Mukanay mamu mal Uᵽotoraaw
Waf waw wabaj me n’élebur yauye
Elébur yay yaa Mukanay mamu mal Uᵽotoraaw Lík nahiĉyohiĉ búsol ewansil yay yola. Elébur yauyu egitengiten bu bugan bugagu bugo Yésu aboñ me, bugo guvoge me may uᵽotora, guvis me firim fafu fola fásum mee fuban babu ᵽe. Mamu, gukane burok babu bo Yésu asenil me ekan (Lík 24.47-48 ni Mukanay 1.8).
Ni fíĉilum élebur yay yaa Mukanay, Yésu natebore bi n’émit to Aláemit aamme (Mukanay 1.9). Maer ñer, abbañut áni to ti naamen to me no, bare naboñulo uᵽotoraaw Biinum babu báᵽullo me n’Aláemit, baamme Biinum Banabe (Mukanay 2). Ujógum ni fíĉilum fafu fal élebur yay yaa Mukanay bi ni fúbanum yo, nujugale bu Biinum Banabe buñagulo me ejangara guvugul mbaa Yésu.
Ni gaŋas gagu gátiar gal élebur yauyu (Mukanay 1 bi 12), an ahu afaŋ me nabaje hámma ni bagitener yo, o aamme aᵽotora ahu Ᵽier. O ni bugagu ulagora bugaa Yésu n’gujow guban babu ᵽe ni mof mamu maa Yúde, maa Samari ni ᵽoᵽ sasu súsuh, nihi guvare Firim fafu Fásum me bugan bugagu may galet me Esúif (Mukanay 8 bi 12). Ban dáuru kakan waf wámusut ubaj. N’unnay wauwu, Esúif yay bugo bare guffasene Aláemit ahu anur ahu pat.
Ujógum ni Mukanay 13, Lík nahahat elob maa Ᵽier min ábaho áni n’elob mala aᵽotora ahu Pool bi ni fúbanum élebur yay. Yésu Kirista avoge Pool (Mukanay 9). Ñer jangu yay yal ésuh yay yaa Antioĉ yaamme ni mof mamu maa Siri neĉobol, aĉila ni gupalol guce, bi ejow ráli guke gavare Firim fafu Fásum me faa Yésu.
No Lík ahiĉ me ewansil yay yola, nalobdólob mala tinah talu no Yésu aamme m’buroŋ. Elébur yay yaa Mukanay uᵽotoraaw, yo, nahiĉ yo unnay waw no Jangu yay éĉituli me. Unnay wauwu ejangaraay guvare me firim fafu falob me mala Yésu nánonan ban ᵽoᵽ tánotan. Gugiten fo bugan bugagu bugaa mukanay mánoman ni bulago bánoban, uñiaw ti ᵽoᵽ ufan waw, usanum waw ti ᵽoᵽ galeh me.
1Enah éjoul yay yaa Biinum Banabe
1Abugeom Teofil,
nigitene n’éleburom étiar wo Yésu akan me ni wo naligen me bugan bugagu kábiriŋ funah fítiar 2bi fo Aláemit akanol me natebor akay mbal émit. Balama atebor mbal émit, nasesen gúboñ ni garamben saa Biinum Banabe uᵽotoraol|uᵽotora bugo naĉob me. 3Maagen mamu, bugo náᵽullo búsol eĉelol ni bakaner bammeŋe bi egitenil búoh o narondoŋ : gunah úvi gúuba (20) o n’éᵽullil ni elobil nímoro mala Jávi Aláemit.
4Funah fice, o n’etiñor ni bugo, nasenil gáboñ gauge : « Jambi jírali me Yérusalem, bare mbi jinah wo Ᵽaaya alob me bi ekan, gáji gagu go nilobul me mala go. 5Maagen Saaŋ Batis, o ni mal nábatisee bugan bugagu, bare buru, tale gunah guman, ᵽan jíbatisei ni Biinum Banabe. »
6Uᵽotoraaw gaomunor to me ni Yésu n’gurorenol ñer n’guoh : « Afanóli, ni ᵽiaŋ tinah taute nujae me eroben jávi jaju jal Israel ? » 7Naagil : « Jambi jiliᵽ effas nay tinah tautu tijae eĉigul ; Ᵽaaya nabebet to tíj to ni gaffas gola, ban ni re to. 8Bare no Biinum Banabe bujae me éavul birembor ni buru, ᵽan jiyab sembe. No ñer ᵽan jíni me gajae me elob múmbam babe Yérusalem, ni Yúde ᵽooyo ni Samari, ni ᵽoᵽ bi to mof mítij me. »
9No nalob me gurim gaugu aban, Yésu natebor akay mbal émit bugan bugagu baroŋer n’elujol ; ᵽúrto gápar n’gumeenol. 10Bugo baroŋer n’éhaken émit yay dó Yésu atebor me akay mbaa ró, ni baj wáine gúuba gasimoe túen gúᵽullil to 11n’guogil : « Eé bugaa Gálile, wa uĉile n’jinamo tautu éhaken émit yay ? Yésu ahumu, atebor me akay mbal émit, ᵽan ábbañul manur mamu ti jujugol me akay. »
Uᵽotoraaw bugo n’eĉob an anaᵽil butum Yudas akay me
12Ñer uᵽotoraaw n’gúavul ni firijaŋ fafu fal uoliv|buoliv waw gubbañ mbaa Yérusalem ; firijaŋ faufu fúraliut bo. 13No guĉih bo me, n’gujiŋ bi ni baŋ babu fatiya yaŋ yay dó guᵽi me nihi guomunor. Bugo guomme Ᵽier, Saaŋ, Saak ni Andere, Fílip ni Toma, Barutelemi ni Mácie, Saak añol Alife, Simoŋ atigena-bugan1.13 atigena-bugan : Simoŋ ni gupalol Esúif guce, bugo gumaŋen me etigen bugaa Rom gaamme ni fuhow mof mamu. ahu, ni Yudas añol Saak. 14Bugo ᵽe nihi guomunorwomunor nánonan bi galaw, manur ni waareaw, ni Mari jaw Yésu ni ᵽoᵽ guti Yésu.
15Funah fice, bugan bugagu baomunorer butum bugan ekeme ni ávi, Ᵽier nailo n’etulil naagil : 16« Gutiom, wo Biinum Banabe bulob me ni butum baa David ni Bahiĉer babu úariene ukano : biᵽi bo m’bulobolal mala Yudas, Yudas abbanno me áni ayaba-gayoŋ ahu ala gake me gujoh Yésu. 17O ni wolal naamene, ban nabajene fugabol ni burok baube bo nuomal maa ni bo. » 18(Ban no Yudas annom me galah ni bacam babu baa bakanerol báhoji mee, nalo agubogubo ateh farol min enilol esar n’etut, ban mulaol ᵽe ni mivisor. 19Elob yauyu neuno náar bireg bugaa Yérusalem n’guvoh galah gaugu Hakeludamah, dóemme ni gúlobumil "galah gagu gaa físim".)
20Ᵽier nabbañ aagil : « Hiĉihiĉ n’élebur yay yal Ufóñ waw búoh : “Mbi yaŋol ejundeni, ban jambi an aĉin dó me1.20 Juluj Ufóñ 69.26 !” Hiĉihiĉ ᵽoᵽ búoh : “Mbi ace aŋar burokol1.20 Juluj Ufóñ 109.8.” 21-22Yo eĉil me ñer an náarie ájoul anaᵽolal bi egiten bugan bugagu eilo yay yal Ataolal Yésu. An ahumu náarie áᵽurul ni bugan bugagu gaᵽi me nánonan n’ejaor ni wolal, no Ataw Yésu ajow me mof mamu ᵽoomo manur ni wolal dó, kábiriŋ no Saaŋ Batis ábatiseol me bi funah fafu fo natebor me akay mbal émit. »
23Ñer n’gusen ujow bugan gúuba : gaa Susef, o guvoge me may Barusabas, n’gubbañ nihi gusalol Yusutus ; n’gusen may gaa Macias. 24Mbiban, bugo ᵽe n’gulaw guoh : « Aláemit, aw affas me waamme n’uinum bugan bugagu ᵽe, ugitenóli ᵽaa ay ni ubuge gaamme maa gúuba nuĉobe 25bi eŋar ejukut yay yal aᵽotora yo Yudas ahat me min akay mbaa yayu yaamme yola faŋ. » 26Ñer n’gulukor bi effas an ahumu, ban ni lo ni Macias ; min guŋarol gunaᵽ bugagu uᵽotora gaamme guñen ni an anur.
2Ejóul yay yaa Biinum Banabe
1No funah fafu faa Pantokot fiĉih me, bugo ᵽe gáinen me ni Yésu ubuguen n’guomunore tiñ talu tanur tatu. 2To baenah ni baj gael gúᵽurul n’émit, ní me ti fúrus fámah fuomen n’eteh ; gael gaugu ni gummeŋen yaŋ yay ᵽe dó bugo guomme. 3Ñer n’gujuh útar úni ti waa sambun sasae úᵽullil ; n’úfaculor, mbiban n’úkail ganur-ganur unamo ni fuhow ánoan ni bugo. 4Ñer Biinum Banabe m’bimmeŋenil bugo ᵽe, ban n’gunamo elob gúlobum guce, n’gulob ánoan ti Biinum Banabe bumaŋ me ulob nogor.
5Ban bajen dó Yérusalem Esúif gáinene faŋ n’Aláemit gáᵽullo babu ni súsuh sasu ᵽe saa mof. 6No guun me gael gagu, n’gúkail guomunor to gukan fítiman. Bugo ᵽe gajahali gámah n’gunonil, mata ánoan ni bugo naune bugan bugaubugi gulob gúlobumol gal ésugol. 7N’guŋaben gah, ban n’guoh : « Bugan bugaubuge galobe maa, leti bugo ᵽe bugan bugaa Gálile ? 8Ñer bu jáorume min ánoan ni wolal aunil gulob gúlobumol go nabugi me ni go ? 9Baje ni wolal bugan gáᵽullo Ᵽarut, Medi ni Elam, guceil Mesopotami, Yúde ni Kaᵽados, Pont, Asi, 10Firigi, Pamfili, Esíp, ni babu Libi, galam Siren ; baje ᵽoᵽ guceolal gáᵽullo Rom, 11Kiret ni Arabia ; guce Esúif gúfuh bugom, bugaguil bulago babu bal Esúif guŋare búsol. Bare hum nuunail n’gumalene me ni gúlobumolal ᵽoogo waf waw wámah waw wo Aláemit akan me ! »
12Maagen mamu, gajahali gámah ugu ni bugo ᵽe, ban ñer guffasut wa gujae elob ; ñer nihi guogoro : « Dáuru waamme úru ? » 13Ban guceil n’gunamo eber gáinen me n’guoh : « Bugaubugi gúhalihali gummeŋ tiᵽ ! »
Ᵽier o n’gavare fítiman fafu
14Ñer Ᵽier ni bugagu uᵽotora gaamme guñen ni an anur n’guilo, aban naah fítiman fafu fatiya : « Buru Esúif yay ni bugagu ñer ᵽe gaĉin me Yérusalem, juutten joon gurimom min júju jujoh wabaj me. 15Bugan bugaubugi gúhallut ti jiᵽinor yo me ; maer ᵽan tinah eju étebul. 16Dáru til wo aboñer ahu Soel aᵽi me nalob uom n’ekano jama :
17Aláemit naage : “Dáure dijae ebaj ni gunah gúsola :
Ᵽan íalenul Biinumom ni bugan bugagu ᵽe ;
úᵽurul ni sújurul ᵽan nihi guvare gurim gúmbam,
guñolul ni ujugum ᵽan ílobum me ni bugo,
úfanum waw, bugo, ni súmori ᵽan ílobum me ni bugo.
18Maagen mamu, urokaom wáinema ni waarema,
ᵽan íalenul Biinumom ni bugo ni gunah gaugu,
ban ni bugo ᵽan nih’ílobum me ni bugan bugagu.
19Ᵽan ikan min waf wajureruti úᵽurul fatiya n’émit,
min bujugum bámusut bubaj bujugi n’ettam ni mof ;
ᵽan baj físim, sambun ni gávuh gaa fakor,
20tinah talu ᵽan tumoĉ,
fieñ fafu ᵽan fújuh ti físim,
balama funah fafu fal Ataw fúraŋul,
funah fafu fámah fafu
fajae me efaŋ gunah gagu ᵽe.
21No ñer, ánoan ajae me evoh Ataw ᵽan ayab gaᵽah2.21 Juluj Soel 3.1-5.”
22Buru bugan bugal Israel, mbi juutten joon wo nijaeul me elob : ti buru faŋaul jiffas yo me, Aláemit nagitenul sembe sasu saa Yésu ala Nasaret, no nakan me min waf wajureruti ni bigitenum bámusut bubaj sikano bújoŋorul ni gañen gola. 23Aíne ahumu aamme Yésu naloe n’guñenul, ti Aláemit aᵽi me nakiĉ yo ahato. Jisenolsen bugan gákanumut Aláemit gubbaŋ n’ekurua min aĉet. 24Bare Aláemit nanemene ñatiñ ñañu ñal eĉelol n’eilen yay ni gaĉet me yo nailenol me, mata eĉet yay éjuenut ejogol éharo. 25Maagen mamu, David nalobe mola aah :
“Nijugejuh nánonan Atúla bíᵽimborom ;
Umu to nalofom jambi ítitibor.
26Yo eĉil me biinumom ni bimmeŋ gásumay,
ban gurim gal ésumay n’gúᵽurul m’butumom ;
enilom faŋayo ᵽan éelo ni gafium dó,
27mata aw Aláemit mat’ujundenom ni gaĉet me,
mat’uhat min ínje ani anab me iᵽut ni fuyah.
28Nugitenom ulago waw wo núh’újaenum me mbaa buroŋ bábaerit.
Ᵽan ukanom nibaj ésumay yámah bújoŋori2.28 Juluj Ufóñ 16.8-11.”
29Gutiom, jáhore min ilobul ŋanno ca mala ᵽayolal afan David : naĉeĉet, nafogifoh, ban fuyagol furoŋ to ni wolal bi jama. 30Bare nemme aboñer naamene, ban naffasene búoh Atúla nabbabat firim asenol gaa búoh ᵽan akan ace ni gabulakenol narobo n’efenjeŋol yal ávi, 31nemme ᵽoᵽ nájugalie wajae me ebaj, yo eĉil me nalob mala eilo yay yaa Kirista no nalob me aah : “Ajundenuti n’ufuga, ban enilol eᵽulut ni fuyah.” 32Yésu ahumu o nilobe maa mola, maagen mamu Aláemit nailenolyilen n’eĉet yay, ban wóli ᵽe jimatyomat. 33Aláemit Ᵽaaya natebenolteben ak’abaŋ ni gañenol gárib, aban nasenol Biinum Banabe bo nalobol me mala bo ; navisulobovis ni wolal, dóemme wo jujuge maa ni wo juune maa jama. 34Mánoman David atebenuti bi n’émit, naage o faŋaol :
“Atúla naage Afanom :
‹ Urobo n’gañenom gárib,
35bi no nijae me ekan ulatori gúni fírembenum fafu faa guoli2.35 Juluj Ufóñ 110.1. ›”
36Buru ésuh yay ᵽe bugal Israel jíarie jiffas maagen mamu búoh, Yésu ahu anur ahu o jibbaŋ me n’ekurua, o Aláemit akan me náni Ataw, náni ᵽoᵽ Kirista. »
37Gurim gaugu n’gugor bugan bugagu gaamen to me n’eutten faŋ, bireg n’guroren Ᵽier ni bugagu uᵽotora n’guogil : « Gutióli, wóli ñer bu jijae me ekan ? » 38Ᵽier naagil : « Jíbahen bakanerul, ban ánoan ni buru ayab gábatise ni gajow gaa Yésu Kirista min utilul uboketi ; mamu, ᵽan jiyab gáji Aláemit gaamme Biinum Banabe. 39Jiffas búoh firim faufu fal Aláemit fulobilob bi ni buru ni guñolul, ni ᵽoᵽ bi ni bugagu ᵽee gaĉin me ráli, bugo ᵽe bugo Ataw Aláemilolal ajae me evoh. »
40Ᵽier natajen alobil gurim guce gammeŋe bi eĉimen gurimol ni ᵽoᵽ ekanil n’guaken, nah’aagil : « Júᵽur ni gayoŋ bugan bugagu gaarat me min mbi júju jiyab gaᵽah. » 41Gammeŋe ni bugo n’guyab gurim Ᵽier min ñer gúbatiseil. Funah faufu, maageima bugan súuli sífaji (3 000) gukelo gunaᵽ gayoŋ gagu gaa gáinen me.
42Bugo ᵽe n’guaken n’eutten ni gáinen dó bavareer babu bal uᵽotoraaw, eroŋ buroŋ baa batiay, etiñor tiñ tanur2.42 Ni gugerekay guoge egabor unaĉ. Dóemme egabor unaĉ ni bíñu bi eosen fitiñ fúsola fo Ataw atiñor me ni uᵽotoraol (Lík 23.14-20)., ni galaw. 43Gáholi n’gunogen ánoan ni bugo mala min Aláemit asen mee uᵽotoraaw sembe min nihi gukan waf wammeŋe wajureruti ni waunderuti wagiten me bájalool. 44Bugan bugagu gáinen me ᵽe gujogojogor, ban nihi gugabor waf waw ᵽe wo gubaj me. 45Ᵽan nihi gunnomen sittamil ni gubajil, guban n’gugabor síralam sasu ánoan ti nusohola me. 46Funah-ó-funah ubugi n’eaken : eomunor ni gávi-Aláemit, etiñor ni saŋil, ni fitiñ mitiñil n’ésumay ró ni biinum bakure. 47Nihi gusal Aláemit, ban ésuh yay ᵽe n’guruhenil. Funah-ó-funah Aláemit náŋarul bugo nasen me gaᵽah anaᵽ ni gayoŋ gagu golil.
3Ᵽier o n’ekan an abofoe nahoy
1Funah fice, no tinah galaw tiĉih me bunaa báruser, Ᵽier ni Saaŋ n’gujow bi ni gávi-Aláemit gagu guke ró galaw. 2Bajene ace áine abofoe kábiriŋ no nabugi me, aroboe alof gánonum gávi gagu go guvoge me "gánonum gajaha." Funah-ó-funah ᵽan gutebulol iki gubaŋ to min mb’áju ácin bugan bugagu ganone ró me. 3No najuh me Ᵽier ni Saaŋ gúni ró n’enogen, nácinil síralam. 4N’gulujol baw, ban Ᵽier naagol : « Ulujóli. » 5Aíne ahu nailo alujil mata n’gaᵽinorol uce gujaol esen. 6Ñer Ᵽier naagol : « Ibajut hani éralam yanur, bare wo nibaj me, ban iseni wo ; wo uomme uwe : ni gajow gaa Yésu Kirista ala Nasaret niegi : uilo ujow ! » 7Aban najoh gañenol gárib bi erambenol nailo. To baenah, guot áine ahu n’gujañ. 8Nafaen ailo ñanur puĉ ban nanamo ejow. Nanonor manur n’uᵽotoraaw ni gávi-Aláemit gagu, n’etey, éñagor ni esalen Aláemit nímoro. 9Esúh yay ᵽe n’gujugol min ajae me, min ᵽoᵽ asale me Aláemit. 10No gútallo me búoh dáuru áine ahu o nah’anaven to me galam gánonum gagu gajaha gagu gaa gávi-Aláemit gaugu bi gúcin, bugo ᵽe gáholi ni gajahali ni sunonil mala wabaj me áine ahumu.
Ᵽier o n’gavare ni gávi-Aláemit gagu
11Nemme áine ahu alet n’éhatulo Ᵽier ni Saaŋ, bugan bugagu ᵽe n’gúteil ni gajahali ró mbaa bugo bi ni baŋ babu baa surujen sasu sateᵽi me, bo guvoge me "baŋ Salomoŋ." 12No Ᵽier ajuh me dáuru, nalob n’ésuh yay naagil : « Buru bugan bugal Israel, wa uĉile n’jijahali gahoy gauge ? Bu julujeóli me ti nihi ní me wóli jiŋare sembeóli ter maĉoleóli min jikan áine ahume najow ? 13Dáru Aláemit ahu ala Aburaham, Isak ni Sakob, yoemme ala sipayolal gufan3.13 Juluj Gaᵽagen 3.15, o agitene bájalo amigelol Yésu. Buru faŋaul, buru jibelenol n’guñen Ᵽilat, ban n’jilalol bújoŋorol, o amaŋen me til ehalenol. 14Jilale An ahu anab me ban naĉol, min til juĉob guhalenul ahu aamme amuga-bugan. 15Jikane An ahu asene me buroŋ naĉet. Bare Aláemit nainnulol ni gaĉet me, ban wóli ubuge jimatyomat. 16Sembe sasu saa gajow Yésu, utajen dó gáinen gagu ni o, so sibbañenulo mee sembe áine ahume o juluje maa ban n’jiffasol. Gáinen gagu ni Yésu, go guĉilol min ahoy ajañ ti jujuh yo mee buru faŋaul.
17Gutiom, niffase búoh wo jikan me Yésu, jikanwokan mala gaffasutul, ti may ufanul guffasut yo me. 18Bare wo Aláemit aᵽi me nalob kábiriŋ no n’utum uboñer waw ᵽe, mamu ukanoe ; naagolal Kirista ahu ola náarie álam nár. 19Yo eĉil me, jíbahen bakanerul, ban jíbaho mbal Aláemit, min mbi áᵽuren utilul. 20Ñer Atúla ᵽan akan tinah tice taa gáelo ni tiĉigul, ban ᵽan aboñulul Yésu, Kirista ahu o naᵽi me náĉobali bi ni buru. 21Maer ᵽan, Yésu Kirista ᵽan arobo n’émit iki tinah talu tiĉigul to waf waw ᵽe ujae me énubuli, ti Aláemit alob yo me ᵽio bo n’utum uboñerol gaamme bugan ganabe. 22Maagen Móis naage : “Atúla aamme Aláemilul ᵽan áᵽunnulul ni gutiul aboñer ti ínje. Mbi juutten wánowan wo najaul me elob. 23Anóan ajae me elat eutten aboñer ahumu ᵽan áᵽunni n’ésuh yay yal Aláemit, ban ᵽan anemeni3.23 Juluj Dáteronom 18.15, 19.” 24Ban bugagu uboñer ᵽe gugitene ᵽoᵽ mala gunah gaugu, újogum ni Samiel bi ni bugagu. 25Firim fafu fo Aláemit alob me n’utum uboñer waw, folul fom ᵽoᵽ ; ban jibaje gakibul ni babuge babu bo Aláemit ajogor me ni sipayul gufan no naah me Aburaham : “Ni ace ni gabulakeni ᵽan ísonienum me guil gagu ᵽe gaa mof3.25 Juluj Fíĉilum 12.3.” 26Yo eĉil me, no Aláemit ajoh me bi éboñul añolol Yésu3.26 no Aláemit ajoh me bi éboñul añolol Yésu : ni gugerekay guoge Aláemit o báᵽunnerul amigelol Yésu., namundum aboñulol bi ni buru bi ésonienul, min áᵽuren ánoan ni buru ni bakanerol baarat me. »
4Ᵽier ni Saaŋ bújoŋor fujoj utaliŋa búgamah
1Ᵽier ni Saaŋ baroŋer n’elob n’ésuh yay, ni baj uteŋena, afan upoya gávi-Aláemit ni Esáduke guĉigul. 2Súmutil hani jatiito min uᵽotoraaw gaamme gúuba guvaree mee ésuh yay, ban ni gulobil mala eilo yay yaa Yésu, yaamme búoh gaĉet me gújue guilo. 3Ñer n’gujoh Ᵽier ni Saaŋ gúrur ni fipeh efuga yauyu. 4Bare ni bugan bugagu gaun me firim uᵽotoraaw, gammeŋe n’gúinen, ban fuyoŋ fafu faa gáinen me ni fújalo futajen iki fiᵽilo maageima bugan súuli futoh (5 000).
5Tihalen fo, gaamme ni fuhow ésuh yay, ufan waw bugala ró, ni úᵽajula gúboñ Aláemit gagu n’guomunor Yérusalem, 6manur ni afan uteŋenaaw Hanas, Kayafa, Saaŋ, Alsandul ni bugagu ᵽe bugaa fiil fafu fal ateŋena ahu ámah ahu. 7N’gúŋarul Ᵽier ni Saaŋ iki guilen n’etulil bi etaliŋil n’guogil : « Ni sembe say ter gajow gay jikane dáuru ? »
8Ñer Ᵽier, Biinum Banabe bammeŋenerol, naagil : « Yoo, ufan bugal ésuh ye, buru jaamme ni fuhow yo : 9Nemme jama gurorenóli mala maaro makani ni an abofoe, mala bu náhoyum me nogor, 10mbi jiffas dáure, buru ᵽe, ni ᵽoᵽ bugan bugagu ᵽe bugal Israel : ni gajow gaa Yésu Kirista ala Nasaret, o jibbaŋ me n’ekurua ban Aláemit nailenol ni gaĉet me, ni gajow gola áine ahume ailo maa bújoŋorul ajañ ti najañ maa. 11Yésu aĉila faŋaol o aamme
ébirih yay yo buru uteᵽaaw jujunden me,
yabbanno me éni yáamumma, yaĉil me yaŋ yay4.11 Juluj Ufóñ 118.22.
