumol, Atúla najogol an aĉole. 7Naagol : « Injé iomme Atúla áᵽunnuli me baubu Ur ni mof mamu maa Ĉalide, bi eseni mof maume dó nuom ma maer min mbi míni míya. » 8Aburam naagol : « Aláemit Atúla, bu níjue iffas búoh mof maume ᵽan míni múmbam ? » 9Naagol : « Uŋallom buyan ni fubaah ni gabbarum gáine, yánoyan nebaj símit sífaji, ni ᵽoᵽ júrun ni etalab. » 10Aburam naliᵽ so ᵽe, aban najas sihaj sasu min abaŋ ujas waw úᵽimbor úuba-úuba. Bare upu waw, ajasut wo. 11Ñer súgutum sasu nihi síavul bi etiñ wo, bare Aburam naham so.
12No tinah talu tujon me, Aburam umoyol núlii gámori. Efuga yay nemoĉ, gáholi gámah n’gunogenol. 13Ñer Atúla naagol : « Neegi maa : Gabulakeni ᵽan guĉin ni mof malet molil. Ᵽan gukan umigel, ban ᵽan gúlamenil símit sikeme sibbagir (400). 14Bare ᵽúrto, ᵽan iteh úlamenail gúteh go nuffase, iki guhalil n’gukay ni fubaj fammeŋe ró. 15Bare aw ᵽan fúfanumi fúari uk’uĉet min gufogi n’gásumay. 16Ñer no gabulakeni gujae me eĉih ni jabbah jabarigen, no gujae me éolul bi Kanaan. Mata ᵽan bugal Amor gukanerut maarat iki miᵽilo min ihamil n’ésuh yauye. »
17No fíbiñu fafu fualo me, efuga yay nérim, to baenah sambun ni súᵽurul to ni fakor so ró, sígat ñaw n’etut ujas waw. 18Funah faufu, fiĉila Atúla aĉob me bi ejogor babuge baliŋe ni Aburam. Naagol : « Mof maume, ᵽan isen mo guñoli ni gabulakenil, újogum ni fal fafu fal Esíp bi ni fafu fo guvoge me Afúrat. 19Gaĉin dó me, bugo guomme bugaa Ken, bugaa Kenis, bugaa Kadimon, 20bugaa Hit, bugaa Ᵽeris, bugaa Refa, 21bugaa Amor, bugaa Kanaan, bugaa Girigaĉ ni bugaa Yébus. »
16Hagar ni áᵽurol Isimael
1Sarai, aamme aar Aburam, asenutol añil. Bare amigelol Hagar ala Esíp umu to. 2Sarai naah Aburam : « Nujuge búoh Atúla náfiromfir jamb’ibaj añil. Neege uŋar amigelom min jifilo, tima ñace nabajom áᵽur. » Naagol yoo. 3No, Aburam o babajer dó Kanaan símit guñen. Ñer aarol Sarai nasenol amigelol Hagar ayab. 4N’gufilo, ban Hagar nateb. No najuh me búoh alet rakelol, nah’aluj afanol bukoñoñ. 5Ñer Sarai naah Aburam : « Hagar najeleomjel. Aw úarie ufoh elob yauye yal amigelom. Maagen ínje iŋarol iseni, bare aĉila no najuh me búoh nateteb, naĉotihenom. Mb’Atúla ataliŋola ! » 6Aburam naagol : « Leti dáru amigeli ? Wásumi me, nukanol ! »
Ñer Sarai nafaŋ nálatiene abelol, bireg natey. 7No naĉih me n’ébula ece yaam m’bulago babu baa Ĉur, dó ni gafit gagu gámah gagu, nanamo náni n’gáelo. Ñer Atúla naŋar enil yal amalaka min áᵽullol to16.7 Atúla naŋar enil yal amalaka min áᵽullol to : ni gúhiboriay guoge amalaka ahu ala Atúla natogol to.8naagol : « Aw, Hagar, amigel Sarai, bay núᵽullo ? Bay nujae ? » Naagol : « Afanom Sarai nitee maa. » 9Naagol : « Ubbañ bi n’afani, maer mb’úttun firimol. » 10Natajen aagol : « Ᵽan iseni gabugor gámah iki an mát’áju go eᵽin. » 11Nabbañ aagol : « Aw umu m’bíteb, ban ᵽan ubaj añil ánaine. Ᵽan mb’uvogol Isimael (dóemme "Atúla naune") mata Atúla naune ukoŋi. 12Añoli ᵽan áni ti asum yaheheh. Ᵽan ataj n’ésuh yay ᵽe, ban ésuh yay ᵽe ᵽan gutaj ni o. Ᵽan aĉin nevonol áhatulo gutiol ᵽe. »
13Ᵽúrto, Hagar naagoro : « Alobe me n’ínje, ban nalujom, o niluje maa ᵽiaŋ ? » Min avoh Atúla alobe me ni o "Aláemit ajugeom me". 14Yo eĉil me min guvoh maer éhaᵽa yauyu Lahai-Roi (dóemme "Eháᵽa yay yal aroŋ me, ban najugom"). Eháᵽa yauyu n’etut Kadeĉ ni Bered yom.
15No funagol fiĉih me, Hagar nabaj añil ánaine. Aburam nakanol gajow gagu gaa Isimael. 16Emít yauyu, Aburam abaj me símit úvi gubbagir ni futoh ni yanur (86).
17Aláemit nánubul babugeol n’Aburam min asenol gajow gavugul
1No Aburam abaj me símit úvi gubbagir ni gaat ni sibbagir (99), Atúla nabbañ áᵽullol min aagol : « Injé iomme Aláemit-Sembe. Ᵽan mb’uroŋ ni gapoy gúmbam, ban nuaken nuh’ukan waf wanabe. 2Ᵽan ikan babuge baliŋe n’etulola, ban ᵽan iseni gabugor gámah. » 3Ñer Aburam náñuᵽ ak’aya fíringol n’ettam. Aláemit naroŋ bae n’elob ni o, naagol : 4« Babuge babu bolola, maa nijae bo ekan : Ᵽan úni ᵽay afan ala súsuh sammemmeŋ. 5Mati gubbañ guvogi Aburam, bare maer gajai ᵽan gúni Aburaham (dóemme "ᵽaay súsuh sammemmeŋ"), mata ᵽan ikani núni ᵽay afan ala súsuh sammemmeŋ. 6Ᵽan iseni gabugor gájaloe iki guᵽilo súsuh sammemmeŋ, ban úvi ᵽan gúᵽurul dó may ni go. 7Ᵽan ikan babuge baliŋe n’aw ni gabugori ni gabulakenil, jabbah bi ni jabbah, ban ᵽan bíni to bi nánonan. Mamu, ᵽan íni Aláemit úiya ni ᵽoᵽ ala ánoan ajae me éᵽurul ni gátuh gúiya. 8Kanaan nuĉine maer, ban mof maumu milet míya. Bare ᵽan iseni mo, aw ni guñoli ni gabulakenil. Min mbi míni molil bi nánonan, ti may ínje mb’íni me Aláemit olil. »
9Aláemit natajen aah Aburaham : « Aw, gabugori ni gabulakenil, jabbah bi ni jabbah, ᵽan jíkanum babuge babu búmbam ni buru. 10Dáre mukanay mamu mo nimaŋ me jikan, aw ni gabugori ni gabulakenil ᵽe : Mbi áᵽur ánoan ni buru anogen búhut. 11Dóemme fúffasum fafu faa babugeolal. 12Jabbah bi ni jabbah, añil ánaine abaj me gunah futoh ni gúfaji, ᵽan anogen búhut. Ᵽan mb’ukan mo may umigel waw gabugi me ni yaŋi, ni ᵽoᵽ bugagu galet me ni fiili, bugo nunomulo me ni guñen sijaora. 13Mamu umigeli ᵽe ᵽan gunogen búhut, gabugi me ni yaŋi ti bugo nunomulo me. Bakiĉer babugeolal ᵽan bíni ró ni sinilul, mamu babuge babu ᵽan bunamo ni ánoan ni buru bi nánonan. 14Anáine ánoan amaŋut me enogen búhut, ᵽan jíhatulol n’ésugol, mata ákanumut babuge babu búmbam ni buru. »
15Ᵽúrto, Aláemit naah Aburaham : « Neege maa : Aari, jamb’ubbañ uvogol Sarai (dóemme "aseh ahu úmbam"). Maer gajaol ᵽan gúni Saara (dóemme "aseh"). 16Ᵽan ísonienol min ikan nubaj áᵽur ni o. Maagen, ᵽan ísonienol mb’áni jaw afan ala súsuh sammemmeŋ, ban gabugorol ᵽan baj ró úvi bugaa súsuh. » 17Ñer Aburaham nabbañ áñuᵽ ak’aya fíringol n’ettam, náni n’eber, ban naagoro : « Injé abaj me símit ekeme, bu níjue ibuh añil ? Saara may abaj me símit úvi gubbagir ni guñen, nájue ᵽiaŋ aŋar far ? » 18Naah Aláemit : « Samen ubaŋ Isimael ni gapoy gúiya, dáuru ᵽiloom. » 19Naagol : « Mati fubaj ! Aari Saara, o ajai me esen añil. Ᵽan mb’uvogol Isak17.19 Isak : dóemme "nabere".. Ᵽan ikan babuge baliŋe ni o ni gabugorol, ban ᵽan bíni to bi nánonan. 20Mala Isimael, niune wo nuroren me. Ᵽan ísonienol min mb’abaj gátuh gahulo. Ᵽan akan ᵽay bífesum baa bugan guñen ni gúuba, ᵽan akan ᵽoᵽ ᵽay afan ala ésuh yámah. 21Bare babugeom, bo, ni Isak ᵽan ikan bo, aamme áᵽur ahu o Saara ajai me esen toon tinah ti taute. »
22No Aláemit alob me n’Aburaham aban, nahalol to nakay. 23Ñer Aburaham naŋar áᵽurol Isimael ni may umigelol ᵽe, gabugi ró me ni yaŋol bi ni bugo nanomulo me ; dóemme ñer wáineaw ᵽe gaam dó me yaŋol. Balama tujon funah faufu, nakanil n’gunogen búhut, ti Aláemit alobol yo me. 24-25Fo gunogen me, Aburaham o babajer símit úvi gubbagir ni gaat ni sibbagir (99), Isimael o símit guñen ni sífaji (13). 26-27Mamu Aburaham, áᵽurol Isimael ni wáineaw ᵽe bugaa yaŋol gunogen me búhut funah fanur, gabugi ró me bi ni ganomuli me babu ni sijaora.
18Aláemit náuten aah Aburaham ᵽan abaj áᵽur ni Saara
1Ᵽúrto, Atúla náᵽurul Aburaham galam ununuh waw wáñai me waa Mámure. Tufunah cay, o barover n’gánonum fúggut fafu fola, 2nake éarul buulol najuh wáine gono gúfaji guilo gulofol. To baenah naiyul to nanamo me atey iki guemor. Nasafil n’éñuᵽ ró bi n’ettam 3min aah anur ni bugo : « Súmenom nár uilen súndoom min icokori. 4Ᵽan isenul mal min juᵽos guolul, iban nikanul n’jíelo fattam bununuh baubua. 5Ᵽan isenul jitiñ, min jibaj sembe bi etos jitajen. Mamu mati jígat tale bamotoŋ. » N’guogol : « Yoo, ukan wo nulob me ! »
6Ñer Aburaham nanogen ni fúggut fafu ni majase, atoh ró Saara naagol : « Ukan cab nukib ucoᵽ úfaji n’eᵽori yafaŋ me jáari min ukanil unaĉ ! » 7Mbiban, natey mbal ekoreol naĉob ró furafen falie bib asen arokaol acokor ni majase. 8No ellu yay eñulo me, Aburaham nátebul yo aalenil, nabaŋil to ᵽoᵽ efene ni míi maalut, min gutiñ. No guomme ni fitiñ, nailo to fattam bununuh babu alofil. 9Ejaora yay n’gurorenol : « Aari Saara umelo ? » Naagil : « Umu ró ni fúggut fafu. » 10Ace ni bugo naagol : « Toon tinah ti taute ᵽan íbbañul, ban ᵽan itoh aari o babajer áᵽur. »
Kan Saara umu n’gánonum fúggut fafu naiye búsol Aburaham, min áni n’eutten. 11Nemme Aburaham bugo ni Saara gúfanumfanum, ban Saara maer nahahat ejuh fieñ, 12naber ñáraru aah : « Awa til ! Injé áfanum maa, áinom may mo, biinumom ᵽan bubbañ ᵽiaŋ biteb mbaa gafilo ? » 13Ñer Atúla naah Aburaham : « Wa uĉile Saara naber ? Wa uĉile naᵽinor búoh o náfanumfanum mámah bi ebaj uñil ? 14Baje ᵽiaŋ uce wo Atúla ájuut ? Neegiseh, toon tinah ti taute, no nijae me ébbañul yaŋi, Saara ᵽan abaj áᵽur. » 15Saara nemme naune, náholi naagol : « A-a, iberut ! » Atúla naagol : « Eé, nubeber ti maagen. »
Aburaham nasafor Atúla jamb’afum Sodom
16No ejaora yay guilo me bi ekay mbaa Sodom, Aburaham nátinenil bi ni jirijaŋ jice to gúju me guŋanden ésuh yay yaa Sodom. 17Atúla naah : « Mat’íju ikoen Aburaham wo nijae me ekan. 18Mata ᵽan áni ᵽay afan ala ésuh yámah, ban nebaj sembe. Ni gajaol ᵽan ísonien súsuh sasu ᵽe saa mof mamu. 19O niĉobe bi egiten guñolol ni gabulakenil bu gujae me eroŋ gúboñ gagu gúmbam, min gukan wanab me ban nuĉol. Mamu, firim fafu fo nilobol me, ᵽan ikan fo. » 20Naah Aburaham : « Nuffase bugaa Sodom ni Gomora, niune walobei me uya ni bugo, wáhoji me nár, batileril bújalojalo iki gát. 21Bare min iune maa molil, mo gukane ᵽiaŋ ? Ᵽan ialo bi bo ik’ijuh táh ter maagen. Iní let mo, ᵽan iffas may. »
22Ñer gúuba n’ejaora yay n’gujow guriŋen mbaa Sodom ; min Aburaham aŋaño to bújoŋor Atúla. 23Aburaham nátosul alofol min aagol : « Ti maagen, ᵽan umuh anab mimanur ni anabut me ? 24Júe baj dó Sodom bugan úvi gúuba ni guñen ganabe. Ñer mat’uboket ésuh yauyu bi eᵽagen bugo gaĉin dó me ? Maagen joon ᵽan unemenil ? 25A-a, újuut ukan waf ti wauwu ! Aín ! Umuh an anabe mimanur ni an anabut ! Ujoh an anabe ti an anabut ! Aw, ataliŋa ahu ala mof mamu ᵽe, újuut mat’uĉol, dáru júut baj ! » 26Atúla naagol : « Yoo, itoh ró me bugan gono úvi gúuba ni guñen ganabe, ᵽan iboket ésuh yay molil. »
27Aburaham nabbañ alob naagol : « Uboketom, ínje aᵽilout me wáfowaf, gakañen gaugu go nibaj me min ilob n’aw. 28Ñace júe mati gutoh bugan úvi gúuba ni guñen ; júe ŋañoil bugan gono futoh. Ᵽan ñer ufum ésuh yauyu mata bugan bugaubugu gaamme futoh ? » Naagol : « Yoo, itoh ró me bugan úvi gúuba ni futoh ganabe, mat’ifum yo. »
29Aburaham natajen aagol : « Gújue guᵽilo bugan úvi gúuba. » Naagol : « Mati baemul ifum yo molil gaamme úvi gúuba. »
30Naagol : « Jambi fiiñi fitiñ ínje amigeli balober itajen. Júe may kan bugan ávi ni guñen ganabe bare guom dó. » Naagol : « Itogil dó me gono ávi ni guñen ganabe, mat’inemen yo. »
31Aburaham natajen aagol : « Uboketom min ikañen me ibbañ íni n’eroreni. Ter may butum bugan ávi guom dó ganabe ? » Naagol : « Bugan ávi ganabe gúni ró me, mat’ifum ésuh yay. »
32Aburaham nabbañ aagol : « Jambi fiiñi fitiñ ínje amigeli. Ban iroreni eroren ésola. Iní me bugan gono guñen ganabe guom dó barebare ? » Naagol : « Yoo, mat’ifum ésuh yay mala bugan bugaubugu ganab me gaamme guñen. »
33Atúla no naban me etallor gurim gagu ni Aburaham, nakay. Min Aburaham áolul bi to naĉin me.
19Aláemit naᵽagen Lot min afum Sodom ni Gomora
1Emalaka gúuba bugagu n’guĉih Sodom tinah n’eseor. Lot anamoen me n’gánonum ésuh yay, no najugil me, najow iki guemor. Náñuᵽ ak’aya fíringol n’ettam bújoŋoril 2naagil : « Juboket jújoul jialen súndoom, min isenul mal n’juᵽos guolul, n’júmori to bi gajem ni bujom, jiban n’jujow bulagoul. » N’guogol : « A-a, ᵽan júmori tíyaŋ n’eŋam yay. » 3Bare Lot narondopenil nár iki gújoul gunogen dó ni yaŋol. Naalenil wári, nakanil unaĉ gutiñ.
4Bugo m’banonerut, wáineaw bugaa Sodom, bajut anafan, bajut áᵽur, n’gújoul ᵽe iki gúgot yaŋ yay gúharo. 5N’guvoh Lot n’guogol : « Wáineaw ganonulo me yaŋi n’efuga yauye, ubugelo ? Uᵽúnnuloliil min jifilenil ! » 6Ñer Lot náᵽurul ailo n’gábbiruol nabbañen ganegenol apeh. 7Naagil : « Gutiom, nilaul jambi jikan ejaoraom maarat maumu. 8Nibaje sújur gúuba gaffasut wáine. Isenul bugo, min jikanil wásumul me. Bare wáineaw ubuge, jambi jikanil wánowan ! Injé íurenil, ban níarie ipoil. » 9N’guogol : « Ufaren m’baaba ! » N’guogor : « Ujugom sum áine ahumu ! Aĉila aamme ajaora, ᵽan agitenolal bu nujaale buroŋ. » N’guogol : « Unah ! Ᵽan jikani wafaŋe núhojie wo jimaŋen me ekanil ! » N’gufatikenor Lot ni sembe, n’gúgat bi efaken ganegen gagu gural dó. 10Bare emalakaay n’gúᵽurul gujoh Lot ni guñen gúñagul gúrur dó min gupeh. 11N’gúpimen wáineaw ᵽe gaamme tíyaŋ, bajut anafan, bajut añil, jambi gúju gujuh ganegen gagu.
12Ñer emalakaay n’guoh Lot : « Nubaje babe bugan bugaa fiili ? Ter guoli, úᵽur, sújur, an ace ala fiili ? Mb’úᵽunnil gúrali n’ésuh yauye ! 13Efum yo jíjaeul bo. Mata Atúla naune maarat mamu mo gulobe me guya ni bugal ésuh yauye. Yo eĉil me naboñulóli bi efum yo. » 14Ñer Lot najow ak’atoh gaᵽañ me sújurol naagil : « Júᵽur dáre cab ! Mata Atúla ᵽan afum ésuh ye. » Bare bugo n’guoh ter súbunen naam ni so.
15M’bujom mej, emalakaay n’gusommen Lot mala min ailo ajow cab. N’guogol : « Uilo nuŋar aari ni sújuri gúuba gaamme tale, min jujow ! Jikanut mo me, ᵽan jiĉet mimanur ni bugal ésuh yauye. Maagen, ᵽan jitegil mala búlaᵽutil. » 16Lot alet n’esommen, ñer emalakaay n’gujogil n’guñen, aĉila, aarol ni sújurol gúuba, mata Atúla eᵽagenil namaŋe. Min gújaenumil iki gúᵽur ésuh yay.
17No guĉih me babu, ace ni emalakaay naah Lot : « Utey bi eᵽagen súñundui ! Jamb’ujegor búsoli, jambi ᵽoᵽ uilen tánotan n’eᵽarandaŋ yauye ! Utey mbaa gurijaŋ gagu jamb’uĉet ! » 18Lot naagol : « Hoj ! Uboketom, mat’íju etey yauyu. 19Maagen nukanomkan maaro. Nugitenom gábbolii min uᵽagenom me súñunduom. Bare íjuut itey ik’iĉih baubu ni gurijaŋ gagu. Bala iĉih bo, eĉet yay ᵽan etobenulom min emugom. 20Leti nujuge júsuh jaujua ? Jo níjue itey bi bo, mata jíraliut, ban jititititi. Uboketom nik’imeo bo ! Mamu ᵽan iroŋ. » 21Amalaka ahu naagol : « Yoo, ᵽan ibbañ íttun gúcini. Júsuh jauju, ilet jo n’efum. 22Utey cab uk’ukoᵽ ró, mata íjuut ikan wáfowaf aw m’baĉigerut. » Yo eĉil me min guvoh jama júsuh jauju Soar (dóemme "titititi"). 23Lot nak’aĉih bo tinah n’éᵽurul.
24Ñer Atúla nábenul fínir ni gávuh gásusuᵽ ban ni guᵽut táñi, ni súsuh sasu saa Sodom ni Gomora. 25Min anoñen súsuh sausu, bugala so ᵽe, bi n’eᵽarandaŋ yay ᵽe ni wailo ró me. 26Ban aar Lot nak’ejegor búsolol, enilol nébaho misis wak kaŋ ti gajil.
27Tihalen fo ni bujom mej, Aburaham náᵽurul ajow bi ni jirijaŋ jaju to nailoen me bújoŋor Atúla. 28Náarul buulol naluj abbañen mbaa Sodom ni Gomora bi n’eᵽarandaŋ yay ᵽe. Naŋanden bo fakor fatiya ti faa sambun sámah. 29Aláemit no naamme n’efum súsuh sausu, naosen galoloboril bugo n’Aburaham ; no naamme may n’ejow bi ehajen to Lot aĉinen me, náᵽunnulol bi eᵽagenol ni gabao gagu.
Lot ni sújurol
30Nemme Lot náholiholi biĉin Soar, náᵽur dó ajow ak’aĉin ni gurijaŋ gagu, aĉila ni sújurol. Niki guĉin ni gaun gace gaam dó ni gurijaŋ gagu. 31Funah fice, bájurol afamma naah apuma : « Ᵽayola náfanume, ban ni mof maume bo nuomal ma, bajut ró wáine gajaola búyab, ti ᵽi to me n’ekani. 32Ujaa usena ᵽayola arem ák’áhali, min mb’újua ufiya ni o, mo ᵽan abaj gátuh ni wola. » Naagol yoo.
33Elíma yauyu, n’guremen ᵽail ák’áhali. Mbiban afamma nákail afilo ni o, o m’baffasut nay bájurol akelo afilo búsolol, nay nailoe.
34Tihalen fo, afamma naah apuma : « Kanoe. Efuga yay yágat me, jifilofilo ínje ni ᵽayola. Ubbaña usenaol arem efuga yauye, min aw may ujow uk’ufilo ni o. Ni wola jaamme gúuba ᵽan ñer abaj gátuh. » 35Mb’uĉiga gállim, n’gubbañ guremenol ák’áhali, min apuma may ajow iki gufilo. Lot abbañut áju affas nay bájurol akelo afilo búsolol, nay nailoe.
36Ñer sújur Lot gaamme gúuba n’guŋar gar gaa ᵽail. 37Afamma no funagol fiĉih me, nabaj júᵽur, navoh jo Moab19.37 Moab : ni gúhiboriay, firim faufu funogonogor fafu faah me "ni ᵽaaya náᵽullo". ; o aamme ᵽay afan ala bugaa mof mamu mo guvoge me may Moab bi jama. 38Apuma no napegor me, nabaj may júᵽur, navoh jo Ben-Ami19.38 Ben-Ami : dóemme "áᵽur fiilom". ; o aamme ᵽay afan ala bugaa mof mamu mo guvoge me Amon bi jama.
20Bújaor Aburaham ni Saara n’ésuh Abimelek
1Ᵽúrto, Aburaham náᵽur to naamme ajow bi n’eᵽarandaŋ yay yaa Negev. Nak’arobo to n’etut Kadeĉ ni Ĉur gueñ guman, balama atos ak’aĉin Gerar. 2Nah’aah bugan bugagu Saara álinol. Yo eĉil me, Abimelek aamme ávi ahu ala Gerar, no naun yo me, naboñ gujogol o.