12Gaᵽah gagu gulet n’ace ábuli ni o ; maagen mamu, bajut babe ni mof gajow gace gaseni, go mbi újual me uyabal gaᵽah ni go. »
13No gujuh me gakañen gagu gaa Ᵽier ni Saaŋ, n’gujahali mata gútalloe búoh dáuru bugan gajangaut. Guffasilfas n’ejaoril ni Yésu. 14Bare no gujuh me áine ahu ahoy me ailo alofil, gubbañut gubaj elob ece gutajen to. 15N’guogil gúᵽur dó ni baŋ babu dó guomunor me, mbiban n’gúbahulor bugo bareil n’guoh : « Wa ᵽan ukanal wáineaw ubugi ? 16Ŋannoŋanno ni bugaa Yérusalem ᵽe búoh babaj wajureruti wo bugan bugaubugi gukane, ban újuutal uceŋal yo. 17Bare, jambi elob yauyu efaŋ neunoe n’ésuh yay, úfirenail ni éhuben dó jambi gubbañ maer gulob ni ánoan ni gajow gaugu. »
18Ñer n’guvogulil, guban n’gúfirenil fereŋ ebbañ gulob ni ᵽoᵽ evare ni gajow gaa Yésu. 19Bare Ᵽier ni Saaŋ n’guogil : « Jáhore ᵽiaŋ bújoŋor Aláemit jikan wo buru julob me, min jihabo wo aĉila amaŋ me ? 20Buru ñer juñum ejuh ; wóli jújuut mati julob wo jujuh me ni wo juun me. » 21N’gubbañ gúhubenil guban n’guhalenil, m’babajut waf wo mbi gutegil me mala wo, mata gúholiholi ésuh yay ; maagen mamu, bugan bugagu ᵽe gunamonamo esal Aláemit mala wabaj me. 22Ban áine ahumu ayab mee gahoy gaugu gajureruti mee nafaŋe símit úvi gúuba.
Gáinen me bugo ni galaw min Aláemit atañil sembe
23No guhalenil me guban, Ᵽier ni Saaŋ n’gujow iki gutoh fuomunor fafu faa gupalil min gugitenil wo ufan uteŋenaaw ni ufan ésuh yay gulobil me. 24No guun me bagiteneril, n’guilo manur n’gulaw Aláemit guoh : « Afanóli, aw átul me émit, ettam, fal ni waf waw ᵽe waam dó me, 25ni garamben gaa Biinum Banabe nukane amigeli David aamme ᵽayóli afan nalob aah :
“Wa uĉile súsuh sasu ni sugoror ?
Wa uĉile bugan bugagu n’gubaj uᵽinor waarat wájuut ukano ?
26Uvíaw bugaa mof guiye gailo gaa fitih,
ufan waw gugume firim
bi etigen Aláemit ni Kirista ahu ola4.26 Juluj Ufóñ 2.1-2.”
27Maagen, Herod ni Pons Ᵽilat gugugum firim dó n’ésuh yauyu manur ni bugagu galet me Esúif ni ᵽoᵽ bugan bugagu bugal Israel, bi etigen amigeli anab me aamme Yésu, o nuĉob me4.27 Ni gugerekay guoge o núĉir me, dóemme o Aláemit afej me bi éni aᵽagena ahu.. 28Dó ᵽe gukan mee min mbi waf waw ᵽe wo nuᵽi me nuᵽinor ekan ᵽio bo ni bájaloi ukano. 29Ñer maer, Aláemit, uluj báhubeneril, ban nusen wóli umigeli gakañen gámah min júju jigiten firimi. 30Uremben to gañeni min gásomut me guhoy, usenóli may ugitenum ni waf wajureruti, dó ᵽe ni gajow gal amigeli anab me, Yésu. »
31No gulaw me guban, tiñ talu to guomunor me ni tugoror, Biinum Banabe m’bimmeŋenil bugo ᵽe, ban n’gunamo egiten firim Aláemit ni gakañen dó.
Gáinen me bugo n’egabor wafil wo gubaj me
32Fuomunor fafu faa gáinen me ni fujogor ti nihi ní me an anur, éĉigir yanur, biinum banur. Bajut ró ace aah : « Dáure wafom waa fuhoom », bare til gugugum waf waw ᵽe. 33Ni sembe sámah ró, uᵽotoraaw nihi gugiten eilo yay yal Ataw Yésu, ban Aláemit nammeŋenil gásonien bugo ᵽooil. 34Bajut an ni bugo alege, mata gabaj me ulah ter saŋ nihi gunnomen so, mbiban n’gúŋarul wo gubaj me ni funnomen faufu 35íkiil gusen uᵽotoraaw, mbiban ni gabori ánoan min usohola me. 36Ti ace áine áᵽullo Ĉipur gajaol Susef, nihi uᵽotoraaw guvogol may Barunabas (dóemme "o nah’akan me bugan n’guaken"), an ala fiil|guil gagu gal Israel fafu faa Lévi, 37nannomen galagol aban náŋarul síralam sasu ak’asen uᵽotoraaw.
5Ananias ni Safira n’gubij gusen Biinum Banabe
1Bare ace áine gajaol Ananias, aarol o gajaol Safira, nannomen ettamol 2aban n’gujamor bugo n’aarol, min abaŋ fugab fice faa síralam sasu, min áŋarul fúutten ákail asen uᵽotoraaw. 3Ñer Ᵽier naagol : « Ananias, wa uĉile Seytane nammeŋen éĉigiri maarat iki ubij usen Biinum Banabe, min ubaŋ fugab fice faa wo nunnomen me galah gagu ? 4No guomen me n’guñeni, gulelen ᵽiaŋ gúiya ? Mbi no nunnomen go me uban, bañut ní waf úiya ? Bu ñer nújue ubaj m’biinumi gaᵽinor ti gaugu ? Aw let ni bugan bare nubije, bare ni Aláemit faŋaol. » 5No Ananias aun me gurim gaugu, nalo to ban naĉet. Ban gáholi gámah n’gunogen bugan bugagu gaun yo me. 6Ñer úᵽur waw n’guilo n’gúggubol, guban n’gutebol iki gufoh.
7Ᵽio maa, aarol nanogen ni yaŋ yay m’baffasut wabaj me. 8Ᵽier naagol : « Ulobom ᵽaa, galah gagu mim muman junnomen go ? » Naagol : « Ey, mamu gunnomeni. » 9Ñer Ᵽier naagol : « Buru bu jújue jugum firim bi elih Biinum Aláemit ? Uutten, bugan bugagu gafogulo me áini ubugu n’gánonum gagu ; aw may ban gújaenumi. » 10To baenah, nalo to n’guot Ᵽier ban naĉet. No úᵽur waw gunonulo me, n’gutogol mamu ; n’gutebol gújaenum iki gufoh galam áinol. 11Ñer gáholi gámah n’gunogen fuyoŋ fafu faa gáinen me ni Yésu, bi ni bugagu ᵽe gaun me elob yauyu.
Uᵽotoraaw bugo n’ekan waf waunderuti
12Ugitenum ni waf waunderuti sammeŋe nihi sikani n’etut bugan bugagu ni guñen gal uᵽotoraaw. Bugo ᵽe gáinen me ni Yésu n’guke gurobo bugo ᵽooil ni baŋ babu bo guvoge me baŋ Salomoŋ dó ni gávi-Aláemit gagu. 13Ban bajut ace ni bugagu akañene ajow atogil dó ; bare til ésuh yay n’gunamo esalil faŋ. 14Gútiman gagu gaa wáineaw ni waareaw gáinen me n’Ataw Yésu mo gufaŋe me n’gummeŋe. 15Nihi gútebul gásomut me bi n’ulago waw, guban n’gubaŋil n’ura ni upeh, tima mbi Ᵽier áni n’égat, éuruŋaol néju egor ace ni bugo gásomut me. 16Fítiman faa bugan gáᵽullo ni súsuh sasu salof me Yérusalem ni fíteil mbaa to, nihi fítebul úsota ni bugan bugo siseytane nihi suyogen ; ban bugo ᵽe n’guyab gahoy.
Elátien yay yal uᵽotoraaw
17Ñer afan uteŋenaaw ni Esáduke yay ᵽe gaamen to me ni o n’gúsilaet faŋ gubbañen n’uᵽotoraaw, 18ban n’guilo gujow iki gujogulil gúrur ni fipeh. 19Bare ni fuh, amalaka ala Ataw nápegul unegen fipeh fafu ; nakanil n’gúᵽurul, aban naagil : 20« Jujow bi ni gávi-Aláemit gagu, ban n’jigiten ésuh yay gurim gagu ᵽe gaa buroŋ. » 21No guun me firim faufu, uᵽotoraaw n’gunogen ni gávi-Aláemit gagu ni bujom mej n’gúni n’gavare.
Ñer afan uteŋenaaw ni bugaa gayoŋol n’guvoh fujoj fafu fámah fafu faamme fal ufan Esúif yay ᵽe, mbiban n’guboñ bi éŋarul uᵽotoraaw ni fipeh fafu. 22Bare no ekosombil yay guĉih bo me, gutogutil dó. N’gúbbañul guĉigul n’guoh gaboñil me : 23« Jiĉige n’jutoh fipeh fafu min fukuli joon, ban upoyaaw bugo baamer to gubaŋil me gayoŋ unegen waw, bare no jípegul wo me, jutogut ró an. » 24No afan upoya gávi-Aláemit gagu ni ufan uteŋenaaw guun me dáuru, n’gujahali mala uᵽotoraaw ubugi, ban nihi gurorenoro bu elob yauye ejae éuñen. 25Ni baj ace ákail aagil : « Juutten ᵽaa ! Bugan bugagu bugo júrur me ni fipeh, ubugi n’gavare ésuh yay ni gávi-Aláemit gagu. » 26Ñer afan upoya gávi-Aláemit gagu ni ekosombilol n’gujow iki gujogulil m’baŋarut sembe, mata gúholiholi jambi ésuh yay gutegil sival.
27No guŋallil me guĉigul, n’gubaŋil bújoŋor fujoj fafu fámah fafu bi etaliŋil. Ñer afan uteŋenaaw nailo arorenil naagil : 28« Leti jífirenenul fereŋ gavare ni gajow gal an ahumu ? Ban buru ubuge, bugo bavareerul bivisor maa Yérusalem ᵽooyo, mbiban jimaŋe ekan gáĉelum áine ahumu n’gúni ni wóli. »
29Bare Ᵽier ni uᵽotoraaw bugagu n’guogil : « Wóli juote ékanum Aláemit faŋ bugan bugagu. 30Aláemit aamme ala sipayolal gufan o ailene Yésu ni gaĉet me, Yésu ahu o buru jumuh me n’ebbaŋol n’ekurua. 31Aláemit natebenol abaŋ ni gañenol gárib áni Anafan ámah ni Aᵽagena, mamu bugal Israel n’gúju gúbahen bakaneril min guyab gaboket gal utilil. 32Wóli jimate dáuru ᵽe, wóli ni ᵽoᵽ Biinum Banabe bo Aláemit asen me bugan bugagu gákanumol me. »
33No guun me firim faufu, guiñil n’gufaŋ n’gutiñe, ban n’guᵽinor jamugil. 34Bare ni baj Aᵽárisie ace gajaol Gamaliel, áᵽajula gúboñ Aláemit ámah o ésuh yay ᵽe gúkanume, ailo n’etut fujoj fafu min aah gúᵽuren ᵽan uᵽotoraaw tíyaŋ. 35Mbiban naah gaam dó me : « Buru bugan bugal Israel, mbi jíkanum faŋ wo jiᵽinor me ekan wáineaw ubugi. 36Juosen búoh ᵽiout no Teudas áᵽullo, aah me o an ámah, ban maageima bugan sikeme sibbagir (400) gubbañe búsolol ; bare hum namugimuh, ban ulagorol ᵽe guvisovisor ; wáfowaf uŋañout. 37Ᵽúrto aĉila, Yuda ala Gálile náᵽurul may, gannay gagu gaa gaᵽin gagu, ban bugan gammeŋe gutee búsolol : o may namugimuh, ban ulagorol may guvisovisor ᵽe. 38Yo eĉil me jama, ínje ilobul yo, jambi uinumul uteb mbaa bugan bugaubugi, ban jihalenil ; mata íni me gaᵽinoril ni bakaneril saa bugan gúfuh som, ᵽan sinemo. 39Bare íni me maagen bakaneril n’Aláemit bujoumulo, mati júju bo enemen. Jíkanum jambi jíᵽimbor n’Aláemit ! »
N’gumaŋ firimol 40min ñer gúvogul uᵽotoraaw, mbiban n’guboñ gutegil gusoh gal ubaŋ, n’gubbañ gúfirenil elob ni gajow gaa Yésu, guban n’guhalenil. 41Ñer uᵽotoraaw n’gúᵽurul dó ni fujoj fafu n’ésumay ró mala min Aláemit ajoh me búoh wáriari min gúlam mala gajow Yésu. 42Ban funah-ó-funah guhalut gavare ni egiten ni gávi-Aláemit gagu ni ᵽoᵽ ni saŋ sasu Firim fafu Fásum me faa búoh Yésu aamme Kirista ahu.
6Gáinen me bugo n’eĉob bugan bi eramben uᵽotoraaw
1Ni tinah tautu, nemme gáinen me gúfaŋeulfaŋ n’gummeŋe, bugan bugagu galobe me gugerekay n’gúmumunor guya ni bugagu galobe me gúhiboriay ; nihi guoh utiña-sibara waarema bugolil ndi guyab ni búgabor babu funah-ó-funah tinah baĉiger taa fitiñ. 2Ñer uᵽotoraaw gaamme guñen ni gúuba n’guomen bugan bugagu ᵽe gáinen me, guban n’guogil : « Jáhorut min wóli jihabo gavare firim Aláemit mala eke búgabor fitiñ. 3Yo eĉil me, gutióli, juĉob ni buru wáine futoh ni gúuba bugo ujail uunoe ban n’uruheni n’ésuh yay, gammeŋe Biinum Banabe ban ni gulillo ; mbiban wóli ᵽan jisenil burok biĉila. 4Mamu wóli ñer ᵽan juluj dó ni galaw ni ᵽoᵽ egiten firim Aláemit. »
5Firim faufu ni fúsumil bugo ᵽe. N’guĉob Ecen, ánaine abaje gáinen gámah ban nammeŋ Biinum Banabe, ni may Fílip, Purokor, Nikanor, Timon, Parumenas ni Nikola ala Antioĉ, ajunden me bulago sipayol min aŋar bal Esúif yay, 6mbiban n’gújaenumil bújoŋor uᵽotoraaw. Ubuge n’gurembenil guñenil min gulaw bi ni bugo.
7Maagen firim fafu fal Aláemit ni fufaŋ ni fivisore fuban babu ᵽe. Fuyoŋ ulagoraaw mo may fufaŋe me gájalo dó Yérusalem, ban may uteŋena gammeŋe n’gubaj gáinen ni Yésu.
Fujoh fafu fal Ecen
8Ñer Ecen, o bammeŋer sembe ni bájier sal Aláemit, nah’akan waf waunderuti ni ugitenum wammeŋe bújoŋor ésuh yay. 9Bare ni baj to bugan guman guilo bi eceŋol : guceil bugan bugaa yaŋ yay yaa galaw yo guvoge me yaa "umigel waw gáᵽunni me ni fimigelet" ; baj dó Esúif bugaa Siren ni Alekusandiri, bugaguil Esúif gáᵽullo ni mof mamu maa Silisi ni maa Asi. Bugo ᵽe n’gunamo síceŋor n’Ecen. 10Bare gújuut guhekol ni gurim mala malillo mamu mo Biinum Banabe bisenol me, mo nálobume me ni mo. 11Ñer n’gucam bugan min guoh guunol alob gurim gaa gújel aya ni Móis ni Aláemit. 12Elob yauyu netiñen ni guiñ ésuh yay, ufan Esúif yay ni úᵽajula gúboñ Aláemit gagu. Mbiban n’gujoh Ecen gújaenum bi ni fujoj fafu fámah fafu fal Esúif yay. 13N’ejail n’gújaenumor bugan gajae ebij guya ni o ; no guĉih me, ubuge n’guoh : « Aíne ahume ahalut elob maarat aya ni gáviolal ganab me ni ᵽoᵽ ni gúboñ gagu gaa Móis ! 14Juunol aah Yésu ahumu ala Nasaret ᵽan afum gávi-Aláemit gagu, ban ᵽan ábahen bakanerolal bo nuyabal me ni ᵽayolal afan Móis. » 15Ñer gaamen dó me ni baŋ babu ᵽe n’gubbaŋ gúĉilil n’Ecen, ban n’gujuh búoh buulol bínini ti bal amalaka.
7Gurim gagu gal Ecen bújoŋor fujoj uteŋenaaw
1Ñer afan uteŋenaaw naah Ecen : « Wo gulobe maa guya n’aw, maagen ? »
2Ecen naagil : « Buru, gutiom ni sipayom, juuttenom ! Aláemit-Sembe náᵽulloᵽur ᵽayolal afan Aburaham, no naamen me baubu Mesopotami, balama ajow ak’aĉin Haran ; 3aban naagol : “Uhat mofi ni fiili, min ujow bi ni mof mamu mo nijai me egiten7.3 Juluj Fíĉilum 11.31 ; 12.4.” 4Ñer Aburaham nahat mof mamu maa bugaa Ĉalide min ajow ak’aĉin Haran. Ᵽúrto, no ᵽayol aĉet me, Aláemit nakanol náᵽurul Haran bi ni mof me dó buru jiĉin maa jama. 5Ban Aláemit asenutol dáure ettam yánoyan, mele jimer jaree ti gahah ; bare nabbabat gaa búoh ᵽan abil asenol mof maume, ban ᵽoᵽ ᵽan míni maa gabulakenol o baĉeler. Ban unnay wauwu Aburaham m’babajenut hani añil anur. 6Bare Aláemit alobol firim faufe naagol : “Gabulakeni ᵽan guĉin n’ésuh yalet yolil, dó ᵽan gúni umigel, ban ᵽan gúlatienil dó símit sono sikeme sibbagir (400). 7Bare ínje Aláemit ᵽan italiŋ ésuh yay yajae me ébahenil umigel. Mbiban, gabulakeni ᵽan gúᵽurul dó íkiil nihi gulaom tiñ taute7.7 Juluj Fíĉilum 15.13-14.” 8Mbiban, Aláemit najogor n’Aburaham babuge babu bo enogen búhut eomme fúffasum fafu fala bo ; yaĉil me no Aburaham abuh me Isak, nárurol búhut no nabaj me gunah futoh ni gúfaji ; Isak nakan mo may n’áᵽurol Sakob, ban may Sakob faŋaol nakan mo ni guñolol gaamme guñen ni gúuba, gajae me éni ufan guil|guil gagu gal Israel gagu.
9Nemme ufan guil gagu gúsilaesilaet gubbañen ni Susef, n’guŋarol gunnomen min ák’áni amigel baubu Esíp. Bare Aláemit umuen búsolol, 10ban naᵽagenol ni sílamol ᵽe. Nasenol malillo bújoŋor Faraoŋ, ávi ahu ala Esíp, min alujol gúĉil gaaro, ban nakanol áni ni fuhow fafu fal Esíp ni ᵽoᵽ faa gávi gagu gola ᵽoogo.
11Ᵽúrto, ni baj bieb bámah búloul dó n’Esíp ᵽooyo ni may ni mof mamu maa Kanaan. Buyoh bámah bubajene, ban sipayolal gubajenut waf waa fitiñ. 12No Sakob aun me búoh mitiñay mubaje Esíp, naboñ bo sipayolal eboñ étiar. 13Mbi no natajen me aboñil bo eboñ éutten, Susef nakan min gutiol gútallool ; no may Faraoŋ affas me bay Susef áᵽullo. 14Mbiban Susef naboñ gúŋarul ᵽayol Sakob ni bugaa yaŋol ᵽe, bugo ᵽe guomme úvi gúfaji ni gaat (75). 15Ñer Sakob nákail mbal Esíp, ban bo naĉele, ti ᵽoᵽ guñolol gaamme sipayolal gufan guĉet bo me. 16N’gútebul sufuluŋil bi Siĉem iki gufoh ni fuyah fafu fo Aburaham annom bo me ni síralam ni guñen guñol Hamor.
17No tinah talu tulofulo me to gabbat gagu go Aláemit abbat me Aburaham guot me gukano, ésugolal n’gunamo gabugor ban n’gufaŋ jammeŋ dó Esíp, 18mamu iki ávi ace atobenut Susef ávieni dó Esíp. 19Aví ahumu nabut ésugolal, ban nálatien sipayolal gufan, nah’akanil n’gujunden muñolil maju me ebugi min miĉet. 20Unnay wauwu Móis abugi me ; añil aaro aamene aban násum Aláemit. Ubugaol n’guogenol gueñ gúfaji. 21No najundeni me, bájur Faraoŋ naŋarol ak’aogen ti nihi ní me añil o nabuge. 22Mamu, n’gugitenol gaffas gagu ᵽe go bugal Esíp gubaj me, ban nábbañul áni an o gúkanume gurimol ni bakanerol.
23No nabaj me símit úvi gúuba, Móis najoh bi eke bujuh bugal Israel gaamme gutiol. 24No najuh me an ala Esíp áni n’élatien ace ni buganol, nailo mola, ban namuh áine ahumu ala Esíp bi bulugen anol. 25Naagene ñer buganol ᵽan gútalloen búoh Aláemit ni o ᵽan asenumil me gaᵽah, bare bugo gujogut. 26Tihalen fo, Móis najuh Esúif gúuba gaam ni bútaj, ban namaŋ gásumay gúni n’etulil. Ñer naagil : “Gubugeom, buru batiay, wa uĉile ñer n’jíni n’élatienor ?” 27Bare ahu aamme n’élatien apalol, nafaken Móis naagol : “Ay ajogi úni afanóli ni ataliŋaóli ? 28Numamaŋ ᵽiaŋ emugom ti numuh me figen áine ahu ala Esíp7.28 Juluj Gaᵽagen 2.14 ?” 29No Móis aun me gurim gaugu, náᵽur atey, ban náuy bi ni mof mamu maa Majan, bo nabuh me úᵽur gúuba.
30Ᵽúrto símit úvi gúuba, Móis o baamer ni gafit gagu alof firijaŋ fafu faa Sinai, ni baj amalaka áᵽullol ni sambun saa jufokon jaam n’esa. 31No Móis ajuh me dáuru, najahali bujugum baubu. Ban no naamme n’elof jo bi ejuh joon, naun firim Atúla fuogulol : 32“Injé iomme Aláemit ahu o sipai gufan Aburaham, Isak ni Sakob gúinen me ni o.” Ñer Móis umu natelene mala gáholi bireg abbañut akañen aluj. 33Atúla nabbañ aagol : “Uᵽúren sidalai, mata tiñ taute to nuom maa, tiñ tom tanabe. 34Nijuge bu guomme n’élatien ésugom baubu Esíp, niune báileril, ban nijoulojow bi eᵽagenil. Maer ñer újoul min iboñi bo Esíp7.34 Juluj Gaᵽagen 3.1-10.”
35Móis ahu o bugal Israel gulat me n’guogol : “Ay ajogi úni afanóli ni ataliŋaóli ?” O anur ahu Aláemit aboñ me ti áĉibbena ni arama-bugan, ni garamben dó gal amalaka ahu áᵽullol me ni jufokon jaju. 36Aĉila Móis akanil me n’gúᵽurul Esíp, n’ekan ró waf waunderuti ni mof maumu, ni Fal fafu Fújugah fafu ni ᵽoᵽ ni gafit gagu, dó ᵽe ni símit sasu saamme úvi gúuba. 37O mul Móis aah me bugal Israel : “Aláemit ᵽan aboñulul aboñer ti ínje, an ajae éᵽurul ni buru faŋaul7.37 Juluj Dáteronom 18.15, 18.” 38Ban ᵽoᵽ aĉila aamen me n’etut sipayolal gufan ni amalaka ahu áᵽullol me ni firijaŋ fafu faa Sinai, no ésuh yay guomunor me baubu ni gafit gagu ; o ayab me gurim gagu gasene me buroŋ gal Aláemit, aban nábahen go asenolal.
39Bare sipayolal gúttunutol n’gulalol, min til uinumil ubbañ mbal Esíp. 40N’guoh Aaroŋ : “Ucokoróli waf wo mb’úni me Aláemiloli, wo mbi nuh’uyabóli gayoŋ ; mata Móis ahu áᵽunnuloli me Esíp jiffasut wa ubajol7.40 Juluj Gaᵽagen 32.1.” 41Ñer n’gucokor furafen fal éurus, guban n’gukan fo bísimen, ban ni gúsumaet nár mala burok baubu bo gukan mee ni guñenil. 42Ñer Aláemit návuil búsol min ahalil n’gumigelet tinah talu, fieñ fafu ni suut sasu sal émit, ti hiĉi me ni Bahiĉer babu bal uboñer waw :
“Buru bugan bugaa Israel, ínje ᵽiaŋ jísimene sihaj,
ban n’jikanom ᵽoᵽ úteŋen uce
kábiriŋ símit úvi gúuba ni gafit gagu ?
43A-a, bare til énatiul Molok
yo jitebe me fúggut fafu fala yo,
ni ᵽoᵽ eut yay yal énatiul Refan,
sínati sausu, so buru jucokor me bi eya gújulul bújoŋor so.
Yo eĉil me ᵽan ikanul n’júuy faŋ gárali Babilon7.43 Juluj Amos 5.25.”
44Fúggut fafu fáuren me Bahiĉer babu baa babuge babu, fo sipayolal gufan gubajene no guomen me ni gafit gagu. Fúggut faufu fucokoricokor ti Aláemit alob me Móis mb’akan fo nogor : maagen mamu naagol mb’acokor fo ti najuh fo me. 45Ni fiseni sipayolal gufan bugaa jaju jabbah jo gututen me. Gannay gagu no Sósue aamen me áĉibbena ahu olil, no guram me mof mamu mo Aláemit aham me bugala mo gayoŋil, fo ró ni bugo. Maagen mamu ni funamo ró, jabbah bi ni jabbah, bi no David áuulo me. 46Nemme David násusum Aláemit, nácinol min áju ateᵽol yaŋ yanabe, aĉila aamme Aláemit ahu ala Sakob. 47Bare til ávi ahu Salomoŋ ateᵽol me yaŋ. 48Ban Aláemit-Fatiya nd’aĉin ni saŋ so bugan guteᵽe, ti aboñer ahu alob yo me aah :
49“Atúla naage : Emít yay eomme efenjeŋom,
ettam yay néni fírembenum guolom.
Yaŋ ᵽiaŋ yanogore bu jijaom eteᵽ
min mb’íelo ró ?
50Waf wauwu ᵽe leti baroker baa gañenom7.50 Juluj Esai 66.1-2 ?”
51Buru bugan gahae guhow, bugo síĉigirul ni gunnuul sutojo me bújoŋor gavoh Aláemit, juroŋe n’eñiñet bújoŋor Biinum Banabe ! Jínini ti sipayul gufan ! 52Aboñer ay ni bugo ᵽe sipayul gufan gúlatienut ? Gumuge bugan bugagu gagiten me éjoul yay yal an ahu anur ahu aĉol me ; ban jama, aĉila buru jibet me n’guñen bugan, mbiban ni jumugol. 53Buru jayab me gúboñ Aláemit n’utum wal emalaka, jíkanumut wo gúboñ gaugu gulob me ! »
Eĉet Ecen
54No guun me gurim gaugu, guiñ bugaa fujoj fafu n’gufaŋ n’gutiñe iki ni’gurum gubil mala balober baubu bal Ecen. 55Bare aĉila Ecen, Biinum Banabe bammeŋenerol, náhaken émit yay ; najuh bájalo babu bal Aláemit, ban ᵽoᵽ najuh Yésu ailo ni gáribol. 56Naah : « Juutten, nijuge émit yay épegulo, ban nijuge may Añol Arafuhow ailo ni gárib Aláemit. » 57Ñer n’gúᵽib fatiya n’etoj gunnuil nímoro. Bugo ᵽe n’guvunorul mbal aĉila, 58n’gurudugenol iki gúᵽur ésuh yay, mbiban n’gunamo eralol sival bi emugol. Gakan mo me gúᵽureᵽuren újuoil gusen áᵽur ace apoil, gajaol Sóol. 59Bugo n’eralol yay sival sasu, Ecen nalaw aah : « Ataw Yésu, uyab yaalorom ! » 60Mbiban nalo aya gújul, aban naah fatiya ni sembe : « Ataw, jamb’ukanil me ni gaᵽin mala gatil gauge ! » No nalob me gurim gaugu aban, naĉet.
81Ban Sóol naruhen eĉet yauyu yal Ecen.
Gálatien gagu ni gavisor gagu gal ejangaraay bugaa Yérusalem
Funah faufu fanur fafu, n’guiyul élatien ni sembe ejangaraay bugaa Yérusalem. Bugan bugagu ᵽe gáinen me, iki ᵽúrdo uᵽotoraaw, n’guvisor tánotan ni mof mamu maa Yúde ni Samari. 2Ni baj wáine guce gáinene faŋ guŋar efuluŋ Ecen iki gufoh, ban n’gukoŋol náar.
3Ban Sóol, aĉila, gaᵽinorol ᵽe enemen jangu yay ; nah’ajow yaŋ bi ni yaŋ áᵽunnul wáineaw ni waareaw gáinen me árur ni fipeh.
Fílip o n’gavare Firim fafu Fásum me ni mof mamu maa Samari
4Gáinen me gavisor me nihi gujow mof mamu ᵽoomo n’egiten dó Firim fafu Fásum me. 5Ace ni bugo, gajaol Fílip, najow bi n’ésuh yay yáamumma yaa mof mamu maa Samari, ban nah’avare bugaa ró mala Kirista. 6Bugal ésuh yay ᵽooil, no guun me bavareer Fílip ban ni gujuh waf waw waunderuti me wo nakane me, n’gubago ni bavareerol. 7Maagen mamu, siseytane sammeŋe súᵽure n’éᵽib ró fatiya ni bugan bugo sunonene, ban ᵽoᵽ gammeŋe gabofoe ni gahaje guyabe gahoy. 8Min ñer ésumay yámah éni ró n’ésuh yauyu.
9Bajene ᵽoᵽ ace áine aᵽi ró n’ésuh yauyu yanur yay, gajaol Simoŋ. Nah’akanen waf waa múuet, ban nah’amuh ni gajahali bugaa Samari. Nah’akaror aagil o an ámah, 10ban bugo ᵽe, uñil bi n’ufan, n’gúkanumol faŋ. Nihi guoh : « Aíne ahume aamme sembe sasu sal Aláemit so guvoge me "sembe sasu sájalo me." » 11N’gúkanumol maagen mamu mata ᵽioᵽio o n’ejahalienil ni bakanerol baa múuet. 12Bare no gubbanno me gúinen ni Firim fafu Fásum me fo Fílip avaree me mala Jávi jaju jal Aláemit ni mala gajow gagu gaa Yésu Kirista, wáineaw ni waareaw n’gumaŋ guyab gábatise. 13Simoŋ faŋaol o may náinen, ban no nayab me gábatise aban, abbañut áhatulo Fílip, ban nah’aluj ni gajahali ró waf waw wájalo mee waunderuti me wabaje mee.
14No uᵽotoraaw gaamme Yérusalem guun me búoh bugaa Samari guyayab firim Aláemit, n’guboñil Ᵽier ni Saaŋ. 15-16Ban Biinum Banabe m’baaverulat ᵽan n’ace ni bugaa Samari ; ni gajow gal Ataw Yésu gúbatiseeni barebare. Ñer no Ᵽier ni Saaŋ guĉih bo me, n’gulaw molil min mbi guyab Biinum Banabe 17n’guremben guñenil ni bugo, ban ni guyab bo.
18No Simoŋ ajuh me búoh ni eremben yay yaa guñen uᵽotoraaw Aláemit ásenume me Biinum Banabe, nañurenil síralam 19aban naagil : « Jiyab min jisenom may sembe sausu ; min mbi ánoan o nijae me eremben guñenom, nayab may Biinum Banabe. » 20Bare Ᵽier naagol : « Aw ni síralami, mbi jinemo ni sambun ! Nuᵽinore ᵽiaŋ búoh gáji Aláemit gújue gunnomi ni síralam ? 21Ubajut fugab fánofan ni burok baube, mata aw uĉolut bújoŋor Aláemit. 22Uteh mahat mala biinum baubu bíya bajonut mee, ban nulaw Ataw min mbi aboketi gaᵽinor gaugu, íni me ᵽan jú kano ; 23maagen mamu nijuge búoh aw umu nummeŋe físil, ban aw amigel ala gatil nom. » 24Ñer Simoŋ naagil : « Buru faŋaul mbi jilaw me Ataw múmbam, jambi uce ni wo julob maa ubajom. »
25No Ᵽier bugo ni Saaŋ guban me egiten ésuh yay wo guffas me ni Ataw Yésu, ban ᵽoᵽ no guvare me firim fafu fola guban, n’gubbañ bi Yérusalem, ban ni búolil n’gugiten Firim fafu Fásum me súsuh sammeŋe saa Samari.
Fílip ni ávula aseh Ecopi
26Ᵽúrto, amalaka Ataw naah Fílip : « Uilo ujow ubbañen mbaa gañeni gárib aw báᵽimborer bo tinah talu tiiyeul me, ni bulago babu báᵽullo me Yérusalem bi Gasa, baamme ni gafit gagu. » 27Ñer Fílip nailo ajow.
O n’ejow yay, naŋanden ace áine ala Ecopi ; áine ahumu máineol miĉeĉet. O an ámah oomene, mata aĉila aogene fubaj fafu fal aseh ahu ala Ecopi, o guvoge me Kandas. Galaw Aláemit nakeleno Yérusalem, 28aban náni m’búot. O min anamoe ni esaretol, náni n’ejanga bahiĉer aboñer ahu Esai. 29Biinum Banabe m’buoh Fílip : « Ujow uk’utoben esaret yauyu. » 30Ñer Fílip natey ak’atoben yo, ban naun áine ahu ala Ecopi najangae me bahiĉer aboñer ahu Esai. Naagol : « Nujoge wo nujangae mee ? » 31Aíne ahu naagol : « Bu níjue ijoh wo an m’báᵽajulutom wo ? » Aban naagol ajingul anamo to aĉila aamme. 32Ban tiñ talu to najangae me ni Bahiĉer babu, maa tulobe :
« Gújaenumol ti nihi gújaenum me gabbarum mbaa jamusíbe ;
ti jibbarum nihi jiᵽanor me bújoŋor an ahu aam jo me n’écih bufal,
alobut hani firim fanur.
33Gúkerulol, ban bajut an asenol bakoŋ.
Ay ájue alob mala gabugorol ?
Guᵽike buroŋol babe n’ettam8.33 Juluj Esai 53.7-8. »
34Aíne ahu naroren Fílip naagol : « Uboket ugitenom, aboñer ahu mala ay nalobe mee gurim gaugu ? Mala aĉila faŋaol, ter mala ace ábuli ? » 35Ñer Fílip naŋar firim fafu, namundum ájogul to ni bahiĉer baubu min agitenol Firim fafu Fásum me faa Yésu. 36Bugo n’ejow yay, n’guĉih tiñ tabaje mal. Ñer áine ahu naah : « Mal ume, wa újue úfirom eyab gábatise ? » [37Fílip naagol : « Iní me núinene ti maagen, júe kano. » Ñer áine ahu naagol : « Níinene búoh Yésu Kirista aamme Añol Aláemit. »]8.37 Ni bahiĉer bammeŋe bítiar, firim faufe fílero.38Naboñ guilen esaret yay, min bugo éubail gualo ni mal mamu, mbiban Fílip nábatiseol. 39No gúᵽullo me ni mal mamu, Biinum Ataw m’bukan Fílip nallim. Aíne ahu abbañut ajugol, bare náfaro bulagool n’ésumay ró. 40Ban aĉila Fílip, o náraŋul n’ésuh yay yo guvoge me Asot, mbiban navare Firim fafu Fásum me ni súsuh sasu ᵽe dó nágat me ak’aĉih Sesare.
9Sóol nábbañul akan alagora ala Yésu
1Ni tinah tautu, Sóol naroŋ bae n’ebbatinor emuh galagene me Yésu. Najow ak’atoh afan uteŋenaaw 2min alaol akanol uhait wajae me esenol sembe sasu sal enogen ni saŋ sasu saa galaw sal ésuh yay yaa Damas, mamu mb’aĉih ró me natoh to bugan, wáine ter waare, gaam ni bulago baubu baa Yésu, najogil ahoh áŋarul bi Yérusalem. 3O n’ejow yay mbaa Damas, no nalof me ésuh yay, ni faen baj to baenah gajaŋa gúᵽurul n’émit gujaŋen to aĉila aamme. 4Nalo n’ettam, ban naun firim fuogol : « Sóol, Sóol, wa uĉile núniom n’élatien ? » 5Sóol naagol : « Afanom, aw uomme ay ? » Naagol : « Injé iomme Yésu o núlatiene me. 6Uilo unogen n’ésuh yay, dó ᵽan gulobi me wo nuot me ukan. » 7Bugan bugagu gajaore me ni o n’guilen, ban n’guŋaben gah ; ᵽan nihi guun firim fafu, bare mati gujuh ánoan. 8Ñer Sóol naiyul to nalo me, ban mánoman gúĉilol guluje, ájuut ajuh wáfowaf ; n’gujogol ni gañen min gújaenumol bi Damas. 9Gunah gúfaji náni to me m’bajugut, ban atiñut, aremut.
10Ban bajene dó Damas alagora Ataw Yésu ace, gajaol Ananias. Ataw náᵽullol ni bujugum naagol : « Ananias ! » Naagol : « Ataw, ínje ume. » 11Naagol : « Uilo ujow bi ni bulago babu bo guvoge me "baĉol me" ; uĉih me yaŋ Yuda, nuroren dó ace áine ala Tarisis, gajaol Sóol. To naamme umu n’galaw, 12ban ni súmori najujuh ace áine gajaol Ananias anogen dó naamme, aban naremben guñenol ni buulol min akanol nabbañ ajuh. » 13Ñer Ananias naagol : « Ataw, niune bugan gammeŋe gulob mala maarat mamu ᵽe mo áine ahumu akan me bugani baubu Yérusalem ; 14ban babe bo naam maa, nabaje sembe so ufan uteŋenaaw gusenol bi ejoh bugan bugagu ᵽe galae me ni gajai. » 15Bare Ataw naagol : « Ujow bae, mata áine ahumu niĉobe, ban aĉila ᵽan iŋar me bi egiten gajaom bugan bugagu galet me Esúif bi ni úviil dó, ni may bugal Israel. 16Ᵽan igitenol ínje faŋaom bu naat me álam mala gajaom. »
17Ñer Ananias nakay. No naĉih me, nanogen yaŋ Yuda, aban naremben Sóol guñenol naagol : « Atiom Sóol, Ataw Yésu áᵽulli me ni bulago no nújaeul me naboñomboñ bi ebbañ ikani nujuh ban nummeŋ ᵽoᵽ Biinum Banabe. » 18To baenah, ni baj waf uce úloul ni gúĉil Sóol níme ti uyew waa juol, ban nabbañ ajuh. Ñer nailo, aban nayab gábatise. 19Mbiban n’gusenol atiñ, ban ñer sembeol ni síbbañul.
Sóol o n’gavare Damas
Sóol nanamo gunah guman ni ulagora Yésu bugaa bo Damas. 20Nafaen anamo gavare ésuh yay ni saŋ sasu saa galaw saam dó me Damas, nah’aagil Yésu aamme Añol Aláemit. 21Bugan bugagu ᵽe gaunol me n’gujahali iki nihi guoh : « Leti áine ahumu álatiene mee baubu Yérusalem bugan bugagu galae me ni gajow gaa Yésu ? Leti najoulojow babe bi fujogil ájaenum ak’asen ufan uteŋenaaw ? » 22Bare Sóol nafaŋ nakane an ala firim bireg Esúif yay gaĉin dó me Damas gubbañut gubaj wo gujae ébalol o báᵽajuleril búoh Yésu aamme Kirista ahu.
23Baj gunah, Esúif yay n’gujoj ban n’gujoh bi emuh Sóol ; 24bare Sóol nak’aun yo. Nihi gupoy únonum ésuh yay etufunaha ni efuga, dó ᵽe bi ejogol yay gumuh. 25Ñer ulagorol n’gunah bi ni fuh n’gúñatenol ni gabongor aalo gagu galam gaa fiteᵽ fafu fágot me ésuh yay, min aᵽah akay mbaa Yérusalem.
Sóol o baamer Yérusalem
26No naĉih me Yérusalem, Sóol naliᵽ bi ejaor n’ejangaraay bugaa bo ; bare n’gúhollol bugo ᵽe, mata gúinenut búoh maagen mamu aĉila maer ajangara nam. 27Ñer Barunabas naŋarol ájaenum bi n’uᵽotoraaw, aban nagitenil bu Sóol ajuh me Ataw Yésu no naamme n’ejow mbaa Damas, ni may wo Ataw alobol me. Nabbañ alobil ᵽoᵽ bu Sóol avare me ni gakañen dó ni gajow gal Ataw bo Damas. 28No ᵽúrto me, Sóol nanamo ni bugo, nah’ajow nábbañul dó Yérusalem, ban nah’avare ni gakañen dó ni gajow gal Ataw. 29Nihi ᵽoᵽ alolobor naceŋor ni Esúif yay galobe me gugerekay ; bare bugo n’guliᵽ jamugol. 30No gupalol ejangara guun yo me, n’gubbuenol gújaenum bi Sesare, guĉih n’gúfaenumol mbaa Tarisis.
31Ñer jangu yay nebaj gásumay ni mof mamu ᵽe maa Yúde, maa Gálile, ni maa Samari ; nefaŋ ebaj sembe, ban neroŋ ni gákanum ró Ataw ; ni garamben gaa Biinum Banabe, mo efaŋe me néjaloe.
Ᵽier nakan Eneas nahoy
32Ñer Ᵽier nanamo ejow mof mamu ᵽoomo. Funah fice, najow bi ni ejangaraay gaĉin me Lida. 33No naĉih me, natoh bo ace áine gajaol Eneas min afiye ni gapeh. Eneas ahumu baje símit futoh ni sífaji min ásote m’bájuut ejow. 34Ᵽier naagol : « Eneas, Yésu Kirista naseni gahoy ! Uilo, ban nubboñ gapegi. » To baenah Eneas nailo arih. 35Ñer bugaa Lida ᵽe ni bugagu ᵽe gaĉin me n’eᵽarandaŋ yay yaa Saron n’gujugol min ahoe, ban n’gúinen ni Ataw.
Ᵽier nakan Tabita nailo ni gaĉet me
36Bajene n’ésuh yay yo guvoge me Yoᵽe anaare ace ajangara gajaol Tabita ; ni gugerekay guvogol Dorukas, dóemme "jicit". Aare ahumu nakanekan waf waaro wammeŋe, ban nah’aramben galeh me. 37Ni gunah gaugu, násomut ban naĉet. No guu me efuluŋol guban, n’gújaenum yo iki gubaŋ ni futoŋ fice fatiya yaŋ yay. 38Nemme Lida éraliut ni Yoᵽe, ejangaraay bugaa Yoᵽe n’guun búoh Ᵽier umu Lida. Ñer n’guboñ wáine gúuba bi bo ni gahoŋen gauge ró : « Uboket újoul ni majase úkail urambenóli ! » 39No Ᵽier aun me gahoŋen gaugu nafaen aiyul alagenil. No naĉih bo me, n’gújaenumol bi ni futoŋ fafu faamme fatiya. Utiña-sibara bugagu ᵽe n’gúgot Ᵽier n’ukoŋ ró ; n’gugitenol újuo waw ni úbil waw wo Tabita acokoril me no naamen me m’buroŋ. 40Ñer Ᵽier náᵽuren bugan bugagu ᵽe gaam dó me, aban naya gújul min alaw. Mbiban nábaho mbal efuluŋ yay naah : « Tabita, uilo ! » Ñer Tabita naluj, ban no najuh me Ᵽier, nailo arobo. 41Ᵽier nasenol gañen min ajogol ailen. Aban návogul ejangaraay bi ni utiña-sibara bugagu ró min agitenil Tabita o min aroŋe.
42Elob yauyu neuno Yoᵽe ᵽooyo, ban bugan gammeŋe n’gúinen ni Ataw Yésu. 43Ᵽúrto, Ᵽier naᵽio to Yoᵽe ni yaŋ ace áine gajaol Simoŋ, o nah’arok n’ubaŋ.
10Bujugum babu baa Korunew
1Bajene n’ésuh yay yaa Sesare ace áine gajaol Korunew. O afan fuyoŋ fice fal ekosombil nam, fo guvoge me "fuyoŋ fafu fal Itali". 2Aíne ahumu kakan an abaje gáinen, ban aĉila ni bugaa yaŋol ᵽe gúkanukanum Aláemit. Nalaelaw nánonan, ban ᵽoᵽ náᵽureneᵽuren ni fubajol bi garamben Esúif yay galeh me. 3Funah fice tinah talu báruser, ni baj bujugum bo najuge : najuh ŋanno ca amalaka Aláemit ánonul yaŋol, aban navogol : « Korunew ! » 4Naluj baw amalaka ahu, ban náholi nár naagol : « Afanom, wa ubaje ? » Amalaka ahu naagol : « Aláemit naune galaw gagu gúiya, ban ᵽoᵽ najuge garamben gagu go nurambene me galeh me, ban ájumoruti. 5Maer ñer uboñ bugan bi baubu Yoᵽe, iki gúvogul bo ace áine gajaol Simoŋ, gaguol Ᵽier. 6Yaŋ ace áine o nah’arok n’ubaŋ naalene gajaol ᵽoᵽ Simoŋ ; áine ahumu yaŋol uyu galam fal fafu. » 7No amalaka ahu akay me, Korunew návogul urokaol gúuba, ni ᵽoᵽ ace n’ekosombil yay gaamme ni gañen gola, áinene ᵽoᵽ ti o. 8Nagitenil wabaj me ᵽe, aban naboñil mbaa Yoᵽe.
Bujugum babu baa Ᵽier
9Tihalen fo tinah baraber, bugaa gahoŋen gagu bugo n’ejow yay ban gulofe Yoᵽe, Ᵽier najiŋ fatiya bimilum babu baa yaŋ yay10.9 No, saŋ sasu solil sibajut gurihinjaŋ. bi galaw. 10Bieb m’bujogol, ban namaŋ fitiñ. No guomol me n’ésil yay, ni baj bujugum bo najuge. 11Ni bujugum baubu, najuh émit yay épegulo, ban najuh waf uce úni ti gábil gámah go guhoge ni úñin go waamme ubbagir n’gúaveul me mbaa n’ettam ; 12ganogor gánogan gal énuhureŋ yaa guot gubbagir, gaa sasu sáfulore me ni gal upu waw ᵽe ugu ró ni gábil gaugu. 13Ni baj firim fuogol : « Uilo, Ᵽier, umuh nutiñ ! » 14Bare o naah : « Hani, afanom, ímusut itiñ waf wáfirenifiren, wájahorut bi bíteŋen. » 15Firim fafu ni fúutten fuogol : « Wo Aláemit ajoh me búoh ukukur, jambi aw ujoh wo waf wakurut. » 16No dáuru dibaj me bi ñono ñáfaji, waf waw wanogor me ti gábil n’ufaen uñagi to baenah ubbañen n’émit.
17Ᵽier najahali faŋ wa bujugum baubu bumaŋe egiten. Ni tinah tautu, wáineaw bugo Korunew aboñ me bugo n’érorenul yaŋ Simoŋ ahu dó aĉila aamme iki guĉigul to n’gánonum gagu. 18N’guvoh min guroren ter Simoŋ o guvoge me may Ᵽier dó naanne. 19Ban Ᵽier o baroŋer n’gaᵽinor mala bujugum babu. Ñer Biinum Banabe m’buogol : « Baje wáine gúfaji gaĉilo gaŋesei ; 20ualo, ban mb’ujow búsolil m’bállelenut, mata ínje iboñulil. »
21Ñer Ᵽier náavul, aban naah wáineaw : « Injé ume o jiliᵽe me. Wa utegul éjoul bi babe ? » 22N’guogol : « Afanóli Korunew, aamme an aĉole ban nákanum Aláemit, o ᵽoᵽ Esúif yay ᵽe gulobe me maaro guya ni o, babaj amalaka Aláemit aagol alai min ujow bi yaŋol, min mb’autten wo nujae me elobol. » 23Ñer Ᵽier nakanil n’gunogen, min aannil efuga yauyu.
Tihalen fo, Ᵽier nailo aban nalagen wáineaw. Ni baj gupalol ejangara guce bugaa bo Yoᵽe gútinenol. 24Funah fúutten, n’guĉih n’ésuh yay yo guvoge me Sesare. Toker Korunew min aomene dó yaŋol buganol ni ᵽoᵽ gubugeol bugaa fuhow, min aamil n’enah. 25No Ᵽier anogen dó me, Korunew aiyulo me ban guemor, nahat nalo n’ettam bújoŋorol bi esalol. 26Bare Ᵽier nailenol naagol nímoro : « Uilo ! Injé may an nem ti aw. » 27Mbiban, nanogen ni galolobor dó aĉila bugo ni Korunew, aĉih natoh ró bugan gammeŋe min guomunore. 28Nasafil naagil : « Jiffase búoh fírenifiren Asúif ebuge n’ajaora, hani enogen yaŋol ; bare Aláemit nagitenom búoh jambi iya n’ace min ieh akurut. 29Yo eĉil me, no juboñ me guvogulom, níkail m’bállelenut. Injé ñer umu n’erorenul waĉil me n’juvogulom. »
30Korunew naagol : « Baje ñer jama gunah gubbagir, ínje baamer n’galaw ni yaŋom tinah baraber, ace áine akanoe wañ waije áᵽullo bújoŋorom naagom : 31“Korunew, galaw gagu gúiya gúttunitun, ban may Aláemit naosewosen maaro mamu mo nukane me. 32Uboñ ñer bugan bi Yoᵽe gúvogul bo Simoŋ o guvoge me ᵽoᵽ Ᵽier ; umu ni Simoŋ naalene, áine ahu aroke me n’ubaŋ ; yaŋol uyu galam fal fafu.” 33To baenah, níboñul me guvoguli, ban aw may nukakan jon min ujoulo mee. Maer ñer wóli ᵽe ubugi tale bújoŋor Aláemit, bi eutten wo Aláemit aboñi me bi elobóli. »
Ᵽier o n’gavare yaŋ Korunew
34Ñer Ᵽier naŋar firim fafu naah : « Maagen mamu maer nijoge, bajut an afaŋe apalol bújoŋor Aláemit, 35bare til n’ésuh yánoyan, an ahu ákanumeol me aban nakan waf waĉole, an ahumu ásumol me. 36Naboñulo guñol Israel Firim fafu Fásum me, no nagitenil me gásumay gagu go Yésu Kirista asene me ; o aamme Aví ahu ala bugan bugagu ᵽe. 37Jiffase wabaj me ni mof mamu ᵽe maa Yúde, no ĉítulo me baubu Gálile, búsol gábatise gagu go Saaŋ Batis avare me mala go. 38Jiffase ᵽoᵽ bu Aláemit asen me Yésu ala Nasaret Biinum Banabe ni ᵽoᵽ sembe, aĉila o nah’ajow me ésuh bi n’ésuh n’ekan ró maaro ni ᵽoᵽ esen gahoy bugan bugagu ᵽe bugo Seytane ácetene me, mata Aláemit umu búsolol. 39Wóli jimate waf wauwu ᵽe wo nakan me ni mof Esúif yay bi Yérusalem ró. N’gukanol naĉet n’ebbaŋol n’ekurua. 40Bare Aláemit nainnol ni gaĉet me funah fúfatten, aban nakan min bugan gujugol, 41let ésuh yay ᵽe, bare wóli bugo Aláemit aᵽi me naĉob, wóli jatiñor me n’jiremor ni o búsol eilool ni gaĉet me. 42Ban Yésu naboñóliboñ julob ésuh yay ban n’jiĉimen fo gaa búoh aĉila faŋaol Aláemit ávienol bi éni ataliŋa ahu ala garoŋ me ni gaĉet me. 43Uboñer waw ᵽe gugitengiten mola búoh ánoan áinen me ni o, Aláemit ᵽan ájoum ni o min aboket an ahumu utilol. »
44Ᵽier o baroŋer n’elob, Biinum Banabe m’búavul ni bugan bugagu ᵽe gaamen me n’eutten firim fafu. 45Ejangaraay Esúif yay ᵽe gajaorulo me ni Ᵽier n’gujahali mala min Aláemit asen mee may galet me Esúif gáji gaugu gaamme Biinum Banabe. 46Maagen n’guunil n’gulobe mee gúlobum gammeŋe, n’gusale mee Aláemit. Ñer Ᵽier nabbañ aah : 47« Júe ᵽiaŋ fíreni esen gábatise bugaubuge gayab maa Biinum Banabe ti may wolal ? » 48Naboñ gúbatiseil ni gajow gaa Yésu Kirista. Mbiban n’gulaol atajen arobo to gunah guce.