3Bare n’efuga yay, Aláemit náᵽullol ni síyeut naagol : « Ᵽan uĉet mala aare ahumu o nujogulo me, mata náyaboyabo. » 4Nemme Abimelek agorerutol, naah Aláemit : « Aláemilom, maagen ᵽan umugóli ᵽiaŋ, ínje ni bugal ésugom, ban jiffasut to wáfowaf ? 5Leti Aburaham naagom dáru álinol, ban aarol may naage maagen mo ? Ni biinum bakukur níkanum mo, ban ikanut waf wahojo. » 6Ni síyeut sausu, Aláemit naagol : « Niffase bae biinumi bukukur. Ban ínje ífireni egor aare ahumu jamb’util n’ínje. 7Maer ubbañenol usen áinol. Ahumu aboñer nam, ban ᵽan alaw bi eᵽageni. Waf wanur núarie uffas : Ubbañenutol me, aw ni fiili ᵽe ᵽan jiĉet ti maagen. »
8Ñer Abimelek náiyali m’bujom aomen úvulaol min agitenil firim faufu. N’gúholi nár. 9Naban návogul Aburaham naagol : « Bakaner bu nukanóli me ? Wa nikani mb’uĉilenóli ínje ni jáviom mbi jitilen gatil gáamah ? Wo nukanom me, an nd’akan wo apalol ! » 10Natajen aagol : « Biinum bu nubaj me iki ukan mo ? » 11Aburaham naagol : « Neegene, nemme bugan bugagu bugaa babe gúkanumut Aláemit, ᵽan gumugom mala aarom. 12Ban bakoŋom, wóli bálinay jom, mata ᵽayóli anur, bare jugumut jaay. Yo eĉil me niyabol. 13No Aláemit áᵽunneulom me ni yaŋ ᵽayom, neeh Saara : “Mb’uboket, tánotan to nujaae me eĉih, nuogil wola bálinay.” »
14Ñer Abimelek no nabbañeneol me aarol, nájogul ubbarum, sijamen, síbe, ni may umigel wáine ni waare asenol. 15Naagol : « Ettamom uye yo nuluje me. Tásumi me, nuk’uĉin ! » 16Naban naah Saara : « Nujuge, ban isen álini sifaraku sono éuli. So mbi súᵽuren me ñusui bújoŋor bugani. Dó jae me egiten búoh aw uffasut to wáfowaf n’elob yauyu. » 17-18Ñer Aburaham nalaw Aláemit min átojul Abimelek, aarol ni urokaol waarema ᵽe gaam dó me yaŋol, mata Atúla natojeniltoj no Abimelek ajoh me Saara aar Aburaham. Min ñer gúju gubbañ gubaj uñil.
21Gabugi Isak
1Ᵽúrto, Atúla nakan Saara firim fafu faa gásumay gagu fo nalobol me fíllim, 2min Saara aŋar far ak’apegor may tinah talu to Aláemit alobol me, ban Aburaham o báfanumer faŋ. 3Aᵽúr ahu o Saara asenol me, navogol Isak. 4Nanogenol búhut o babajer gunah futoh ni gúfaji ti Aláemit agitenol me. 5Gannay gaugu, Aburaham o babajer símit ekeme (100).
6Ñer Saara naah : « Aláemit nakanom eber yal ésumay ! Anóan ajae me eun gabugi gauge gal Isak, ᵽan aber21.6 ᵽan aber : ni gúhiboriay Isak dóemme "nabere". Uluj may 17.19. mimanur n’ínje. » 7Natajen aah : « Ay ájuene aah Aburaham : “Funah fice aari Saara ᵽan arafen añil” ? Maagen mamu, ínje ume asenol maa áᵽur ni fúfanumol. »
8No Isak ájalo me, Saara náᵽurenol garaf ; funah faufu, ᵽayol Aburaham nakan gaggan gámah.
9Ban Hagar áᵽullo me Esíp, nasene Aburaham añil ánaine, gajaol Isimael. Funah fice, Saara naŋandenol áni n’efiŋen jitiol Isak. 10Naah Aburaham : « Uham amigel ahumu bugo n’añolol gujow ! Jambi áñum ake búgabor fubaj ᵽayol n’añol amigel ahumu ! » 11Aburaham no naun me firim faufu, ni táñiol, mata mánoman níe, Isimael añolol om may. 12Bare Aláemit naagol : « Jambi táñii mala añoli ni mala amigeli ! Wánowan wo Saara aroreni me, nukan wo. Mata Isak aĉila ajae me eseni gátuh gagu go nilobi me mala go. 13Mala áᵽur amigeli, aamme ᵽoᵽ añoli, ᵽan isenol may gátuh guᵽilo bi eilen ésuh. »
14Tihalen fo m’bujom mej, Aburaham nailo ñer ák’áŋarul unaĉ, nakan mal ni baet baa gabaŋ, naban naŋar asen Hagar. Náŋarul Isimael asenol ni gañen min gukay.
Min gujow gualo bo n’gafit gámah gaa Beer-Ĉeba, nih’iki gulilimbor bo. 15No malil mubao me, Hagar naŋar añil ahu ak’abaŋ fattam jununuh, 16aban náhatulo ak’anamo baaba21.16 náhatulo ak’anamo baaba : ni gúhiboriay guoge náhatulo eᵽa yal eya fuŋajen., mata n’gaᵽinorol : amaŋut ajuh añolol min ajae me eĉet. To nanamo me, náni n’ukoŋ.
17Aláemit naun ukoŋ waw wal Isimael. Dó n’émit, amalaka ahu návogul jaol naagol : « Wa ubaji ? Jamb’úholi ! Mata añoli to narobo me, Aláemit naune ukoŋol. 18Uilo nujoh añoli ni gañen min uaken ! Mat’aĉet, ban ᵽan isenol gátuh gahulo. » 19Ñer Aláemit nakan Hagar najegor, min ajuh éhaᵽa. Najow ák’áij ammeŋen baelol baa gabaŋ gagu, min asen áᵽurol arem.
20Aláemit napoy añil ahu. No nake me ájalo, naĉin bo n’gafit gagu, ban nakan ayaa fuŋajen ámah. 21Nak’aĉin n’gafit gagu gaa Paran. Min jaol aŋesol anaare ala Esíp.
Aburaham najogor babuge ni Abimelek
22Gannay gaugu, Abimelek nájoul ákail bujuh Aburaham ; nájaorul ni Pikol aamme afan ekosombilol. No guĉih me, Abimelek naah Aburaham : « Maagen Aláemit umu búsoli ni wánowan wo nukan me. 23Maer mb’ubbat ni gajow gal Aláemit : Mat’úmus ubutom, ínje ni guñolom ni gabulakenom. Niᵽie n’ekani maaro, ñer aw may mb’ukan maaro bi n’ínje ni may mof mamu bo nuĉin ma. » 24Ñer Aburaham naagol : « Yoo, ᵽan ibbat fo. »
25Bare Aburaham namundum aĉaf Abimelek mala éhaᵽaol ece yo uroka aĉila Abimelek gurame. 26O naagol : « Iffasut ay arok me dáuru. Bi jama ímusut iun elob yauyu, ban aw ᵽoᵽ ulobutom yo. » 27Ñer Aburaham nájogul ubbarum, sijamen ni síbe asen Abimelek, min mbi gujogor babuge. 28Ban Aburaham náᵽuren dó gubaah gal ubbarum gono futoh ni gúuba ahoh me. 29Min Abimelek aagol : « Gubaah gaugu gaamme futoh ni gúuba, bi ekan bu ? » 30Naagol : « Ᵽan iseni go n’gañenom bi egiteni búoh ínje ioge éhaᵽa yay. » 31Yo eĉil me min guvoh tiñ tautu Beer-Ĉeba (dóemme "éhaᵽa yay yaa gabbat21.31 éhaᵽa yay yaa gabbat : gajow gagu gaa Beer-Ĉeba, ni gúhiboriay gújue may gúni éhaᵽa yay yaa futoh ni gúuba."), mata tautu bugo gúuba gubbat me. 32Ñer n’gujogor babuge babu to Beer-Ĉeba. Mbiban, Abimelek bugo ni Pikol n’guot mbaa mofol maamme maa Ᵽilisit. 33To Beer-Ĉeba, Aburaham naroh to bununuh bámah, aban nalaw to Atúla aroŋ me bi nánonan. 34Ni búuyol naĉin bo símit ni mof maumu maa Ᵽilisit.
22Aláemit nálingen gáinen Aburaham
1No ᵽúrto me, Aláemit namaŋ álingen gáinen Aburaham. Navogol : « Aburaham ! » Naagol : « Eé, ínje ume. » 2Naagol : « Uŋar áᵽuri Isak, aamme érimbanii o numaŋ me mámah, min uilo ujow bi ni mof mamu maa Moria. Uĉih bo me, núsimenomol, ban nusaenomol ak’arem ni firijaŋ fafu fo nijai me egiten. »
3Tihalen fo m’bujom mej, Aburaham nailo ajis uyaj bi bísimen babu, aban naremben n’asumol fúrovum bi ejow yay. Naŋar urokaol gono gúuba ni áᵽurol Isak. Min gujow mbaa bo Aláemit agitenol me. 4Funah fúfaten n’ejail, naŋanden bin babu bo gujae me. 5Naah urokaol : « Buru jinamo tale n’asum yay ró. Injé n’áᵽurom ᵽan jujow bi baaba bi eke esal Aláemit. Mbi jiban, n’jíbbañul jutogul tale. »
6Ñer naŋar uyaj waw waa bísimen babu asen áᵽurol ateb ; aĉila naogen gumej gagu ni jiiba jaju, min gujaor. 7N’gujow maa, Isak naagol : « Ammay. » Naagol : « Añúm, ínje umu n’eutteni. » Isak naagol : « Uyaj ni gumej nuogenae, ñer fubaah fafu faa bísimen babu, ufela ? » 8Naagol : « Añúm, Aláemit ajae egitenola bu najae me ekan min ubaja fubaah. »
N’gujaor gutajen 9iki guĉih to Aláemit agitenol me. Min Aburaham ateᵽ to físimenum naremben uyaj waw fatiya. Naban nahoh Isak aremben fatiya uyaj waw. 10No nateb me jiiba jaju bi eramul áᵽurol, 11amalaka ahu ala Atúla navogulol fatiya bi ñúuba : « Aburaham ! Aburaham ! » Naagol : « Eé, ínje ume. » 12Naagol : « Jamb’ugor áᵽur ahu, jamb’ukanol maarat mánoman ! Maer niffase búoh núkanumkanum Aláemit, mata ulalut esenol áᵽuri o nuffas me búoh érimbani om. » 13Ñer Aburaham nake ejegor najuh gabbarum gáine gugol n’usin go n’jununuh jice. Najow ák’ágolul go áŋarul ákail ásimen aban nasaen go iki gurem butum áᵽurol. 14Min avoh tiñ tautu "Atúla ᵽan ailo molola". Yo eĉil me n’guoh to bi jama : « To ni firijaŋ faufu fola, Atúla ᵽan ailo mololal. »
15Dó fatiya, amalaka Atúla návogul Aburaham áuten 16naagol : « Uutten wo Atúla aam n’elob : Nemme nukane dáure, min ulalut me esenom áᵽuri anur ahu, ti maagen ínje iomme Atúla ban ibbat ínje faŋaom : 17Ᵽan ísonieni faŋ mbi gabugori gummeŋ ti suut sasu, ti ᵽoᵽ fuus faa galam fal. Ᵽan mbi guhek ulatoril min guyab súsugil. 18Molil nijae me ésonien súsuh sasu ᵽe saa mof mamu, mata aw nubabaj gákanumom. »
19Aburaham nábbañul atoh bo urokaol, min gúolorul mbaa Beer-Ĉeba to naĉin me.
Gabugor Nahor
20No ᵽúrto me, n’guhoŋen guoh Aburaham : « Milika aamme aar atii Nahor, nabajolbaj may úᵽur : 21afamma gajaol Us, araf me asen Bús, mbiban Kemuel (abuh me Aram), 22atuten me Kesed, Haso, Ᵽilidaĉ, Yidilaf ni Betuel. » 23Ñer úᵽur bugaubugu gaamme futoh ni gúfaji, bugo Milika asen ma Nahor, aamme ati Aburaham. Apumail Betuel nabuh Rebeka. 24Réuma, aar Nahor áuten o naᵽañut me, nabajol may uñil gubbagir gaamme Teba, Gaham, Tahaĉ ni Maaka.
23Aburaham nanom galah bi efoh Saara
1Saara no nabaj me símit ekeme ni ávi ni futoh ni súuba (127), 2naĉet baubu Kiriat-Aruba baamme Heboron, ni mof mamu maa Kanaan. Ñer Aburaham nahul aarol n’ukoŋol ró. 3Naban nahat to efuluŋ Saara, min ajow ak’alob bugaa Hit 4naagil : « Nemme ínje ajaora nem ni mof maumu maamme molul, nilaul junomenom ma fuyah. Min mb’íju ifoh ró aarom. » 5N’guogol : 6« Uuttenóli ᵽaa ! Aláemit akani min úni an ámah n’ésuh ye. Uĉob fufoh fafu fafaŋ me jáari ni guyagóli ᵽe, ban ánoan ni wóli mát’áfiri efoh aari ni fuyagol23.6 fuyagol : no, ánoan nabaje fuyagol to gujaeol me efoh o baĉeler.. »
7Ñer Aburaham nailo, mbiban náñuᵽ bi to n’ettam bújoŋoril 8naagil : « Iní maagen jimamaŋ ifoh aarom n’ésuh ye, n’jujow iki julobom Eforon áᵽur Soar. 9Juogol ínje neege anomenom gaun gagu gaa Makupela, gaamme ni firijaŋ fafu bo galagol gútij me. Juogomol anomenom go ti gúari me gunomeni min mbi gúni gúmbam. »
10Kan Eforon ala Hit umu to n’etut bugal ésugol naroboe. Nábal Aburaham fatiya min mbi ésuh yay ᵽe gaam to me n’gánonum ésugol gúju guunol. Naagol : 11« Jamb’uyoh bo ! Mat’inomeni go, bare ᵽan íjii go. Níjii go ti maagen bújoŋor bugal ésugom ᵽe gaam ma tale. Min mb’úju ufoh ró aari. » 12Ñer Aburaham nabbañ áñuᵽ bújoŋoril. 13Naban naah Eforon fatiya : « Uuttenom ᵽaa may ! Injé bi enom go. Ᵽan umaŋ bacam babu, mamu níju ifoh ró aarom. » 14Naagol : 15« Jamb’uyoh bo ! Neege, waamme n’etulola ureut ni galah gaa sifaraku sikeme sibbagir. Ñer mb’ufoh ró aari. » 16No Aburaham autten me Eforon aban, namaŋ firimol. Min asenol bacam babu bújoŋor ésuh yay ᵽe ; maagen mamu, naŋar sifaraku so guᵽi me ni gucam ni so, aᵽin butum sono sikeme sibbagir so naunen me, asenol.
17-18Mamu Aburaham abbanno me aĉil galah Eforon gaa bo Makupela, baubu Mámure, ni gaun gagu gaam dó me, bi n’ununuh waw ró. Ban bugaa Hit ᵽe gaam to me ni gánonum ésuh yay gumate ni funomen fafu.
19No bao me, Aburaham náŋarul efuluŋ aarol Saara ak’afoh ró n’gaun gagu gaa Makupela, galam Mámure baubu Heboron ni mof mamu maa Kanaan. 20Maer bugaa Hit guffase búoh galah gaugu dó fuyah fafu fuomme gúᵽure n’guñenil gúni ni gal Aburaham. Ñer nájue maer afoh ró buganol gaĉet me.
24Aroka Aburaham nake fiŋes Isak anaare
1Maagen Aburaham náfanume faŋ, ban Atúla násonienolsonien ni wánowan. 2Funah fice, Aburaham návogul afan urokaol aogen me fubajol ᵽe naagol : « Ugor fatamom24.2 ugor fatamom : Bugaa no, gúni me n’ebbat maa waf wájalojalo, mamu nihi gukan me.3min ubbat ni gajow Atúla aĉil me fatiya ni ettam uoh : Mat’uliᵽ bi n’Isak anaare ni sújur sasu saa babe Kanaan bo niĉin me. 4Bare ᵽan mb’ujow bi ni mofom dó ni fiilom uk’uliᵽulol dó anaare. » 5Aroka ahu naagol : « Iní me ñer aare ahumu amaŋut alagenulom bi babe, níjaenum ᵽiaŋ áᵽuri bi ni mof mamu bo núᵽullo me ? » 6Naagol : « A-a, jamb’újaenum bo áᵽurom ! 7Uffas búoh Atúla aamme ala fatiya, akanom me níhalul fiilom ni mofom, aban nabbat aagom mof me ᵽan asen yo gabugorom, aĉila ᵽan áboñul amalakaol ayabi gayoŋ. Min mb’úju úŋesul anaare bi n’áᵽurom. 8Iní me aare ahu amaŋut alagenuli, gabbati ñer gúᵽure. Bare mánoman níe, jamb’újaenum bo áᵽurom ! »
9Ñer aroka ahu nagor fattam afanol Aburaham min abbat ti nalobol yo me. 10Naban naŋar wafaŋ me jáari ni fubaj afanol ájuᵽ ni suñokombo sono guñen sal afanol, min akay mbal ésuh yay yaa Nahor, baubu ni mof mamu mo guvoge me Aram Naharaim. 11No naĉih me n’éhaᵽa yay yalof me ésuh yay, bunaa báruser. Ban tinah tautu, waareaw nihi gúkail to me gáij. Nakan to suñokombo sasu min siya gújul. 12Náni n’galaw aah : « Aw Atúla aamme Aláemit ala afanom Aburaham, ínje umu n’elai : Ukan min iemor jama ni o niŋese me ! Mamu mb’ugiten afanom Aburaham gábbolii. 13Injé ume ninave lof éhaᵽa yay to sújur ésuh yay gújaeul me gáij. 14Ᵽan iroren ace ni bugo áñien jifinol min irem ; aagom me : “Urem, ban ᵽan isen ᵽoᵽ suñokomboi sirem”, ᵽan ñer iffas búoh aĉila nuĉobe bi n’Isak aamme amigeli. Mamu ᵽan ijuh me búoh nugitene afanom gábbolii. »
15O m’babanerut elob, ni baj bájur bice átebul jifin ni gabandol aĉigul. Gajaol Rebeka, bájur Betuel aamme añol Milika bugo ni Nahor, ati Aburaham. 16Ban bájur om áarie nár ; ámusut affas ánaine. Naalo bi n’éhaᵽa yay ák’ámmeŋenul jifinol min ábahoul. 17Aroka Aburaham natey iki guemor, min aagol : « Uboket újiom jal n’jifini irem. » 18Naagol : « Yoo, uyab urem ! » Nafaen áanul jifinol átuh ni guñenol bi esenol arem. 19No naban me, naagol : « Ᵽan íij may bi ni suñokomboi iki supoñ. » 20Náulen to baenah jifinol ni gáremum sihaj sasu, aban nabbañ aalo ák’áijul mice mal. Mamu iki suñokombo sasu ᵽe supoñ. 21Aroka ahu nah’alujol mamu m’balobut wáfowaf naagoro : « Atúla ᵽiaŋ nakakan bulagoom bútuen. »
22No suñokombo sasu sirem me siban, áine ahu nasenol eloŋuloŋ yal éurus yal eŋoben ni súñundu, ni ᵽoᵽ gúliñah gúuba gal éurus gáliie. 23Aban naagol : « Uboket ugitenom ay abugi. Ulobom may ter yaŋ ᵽai baje tiñ to jújue júmori ínje ni buganom ? » 24Naagol : « Injé Betuel abugom, o Milika abaj me ni Nahor. » 25Natajen aagol : « Yaŋóli baje tiñ to jújue júmori, baje ᵽoᵽ mafos ni éful yammeŋe. » 26Ñer áine ahu náñuᵽ bi esal Atúla 27naagol : « Gasal gúni ni aw, Atúla, aamme Aláemit ala afanom Aburaham, aw agitenol me nánonan gábbolii ni músumi. Núĉibbenulom ĉol bi to ni fiil afanom. »
28To baenah, Rebeka natey bi ni jaol ak’agitenol wabaj me. 29-30Ban nabaje álinay gajaol Laban. Laban najuge eloŋuloŋ yay ni súñunduol ni gúliñah gagu gaamme ni guñenol. Nemme naune ᵽoᵽ bagitener álinol Rebeka, min áine ahu alob me ni o, ñer nailo atey atoh bo aroka Aburaham galam éhaᵽa yay, o ni suñokombool. 31Naagol : « Aw o Atúla ásonien me, újoul bi yaŋóli ! Jamb’unamo mamu tíyaŋ ! Nicokore yaŋ yay bi ealenul, buru ni suñokomboul. » 32Ñer n’gujaor bi yaŋ Laban. Min urokaol gujal bíteb suñokombo sasu, guban n’gusen so mafos ni éful sitiñ. N’gúŋarul ᵽoᵽ mal min mbi áine ahu ni gátinenol me guᵽos guolil. 33No gugabulo me bi fitiñ, aroka Aburaham naagil : « Mat’itiñ ínje m’baloberutul waŋallom me bi tale. » Laban naagol : « Ñer ulob ! »
34Naagil : « Injé aroka ala Aburaham om. 35Ban Atúla násoniesonien afanom faŋ nakanol an ámah, nasenol fubaj fámah faa ubbarum, sijamen ni síbe, suñokombo ni musum, síralam, éurus, uroka wáine ni waare. 36Saara, aamme aar afanom, nasenolsen áᵽur ni fúfanumol. N’áᵽur ahumu nahale fubajol ᵽe. 37Bare afanom nakanomkan min ibbat ieh : mat’iŋes bi n’áᵽurol anaare ni sújur sasu bugaa bo Kanaan bo naĉin me ; 38mbi tin íjoul bi babe ésugol min iŋesol anaare to ni fiilol. 39Neegol : “Aare ahumu alat me elagenom ?” 40Naagom : “Atúla o nih’iᵽi me nikan gúboñol, ᵽan aboñuli amalakaol ayabi gayoŋ min akan bulagoi m’bútuen, mb’uliᵽ anaare ala fiilom bi n’áᵽurom.” 41Naagom may : “Nánonan nuĉih bo, hani gulale eseni bájur bi n’áᵽurom, gabbat gagu gúᵽure.”
42Jama no niĉilo me n’éhaᵽa yay, nilalaw Atúla ieh : “Aláemit aamme ala afanom Aburaham, uboket ukan bulagoom m’bútuen.” 43Injé ume n’galam éhaᵽa yay ninave. Bájur ajae me éjoul bi gáij, niegol : “Uboket újiom jal ni jifini irem”, 44min aagom : “Uyab urem, ban ᵽoᵽ ᵽan iremen suñokomboi”, bájur baubu mb’áni me o nuĉob me bi éni aar áᵽur afanom. 45Balama iban galaw gaugu n’éĉigirom, nijuh Rebeka átebul jifinol ni gabandol naalo ake gáij. Neegol : “Uboket újiom irem !” 46Nafaen áñien jifinol min aagom : “Urem, ban suñokomboi ᵽoᵽ ᵽan iremen so.” 47Mbiban nirorenol : “Ay abugi ?” Naagom : “Betuel abugom, aamme añol Nahor ni Milika.” No ñer niŋar me eloŋuloŋ yay iŋobenol n’éñundu, ni gúliñah gagu n’guñenol. 48Ᵽúrto niya gújul bújoŋor Atúla min isal aĉila aamme Aláemit ala afanom Aburaham, min áĉibbenulom me ĉol bi tale yaŋul. Mamu níjue ícin bi n’áᵽurol gañen bájurul aamme gabulaken atiol. 49Nirorenul ñer, íni me ᵽan jibaj gailo gaa yaŋ gaaro bi ni afanom, n’julobom ; let mo, n’julobom ᵽoᵽ min itos itajen. »
50No nalob me aban, Laban ni Betuel n’guogol : « Maagen, dáru bakaner Atúla. Mati júju julob to wáfowaf. 51Rebeka umu ailo me. Ujáenumol ñer uk’usen áᵽur afani ayab, ti Atúla alob yo me. » 52Aroka Aburaham no naun me gurim gaugu, naya gújulol min áñuᵽ bi n’ettam nasal Atúla. 53Naban náᵽunnul bíibor baa síralam ni bal éurus ni ᵽoᵽ wañ waaro asen Rebeka. Náᵽuren ᵽoᵽ uce ti wo áji jaol ni álinol. 54No naban me, aĉila ni gátinenol me n’gunamo n’gutiñ ni gurem. Mbi guban niki gufilo.
Tihalen fo m’bujom no guilo me, aroka Aburaham naagil : « Ñer maer jihalóli min jibbañ bi n’afanom ! » 55Jaol n’álinol n’guogol : « Ᵽan uhalóli tale Rebeka utajen butum gunah guñen, ᵽúrto n’jujow. » 56Naagil : « A-a, nemme Aláemit nakakan bulagoom bútuen, juboket jambi jujogom jitajen, jihalom min ibbañ maer bi n’afanom ! » 57N’guogol : « Ñer uvogulaol min uunal fola ! » 58Rebeka no naĉilo me, jaol n’álinol n’gurorenol : « Numaŋe ejow búsol áine ahume ? » Naagil ey. 59N’guhalol min ajaor ni aroka Aburaham ni buganol. Naŋar may áelol me. 60Balama gujow, bugaa yaŋol n’gúsonienol guoh :
« Aw aamme álinoli,
mbi gabugori gummeŋ iki guᵽilo súuli !
Mbi ᵽoᵽ guram súsuh ulatoril ᵽe ! »
61No guban me, Rebeka ni urokaol waarema n’gújuᵽo ni suñokombo sasu min gukay manur n’aroka Aburaham. Mamu naliᵽulo me Rebeka bi n’Isak.