11Ᵽier o n’egiten jangu yay yaa Yérusalem wabajol me
1Uᵽotoraaw ni gutiil bugo gugum me gáinen gaamme ni mof mamu maa Yúde n’guun búoh galet me Esúif guyayab may firim Aláemit. 2No Ᵽier abbañ me bi Yérusalem, ejangaraay Esúif yay n’gunnurol n’guogol : 3« Nunone yaŋ bugan ganonut búhut, ban nutiñore ni bugo ! » 4Ñer Ᵽier nailo agitenil ni ganab wabaj me. Naagil :
5« N’ésuh yay yo guvoge me Yoᵽe niomene ban nínien ni galaw. Ni galaw gaugu, ni baj bujugum bo nijuge : waf uce úni ti gábil gámah go guhoge ni úñin go waamme ubbagir n’úaveul me n’émit bi to n’ínje. 6No niluj me joon ñáraru gábil gaugu, nijuh ró súnuhureŋ sammeŋe : sihaj, saa baha, sáfulore me ni upu. 7Niun ñer firim fuogom : “Uilo, Ᵽier, umuh ece ni súnuhureŋ sausu utiñ !” 8Bare nieh fo : “Hani, afanom, waf wáfirenifiren, wájahorut bi bísimen, úmusut unogen ni butumom.” 9Firim fafu ni fúutten fúogul dó n’émit : “Wo Aláemit ajoh me búoh ukukur, jambi aw ujoh wo waf wasigosigo.” 10Dáuru ni dibaj bi ñono ñáfaji, mbiban waf wauwu ᵽe n’uñagi ujingeni mbal émit. 11Ban ni tinah tautu tiĉila, ni baj wáine gúfaji bugo guboñulo Sesare bi n’ínje guĉigul to ni yaŋ yay dó wóli juomen me. 12Biinum Banabe m’buogom iilo ijow ilagenil m’bállelenut. Gutiolal ubuge gaam maa futoh ni an anur gútinenom bi Sesare, ban ni yaŋ Korunew junone. 13No jiĉih ró me, Korunew nagitenóli bu amalaka ahu áᵽullol me dó yaŋol naagol : “Uboñ guvoguli baubu Yoᵽe Simoŋ o guvoge me may Ᵽier : 14o ajae me elobi gurim gagu gajae me eĉilul n’jiᵽah, aw ni bugaa yaŋi ᵽe.” 15No niŋar me firim fafu min íni n’elob, Biinum Banabe m’búavul ni bugo ti may buavulo me ni wolal ni buju babu. 16Ñer niosen firim fafu fal Ataw faah me : “Saaŋ Batis ni mal nábatisee, bare buru ni Biinum Banabe ᵽan jíbatisei.” 17Nemme ñer Aláemit nasenilsen gáji gaugu ganur gagu go wolal jáinen me n’Ataw Yésu Kirista uyabal me, ínje ñer ay nem bi eᵽiken Aláemit ? »
18No guun me gurim gaugu, guiñil n’gualo, ban n’gunamo esalen Aláemit guoh : « Maagen Aláemit nasesen ᵽoᵽ galet me Esúif min guteh mahat mala utilil, min gúju guyab buroŋ babu baa maagen. »
Jangu yay yal Antioĉ
19Búsol eĉet yay yal Ecen, ejangara gammeŋe n’guvisor mala gálatien gagu gabaj me. N’gutey bi ni mof mamu maa Ᵽenisi, maa Ĉipur ni ésuh yay yaa Antioĉ, ban ñer nihi gugiten Firim fafu Fásum me Esúif yay bare. 20Bare ni baj ni bugo bugan bugaa Ĉipur ni Siren ; no guĉilo me Antioĉ, n’gulolobor may ni galet me Esúif bi egitenil Firim fafu Fásum me fal Ataw Yésu. 21Sembe Ataw ni síni ni bugo, yo eĉil me bugan gammeŋe n’gúinen ban n’gúbaho gulagenol. 22Elob yauyu neuno bi n’ejangaraay bugaa Yérusalem, bireg n’guboñ Barunabas bi Antioĉ. 23No naĉih bo me ban najuh bu Aláemit ásonienil me, násumaet nár, aban natañil uinum mala enamo bándor bugo ᵽe ulagora bugal Ataw. 24Maagen mamu Barunabas kakan an ásume, ban nammeŋ Biinum Banabe ni gáinen. Bugan gammeŋe n’gunaᵽ fuyoŋ Ataw.
25Ᵽúrto, Barunabas nakay mbaa Tarisis ake bo filiᵽ Sóol. 26No najugol me, nájaenumol bi Antioĉ. N’gunamo bugo gúubail bo ni jangu yauyu émit ebao, ban n’gunamo eligen Firim Aláemit bugan gammeŋe. Bo Antioĉ, gumundum me guvoh evoh étinar ejangaraay gajow gagu gaa Ekericen11.26 Ekericen : gajow gaugu (chrétien ni gufaranse), ni gajow gagu gaa Kirista gujoumulo..
27Ni gunah gaugu, ni baj uboñer gúᵽurul Yérusalem mbal Antioĉ. 28Ñer ace ni bugo, o guvoge me Agabus, Biinum Banabe m’bimmeŋenol min aah, mati ᵽio min bieb bámah búloul ni mof mamu ᵽe. (Maagen mamu, bieb baubu m’búloul no Kúlod aamen me ni fuhow mof mamu maa Rom.) 29Ñer ejangaraay n’gujoh yaa búoh mbi guboñ gutiil gaĉin me Yúde garamben, ánoan min áju me. 30Maagen n’gukan ti gulob me : n’gusen garamben gaugu Barunabas ni Sóol gújaenum ufan sijangu sasu saa Yúde.
12Herod o n’éceten ejangaraay
1Ni gannay gaugu, ávi ahu Herod nanamo éceten guce n’ejangaraay. 2Naboñ guŋar gafoje n’gumuh Saak, ati Saaŋ. 3No najuh me búoh Esúif yay guruhenduhen bakanerol, nabbañ aboñ gujoh Ᵽier gúrur ni fipeh. Ban ejoh yauyu elolo ni gunah gagu gaa gaggan gagu gal unaĉ waw wabajut me lévir. 4No nárurol dó me aban, Herod naboñ mítiman mubbagir mupoyol, jánojan ekosombil gubbagir, min mb’ataliŋol bújoŋor ésuh yay gaggan gagu gaa Paak báᵽurer. 5Ñer n’gupoy Ᵽier ni fipeh fafu ; bare bugaa jangu yay nihi gulaw Aláemit mola m’bállelenut.
Gaᵽagen gagu gaa Ᵽier ni fipeh fafu
6Efuga yay yo tihalene me Herod nataliŋol, Ᵽier, min ajeki ni ñisel, náni n’gámori n’etut ekosombil gúuba, ban ᵽoᵽ bajene upoya guce gaam gayoŋ gánonum fipeh fafu n’guiye. 7To baenah, ni baj amalaka Ataw áᵽullol dó, ban gajaŋa n’guram fipeh fafu. Nagor Ᵽier ni gacaĉ bi éliol naagol nímoro : « Uilo ni majase ! » Ñer ñisel ñañu ñajeken me guñenol ñulo n’ettam. 8Amalaka ahu nabbañ aagol : « Uhogo gasinjai, ban ᵽoᵽ nuhoh sidalai ! » Ᵽier nakan ti nalobol me. Natajen aagol : « Ukano gájuoi gálii me, uban nulagenom ! » 9Ñer Ᵽier náᵽurul dó n’elagenol yay. Affasut búoh wo amalaka ahu akan me waf wom waa maagen, o n’gaᵽinorol bujugum najuge. 10No gúgat me upoyaaw gútiar, mbiban gúutten bugagu, n’guĉih ni ganegen gagu gaa mañ go núᵽure me núni n’ésuh yay ; n’gúpeguloro bújoŋoril. Ñer n’gúᵽur ban n’guŋar bulago bice. To baenah amalaka ahu nallimol.
11No Ᵽier sarol me, naah : « Maer niffase maagen mamu búoh Ataw naboñuloboñ amalakaol, ban naᵽagenom ni gañen gaa Herod, naᵽagenom ᵽoᵽ ni maarat mamu ᵽe mo Esúif yay gumaŋen me bi n’ínje. » 12No najoh me wabajol me, najow bi yaŋ Mari, jaw Saaŋ o guvoge me may Maruk. Bugan gammeŋe dó guomunore n’gúni n’galaw. 13No nateh me ganegen gagu, aroka ace aarema nájoul bi épegulol, gajaol Roda. 14Roda ahumu naffas firim Ᵽier ban násumaet nár mala yo, bireg nájumor épegul ganegen gagu, min til atey bi ñáraru ake egiten búoh Ᵽier umu tíyaŋ. 15N’guogol : « Aw nutetey ni fuhow ! » Bare naliŋen gaa búoh maagen nalobeil. Ñer n’guoh : « Kan amalakaol om. »
16Bare Ᵽier naroŋ bae n’eteh yay. Búsol, no gúpegul me, n’gujugol ban n’gujahali faŋ. 17Nábilil gañenol bi eogil guᵽanor, aban nailo agitenil bu Ataw áᵽunnulol me ni fipeh fafu. Mbiban naagil : « Jigiten yo Saak12.17 Saak : o aamme ati Yésu. ni gutiolal. » Aban náᵽur akay mbal ésuh ece.
18No tinah tihalen me, galilior gámah n’gúni n’ekosombil yay iki nihi gurorenoro : bay ᵽiaŋ Ᵽier akae ? 19Herod naboñ guliᵽol mánoman, bare tuᵽ gujugutol ; ñer naroren upoyaaw, aban naboñ gumugil. Ᵽúrto, náᵽur ni mof mamu maa Yúde ajow bi Sesare ake ᵽan anamo bo.
Eĉet Herod
20N’unnay wauwu, gajamor gulelen tutor Herod ni bugaa Tir ni Sidoŋ. Bare ubuge n’gujamor min gújoul manur íkiil gutogol. N’gukan iki aroka ahu afan alof me ávi ahu, o guvoge me Bulasutus, abbañ galambil, mbiban n’gujow guke elaw Herod tima gásumay n’gubaj tutoril ; mata mofil ni mola múroŋume. 21No funah fafu fabeli me fiĉih me, Herod nakano wañol waa jávi, nanamo n’efenjeŋol, aban nalob asen ésuh yay. 22Ñer ésuh yay n’guilo guya uŋan n’guoh : « Dáuru álaemit alobe mee, let arafuhow ! » 23Bare to baenah amalaka Ataw nategol, mala min asenut me Aláemit gasal. Ñer suo ni sulool ak’aĉet.
24Ban firim Aláemit ni fivisor fuban babu ᵽe. 25No Barunabas ni Sóol guban me burokil Yérusalem, n’gubbañ ; ban n’ejail n’gújaenum Saaŋ, o guvoge me may Maruk.
13Eboñ yay étinar yaa Sóol ni Barunabas
1Bajene ni jangu yay yal Antioĉ uboñer ni ᵽoᵽ uligena-bugan : Barunabas, Simioŋ o guvoge me may "áine ahu añuget me," Lusius ala Siren, Manaen alagora Herod bugo uñil, ni Sóol. 2Funah fice, bugo baamer n’esalen Ataw ni baor dó, Biinum Banabe m’buogil : « Júᵽuren Barunabas ni Sóol gúni jolil bi mala burok babu bo nivogil me mala bo. » 3Ñer, no gulaw me guban ni baoril dó, n’gurembenil guñenil guban n’guhalil to n’gukay.
Barunabas ni Sóol bugo baamer Ĉipur
4Nemme Barunabas ni Sóol bugo baboñer baa Biinum Banabe, n’gujow bi Séleusi, to gújuᵽo me ni baraca bi ejow mbaa Ĉipur. 5No guĉih me n’ésuh yay yo guvoge me Salamis, n’gugiten dó firim Aláemit ni saŋ sasu saa galaw sal Esúif yay. Saaŋ Maruk o guŋare min arambenil.
6Mbiban, no gusat me mof maumu ᵽe bi bo guvoge me Pafos, n’gutoh bo áuta ace Asúif, o nah’abij naah aĉila aboñer Aláemit nam : gajaol Bar-Yésu. 7O ni guñen Serigius Paulus naamene, ánaine alilloe aam ni fuhow mof maumu. Serigius ahumu naboñ guvogulol Barunabas ni Sóol, mata namaŋene faŋ eutten firim Aláemit. 8Bare áuta ahu (o guvoge me Elimas ni gugerekay) nah’aᵽikenil, ban naliᵽ ekan afan ahu jamb’áinenil. 9Ñer Sóol, o guvoge me may Pool, Biinum Banabe bammeŋenerol, nabbaŋ Elimas gúĉil 10aban naagol : « Aw álaᵽut me, aw ammeŋ me súgotor sánosan, aw aamme añol Seytane, aw aamme alator ala maaro mánoman ! Uñumut ᵽiaŋ ehat étigen ulago waw waĉol me wo Ataw akiĉ me ? 11Jama ñer uutten gúteh ge go Ataw ajai me eteh : Ᵽan úpim, ban gunah mat’ujuh bunaa babu. » To baenah, emoĉ néavul égubol, náh’ábahulor ulam waw ᵽe tima an najogol ni gañen min ájaenumol. 12No Serigius ajuh me wabaj me, nátallo búoh baligener babu baa firim Ataw maagen mom, ban náinen ni o.
Pool ni Barunabas bugo baamer Antioĉ yaa Ᵽisidi
13Pool ni gátineneol me n’gújuᵽo ni baraca baubu Pafos bi ejow bi n’ésuh yay yo guvoge me Ᵽeruge ni mof mamu maa Pamfili. Bare Saaŋ Maruk, o, nahalor ni bugo min abbañ bi Yérusalem. 14No gúᵽur me Ᵽeruge, Pool ni gátineneol me n’gúfaro bulagoil iki guĉih n’ésuh yay yo guvoge me Antioĉ ni mof mamu maa Ᵽisidi.
Funah fice faa fíiyay, n’gunogen ni yaŋ Esúif yay yaa galaw yala ró guban n’gunamo. 15No jangai me ban Bahiĉer babu baa Móis ni ᵽoᵽ bal uboñer waw, ufan yaŋ yay yaa galaw n’guboñ guoh Pool ni gátineneol me : « Gutióli, íni me jibaje firim fice jitajen to bi eliŋen gáinen ésuh yay, n’julob fo. » 16Ñer Pool nailo, nábilil gañenol aban naagil :
« Buru bugal Israel, ni ᵽoᵽ buru bugagu jákanum me may Aláemit, juutten ! 17Aláemit ahu ala ésuh yauye yaa Israel naĉoĉob sipayolal, ban nakanil n’gufaŋ gammeŋ no guomen me sijaora ni mof mamu maa Esíp, mbiban naŋar sembeol min áᵽunnulil bo. 18Símit úvi gúuba (40) o n’ehuril ni gafit gagu gámah gagu. 19Ᵽúrto, nakanil n’guram mof súsuh sasu saamme futoh ni súuba sakan me Kanaan, aban nábahen mof maumu asen sipayolal min míni molil 20maageima símit sikeme sibbagir n’úvi gúuba ni guñen (450).
Ᵽúrto, Aláemit nasenil utaliŋa iki aboñer ahu Samiel áraŋul. 21Ᵽúrto, sipayolal n’gúcinol ávi. Min Aláemit asenil Sóol, áᵽur Kis, an ala fiil|guil gagu gal Israel fafu faa Baisomen, áni áviil símit úvi gúuba (40). 22No náᵽuren me Sóol ni jávi jaju, nasenil David áni áviil ; nalobil mola aah : “David niĉobe, añol Yese : áine ahumu násumomsum, ᵽan akan waf waw ᵽe wo nimaŋ me.” 23Ni gabulakenol, dó Aláemit akan me Yésu náuul áni Aᵽagena ala ésuh yay yaa Israel, ti naᵽi me nalobil yo. 24Balama Yésu áuul, Saaŋ Batis navareene mala mbi ésuh yay ᵽe yal Israel gúbahen bakaneril ban ni guyab gábatise. 25Ban no Saaŋ Batis aamme n’eban burokol, nah’aah : “Ay jiᵽinore ᵽiaŋ o nem ? Ilet an ahu o buru jinage me. Bare juutten nilobul : aĉila umu n’éjoul búsolom, ban ínje faŋaom iᵽilout bi ejal sidalaol hani jatiito13.25 Juluj Lík 3.16.” »
26Pool natajen aagil : « Gutiom, buru gabulaken gal Aburaham ni bugagu, buru ᵽe jákanum me Aláemit : firim faufe faa gaᵽah bi ni wolal fuboñuli mee. 27Maagen, bugaa Yérusalem bi n’ufanil dó gútallout Yésu, ban ᵽoᵽ gútallout gurim gagu gal uboñer waw gajangaei me fíiyay fánofan ; bare gurim gaugu, gukangokan n’gubajo bugo m’bátallout, no gutaliŋ me Yésu. 28Hani min gubajut me waf wo mbi gutaliŋol me bataliŋ bal eĉet, bare bae n’gúcin Ᵽilat mala min amugol. 29No gukan me wo Bahiĉer babu biᵽi me m’bulob buya ni o guban, n’guannulol n’ekurua yay, guban n’gúrurol ni fuyah. 30Bare Aláemit nailenol ni gaĉet me. 31Púrto, gunah gammeŋe bugan bugagu gajaorulo me n’aĉila kábiriŋ Gálile bi Yérusalem gujugol ; bugan bugaubugi bugo gulobe maa jama ni gajow gola bújoŋor ésuh yay.
32Ban wóli, wóli ubugi n’egitenul firim faufe fásum maa : wo Aláemit alob me sipayolal gufan, 33nakanwokan bi ni wolal guñolil n’eilen yay yo nailen me Yésu ni gaĉet me, ti hiĉi me n’Gáfoñ gáutten :
“Aw uomme Añolom,
jama ñer ínje ibugi13.33 Juluj Ufóñ 2.7.”
34Aláemit naᵽiene nalob gaa búoh ᵽan ailen Yésu ni gaĉet me jambi enilol eᵽut. Maa naloben yo maa aah :
“Ᵽan isenul gásonien gagu ganab me
ban ni gúni gaa maagen go nilob me David mala go13.34 Juluj Esai 55.3.”
35Yo eĉil me natajen aah ni Bahiĉer bice :
“Uñumut ehat ani anab me min aᵽut ni fuyah13.35 Juluj Ufóñ 16.10.”
36David, no, ni jabbah jaju jolil, nakakan wo Aláemit akiĉ me ; aban naĉet, nafogi galam sipayol gufan, ban enilol eᵽuᵽut. 37Bare an ahu o Aláemit ailen me ni gaĉet me, o enilol eᵽulut.
38Ñer buru gutiom, dáure nimaŋe jiffas : Yésu aĉile min jíni jama n’elobul mala gaboket gal util. Maagen, gúboñ gagu gaa Móis gújuut guᵽagen an ni utilol, 39bare ánoan áinen me ni Yésu ᵽan aᵽah. 40Júludo jambi ñer wo uboñer waw guhiĉ me ubajul, no guoh me :
41“Buru jaĉotiheneom me, juluj !
Jijahali, ban ni jinemo !
Jiffas búoh ᵽan ikan ni buroŋ baube bolul
waf wo juñumut éinen fereŋ an baloberul wo13.41 Juluj Habakuk 1.5 !” »
42No Pool ni gátineneol me gúᵽullo me ni yaŋ yay yaa galaw, gaamen dó me n’gulail min mbi guvare gavare gagu ganur gagu fíiyay fájaeul ; 43ban búsol eomunor yauyu, Esúif gammeŋe ni ᵽoᵽ bugan guce gabbanno guŋar bulago Esúif yay n’gulagenil. Ñer Pool ni Barunabas nihi gulolobor ni bugo, ban n’gurambenil ni gurim mala enamo nánonan bugan gajoge liŋ ni gáji gagu go Aláemit asene me.
Pool ni Barunabas n’gúbaho mbaa bugagu galet me Esúif
44No fíiyay fafu fúutten fiĉilo me, maageima ésuh yay ᵽe eomunore bi eutten firim Aláemit. 45Esúif yay no gujuh me fítiman fafu, n’gúsilaet faŋ iki nihi guñumul n’ékerul dó wo Pool alobe me. 46Ñer Pool ni Barunabas n’guogil bújoŋor ŋanno ca : « Firim Aláemit, buru fuñumen me emundum figiteni ; bare nemme buru jifakenfofaken, ban jigitengiten mamu búoh buru jiᵽilout bi eyab buroŋ bábaerit : Yoo, wóli ñer ban jíbaho jujow iki jivare fo galet me Esúif. 47Atúla faŋaol maa nalobóli :
“Niĉobiĉob bi éni gajaŋa gagu gaa súsuh sasu ᵽe saa mof,
bi egiten bulago babu baa gaᵽah bi to mof mítij me13.47 Juluj Esai 49.6.” »
48No galet me Esúif gaam to me guun me gurim gaugu, ni súmil nár n’gusalen firim Aláemit, ban bugo naĉob me ᵽe bi eyab buroŋ bábaerit n’gúinen.
49Mamu, firim Aláemit ni fivisor dó ni mof maumu ᵽoomo. 50Bare Esúif yay n’guilenul bi ni bugo waareaw bugaa fusumo dó n’ésuh yay gagum me bulago ni Esúif yay ni ᵽoᵽ ufan ésuh yay ; n’guinnul gálatien bi ni Pool ni Barunabas, ban n’guhamil gúᵽur ni mofil. 51Ñer Pool ni Barunabas n’guᵽaᵽ gulail, ban n’gujow bi Ikonium. 52Bare ejangaraay bugaa ró Antioĉ n’gummeŋ ésumay ni Biinum Banabe.
14Pool ni Barunabas bugo baamer Ikonium
1No Pool ni Barunabas guĉih me Ikonium, n’gunogen may ni yaŋ yay yaa galaw yal Esúif yay, ti gukanno mo me Antioĉ, ban n’guvare súm bireg bugan gammeŋe n’Esúif yay ni ᵽoᵽ guce galet Esúif n’gúinen. 2Bare bugagu Esúif gáinenut me n’guilenul galet me Esúif bi ni bugagu gáinen me. 3Pool ni Barunabas n’gunamo bo Ikonium kan ᵽio ; nemme gufiufium Ataw, nihi gulob mala músumol ni gakañen dó. Ban Yésu nah’asenil sembe sasu sal ekan waf wajureruti ni ᵽoᵽ ugitenum ; mamu nagiten me maagen mamu maa wo guvare mee. 4Ñer bugal ésuh yay n’gúfaculor : bugagu búsol Esúif yay gubbañe, bugaguil bugo búsol uᵽotoraaw. 5Ulatoril gaamme bugagu Esúif ni bugagu galet Esúif bi n’ufanil dó, n’guiyul bi ekelil gálatien ni eralil sival. 6Ñer Pool ni Barunabas n’gujuh to n’gutey iki gunamo ni mof mamu mo guvoge me Likaonia ; n’gurobo bo ni súsuh sasu saa Listura ni Derube, ni ᵽoᵽ sasu súsuh salof so me. 7N’gunamo bo egiten Firim fafu Fásum me.
Pool ni Barunabas bugo baamer Listura
8Ban bajene bo Listura ace áine abofoe kábiriŋ fiñileol, ámusut ajow ; 9narobo to náni n’eutten bavareer Pool. Pool nailo abbaŋ gúĉilol ni o, ban no najuh me búoh áine ahumu gáinenol guᵽiloe min ayab gahoy, 10nateben firimol aah : « Uilo, uilo uhah ni guoli. » Ñer áine ahu nailo ñanur aban nanamo ejow. 11No fítiman fafu fujuh me wo Pool akan me, ni fuŋan fatiya ni gulikaoniaay fuoh : « Uláemit waw14.11 úlaemit waw : No, egerek yay guffasut Aláemit anur ti wolal jama ; bi ni bugo, baje bugal émit gammeŋe. Afaŋil me ᵽe, guvogol Sás. Uláemit waw let bugaa maagen. guŋaŋar enil yal an min gúavul ni wolal. » 12Nihi guvoh Barunabas Sás, Pool o n’guvogol Herumes14.12 Herumes : Bi ni bugo, Herumes o aamme aloba uhoŋen waw wal úlaemit waw bi ni bugan bugagu., mata aĉila nah’aŋar me firim fafu min alob. 13Ban Sás ahumu, gáviol ugu gayoŋ ésuh yay n’guteᵽi. Ñer avasena ahu aĉil me bíteŋen Sás nájaenum gújin go gúibe ulaliŋ waa siya saa mununuh mbal únonum gávi gaugu, manur ni fítiman fafu, bi ésimenil.
14No Barunabas ni Pool guun yo me, ni táñiil iki guĉaĉ usimoil, guban n’gúteil bi n’etut fítiman fafu n’éᵽib ró guoh : 15« E gupalóli, wa uĉile n’jíni n’ekan dáuru ? Wóli bugan jom gúfuh ti buru ! Firim fásume jiŋallul, fal eogul : jibelen sínati sasu solul sabajut mee nafa, min jíbaho mbal Aláemit ahu aroŋ me, átut me fatiya, ettam, fal, ni waf waw ᵽe waam dó me ! 16Ni jabbah jaju ᵽe jágat me, nahahat súsuh sasu ᵽe min silagen ulago waw wo suĉob me, 17mánoman ahalut egiten o ay nam, ni bakanerol bájahor mee : nakane émit neh’elubul molul, nakan ᵽoᵽ min eᵽit ebaj tinah yo baĉiger, nasenul fitiñul, ban nammeŋen síĉigirul ésumay. » 18Pool ni Barunabas gulob mánoman, bare n’gutaj iki gubil gúfiren fítiman fafu ekanil bísimen.
19Ᵽiout ni baj Esúif gáᵽullo Antioĉ ni Ikonium guĉigul n’guhek ni gurim fítiman fafu ; min bugo ᵽe guteh Pool sival iki gujoh búoh naĉeĉet, guban n’gúfulol gúᵽuren tíyaŋ ésuh yay. 20Bare no ejangaraay gukelo me gúgolol gúharo, nailo aban najow abbañ anogen dó n’ésuh yay.
Ebbáñul yay yaa Pool ni Barunabas bi Antioĉ yaa Siri
Tihalen fo, Pool ni Barunabas n’gukay mbaa Derube. 21N’gugiten dó Firim fafu Fásum me, ban n’gukan min baj ulagora Yésu gammeŋe. Ᵽúrto, n’gubbañ bi Listura, Ikonium ni Antioĉ. 22Tánotan to guĉige, n’gutajen ulagoraaw sembe, n’gutañil ᵽoᵽ gurim mala ejoh liŋ ni gáinen gagu golil, ban n’guogil : « Sílam sammemmeŋ nuotale utebal balama unonal ni Jávi Aláemit. » 23Ni jangu yánoyan n’guĉob ufan yo, ban no gulaw me guban ni baor dó, n’guhalil ni gañen gal Ataw o gúinen me ni o.
24Ᵽúrto, n’gúsalul Ᵽisidi n’gújoul bi ni mof mamu maa Pamfili. 25No gugiten me guban Firim fafu Fásum me baubu Ᵽeruge, n’gújoul bi n’ésuh yay yaa Atali. 26To Atali, n’gújuᵽo ni baraca mbal Antioĉ, ésuh yay dó guhalil me ni gañen gal Aláemit bi ekan burok babu bo gúᵽureul me ekan.
27No guĉih bo me Antioĉ, n’guomen bugaa jangu yay min gugitenil wo Aláemit akan me ᵽe n’ubajo ni guñen golil, ban ᵽoᵽ bu nápegul me may galet me Esúif ganegen gagu gaa gáinen. 28Ñer Pool ni Barunabas n’gunamo bo ᵽio n’ulagoraaw bugaa bo Antioĉ.
15Fujoj fafu fámah faa jangu Yérusalem
1Ni baj wáine guce gáᵽullo Yúde bi Antioĉ, guĉigul n’guvare ejangaraay bugaa bo n’guogil : « Junonut me búhut ti gúboñ Móis gulob yo me, mati júju jiyab gaᵽah. » 2Bare Pool ni Barunabas n’guceŋil, ban n’gubaj síceŋor saliŋe faŋ ni bugo mala yo. Ñer niki jamori gaa búoh, Pool, Barunabas ni bugan guman guce bugaa bo Antioĉ mbi gujow bi n’uᵽotoraaw ni ufan waw bugaa jangu Yérusalem bi elob elob yauyu. 3Ñer jangu yay nesenil garamben gagu gájahor me bi bújaor baubu, min gukay. N’gusat mof mamu maa Ᵽenisi ni maa Samari, n’egiten nímoro bu galet me Esúif gúbahoulo me mbal Aláemit ; elob yauyu nesen ejangaraay ᵽe ésumay. 4No Pooli guĉih me Yérusalem, jangu yay ᵽe yala bo, bi ni uᵽotoraaw ni ufan waw ró, neyabil, ban Pooli n’gugitenil ᵽe wo Aláemit akan me ni guñen golil.
5Ñer bugan guman gaam ni gayoŋ Eᵽárisie yay gáinene n’guilo n’guoh galet me Esúif guote gunogen búhut, ban ᵽoᵽ guote gúkanum gúboñ gagu gaa Móis. 6Uᵽotoraaw ni ufan waw n’gujoj bi étigulor firim faufu. 7No síceŋor sasu súsuᵽ me júm, Ᵽier nailo naagil : « Gutiom, jiffase búoh Aláemit naᵽi bo naĉobom ni buru bi egiten bugan bugagu galet me Esúif Firim fafu Fásum me, min guun fo ban n’gúinen ni fo. 8Ban Aláemit, o affas me uinum bugan bugagu ᵽe, nagitengiten kur das búoh nayabilyab no nasenil me Biinum Banabe ti may nasenolal bo me. 9Ajogutolal hator ni bugo, min aŋar me gáinen gagu golil ᵽoᵽ min akuren uinumil. 10Ñer maer, wa uĉile n’jimaŋ eligor Aláemit n’esen ejangaraay ubugu bíteb bo wolal ni sipayolal gufan újuutal eteb ? 11Núinenale til búoh músum mamu mal Ataw Yésu mo miĉile nuyabal gaᵽah ti may bugo. »
12Ñer fítiman fafu ᵽoofo ni fuᵽanor cem, ban ni fíni n’eutten Barunabas ni Pool n’gugiten waf waw wajureruti mee ni ugitenum waw ᵽe wo Aláemit akan me ni guñen golil babu ni galet me Esúif. 13No guban me, Saak naŋar firim fafu naah : « Gutiom, juuttenom ᵽaa ! 14Simoŋ nagitene bu Aláemit ailo me kábiriŋ m’buju babu min aĉob guce ni galet me Esúif min gúni bugola. 15Ban gurim uboñer waw bugaa no guhalorut ni elob yauyu, mata Aláemit ni Bahiĉer babu naage :
16“Búsol dáuru ᵽan íbbañul,
ban ᵽan iilen fúggut David falo me.
Ᵽan iilen fo, ban ᵽan ijjonen fo.
17Mamu bugagu bugan ᵽan guŋes Ataw,
manur ni sasu súsuh ᵽe saa mof dó gajaom guvogi me.
18Ataw gurim gaugu nalob mee,
aᵽi me nakan kábiriŋ no min wo nakiĉ me uffasi15.18 Juluj Amos 9.11-12.” »
19Saak natajen aagil : « Dáuru diĉil me, ni bujugum búmbam togut eke eyogen galet me Esúif gábaho me mbal Aláemit, 20bare til uhiĉail nuogail jambi gutiñ ellu yasigoe yáᵽullo n’úsimen wakani bi ni sínati, guhat bujobuet bánoban, ban jambi ᵽoᵽ gutiñ ellu yaa sihaj so gugage ni may físim, 21mata kábiriŋ ni Móis, baje n’ésuh yánoyan bugan nihi guvare gúboñol, ban fíiyay fánofan gujangaegojanga ni saŋ sasu saa galaw. »
Gahoŋen gagu go uᵽotoraaw guhiĉ me bi ni galet me Esúif gáinen me
22Ñer uᵽotoraaw, ufan waw ni ᵽoᵽ jangu yay ᵽe n’gujuh búoh wáriari min ĉobi bugan ni bugo gunaᵽ Pool ni Barunabas bi eboñil bi Antioĉ. Fuĉobil ni fulo ni Yudas, o guvoge me may Barusabas, ni Silas, wáine gúuba bugo ejangaraay gufiume. 23N’gusenil gahoŋen dó gulobe gurim gauge :
« Wóli gutiul, eᵽotoraay ni ufan waw ubugi n’esaf buru gutióli jalet me Esúif jaĉin me Antioĉ ni ᵽoᵽ ni mof mamu maa Siri ni maa Silisi. 24Wóli juune búoh bugan guce bugaa ésugoli bugo wóli juboñulat gukanulkan ni gurimil n’jíᵽio iki uinumul úguo. 25Yo eĉil me, no juunor me jiban, n’jujuh búoh wáriari min juĉob bugan ni wóli, mbiban n’juboñulil bi ni buru manur ni gubugeóli Barunabas ni Pool, 26bugo gasen me buroŋil mala gajow gagu gal Ataolal Yésu Kirista. 27Ñer Yudas ni Silas juboñulo maa, bugo mbi gugitenul me n’utumil gahoŋen gagu ganur gagu go jihiĉulul mee. 28Maagen, Biinum Banabe ni wóli súmolisum min jambi jisenul bíteb bánoban bábulie ni gúboñ gauge go juot me jíkanum : 29elat ellu yal úsimen waa sínati, físim, sihaj so gugage ni ᵽoᵽ bujobuet bánoban. Jitey me dáuru ᵽe, ᵽan jikan jon. Uhaloral ni gásumay ! »
30Ñer gajae me éjaenum gahoŋen gagu n’guhalor ni buganil min gukay bi Antioĉ, guĉih n’guomen ejangaraay n’gusenil gahoŋen gagu gahiĉi me. 31No gujanga go me, n’gúsumaet mata gurim gaugu go guun me gukakan uinumil n’ufilo. 32Ñer Yudas ni Silas, gaamme may uboñer Aláemit, n’gurambenil faŋ ni gurim, ban ᵽoᵽ n’guliŋen gáinen gagu gaa gutiil ubugi. 33N’gunamo bo gunah, ᵽúrto n’guhalor ni gutiil bugaa bo n’gásumay bi búolul mbaa bugagu gaboñenil me. [34Bare Silas o nahalo bo.]15.34 Ni bahiĉer bammeŋe bítiar, firim faufe fílero.35Pool ni Barunabas n’gunamo Antioĉ ; manur ni bugan gammeŋe nihi guligen ban ᵽoᵽ n’guvare firim Ataw.
Ehalor Pool ni Barunabas
36Ᵽúrto gunah guman, Pool naah Barunabas : « Ubbaña ukaa uŋalloa gutiola gaamme ni súsuh sasu ᵽe bo nugitena me firim Ataw, bi ejuh gailo gay gubaje. » 37Barunabas namaŋen eŋaror Saaŋ o guvoge me may Maruk min gujow ; 38bare Pool najoh gaa búoh Saaŋ ahumu ájuut ajaor ni bugo, mata nahamenilhamen kábiriŋ baubu Pamfili, abbañut átinenil ni burokil. 39Síceŋoril ni sítañi bireg n’gúfaculor. Ñer Barunabas naŋar Maruk min gújuᵽo ni baraca mbaa Ĉipur. 40Pool o naĉob Silas ban gutiil n’gulaw min gásonien Ataw gúni ni bugo, ᵽúrto nakay. 41Nasat mof mamu maa Siri ni maa Silisi n’eliŋen nímoro sijangu sasu.
16Tímonte nájoul anaᵽ Pool ni Silas
1Ᵽúrto, Pool nak’aĉih Derube ni ᵽoᵽ Listura. Ni baj bo Listura alagora ace gajaol Tímonte ; jaol anaare om Asúif áinene ni Yésu, bare ᵽayol an ala mof mamu mo guvoge me Geres. 2Ejangaraay bugaa Listura ni bugal Ikonium maaro bare nihi gulob guya ni o. 3Pool namaŋ eŋarol náh’átinenol. Ñer namundum árurol búhut, mata Esúif yay gaamen to me guffase ᵽooil búoh ᵽayol alet Asúif. 4N’gukay. Nánonan no guom n’égat n’ésuh, n’gugiten ejangaraay bugaa ró gurim gagu go uᵽotoraaw ni ufan waw bugaa Yérusalem gujoh me, min mbi gúkanum go. 5Funah-ó-funah, gáinen sijangu sasu n’gufaŋ n’gubaje sembe, ban ᵽoᵽ mo ejangaraay gufaŋe me jammeŋ.
Aláemit naboñ Pool mbaa Masedonia
6Pool ni Silas gumaŋene egiten Firim fafu Fásum me ni mof mamu mo guvoge me Asi, bare Biinum Banabe bífirilyofir ; ñer n’gusat mof mamu maa Firigi ni ᵽoᵽ maa Galasi. 7No gulof me mof mamu mo guvoge me Misi, n’gulih ejow bi ni mof mamu maa Bitini ; bare Biinum Yésu buhalutil n’gujow. 8Ñer n’gusat Misi min gujow bi Turoas, ésuh ece yaam n’galam fal. 9No fuh fiĉilo me, Pool nabaj bujugum : najuh ni bujugum baubu ace áine ala Masedonia ailo me, nah’afotenor naagol : « Utíᵽul bi babe Masedonia, úkail urambenóli ! » 10Búsol bujugum baubu baa Pool, n’jifaen jiliᵽ baraca bi ejow mbaa Masedonia, mata ŋannoóliŋanno gaa búoh Aláemit avogeóli bi eke bo egiten Firim fafu Fásum me.
Lidia ala Filipi náinen ni Yésu
11No jújuᵽo me m’baraca baubu Turoas jiban, n’juĉolen bi n’éloŋ yay yo guvoge me Samoturake ; mb’uĉiga tihalen fo, n’jujow bi ni mo guvoge me Neapolis. 12No júᵽur dó me, n’jujow bi Fílip, ésuh yaam n’ettam yay yaa Masedonia, ban neomen ni guñen gaa bugaa Rom. N’jinamo ró gunah guman n’ésuh yauyu.
13Funah fafu faa fíiyay, n’jujow júᵽur gánonum ésuh yay jiriŋen mbaa fibil eral yay, bo jiᵽinor me ejuh tiñ taa galaw tal Esúif yay. No jiĉih me, n’jinamo, jiban n’julob ni waareaw gaomunor to me. 14Ni bajen to ni bugo ace aare ákanume Aláemit, gajaol Lidia, annomena ala sípis sijaha sújugah, áᵽullo n’ésuh yay yo guvoge me Catir. Nanamo eutten, ban Ataw nápegul biinumol min áju ajoh gurim gagu go Pool alobe me. 15Ñer aĉila ni bugaa yaŋol n’guyab gábatise. No jiban me, naagóli : « Iní me ŋannoulŋanno búoh ínje níineyinen maagen mamu n’Ataw, jújoul iki jialen yaŋom. » Ban narondopenóli iki jimaŋ.
Pool ni Silas bugo ni fipeh baubu Filipi
16Funah fice, wóli baamer n’ejow bi tiñ talu to nihi gulaw me, ni baj aroka ace anaare ájoul ban jiemor ; eseytane eomen ni o neh’ekanol nalob wájaeul me, ban burok baubu bo nakane mee nihi búŋarul ufanol síralam sammeŋe. 17Aare ahumu nanamo elagenóli, wóli ni Pool, nah’aah fatiya : « Bugan bugaubugi uroka bugom bugal Aláemit-Fatiya, ban bulago babu baa gaᵽah guomul n’egiten. » 18Nakan mo gunah gammemmeŋ. Búsol, fiiñ Pool ni fitiñ iki ábaho naah eseytane yay : « Injé ilobi yo ni gajow gaa Yésu Kirista : úᵽur n’aare ahumu ! » Ban to baenah néᵽur ni o.
19No ufan aare ahu gujuh me búoh añumut ebbañ akanil min gubaj síralam, n’gujoh Pool ni Silas gújaenum bi tiñ talu to ésuh yay ni’guomunor me bújoŋor ufan ésugil. 20N’gusenil ufan ésuh yay guce bugaa Rom, n’guogil : « Bugan bugaubuge, égu ésuh yay guom ni yo ; Esúif bugom, 21ban bakaner babu bo guvaree me bújahorut bi ni wolal jaamme bugan bugaa Rom. »
22Fítiman fafu may ni fiiyul bi ni Pooli, ban ufan ésuh yay n’guboñ guram usimoil, mbiban n’gutegil gusoh gal ubaŋ. 23No gutegil me iki guᵽilo, n’gúruril ni fipeh, ban n’guoh apoya ahu mbi apoil gapoy gabaje sembe. 24No apoya ahu ayab me gahoŋen gaugu, natosen Pool ni Silas bi ni futoŋ fafu fafaŋ me ni fuñagoe ñáraru fipeh fafu, aban najekil ni guot.
25N’etut fuh, Pool ni Silas n’gurobo galaw ni éfoñ úfoñ Aláemit, ban bugagu gaamen dó me ni fipeh fafu nihi guuttenil. 26To baenah, mof mamu ni mugoror bagororer bújalo bireg guteᵽ gagu gáĉit me fipeh fafu ni gutusor ; to baenah unegen waw ᵽe n’úpegulo, ban ñisel ñañu ñajeken me gakuli me ᵽe ni ñijalo. 27Apoya ahu nálio, ban no najuh me unegen fipeh fafu úpegulo me, náñagul gafojeol bi emugoro, mata n’gaᵽinorol, gaamme ni fipeh fafu gúᵽulloᵽur gutey gukay. 28Bare Pool naagol fatiya : « Jamb’úbukenoro ! Wóli ᵽe ubugi dáre ! » 29Ñer apoya ahu naroren waf wal efijigen, nanogen ni majase aĉih nalo to bújoŋor Pool ni Silas n’etelenor dó. 30Aban náᵽunnulil bi tíyaŋ naagil : « Ufanom, wa niete ikan min iyab gaᵽah ? » 31N’guogol : « Uínen n’Ataw Yésu, ban ᵽan uyab gaᵽah aw ni bugaa yaŋi. » 32Ñer n’gugitenol firim Ataw, aĉila ni ᵽoᵽ bugagu ᵽe gaamme yaŋol. 33Apoya ahu naŋaril ájaenum to baenah n’efuga yauyu yanur yay, naᵽos musolail, mbiban nafaen ayab gábatise, o ni buganol ᵽe. 34Nakan Pool ni Silas n’gunogen ni yaŋol, nasenil gutiñ, aban násumaet manur ni bugaa yaŋol mala gáinenol n’Aláemit.
35No tihalen me, ufan ésuh yay n’gúboñul bugan gúkail guoh apoya fipeh fafu : « Uhalen bugan bugaubugi ! » 36Ñer apoya ahu nak’agiten Pool gurim gauge : « Ufan ésuh yay guboñuloboñ guoh guhalenul. Maer ñer jújue júᵽur, ban n’jujow n’gásumay. » 37Bare Pool naah gaŋarulo me gahoŋen gagu : « Gukane n’gutególi bújoŋor ésuh yay ᵽe m’bataliŋutóli ti woten me ní, wóli jaamme may bugan bugaa Rom ! Mbiban, n’gúruroli ni fipeh. Ñer maer gumaŋe ebbuenóli gúᵽuren ? A-a, júut ní me ! Bugo faŋail gújoul gúᵽunnoli ! »
38Ñer gaŋallo me gahoŋen gagu n’gubbañ iki gugiten ufan ésuh yay gurim gaugu. No ufan waw guun me búoh Pool ni Silas bugan bugaa Rom bugom, gáholi n’gunonil. 39Ñer n’gújoul gukelil basafor, mbiban n’gúᵽunnulil ni fipeh fafu, ban n’gulail guboket gúᵽur n’ésuh yay. 40No Pool ni Silas gúᵽullo me ni fipeh fafu, n’gujow bi n’ende Lidia. No gujuh me gutiil ni gúlinil ejangara ban n’gurambenil ni gurim bi ejoh liŋ ni gáinenil, n’gukay.
17Pool ni Silas bugo baamer Tesalonik
1Ᵽúrto, Pool ni Silas n’gúgat súsuh sasu saa Amfipolis ni Apoloni min gujow bi n’ésuh yay yo guvoge me Tesalonik, dó Esúif yay gubajen me may yaŋ yaa galaw. 2No guĉih me, Pool nanogen ni yaŋ yauyu yaa galaw, ti naᵽi me nah’akan. Gunah gúfaji gaa fíiyay o n’eceŋor ni bugan bugagu gaam dó me mala Bahiĉer babu ; 3nah’agitenil náᵽajulil ᵽoᵽ búoh Kirista naate álam ak’aĉet, mbiban nailo ni gaĉet me. Naagil : « Yésu ahu o nilobeul me mola, o aamme Kirista ahu. » 4Guce ni Esúif yay gautteneol me n’gúinen, ban n’gulagen Pool ni Silas, manur ni fítiman faa bugan gaŋare bulago Esúif, ni ᵽoᵽ guce gammeŋe ni waareaw gaĉili me jon.
5Bare Esúif yay n’gúsilaet mala yo. N’guŋar ni bugo gúᵽoĉ gagu gal ésuh yay min gukan fuyoŋ faa bálaj, guban n’gujow bi égu ésuh yay. N’gujow bi yaŋ ajangara ace aalen me Pool ni Silas, gajaol Yason, n’guliᵽil ró bi éjaenum bújoŋor ésuh yay, 6bare gujugutil. Ñer n’gujoh Yason ni guce ni ejangaraay gújaenum bújoŋor ufan ésuh yay n’éᵽib fatiya ró guoh : « Bugan bugaubuge gaĉilo maa jama dáre, gúgugu mof mamu ᵽoomo, 7mbiban Yason naannil ! Bugo ᵽe bakaneril bújahorut ni wo gúboñ Sesar gulob me, min guoh me baje ávi ace ábuli, gajaol Yésu. » 8Gurim gaugu n’gukan bugal ésuh yay n’gujahali bi n’ufanil dó. 9Ñer Yason ni bugagu n’gucam bacam babu bo gubelil me min guhalenil.
Pool ni Silas bugo baamer Berea
10No tinah tujon me, ejangaraay n’gukan Pool ni Silas n’gukay mbal ésuh yay yo guvoge me Berea. No guĉih bo me, n’gunogen ni yaŋ yay yaa galaw yal Esúif yay. 11Esúif yay bugaa ró, bayaberil Pool ni Silas m’bufaŋ gáari baa bugaa Tesalonik ; n’gusommen n’eyab firim Aláemit, ban funah-ó-funah gujangaejanga Bahiĉer babu bi ejuh ter wo gulobeil me waf wom waa maagen. 12Gammeŋe n’Esúif yay n’gúinen, ban ni bugan bugagu galet me Esúif, guce ni waareaw gabaj me fusumo ni wáine gammeŋe n’gúinen ᵽoᵽ.
13No Esúif yay bugaa Tesalonik guffas me búoh Pool umu Berea n’egiten firim Aláemit, n’gújoul bi bo gúkail eilen fítiman fafu. 14Ñer ejangaraay n’gufaen gukan Pool najow abbañen mbaa fal fafu ; bare Silas ni Tímonte bugo n’gunamo ró Berea. 15Gátinen me Pool n’gújaenumol bi n’ésuh yay yo guvoge me Aten. Mbiban, no guomme m’búot, Pool nasenil gahoŋen bi eoh Silas ni Tímonte gújoul ni majase gutogol bo Aten.
Pool o baamer Aten
16No Pool aamme n’enah Silas ni Tímonte bo Aten, naluj ésuh yauyu ni mujogol faŋ mala jammeŋ jaju jaa sínati sasu saam dó me. 17Ñer nah’alolobor ni yaŋ yay yaa galaw n’Esúif yay ni bugan bugagu gaŋar me bulago Esúif yay, ni ᵽoᵽ ni bugan bugagu bugo nihi guomunor me funah-ó-funah ni furobo fafu fámah fal ésuh yay. 18Ni baj ujjama-elob guman gáᵽullo n’uyoŋ waw waa Epikur ni waa Sitoa17.18 uyoŋ waw waa Epikur ni waa Sitoa : no, bugaa gayoŋ Epikur ni’guoh buroŋ an bi ebaj ésumay barebare ; bugaa gayoŋ Sitoa, bugo til ni’guoh wabaj me nafa, wo uomme ekan maaro ni ejamor ni wánowan., gunamo galolobor ni o. Guce ni bugo nihi guroren guoh : « Afamba ahumu wa namaŋe elob ? » Bugaguil n’guoh : « Níni ti náh’áni me n’gavare mala úlaemit guce bugo nuffatal. » Dó ᵽe mala min Pool agitene mee Firim fafu Fásum me faa Yésu ni ᵽoᵽ fal eilo yay ni gaĉet me. 19Ñer n’gujogol guban n’gújaenumol bi ni Areopag yay, yaamme fúomunorum fafu faa bugan bugagu gaogen me ésuh yay, mbiban n’guogol : « Ulobóli ᵽaa mala bavareer baubu buvugul babu bo aw uvaree mee. 20Gurim gauge go juune maa, jijahali go faŋ. Yo eĉil me jimaŋe faŋ effas wa gulobe. » 21Maagen mamu, bugal Aten ᵽe ni sijaorail, wafil ᵽe galolobor mala elob yánoyan yajue éᵽurul.