62Toker Isak o baĉiner galam éhaᵽa yay yo guvoge me Lahai-Roi24.62 Lahai-Roi : uluj may 16.14., ák’átosul bi Negev, bo nailen me gúgulol. 63Fice funah tiname, o báᵽurerul áni n’gajator, naŋanden suñokombo so n’éjoul. 64Rebeka may nake ejegor naŋanden Isak, nafaen áavul n’eñokombool 65naah aroka Aburaham : « Dáudua ay áine om me ájaeul me ban uemoral ? » Naagol : « Dáru afanom. » Ñer Rebeka naŋar ésorol afut buulol. 66No guemor me, aroka ahu nagiten Isak bu bulagool bujow me ᵽe. 67Ñer Isak nájaenum Rebeka bi ni fúggut fafu faamen me faa jaol Saara. N’gúyabo, ban namaŋol mámah. Mamu may, Isak áti me mufuol mal eĉet jaol.
25Gabugor Aburaham gapago
1Aburaham nabbañ ayab ace aare gajaol Kétura. 2Nabugol úᵽur gaamme Simiran, Yokuĉan, Medan, Majan, Yiĉebak ni Ĉua. 3Yokuĉan nabuh Ĉeba ni Dedan ; Dedan aamme ᵽay afan ala bugaa Aĉur, Létuĉ ni Léum. 4Majan úᵽurol guomme Efa, Efer, Henok, Abida ni Elida. Dáuru ᵽe gabugor Kétura.
5Aburaham nahat áᵽurol Isak fubajol ᵽe. 6Náᵽuren wafol uce asen úᵽurol bugaa Kétura ni Hagar. Bare balama aĉet, náᵽurenil gujow gúrali áᵽurol Isak, mbaa bo tinah talu túᵽureul me.
Eĉet Aburaham
7-8Fúfanum Aburaham fúariari ban ni fiᵽio. No naĉet me, o babajer símit ekeme ni úvi gúfaji ni gaat (175). Min ñer aalo atoh bo sipayol n’ufuga. 9Ñer úᵽurol Isak ni Isimael n’gújaenum efuluŋol iki gufoh Makupela baubu Mámure, ni gaun gagu gaamme ni galah gagu gal Eforon áᵽur Soar ala Hit ; 10galah gaugu go Aburaham anom me ni bugaa Hit, dó gufogol me galam aarol Saara. 11No Aburaham aĉet me ᵽúrto, Aláemit násonien áᵽurol Isak atajen. O baĉiner lof éhaᵽa yay yo guvoge me Lahai-Roi.
Gabugor Isimael
12Gáu Isimael maa gujae, áᵽur Aburaham o nabaj me ni Hagar ala Esíp aamme amigel Saara :
13Uᵽúr Isimael ubuge, ti gúulo me : Nebayot aamme afammaol, mbiban Kedar, Adibeel, Mibusam, 14Miĉema, Duma, Masa, 15Hadad, Tema, Yétur, Nafiĉ, ni Kedema. 16Dáuru úᵽur Isimael gaamme guñen ni gúuba ; bugo ᵽe bífesum bom, ánoan ni bugo afan ala fiil nam, ban nasen ésugol ni furobool gajaol. 17Isimael no naĉet me, o babajer símit ekeme ni ávi ni gaat ni súuba (137). Min aalo atoh bo sipayol n’ufuga. 18Buganol guke me guĉin ni mof mamu malof me Esíp, újogum Havila bi Ĉur, galam mof mamu maa Aĉur. Gaunorutil ni gutiil go guĉil me éhatulor yauyu.
Esau ni Sakob
19Gáu Isak, áᵽur Aburaham, maa gujae :
Isak, Aburaham abugol. 20No nabaj me símit úvi gúuba, nayab Rebeka aamme bájur Betuel, náni ᵽoᵽ álin Laban. Bugo éubail Padan-Aram gúᵽullo. 21Bare Rebeka ájuut affas fufane. Ñer Isak nah’alaw Atúla tima nasen aarol gásumay. Atúla náttunol min akanol ateb. 22Ni bíteb baubu, náni n’enah múuba, ban múuba maumu nihi mutaj ró ni farol. Rebeka najahali naah : « Wa uom n’ebajom ? » Mufaŋ najow ake eŋes gasab n’Atúla. 23Atúla naagol :
« Uú gúuba guom n’aw,
súsuh súuba ᵽan súᵽurul ni bugo sañumut ejamor :
ece ᵽan efaŋ epayo sembe,
apuma ᵽan ábahen afamma amigel. »
24No funagol fiĉih me, nabaj may múuba. 25Amundum me ajuh tíyaŋ, ni kan añil ájuge, ban nafalet ti énuhureŋ. N’gukanol gajow gagu gaa Esau (dóemme "nafalefalet"). 26Mbiban, atiol nájoul gañenol go baroŋer n’ejoh futoñ afamma. N’guvogol Sakob (dóemme "najogol ni futoñ")25.26 Sakob : gajow gagu gaa Sakob, ni gúhiboriay gújue may gúni abuta. . No Esau ni Sakob gubugi me, Isak o babajer símit úvi gúfaji (60).
27No uñiaw gújalo me, Esau nakan asaa ámah, ban namaŋ baha. Sakob o nakan an abebene, nd’ake ban. 28Ᵽail, Esau nafaŋe namaŋe mata ellu baha naruhene ; jail tin o biinumol ni Sakob nabaŋ bo.
29Funah fice, Esau nábbañul ni jasaw mayoge. Natoh atiol Sakob o básiler búholoŋ baa gusah. 30Naagol : « Ujíom básileri bájuh me itiñ, bieb bumugom ! Básiler baubu bájuh me, bo nimaŋe. » (Yo eĉil me ni’gusalol Edom, dóemme "ájuh me".) 31Sakob naagol : « Umundum ᵽan unomenom fufanei pe ! » 32Naagol : « Ᵽan iĉet m’bieb. Fufaneom wa fúju to ekan ? » 33Naagol : « Ñer ubbat ! » Min abbat gaa búoh nanomene Sakob fufaneol. 34Ñer Sakob nasenol unaĉ ni básiler gusah gagu atiñ ak’apoñ, aban narem nakay. Mamu Esau aĉotihen mee fufaneol.
26Aláemit naliŋen ni Isak babugeol bugo n’Aburaham
1Ᵽúrto, bieb bice m’búloul n’ésuh yay, búbuli ni babu babajen me Aburaham o m’buroŋol. Ñer Isak nailo bi ejow mbaa Gerar atoh bo Abimelek, aamme ávi bugaa Ᵽilisit. 2Kan Atúla naᵽiᵽi naagol : « Jamb’úffus Esíp, bare mb’unamo n’ésuh yay yo nijai me egiten. 3Mb’unamo ró. Injé umu búsoli, ban ᵽan ísonieni, mata aw ni gabugori nijae me esen mof maumu. Firim fafu fo jihalor me ínje ni ᵽai Aburaham, ᵽan ífaro ni fo bi n’aw ni gabugori. 4Guñoli ni gabulakenil ᵽan ikanil gummeŋ ti suut sasu ; ᵽan isenil ettam yauyu ᵽe guogen. Ni gabugori mb’ísonienum me súsuh sasu ᵽe saa mof, 5mata Aburaham buroŋol n’ínje nabaŋ bo, nauttenomwutten, nákanum firimom, ban nakan gúboñom. »
6Yo eĉil me Isak nak’arobo Gerar.
Isak ni Rebeka n’ésuh Abimelek
7Nemme Rebeka anaare om áarie mámah, Isak náholi jambi gumugol mola. Yo eĉil me, nánonan no bugal ésuh yay gurorenol mala aare ahumu, naagil dáru álinol om. 8Isak nanamo ró ᵽio. Funah fice, ávi ahu Abimelek nake eŋalo n’elajenol naŋanden Isak áni n’emamaen Rebeka. 9Navogulol naagol : « Aw hum dáuru aari om ! Ban aw nuogóli dáru álini. Wa uĉile ? » Naagol : « Níholiholi jambi an amugom mola. » 10Naagol : « Bakaner bu nukanóli me báni me ? Jatito ace ni wóli ᵽan afilenen aari min mb’uĉilóli n’jitil ni aw ! » 11Aban nasen gúboñ gauge n’ésuh yay ᵽe naagil : « An agor me áine ahume ter aarol, ᵽan amugi ! »
12Emít yauyu, Isak naañ ulah n’ésuh yay. Min Atúla ásonienol me, naᵽit iki ᵽilo butum ñono ekeme wo naroh me. 13Ban fubajol ni fufaŋ ni fújaloe 14iki abaj sukore sámah saa ubbarum, sijamen ni síbe, ni ᵽoᵽ uroka gammeŋe. Yo eĉil me bugaa Ᵽilisit n’gúsilaet mola, 15iki gutik síhaᵽa sasu ᵽe so uroka ᵽayol guoh me o m’buroŋol.
16Abimelek no najuh me fubaj Isak, naagol : « Uᵽúr n’ésugoli, mata nubbanno ufaŋóli ekan an ámah ! » 17Ñer Isak nailo ajow ak’ailen gúgulol galam fíĉiĉilen fafu fahay me faa Gerar. 18Aban natikul síhaᵽa sasu saa ᵽayol so bugaa Ᵽilisit gutiken me, aban nabbañen to ujow so waᵽi me.
19Funah fice, uroka Isak n’guoh éhaᵽa evugul iki ébul. 20Ñer ukoñaaw bugaa Gerar n’guiyul gúrigen bugala Isak n’guogil : « Mal maume, wóli jiĉil mo ! » Isak navoh éhaᵽa yauyu Esek (dóemme "gárig"), mata ukoñaaw érigenol gumaŋene. 21N’gubbañ guoh ece éhaᵽa ; yo may nebbañ eilenul gárig. Yauye navoh yo Sitina (dóemme "síñagor"). 22Natos ak’aoh éfaten ; yo ebajut gárig. Yo eĉil me navoh yo Rehobot (dóemme "mauŋe mo an aĉilut"). Naah : « Maer Atúla nasenolal ni mof maume mauŋe májue eŋalolal fubaj. »
Isak ni Abimelek n’guhalor gabbat gaa gajamor
23Ᵽúrto, Isak najow mbaa Beer-Ĉeba. 24Mb’uĉiga ni fuh, Atúla náᵽullol naagol : « Injé iomme Aláemit o ᵽai Aburaham áinen me ni o. Jamb’úholi, mata ínje umu búsoli. Ᵽan ísonieni min mb’ubaj gabugor, dó ᵽe mala Aburaham aamme amigelom. » 25Ñer Isak nateᵽ to físimenum min alaw to ni gajow Atúla. Nailen to ᵽoᵽ gúgulol, ban urokaol n’guoh to may éhaᵽa.
26Funah fice, Abimelek náᵽurul Gerar ákail bujuh Isak. Nájoul n’ataraol Ahusat ni afan utigaol aamme Pikol. 27Isak naagil : « Wa uĉile n’jikelom bujuh ? Leti buru jihamulom n’ésugul mata jujogutom jon ? » 28N’guogol : « Wóli jujuge ŋanno ca búoh Aláemit umu búsolul. Yo eĉil me n’jiᵽinor juoh : Jújoul min gásumay gúni n’etulolal, ban gásumay gaugu, mbi gabbat guliŋen go : 29Mb’ubbat uoh mat’úmus ukanóli maarat, ti may wóli faŋaóli júmusut me jílatieni. Maaro barebare jikani iki jihali nukay n’gásumay. Maagen, aw an o Atúla ásoniene. »
30Ñer Isak násilil gutiñ n’gurem nímoro. Mbiban nasenil n’gúmori. 31Tihalen fo m’bujom mej n’guilo, ánoan ni bugo nabbat. Mbiban Isak nasafil min guhalor n’gásumay. 32Ban funah faufu fanur fafu, uroka Isak n’gújoul iki guogol : « Eháᵽa yay yo juoh me, ébule ! » 33Ñer Isak navoh yo Ĉiba (dóemme "gabbat"). Yo eĉil me bi jama ésuh yauyu n’guvoh yo Beer-Ĉeba (dóemme "éhaᵽa yaa gabbat").
Waar Esau
34Esau no nabaj me símit úvi gúuba, nayab waare gúuba bugala Hit. Atíar gajaol Yehudit, bájur Beeri ; áuten gajaol Basamat, bájur Elon. 35Waareaw ubugi n’guyogen Isak bugo ni Rebeka faŋ.
27Sakob nabut ᵽayol bi eyab gásonien gagu go Esau añumen me eyab
1Isak maer náfanume nár, ban bujugol m’búkasulo ák’ápim. Funah fice, navoh añolol afamma : « Esau ! » Naagol : « Eé, ínje ume n’eutteni. » 2Naagol : « Nujuge hum búoh ínje nífanume. Iffasut funagom fal eĉet. 3Nimaŋe uŋar fuŋajeni ni simelei min ujow bi ni baha numugulom bo énuhureŋ. 4Mb’uban núsilom yo básiler babu bo niruhen me itiñ min ísonieni bala iĉet. » 5Ñer Esau nailo ajow.
Kan Rebeka umu n’eutten wo gulobe me. 6Nafaen avoh Sakob naagol : « Niune ᵽai aah Esau 7ak’amugulol énuhureŋ ni baha ákail ásilol atiñ ; mb’aban násonienol bala aĉet. 8Aᵽ’uutten, ban nukan ti nijae me elobi : 9Ᵽan ujow bi n’ekore yay nujogulom dó míjehel múuba malie, min ísil ᵽai básiler babu bo nafaŋ me namaŋe. 10Mbiban nuteb bo uk’usenol atiñ min ásonieni bala aĉet. »
11Sakob naagol : « Nuffase Esau nafalefalet, ban ínje ifaletut. 12Iní ter ᵽayom namamaenorom, ᵽan affas búoh dáru let Esau, ban ᵽan ajoh búoh ínje ebutol nimaŋe, min til ñer atabom. » 13Naagol : « Jamb’úholi, úttun firimom. Ujow uk’ujogulom míjehel mamu. Atabi me, gatab gagu ᵽan gulo n’ínje. »
14Ñer Sakob najow ak’aŋallol míjehel mamu. Min Rebeka ñer ásil básiler babu bo áinol aruhen me. 15Naban naŋar wañ áᵽurol afamma Esau wafaŋ me jáari wo natoh ró me ni yaŋ yay, akan áᵽurol apuma Sakob. 16Naŋar may ubaŋ míjehel mamu afut guñenol ni ehondorol, bafaletut me. 17Aban nasen Sakob básiler babu ni unaĉ waw ájaenum bi esen ᵽayol.
18Sakob najow ak’atogol to, navogol : « Ammay ! » Naagol : « Añúm, ínje ume n’eutteni ; bare áᵽurom ay uomme alobe maa n’ínje ? » 19Naagol : « Injé om Esau, añoli afamma. Nikane wo nulobom me. Uilo ñer unamo min utiñ ellu yay yo nurorenom me, mb’uban nusenom gásonien gagu gúiya. » 20Isak najahali naagol : « Bu nukane min úbajul énuhureŋ yay jas me ? » Naagol : « Atúla aamme Aláemit o núinen me ni o, o asenom yo. » 21Naagol : « Añúm, útosul ulofom min imamaenori, mamu níju iffas ter maagen joon aw áᵽurom Esau om. » 22Min Sakob atos atogol to. Isak namamaenorol naah : « Firim fafu, fo faa Sakob fom, bare guñen gagu, go maagen gal Esau. » 23Nemme guñen Sakob gufalefalet may ti gal atiol Esau, ᵽail ájuut átallool. Bare bala ásonienol ti maagen, 24nabbañ arorenol : « Ti maagen, aw Esau uomme ? » Naagol : « Injé faŋaom. » 25Naagol : « Ñer ugabom básileri itiñ, min mb’íju ísonieni. » Nagabol atiñ, nasenol may bíñu arem. 26Mbiban Isak naagol : « Yoo, áñum, ulofulom min úlloŋora. » 27No Sakob akan mo me, ᵽayol naun gatiŋ wañ waw wo nakano me. Ñer nasenol gásonien gauge naagol :
« Maagen gatiŋ gauge gal áñum gom,
ganogor me ti gaa galah go Atúla ásoniene.
28Mb’Aláemit aseni gamon gáaveul me fatiya,
mb’aseni ᵽoᵽ fubaj fal ettam,
ti bahager ni bíñu yammeŋe.
29Mbi súsuh sammeŋe suutten n’aw,
mbi bugan gammeŋe guya gújulil bújoŋori.
Ᵽan uyab gayoŋ gutii ᵽe, iki guya gújulil bíᵽimbori.
An atabi me, mbi gatab gagu gúbbañul bi ni o,
bare an ásonieni me, mbi ᵽoᵽ ayab gásonien ti go. »
30Mamu Isak ásonien me añolol Sakob.
Sakob o n’eju ehalor ni ᵽayol, Esau nábbañul n’jasaol. 31O may násil básiler babu bo ᵽayol aruhen me ateb akaol esen naagol : « Apa, uilo min utiñ ellu yay yo niŋalli me n’jasaw jaju. Mb’uban núsonienom ti nulobom me. » 32Naagol : « Aw uomme ay ? » Naagol : « Injé, áᵽuri afamma Esau. » 33Isak no naffas me búoh dáru Esau om, náñag natelen nímoro naagol : « Min til ay akaene jasaw iki aŋallom ellu yatemoritemor itiñ aw m’baĉigerulat ? O til nísonien me, ban gásonien gaugu ᵽan gúni ni o bi nánonan. » 34Esau no naun me firim faufu, nalo me tes naya gáᵽib aah ᵽayol : « Injé may, úsonienom ! » 35Naagol : « Atii abutom min aram gásonien gagu gáarien me gúni gúiya. » 36Naagol : « Maagen, gajow gagu gaa Sakob, ni mo gukanol go : abuta bugan ! Nabutom bi ñúuba, min aram fufaneom ni may gásonien gagu go niñumen me eyab ni aw. » Nabbañ aagol : « Ŋañouti gásonien gace bi n’ínje ? » 37Naagol : « Nikanolkan mb’áni gayoŋi bándor, ban nikanol ᵽoᵽ mbi buru gutiol ᵽe jíni umigelol. Nísonienol mb’abaj bahager ni bíñu yammeŋe. Añúm, wa níjue ᵽiaŋ ibbañ ikan bi n’aw ? » 38Naagol : « Min ñer gásonien gaugu ganur pat nubaje ? Ammay, uboket usenom may gásonien gace ! » Min áarul akoŋ. 39Ñer ᵽayol naagol :
« Ᵽan uĉin úhatulo ettam yay yáari me !
Ᵽan úhatulo bo gamon gagu gúloeul me !
40N’gafojei27.40 gafoje : garien gom gahulie ban ni guñeh, go ekosombil yay nihi guogen bi bútaj fitih babajer. mb’útiñum me,
ban ᵽan ukan amigel atii.
Bare búuy babu bíya, ésuh bi n’ésuh,
mbi biĉili me min uᵽah ni fimigeleti. »
Sakob natey mbaa Haran
41Esau nabaŋ Sakob ni fiiñ mala gásonien gagu gaa ᵽayol go naramol me. Naah m’biinumol : « Ᵽayóli aĉet me funah, ᵽan imugol. » 42Rebeka no naffas me biᵽinorum Esau, návogul Sakob naagol : « Ukánum, atii Esau naᵽinore jamugi bi elugen wo nukanol me. 43Añúm, uuttenom, nuffase buma : uilo ujow bi n’álinom Laban baubu Haran. 44Mb’urobo bo nunah bi no fiiñ atii fujae me eyom. 45Mb’unamo bo bi no najae me éjumor wo nukanol me, níboñul an ákail aŋali. Mata imaŋut íburul buru éubaul funah fanur. »
46Naban naah áinol Isak : « To niemme, buroŋ baube nipoñbopoñ mata gúsabulom, waar Esau bugaa Hit, guyogenomyogen nár. Iní me may Sakob ban abbañ áyabul bo anaare, ñer níni to m’buroŋ bi wa ? »
281Ñer Isak návogul Sakob min abbañ asenol gace gásonien. Naagol : « Jamb’uyab anaare ala babe Kanaan. 2Uilo ujow bi Padan-Aram, ni yaŋ aolom Betuel abuh me jai. Bo mb’úyabul ace ni sújur Laban aamme álin jai. 3Mo Aláemit-Sembe mb’ásonieni, min ubaj gabugor gámah, min mb’ukan ᵽay afan ala súsuh sammeŋe. 4Aláemit mb’ásonieni ti násonien me Aburaham, aw ni gabugori ᵽe, min mb’úju uogen mof mamu to nuĉin me maer ti ajaora, mo Aláemit asen me ᵽai afan Aburaham. »
5Mamu Isak akan me Sakob min akay mbaa Padan-Aram bi ni yaŋ Laban, áᵽur Betuel. Laban aamme álin Rebeka, jaw Sakob ni Esau.
6Esau naun gaa búoh ᵽayol násoniensonien Sakob min aboñol mbaa Padan-Aram, bi eke éŋesul anaare ni yaŋ Laban. Ban no násonieneol me, náfirenolfiren eyab anaare dó Kanaan. 7Ban Sakob náttutun firim ᵽayol ni jaol min akay mbaa bo. 8Ñer Esau nátallo búoh ᵽayol amaŋut sújur Kanaan, 9min aah ban ak’aliᵽul ace aare atajen. Ñer nak’ajuh Isimael aamme may añol Aburaham, min ayab bájurol Mahalat aamme álin Nebayot.
Aláemit nasen Sakob síyeut
10Ñer Sakob náᵽur Beer-Ĉeba áni n’ejow mbaa Haran. 11No tinah tujon me, nailen bi eŋes to najae me gámori. To nafilo me, naŋar eval náhago. 12Náyeut ; ni síyeutol najuh biñehet biilo n’ettam bi fatiya émit, ban ni baj emalaka ni’gujiŋ n’gúavul. 13Atúla dó fatiya biñehet babu náagul Sakob : « Injé iomme Atúla, Aláemit ala ᵽai afan Aburaham ni ᵽai Isak. Ᵽan isenul mof mamu to nufilo me, aw ni gabugori. 14Ᵽan gummeŋ ti eus ; biĉin babu bolul ᵽan bujow bubbañen bo tinah tiiyeul me bi bo tuloe me, ni may bubbañ bújogul n’gañen gárib bi ni gamay. Ni gajow gagu gúiya ni gaa gabugori, mb’isen me guil gagu ᵽe gal ettam yay gásumay. 15Injé umu búsoli. Ᵽan ipoi tánotan to nujae, bi funah fafu fo nijae me ebbañenuli bi n’ésuh ye. Mat’ímus ijundeni. Ban wo nilobi me ᵽee, ᵽan ikan wo. »
16No Sakob álio me, naah : « Maagen, Atúla umu tale, ban ínje iffasenut yo. » 17Náholi naah : « Tiñ taute tíliilii ! Maagen, biĉin Aláemit bom, ni ᵽoᵽ gánonum émit. » 18Mb’uĉiga ni bujom, náiyali aŋar eval yay yo náhagoen me ni yo ailen bújonih bi ekan fúosenum. Naŋar édunen28.18 édunen : édunen yay yolil, yoemme édunen yaa guoliv. áĉir fo. 19Naban navoh tiñ tautu Betel (dóemme "yaŋ Aláemit"). No, nihi guvogen to Lús.
20Ᵽúrto, Sakob nabbat bi n’Aláemit naagol : « Iní me aw Atúla umu búsolom, ban nupoyom ni bújaorom, nusenom ᵽoᵽ itiñ nisimo, 21ík’íbbañul n’gásumay bi ni fiilom, no ᵽan ijogi me guñen gúuba bándor. 22Eval yauye yo niilen ma ban níĉir yo, mb’éni yaŋi. Ban ni wo nujae me esenom ᵽe, ᵽan íᵽuren dó gakib ganur ni wono guñen iseni. »
29Sakob naĉih nende Laban
1Ᵽúrto, Sakob nailo ajow mbaa bo tinah túᵽureul me. 2Najow ajow ajow, funah fice naŋanden éhaᵽa n’eᵽarandaŋ yay to sukore sífaji saa ubbarum ni sijamen suom n’gáelo, mata to siᵽie nihi sirem. Ban ni baj fuval fámah fuguben éhaᵽa yauyu. 3Nánonan no sukore sasu suomunorulo iki sírir, n’gúbaken fuval fafu min guremen so ; mbiban n’gubbañen fo. 4Sakob nasaf ukoñaaw naagil : « Gutiom, bay júᵽullo ? » N’guogol : « Haran júᵽullo. » 5Naagil : « Jiffase ᵽiaŋ Laban añol Nahor ? » N’guogol : « Ey, jiffasol. » 6Naagil : « Bu nakane ? » N’guogol : « Umu to gásumay. Fubambaŋ, bájurol Raĉel umua ájaeul me n’ekoreol. » 7Sakob natajen aagil : « Bare tinah tiŋaŋut bi eomen sukore sasu. Jiremen so jiban, n’jibbañen so sike gafen. » 8N’guogol : « Jújuut jifaen jikan mo. Ᵽan jumundum juomen so ᵽe, balama jíbaken fuval fafu min jiremen so. »
9O m’babanerut elob ni bugo, Raĉel, aamme may akoña, naĉigul n’ekore ᵽayol ; 10ban ᵽay Raĉel ni jaw Sakob, bálinay bom. No Sakob ajugol me aĉigul n’ekore Laban, nátosul bi to n’éhaᵽa yay min ábaken fuval fafu bi eremen ubbarumol. 11Mbiban nálloŋ Raĉel nakaw 12naagol : « Injé an ᵽai om ; Rebeka abugom. » Ñer Raĉel nafaen atey ak’agiten yo ᵽayol. 13No Laban aun me búoh añol álinol najoulo, náteil iki guemor, nálloŋol, namamaenorol, aban nájaenumol bi ni yaŋol. No guĉih me, Sakob nagitenol waĉilol me éjoul. 14Ñer Laban naagol : « Maagen aw wola ni fiil fanur núᵽullae, fásimola fanur. » Min Sakob anamo to fieñ iki fubao lis.
Sakob nayab Lea ni Raĉel
15Funah fice, Laban návogul Sakob naagol : « Maagen, aw anom. Bare yo mat’eĉil nuh’urokom bamotoŋ. Wa numaŋe mb’icami ? » 16Kan Laban nabaje sújur gúuba ; afamma gajaol Lea, apuma Raĉel. 17Lea gúĉilol guŋannout, bare Raĉel náari ajugo, nabaj gailo. 18Sakob biinumol m’bíni ni Raĉel ; yo eĉil me, nábahul Laban aah : « Bájuri Raĉel nimaŋe ; ᵽan iroki mola símit futoh ni súuba. » 19Naagol : « Yoo, unamo nurok. Esenol aw efaŋe gásumom esenol ace ábulo. » 20Ñer Sakob nanamo to narokol símit futoh ni súuba mala Raĉel. Nemme namaŋolmaŋ nár, símit sausu ni sijas ni o ti nihi síni me gunah guman.
21No sibao me, naah Laban : « Yoo, símilom sírire. Maer usenom aarom min jiĉin. » 22Ñer Laban návogul bugal ésuh yay ᵽe min akan gaggan gámah gaa búyaboil. 23Mb’uĉiga gállim, naŋar tin bájurol afamma Lea ak’asen Sakob, min gúmori. 24Laban naŋar Siliᵽa aamme ace n’urokaol waarema ábahen asen Lea min nah’arokol.
25Tihalen fo m’bujom, Sakob najuh búoh kan bugo ni Lea gúmoe. Ni táñiol naah Laban : « Bu nukanom me ? Leti mala Raĉel nírokumi ? Wa uĉile ñer nubutom ? » 26Naagol : « Wóli ésugoli ndi jikan me, ndi jumundum jisen apuma búyabo bala afamma. 27Uban fíiyai faa búyaboul buru ni Lea. Ᵽúrto, niseni ᵽoᵽ Raĉel, íni me ᵽan utajen urokom símit sice futoh ni súuba. » 28Sakob nahabo min afaben fíiyay fafu ni Lea. Mbiban, Laban nasenol ñer Raĉel ayab. 29-30Min Sakob aĉin ni o, ban namaŋol iki faŋ Lea. Ñer nabbañ anamo to burok Laban símit futoh ni súuba. Laban nabbañ ábahen arokaol ahu Biliha asen Raĉel min nah’arokol.
Guñol Sakob
31Atúla no najuh me búoh Lea Sakob aruhenutol, nasenol gabugor, min tin akan Raĉel áni emotombo. 32Lea naŋar far ak’apegor júᵽur. Naah : « Atúla najuge matañoom. Níinene maer áinom ᵽan amaŋom. » Nakanol gajow gagu gaa Ruben (dóemme "Juluj, dáre júᵽur"). 33Nabbañ ateb ak’aalen, náŋarul jice júᵽur. Naah : « Atúla naffase búoh ínje áinom amaŋutom. Yo eĉil me, natajen asenom júᵽur je. » Nakanol gajow gagu gaa Simioŋ (dóemme "auttena"). 34Náfaten ateb ak’aalen, nabbañ abaj júᵽur. Naah : « Aínom maer ᵽan aholom, mata nisenol úᵽur gúfaji. » Yo eĉil me nakanol gajow gagu gaa Lévi (dóemme "ᵽan aholom"). 35Nateb abarigen ak’aalen, nabaj mul júᵽur. Naah : « Ᵽan iteben Atúla. » Min akanol gajow gagu gaa Yuda (dóemme "eteben"). Ᵽúrto, nailo ᵽio m’babbañut abuh añil.
301Raĉel no najuh me búoh ájuut asen Sakob añil, násilaet abbañen mbal atiol. Naah Sakob : « Ukanom min ibaj añil ! Let mo, ᵽan iĉet. » 2Sakob fiiñol ni fitiñ ak’aagol : « Injé iomme ᵽiaŋ Aláemit áfiri me gabugor ? » 3Naagol : « Nemme mamu, ban iseni arokaom Biliha uyab mb’abajom uñil ! N’aĉila, ínje mb’íbajum me may añil. » 4Ñer nasenol o ayab min gufilo. 5Ban Biliha nateb ak’aalen, náŋarul Sakob júᵽur. 6Min Raĉel aah : « Aláemit nataliŋomtaliŋ, naun gaĉagorom, min asenom may añil. » Nakanol gajow gagu gaa Dan (dóemme "bataliŋ"). 7Biliha nabbañ aŋar far, nak’apegor náŋarul Sakob jice júᵽur. 8Raĉel naah : « Nitaje n’atiom mámah, ban nihekol. » Nakanol gajow gagu gaa Nafutali (dóemme "bútaj").
9Lea no najuh me búoh alet n’ebbañ abaj añil, naŋar arokaol Siliᵽa asen may Sakob ayab. 10No Siliᵽa asen me Sakob júᵽur, 11Lea naah : « Fubaŋom. » Nakan jo gajow gagu gaa Gad (dóemme "fubaŋom"). 12Siliᵽa natajen asen Sakob áᵽur áuten. 13Lea nabbañ aah : « Gásumay gámah ugu n’ínje, ban waareaw ᵽe gújue guoh maer níeloe. » Min akanol gajow gagu gaa Aser (dóemme "ésumay").
14Funah fice, Ruben nake n’ulah waw bugan n’eᵽit ble yay. Náŋarul bo mitiñ mice munogor gujahata30.14 mitiñ mice munogor gujahata : dáru subugum sice so guᵽinore búoh nihi sikakan anaare nafaret. ákail asen jaol Lea. Ñer abelol Raĉel naagol : « Uboket újiom ni mitiñ maumu ! » 15Naagol : « Ᵽilouti min uramom me ánaine, numaŋe mul ubbañ uŋar mitiñ áᵽurom ! » Raĉel nábahulol aagol : « Iní me nusenom mo, ᵽan ihat Sakob min ámori n’aw efuga yauye ! » Naagol yoo.
16Gállim Sakob o m’búolul n’ulah, Lea natey iki guemor naagol : « Jama n’ínje nuĉiggo, mata funah faufe nicamfocam abelom, min isenol me mitiñ añolom. » Ñer Sakob nák’ámori ni o efuga yauyu. 17Ban Aláemit náttun galaw Lea min akanol ateb ak’aalen nasen Sakob júᵽur jutogen. 18Naah : « Aláemit nasenom bacamom, mala min isen me áinom arokaom ayab. » Nakanol gajow gagu gaa Isahar (dóemme "bacam"). 19Nabbañ ateb ak’aalen náŋarul áinol júᵽur júsola. 20Naah : « Aláemit nájiomji gáji gaaro. Ñañe áinom ᵽan amalenom, mata nisenol úᵽur gono futoh ni anur. » Nakanol gajow gagu gaa Sabuloŋ (dóemme "emalen"). 21Ᵽúrto, nabaj bájur nakanol gajow gagu gaa Dina.
22No ᵽúrto me, Aláemit nabil áttun galaw Raĉel min átojulol. 23Naŋar far ak’apegor nabaj júᵽur. Naah : « Aláemit náᵽurenom ñusuom. » 24Nakanol gajow gagu gaa Susef (dóemme "mb’abbañ asen") naah : « Mbi Atúla aboket asenom ace añil ! »
Bu Sakob akan me asanum
25No Susef abugi me aban, Sakob naah Laban : « Uhalom nike búot mbal ésugom. 26Mb’uhalom niŋar waarom ni guñolom, bugo niroki me molil, min jujow. Nujuge hum bu nirok me bi n’aw. » 27Naagol : « Nilai unamo tale utajen. Mata sínatiom sigitenomgiten búoh Atúla míya násonienumom. 28Yo eĉil me, ulobom wa numaŋe icami aw batajener urokom. » 29Naagol : « Aw nujuge bu niroki me iki ekorei efaŋ n’éjaloe. 30Balama iĉigul, minde matiito nubajene, maer ekelo ekan ekore yámah. Wáfowaf wo nigore úiya, Atúla naremben to gañenol bi n’aw. Nay ᵽiaŋ ínje ijae me burok bi ni fuhoom ? »
31Naagol : « Wa numaŋe icami ? » Naagol : « Ulet n’ecamom wáfowaf. Iní me numaŋe ukan wo nijae me eroreni, ᵽan ibbañ inamo min ikoñ sukorei ti no. 32Jama ᵽan iluj joon sihaj sasu so ᵽe. Ᵽan íᵽuren jala so sihaj sasu siaĉah sasu ni sabaj me úpar ; ᵽan íᵽunnor ᵽoᵽ ubbarum waw uus waw. Dó mb’éni me bacamom. 33Nánonan no numaŋe effas ter ínje an ala maagen, núkail uluj bacamom. Ejamen yánoyan yo nujae me etoh n’ekoreom, yaaĉahout ban nebajut gápar, ter gabbarum gánogan galet guus, nuffas búoh ínje íkuet so. » 34Naagol : « Yoo, nimaŋe firimi. »
35Funah faufu fanur fafu, Laban náni n’éᵽurenor gújehelol guaĉah gagu ni gabaj me úpar, sijamenol siaĉah sasu ni sabaj me úpar, ni ᵽoᵽ ubbarumol uus waw, min asen so úᵽurol gukoñ. 36Naban nájaenumil gúrali Sakob, butum ejow gunah gúfaji ; min Sakob anamo to nakoñ saŋaño to me.
37Ñer Sakob naᵽikul muan ununuh uce amilij, aban nave mo iki mátuene mamu múᵽurul. 38Naŋar mipil mamu mo nábilen me ahalen n’úremum waw, mata sihaj sasu nihi sivagevagen jijiŋ so bákaerul marem. 39Ñer síni me n’jijiŋ jaju, nihi suluj dó mipil mamu mábileni me. Yo eĉil me subugor me, ᵽan sibaj miñil mánie walalal, mamu muaĉaho, mice mitegor úpar. 40Náfaculor ubbarum waw jala wo, aban nakan wo min uluj uus waw ni wáni me walalal waa Laban. Mamu naŋar me miñil mamu min aju ekoreol ébuli ni yaa Laban. 41-42Nánonan no najuge sihaj ságurete so n’jijiŋ, mat’akan dó mipil mamu n’úremum waw ; mb’éni me sasu sali me, nakan mo ró. Yo eĉil me Laban nayab miñil mamu máguret me, aĉila Sakob o naŋar mabaj me sembe. 43Mamu Sakob akan me asanum ala sihaj, nabaj may suñokombo ni musum, ni ᵽoᵽ umigel wáine ni waare.
31Sakob nabbuy Laban atey
1Ᵽúrto, Sakob naun gaa búoh guñol Laban guoge aĉila arame fubaj ᵽail, fo fiĉilol me nabaj. 2Najuh ᵽoᵽ búoh Laban abbañut ajogol ti no. 3Ñer Atúla naah Sakob : « Ubbañ mbal ésuh sipai gufan utoh bo fiili. Injé ᵽan ijow búsoli. »
4Ñer Sakob naboñ gúvogul waarol Lea ni Raĉel bi bo n’ulah waw bo naamme n’gakoñ. 5Naagil : « Nijuge búoh maer ᵽayul abbañut asenom jíĉil ti no. Bare Aláemit o ᵽayom áinen me ni o, o nailoilo múmbam. 6Jiffase búoh sembeom ᵽe ni burok ᵽayul nialen so. 7Bare tin aĉila nabutom min ágotor bacamom ñammeŋe. Ni fubaŋ, Aláemit ahalutol min akanom maarat. 8No ᵽayul aagom me mbi sihaj sasu siaĉah sasu síni bacamom, saarema sifamma ᵽe nihi subuh miñil muaĉah ; mb’ábahen aah sáni me walalal mbi síni bacamom, so may nihi subuh miñil mánie walalal. 9Mamu Aláemit ayabulo me jatito-jatito ekore ᵽayul ábahen asenom. 10No sihaj sasu nihi sijingor me, níyeute nijuh maa : sáinema sajinge me saarema, baje sánie walalal, siaĉah ni sategore úpar. 11Ni síyeut sausu, amalaka Aláemit navogom : “Sakob !” Neegol : “Eé, ínje ume n’eutteni.” 12Naagom : “Uluj ! Nujuge búoh sáine sasu sáni me walalal, siaĉah sasu ni sategor me úpar, so bare suom ni jijiŋ ? Dáuru ᵽe mata nijuge wo Laban akani me.” 13Nabbañ aagom : “Injé iomme Aláemit anur ahu áᵽulli me baubu Betel. Bo nuilen me eval yay, núĉir yo, ban nubbat bi n’ínje. Maer uilo ujow ubbañ mbal ésuh yay bo fiili fuomme !” »
14Raĉel ni Lea n’guoh Sakob : « Jibajut gafum gánogan ni fubaj ᵽayóli. 15Najogólijoh ti ejaora mata nanomenóli, aban natiñ bacam babu baamen me bóloli. 16Wánowan wo Aláemit alobi me, nukan wo, mata fubaj fafu fo náᵽunnulo me ni guñen ᵽayóli, fololal fom ni guñololal. »
17Ñer Sakob naomen wañol bi ekay. Nájuᵽ waarol ni guñolol ni suñokombo, 18naŋar may sukoreol ni wafol ᵽe wo nabaj bo me Padan-Aram, bi éjaenum mbaa yaŋ ᵽayol Isak baubu Kanaan. 19No guomme n’ekay, Laban o bakaer écih bufal ubbarumol. Ñer bájurol Raĉel nabbuy ák’ákutul fípiraol.
20Kan Sakob ebut Laban nan ni yo, min atey me akay m’balobutol. 21Naŋar fubajol ᵽe fo nabaj bo me min ailo atey ák’ápino fal fafu fo guvoge me Afúrat, min ariŋen mbaa gurijaŋ gagu gaa Galaad.
Laban nateynen Sakob ak’atobenol
22No Sakob atey me baj gunah gúfaji, ace nak’atoh Laban bo naamme naagol : « Sakob natetey akay ! » 23Min Laban ábbañul ákail aŋar ni fiilol bugan guce, min gulagenol. N’guteynenol gunah futoh ni gúuba iki gutobenol baubu ni gurijaŋ gagu gaa Galaad. 24Bare n’efugaol ésola bala atobenol, Aláemit náᵽullol ni síyeut naagol : « Mb’úkanum wo nujae me elob Sakob ! »
25No natobenol me, najuh búoh Sakob naileyilen gúgulol to ni gurijaŋ gagu gaa Galaad ; o ni buganol n’guilen may golil gúratul. 26Mbiban najow ak’atogol to naagol : « Aw bu nukanom me ? Nubutom nújaenumul sújurom ti umigel ? 27Wa uĉile joon nubutom min ubbuil úteil úkail aw m’balobutom ? Ulobenom me, ᵽan jítineneni n’ésumay, n’éfoñ, ni sibeleŋ ni suhontin dó. 28Uhalutom hani nílloŋ sújurom ni gabulakenom élloŋ ésola. Nukakan me ti an aᵽinorérit. 29Níjuene ikanul maarat ; bare n’efuga yay yágat me, Aláemit, o ᵽai áinen me ni o, naĉafomĉaf naagom : “Wo nuᵽinor me bi ekanol, mb’úkanum !” 30Maagen esommen búot mbaa yaŋ ᵽai yo eĉili me núteil, bare wa uĉile ñer núkutul fípiraom ? » 31Sakob naagol : « Gáholi jamb’uram sújuri, go guĉil me. 32Bare utoh me fípirai ni ace ni wóli, an ahumu ᵽan aĉet. Fáĉil buganola ᵽan uŋes ni gúguloli ᵽe ; ujuh ró me waf úiya, nuŋar. » Kan Sakob affasut búoh Raĉel nákutulokuet fípira ᵽayol.
33Ñer Laban nailo aŋes ni gúggut gagu. Nanogen ni faa Sakob, ajugut. Naban nanogen ni gal urokaol Biliha ni Siliᵽa, ajugut. Náᵽurul anogen ni faa Lea, abbañut ajuh. Dó náᵽullo me anogen ni faa Raĉel. 34Ban Raĉel aŋallo me fípira fafu, o m’baŋarer fo akoen ñáraru fúnavum eñokombool, min anamo ni fo. Laban náhundulor wañ Raĉel iki heh, ajugut. 35No, Raĉel aagol me : « Ammay, uboketom min iilout me no nunonulo me dáre, mata iolut ró. » Laban nabbañ aŋes iki mufaŋ, ajugut.
36Sakob fiiñol ni fitiñ, nalobol dó me naagol : « Maarat bu nikani me ? Gatil bu nitil me ni aw gare me iki uroŋ n’ehattorom bahattorer baubu ? 37Núhundulore wañóli ᵽe. Iní me nujuge uce watiito úiya ni gúguloli, nugiten wo bújoŋor gutiola ᵽe garobo maa, min mbi gúju gutaliŋola. 38Símit ávi ínje umu n’guñeni, ban jibbarum ter jijamen jíya júmusut jilas. Imúsut ᵽoᵽ itiñ jibbarum jal ekorei, 39ban ᵽoᵽ ímusut íŋarul búŋañen ehaj yíya yo súnuhureŋ baha sujoge ; íni me fubabaj, ínje faŋaom nih’icam yo. Nánonan no ehaji ékuti ter tufunah ter gállim, nuh’uogomseh ilugeni yo. 40Bare bae ninamo to m’bámoit, ñutot nihi ñumuh gállim, ésuᵽa nemuh tufunah. 41Nirove yaŋi símit ávi : símit guñen ni sibbagir niroki mala sújuri, símit futoh ni yanur mala sukorei, mbiban tin núgotor bacamom ñammeŋe. 42Bare Aláemit o ᵽayom afan Aburaham áinen me ni o, o náh’áhollen me ᵽayom Isak, o ájumorutom. Lelen me aĉila, ᵽan úruhenom ík’íolul guñen gurakel. Fubambaŋ, Aláemit naĉafi ni síyeuti, mata najujuh sílamom ni buyogom bájalo me no niomen me m’buroki. »
43Laban naagol : « Me, waareaw ubuge guñolom, guñolil guñolom, sukorei súmbam, ban dáuru ᵽe dó nujuh me, ínje iĉil me. Baje maer ᵽiaŋ uce wo níjue ikan bi ni sújurom ni guñolil ? 44Yo eĉil me neege unava nuloba min ujamora. Mb’uilena to fúosenum bi gajem. »
45Ñer Sakob naŋar eval ailen, 46min aah bugaa fiilol gumukul may sival sice. N’gukan mo min guilen fúpuh fámah. N’gubaŋ to bugo ᵽe n’gutiñ. 47Laban navoh to Yegar Sahaduta ni golil, Sakob o navoh to ni golil Galed. (Ujow waw úuba waw dóemme "fúpuh faa gajamor".) 48Min Laban aagol : « Jama fúpuh faufe mbi fíni me fúffasum fafu fagiten me gaunorola. » Yo eĉil me gajow gagu gaa Galed. 49Bugagu n’guvoh tiñ tautu Misipa (dóemme "tapoei me"), mala min Laban atajen me aah : « Mb’Atúla apoyola wola báraliorer. 50Iní me ᵽan úlatien sújurom aw bayaber waare guce, mb’uosen búoh let an aam n’etulola, bare Aláemit faŋaol. »
51Nabbañ aah Sakob : « Nujuge fúpuh faufu faamme n’etulola, nujuge may eval yauyu yailo me. 52Siĉila so sijae me egitenola búoh firim nuhalorae : Injé umu n’ebbat bújoŋor fúpuh faufe, mat’ímus ígat fo ibbañen mbaa galambi bi ekani maarat. Aw ᵽoᵽ mat’úmus úgalul fo úbbañenul mbaa gúmbam bi ekanom maarat. 53Aláemit Aburaham ni ala Nahor, mbi gúni utaliŋaola. »
Ñer Sakob nabbat ni gajow Atúla, o náh’áhollen me ᵽayol Isak. 54Aban násimen ehaj to ni firijaŋ fafu, min ávogul buganol gúkail gutiñ. Mbiban, n’gúmori to.
321Tihalen fo, Laban nailo m’bujom mej, ak’atoh bo sújurol ni guñolil, nálloŋil, aban násonienil min aot.
Sakob nagoror bi eke bíemor ni Esau
2Ᵽúrto, Sakob nafa bulagool. N’ejaol ni baj emalaka Aláemit gújoul bi eemor ni o. 3No najugil me, naah : « Dáuru funamo Aláemit. » Min avoh tiñ tautu Mahanaim (dóemme "gunamo gúuba"). 4Sakob naboñ uloba uhoŋen guyabol gayoŋ mbal atiol Esau baubu Seir ni mof mamu mal Edom, 5naagil : « Mbi juoh Esau, ínje Sakob aamme amigelol, neege : “Nende Laban niomene bi maer. 6Nibaje síbe, musum, ubbarum, sijamen, umigel wáine ni waare. Niboñulo maa gahoŋen gauge gulobi min mb’ualenom n’gásumay.” »
7No uloba gahoŋen gagu gubbañulo me gutoh to Sakob, n’guogol : « Jujojow me ti maagen iki jutoh bo atii Esau. Kan til may aĉila umu n’éjoul mbal aw ni bugan gono sikeme sibbagir (400). » 8Ñer gáholi gámah n’gunogenol. Naluj to náfaculor buganol akan guyoŋ gúuba. Naŋar may sihajol ᵽe bi ni suñokombool ró agabor sukore súuba, 9mata n’gaᵽinorol : mb’éni me Esau ban atigen fítiman fanur, fafu ni fuᵽah.
10Naban náni n’galaw Aláemit naah : « Aw Atúla, Aláemit ala ᵽayom afan Aburaham ni ᵽayom Isak, aw uogom me mb’ibbañ bi ni mofom itoh bo fiilom, min ukanom maaro : 11Nititie nár bi eyab gábbolii ni gamaŋi so nubaŋ me n’ínje aamme amigeli. No níᵽur me yaŋom bi épino fal fafu faa Suruden, fijigumom bare niogenene, ban maer ínje ume ni guyoŋom gúuba. 12Uboket mb’uᵽagenom ínje baemorer ni atiom Esau, mata níholiholi jamb’ákail amugóli ínje ni waarom ni guñolom ᵽe. 13Aw uogom me ᵽan ukanom maaro, ban nusenom gabugor gummeŋ ti fuus fo an ájuut me eᵽin. »
14No nalaw me aban, narobo to bi gámori efuga yauyu. Mb’uĉiga ni bujom, náᵽuren sihajol sice bi éji atiol Esau : 15sijamen saare sikeme súuba, gújehel gono ávi, ubbarum waare sikeme súuba, wáine ávi, 16suñokombo saare sono ávi ni guñen saam n’erafen muñol so, síbe saare úvi gúuba ni gújin guñen, musum maare mono ávi ni máine guñen. 17Náfaculor so mukore-mukore ; jukore jánojan náᵽuren jo jala jo asen ace n’urokaol aogen. Aban naagil : « Jiyab gayoŋ, ban ni jihalor siᵽa. » 18Natajen aah amundum me ayab gayoŋ : « No nujae me eemor n’atiom Esau min aroreni ay aamme afani, bay nujae, ni ᵽoᵽ ay aĉile jukore jauju jo núĉibbene me, 19mb’uogol : “Dáru ᵽe amigeli Sakob aĉil me, ban naage jukore jauju bi eseni ; o faŋaol umu n’éjoul búsololi.” » 20Nalob mo may bugagu ᵽe garukeneul me mamu mukore. 21Natajen aagil : « Jambi jújumor me eegol : “Amigeli Sakob faŋaol umu bo n’éjoul búsololi.” » Mata n’gaᵽinorol : áji me Esau mukore maumu, fiiñol ᵽan fualo ; min mb’ajoŋorol, ñace nayabol n’gásumay. 22Ñer mukore mamu ni muyabol gayoŋ, min aĉila abbañ amor to efuga yauyu.