22Ñer Pool nailo to n’etut fúomunorum fafu naagil : « Buru bugan bugal Aten, nijuge búoh buru bugan bugo gáinenil gújaloe n’ulam waw ᵽe. 23Maagen mamu, no nijatore me n’ésugul nih’iluj bateᵽer babu bolul báñai me, nijuge físimenum fabaje bahiĉer baube : “Uré bi ni álaemit ahu o an affasut me !” Yoo, Aláemit ahumu o jimigelete mee m’baffasutol, o ínje ikelul egiten.
24Aláemit ahu átul me mof ni waf waw ᵽe waam dó me, o aamme Ataw aĉil me émit ni ettam, aĉinut ni gávi go arafuhow ateᵽe. 25Let arafuhow nah’arambenol, ti nihi ní me uce nasoholae, aĉila asene me wánowan buroŋ, eif ni wawu ᵽe. 26Bugan bugagu ᵽe, nakanil gúni gabulaken gal an anur, min guĉin ni mof mamu ᵽoomo. Nakiĉil ᵽoᵽ unnay waw ni sílinga sasu sal ettam yay dó gujae me eĉin. 27Nakanmokan min mbi bugan bugagu guliᵽol bi ejugol, íni me gújue, n’emamaen dó. Ban aĉila Aláemit áraliut ánoan ni wolal : 28n’aĉila núroŋumale, o aĉile nugororal, o ᵽoᵽ aĉile núnial bugan.
Firim faufe fanur fafu, uhiĉa-sílebur guce bugolul gulobfolob n’guoh : “Wolal ᵽoᵽ guñolol nuomale.” 29Nemme wolal guñolol nuomale, uotutal uᵽinoral gaa búoh Aláemit nánini ti baaᵽer bal éurus, síralam ter bacaᵽer bal eval bo an aŋare mujamol nacokor bo. 30Aláemit abbañut akan ni gaᵽin tinah talu no bugan bugagu guffasenut me wáfowaf ; maer til navogil bugo ᵽe, tánotan to gom, mala min gúbahen bakaneril. 31Maagen mamu baje funah fo nakiĉe ahato no najae me etaliŋ mof mamu ni ganab, ni gañen gal an o aĉila aĉobe. Nagiten yo bugan bugagu ᵽe ŋanno ca no nailen me an ahumu ni gaĉet me. »
32No gautteneol me guun me Pool alob mala eilo yay ni gaĉet me, guce ni bugo n’gunamo éfohulol, bugagu n’guoh : « Ᵽan juutteni ñice nulob ni firim faufu. » 33Ñer Pool náᵽurul to n’etulil akay. 34Bare mánoman, guce ni bugo n’gubbañ búsolol ban n’gúinen. Ni bugan bugaubugi, baje Donis ala fujoj fafu fal Areopag, anaare ace nihi guvogol Damaris, ni ᵽoᵽ guce.
18Pool o baamer Korent
1Ᵽúrto, Pool náᵽur Aten ajow bi n’ésuh yay yo guvoge me Korent. 2No naĉih me, naemor dó n’Asúif ace gajaol Akilas, áᵽullo babu ni mof mamu mo guvoge me Pont. Akilas ahumu bugo n’aarol o guvoge me Ᵽirisila maer gúbbañeul ni mof mamu maa Itali, mata Sesar ahu o guvoge me Kúlod nasesen gúboñ gaa búoh Esúif yay ᵽe gúᵽur ésuh yay yaa Rom. Pool najogor babuge ni bugo. 3Nemme burokil banur ni bola, baamme ecokor gúggut gal ubaŋ, nak’anamo yaŋil min nihi gurok tiñ tanur.
4Fíiyay fánofan Pool naŋar firim fafu nalob ni yaŋ yay yaa galaw tima nahek ni gurim Esúif yay ni ᵽoᵽ egerek yay. 5No Silas ni Tímonte, garoŋenulo me baubu Masedonia, guĉilo bo me Korent, Pool ñer naŋar gabajool ᵽe akan ni gavare ; nah’agiten Esúif yay búoh maagen mamu Yésu aamme Kirista ahu. 6Bare nemme Esúif yay ni’guceŋol n’ejelol nímoro, naᵽaᵽ gulaol, aban naagil : « Wajae me ebajul, buru jiliᵽ wo ; let ínje iĉile. Maer ñer ban ijow mbaa bugagu galet me Esúif. »
7Ñer náᵽur to ajow bi ni yaŋ ace áine ákanume Aláemit, gajaol Titius Yusutus ; Yusutus ahumu yaŋol elolof yaŋ yay yaa galaw. 8Afan yaŋ yauyu yaa galaw, o guvoge me Kirispus, o ni bugaa yaŋol ᵽe n’gúinen n’Ataw. Ban bugaa Korent gammeŋe gaamen me n’eutten Pool n’gúinen ᵽoᵽ ban ni guyab gábatise.
9Mb’uĉiga efuga ece, Ataw nalob ni Pool ni súmori aagol : « Jamb’úholi, ulob, jamb’uᵽanor, 10mata ínje umu búsoli, ban an mat’aremben gañenol n’aw bi ekani maarat. Uffas búoh nibaje n’ésuh ye bugan gaguye. » 11Ñer Pool nanamo ró Korent émit ni gueñ futoh ni fanur, náh’áᵽajulil firim Aláemit.
Pool o baamer bújoŋor Galioŋ
12Gannay gagu no Galioŋ aamme ni fuhow mof mamu mo guvoge me Akaya, Esúif yay n’gujamor n’guiyul bi ni Pool, ban ni gújaenumol bi dó taliŋei me, 13guban n’guoh : « Aíne ahume natuñenetuñen bugan bugagu min gukan Aláemit bíteŋen bice búbuli ni bo gúboñ Móis gulobolal me. » 14No Pool amaŋ me ébalil, Galioŋ naah Esúif yay : « Iníen me kanenkan gatil gámah ter jamuh an, ᵽan ibebenen beb niuttenul, buru Esúif yay. 15Bare, nemme kakan waf waa síceŋor mala gurim, ujow ni ᵽoᵽ gúboñ gagu golul, butumom bilebo, dáuru waful. Imaŋut íni ataliŋa sulob ti sausu ! » 16Aban nahamil áᵽunnul ni yaŋ yay dó nihi taliŋi me. 17Ñer bugo ᵽe n’gujoh Sosuten aamme maer afan yaŋ yay yaa galaw n’gutegol bíᵽimbor yaŋ yay yaa bataliŋ ; bare Galioŋ alujutil bo.
Ebbáñul Pool bi Antioĉ
18Pool nabbañ anamo bo Korent ᵽio. Ᵽúrto, nahalor n’ejangaraay bugaa bo, min aŋar Ᵽirisila bugo n’áinol Akilas n’gújuᵽo ni baraca bi ejow mbaa mof mamu maa Siri. Balama akay, namundum ᵽan akan n’gúcigol fúgom n’ésuh yay yo guvoge me Senkure, dó ᵽe mala gabbat go nabbate asen Aláemit. 19No guĉih me Efes, Pool nahato gupalol bugo najaorulo me ni bugo, min anogen ni yaŋ yay yaa galaw ake galolobor n’Esúif yay. 20Ubuge n’guogol arobo to atajen. Bare aĉila Pool amaŋut, 21min ahalor ni bugo naagil : « [Niete ijow bi Yérusalem iki imat bo gaggan gagu gájaeul me.]18.21 Ni bahiĉer bammeŋe bítiar, firim faufe fílero. Aláemit amaŋ me, ᵽan íbbañul bi tale ni buru. » 22Náᵽur to Efes ni baraca bi Sesare, aĉih náavul aban naĉol ak’asaf ejangaraay bugaa Yérusalem, mbiban nafaró bi Antioĉ.
23Nanamo to Antioĉ gunah guman, ᵽúrto nakay. Najow mof mamu maa Galasi ᵽoomo, aban najow maa Firigi, n’eliŋen nímoro gáinen gagu gal ejangaraay ᵽe.
Apolos o baamer Efes ni Korent
24Ni baj Asúif ace, gajaol Apolos, aĉigul Efes. Aíne ahumu ni mof mamu maa Alekusandiri náᵽullo, ban kakan an ajjame elob aban nabaj gaffas gámah gaa Bahiĉer babu. 25Apolos ahumu guhurolhur ni bulago babu bal Ataw, ban náh’áᵽajul ĉol mola ni ésumay ró ; bare gábatise gagu gaa Saaŋ go bare naffase. 26Nanamo elob ni gakañen dó, dó ni yaŋ yay yaa galaw. No Ᵽirisila ni Akilas guuttenol me guban, n’guŋarol ni bugo, mbiban n’gugitenol bulago babu bal Aláemit faŋ gaĉol.
27Nemme Apolos namaŋe ejow bi Akaya, ejangaraay n’gusenol buaken, ban ni guhiĉ gutiil bugaa bo min mbi gualenol wári. No naĉih bo me, naramben faŋ ejangaraay bugaa bo, gábajum me gáinen ni gáji gal Aláemit. 28Maagen mamu nah’aŋar bújoŋor ésuh yay ᵽe gurim go an ájuut aceŋ min afaken abelen babu wo Esúif yay guceŋe me ; naŋar Bahiĉer babu min agitenil ŋanno ca búoh Yésu aamme Kirista ahu.
19Pool o baamer Efes
1No Apolos aamme n’ésuh yay yaa Korent, Pool o nasat mof mamu maa gurijaŋ gagu min ajow bi Efes. No naĉih me, natoh bo ejangara guman, 2narorenil aagil : « No juju me éinen, jiyayab Biinum Banabe ? » N’guogol : « Júmusut juun gulob mala biinum bice banabe. » 3Pool natajen aagil : « Gábatise gay ñer buru jiyabe ? » N’guogol : « Gaa Saaŋ. » 4Ñer Pool naagil : « Saaŋ nábatisebatise bugan bugagu gamaŋ me gúbahen bakaneril, ban nah’aah bugal Israel mbi gúinen ni an ahu ajae me éjoul búsolol, yoemme gúinen ni Yésu. »
5No guun me gurim gaugu, n’gumaŋ n’guyab gábatise ni gajow gal Ataw Yésu. 6Ñer Pool narembenil guñenol, ban Biinum Banabe m’búavul ni bugo : n’gunamo elob gúlobum guce gaffasuti, nihi gulob ᵽoᵽ gurim gagu go Aláemit asenil me mbi gulob. 7Bugan bugaubugi guᵽiloe bugan guñen ni gúuba.
8Ᵽúrto, Pool nah’anogen ni yaŋ yay yaa galaw nalob ni gakañen dó ; gueñ gúfaji o n’elolobor ni bugo, ban nah’alih éᵽajulil ŋanno ca mala Jávi Aláemit. 9Bare gammeŋe n’guhoten liŋ n’gulat éinen, ban nihi gúfohul bulago babu bal Ataw bújoŋor fítiman fafu. Ñer búsol ma, Pool nahamenil bo min aŋar ejangaraay n’gúᵽur jolil, mbiban nah’alolobor ni bugo funah-ó-funah ni baŋ babu dó aligena ahu Tiranus nah’aligen me. 10Mo may iki símit súuba siĉih. Ñer bugan bugagu gaĉin me ni mof mamu maa Asi, Esúif bi ni bugagu ró galet me Esúif, bugo ᵽe n’gutoh guun firim Ataw.
Guñol Sikeva bugo n’eyab gúteh
11Ñer Aláemit nah’akan min waf wajureruti ukano ni guñen gaa Pool, 12iki nihi guŋar urocob ni súmusor sagore enilol guremben ni gásomut me, ban úsomut waw núh’úᵽur ni bugo, ti ᵽoᵽ siseytane sasu. 13Ni baj Esúif guce gajatore me guban babu ᵽe bi éᵽuren siseytane ni bugan bugagu bugo sunogene me, gulih may eŋar gajow Ataw Yésu bi ekan burok baubu. Nihi guoh so : « Injé ilobul yo ni gajow gaa Yésu ahumu o Pool avaree me mola, júᵽur ! » 14Maumu guñol afan uteŋena ace Asúif, gajaol Sikeva, gukan mee may : guomme futoh ni gúuba. 15Bare no gukan mo me, eseytane yay neogil : « Niffase Yésu ban ᵽoᵽ niffase ay aamme Pool ; bare buru, buru juomme bugay ? » 16To baenah, áine ahu ala eseytane yay náñaggul álloŋil ban nahekil bugo ᵽooil ; nálatienil maagen mamu ni sembe iki gúteil gúᵽurul yaŋol sinil sirakel ni susola ró sammeŋe. 17No bugal Efes guun me dáuru, Esúif bi ni galet me Esúif ró, gáholi n’gunonil bugo ᵽe, ban ni gúkanum mámah gajow gagu gal Ataw Yésu.
18Gammeŋe ni bugagu gabbanno me gúinen ni Yésu n’gulob bújoŋor bugan bugagu maarat mamu mo gukanen me. 19Gammeŋe ni bugagu bugo nihi gukanen me waf waa múuet n’gútebul síleburil saa múuet íkiil gusaen bújoŋor ésuh yay ᵽe. Bugan bugagu n’guliᵽ effas úru ᵽe dasaeni me butum bu ni síralam, n’gujuh búoh butum súuli úvi gúuba ni guñen (50 000). 20Maumu sembe Ataw ni siĉil min firimol fuᵽol mof mamu fuban babu ᵽe.
Gáguo gagu gabaj me Efes
21No dáuru ᵽe dígat me, Pool najoh bi ejow asat mof mamu maa Masedonia ni maa Akaya min ajow bi Yérusalem. Nah’aah : « Iᵽúrul me Yérusalem, niete ijow bi Rom. » 22Ñer naboñ bi Masedonia bugan gúuba ni garambeneol me, ujail Tímonte ni Erasut, ban aĉila faŋaol nanamo bo ᵽan atajen ni mof mamu maa Asi.
23Ni tinah tautu, gáguo gámah n’gubaj dó Efes mala bulago Ataw Yésu. 24Bajen to aaᵽa úibor ace gajaol Demetirius, nah’aaᵽ ni síralam maŋ matiito manogore ni gávi álaemilil aarema o guvoge me Arutemis ; burok baubu nihi búŋarul urokaol síralam faŋ. 25Ñer Demetirius ahumu naomen urokaaw ubugi, manur ni bugan bugagu ᵽe gakane me burok ti bo, min aagil : « E wáineaw, jiffase ᵽe búoh gásumayolal ni burok baube gújoumeul. 26Jujuge ban juune, let dáre Efes bare, bare maageima ni mof mamu maa Asi ᵽoomo, Pool ahumu min ahek me bugan gammeŋe ni gurim, ban nábahen gáinenil naagil úlaemit waw bugo guñen arafuhow gucokore gulet úlaemit. 27Dáuru júe hajen burok babu bololal, ban ᵽoᵽ júe kásul gajow gagu gaa gávi álaemit ahu aarema ámah ahu Arutemis ; aĉila o gumigelete me tánotan dáre Asi ni ᵽoᵽ ni mof mamu ᵽe, bájalool bújoŋor ésuh yay ᵽan ñer bubao. »
28No guun me gurim gaugu, guiñil n’gutiñ ban ni gunamo éᵽib fatiya guoh : « Nájalojalo, Arutemis ahu ala bugaa Efes ! » 29Ñer gáguo gagu n’guram ésuh yay ᵽooyo. N’gujoh wáine guce gúuba bugaa Masedonia gáᵽullo bo mimanur ni Pool, ujail Gaiyus ni Arisutaruk, guvusor gújaenum mbaa furobo fafu fámah fal ésuh yay. 30Pool namaŋen ejow atogil bo, bare ejangaraay n’gúfirol jambi ajow. 31Gubugeol may guce, gaam bugan búgamah dó Asi, n’gúboñul gahoŋen n’guogol dó jamb’áffus bo me ni furobo faufu fámah fafu.
32Ni tinah tautu, gáguo n’gubaj dó ni fuomunor faufu : guce nihi gulob baloberil búbuli, bugaguil n’gulob may bolil búbuli, ban gammeŋe ni bugo guffasut hani jatiito waĉil me fuomunor faufu. 33Ñer Esúif yay n’gugiten ace áine gajaol Alsandul wabaj me, mbiban n’gutuñenol ayab gayoŋ, ban guce ni fítiman fafu n’guogol aŋar firim fafu min alob. Ñer Alsandul náh’ábilil gañen tima n’gújiol min alob ni bugo. 34Bare no guffas me búoh aĉila Asúif, bugo ᵽooil nihi gúᵽib mimanur ᵽio gurim gagu ganur gagu nihi guoh : « Nájalojalo, Arutemis ahu ala bugaa Efes ! »
35Búsol, ahiĉa-gurim ahu ala ésuh yay nájuroril min akanil n’guᵽanor, aban naah : « Buru bugal Efes, ay affasut búoh ésuh yauye yal Efes yo eomme apoya ahu ala gávi álaemit ahu aarema ámah ahu Arutemis ni ᵽoᵽ enetal yay yola yaloulo me n’émit ? 36An ájuut aceŋ yo. Yo eĉil me juote jibeben, ban ᵽoᵽ jambi jusommen n’ekan waf uce buru m’baᵽinorut iki jítijen. 37Jiŋallo bi tale wáineaw ubuge gabajut mee gahajen gánogan ni gávi gaugu, ban gulobut ᵽoᵽ maarat mánoman guya ni álaemit ahu aarema ololal. 38Iní me Demetirius ni gupalol uroka babaj waf uce wásumutil ni an, baje gunah gaa bataliŋ ni ᵽoᵽ utaliŋa bugan ; mbi gusen ñer an ahumu bataliŋ. 39Ban ᵽoᵽ íni me babaj waf uce wo jimaŋe eroren jitajen, ᵽan ubeli ni ganab ni fujoj fafu fájahor me bi burok ti baubu. 40Wabaj me jama újue uĉil min guoh wolal bugan gamaŋe einnul gáguo n’ésuh yay nuomale, mata bajut waf wájue ugiten waĉil me fuomunor faufe. » No nalob me gurim gaugu aban, navis bugan bugagu.
20Pool o n’ebbañ mbaa Masedonia ni Geres
1No gáguo gagu gubao me, Pool naomen ejangaraay aban nasenil buaken ni gáinen gagu golil, mbiban nahalor ni bugo min akay mbaa Masedonia. 2Nasat mof maumu ban nah’alolobor nánonan n’ejangaraay bi esenil buaken ni gáinen gagu golil. Ᵽúrto, najow bi ni mof mamu maa Geres ; 3nanamo bo gueñ gúfaji. Búsol, no najoh me bi éjuᵽo ni baraca min ajow bi ni mof mamu maa Siri, naun búoh Esúif yay gugugum firim bi ni o. Ñer najoh yal evelo abbañ mbaa Masedonia. 4N’ejaol, nabaj bugan gútinenol ; bugo guomme : Soᵽater, añol Pirus ala Bere, Arisutaruk ni Sekundus bugaa Tesalonik, Gaiyus ala Derube, Tímonte, ni ᵽoᵽ Tiĉik ni Turofim gáᵽullo me ni mof mamu maa Asi. 5Ubuge ᵽe n’guyabóli gayoŋ iki gunagóli baubu Turoas. 6Wóli, no gunah gagu gal unaĉ waw wabajut me lévir gúgat me, n’jújuᵽo ni baraca baubu Fílip, ban no gunah futoh gúgat me, n’jutogil bo Turoas bo jikan me gunah futoh ni gúuba.
Pool nailen Yutikus aĉet me
7Gállim gagu gaa fíiyay, wóli min juomunore bi etiñor unaĉ waw20.7 etiñor unaĉ waw : Dáuru wo ejangaraay guvoge me jama gákomiñe. Dó ᵽoᵽ duosen me etiñor Yésu ésola ni uᵽotoraol (Lík 22.14-20, 1 Korent 10.16.), Pool naŋar firim fafu náni n’elob ni gaamen to me, ban nemme tihalen fo o bi ekay, nalolobor maagen mamu bi n’etut fuh. 8Bajene sijaŋa sammeŋe dó ni baŋ baubu dó wóli juomunor me fatiya yaŋ yay. 9Ni baj áᵽur ace gajaol Yutikus anamo ni fibil elajen yay. Nemme firim Pool fuhulihuli, nayabor ban námori ahay was. Gámori gagu n’guĉilol min áᵽagul dó fatiya etah yay éfatten dó wóli juomme áloul bi n’ettam. No guke me ejogol guilen, n’gutogol maĉele. 10Bare Pool náavul aĉigul náñuᵽ min aᵽembol, aban naagil : « Jambi júholi ! Aĉelut, narondoŋ ! » 11No Pool abbañ me ajiŋ bi fatiya yaŋ yay, namusul ganaĉ gagu atiñor ni bugo, mbiban natajen alob ni bugo ᵽio, bi ni bujom. Ᵽúrto, nakay. 12Ñer n’gúbbañenul áᵽur ahu min aroŋe, ban bugo ᵽe ni súmil nár.
Bújaor Pool Turoas bi Milet
13Nemme Pool naĉoĉob bi ejow n’guolol, wóli n’jújuᵽo ni baraca min jiyabol gayoŋ mbal Asos bo juot me jibbañ jiŋarol. 14No natolóli bo me, n’jújuᵽol min jujow bi n’ésuh yay yo guvoge me Mitilen. 15No júᵽur to me, n’jífaro ni fal fafu iki jiĉih tihalen fo bíᵽimbor mof mamu mo guvoge me Ĉio. No tibbañ me tihalen, n’jiĉih ni mof mamu mo guvoge me Samos, mb’uĉiga tihalen fo, n’jiĉih Milet. 16Maagen Pool najojoh gaa búoh mbi jígat Efes ni fal m’bayaut ró, mamu jambi jiᵽio ni mof mamu maa Asi, mata nasommensommen eĉih Yérusalem, íni me júe kano, naĉih ró funah fafu faa Pantokot.
Gurim Pool gal ehalor ni ufan jangu Efes
17Bo Milet bo naamme, Pool naboñ guvogulol ufan jangu yay yal Efes. 18No guĉilo me, naagil : « Jiffase gailo gagu go niilo me ni buru nánonan, kábiriŋ funah fítiar no niju me ehah ni mof mamu maa Asi : 19Itebenorout ni burok bi n’Ataw Yésu. Niroke ni mufu ró, ni ᵽoᵽ ni sílam so Esúif yay nihi gukanom me bugo bagumer firim bi n’ínje. 20Nivareul ni jammeŋ, ban ᵽoᵽ nigitenul ni saŋul wájahor me bi ni buru m’bakoenutul wáfowaf. 21Nitare Esúif yay ni bugagu galet me Esúif mala ébahen bakaneril bújoŋor Aláemit min gúinen ni Ataolal Yésu.
22Ban maer, ban ijow bi Yérusalem ti Biinum Banabe bumaŋ yo me, ínje m’baffaserut wajae bo me ebajom. 23Bare wo niffas me, wo uomme, ésuh bi n’ésuh Biinum Banabe nihi bútallenomtallen gaa búoh fipeh ni sílam sinageom bo. 24Bare buroŋom, bo, ilobut to wáfowaf ; níme ti bilet waf, samen ijow bulago babu bo Ataw Yésu aboñom me iki bítij, ban ᵽoᵽ nifaben burok babu bo nasenom me ekan, baamme egiten Firim fafu Fásum me faamme búoh Aláemit nagitengiten músumol.
25Maer ñer ban ilobul waf wanur : niffase búoh mati jibbañ jujuh buulom, buru ᵽe bugo niomen me n’etulul ban nivareul Jávi Aláemit. 26Yo eĉil me nifaĉul yo jama ŋanno ca : an ni buru allim me, mati ní ínje iĉilol nallim, 27mata nigitenulgiten wo Aláemit akiĉ me ᵽe ahato, bajut uce wo nikoenul. 28Ñer mbi jíkanum faŋ mala guhoul ni ᵽoᵽ mala ekore yay ᵽe yo Biinum Banabe buhat me ni gapoy golul. Jujoh ni guñen gaaro jangu yay yo Aláemit ábajum me ni eĉet yay yal Añolol. 29Niffase búoh no nijae me ekay, sujoba-baha saŋiŋe ᵽan sunonul n’etulul, ban suñumut eboket ekore yay ; 30n’etulul faŋayo bugan ᵽan guiyul dó nihi gulob gurim gaa jibij bi eñah ejangaraay gubbañ búsolil. 31Yo eĉil me jambi júmori, ban juosen búoh, símit sífaji, etufunaha ti efuga, ímusut ihat étallen ni mufuom ró ánoan ni buru.
32Maer ñer ínje umu n’ehalul ni guñen Aláemit. Mbi juosen nánonan firim fafu fagitene me músumol. O abaje sembe sasu sal eliŋen gáinen gagu golul ni ᵽoᵽ sal esenul maaro mamu mo nabaŋ me bi ni bugan bugagu ᵽe gaamme bugola. 33Imerout síralam ace, imerout éurus ace, imerout bisimo ace. 34Buru faŋaul jiffase bu ínje fumumom irok me ni guñenom bi ebaj wo ínje ni gupalom jusohola me. 35Dó ᵽe ñer nigitenulgiten gaa búoh mamu nuotale urokal bi eramben bugagu galeh me, n’eosen dó gurim gagu go Afan ahu Yésu faŋaol alob me no naah me : “No núᵽunne usen, no gásumay gagu gufaŋe an o baseneri.” »
36No nalob me aban, Pool naya gújul min alaw manur ni bugo. 37Ñer bugo ᵽe n’gúlloŋol n’ehondor n’ukoŋ ró élloŋ ésola. 38Wafaŋ me ekanil n’guĉagor, wo uomme min Pool aagil me mati gubbañ gujuh buulol. Mbiban n’gútinenol bi ni baraca babu.