Sakob nataj n’Aláemit
23-24N’efuga yauyu, Sakob ámoit. Nailo aŋar waarol gaamme gúuba ni urokail Biliha ni Siliᵽa, ni guñolol gaamme guñen ni anur ni wafol ᵽe, ápinen gatuh gagu go guvoge me Yabbok. 25Min Sakob anamo bo nevonol. Ni baj ace atogol bo min gúkuj iki tinah túᵽurul. 26Aíne ahu no najuh me búoh alet n’ehek Sakob, nategol ni gátagit aijen. 27Aban naagol : « Uhalom nijow, tinah túᵽullo ! » Sakob naagol : « Mat’ihali ró me nujow aw m’básonienutom. » 28Naagol : « Aw hereŋ gajai bu ? » Naagol : « Gajaom Sakob. » 29Aíne ahu naagol : « Maer mati gubbañ guvogi Sakob, ᵽan guvogi Israel. Mata nutaje ni bugan bugagu, nutaj ᵽoᵽ ni Aláemit, ban nuhekil ᵽe. » ("Israel" dóemme "ataj me n’Aláemit".) 30Sakob naagol : « Aw may, uboket ugitenom gajai. » Naagol : « Wa uĉile numaŋ uffas gajaom ? » Min ásonienol to. 31Ñer Sakob naah : « Nijuge táh buul Aláemit, ban ínje ume aam to maa m’buroŋ. » Yo eĉil me navoh to Penuel (dóemme "buul Aláemit"). 32No tinah túᵽullo me, Sakob nápino gatuh gagu gaa Penuel, n’ejih ró mata gátagilol gaij me. 33Yo eĉil me bi jama bugaa Israel ndi gutiñ gaĉil gagu gajoh me éhoulorum yaa gátagit, mata ni gaĉil gaugu Sakob ábukeni me.
33Sakob naliᵽ gajamor ni Esau
1Ᵽúrto, Sakob najuh atiol Esau o n’éjoul ni buganol gaamme sikeme sibbagir (400). Naŋar guñolol agabor Lea, Raĉel ni urokail gaamme Biliha ni Siliᵽa, ánoan guñolol. 2Mb’aban naŋar Biliha ni Siliᵽa ni guñolil guyab gayoŋ ; Lea ni guñolol n’gurukenil, min Raĉel ni añolol Susef gúni gúsola. 3Mbiban, aĉila faŋaol nákail ayab gayoŋ. Min ásilen bi n’ettam ñono futoh ni ñúuba bi etoh bo atiol. 4Bare til no Esau ajugol me, nahat náteil iki guemor. Nálloŋol min gukaw bugo éubail. 5Mbiban, Esau najuh waareaw ni uñiaw naagol : « Dáuru bugay guomme búsoli ? » Naagol : « Dáru guñolom bugo Aláemit asenom me. »
6Ñer urokaaw n’gúloful ni guñolil ró iki may gúsilen to. 7Ᵽúrto, Lea ni guñolol n’gúkail gukan mo may. Min Raĉel bugo ni Susef gúni gúsola. 8Esau naagol : « Sukore sasu sammeŋ me so niemorulo me ni so baubu, bi wa me ᵽe ? » Naagol : « So ᵽe bi éjii, min mb’ujogom wári. » 9Naagol : « Atiom, fubajom fiᵽiloom. Ubaŋ wafi bi n’aw ! » 10Sakob naagol : « Jamb’ukanom me ! Iní me uroŋutom n’ejoh ni fiiñ, uŋar wo níjiei me. Ejugomi énini ti ejuh buul Aláemit, mala min uyabom me wári. 11Yo eĉil me neege uyab wo niboñuli me, mata Aláemit nakakan bulagoom bútuen min ibaj waf waw ᵽe wo nimaŋ me. » Min ahehoreol me, Esau ñer nahabo nayab.
12Ᵽúrto, naah Sakob : « Maer ñer uiyal nujaal ! Ᵽan ítineni. » 13Sakob naagol : « Atiom, nuffase hum búoh añil let an abaje sembe. Ban ᵽoᵽ ubbarum waw ni síbe sasu saamme n’garafen, sibaje gákanum gámah. Hani funah fanur barebare sijae ejow yal evagen, ᵽan siĉet ᵽe. 14Yo eĉil me nimaŋe uyabom gayoŋ. Min ínje irukenul sukoreom ni guñolom min jújoul jatito-jatito, iki jutoli bo Seir. » 15Naagol : « Ñer ᵽan ihali to guce ni buganom bugo jijaorulo me, min mbi gútinenuli. » Naagol : « Jamb’uyoh bo ! Samen gajamor gúni n’etulola, ᵽiloe. »
Sakob nak’aĉin galam Siĉem ni mof mamu maa Kanaan
16Ñer Esau nabbañ dó ake búot mbaa Seir. 17Sakob aĉila najow bi Sukot, bo nateᵽ me yaŋ bi ni o, nailen to ᵽoᵽ uteb mb’úni uner bi ni sukoreol. Yo eĉil me n’gusen tiñ tautu gajow gagu gaa Sukot (dóemme "uteb"). 18Ᵽúrto, najow ak’aĉih apuñol n’ésuh yay yaa Siĉem ni mof mamu maa Kanaan. To ñer bújaorol, bainnulol me baubu Padan-Aram, bítij me. Min ailen to gúgulol lof ésuh yay. 19Nanom mof maumu to naamme n’guñen guñol Hamor, aju me Siĉem, butum ukib wono ekeme waa síralam. 20Nailen to may físimenum navoh fo El Elohe Israel (dóemme "Aláemit aamme ala Israel").
34Guñol Sakob n’gulugen ñusu álinil ni bugaa Siĉem
1Funah fice, bájur Sakob Dina, o nabaj me ni Lea, najow ake galoden sújur guce bugaa Kanaan. 2Ban Hamor, aĉil me mof mamu maa Hiw, nabaje añil ace, gajaol Siĉem. No Siĉem ajuh me bájur babu, najogol min afilenol. 3Bare no ᵽúrto me, biinumol ᵽe m’búbaho bi ni Dina ak’amaŋol búyab, aban nalih ebutorol. 4Mbiban naah ᵽayol Hamor : « Ujow uk’urorenom gañen bájur baubu. »
5Sakob naun búoh Siĉem nakakan bájurol gajel. Bare nemme úᵽurol bároŋerul n’gakoñ, naᵽanor yo iki guĉigul. 6Min aamme n’enagil, ᵽay Siĉem Hamor nájoul ak’atogulol bi eroren gañen Dina.
7Guñol Sakob no gubbanno me ni gakoñ gagu min guun elob yay, ni táñiil ; guiñil n’gutiñ nár, mata wo Siĉem akan me, úñaiñai ni bugo táli. 8Bare Hamor naĉagor ni bugo naagil : « Nilaul jisen áᵽurom bájurul ayab, mata biinumol ᵽe ni o nabaŋ bo. 9Min úruroral, wóli jiyab ni buru, buru n’jiyab ni wóli ! 10Ᵽan uĉinoral, ésuh yauye ᵽan éni yolul. Ᵽan jinamo ró n’jújulla ti jimaŋ me, ban ᵽoᵽ ᵽan júju junom ró ettam. » 11Mbiban, Siĉem faŋaol nailo nalob ni ᵽay Dina ni gúlinol naagil : « Juboket jambi jífiromol. Wánowan wo jijae me erorenom mola, ᵽan isenul wo. 12Hani jibelom búᵽañ bújalo bu, ᵽan isenul bo, samen jiban n’jisenom álinul iyab. »
13Nemme Siĉem nakakan álinil gajel, guñol Sakob n’gúbalil ni mutuho ró 14n’guogil : « Wóli mati júju jisen álinoli búyabo an anonut búhut ; dáuru kakan gákerulo ni wóli. 15Waf wanur pat újue ukan n’jiseniol : buru bamaŋer jíni ti wóli, min ánaine ánoan ni buru anogen búhut. 16No ᵽan újual me úruroral, buru jiyab ni wóli, wóli may n’jiyab ni buru. Mo ᵽan jíkail jiĉin ni buru, min ukanal bugan buganur. 17Iní me ᵽan jilat enogen búhut babu, wóli ᵽan jiŋar álinoli min júᵽur babe. »
18Gurim gauge n’gúsum Hamor bugo ni áᵽurol Siĉem. 19Ñer Siĉem nafaen ajow ake eilo ma firim faufu, mata namamaŋ bájur babu nár, ban nabaj fusumo ni fiilol. 20Ñer Hamor ni Siĉem n’gujow bi n’gánonum ésuh yay to bugan bugagu nihi guomunor me, min gugitenil firim fafu. N’guogil : 21« Bugan bugaubugi leti bugan gakelolal etigen. Mb’uhalail n’guĉin dáre n’gújulla. Leti jujuge búoh ésugolal euwuŋ eᵽilo bi ealenil, ban ᵽan úyavoral. 22Bala gújoul gúkail uĉinal tiñ tanur min ukanal bugan buganur, waf wanur pat gurorene : Anáine ánoan ni wolal mb’anogen búhut ti bugo. 23Jujugut búoh ukanal me ti gulob me, min gújoul iki guĉin ni wolal, sihajil ᵽe ni fubajil ᵽan sujow sujow ni síni sololal ? » 24No nalob me aban, gaam to me ni fuomunor fafu n’gumaŋ firim fafu, min wáineaw ᵽe bugal ésuh yay gunogen búhut.
25Funah fúfaten, wáineaw bugo baroŋer ni ñatiñil, Simioŋ ni Lévi, gaamme may gúlin Dina, n’guŋar ufojeil min gunogen n’ésuh yay yabajut me maer upoya, min gumuh wáineaw ᵽe bugala yo, 26bi ni Hamor ni áᵽurol Siĉem dó. N’gúᵽunnul álinil Dina ni yaŋ Siĉem gújaenum. 27Mbiban, guñol Sakob bugagu n’gúkail guteb fubaj gaĉet me ᵽe, n’guteb ᵽe waamme n’ésuh yay, dó ᵽe bi elugen gajel gagu go gukan me álinil. 28N’gujoh ᵽoᵽ ubbarumil, sijamenil, síbeil, musumil, n’guteb wánowan waam dó me n’ésuh yay ni may waamme n’ulah waw. 29N’gújaenumor waareaw bugal ésuh yay ni guñolil ró, n’guteb waf waw ᵽe waamme ni saŋ sasu.
30No bao me, Sakob návogul Simioŋ bugo ni Lévi naagil : « Buru jikelo jikanom gaᵽinor gámah ! Bakanerul ᵽan biĉil bugaa Kanaan ni Ᵽeris min gulalom. Jujuge búoh ummeŋutal. Guke me gugum firim fanur min gunonulom, ᵽan gubanolal ᵽe, ínje ni buru gabugorom. » 31N’guogol : « Mati júju jihat áine ahumu akan me álinoli ti ejobu, min aroŋ. »
35Sakob nabbañ mbaa Betel
1Funah fice, Aláemit naah Sakob : « Uilo ujow uk’uĉin Betel. Mb’uilenom bo físimenum, mata baubu níᵽulli me no nuomme n’etey úhatulo atii Esau. »
2Ñer Sakob naomen fiilol ni buganol ᵽe naagil : « Júᵽuren sínati sasu ᵽe saamme ni saŋul jibelen. Juuwo jukur n’jikano wañ wakure. 3Mbi jiban, n’juomen wañul min ujaal mbaa Betel uk’uĉinal bo. Ᵽan iilen bo físimenum bi esal Aláemit, mata náttunomtun no niomen me ni sílam, ban tánotan to nijae, umu búsolom. » 4Ñer n’gúᵽuren sínatiil ni suloŋuloŋil ᵽe gusen Sakob afogen fattam bununuh babu bámah babu baam to galam Siĉem. 5No Sakobi gúvuh me gukay, Aláemit nakan súsuh sasu ságolil me gáholi gámah jambi sikañen síkail etigen.
6Ñer Sakob ni buganol niki guĉih Lús, yaamme maer Betel, ni mof mamu maa Kanaan. 7Nateᵽ bo físimenum min avoh fo El Betel (dóemme "Aláemit ala Betel"), mata Aláemit bo náᵽullol me no naamme n’etey atiol Esau.
8Ban Debora aamme aare ahu o nah’acokor me Rebeka, nak’aĉet. Min gufogol bo Betel fattam bununuh bámah ; no ñer gukan bo me gajow gagu gaa Alon Bakut (dóemme "bununuh babu bal ukoŋ").
9Mamu Sakob abbanno me Padan-Aram, min Aláemit áᵽullol násonienol 10naagol : « Maagen gajai Sakob, bare maer mati gubbañ guvogi Sakob, ᵽan guvogi Israel35.10 Israel : Juluj 32.29 ; Juluj may 45.28 ; 46.1, 2, 5, 29, 30 ; 47.27, 29, 31 ; 48 ; 50.2. » Ñer Aláemit nakanol gajow gaugu. 11Nabbañ aagol : « Injé iomme Aláemit-Sembe. Ᵽan ubaj gátuh gahulo, min ukan ᵽay afan ala súsuh sammemmeŋ, ban ni gabugori ᵽan baj ró úvi. 12Mof mamu mo nieh me mb’isen Aburaham ni Isak, ᵽan míni may míya. Ban no nujae me egub buuli, ᵽan míni maa guñoli ni gabulakenil. »
13Aláemit no nalob me Sakob aban, nabbañ mbaa fatiya. 14Min Sakob ailen to eval náĉir yo, aban náyu to bíñu, 15mb’aban nakan to gajow gagu gaa Betel.
Raĉel nanemo ajunden Baisomen
16No gát to me, Sakob ni fiilol n’gúᵽur Betel guriŋen mbal Efarata, Raĉel o ni far dó. Funagol niki fiĉih bu m’baĉigerut Efarata. N’enogen yay nabaj buyoh bámah. 17Afan bárinay babu no najugol me min ataje me, naagol : « Jamb’úholi, ᵽan utajen ubaj júᵽur. » 18Bare Raĉel naffas búoh mat’aroŋ. No naamme n’ejow bi eĉet, navoh júᵽur jaju Ben-Oni (dóemme "júᵽur jaa buyogom"). Bare Sakob nakan jo gajow gagu gaa Baisomen (dóemme "júᵽur jaa gañenom gárib"). 19Raĉel nak’aĉet min gufogol n’galam bulago babu bal ejow mbal Efarata, yo guvoge me may Betuleem. 20Mbiban Sakob nailen eval to ni fuyagol bi ekan fúffasum ; eval yauyu yo eom to bi jama.
21Sakob nabbañ ajow ak’ailen fúgulol o bágaler Migidal-Eder. 22No guom bo me, funah fice Ruben nafilen Biliha aamme abel jaol. Ᵽayol no naffas yo me, ni táñiol.
Uᵽúr Sakob
Uᵽúr Sakob guomme ñer guñen ni gúuba : 23Lea nasenol Ruben aamme afamma, Simioŋ, Lévi, Yuda, Isahar ni Sabuloŋ. 24Raĉel aĉila nabugol Susef ni Baisomen. 25Biliha aamme aroka Raĉel, o nasenol Dan ni Nafutali. 26Siliᵽa aamme aroka Lea, o nabugol Gad ni Aser. Dáuru guñol Sakob bugo nabugulo me Padan-Aram.
Eĉet Isak
27Sakob nak’aĉigul to ᵽayol Isak aamme, baubu Mámure galam Kiriat-Aruba, yo guvoge me jama Heboron. Ban Aburaham ni Isak bugo baĉiner bo ᵽio bo. 28-29Isak fufaneol ni fiᵽio ak’abaj símit ekeme ni úvi gubbagir (180), bala akay atoh bo sipayol n’ufuga. Ñer guñolol Esau bugo ni Sakob n’gufogol.
36Gabugor Esau
1Dáure fiil Esau o guvoge me may Edom :
2Esau nayab waare bugaa Kanaan : Ada, bájur Elon ala Hit ; Oholibama, bájur Ana o Sibeon ala Hiw abuh me ; 3nabbañ ayab Basamat álin Nebayot, bugo Isimael abuh me. 4Ada nabuh Elifas, Basamat o nabuh Réuel. 5Oholibama nabajol Yéuĉ, Yalam ni Kora. Dáuru guñol Esau bugo nabuh me Kanaan.
6Esau nájaenum waarol, guñolol, sihajol ni wo nabaj ró me ᵽe Kanaan, min atos ajow árali atiol Sakob, mbaa mof mice. 7Nemme bugo éubail gubabaj mámah, gújuut guĉin gulofor, mata mof mamu dó guomme mújuut mutogil bi gakoñ dó sukoreil. 8Yo eĉil me Esau, o guvoge me may Edom, nak’aĉin ni gurijaŋ gagu gaa Seir.
9Dáure gabugor Esau aamme ᵽay afan bugaa Edom, gaĉin me ni gurijaŋ gagu gaa Seir : 10Guñol Esau wáinema ubuge : Elifas o aarol Ada abuh me, ni Réuel o aarol Basamat abuh me. 11Uᵽúr Elifas bugo guomme Teman, Omar, Sefo, Gatam ni Kenas. 12Elifas nabaj anaare áuten o naᵽañut me, gajaol Timina, abugol me ace áᵽur gajaol Amalek. Dáuru gabulaken Esau bugo n’aarol Ada. 13Uᵽúr Réuel bugo guomme Nahat, Sera, Ĉama ni Misa. Dáuru gabulaken Esau bugo n’aarol Basamat. 14Oholibama, bájur Ana o Sibeon ala Hiw abuh me, nabuh Esau úᵽur gúfaji gaamme Yéuĉ, Yalam ni Kora.
15Dáure gabulaken Esau gakan me ufan bugaa súsuh : Teman, Omar, Sefo, Kenas, 16Kora, Gatam ni Amalek ; bugo ᵽe Elifas, áᵽur Esau afamma, abugil n’aarol Ada. N’guĉin Edom.
17Ufan waw bugaa súsuh bugo Réuel abuh me, guomme Nahat, Sera, Ĉama ni Misa. Bugo may, Edom guĉine, ban bugo gabulaken Basamat ni Esau gom.
18Guñol Esau bugo Oholibama añol Ana asenol me, gaamme Yéuĉ, Yalam ni Kora, bugo éfajiil n’gukan may ufan súsuh.
19Dáuru ñer ufan waw bugaa súsuh Edom gáᵽullo me ni fiil Esau.
20-21Gamundum me guĉin ni mof mamu mal Edom, bugo guomme gabugor Seir áᵽullo me Hor. Uᵽúr Seir bugo guomme Lotan, Ĉobal, Sibeon, Ana, Diĉon, Eser ni Diĉan ; bugo ᵽe ufan súsuh bugom. 22Uᵽúr Lotan bugo guomme Hori ni Hemam ; álin Lotan gajaol Timina. 23Ĉobal úᵽurol bugo guomme Alivan, Manahat, Ebal, Ĉefo ni Onam. 24Sibeon úᵽurol bugo guomme Aya ni Ana. Ban Ana o aamme átiar ejuh ébula ni gafit gagu gámah gagu, o n’gakoñ musum ᵽayol Sibeon. 25Ana nabaje áᵽur gajaol Diĉon ni bájur gajaol Oholibama. 26Diĉon úᵽurol bugo guomme Hemudan, Eĉeban, Yitiran ni Keran. 27Eser úᵽurol n’guno Bilehan, Savan ni Akan. 28Diĉan úᵽurol bugo guomme Us ni Aran.
29-30Dáuru ñer gakan me ufan bugaa súsuh ni mof mamu maa Seir : Lotan, Ĉobal, Sibeon, Ana, Diĉon, Eser ni Diĉan.
31Ni mof mamu maa Edom, bajene úvi bala Israel gubaj bugolil. 32Atíar ahu gajaol Bela, añol Beor, ala ésuh yay yaa Dinaba. 33No naĉet me, n’gúvien Yobab añol Sera ala ésuh yay yaa Bosra. 34No may aĉila aĉet me, n’gúvien Huĉam ala mof mamu maa Teman. 35No naĉet me, Hadad añol Bedad, ala ésuh yay yaa Avit, naŋar efenjeŋ yay. Natigen bugaa Majan ni mof mamu maa Moab aham. 36No Hadad aĉet me, n’gúvien Samula ala ésuh yay yaa Masreka. 37No naĉet me, n’gúvien Ĉaul ala Rehobot yaamme galam fal. 38No naĉet me, n’gúvien Baal-Hanan añol Akubor. 39Mbi no naĉet me, n’gúvien Hadar ala ésuh yay yaa Pau. Aarol gajaol Mehetabel, bájur Matared, gabulaken Mey-Sahab.
40Dáure ufan bugaa súsuh ni mof mamu maa Edom ni guilil dó gúᵽullo me : Timina, Aliva, Yetet, 41Oholibama, Ela, Pinon, 42Kenas, Teman, Mibisar, 43Magidiel, Iram. Anóan ni bugo naogenwogen mof.
Dáuru ñer ufan mof mamu maa Edom mo Esau ailen me.
37Susef o n’egiten síyeutol
1Sakob nanamo ni mof mamu maa Kanaan, bo ᵽayol akelo me aĉin. 2Maa jow maa ni gabugorol :
Susef abaj me símit gaat ni súuba, nah’aramben gutiol bugagu min gukoñ ubbarum waw ni sijamen sasu ; gutiol gaamme bugaa Biliha ni Siliᵽa, gaamme ᵽoᵽ waar ᵽayol. Susef nánonan nagiten ᵽayol maarat mamu mo gulobe me guya ni gutiol. 3Sakob namaŋ Susef iki faŋ guñolol bugagu, mata ni fúfanumol nabugol ; nafiol gájuo gumecor gúari. 4Gutiol no gujuh me búoh ᵽail aĉila nafaŋe namaŋe, n’gújohatiol iki mati ni’gulob ni o súm.
5Funah fice Susef náyeut ; no nagiteneil so me, n’gufaŋ n’gulalol. 6Mata naagil : « Juutten min ilobul síyeutom. 7Nogonogor ti nuh’ukaal me ehoh guĉah n’ulah waw. Néni to éni, fuĉagom ni fiilo to firih bújonih, min golul ᵽe gújoul iki gúgot fo n’gúsilen. » 8Ñer gutiol n’guogol : « Aw ᵽiaŋ numamaŋ ejogoro búoh aw ávioli bi eogenóli ? » Min alobeil so me, mo may gufaŋe me n’gulalol.
9Susef nabbañ áyeut natajen agitenil naagil : « Nibbañe íyeut. Nijuge tinah, fieñ ni suut sono guñen ni yanur sísilen bíᵽimborom. » 10No nagiten so me ᵽayol, nanurol naagol : « Síyeut sausu, síyeut bu som ? Yaamme búoh ínje ni jai ni gutii ᵽan jísilen bi n’ettam bíᵽimbori ? » 11Ñer gutiol n’gúsilaet mola. Bare ᵽail nabaŋ gurim gaugu m’biinumol.
Susef gutiol n’gunomenol bi eke ekan amigel Esíp
12Funah fice, guti Susef n’gujow bi Siĉem guke bo gakoñ ubbarum waw ni sijamen sasu saa ᵽail. 13Mb’uĉiga funah fice, ᵽayol naagol : « Gutii ubugu baubu, galam Siĉem gunave n’guno gakoñ ekore yay. Ujow ᵽaa uk’ujugulil. » Naagol : « Apa, nimaŋe. » 14Sakob nabbañ aagol : « Ujow min uffas ter ubugu bo apuñil, ter ᵽoᵽ ekore yay apuñ yo. Mb’uban, núbbañul uk’ulobom. » Ñer náᵽur to Heboron to guomme, akay bo ᵽayol aboñol me.
No nalof me Siĉem, náni n’eŋes ekore yay, 15naemor n’ace áine. Aíne ahu narorenol : « Wa non n’eŋes ? » 16Naagol : « Gutiom niŋese. Ugitenom bay gom, bugo ni ekoreil. » 17Naagol : « Gúᵽure tale. Niunil guunen ejow mbaa Dotan. » Ñer Susef nalagen uhagil ak’ajugil bo Dotan.
18Kan gutiol guŋandenol o n’elofil. Bala aĉih to, bugo bajoger guban bu gujae me ekan n’gumugol. 19N’gubunor guoh : « Ayéuta ahu umua. 20Ujaal umugalol. Umugalol ubenal n’éhaᵽa. Mb’ubanal, nuogal énuhureŋ baha ejogol. Min mb’ujugal ter síyeutol ᵽan sikano ! »
21Ruben naun min gulobe me jamugol, namaŋ bi eᵽagenol. Naagil : « Jamb’umugalol ! » 22Natajen aagil : « Jamb’úyual físimol ! Ubenalol maroŋe n’éhaᵽa, bare jamb’uᵽikaol buroŋ ! » Dó ᵽe bi eᵽagenol n’guñenil abbañen bi ni ᵽayol. 23No Susef aĉih to me ni gutiol, n’gujogol n’guram gájuool gamecor me. 24Mbi guban, n’gubenol n’éhaᵽa. Ban éhaᵽa yay ehahay.
25Púrto, n’gunamo bi fitiñ. N’guŋanden fítiman faa bugan bugal Isimael, gáᵽullo Galaad. Suñokomboil ni sítebul waf wammeŋe : físim fatiŋoe fal ununuh, mitiñ maaro ni míĉir, bi eke funomen wo ni mof mice, gajow mo Esíp. 26Yuda naah gutiol : « Fubaj fay nujaale ebaj wolal bamuger atiolal, mb’ubanal nukoenal eĉelol ? 27Faŋe jáari unomenaol bugal Isimael. Bare súñunduol uhalaol so. Dáru atiolal om, físimolal fanur. » Gutiol n’gumaŋ firimol.
28Ñer unomena guce bugal Isimael n’gúni to n’égat. Guti Susef n’gúᵽunnulol n’éhaᵽa yay min gunomenil o sifaraku ávi ; ubuge n’gújaenumol mbal Esíp. 29Ban Ruben no nabbanno me bi to n’éhaᵽa yay (nemme amatut funomen fafu), atogut ró Susef. Ñer ni mujogol ak’aĉaĉ wañol, 30nabbañ ak’atoh bo gutiol naagil : « Susef álero. Injé maer bu nijae me ekan ? » 31Ñer gutiol n’gumuh fíjehel n’guŋar físim fo gúluten gájuo Susef. 32Guban n’guboñ go bi ni ᵽail ni gahoŋen gauge ró : « Gañ gauge jiraŋene. Ulíngen go min ujuh ter gal áᵽuri. » 33Sakob naffas go náᵽib aah : « Dáru gájuo añolom ! Enúhureŋ baha ejogol ! Susef naĉele ! » 34Ñer ni mujogol bireg naĉaĉ wañol, aban nakano uce waa gúnigo min akoŋol gunah gammemmeŋ. 35Guñolol ᵽe n’gúkail bi esaforol, bare nalat. Naagil : « Ñuhul ñe ᵽan ñurobo n’ínje bi no nijae me ealo itoh bo áñum ni ufuga. » Naroŋ bae n’ukoŋ waw.
36Ban bugaa Majan no guĉih me Esíp, n’gubbañ gunomen bo Susef ace áine gajaol Potifar. Aíne ahumu ávula ávi37.36 ávi : Gúhiboriay gagu ni’guvoh ávi Esíp farao. nam, ban náni afan upoyaol.
38Tamar nabutor Yuda min atunol
1Gannay gaugu, Yuda nahat bo gutiol min áuy mbal ésuh ece yo guvoge me Adulam. Narobo bo ni abugeol ace, gajaol Hira. 2Najuh bo bájur ace áine gajaol Ĉua, ala Kanaan. Nayabol n’gurobo. 3Nateb ak’aalen nabaj júᵽur. Yuda nakan jo gajow gagu gaa Er. 4Nabbañ ateb nabaj júᵽur jice navoh jo Onan. 5Ᵽúrto, nabaj júᵽur jífaten navoh jo Ĉela. No nabugei me, Yuda o baamer Kesib.
6No áᵽurol afamma aamme Er, aak me, ᵽayol naliᵽol anaare gajaol Tamar. 7Bare buroŋ Er búsumut Atúla, mo kane nakanol naĉet. 8Ñer Yuda naah Onan : « Núarie usen atii aĉet me uñil, ñer uk’utunol. » 9Bare Onan naffase búoh añil ahumu guñumutol ejoh ti ola ; yo eĉil me, guke me búnogen, nain nahat eugilol elo n’ettam, mamu jamb’asen atiol añil. 10Bakaner baubu búsumut Atúla, min akanol may naĉet. 11Ñer Yuda naah ásabulol Tamar : « Aw nemme ubajut ánaine, ubbañ mbaa ᵽai min uirigen Ĉela nákanul anafan. » Mata n’gaᵽinorol náholiholi jambi Ĉela aĉet ti gutiol. Ñer Tamar nabbañ bi yaŋ ᵽayol.
12Ᵽúrto ᵽio bo, bájur Ĉua aamme aar Yuda naĉet. No ñuhul ñañu ñígat me, Yuda naŋar abugeol Hira ala Adulam, min gujaor mbaa Timina bi eke bujuh úciga bufal ubbarumol. 13Ni baj an aah Tamar : « Ᵽay áini umu n’eke écih bufal ubbarumol baubu Timina. » 14Ñer Tamar náᵽuren wañol waa ñuhul akano uce, aban nafut buulol jambi an affasol. Nak’arobo ni fukaen fafu faa Timina galam bújalingenor babu bal Enaim. Najuh maagen búoh Ĉela maer naake, ban Yuda asenutol o.
15Yuda no najugol me, najogol ejanjaŋ-bulago, min afut me buulol ; 16affasut búoh dáru ásabulol. Ñer nak’atogol bo n’galam bulago babu min aagol : « Ujaa ufiya ! » Naagol : « Wa ᵽan usenom ? » 17Yuda naagol : « Ᵽan iboñuli jíjehel jal ekoreom. » Naagol : « Yoo, bare umundum ᵽan uhalom tale waf uce. » 18Naagol : « Wa numaŋe ? » Naagol : « Usenom eĉelai yáamumma38.18 eĉelai yáamumma : Eĉela yauyu eemme fúffasumol fo nah’aĉimen me n’eukut anelen ni waf bi egiten búoh maagen aĉila aĉil wo., ganew yo ni ᵽoᵽ fijigumi. » Yuda nasenol so ᵽe min guke gufilo, ban naŋar far. 19Ñer Tamar nabbañ bi yaŋol nafululo, aban nabbañ asimo wañol waa gúnigo.
20Yuda naboñ abugeol Hira ala Adulam min ájaenum jíjehel jaju ti gulob me ; tima mb’áju áyabul wafol wo nahatulo me. Bare abugeol no naĉih bo me, abbañut ajuh aare ahu. 21Naroren bugal Enaim : « Ejanjaŋ-bulago yay yaamen me tautu n’galam bulago babu, uyela ? » N’guogol : « Músut baj taute ejanjaŋ-bulago. » 22Nábbañul ak’atoh Yuda naagol : « Aare ahumu ijugutol. Hani gaĉin bo me, guogom tiñ tautu músut baj to ejanjaŋ-bulago. » 23Ñer Yuda naagol : « Wañ waw ñer abaŋ wo. Jamb’uoᵽoroa ñusu. Niboñene jíjehelom, ban aw ubbañut ujuh aare ahumu. »
24No gueñ gúfaji gúgat me, n’gúkail guoh Yuda : « Asábuli Tamar etey ñawuy38.24 etey ñawuy : maer ésuh yay ni’guoge bujobuet. náᵽure ak’aŋar far. » Yuda naah : « Jujogol jisaen maroŋe ! » 25No gúᵽunneulol me tíyaŋ, naboñ guoh Yuda : « Aíne ahu aĉil me wañ wauwe, o afatenom. Mb’uluj tima nuffas ay aĉile eĉela ye, jinew je ni fíjigum fe. » 26Yuda no najuh wo me, naffas wo naah : « Aare ahume nabaje maagen n’ínje, mata niarene isenol áᵽurom Ĉela ayab. » Nabbañulol áni n’gañenol, ban abbañut afilo ni o.
27No funagol fiĉih me, n’gujuh búoh múuba najae ebaj. 28N’epegor yay, ace ni bugo náᵽunnul jiñenol. Afan bárinay babu najoh jo aban nahoh jo bíbil bújugah naah : « Ume aamme átiar. » 29Bare jiñil jaju n’júrur jiñen jo min jiti jo jumundum jo júᵽurul. Afan bárinay babu naah : « Bu núᵽullo me fús ! » Ñer Yuda nakanol gajow gagu gaa Ᵽeres (dóemme "éfusel"). 30Mbiban, jipajo n’júᵽurul, jo gañen jo guhogi me bíbil babu bájuh me. Yuda navoh jo Sera.
39Susef no naamme ni yaŋ Potifar
1Kan bugal Isimael gájaenum me Susef bi ni mof mamu mal Esíp, gunomenolnomen ace áine gajaol Potifar, ala bo Esíp. O ávula ávi nam, ban náni afan upoyaol. 2Atúla umu búsol Susef, ban wáfowaf nakane, ni wári. Potifar naŋarol aĉin ni yaŋol. 3Najuh búoh Atúla umu búsol Susef nakanol ápiraet ni wáfowaf. 4Ñer Potifar násum ni o, ban naŋarol nah’arokol. Namaŋol nár iki asenol yaŋol ni fubajol ᵽe aogenol. 5Ni mútut mamu no nakan mo me, Atúla násonienol min wafol ᵽe úari, dó ᵽe mala Susef. Gásonien gagu gal Atúla n’gúni ni wafol ᵽe, újogum ni yaŋol bi n’ulagol ró. 6Nahat fubajol ᵽe n’guñen Susef. Uᵽúren me fitiñol, abbañut agor waf uce.
Ban Susef ánaine áarie, aban nailo liŋ. 7N’gúni ró gúni, aar Potifar nátalloulol ak’aagol : « Ujóul ufiya ! » 8Susef nalat naagol : « Let nujuge búoh ni mútut no neemme tale, afanom abbañut akan búlar bánoban dáre ni yaŋol. Nahale n’gañenom wafol ᵽe wo nabaj me. 9Abbañut abaj dáre sembe iki sifaŋ súmbam, áfirenutom wáfowaf, let me egor aw aamme aarol. Ñer níjue ᵽiaŋ ikan waf wáhojie ti wauwu min itil n’Aláemit ? » 10Gunah émit ᵽe náh’ákail arondopenol mala gafilo, bare nalat euttenol, hani elofol.
11Funah fice, Susef nanogen ni yaŋ yay bi ekan burokol, toker urokaaw m’baleto. 12Ñer aare ahu najoh gájuool min aagol : « Ujaa ufiya ! » Bare Susef nahat gájuool ni gañenol min áteil áᵽur tíyaŋ. 13Aare ahu no najuh me búoh Susef nahamenolhamen gájuool min atey áᵽur, 14návogul urokaaw naagil : « Juluj ᵽaa, áinom naŋallo an ala Híbori min ajelolal. Najoulo ak’atogom dó bi gafilo n’ínje, bare niya gáᵽib gámah. 15Ñer no naunom me íᵽib nivoh nímoro, natey cab áᵽur ni yaŋ yay, ban nahato gájuool n’galambom. » 16Ᵽúrto, aare ahu naogen gájuo gagu bi no áinol abbanno me. 17Nabbañ alobol firim fafu fanur fafu naagol : « Amigel ahu úiya ala Híbori o nuŋalóli me, nakelo atogom bi gafilo n’ínje. 18-19No níᵽib me nivoh nímoro, nabelen to gájuool galambom min atey áᵽur. Amigel ahu úiya mamu nakan me n’ínje. » No ala yaŋol aun me bagitener aarol, fiiñol ni fitiñ nár. 20Naboñ gujoh Susef iki gubaŋol ni fipeh umigel ávi ahu.
Susef o ni fipeh
Hani no Susef aamme ni fipeh, 21Atúla umu búsolol. Nagitenol músumol ak’akan min gaunor gubaj n’etulil o ni afan fipeh fafu. 22Afan ahu ñer nakanol áni ni fuhow gupalol ᵽe bugo gupeh ró me. Bajut waf ukani ró o m’báĉibbenut wo. 23Afan ahu abbañut agor wo nahat me n’gañen Susef, mata Atúla aamme ni o násoniesonien búlarol ᵽe.
401-2Ᵽio bo, funah fice, bugagu úvula gúuba bugal ávi Esíp n’gutil ni o. Ace ni bugo o aĉil me miremay mamu mola, ahuo o aamme afan usoa unaĉol. Aví ahu fiiñol ni fitiñil 3ak’ajogil abaŋ ni fipeh fafu fal afan upoyaol, dó may Susef apegi me. 4Afan upoya ahu nábahenil ahat ni gañen Susef min acokoril. N’gunamo ró gunah guman.
Susef o n’éᵽajul síyeut upegoraol gúuba
5Efuga ece, bugo éubail n’gúyeut síyeut sábuliore. 6No Susef akelil me bujuh ni bujom, natogil min guñahore, 7naagil : « Buru jama junogorom bugan gasarut. Wa ubajul ? » 8N’guogol : « Jíyeuyeut éubaoli, ban an ájuut agitenóli wa sulobe. » Naagil : « Aláemit nevonol nájue áᵽajulul so. Jigitenom so ᵽaa ! »
9Ñer aĉil me miremay ávi nagiten aah : « Injé ni síyeutom nijuge bíbiñu biilo bújoŋorom, 10m’bubaj uan wono úfaji. Ban ni bijef to baenah, iki buya min bubuh gújeŋ iki gújuh. 11Nítuh n’gañenom éremuma ávi ahu, niŋar subugum sasu iñafen dó n’éremuma yay. Mbiban nisenol yo arem. » 12Susef naagol : « Síyeuti maa sulobe : Uan waw úfaji wo uomme gunah gúfaji. 13Ban tale gunah gúfaji, ávi ahu ᵽan atebeni fatiya, ak’abbañeni buroki ; ᵽan nuh’uñurenol éremumaol ti no. 14Ñer uboket jamb’újumorom aw babbañer unamo jon. Mb’ulob múmbam ávi ahu, tima níᵽur ni fipeh fe. 15Ti maagen, babu guramulom n’ésuh yay yal Ehíbori|Híbori yay, ban babe ímusut ikan maarat maĉil me n’gupegom dáre. »
16Ñer afan usoaaw najuh búoh bagitener babu búariari. Naah Susef : « Injé may níyeute, niteb ni fuhoom utegel úfaji wájutenore wal unaĉ wásume. 17Ni gaa fatiya, ganaĉ gánogan go asoa nah’akan bi fitiñ ávi ahu, ugu ró. Ban mupu mamu nihi múkail mitiñ dó. » 18Susef naagol : « Síyeuti maa sulobe : Utegel waw úfaji wo uomme gunah gúfaji. 19Ban tale gunah gúfaji, ávi ahu ᵽan atebeni fatiya, bare bi eĉagi úrien ni bununuh, min mupu mamu múkail mitiñ efuluŋi. »
20Mb’uĉiga funah fúfaten, ávi ahu náni n’ekan úvulaol gaggan funagol fo nabugi me. Ñer naboñ gúhanul afan miremayol ni ala usoaol unaĉ bújoŋor ésuh yay ᵽe. 21Aĉil me miremay mamu, ávi nabbañenol burokol min abbañ nah’añurenol éremuma yay. 22Bare ahu, naboñ min guĉagol árien, ti Susef alob yo me.
23Toker afan miremayol o bájumorer Susef faĉaw.
41Síyeut ávi Esíp
1No símit súuba sígat me, ávi ahu ala Esíp náyeut ; ni síyeutol náni n’galam fal fafu fo guoge me Nil. 2Najuh síbe sono futoh ni súuba sáarie ban ni sili bib súᵽurul dó ni fal fafu ni síni to n’gafen. 3Mbiban, sice futoh ni súuba ni súᵽurul dó may, súhoji taw ban ni sigan. Ni sújoul sutoh to sáari me n’galam fal fafu. 4Ñer síbe sasu sagan me ban ni súhoji ni síhab sasu sáari me. No, ávi ahu naᵽagor álio. 5Nabbañ ámori natajen áyeut. Najuh gukoñ futoh ni gúuba, fuhoŋol go fanur, gúari ban ni guli. 6Mbiban, guce futoh ni gúuba n’guil gulof gáari me. Gaugu, érus yay yásuᵽ me nellaben go min guhay. 7Ñer gahay me n’gúmer gagu gáari me. Aví ahu nabbañ álio nátallo búoh síyeut som.
8Mb’uĉiga ni bujom, nágogor ák’ávogul úutaaw ni ufan waw bugal Esíp ᵽe. Nagitenil síyeutol, bare an ájuut áᵽajulol so. 9Ñer afan miremay ávi ahu naagol : « Yoo, áviom, jama niosene gatilom 10gaĉil me nupególi ni fipeh afan upoyai no fiiñi fitiñóli me, ínje ni asoa unaĉ waw. 11Eúbaoli n’efuga yanur n’jíyeut síyeut sábuliore. 12Ban ni baj dó ni fipeh fafu ace áᵽur amigel ala mof Híbori, aamen n’gañen afan upoyaaw. O áᵽajuloli ánoan síyeutol, 13ban wo nalobóli me, wo may ubaj me : ínje nubbañenom ni burokom, bare apalom nuĉagol. »
Susef o n’éᵽajul síyeut ávi ahu
14Ñer ávi Esíp naboñ gúŋarul Susef. N’gúᵽunnulol ni majase ni fipeh fafu, n’gúcigol guban n’gusimol wañ uvugul. Mbiban nájoul bújoŋor ávi ahu. 15Aví ahu naagol : « Níyeute, ban an ájuut áᵽajulom so. Bare guogom aw nújue úᵽajul síyeut sánosan so gulobi. » 16Susef naagol : « Let ínje, bare Aláemit nájue áᵽajuli so iki súmi. »
17Naagol : « Síyeutom use. Galam fal niomene. 18Nijuh síbe futoh ni súuba síari ban ni sili bib súᵽurul dó ni fal fafu, min síni n’gafen. 19Mbiban, sice mul futoh ni súuba ni súᵽurul. Súhoji taw, sigan nár ban ni súguret. Imúsut ijuh Esíp ᵽe síbe súhoji ti sausu. 20Ñer síbe sausu ni síhab sítiar sasu sali me. 21Bare hani min símer so me, ni suroŋ bae n’egan ti siᵽi me. Ñer no niᵽagor me ílio. 22Ᵽúrto, nibbañ íyeut. Nijuge gukoñ futoh ni gúuba gúari ban ni guli bib gaile ni fuhoŋol fanur. 23Mbiban, ni baj guce gono futoh ni gúuba, guhay ban ni guak kaŋ, go érus yay elabene, guil galam gútinar gagu. 24Ñer gahay me n’gúmer gagu gáari me. Síyeut se, nigiten so úutaaw búgumbam, bare gújuut gúᵽajulom so. »
25Susef naagol : « Avíom, síyeuti súuba sasu tiñ tanur súuñene. Aláemit umu n’egiteni wo najae me ekan. 26Síbe sasu sáari me saamme futoh ni súuba, ti may gukoñ gagu gáari me gaamme futoh ni gúuba, dáru dóemme símit futoh ni súuba ; dó ᵽe síyeut sanur. 27Sasu síbe sagan me ban ni súhoji, ti may gukoñ gagu gahay me mbiban érus yay nellaben go, dáru dóemme sice símit futoh ni súuba, sausu saa bieb. 28Ti nilobi me, Aláemit nagiteni wo najae me ekan. 29Símit sasu futoh ni súuba sájaeul me ᵽan síni símit sal eᵽit yaaro faŋ ni mof mamu ᵽe mal Esíp. 30Mbiban, sipaso sono may futoh ni súuba ᵽan síni saa bieb, ban mat’ubbañal uosenal fubaj fafu faa sítinara sasu. Bieb baubu ᵽan bunoñen ésuh yay. 31Fubaj fafu fo ésuh yay ebajen me, mati waf ubbañ uŋaño ni fo, iki gújumor fo. Maagen mamu, bieb baubu ᵽan bújalo faŋ. 32Ujuh me min úyeut ñono ñáuba waf waw wanur waw, dóemme Aláemit mo najoge, ban mati ᵽio min baj.
33Nítalleni, ávi, mb’uŋes ñer an ajenguloe, min mof mamu mal Esíp ᵽe uhat mo n’guñen gola. 34Mb’uŋes may uyaba-búalen gajae me éᵽuren gakib ganur ni wono futoh gubet n’újej. Mbi gukan mo ni símit sasu futoh ni súuba so nujaale me ebaj eᵽit yaaro. 35Mbi guomen mitiñ mamu ᵽe mo gujae me eᵽit ni símit sausu sítiar sájaeul me. Esúh-ésuh ᵽan gubet ró bíjej baa ble, dó ᵽe ni gajow gúiya, bi elalen mitiñay. 36Mamu bugal Esíp ᵽan gubaj wo gujae me fitiñ no símit sasu saa bieb sijae me eĉigul, jambi bieb babu binemen ésuh yay. »
Aví ahu nasen Susef fuhow Esíp
37No Susef agiten me aban, firimol ni fúsum ávi ahu ni úvulaol. 38Aví ahu naagil : « Maagen, biinum Aláemit ubu ni áine ahume. Ᵽan újual ubajal ᵽiaŋ ace ti o ? » 39Naban naah Susef : « Nemme Aláemit aĉile nubaj gaffas gaugu gare me, bajut ace ajenguloe ban najah ti aw. 40Ñer aw ujae me eyab fuhow ésuh yay. Bugo ᵽe ᵽan gúttun firimi. Maageyma nureare, let me búoh ínje ávi nem. » 41Natajen aagol : « Niseni maer sembe n’ésugom ᵽe. » 42Ñer ávi náoĉ ni gañenol eĉelaol yaa jávi aoᵽ ni fisih Susef. Naban nasenol wañ ujaha asimo, nakanol may banuh bal éurus n’ehondor.
43Mbiban, najingenol n’esaretol éuten yo ateynenol me aĉil me, min bugan bugagu nihi gúᵽib guoh : « Jutos min ágat ! » Mamu ávi ahu ala Esíp ateben me Susef, aban nakanol áni ni fuhow ésuh yay ᵽe. 44Aví nabbañ aagol : « Mánoman nínie ávi Esíp ᵽe, bare maer mati an agoror aw m’bamaŋut. » 45Mbiban, nasenol gajow golil gaa Safunat-Ᵽaneah. Nasenol may anaare gajaol Asanat, ᵽayol Potifera, afan bacin ala On. Min Susef ñer aŋar fuhow ésuh yay. 46Gannay gaugu, o babajer símit ávi ni guñen.
Ñer nahato ávi ahu min ake bújaor dó n’ésuh yay ᵽe. 47Ban ni símit sausu saa fubaj saamme futoh ni súuba, eᵽit yay néari nár. 48Ñer Susef náᵽuren ni mitiñay mamu fugab fice alalen. Esúh-ésuh, naŋar abet n’újej waw wo guᵽile me n’ulah waw wágolil me. 49Naban nalalen ble yammemmeŋ ti fuus, mufaŋ nahat elih yay. 50Bala bieb babu búloul, aarol aamme Asanat nabugol úᵽur gúuba. 51Afamma Susef navogol Manase (yoemme "ekan an nájumor"), aban naah : « Aláemit nakanomkan níjimor buyogom ᵽe ni may búhanorom ni fiilom. » 52Apuma o navogol Efuraim (yoemme "nabaje gátuh gámah"), aban naah : « Aláemit nasenomsen uñil n’ésuh yay dó niyogen me nár. »
53Símit sasu futoh ni súuba saa fubaj ni sígat, 54min saa bieb siĉigul, ti Susef alob yo me. Maagen, bieb babu m’búloul ni súsuh sasu ᵽe, úᵽuren me Esíp galalen me mitiñay. 55No bieb babu bunonulo me bugal Esíp, n’gúkail gúcin n’ávi ahu. Ñer naagil : « Jujow bi ni Susef min jikan wo najae me elobul. » 56Maer bieb babu ubu tánotan Esíp. Ñer Susef n’ésuh-ésuh nápegul újej waw min anomenil ble yay, mata bieb babu bufafaŋ éloul. 57Hani bugaa sasu súsuh n’gúteil bi funom ble n’aĉila ; maagen bieb babu ubu ni mof mamu ᵽe.
42Sakob naboñ guñolol Esíp
1Babu Kanaan bo naamme, Sakob naun gaa búoh Esíp babaj bo ble. Naah guñolol : « Buru bu jinamo mee m’balet n’ekan wáfowaf ? 2Niune búoh baubu Esíp ble uyu bo. Jiilo ᵽaa jujow bi bo iki júnomul, tima nuroŋal jamb’uĉelal. »
3Ñer guti Susef gono guñen n’guilo gujow mbal Esíp bi eke fúnomul ble yay. 4Bare Baisomen, aamme ati Susef apuma ni jail, Sakob náfirenol elagenil. Mata n’gaᵽinorol, jambi biᵽila bubajol m’bulago. 5Ñer úᵽur Sakob n’guĉih Esíp mimanur ni guce gajae ᵽoᵽ funom bo ble, mata ni mof mamu ᵽe maa Kanaan bieb babu ubu ró.