21Pool o n’ejow mbaa Yérusalem
1No jihalor me ni bugo jiban, n’jújuᵽo ni baraca babu min jiriŋen m’bapilut tice mbal éloŋ yay yo guvoge me Kos ; tihalen fo n’jiĉih ni yayu yo guvoge me Rodos, ᵽúrto n’jiĉih ni gásih gagu gaa Patara. 2N’jutoh to Patara baraca baam n’ejow mbaa Ᵽenisi, ñer n’jújuᵽo ró min jikay. 3No jiŋanden me éloŋ yay yaa Ĉipur, n’jihat yo ni gañenóli gamay min jujow mbaa mof mamu maa Siri iki jiya ni gásih gagu gaa Tir, to baraca babu bujae me ealen wo biteb me. 4N’jutoh to Tir ejangara ban n’jinamo to ni bugo gunah futoh ni gúuba. Nemme Biinum Banabe bigitenilgiten wanage me Pool Yérusalem, n’guogol jambi áffus bo. 5Bare no fíiyay fafu fubao me, n’julo ni bulago jikay mbaa bo. Bugo ᵽe n’gútinenoli, manur ni waaril ni guñolil, iki júᵽur ésuh yay. N’jiki jiya gújul galam fal fafu min jilaw. 6Mbiban, no bugan-ó-bugan guoh me gupalil uhaloral, n’jújuᵽo ni baraca babu, bugo ñer n’guot mbaa saŋil.
7No júᵽur me Tir, bújaor babu bóloli baa ni fal niki bubao n’ésuh yay yo guvoge me Ᵽutolemais, to jisaf me gutióli, ban n’jinamo to ni bugo funah fanur. 8Tihalen fo, n’jífaro bi Sesare. No jiĉih me, n’junogen yaŋ Fílip, avarea Firim fafu Fásum me, ban n’jinamo ró. Aĉila ace ni bugan bugagu gaamme futoh ni gúuba gaĉobi me Yérusalem bi eramben uᵽotoraaw21.8 gaĉobi me Yérusalem bi eramben uᵽotoraaw : Juluj 6.5 nam. 9Nabajene sújur gubbagir gámusut guffas wáine, nihi guvare wo Aláemit álobume me n’utumil. 10No jibaj to me gunah, ni baj aboñer ace, gajaol Agabus, áᵽullo Yúde ájoul bi to wóli juomme. 11Nátuh gasinja gagu gaa Pool, naŋar go nahogoro guolol ni guñenol aban naah : « Biinum Banabe maa bulobe : Esúif yay maa gujae mee ehoh an ahu aĉil me gasinja gauge baubu Yérusalem ; mbiban ᵽan gubenol ni guñen bugan bugagu galet me Esúif. » 12No wóli ni gutióli bugaa bo Sesare juun me gurim gaugu, n’jimanani Pool tima naboket jambi áffus Yérusalem. 13Bare o Pool naagóli : « Wa uĉile n’jíni n’ukoŋ, ban ᵽoᵽ n’jiliᵽ eᵽirih gakañen gagu gúmbam ? Niilo maa nibamban dáh, let mala min guhogom min re to, bare ᵽoᵽ bi eĉet bo Yérusalem mala gajow Ataw Yésu. » 14Nemme ñer jújuut jikanol nábahen gaᵽinorol, jibbañut jiĉimen firimóli, ban n’juoh : « Mbi wo Ataw amaŋ me ukano ! »
15No jibaj to me gunah guman, n’juomen wafóli ᵽe, mbiban n’jikay mbaa Yérusalem. 16Ejangara guce bugaa bo Sesare n’gútinenoli ; n’gújaenumoli bi yaŋ ace áine aᵽi bo náni ajangara. O an nam ala Ĉipur, gajaol Munason ; to yaŋol jijae ealen.
Pool o baĉiger Yérusalem
17No jiĉih me Yérusalem, ejangaraay bugaa bo n’guannóli n’ésumay ró. 18Tihalen fo, Pool najaor ni wóli bi n’ende Saak21.18 Saak : Juluj may 12.17 ; 15.13., ban ufan jangu yay ᵽe n’gújoul may bi ró. 19No Pool asafil me aban, nailo agitenil ŋanno ca m’bájumorut wáfowaf wo Aláemit akan me n’ubajo ni galet me Esúif ni gañen gal aĉila Pool. 20Bugo n’euttenol yay, nihi gusalen Aláemit. Mbiban n’guogol : « Atióli, nujuge Esúif súuli butumbu gubbanno gúni ejangara, ban bugo ᵽooil gubabaj gailo galiŋe faŋ ni gúboñ gagu gaa Móis. 21Ban gukelo guogil aw nuvareevare Esúif yay ᵽe gaĉin me n’etut galet me Esúif nuogil gúvu búsol gúboñ gagu gaa Móis, nuh’uogil jambi gúrur guñolil búhut, ban ᵽoᵽ jambi gulagen bakaner Esúif yay baᵽi me. 22Bu nuñumal ekan ? Mánoman ᵽan guun búoh aw nuĉilo. 23Yo eĉil me mb’ukan wo jijae maa elobi : baje ni wóli wáine gubbagir gabbate bújoŋor Aláemit. 24Uŋaril, uᵽos enili manur ni bugo, ban aw mb’ucam me min gúcigo gúgom. Mamu, bugan bugagu ᵽe ᵽan guffas búoh wo gulobil me ᵽe guya n’aw let maagen, bare til aw núkanukanum gúboñ gagu gaa Móis. 25Mala galet me Esúif gabbanno me gúni ejangara, jihihiĉ wo jujoh me juboñil n’jigitenil gaa búoh : jambi gutiñ ellu yáᵽullo n’úsimen wakani bi ni sínati, jambi gutiñ físim, jambi gutiñ may ellu yaa sihaj so gugage, ban ᵽoᵽ guhat bujobuet bánoban. »
26Tihalen fo, Pool naŋar ñer wáineaw gaamme gubbagir, naᵽos enilol manur ni bugo, aban nanogen ni gávi-Aláemit gagu. Nagitenil tinah tay gunagil gal eᵽos sinilil gujae me ebao, yaamme búoh nay gujae me éju gukan bíteŋen babu bal ánoan ni bugo.
Fujoh fafu faa Pool ni gávi-Aláemit gagu
27No gunah gagu gaamme futoh ni gúuba guomme n’ebao, Esúif guce bugaa mof mamu maa Asi, no gujuh me Pool ni gávi-Aláemit gagu, n’guinnul fítiman fafu, ban n’gujogol 28n’éᵽib ró n’guoh : « Bugaa Israel, jíteil ! Aíne ahume avaree me tánotan bugan bugagu ᵽe maarat aya n’ésugolal, ni gúboñ gagu gaa Móis, ni ᵽoᵽ ni gávi gauge. Nabbañ mul áŋarul bugan galet Esúif árur ni gávi ge, min asih tiñ taute tanab mee. » 29Kan Pool, balama anogen ni gávi-Aláemit gagu, gujugol n’ésuh yay o ni Turofim ala Efes, yaĉil me n’guᵽinor gaa búoh dó ni gávi gaugu nárurol.
30Ñer gáguo n’gúni n’ésuh yay ᵽooyo : bugan bugagu nihi gúteil n’ulam waw ᵽe. N’gujoh Pool guban n’gúfulol gúᵽuren dó ni gávi-Aláemit gagu, mbiban n’gupeh unegen go to baenah. 31N’guŋes bi emuh Pool. No ñer, ni baj an ak’aah afan fuyoŋ ekosombil yay bugaa Rom Yérusalem ᵽe éguoe. 32To baenah o nafaen aŋar ekosombil n’ufanil dó min gutey mbaa fítiman fafu. No bugan bugagu gujuh me ekosombil yay n’afanil dó, n’guhat eteh Pool. 33Ñer afan ekosombil yay nalofol, naboñ gujogol mbiban naah guŋar ñisel ñúuba min gujekol, aban naroren Pool ay nam ni ᵽoᵽ wa nakane. 34Bare ni fítiman fafu, bugagu nihi gúᵽib guoh maa, bugaguil n’guoh maa. Afan ekosombil yay ájuut ajoh waf waŋannoe ni balober baubu báguo mee re me ; ñer naboñ gújaenum Pool bi dó aĉila ni ekosombilol guĉin me. 35No Pool aĉih me ni fijingum yaŋ yay, ekosombil yay n’gutebol gúarul fatiya, dó ᵽe mala fítiman fafu fabanno me ráh bi ni o ; 36bugo ᵽooil n’gulagenulol n’éᵽib ró n’guoh : « Aĉet ! »
Pool o n’elob ni fítiman fafu bi éholoro
37No naamme n’enogen ni yaŋ yay dó ekosombil yay guĉin me, Pool naah afanil : « Níjue ᵽiaŋ ilobi waf wauwe ? » Naagol : « Nuune til gugerekay ? 38Kan aw ulet áine ahu ala Esíp ainnulo me búsol be bugan bugagu aban nájaenum ukana-galego gono súuli sibbagir (4 000) bi ni eᵽarandaŋ yay ? » 39Pool naagol : « Injé Asúif nem, an ala Tarisis yaa Silisi, yaamme ésuh yámah ban nebaj gajow. Uboket újiom min ilob n’ésuh yay. » 40Afan ekosombil yay namaŋ. Ñer Pool nailo ni fijingum fafu faa yaŋ yay min ábil ésuh yay gañen bi eogil guutten. Bugo ᵽe n’guᵽanor cem. Ñer Pool naŋar gúhiboriay min alob ni bugo naagil :
221« Gutiom ni sipayom, juutten ᵽaa wo nibaj me bi elobul maer bi éholoro. » 2No guunol me alob ni bugo gúhiboriay, n’gufaŋ n’gubebene. Ñer Pool naagil : 3« Injé Asúif nem, Tarisis nibuge yaamme ni mof mamu maa Silisi ; bare dáre Yérusalem nihuri, ban aligenaom o aamme Gamaliel, aligenom me effas joon gúboñ gagu go sipayolal gufan guᵽi me n’gulagen. Niiloene faŋ mala Aláemit, ti buru ᵽe jiilo maa jama mola. 4Nílatiene bugan bugagu gaŋar me bulago babu bal Afan ahu Yésu iki guĉet. Nikane n’gujoh wáine ni waare gúrur ni fipeh. 5Afan uteŋenaaw ni fujoj fafu ᵽe fal ufan waw gújue guĉimen gurimom. Niyabe ni guñenil siletar so guhiĉe bi ni gutiolal Esúif bugal ésuh yay yaa Damas, ban nijojow bi bo bi éjogul ejangaraay gaamen bo me íŋarul bi babe Yérusalem, mamu n’gúju guyab gúteh. »
Pool o n’egiten bu Aláemit ábahenol me nogor
6« No nijow me iki ilof Damas, maageima tufunah cay, gajaŋa gámah n’gúavul to baenah n’émit gujaŋen to ínje iomme gúgolom gúharo. 7Nilo n’ettam ban niun firim fuogom : “Sóol, Sóol, wa uĉile núniom n’élatien ?” 8Niroren fo : “Ataw, aw uomme ay ?” Firim fafu n’fuogom : “Injé iomme Yésu ala Nasaret o núlatiene me.” 9Bugan bugagu gaamen to me n’ínje gujuge gajaŋa gagu bare guunut firim fafu fal an ahu alobe me n’ínje. 10Ñer ínje nieh : “Ataw, wa niete ikan ?” Ataw naagom : “Uilo nujow bi Damas ; bo ᵽan gulobi me ᵽee wo Aláemit aboñi me bi ekan.” 11Nemme baijer gajaŋa gagu bukanomkan min ípim, bugan bugagu gajaore me n’ínje n’gujogom n’gañen gújaenum bi Damas.
12Ni baj bo Damas ace áine gajaol Ananias, an ala gáinen o nah’akan wo gúboñ gagu gololal guroren me ; Esúif yay ᵽe bugaa Damas gulolob maaro guya ni o. 13Ananias ahumu nájoul ákail atogom naagom : “Atiom Sóol, ubbañ ujuh !” To baenah, bujugom m’búbbañul, ban nijugol. 14Ñer naagom : “Aláemit ahu ala sipayolal gufan naĉobiĉob ᵽio bo bi effas wo namaŋ me min ukano, bi ejuh Yésu aĉol me, ban ᵽoᵽ bi eun firim fafu fola ; 15mata aw ujae me éni agitena ahu ola ala wo nujuh me ni ᵽoᵽ wo nuun me, bújoŋor bugan bugagu ᵽe.” 16Mbiban naagom : “Maer mul wa nunage ? Uilo, uyab gábatise min Aláemit aboketi utili, dó ᵽe n’evoh gajow gagu gola.”
17Ñer níbbañul bi Yérusalem. No niĉilo me ik’inogen ni gávi-Aláemit gagu ike ró galaw, ni baj bujugum bo nijuge ; 18ni bujugum baubu, nijuh Ataw nah’aagom : “Usommen, úᵽur ni majase Yérusalem, mata bugaa ró mati guruhen bagitener babu bo nujae me egiten múmbam.” 19Niegol : “Ataw, bugo faŋail guffase búoh nih’ijojow ni saŋ sasu saa galaw bi ejoh bugan bugagu gáinen me n’aw írur ni fipeh n’etegil nímoro. 20Ban no gumuge me Ecen, o nah’alob me míya, ínje faŋaom nimate, niruhenduhen bakaneril, ban ínje ipoye bisimo bugan bugagu gaamenol me n’emuh yay.” 21Ñer Ataw naagom : “Ujow, ban iboñi ráli, mbaa galet me Esúif.” »
Pool o n’egiten gaa búoh o may an om ala Rom
22Fítiman fafu ni fuutten Pool bi ni gurimol uge gúsola gagu ; no ñer gunamo me éᵽib fatiya bugo ᵽooil n’guoh : « An ti ahumu aĉet ! Warat ehalol naroŋ ! » 23N’gunamo eya úᵽib, eĉaĉ usimoil ni ᵽoᵽ efotten. 24Ñer afan fuyoŋ ekosombil yay naboñ gúrur Pool ñáraru yaŋ yay dó guĉin me min mbi gutegol gusoh gal ubaŋ bi ekanol nalob, mamu náju affas waĉil me n’gúᵽib báᵽiber baubu bare mee mola. 25Bare no guhogol me bi gúteh gagu, Pool naah ávula ace ala afan fuyoŋ ekosombil yay aamen to me : « Jiyayab sembe sasu saa gúteh an ala Rom alout ni bataliŋ ? » 26No ávula ahu aun me gurim gaugu, najow ak’alob yo afanol aban naagol : « Wa numaŋene ekan ? Aíne ahumu an om ala Rom. » 27Ñer afan fuyoŋ ekosombil yay nájoul aĉigul naah Pool : « Ulobom ᵽaa, aw an ala Rom ? » Naagol : « Ehum ! » 28Afan ahu natajen aagol : « Injé síralam sammeŋe nicame min íju íni an ala Rom. » Pool naagol : « Injé til ni yo ró nibugi. » 29To baenah bugan bugagu gaaten me gutegol bi ekanol nalob n’guñago guhalol to. Ban afan fuyoŋ ekosombil yay faŋaol náholi no naffas me búoh Pool an om ala Rom ban nakane n’guhogol.
Pool o baamer bújoŋor fujoj fafu fámah fafu fal Esúif yay
30Tihalen fo, nemme afan ekosombil yay namaŋe affas ŋanno ca waĉil me Esúif yay guiñil n’gutiñ Pool re me, najalol aban návogul ufan uteŋenaaw ni ᵽoᵽ fujoj fafu fámah fafu ; aban naŋallol ak’ailen bíᵽimboril.
231Ñer Pool nabbaŋ gúĉilol ni bugaa fujoj fafu fámah fafu, aban naagil : « Gutiom, ni biinum bafiloe niroke Aláemit bi funah faa jama. » 2To baenah afan uteŋenaaw, o guvoge me Ananias, naboñ galof me Pool gutegol ni butum. 3Ñer Pool naagol : « Nuroborobo tautu bi etaliŋom ti gúboñ gagu gulob me, bare til nuĉuĉe ni gúboñ gagu min uboñ gutegom ! Aláemit ᵽan may ategi, fiteᵽ fe fo gulose fútuen ! » 4Gaamen to me n’guogol : « Aw ejel afan uteŋenaaw bugal Aláemit ? » 5Naagil : « Gutiom, iffasenut búoh dáuru afan uteŋenaaw ; maagen hiĉihiĉ gaa búoh : “Jamb’ulob maarat uya n’afan ésugi23.5 Juluj Gaᵽagen 22.27.” »
6Nemme Pool naffase búoh ni fujoj faufu bugagu Esáduke bugaguil Eᵽárisie, naagil fatiya bugo ᵽe : « Gutiom, ínje Aᵽárisie, añol Eᵽárisie nem. Min ifium me ni eilo yay yaa gaĉet me, yo eĉile n’gúni n’etaliŋom. » 7Pool o n’eban elob gurim gaugu, Eᵽárisie yay ni Esáduke yay n’gunamo gárig, ban fuomunor fafu ni fúfaculor. 8(Maagen, Esáduke yay guoge bajut eilo ni gaĉet me, bajut amalaka, bajut ᵽoᵽ biinum bice ; bare Eᵽárisie yay, bugo gúineyinen ni dáuru ᵽe.) 9Eᵽíb yay nefaŋ nejae fatiya, ban guce n’úᵽajula gúboñ Aláemit bugagu gabbañ me búsol Eᵽárisie yay n’guilo, guban n’gunamo elob fatiya ni sembe guoh : « Wóli jujugut maarat mánoman mo áine ahumu akane. Júe ní amalaka alobe ni o ter biinum bulobe ni o ! » 10Ñer gárig gagu n’guliŋ maagen mamu bireg afan ekosombil yay náholi jambi gufaĉul Pool mipet-mipet. Yo eĉil me naboñ min ekosombilol gúavul dó ni fítiman faufu bi eram Pool ni guñenil gubbañen bi dó bugo guĉin me.
11Mb’uĉiga ni fuh, Ataw náᵽurul Pool aban naagol : « Uaken ! Ti nulob me múmbam babe Yérusalem, mo may nujae me elob múmbam baubu Rom. »
Fahot Esúif yay bi emuh Pool
12Tihalen fo ni bujom, Esúif guce n’gugumul firim bi ni Pool ; ni firim faufu, n’gujoh yaa búoh mati gutiñ wáfowaf ban ᵽoᵽ mati gurem bugo m’bamugut Pool. 13Bugan bugaubugi gagum mee firim faufu gufaŋe bugan úvi gúuba (40). 14N’gujow iki gutoh uteŋenaaw búgamah ni ufan ésuh yay n’guogil : « Wóli jujojoh yaa búoh mati wáfowaf uke n’utumóli wóli m’bamugut Pool. 15Buru ñer, manur ni fujoj fafu fámah fafu, juoh afan fuyoŋ ekosombil yay aŋallul o, ti nihi jiŋes me effas mola joon ; wóli fumumóli jiiye gailo gal emugol balama aĉigul tale. »
16Bare añol álin Pool naun gulob mala fahot faufu bi emugol yay, ban najow bi dó ekosombil yay guĉin me ak’alob yo Pool. 17Ñer Pool návogul ace n’ufan ekosombil yay aban naagol : « Ujáenum áᵽur ahume bi n’afanul, babaj waf wo najaol elob. » 18Afan ahu ala ekosombil yay naŋar áᵽur ahu ájaenum bi n’afanil aĉih naagol : « Amigel ahu Pool avogom naagom ítinenul áᵽur ahume bi n’aw, nabaje waf bi elobi. » 19Ñer afanil najoh áᵽur ahu n’gañen min gúᵽur guilo jolil aban naagol : « Wa nubaje bi elobom ? » 20Aᵽúr ahu naagol : « Esúif yay gujamojamor bi ékail guogi újaenum Pool bi ni fujoj fafu fámah fafu, mata gumaŋe gufaŋ n’guffase mola. 21Jamb’ukan me wo gulob me, mata guce ni bugo gafaŋe bugan gono úvi gúuba (40) gumaŋe mbi guholol babu m’bulago min gumugol ; maer ñer aw bare gunage firimi. Dó ᵽe mata gujojoh gaa búoh mati waf uke n’utumil bugo m’bamutol. » 22Ñer afan ahu naah áᵽur ahu jambi alob yo me ánoan, aban nahalol nakay.
23Mbiban návogul gúuba n’úvulaol naagil : « Juomen ekosombil gono sikeme súuba (200), guce garembore me siᵽiliŋ-bufal gono úvi gúfaji ni guñen (70), ni gono sikeme súuba (200) gaogene me sibbay, ban n’jiilo buru ᵽe gailo gal ekay mbaa Sesare bugan batiñer újimel guban. 24Mbi ᵽoᵽ jucokor siᵽiliŋ-bufal bi eteb Pool jíjaenum apuñol bi ni afan ahu Felis, aamme ni fuhow Yúde. » 25Aban nahiĉ eletar yauye :
26« Injé Kúlod Lisias umu n’esaf afan ahu ámah ahu Felis. 27Aíne ahume, Esúif yay gujogenol bi jamuh, bare ínje niŋar ekosombilom min iramol, mata niuwun búoh o an om ala Rom. 28Nililiᵽ effas waĉil me n’gujogol ni fiiñ ; yo eteh me níjaenumol bújoŋor fujoj fafu fámah fafu folil. 29Nijuge búoh gujogoljoh ni guiñ mala síceŋor so guceŋore mala gúboñ gagu golil, bare let mala elob ece yájue eĉil namugi ter nakuli. 30Ban gukeloke gugitenom búoh Esúif yay gugugum firim bi ni o. Yo eĉil me nifaen ijoh ni majase eboñuliol, ban nioseh gamaŋol me jamuh gúkail gusenol bataliŋ n’aw. »
31Ñer ekosombil yay n’gukan wo gulobil me : n’gújaenum Pool ni fuh bi n’ésuh yay yo guvoge me Antipatiris. 32No tihalen me, ekosombil yay bugaa guot n’guot min ñer guhat bugagu garembore me ni siᵽiliŋ-bufal min gúfaenum Pool. 33No bugaa siᵽiliŋ-bufal sasu guĉih me Sesare, n’gufaen gusen afan mof mamu eletar yay, guban n’gugitenol Pool. 34No afan mof mamu ajanga me eletar yay aban, naroren Pool bay náᵽullo. No naun me búoh Pool an om ala Silisi, 35naagol : « No gasenei me bataliŋ gujae me may eĉigul, no ᵽan iutteni me. » Aban naboñ gubaŋ Pool ni gávi gagu gaa Herod.
24Esúif yay bugo n’eceŋ Pool
1No gunah futoh gúgat me, afan uteŋenaaw aamme Ananias nájoul bi Sesare, manur n’ufan ésuh yay guce ni ᵽoᵽ ace áine, gajaol Terutulus, aiya-búsol bugan ni bataliŋ. N’gújoul bi ni afan mof mamu aamme Felikus, bi esen Pool bataliŋ. 2N’gúvogul Pool, ban Terutulus ahu nanamo etegol sulob naah Felikus : « Aw afanóli ámah, aw uĉile min wóli jíni jama ni gásumay gámah, ban ᵽoᵽ baogeneri mof mamu báari mee bo buŋarulo buroŋ buvugul baaro bi n’ésuh yauye. 3Mala dáuru ᵽe dó wóli jiyabe mee nánonan ni tánotan, jisali mámah. 4Bare jambi ifaŋ eŋaeni, nilai uboket ni músumi mo núsum mee uuttenóli jatiito bare. 5Wóli jujuge búoh áine ahumu an ájue gahajen faŋ : naileneyilen gárig ni Esúif yay ᵽe bugaa mof, ban aĉila aamme ni fuhow gayoŋ gagu gaa bugaa Nasaret24.5 gayoŋ gagu gaa bugaa Nasaret : Esúif yay, mamu ni’guvoh ulagora Yésu mata o Nasaret náᵽullo. ; 6nalige ᵽoᵽ esigen gávi gagu, min wóli ñer jujogol. [Jimaŋene etaliŋol ti gúboñolal gulob me, 7bare afan fuyoŋ ekosombil yay, aamme Lisias, naĉigul ni sembe ró min aramol ni guñenóli. 8Mbiban Lisias naboñ guoh gaseneol me bataliŋ gújoul íkiil gúᵽimbor n’aw.]24.8 Ni bahiĉer bammeŋe bítiar, firim faufe fílero. O Pool faŋaol urorenol me, ᵽan ujuh búoh wo wóli julob me ᵽe jiya ni o maagen dom. » 9Esúif yay may n’guĉimen firimol n’guoh wo Terutulus alob me ᵽe maagen dom.
Pool o n’éholoro bújoŋor afan ahu Felis
10No afan mof mamu asenol me firim fafu bi elob, Pool naah : « Niffase búoh kábiriŋ símit aw uomme ataliŋa ahu ala ésuh ye ; yo eĉil me ᵽan ilob bi éholoro ni gafium ró bújoŋori. 11Faŋut gunah guñen ni gúuba no niĉilo Yérusalem bi emigelet Aláemit, nújue uŋes min uffas ter maagen nilobe. 12An ámusut atogom ni síceŋor n’ace, ter einnul fítiman fice, hani ni gávi-Aláemit gagu, ter ni saŋ sasu saa galaw, ter ᵽoᵽ tice n’ésuh yay. 13Ban bugaubugu to guomme, gubajut uce wájue ugiten búoh wo gulobe mee jama guya n’ínje maagen dom. 14Bare dáure nimaŋe igiten bújoŋori : niŋaŋar bulago babu buvugul babu bo bugo guoge me bilet baa maagen, nimigeletemigelet Aláemit ti sipayolal gufan gumigeleteol me, ban níineyinen ni wahiĉi me ᵽe ni gúboñ gagu gaa Móis ni ᵽoᵽ bahiĉer uboñer waw. 15Nibaje gafium n’Aláemit, ganur gagu ni go bugo gubaj me ni o, gaa búoh bugan bugagu ᵽan guilo ni gaĉet me, gáari me bi ni gaarat me ró. 16Yo eĉil me, ínje may nih’ilih nánonan ebaj biinum bakure bújoŋor Aláemit ni ᵽoᵽ bújoŋor bugan bugagu.