Susef nalob gutiol táñi
6Nemme Susef ni fuhow Esíp nam, o aĉile funomen fafu faa ble yay bugan bugagu ᵽe. Gutiol no guĉih bo me, n’gúñuᵽ bíᵽimborol bi to n’ettam. 7O no najugil me, nafaen affasil, bare nakan nan affatil min ain najogil ti ejaora. Narorenil táñi : « Bay júᵽullo ? » N’guogol : « Kanaan júᵽullo. Mitiñay jikelo babe funom. »
8Ñer Susef naffas búoh dáru gutiol, bare bugo gútalloutol. 9Ban naosen síyeutol so náyeut me ak’aya ni bugo, naagil : « Buru úreka ! Jujoulojow bi effas tay ésuh yauye élikut me. » 10N’guogol : « A-a, wóli umigeli, funom mitiñay bare fuŋalóli babe. 11Ban wóli ᵽe batiay, ᵽayóli anur. Wóli bugan bugaa maagen, jilet úreka. » 12Naagil : « Jibibij ! Buru ékail gárebah bi effas tay ésugoli élikut me. » 13N’guogol : « A-a, wóli umigeli. Guñen ni gúuba jom ni ᵽayóli, an ala Kanaan. Atióli apuma bo jihatulol ni ᵽayóli, ban ace ni wóli nallilim. » 14Naagil : « Yo niᵽi me nilobul, buru úreka jom. 15Ᵽan ujugal ter maagen julobe. Injé ibbatul fo ni gajow ávioli : Mati júᵽur n’ésuh yauye atiul apuma m’baĉilat. 16Juboñ ace ni buru ak’aŋallol ; bugagu ᵽan ipegil. Mo ᵽan ijuh ter julolob maagen. Iní me jibibij, neegulseh : ti may nibbatul fo me ni gajow ávioli, buru ᵽoᵽ ᵽan jíni úreka. »
17Ñer nabaŋil ni fipeh iki gubaj ró gunah gúfaji. 18Fúfaten fafu náᵽunnulil naagil : « Iní me ter jimaŋe juroŋ, ᵽan jikan ti nijae me elobul, mata ínje níkanume Aláemit. 19Iní me buru bugan bugaa maagen, ace ni buru aŋaño ni fipeh fafu, min bugagu gújaenum mitiñay mbaa saŋul dó bieb babu buloulo me. 20Mbiban, ᵽan jiŋallom atiul apuma min ijuh búoh maagen julobe ; mamu mati jiĉet. »
Gutiol n’gumaŋ firimol. 21N’gúᵽur jolil n’guogoro : « Wuj ! Gúteh gauge gololal mata wo nukanal me atiolal Susef. Nujugale min afotenor me nah’aagolal uboketal sinilolal surumol, bare tuᵽ nulalal éttunol. Biᵽilaolal to bujoumulo mee. » 22Ruben naagil : « Let niᵽiene neegul jambi jikan añil ahumu maarat ? Bare júttunutom. Maer wolal ubugu m’bacam físimol fo núyual me. »
23Nemme babaj an n’etulil náh’áᵽajulil gúlobum Esíp, guti Susef n’gujoh búoh wo gulobe me, aunut wo, kan aĉila naune ŋanno ca. 24Min áhatulo ni bugo náni n’ukoŋ. Naban nábbañul naagil ban ajoh Simioŋ, naban naboñ guhogol bújoŋoril n’gújaenumol iki gupeh. 25Mbiban naah urokaol : « Jikan ble yammemmeŋ ni uet ubuge. Mbi jiban, n’jibbañen ánoan síralamol ni baelol. Jisenil may wo gujae me fitiñ m’bulago. » N’gukan ti nalobil me.
Ebbáñul yay yaa guñol Sakob
26Ñer gutiol n’gújuᵽ ni musumil uelil waa ble min gukay.
27Mb’uĉiga gállim no guilen me, ace ni bugo nápegul baelol bi esen asumol mafos etiñ. Natoh síralamol sibaŋi ró m’butum baet babu. 28Naah gutiol : « Gubbañenom síralamom, usu ró ni baelom. » Sinilil ni siteh n’gúholi nímoro. Anóan naah apalol : « Aláemit bu nakaneolal me ? »
29No gubbanno me bi ni ᵽail Sakob babu Kanaan, n’gugitenol wabaj me ᵽe. 30N’guogol : « Aíne ahu aamme ni fuhow Esíp nalobólilob táñi ak’ajogóli úreka. 31Bare juogolseh wóli jilet úreka bare bugan bugaa maagen. 32Wóli juomme guñen ni gúuba ni ᵽayóli, bare ace ni gutióli nallilim, ban apuma ahu bo jihatulol ni ᵽayóli. 33Aíne ahu naagóli ban affas ter wóli bugan bugaa maagen jom : naagóli ace ni wóli aŋaño bo, min wóli jíjaenumul ble yay bi ni saŋóli dó bieb babu buomme, 34mbiban n’jíjaenum atióli apuma bi bo. Mamu mb’affas me búoh wóli jilet úreka, bare bugan bugaa maagen. No ñer ᵽan abbañenulóli me Simioŋ, ban ᵽan ahalóli n’jujow ti súmoli me n’ésuh yay. »
35Ñer n’gúulen uelil, ban ánoan natoh ni bola jice jatiito dó gukan me síralamol. No gujuh so me, gáholi n’gunonil bugo ᵽe bi ni ᵽail ró. 36Naagil : « Buru eramom uñil : Susef alet, Simioŋ alet, Baisomen mul ban jiŋaromol. Bíteb baube ᵽe bikelo bulo n’ínje. » 37Ñer Ruben naagol : « Iní me ter ibbañulati Baisomen, mb’umuh guñolom gaamme gúuba. Uhalol n’gañenom n’jujow, ban ᵽan ibbañuliol. » 38Naagol : « A-a, Baisomen alet n’ejow ni buru. Atiol Susef naĉele, o bare níhagume ni jail. Injé maer nífanume, ban waf ubajol me babu m’bulago, gaᵽinor ᵽan gumugom mala bakanerul. »
43Sakob nabbañ aboñ guñolol Esíp manur ni Baisomen
1Bieb babu buroŋ dó n’eĉimen ésuh yay yaa Kanaan. 2Bugaa yaŋ Sakob bugo batiñer ble yay yo guŋallo me Esíp. Ñer Sakob naah guñolol : « Jibbañ bi Esíp iki júnomul mitiñay mice ! » 3Yuda naagol : « Aíne ahu aamme ni fuhow Esíp naĉafóli ŋanno ca búoh mat’ayabóli atióli m’bajaorut ni wóli. 4Umaŋ me, nuhat Baisomen najaor ni wóli. No ñer ᵽan jiki junomuli mitiñay mamu. 5Bare ulat me, mati jujow. Maagen, áine ahu naagóliseh mat’ayabóli atióli m’balet. » 6Ñer Sakob, o guvoge me may Israel43.6 Israel : Juluj bagitener babu baa Fíĉilum 35.10., naagil : « Wa uĉile n’juogol buru jibaje atiay ace ? Dáuru jikanutom jon. » 7N’guogol : « Waf wammeŋe narorenóli, újogum ni sinilóli bi ni yaŋóli. Naagóli : “Ᵽayul naroŋe ni buroŋ ? Jibaje atiay ace ?” Suroren sausu jíbalol mee, jiffasenut búoh ᵽan aagóli iki jiŋallol. »
8Yuda nabbañ atajen aagol : « Apa, nilai uhat Baisomen n’gañenom min jujow, tima wóli, guñolóli ni aw ᵽoᵽ nuroŋal jamb’uĉelal. 9Maer ínje iĉilol. Ibbañenulatol me, nurorenom. Aotulat me bi n’aw, gatil gauge ᵽan gúni n’ínje iki buroŋom bubao. 10Lelen me gaᵽio gagu go jiᵽio me tale, wóli bajaener ñono ñáuba bi Esíp n’jíbbañul. »
11Sakob naagil : « Elob ece eleto ñer. Ñer maa jijae bi ekan : Jiŋar wañul n’jiŋar ᵽoᵽ waf bi éji áine ahumu ala Esíp, waf waw wáari me ᵽe waa dáre mofolal, ti físim ununuh fatiŋo me, míĉir, múhum, ni gurumen. 12Jiŋar may síralam sice súbuli ni so jutoh me n’uelul, mata mbi júju jibbañen sítiar sasu ; ter gulillim n’gukan so ró. 13Ñer jiŋar atiul min jujow iki jujuh áine ahu. 14Emít-Sembe emmeŋen éĉigirol gaboket min ajugul enilol n’erum, min áhanul Simioŋ bugo ni Baisomen gúolul manur ni buru. Injé ñer to nem ma, íni me ban íbbur gúñum ᵽe, níbburil. »
Susef naalen gutiol súm
15Ñer batiay babu n’guomen wo gujae me éjaenum bi gáji, ni ᵽoᵽ gugab gagu gúuba gaa síralam sasu. Mbiban n’guŋar Baisomen min gubbañ mbal Esíp iki gutoh bo Susef. 16No Susef ajuh me búoh Baisomen umu ni bugo, naah afan urokaol : « Ujáenum ubuge bi yaŋom, ban numuh ehaj nucokor yo, mata jama ᵽan gutiñ gataw manur n’ínje. » 17Ñer áine ahu nájaenumil bi ni yaŋ yay, aban nakan ᵽe ti Susef alobol me.
18No guomme n’ejow yay mbaa yaŋ Susef, n’gúholi n’guoh : « Dáru síralam sasu so gubbañen me n’uelolal n’ejaolal étiar, so siĉil maa. Ᵽan gúloŋolal n’guram musumolal, mbiban n’gukanolal únial umigelil. » 19No gulof me gánonum yaŋ yay, n’guoh afan urokaaw : 20« Aíne ahu, uboketóli. Júmusene jíkail babe funom mitiñay. 21Ni búot babu, no jiilen me bi gámori, n’jípegul uelóli, ánoan ni wóli najuh síralamol ni butum baelol, ban níni may wo jicam me mitiñóli. Ñer so jibbañenulo maa jama. 22Ban jiŋalloŋar sice bi ebbañ junom mitiñay. Jiffasut ay abbañen so n’uelóli. » 23Naagil : « Jibeben, jambi júholi. Aláemilul aamme anur ni ala ᵽayul, o auñ so ró n’uelul. Solul so niyabsoyab. » No nalob me aban, nahanulil Simioŋ.
24Nakanil ᵽe n’gunogen ni yaŋ Susef. Nasenil mal n’guᵽos guolil, naŋalil ᵽoᵽ mafos bi ni musumil. 25No guomme n’eirigen Susef min aĉigul tinah baraber, n’gúni n’ecokor wo guŋallo me bi éjiol, mata gugitenilgiten búoh to gujae fitiñ n’aĉila.
26No naĉilo me, n’guñurenol waf waw wo guŋallol me. Ban n’gúñuᵽ bi n’ettam bújoŋorol. 27Narorenil bu gukane, aban naagil : « Ñer ᵽayul o julobom me mola, bu nakane ? Naroŋe ni buroŋ ? » 28N’guogol : « Ey, ᵽayóli, aamme may amigeli, umu bo apuñol. » N’gubbañ gúñuᵽ bi n’ettam.
29Ñer Susef najuh atiol Baisomen, o gugum me jaay. Naagil : « Umu ñer aamme atiul apuma o julobom me mola ? » Nábaho mbal aĉila naagol : « Añolom, mb’Aláemit ásonieni ! » 30Ni mujogol iki ájuut atajen alob. Gúĉilol n’gummeŋ mufu, náᵽur cab ajow mbaa futongol min akoŋ ró. 31Aban naᵽos buulol min ábbañul. Najogoro min aah urokaol : « Jigabil sinaŋ sasu ! » 32N’gugab Susef butumol nevonol, ni gutiol bugo may nevonil. Bugal Esíp bugo guvogulo me, n’gugabil may jolil nevonil ; mata bugo mukanail mífirenilfiren fitiñ tiñ tanur ni bugan bugaa Híbori. 33Guti Susef n’gunamo gúᵽimborol. N’gubaŋil ni fufaneil, jógum n’afamma bi n’apuma. N’gujahali nár iki ánoan naluj apalol. 34Susef naboñ min gusenil básiler babu ᵽe baamme gayoŋol. Wo gugab me Baisomen ufaŋe ñono futoh waa gutiol. N’gurem mimanur ni Susef iki guᵽilo, ban ni súmil nár.
44Susef náhuben gutiol
1Ᵽio maa, Susef naah afan urokaol : « Mb’ummeŋenom uet ubugu mitiñay, ánoan min áju me ateb. Nubbañenil ᵽoᵽ síralamil ánoan ni baelol. 2Nuŋar may éremumaom yaaᵽi me ni síralam úrur ni baet apuma ahu. » Nakan ti Susef alobol me. 3Tihalen fo, no tinah titebulo me, n’guhalil n’guŋar musumil min gukay. 4-6No gujow me ᵽiout, Susef naah afan urokaol ateynenil. Nagitenol ᵽoᵽ wo najae me elobil. No afan urokaaw atobenil me, nalobil ti Susef ahoŋenol me naagil : « Wa uĉile n’jitit maarat ni maaro ? Bu kane n’júkutul éremuma afanom dó nah’arem me, ban ni yo nah’affas wajae me ebaj gajem ? Jikanut jon, hani jatito. »
7N’guogol : « Aíne ahu, bu nújue ulobóli elob ti yauyu ? Mati jikañen jikan waf ti wauwu ! 8Let wóli jibbañenulo mee síralam sasu so jutoh me n’uelóli, ñer bu jújue jíkail júkuet síralam ter éurus ni yaŋ afani ? 9Utoh me éremuma yay ni wañ ace ni wóli, an ahumu mbi gumugol, ban wóli ᵽan jíni umigeli. » 10Naagil : « Yoo, ukanal mo. Ñer ni baet an dó nujaale yo me ejuh, o mb’áni me amigelom ; bugagu nihalenil. » 11Ñer ánoan ni bugo naalenul baelol ni majase ápegul. 12Mbiban, afan urokaaw náni n’élingen uet waw ᵽe, újogum ni bal afamma ák’ábanum ni bal apuma aamme Baisomen, dó natoh me éremuma yay. 13Ñer ni mujogil iki guĉaĉ wañil, mbi guban n’gújuᵽ uelil ni musumil min gubbañ gunogen dó n’ésuh yay.
Yuda nabbañ búsol atiol Baisomen
14No Yuda bugo ni gutiol guĉih me ni yaŋ Susef, o baroŋer dó. N’gúñuᵽ bi n’ettam bújoŋorol. 15Susef naagil : « Bakaner bu jikan mee ? Jiffasut búoh ínje an o biinumol bújaloe ? » 16Yuda naagol : « Afan ésuh yay, bu jújue jigiten iki jibaj bakoŋ ? Aláemit áᵽunnoli asen ésuh. Maer ᵽan jíni umigeli, manur n’atióli o éremuma yay eemen me ni baelol. » 17Naagil : « Hani ! Mat’ikan mo hóji mee ! Ala baet babu dó éremuma yay etogi me, o bare ajae éni amigelom. Buru jike búot bi yaŋ ᵽayul ni gásumay ! »
18Ñer Yuda nátosul alof Susef naagol : « Afan ésuh yay, maagen numamaŋ ere n’ávi ahu. Yo eĉil me nilai jambi fiiñi fitiñom. Uboket újiom min ilobi firim fe. 19Funah fítinar nurorenóli ter ᵽayóli naroŋe ni buroŋ, ter jibaje atiay ace. 20N’juogi ᵽayóli umu bo náfanume ni atióli apuma o nabaj me ni fúfanumol, ban namaŋol mámah, mata o bare naŋañene ni aarol o nafaŋ me namaŋe ; ahuol nalelet. 21Aw uogóli me mbi jiŋaliol min mb’ujugol táh. 22Ñer wóli n’juogi añil ahumu ájuut áhatulo ᵽayol ; let mo, ᵽayol ᵽan aĉet. 23Bare nuogóli íni me jijoulat ni o ró, mat’uyabóli. 24Yo eĉil me, no jibbañ me bi ni ᵽayóli aamme amigeli, n’jigitenol gurim gagu gúiya.
25No mitiñóli mubao me, ᵽayóli naagóli jibbañ iki júnomul mitiñay. 26N’jíbahulol búoh jújuut jujow apuma m’balet ; ájoul me, ᵽan jijaor, mb’ajoulat n’jurobo, mata jiffase búoh aamme ni fuhow ésuh yay mat’ayabóli. 27Ᵽayóli naagóli : “Jiffase búoh aarom Raĉel uñil gúuba bare nasenom. 28Ban ahu nallilim, niᵽinore búoh énuhureŋ baha ejogol. To niemme, bi jama ibbañut iyaol jíĉil. 29N’jimaŋ jiŋarom ahume, ban ínje nífanume. Iní mataño mubajol m’bulago, ᵽan iĉet n’gaᵽinor mala bakanerul.” »
30Yuda nabbañ aagol : « Nujuge búoh maer mat’íju iot bi ni ᵽayom añil ahu m’balet. Ᵽayóli biinumol n’añil ahumu nabaŋ bo, 31ban ajugutol me ábbañul, ᵽan aĉet. Ᵽan jumugol ni gaᵽinor mata jiŋallatol. 32Ban ínje eege ᵽayóli ahalol n’guñenom. Neegolseh ᵽan ibbañulol ik’isenol ; let mo, gatil ge ᵽan gunamo n’ínje iki buroŋom bubao. 33Ñer nilai gaboket, uhalom tale min ikan amigeli butum añil ahume, min aĉila aot manur ni gutiol. 34Bu ᵽan íju ibbañ bi ni ᵽayom añil ahume m’balet ? Mat’íju inamo me min iluj ᵽayom ni buyoh baubu bo nikanol mee. »
45Susef nagiten gutiol o aamme ay
1Bújoŋor urokaol, Susef abbañut áju ekoᵽen waamme m’biinumol. Yo eĉil me naah urokaaw : « Buru ᵽe, júᵽur dáre ! » No guŋaño ró me o ni gutiol bare, nagitenil o aamme ay. 2Bare nakoŋ nímoro iki bugaa tíyaŋ guun. Elob yay neuno bi n’ávi ahu. 3Ñer Susef naah gutiol : « Injé om Susef. Juoge ᵽayom umu to ni buroŋ ? » Bare gutiol n’guŋaben gah iki gújuut gúbalol. 4Naagil : « Jútosul bi tale n’ínje ! » N’gutos iki gutogol to. Nabbañ aagil : « Neegul ínje om Susef, atiul, o junomen me min gújaenumom mbal Esíp. 5Jambi júrut, jambi ᵽoᵽ jiñahor min junomenom me n’ésuh yauye. Dáuru ᵽe Aláemit aboñulom mee íkiil ilef babe bi eᵽagen súñunduul. »
6Nabbañ aagil : « Babe Esíp, símit súuba use bugan ubugu ni bieb. Ban tale símit futoh sájaeul me, an mat’aañ, an mat’aᵽit. 7Yo eĉil me, Aláemit naboñulom iyabulul gayoŋ bi n’ésuh yauye. Mata eᵽagenul namaŋe min ᵽoᵽ jibaj gátuh gámah n’ésuh yauye. Maagen, gaᵽagen gauge let gaᵽagen gapuñ. 8Neegulseh let buru juboñulom babe, bare Aláemit ájaenumulom. Aĉila akanom me min íni afan mof mamu afaŋ me nabaje gailo n’ávi ahu. Injé iĉil me eogen gávi gagu. 9Maer ñer jitey cab iki jigiten ᵽayom gurim gauge ; jiĉih n’juogol Susef naage : Aláemit nasenolsen bíteb bal eogen fuhow Esíp ᵽe. Ñer mb’ájoul cab ak’atogol babe. 10Namaŋe mb’ákail aĉin alofol ni mof mamu maa Goĉen, aĉila ni guñolol ni gabulakenol ni sihajol ᵽe. 11Ᵽan isenol wo najae me fitiñ, aĉila ni bugaa yaŋol ni sihajol ᵽe, jambi gucaret ; mata bieb babu ᵽan buroŋ n’ésuh yay símit futoh. »
12Nabbañ aagil : « Jujuge hum búoh buru ni atiom apuma Baisomen, maagen ínje Susef ilobe maa ni buru. 13Jujow iki jigiten ᵽayom gailo gagu go nibaj me babe, ni wo jujuh me ᵽe. Mbiban n’jiŋalomol cab ! » 14No naban me, nálloŋ atiol Baisomen, ban bugo éubail n’gúlloŋor n’ukoŋ ró. 15Nálloŋ may gutiol bugagu ᵽe n’ukoŋol ró. Mbiban, gutiol n’gunamo n’gúni n’elob ni o.
Aví ahu naah Sakob áuyul mbal Esíp
16Ejóul yay yaa guti Susef neuno bi ró ni gávi gagu. Aví ahu ni úvulaol ni súmil nár. 17Aví naah Susef : « Mb’uoh gutii gújuᵽ wañil ni musumil min gujow mbal ésuh yay yaa Kanaan. 18Mbi gujow iki gúŋarul ᵽayul ni buganul gaŋaño bo me. Ᵽan ibaŋil ni mof mamu mafaŋ me gáari babe Esíp, ban ᵽan nihi gutiñ mitiñ mamu mafaŋ me músum n’ésuh yauye. 19Mb’uogil may mbi guŋar tale sisaret bi éjuᵽul waaril, guñolil ni ᵽayul. 20Jambi gujoh émiremma fubajil fo guhatulo bo me, mata ᵽan gubaj waf waw wafaŋ me gáari babe Esíp. »
21Guñol Sakob n’gukan ti gulobil me. Susef nasenil sisaret sasu ti ávi ahu alobol yo me. Nasenil ᵽoᵽ wo gujae me fitiñ m’bulago. 22Naban nasen ánoan ni bugo bisimo buvugul, bare Baisomen nasenol wono futoh, nabbañ atajenol sifaraku butum sikeme sífaji (300). 23Naboñ bi esen ᵽayol musum mono guñen matebe waf waw wafaŋ me gáari Esíp ᵽe, ni ᵽoᵽ musum maare mono guñen matebe ble, unaĉ ni mice mitiñ, dáru ᵽe bi fitiñ ᵽayol m’bulago. 24No guomme n’ekay, Susef naagil : « Jambi jírig m’bulago ! »
25Ñer n’gúᵽur Esíp bi Kanaan iki gutoh bo ᵽail Sakob. 26No guĉih bo me, n’guogol : « Susef naroŋe m’buroŋ ! Ban aĉila aogene fuhow Esíp ᵽe ! » Bare Sakob nanamo to ájebi mata áinenutil. 27N’gunamo n’gugitenol ᵽe wo Susef alobil me. No Sakob ajuh me sisaret sasu so n’éjoul so Susef aboñulo me bi éjaenumol, no sarol me nailo 28naah : « Dáuru totoh bi éinen ! Añolom Susef naroŋe m’buroŋ, ᵽan ijow ik’ijugulol bala iĉet ! »
46Sakob ni buganol n’guilo gujow mbal Esíp
1Ñer Sakob nailo naŋar wafol ᵽe wo nabaj me min ajow mbal Esíp. No naĉih me Beer-Ĉeba, nailen to min ásimen Aláemit, aamme Aláemit olala ᵽayol Isak. 2N’efuga yay, Aláemit nálobul ni o o n’gámori. Navogol bi ñúuba : « Sakob ! Sakob ! » Naagol : « Injé ume. » 3Naagol : « Injé iomme Aláemit, Aláemit ahu o ᵽai áinen me ni o. Neege jamb’úholi me ejow bi Esíp, mata baubu Esíp ᵽan ikan gabugori n’gubaj gátuh gahulo, iki guᵽilo ésuh. 4Injé umu n’elageni mbal Esíp, ban ᵽan ikani may núbbañul. No nujae me eĉet, ᵽan Susef akani númoen. »
5Mbiban, Sakob náᵽur Beer-Ĉeba, min guñolol gújuᵽol, aĉila ni waaril ni guñolil, ni sisaret sasu so ávi ahu aboñ me bi éjaenumil mbal Esíp. 6N’gújaenum ᵽoᵽ sihajil ni fubajil ᵽe faa Kanaan. Mamu Sakob ni gabugorol gúuy me bi Esíp. 7Nájaenum bo buganol ᵽe : guñolol ni gabulakenol, wáinema ni waarema.
Ujow guñol Sakob ni gabulakenol
8Dáure ujow bugal Israel gakelo me guĉin Esíp, dóemme Sakob ni guñolol ni gabulakenol.
Guñolol bugo guomme ubuge : Ruben, Simioŋ, Lévi, Yuda, Isahar, Sabuloŋ, Gad, Aser, Baisomen, Dan ni Nafutali.
Guñolol bugo Lea abuh me, ubuge : Ruben, Simioŋ, Lévi, Yuda, Isahar ni Sabuloŋ.
Afamma Sakob gajaol Ruben, 9guñolol bugo guomme Hanok, Ᵽalu, Hesoron ni Karumi.
10Aúten gajaol Simioŋ, guñolol bugo guomme Yemuel, Yamin, Ohad, Yakin, Sohar ni Ĉaul. Ĉaul o jaol áᵽullo me Kanaan.
11Afáten gajaol Lévi, guñolol bugo guomme Geriĉoŋ, Kehat ni Merari.
12Abarigen gajaol Yuda, guñolol bugo guomme Er, Onan, Ĉela, Ᵽeres ni Sera. Bare Er ni Onan Kanaan guĉetulo. Ᵽeres aĉila nabaj uñil gúuba, gaamme Hesoron ni Hamul.
13Atogen gajaol Isahar, guñolol bugo guomme Tola, Puva, Yaĉub ni Ĉimoron.
14Akan me futoh ni anur, gajaol Sabuloŋ, guñolol bugo guomme Sered, Elon ni Yahalel.
15Dáru ᵽe guñol Lea, gabugi me n’ésuh yay yo guvoge me Padan-Aram. Nabaj ᵽoᵽ bájur gajaol Dina. Uᵽin me guñolol ni gabugoril, ᵽan gúni ávi ni guñen ni gúfaji (33).
16Guñolol bugo Siliᵽa abuh me, bugo guomme Gad ni Aser. Afamma gajaol Gad, guñolol bugo guomme Sifion, Hagi, Ĉuni, Esobon, Eri, Arodi ni Areli.
17Aúten gajaol Aser, guñolol bugo guomme Yimina, Yiĉiva, Yiĉivi, Beria ni álinil Sera. Beria aĉila nabaj uñil gúuba, gaamme Heber ni Malikiel.
18Dáru ᵽe guñol Sakob ni Siliᵽa ni gabulakenil, guomme gaat ni an anur (16). Siliᵽa o Laban aŋalo me asen bájurol Lea min akan amigelol.
19Guñol Sakob bugo Raĉel abuh me, ubuge : Susef ni Baisomen.
20Afamma ahu Susef nabuh bo Esíp uñil gúuba ni aarol Asanat o Potifera abuh me, ban náni afan bacin bal On. Guñolol bugo guomme Manase ni Efuraim.
21Aúten ahu Baisomen, o nabaj uñil gono guñen, gaamme Bela, Beker, Aĉebel, Gera, Naaman, Ehi, Roĉ, Mupim, Hupim ni Ared.
22Dáru ᵽe guñol Sakob ni Raĉel ni gabulakenil, guomme guñen ni gubbagir.
23Guñol Sakob bugo Biliha abuh me, bugo guomme Dan ni Nafutali. Afamma ahu Dan nabaj añil anur, gajaol Huĉim.
24Aúten ahu Nafutali, guñolol bugo guomme Yahasiel, Guni, Yeser ni Ĉilem.
25Dáru ᵽe guñol Sakob ni Biliha ni gabulakenil, gaamme futoh ni gúuba. Biliha o Laban aŋallo me asen bájurol Raĉel min akan amigelol.
26Ñer gabugor Sakob gáᵽullo me bi Esíp, bugo guomme úvi gúfaji ni futoh ni an anur (66), waaril m’baᵽinuti. 27Utajen me Susef ni guñolol gabugi me Esíp, gabugor Sakob ᵽe gajoulo me iki guĉin Esíp, n’gúni úvi gúfaji ni guñen (70).
No Sakobi guĉih me Esíp bi biĉin
28No gunogen me Esíp, Sakob naboñ Yuda amundum ágat bi ni Susef min mb’agitenol mof mamu maa Goĉen, bo gujae me eĉin. No Sakob ni buganol guĉih me Goĉen, 29Susef naŋar esaretol najow iki guemor bo. No najuh me ᵽayol, náñag álloŋol n’ehondor min akoŋ ᵽio. 30Ñer Sakob46.30 Sakob : ni gúhiboriay guoge Israel. Juluj Fíĉilum 35.10 naagol : « Aw umu m’buroŋ ! Maer níjue iĉet, mata nijugi táh ! » 31Susef nábaho mbaa gutiol ni buganil naagil : « Ᵽan ijow ik’igiten ávi ahu iegol ᵽayom ni buganol gaamen me Kanaan guĉilo gutogom babe. 32Niban nífaro iegol buru ukoña jom, mata dó duomme burokul. Jujoulojow n’ubbarumul, sijamenul, síbeil ni fubajul ró ᵽe. 33Eno ávi ahu navogulul bi erorenul waamme burokul, 34ᵽan jíbalol juogol buru burokul baᵽi to me ni sipayul gufan, bo buomme gakoñ. Min mbi júju jiĉin ni mof mamu maa Goĉen, mata bugal Esíp ndi gumaŋ eĉindor n’ukoña. »
471Ñer Susef najow ak’agiten ávi ahu naagol : « Ᵽayom ni gutiom gáuilo me Kanaan mbaa babe n’ubbarumil, sijamenil, síbeil ni fubajil ró ᵽe, guĉilo. To guomme ubugi ni mof maa Goĉen. » 2Mbiban, Susef naŋar gutiol gono futoh ak’agiten ávi ahu. 3O narorenil : « Wa uomme burokul ? » N’guogol : « Avíoli, wóli ukoña ubbarum ni sijamen, ti sipayóli gufan guᵽi me n’ekan mo. 4Ban baubu Kanaan, bieb babu bújalojalo mámah iki sihajóli sibajut wo sijae me efen. Yo eĉil me n’jíkail jiĉin babe. Uboket uhalóli min jiĉin ni mof mamu maa Goĉen. »
5Ñer ávi ahu naah Susef : « Ᵽai ni gutii gukelo gutogi babe. 6Mof mamu múmbam ᵽe ni guñeni nihat mo. Ubaŋil n’ésuh yay yafaŋ me jáari. Uhalil niki guĉin bo Goĉen ti gulob me. Iní ter baje guce ni bugo gájurore, nusenil sukoreom guogenom. »
7Mbiban, Susef náŋarul ᵽayol Sakob ak’agiten ávi ahu. Sakob nasafol násonienol nímoro. 8Aví ahu narorenol : « Símit butumbu nubaje ? » 9Naagol : « Baje símit ekeme ni ávi ni guñen (130) ínje umu ni búuy ésuh bi n’ésuh ti ajaora, ban nijuh ró sílam. Símit sausu sititititi, ban buroŋom buhuliut ti baa sipayom gufan gaamme may úuya ti ínje. » 10Nabbañ ásonien ávi ahu min áᵽurul akay.
11Ñer Susef nabaŋ ᵽayol ni gutiol ni mof mamu mafaŋ me Esíp ᵽe jáari, galam ésuh yay yo guvoge me Ramises, ti ávi ahu alob yo me. Dó nasenil me ánoan ettamol. 12Nasenil may fitiñil, ᵽayol ni gutiol ni guñolil, ánoan min yaŋol ere me.
Gailo Susef ni úyil waw waa bieb babu
13Bieb babu bújalojalo mámah, hani waf waa fitiñ ubajut tánotan. Dó Esíp ni Kanaan, bugan bugagu sinilil sitetey mata bieb baubu. 14N’gúkail ᵽe bi ni Susef funom ble. Ñer naomen síralam sasu ᵽe saa bugal Esíp ni Kanaan, ak’abaŋ ni gávi gagu. 15No síralamil sike me sibao, bugal Esíp n’gújoul iki guoh Susef : « Usenóli jitiñ. Wóli ᵽiaŋ ᵽan jiĉet ni bieb bújoŋori mala gabajutóli síralam ? » 16Naagil : « Nemme síralamul sibaobao, jiŋallom ñer sihajul min itilul so ni mitiñay. » 17Min gúŋarul sukoreil iki gusenol, siᵽiliŋ-bufal, ubbarum, sijamen, síbe ni musum, min asenil wo gujae me fitiñ. Gannay gaugu, n’gutit sihajil ᵽe min gúju gutiñ.
18No nuĉiga me yay émit, n’gúbbañul iki guogol : « Mati jukoeni maagenóli : síralamoli sibae, sihajóli usu n’guñeni. Maer sinilóli bare jiŋañene, so ni ettamóli. 19Ᵽan ᵽiaŋ ulujóli me min jiĉet ni bieb, min ettamóli ejun ? Uŋaróli n’ettamóli ró min jikan umigel ávi ahu, min usenóli jitiñ. Usenóli eugit, mamu mati jiĉet, ᵽan juroŋ, ban ettamóli mat’enay bo. »
20Ñer Susef nanom ettam Esíp ᵽe bi n’ávi ahu. Nemme bieb babu bújalojalo mámah, ánoan nanomenol ettamol. Mamu ettam yay ᵽe yal Esíp ejoulo me iki enamo n’guñen ávi ahu. 21Mamu Susef naŋar ésuh yay ᵽe akan umigel47.21 akan umigel : Ni bahiĉer bammeŋe bítiar, balober babu baage me akan umigel búbuliore ; buoge til ájaenum mbaa súsuh sasu sámah., újogum ni fíĉilum Esíp bi to étij me. 22Bare anomut ettam uvasenaaw, mata bugo ávi ahu nah’asenilsen waf bi fitiñil ; yo eĉil me gunomenut ettamil.
23Mbiban, Susef naah bugal Esíp : « Nemme maer ninomulnom bi n’ávi ahu n’ettamul ró, ᵽan isenul eugit min jiañ ettam yay. 24Mbi gúvagen guĉigul, ᵽan júᵽuren gakib ganur ni wono futoh jisen ávi ahu, min wawu ubbagir úni wolul. Ᵽan jiŋar dó eugit, n’jiŋar dó ᵽoᵽ bi fitiñul, buru ni guñolul ni bugaa saŋul ᵽe. » 25N’guogol : « Nuᵽagenóli buroŋ. Jilai mb’ukanóli maaro bi nánonan. Maagen, wóli umigel bugal ávi ahu. » 26Susef mamu naju me Esíp mukanay mamu maam to me bi funah faa jama, maamme mbi ánoan asen ávi ahu gakib ganur ni wono futoh, ulah uvasenaaw m’bálero.
Sakob nalob Susef mala gafogol
27Ñer bugal Israel47.27 bugal Israel : dóemme bugaa Sakob niki guĉin dó Esíp ni mof mamu maa Goĉen, niki gubaj ró ettam, ban ni gubugor dó meŋ. 28Sakob naĉin dó símit gaat ni súuba, mo kan me nabaj símit ekeme ni úvi gúuba ni futoh ni súuba (147) bala aĉet. 29No naamme n’ejow bi eĉet, navoh añolol Susef naagol : « Iní me numaŋommaŋ ti maagen, ugitenom gamaŋi ni gábbolii min jamb’ufogom babe Esíp ínje baĉeler. Ugor fatamom47.29 ugor fatamom : Juluj bagitener babu baa Fíĉilum 24.2 min ubbat bi egiten maagen nujojoh liŋ. 30Funah fo nijae me ealo itoh bo sipayom n’ufuga, mb’újaenum efuluŋom éᵽur Esíp. Mb’ufoh yo to sipayom gufan gufogi me. » Naagol : « Ᵽan ikan wo nulobom me. » 31Naagol : « Ubbat firimi ! » Min Susef abbat fo. Ñer Sakob násilen to ni galam fuhow buraol.
48Sakob o n’ésonien guñol Susef
1Ᵽúrto, n’guboñ guoh Susef ᵽayol násomusomut. Ñer naŋar úᵽurol gúuba, Manase bugo ni Efuraim, min akay bujugol. 2Israel (dóemme gajow Sakob go Aláemit akanol me48.2 gajow Sakob go Aláemit akanol me : Juluj Fíĉilum 35.10) no guogol me áᵽurol umu n’éjoul bi bujugol, naakulenor min ailo anamo ni buraol. 3No Susef aĉilo me, naagol : « Aláemit-Sembe náᵽullomᵽur baubu Lús ni mof mamu maa Kanaan. Násonienom, 4aban naagom : “Ᵽan iseni gabugor gámah, min mb’úni ᵽay afan ala guil gajae ebugor iki gummeŋen súsuh. Gabulaken guñoli, ᵽan isenil mof maume maa Kanaan, min guogen mo bi nánonan.” » 5Nabbañ aagol : « Guñoli gúuba Efuraim ni Manase bugo nubaj me babe Esíp bala itoguli bo, ᵽan ijogil ti búgumbam. Ñer ᵽan gúni búgumbam ti Ruben ni Simioŋ. 6Bare guñoli bugo nujae me ebaj búsolil, bugo gujae me éni búguiya ; ᵽan guyab bijisil ni mof gutiil gufan. 7No níoleul me baubu Padan-Aram, bala iĉigul Efarata ni mof mamu maa Kanaan, jai Raĉel naĉelom ni guñen wóli n’éjoul. Nifogulol bo galam bulago babu bal Efarata, yaamme Betuleem. Mola ᵽan ijoh me guñoli ubugu ti búgumbam. »
8-10Nemme Sakob náfanumfanum nár, bujugol butogut. No najuh me guñol Susef, narorenol aah : « Uñiaw bugomme ? » Naagol : « Ey, dáru guñolom bugo Aláemit asenom me babe Esíp. » Sakob naagol : « Uŋalomil min ísonienil. » Ñer Susef nálofenul guñolol bi to naamme. Min Sakob álloŋil nacolil n’urab. 11Naban naah Susef : « Iínenenut ᵽan ibbañ ijuh buuli, katin Aláemit naroŋe bi esenom guñoli ijuh. » 12Ñer Susef náannul guñolol n’guboŋ ᵽayol min aĉila áñuᵽ bi to n’ettam.
13Mbiban Susef najoh guñolol ni guñen, Efuraim n’gañen gárib, Manase n’gañen gamay. Mo kan me, Efuraim nabbañ n’gañen Sakob gamay, min Manase áni n’gáribol. Min ñer alofenil o. 14Bare Sakob nalajor guñenol min gáribol gurembor ni fuhow Efuraim aamme apuma, gamayol n’gúni ni fuhow Manase til aamme afamma. 15Nasen Susef gásumay naagol :
« Aláemit apoy me ᵽayom afan Aburaham ni ᵽayom Isak ni buroŋil, mb’asen guñoli gásumay !
Aláemit apoy me ínje ni mútut ni buroŋom, mb’asenil gásumay !
16Amalaka ahu áᵽunnom me ni maarat mánoman, mb’asenil gásumay !
Mbi Efuraim ni Manase gukan jambi ifuluŋo, ti may sipayom Aburaham ni Isak !
Mbi gubaj gátuh gahulo ! »
17Susef no najuh me búoh ᵽayol gañenol gárib naŋare aremben ni fuhow Efuraim aamme til apuma, súmutol iki amaŋ éᵽuren go bi eremben ni fuhow Manase, 18min aagol : « Apa, nulillim ! Manase aamme afamma, ni fuhow aĉila nuote uremben gañeni gárib. » 19Bare ᵽayol nalat naagol : « Añúm, niffase bae. Gabugor Manase ᵽan gújalo may iki guᵽilo ésuh. Bare gal atiol apuma ᵽan gufaŋ go iki guilen súsuh sammemmeŋ. » 20Funah faufu, Israel násonien guñol Susef naagil : « Ni ujow waw wolul bugal Israel gujae me maer ésonien bugan min guoh : “Mb’Aláemit akani maaro ti nakan me Efuraim bugo ni Manase !” » Mamu nakan me Efuraim ayab gayoŋ Manase. 21Mbiban naah Susef : « Eĉet niñum, bare Aláemit ᵽan ajow búsolul min abbañulul bi n’ésuh sipayul gufan. 22Ᵽan iseni bo bijis bufaŋ baa gutii, baamme ésuh yay yaa Siĉem. Yo niyab me ni guñen bugal Amor, bugo niham me ni gafojeom ni fuŋajenom. »
49Sakob o n’ésonien guñolol
1Mbiban, Sakob, o guvoge me may Israel, návogul guñolol naagil :
« Júomunorul min ilobul wajaeul me ebaj. 2Buru gabugor Sakob, jújoul juuttenom ! Injé ᵽayul Israel eegeul me júttunom !
3Aw Ruben, aw uomme añolom afamma, físimom fítiar no niroŋ me ni sembeom. Gailoi ni sembei sifafaŋ saa gutii. 4Aw núnini ti mal maa fíĉiĉilen matee ni sembe. Bare mat’ubbañ úni átiar, mata núkerulomkerul no nufilen me abel jai ni buraom.
5Simioŋ ni Lévi, buru batiay jom, ban n’jijamor bi ekan gáaĉ. 6Biinumom bulout ni maarat mamu mo jiᵽinore me ekan, imaŋut íni ró m’bíemorul bamoĉ me. Mata ni bitiña-fiiñul n’jumuh bugan, n’jiteŋ síbe mala min súmul. 7Bitiña-fiiñul bájalo me m’búhoji nímoro, bo biĉil me Aláemit ᵽan atabul min gabugorul guvisor tánotan n’ésuh yay yal Israel ; ᵽan avis go gúni n’ulam waw ᵽe.
8Yuda, aw gutii ᵽan nihi gusali iki guyai gújul. Ᵽan uhek ulatorai. 9Añúm Yuda, aw núnini ti éŋaŋ yaake yáhabulo ellu ni jasaw yo, mbiban n’éolul bi n’gasun yo. Ti éŋaŋ neh’eĉoŋ me, ñace nefilo, ay akañene ailen yo ? 10Fálandiŋ ávi ᵽan funamo ni fiil fafu fíya bi nánonan, faet ávi ᵽan furobo ni guñen gabugori. Ᵽan fíni to n’guñenil bi no aĉil fo me faŋ ajae me éuul ; aĉila umu súsuh sasu sijae me ékanum. 11Ettamol ᵽan eĉej ek’ebaj bíñu yammeŋe iki nah’ahoh asumol ni bíbiñu babu bafaŋ me jáari, iki nah’abol dó bisimool, nah’afolen dó ᵽoᵽ gájuool. 12Gúĉilol ᵽan gújuh káw ti gal an areme bíñu nár ; gúŋiŋol n’gútuen par ti gal an areme míi mammeŋe.
13Sabuloŋ, aw ᵽan uĉin n’galam fal, bo baje gásih to sisahar sasu nihi siya. Ban mofi ᵽan mujow iki múffus ni mof mamu maa Sidoŋ.
14Isahar, aw núnini ti asum yailoe liŋ, yaam n’gáelo n’etut busoen yo ; 15ejuge búoh tiñ talu to eemme n’gáelo tíariari, ban ésuh yay kakan ésuh yajaha. Ᵽan eya gújul min guremben yo bíteb báliilii ; mat’elat burok bátañie.
16Dan, aw ᵽan nuh’utaliŋ ésugi. 17Bare ᵽan úni ti enuhunjaŋ yafiye m’bulago, bi erum eᵽiliŋ-bufal ni gaat min ala yo áloul avelovelo.
18Atúla, aw bare ninage min uᵽagenom !
19Gad, no ukana-galego gujae me éjoul bi etigeni, ᵽan uilo liŋ min uhamil.
20Aser, mitiñ mammeŋe ᵽan múᵽurul ni mofi. Ettami ᵽan esen mitiñay bi ni mal ávi ró.
21Nafutali, aw núnini ti etahala yalet ni fipeh yabaje miñil máarie ti yo.
22Susef, aw núnini ti gátuh gaĉeje gaiye gulof ébula. Ulan go ᵽan ujiŋ guteᵽ gagu úᵽur babu. 23Ulatorai n’gugeĉi ni guyai simele n’gutigeni nímoro. 24Bare nútuh fuŋajeni liŋ, ban gañeni n’guroŋ to ni míseli go, mata Aláemit nasenisen sembe. Ti nah’apoy me ínje Sakob, ᵽan apoi may ; o aamme akoña ahu, o nah’apoy me Israel. 25Aw Susef, ni gajow gal Aláemit ala ᵽai aamme arambenai, Aláemit-Sembe aseni me gásumay, mb’uyab maaro máaveul me fatiya ti mal maa émit, nuyab ᵽoᵽ maaro máᵽureul me n’ettam ti mal ébula. Ᵽan ubaj gátuh gahulo, ban ᵽan ukan an ala gafal ! 26Gásumay gagu go ínje ᵽai ilai me gújalojalo iki gufaŋ gaa gurijaŋ gagu. Mb’Aláemit áannul go bi ni aw, Susef, o naĉob me ni gutii !
27Baisomen, aw núnini ti ejoba-baha yo neh’efaĉul me. M’bujom ᵽan eke jasaw néhab bo wo ejoh me ᵽe, tiname néŋarul wo ebaj me ek’egabor. »
28Ubuge ᵽe gavogi maa, bugo guilen me guil gagu gaamme guñen ni gúuba gal Israel. Dáru ñer gurim gagu go ᵽail alobil me no násonieneil me, ánoan firimol fúbuli.
Eĉet Sakob
29Mbiban Sakob naagil : « Funah eĉelom, mbi jufogom ni fuyah sipayom gufan, ni gaun gagu gaamme ni firijaŋ fafu faamme n’galah gagu gal Eforon áᵽullo me Hit. 30Ti jiᵽi me n’jiffas yo, ugu baubu Kanaan, gulof Mámure, n’ésuh yay yaa Makupela. Aburaham aamme ᵽay ᵽayul afan anome galah gaugu ni guñen Eforon ala Hit, min ábahen go akan fuyagol. 31Dó gufogol me, bugo ni aarol Saara, ni may ᵽayul afan Isak bugo ni aarol Rebeka. Dó may nifoh me jaul Lea. 32Ni bugaa Hit gunome galah gaugu ni gaun gagu gaam dó me. »
33No Sakob alob me n’guñolol aban, nabbañ afilo ban naalo. Min akay atoh bo sipayol gufan n’ufuga.
50Ñuhul Sakob
1Susef no naffas me búoh ᵽayol naĉeĉet, naiyul álloŋol ni mufuol ró. 2Navoh úsotenaaw bugola naagil gucokor efuluŋ ᵽayol bi gafoh gagu. N’gukan mo. 3Ban ni bakaneril ᵽan gunamo gunah úvi gúuba ecokor efuluŋ yay. Bugal Esíp, bugo n’gúnigool molil gunah úvi gúfaji ni guñen.
4No gúnigo gagu gubao me, Susef naboñ bugaa ró gávi gagu naagil : « Juboket julobom ávi ahu firim faufe : 5“Ᵽayom balama aĉet, nalobom ibbat mb’íjaenum efuluŋol ik’ifoh baubu Kanaan ni fuyah fafu fo naogoro bo me. Injé umu n’elai mb’uhalóli n’jujow iki jufogulol bo min jíbbañul.” » 6Aví ahu nábbañul gahoŋen gagu aagol : « Yoo, újaenum efuluŋ ᵽai uk’ufoh bo ti nubbatol yo me ! »
7Ñer Susef najow bi eke efoh ᵽayol. Najaor ni úvula ávi ahu, ufan gávi gagu ni ᵽoᵽ bugagu ufan gaam dó me Esíp. 8Bugaa yaŋol ni gutiol ni bugaa fiilol ᵽe n’gútinenol, iki ŋaño ró Goĉen uñiaw bare ni sukore sasu. 9Ni baj ᵽoᵽ utiga garembore siᵽiliŋ-bufal, bugagu sisaret, gútinenil. N’gukan fítiman fámah.
10No gusat me fal fafu fo guvoge me Suruden, n’gurobo n’eŋam yay yo guvoge me Atad, min guhulol bo ñuhul ñámah. Susef nakoŋ bo ᵽayol gunah futoh ni gúuba go gunamo bo me. 11Bugaa Kanaan gaĉin bo me, no gujugil me, n’guoh : « Maagen, ñuhul ñe ñujoge Esíp nár. » Yo eĉil me n’gukan tiñ tautu gajow gagu gaa Abbel Misiraim (dóemme "ñuhul ñal Esíp").
12Mbi guban, guñol Sakob n’gukan ti ᵽail alobil me, 13n’gújaenum efuluŋol bi Kanaan iki gunemen baubu Makupela galam Mámure, ni gaun gagu gaamme ni galah gagu go Aburaham anom me ni Eforon ala Hit bi ekan to fuyagol. 14No gufogulol me guban, Susef ni gutiol ni gátinenil me n’gúbbañul bugo ᵽe bi Esíp.
Susef naboket gutiol
15Ᵽúrto, guti Susef n’guogoro : « Susef ᵽiaŋ mat’ajogolal maer ti ulatorol, min abbañenolal maarat mamu ᵽe mo nukanaol me, nemme ᵽayolal naĉele. » 16Ñer n’guboñ guoh Susef : « Nuffase ᵽai bala aĉet, naagóli 17mbi juogi mb’uboketóli wóli gutii maarat mamu ᵽe mo jikani me. Yoo, wóli bi eroreni mb’uboketóli ñer ni gatil gaugu. Wóli bugo aw uffas me búoh n’Aláemit anur jíinene ni ᵽai. » Susef no naun me gahoŋen gaugu, nanamo ukoŋ.
18No gutiol faŋail gujoulo me iki gutogol, n’gulo to n’guolol n’guogol : « Wóli umigeli ! » 19Bare Susef naagil : « Jambi júholi ! Injé ilet Aláemit bi etegul ! 20Jimaŋenmaŋ ekanom maarat, bare Aláemit nábahen mo akan maaro. Min aᵽagen bugan gammemmeŋ, ti jujuh yo me jama. 21Jambi jitelenor ! Ᵽan ijegorul buru ni guñolul. » Min alobil me gurim gaugu gásum mee, uinumil n’ufilo.
22Ñer Susef ni gabugor ᵽayol n’guĉin bo Esíp. Nanamo to ak’abaj símit ekeme ni guñen (110) min aĉet. 23Ban namat gabugi guñol guñol áᵽurol Efuraim. Namate ᵽoᵽ gabugi gaa Makir, añol áᵽurol Manase, iki o Susef nah’aleb guñolol.
Eĉet Susef
24Funah fice, Susef naah buganol : « Ᵽan igub buulom. Bare ínje ilobul yo, Aláemit ᵽan ailo búsolul. Ᵽan áᵽurenul ni mof maume abbañen bi Kanaan, mof mamu mo nalob me mala mo sipayul gufan Aburaham, Isak ni Sakob ᵽio bo. » 25Nabbañ aagil : « Jibbat búoh, no Aláemit ajae me éᵽurenul babe, ᵽan jíjaenum efuluŋom iki jufoh bo. » Min gubbat fo.
26Susef naĉet o babajer símit ekeme ni guñen (110). Ñer n’gucokor efuluŋ yay n’gulogos yo míĉir, mamu mbi eᵽio jambi egal. Guban n’gukan yo ni bucaĉ bateᵽiteᵽ ni sival gufoh bo Esíp.