17Nemme ni bújaor níoleul baᵽioe símit, níbbañul bi dáre Yérusalem íkiil esen bugaa mofom garamben ni ᵽoᵽ éji Aláemit wo niŋallol me. 18No ñer gutolom dó me ni gávi-Aláemit gagu, ínje min iᵽosoe ikur das, fítiman fánofan m’babajut ter gáguo gace. 19Esúif guman bare gáᵽullo Asi bugo guomen to, ban bugo guotene gújoul bújoŋori bi esenom bataliŋ, ínien me gubajene waf wásumutil n’ínje. 20Mb’íni me gukanut fo, gaam maa tale gulob ñer maarat may gujuge mo nikane no gutaliŋom me bújoŋor fujoj fafu fámah fafu ; 21ter ᵽiaŋ mala firim fafu barefo fo niilo me n’etulil nieh fatiya mala gáinen gagu go níinen me ni eilo n’gaĉet me, yo eĉile n’gúniom n’etaliŋ bújoŋorul ! »
22Ñer Felis, affas me waf wammeŋe ni bulago babu baa Kirista, navis bataliŋ babu bi funah fice, aban naah gasen me Pool bataliŋ : « Elobul ᵽan ibbañ iinnul yo afan fuyoŋ ekosombil yay aamme Lisias o baĉigerul. » 23Aban naboñ afan ekosombil yay ace apoy Pool gapoy galiŋut, ban jambi ᵽoᵽ áfiren me buganol ecokorol.
Pool o baamer bújoŋor Felis ni aarol Durusila
24Ᵽúrto gunah guman, Felis nájoul n’aarol dó o guvoge me Durusila ; Durusila ahumu Asúif om. Ñer naboñ gúŋarul Pool aban nauttenol nalob mala éinen ni Yésu Kirista. 25Bare no Pool anamo me elob mala eroŋ buroŋ baĉole, éju ejogoro ni ᵽoᵽ mala bataliŋ babu bo Aláemit ajae me etaliŋ bugan bugagu, Felis náholi naagol : « Ñer ᵽan maer nújue ujow ; no nijae me ebajen, ᵽan ibbañ ivoguli. » 26O n’gaᵽinorol, Pool ᵽan asenol síralam ; yo eĉil me nah’avolol ñammeŋe bi elolobor ni o.
27Mamu jow mee ñer iki símit súuba sígat ; ᵽúrto Ᵽorisius Fesitus naŋar efenjeŋol. Nemme Felis namamaŋ Esúif yay gulujol gúĉil gaaro, najoh Pool áharo ni fipeh fafu.
25Pool o baamer bújoŋor Fesitus
1No Fesitus aĉilo me ni mof mamu ak’anamo n’efenjeŋol baj gunah gúfaji, náᵽurul Sesare bi Yérusalem. 2Ñer ufan uteŋenaaw ni ufan Esúif yay n’gújoul bi ni o gúkail esen Pool bataliŋ. 3N’gulaol tima naboket ábbañenul Pool bi Yérusalem ; maagen mamu gugugum firim bi ni o bi emugol ni bulago o n’éjoul. 4Bare Fesitus naagil Pool umu ni fipeh bo Sesare, ban aĉila faŋaol maer dom nabbañ mbaa bo. 5Natajen aagil : « Bugan ni buru gúju me, n’gújoul jijaor, ban íni me áine ahumu baje maarat mice mo nakane, n’gusenol bo bataliŋ. »
6Fesitus ñer nanamo to ni bugo maageima gunah guñen, ᵽúrto nabbañ bi Sesare. Tihalen fo, o baamer dó nihi gutaliŋ me bugan bugagu, naboñ gúŋarul Pool. 7No Pool aĉilo ró me, Esúif yay gáᵽullo me Yérusalem n’gúgolol, ban n’guilo gutegol sulob sátañie simmeŋ so gújuut éᵽajul búoh maagen dom. 8Bare Pool bi éholoro naah : « Ibajut gatil gánogan ni gúboñ gagu gal Esúif yay, ni gávi-Aláemit gagu ni ᵽoᵽ n’ávi ahu ámah ahu aamme Sesar. » 9Nemme Fesitus namamaŋ Esúif yay gulujol gúĉil gaaro, naah Pool : « Numaŋe ejow bi Yérusalem iki gutaliŋi bo bújoŋorom mala elob yauye ? » 10Pool naagol : « Injé ume ailo maa bújoŋor bataliŋ babu baa Sesar, ban tiĉila niete italiŋi. Ikanut Esúif yay maarat mánoman, ti nuffas yo me aw faŋai ŋanno ca. 11Iní me nilolo, ter babaj gahajen gace go nihajene gaᵽiloe min gumugom, ilalut min iĉet ; bare íni me maagen mánoman milet ni sulobil so gutegeom me, ánoan ájuut abenom ni guñen golil. Nimaŋe ávi ahu ámah ahu Sesar o faŋaol ataliŋom. » 12Ñer Fesitus, no nábalor me ni bugaa fujoj fafu aban, naagol : « Nemme Sesar numaŋe ataliŋi, ᵽan ujow bújoŋorol. »
Pool o baamer bújoŋor ávi ahu Agiriᵽa
13Ᵽúrto gunah guman, ávi ahu o guvoge me Agiriᵽa ni álinol Berenis n’guĉigul dó Sesare gúkail esaf Fesitus. 14Nemme ᵽan gubaj to gunah, Fesitus nalob ávi ahu mala Pool naagol : « Baje dáre ánaine o Felis ahale ni fipeh no nakae me. 15No nikaen me Yérusalem, ufan uteŋenaaw ni ufan Esúif yay gusenolsen bataliŋ n’ínje min italiŋol ban nieh nalolo. 16Bare níbalilbal niegil bugaa Rom ndi guhat an ni guñen úlatiena-bugan o m’bamundumut áᵽimbor ni gasenol me bataliŋ, tima náju áholoro ni wo gulobe me guya ni o. 17Ñer n’gújoul bi babe, ban inagut min ᵽio ; tihalen fo, nirobo to nih’italiŋ me, iban niboñ gúŋarul áine ahu. 18No gasenol me bataliŋ babu guiyulo me gulob, guunenut guya ni o hani elob yanur ni maarat mamu mo ínje iᵽinoren me búoh mo nakane ; 19bare ebbañoril gurim mala bulagoil ni ᵽoᵽ mala ace o nihi guvoh Yésu, aĉele, ban aĉila Pool naage narondoŋ. 20Nemme ínje faŋaom iffasut bu níjue ifaĉ bataliŋ ti baubu, niroren Pool ter namaŋe ejow bi Yérusalem iki gutaliŋol bo mala elob yauyu. 21Bare Pool waf wanur narorene : bataliŋol bitebi bi ni ávi ahu ámah ahu Sesar ; ñer nibomboñ gubaŋol ni fipeh bi no nijae me eboñol bújoŋor Sesar. » 22Ñer Agiriᵽa naah Fesitus : « Injé may nimaŋe iutten áine ahumu. » Naagol : « Gajem ᵽan uuttenol. »
23Ñer no tihalen me, Agiriᵽa ni Berenis n’gújaorul ni fítiman fal úvulail, ban n’gunogen ni baŋ babu dó nihi taliŋi me, manur n’ufan ekosombil yay ni ufan ésuh yay gabaj me gailo gajaha. Fesitus naboñ gúŋarul Pool, 24mbiban naah : « Aw Agiriᵽa ávi, ni buru ᵽe jaamme jama tale ni wóli, jujuge áine ahume o Esúif yay ᵽooil gujoulo me gutolom mola, baubu Yérusalem ti ᵽoᵽ babe, n’guogom aatut aroŋ. 25Ni bujugum búmbam, bajut waf wo nakane waᵽiloe min aĉet ; bare nemme aĉila faŋaol alae ejow bújoŋor ávi ahu ámah ahu, nijoge iban bi eboñol o. 26Bajut ᵽan waf waŋannoe wo nijae ehiĉ ávi ahu ámah ahu mola ; yo eĉil me niŋarulol bújoŋorul, ni faŋ bújoŋori aw Agiriᵽa ávi, tima níju ibaj, búsol suroren sasu sajaei me, waf wo nijae ehiĉ. 27Ni bujugum búmbam, jáhorut eboñ bi ni Sesar an o gupege m’bagitenut mala wa gújogumol. »
26Pool o n’éholoro bújoŋor ávi ahu Agiriᵽa
1Ñer Agiriᵽa naah Pool : « Níjiiji min ulob bi éholoro. » Pool nábilil gañen aban nanamo elob aah : 2« Agiriᵽa ávi, gásumay ugu n’ínje min újiom maa jama min ilob bújoŋori bi éholoro mala sulob sasu ᵽe so Esúif yay gulobe mee guya n’ínje, 3mata aw nuffase ŋanno ca bakaner babu ᵽe bal Esúif yay ni ᵽoᵽ waf waw ᵽe wo guceŋore me mala wo. Yo eĉil me ínje umu n’elai min ubajenbaj nuuttenom.
4Esúif yay ᵽe guffase buroŋom kábiriŋ fiñileom, újogum ni gabugiom ésugoli bi ni búᵽuretom Yérusalem. 5Ᵽioe no guffasom, íni me gumaŋe gulob maagen ; guffase ni gayoŋ gagu gal Eᵽárisie yay nibbañe, gayoŋ gagu gafaŋ me ékanum bulago babu bololal. 6Ban jama ínje ume o guom maa n’etaliŋ mala gafium go nifiume ni firim fafu fo Aláemit aᵽi me nalob ahato sipayóli gufan, 7ban guil|guil gagu gal Israel gagu gaamme guñen ni gúuba gal ésugoli Israel gukanekan Aláemit bíteŋen etufunaha ni efuga m’bállelenut, tima n’gujuh firim faufu fukano. Aví, mala gafium gaugu bare Esúif yay gutegeom mee sulob ! 8Buenne ? Buru Esúif jíinenut gaa búoh Aláemit naileneyilen gaĉet me ?
9Nuffase, bítinar ínje faŋaom ni gaᵽinorom nijogene búoh niete iilo liŋ min itigen mánoman gajow gagu gaa Yésu ala Nasaret. 10Nikanyokan baubu Yérusalem : ínje faŋaom nírure ni fipeh bugan gammeŋe ganabe, ínje bayaber sembe sasu sal ekan burok ti baubu ni guñen ufan uteŋenaaw, ban nánonan no gumaŋe emugil, niruheneruhen. 11Ban ñammeŋe nijaene ni saŋ sasu ᵽe saa galaw bi etegil ; niligene ekanil n’gulob sulob saa gákerul Yésu. Injé ni bitiña-fiiñom bájalo mee bi ni bugo, ᵽan níh’ílatienil bi ni súsuh sice salet saa mofolal.
12Gálatien gaugu n’guĉilom min ikay mbaa Damas, ni sembe sasu ró ni gamaŋ gagu gal ufan uteŋenaaw. 13Aví, no nijow me iki tinah tirih, nijuh gajaŋa gáᵽullo n’émit, gafaŋe eij bunaa babu, gujaŋen gubosen to wóli juomme, ínje ni gupalom bugo jijaore me. 14Wóli ᵽe n’júloul bi n’ettam, ban niun firim nihi fuogom ni gúhiboriay : “Sóol, Sóol, wa uĉile núniom n’élatien ? Bamotoŋ nuñiñete mee ti énuhureŋ yo bábahoerul mbal egol akoña yo.” 15Níbahul ieh : “Ataw, aw uomme ay ?” Ñer Ataw naagom : “Injé iomme Yésu o núlatiene mee. 16Maer ñer uilo uhah ni guoli. Iegi, dáure diĉile min íᵽulli : niĉobiĉob bi éni arokaom ni ᵽoᵽ agitena ahu ala wo nujuh me n’ínje jama ni may wawu wo nujae me ejuh búsol ínje báᵽulleri. 17N’etut ésuh yauyu ni ᵽoᵽ uvasenaaw níᵽunnuli bi mul ebbañ iboñi mbaa bugo. 18Niboñi bi épegul gúĉilil, tima n’gúᵽurul n’emoĉ yay gujow bi ni gajaŋa gagu, tima n’guᵽah ni fujoh fafu faa Seytane gujow mbal Aláemit. Ban gúinen me n’ínje, ᵽan guyab gaboket gal utilil ni ᵽoᵽ furobo to bugagu bugo Aláemit aĉil me guomme.”
19Mamu, Agiriᵽa ávi, ilalut ekan wo Ataw alobom me ni bujugum baubu báᵽullo me n’émit. 20Bugaa Damas nimundum me ivare, mbiban bugaa Yérusalem, mof mamu ᵽe maa Yúde, bi ni galet me Esúif ró. Tánotan to nijae, nivareil mala eteh mahat ni ébaho mbal Aláemit, ni eroŋ buroŋ bagitene búoh gúbahembahen bakaneril ti maagen. 21Dáuru diĉil me min Esúif yay gujogom ni gávi-Aláemit gagu ban n’gulih emugom. 22Bare gapoy go Aláemit apoyom go guĉile niroŋ to bi funah faa jama, ban ínje umu n’egiten wabaj me, bújoŋor gatiti me ni gájalo me. Itajenut to uce úbuli ni wo uboñer waw ni Móis guoh me wo ujae ebaj, 23gaa búoh Kirista ᵽan álam ak’aĉet, ᵽan áni átiar eilo ni gaĉet me, ban ᵽan akan Esúif yay ni bugagu galet me Esúif n’gujuh gajaŋaol. »
24Min Pool alobe me bi éholoro, Fesitus naah fatiya : « Pool, aw nutetey ni fuhow ! Gajangai gájalo mee guomi n’ekan nutey ni fuhow ! » 25Bare Pool naagol : « Afanom Fesitus, iteyut ni fuhow. Gurim gagu go nilobe mee, gurim gom gaa maagen ban gal an ajajah gom. 26Aví ahu Agiriᵽa naffase dáuru ᵽe, yo eĉile níjue ñer ilob ni gakañen dó bújoŋorol. Ŋannoomŋanno gaa búoh bajut ró uce wo naffasut, mata wabaj me ᵽe ubajut tiñ takoᵽe. 27Aví Agiriᵽa, núinene ni wo uboñer waw gulob me ? Niffase búoh núineyinen wo ! » 28Agiriᵽa naagol : « Mati ᵽio min ukanom íbaho íni ajangara ! » 29Ñer Pool naagol : « Ᵽio-ó, ᵽiout-ó, ínje umu n’elaw Aláemit, ban jambi níme aw barei, bare buru ᵽooul jautteneom maa jama, jíni ti ínje ailo maa, ñisel ñe m’balet ni buru ! »
30Ñer ávi ahu, afan ahu Fesitus, Berenis ni bugagu ganamoor dó me ni bugo n’guilo, 31ban no guomme n’éᵽur, nihi guogoro : « Bajut uce wo áine ahumu akane waᵽiloe eĉet ter ñisel. » 32Mbiban, Agiriᵽa naah Fesitus : « Aíne ahumu, lelen me o alae ejow iki Sesar ataliŋol, nájuene ahaleni. »
27Pool o n’ejow mbaa Rom
1No jogi me gaa búoh wóli ᵽan jújuᵽo ni baraca mbaa mof mamu maa Itali, n’gúbahen Pool ni umigel guce gusen afan ekosombil ace gajaol Yulius. Yulius ahumu ace om ni gaamen me ni fuhow fuyoŋ ekosombil yay bugaa Rom fo guvoge me "fuyoŋ Sesar". 2Ni baj baraca báᵽullo n’ésuh yay yo guvoge me Aduramit bajae égat n’úsih waw waa mof mamu maa Asi ; no jújuᵽoro me jiban, n’jifar. Ni baj ni wóli ace áine ala Tesalonik yaamme ni mof mamu maa Masedonia gajaol Arisutaruk27.2 Arisutaruk : Juluj 19.29 ; 20.4. 3Tihalen fo, n’jiĉih n’ésuh yay yo guvoge me Sidoŋ ; ñer Yulius, nemme najojoh Pool guñen gaaro, nahalol najow ak’aŋalo gubugeol, mamu aĉila Pool náju abaj wo nasohola me. 4No júᵽur to me, n’jilalenor galam mof mamu mo guvoge me Ĉipur, mata jillajelaj érus yay. 5No jisat me fal fafu galam mof mamu maa Silisi ni maa Pamfili, n’jiĉih n’ésuh yay yo guvoge me Mira, ni mof mamu maa Lisi. 6No jiya to me, afan ekosombil yay Yulius najuh baraca bal ésuh yay yo guvoge me Alekusandiri baam n’ejow mbal Itali, min ájuᵽoli ró.
7Gunah gammemmeŋ wóli n’etey jatiito-jatiito. Jugumjugum min jiki julof ésuh yay yo guvoge me Kinid, ban nemme érus yay éjiutoli min júju jiya, n’jilalenor éloŋ yay yaa Kiret, galam ésuh yay yo guvoge me Salumone. 8N’jilalenor mof maumu ni buyoh ró jugumjugum min jiĉih tiñ tice nihi guvoh to "Usíh waw wáari me" lof ésuh yay yo guvoge me Lasaya.
9Bújaoroli m’biᵽio faŋ, ban ejow yay nébbañul éholeni, mata funah fafu faa baor babu baa bítiŋa27.9 baor babu baa bítiŋa : Dáuru gaggan Esúif yay go ni’gukani me ni fieñ faa Okutobur ; gúᵽur me, n’guffas búoh bújaor ni fal ni gueñ gaugu ᵽan bútañi mala gúrus gagu. fúgale. Yo eĉil me Pool nátallenil 10aagil : « Nijuge búoh bújaorolal ᵽan búholeni : baraca babu ᵽan buhajen ni bíteb bo ró, ban ᵽoᵽ wolal faŋaolal, ujogut jon, ᵽan uhalal dó súñunduolal. » 11Bare afan ekosombil yay Yulius nafium afan baraca babu ni ateene bo me faŋ Pool. 12Nemme gásih gagu gújahorut bi eya to ni fujam, gammeŋe n’gumaŋ júᵽur tiñ tautu : gumaŋene, íni me júe kano, n’júffus Fenis, gásih gace gabbañe bo tinah talu tiave me n’éloŋ yay yaa Kiret, bi ekan to fujam fafu.
Fúrus fafu
13Ni baj júrus jatiito jiiyul ni gañen gamay aw báᵽimborer Fenis, ñer n’guᵽinor búoh wo gumaŋ me ekan újue ukano, min gufar ban n’gulalenor galam Kiret. 14Bare ᵽiout fúrus fámah fo guvoge me Eurakulon ni fiiyul. 15Ni fíjaenum baraca babu an m’bájuut to ekan wáfowaf, ñer n’jihat min fíjaenumoli ró me. 16N’jilalenor júloŋ jice gajow jo Kauda ; jo jikan me júurenoli jatiito. No ñer jitaj me jitaj n’jújuror busana babu bal eᵽagen bugan. 17No bijingeni me buban, n’guŋar unew n’guhoh baraca babu gubosen, mbiban ni gáholi gagu gaa jambi jiki jittaj ni sipaf sasu saamme ni fal fafu galam mof mamu maa Libi, n’gualen yáka yay min jihat érus yay néjaenumoli. 18Fúrus fafu ni furoŋ bae n’élamenoli nár bireg tihalen fo, n’gúkasul bíteb baraca babu gural ni fal. 19Funah fúfatten, bugo faŋail n’gújogul ni guñenil wañ waw waa baraca babu gural ni fal. 20Gunah gammemmeŋ, hani bunaa babu, hani suut sasu, wánowan úᵽullat, ban fúrus fafu ni furoŋ bae n’eteh ni sembe iki jibbañut ñer jíinen eᵽah.
21Ᵽioe no jitiñut. Ñer Pool nailo n’etut wáineaw naagil : « Ᵽan júttunen firimom min jambi júᵽurul n’éloŋ yay yaa Kiret ; mo buyoh baube ni gábbur gauge mati sibajen. 22Maer ñer ínje umu n’eogul jifilen uinumul ; ánoan ni buru mát’ábbur buroŋol, baraca babu bare bujae me ébburi. 23Amalaka ala Aláemit ahu aĉilom me, Aláemit ahu o nih’ikan me bíteŋen, najoulojow atogom n’efuga yauye 24ban naagom : “Pool, jamb’úholi ! Ᵽan uk’utaliŋi bújoŋor ávi ahu ámah ahu Sesar, ban Aláemit ni músumol mo násum me n’aw, ᵽan akani nuĉil min bugan bugagu ᵽe bugo jijaore mee guᵽah.” 25Yo eĉil me, jifilen uinumul ! Nifiufium Aláemit : wo nalobom me, ᵽan ukano. 26Bare ᵽan ukaal uttajal n’epaf éloŋ ece. »
27Efuga yauyu ekan me sufuga guñen ni sibbagir fúrus fafu n’éjaenumoli ni fal fafu fo guvoge me Aduria. Nan mbal etut fuh, wáineaw garoke ró me ni baraca babu ni nogoril ti nihi julof me ettam. 28Ñer n’guhalen galigum másikie mamu, ni baj simetar ávi ni gaat ni súuba (37) ; n’jutos maa, n’gubbañ guhalen go, ni baj simetar ávi ni futoh ni sífaji (28) saa másikie. 29Ni gáholi jambi jiki jílaŋulor guval gagu gatieul me ni fal, n’gubelen sílakin sibbagir ni fúrum baraca babu, min gúni n’enah ni sommen dó tinah min tihalen. 30Bare garoke me dó ni baraca babu n’guliᵽ etey gukay guhamen bo ; n’gúannul busana babu bal eᵽagen bugan ni fal fafu min guoh ban gújaenum sílakin sasu iki gubet ni gafus baraca babu. 31Pool naah ekosombil yay ni afanil : « Iní me wáineaw ubugi gunavut dáre ni baraca babu, mati jiᵽah. » 32Ñer ekosombil yay n’gusaren gulaor gagu gahoh me busana babu min guhalen bo m’bukay.
33Bugo n’enah yay tinah min tihalen, Pool natañil sembe ni gurim bugo ᵽe tima n’gutiñ naagil : « Jama ñer baje gunah guñen ni gubbagir buru n’enah ni gáholi ró, ban ᵽoᵽ m’batiñut wáfowaf. 34Nilaul ñer juboket jitiñ : dó jáhore bi gásumayul. Ban ánoan ni buru añumut ébbur hani gal ganur gaa fuhool. » 35No Pool alob me gurim gaugu aban, naŋar ganaĉ nasalen Aláemit bújoŋoril ᵽooil, namusul go aban nanamo fitiñ. 36Ñer bugan bugagu ᵽe n’gunamo fitiñ n’ésumay ró. 37Wóli ᵽe juomene bugan sikeme súuba n’úvi gúfaji ni bugan gaat ni an anur (276). 38No gutiñ me iki guᵽilo, n’guteb mitiñay mamu maŋaño me gural ni fal min baraca babu bivili.
39No tinah titebulo me, garoke ró me ni baraca babu n’gujuh ettam, bare guffasut yo. N’guŋanden bo gapaf, ñer n’gujoh yaa bi éjaenum baraca babu mbaa bo, íni me júe kano. 40Ñer n’gujal sílakin sasu guhalen min sikay, n’gujal ᵽoᵽ gulaor gagu gaa siven sasu so nihi sítigul me baraca babu. Mbiban, n’guhoh yáka gayoŋ baraca babu tima érus yay néjaenumil bi ni gapas gaugu. 41Bare n’guke gulo ni epaf ece yaam n’etut uel úuba, min baraca babu buttaj ró. Gafus bo nemme gubolobolo nár n’epaf yay, gújuut egoror ; bare fúrum fafu fala bo, fo, sembe gulongos gagu nihi sufum fo. 42Ñer ekosombil yay n’gujamor bi emuh umigel waw, mamu jambi ace ni bugo aloy akay. 43Bare nemme afan fuyoŋ ekosombil yay Pool namaŋe eᵽagen, náfirenil ekan burok ti baubu. Aban naboñ bugagu gáju me galoy gumundum gúñag guya ni mal mamu min guloy gúᵽur ni mahae ; 44bugaguil mbi guhoten n’ubabar ter ni waf uce wárende waa baraca babu bafumoe mee. Mamu bugo ᵽooil guloy me gusat bi ni mahae waf m’babajutil, apuñil jas.
28Pool o baamer Malut
1No jiᵽah me jíni apuñóli, n’juun búoh éloŋ yauyu gajow yo Malut. 2Bugaa ró n’guyabóli wári mámah. Nemme émit yay galub eomene, ban ᵽoᵽ bajene ñutot, n’gusaen sambun sámah min guyabóli to wóli ᵽe. 3Pool namukul fuomen fal uyaj bi ebelen ni sambun sasu. No naam wo me n’ebelen dó, gásuᵽa so n’gukan ᵽúdum yaamen dó ni wo néᵽurul ejogol ni gañen. 4No újaatioli gujuh me ganuhunjaŋ gaugu gúrien me ni gañenol, nihi guogoro : « Aíne ahumu amuga-bugan ñum bóni, mata o ume aju maa éᵽagul ni fal, bare émit emaŋut ehalol naroŋ. » 5Bare Pool nális go aral ni sambun sasu ban abajut ñatiñ ñánoñan. 6Bugal ésuh yay guᵽinorene gaa búoh ᵽan gujugen Pool alla ter afaen alo to naĉet. No gunah me iki ᵽio, n’guffas búoh waf uñumutol ebaj ; ñer n’gúbahen baᵽinoreril min guoh dáuru álaemit ace om.
7Ban an ahu afaŋ me ebaj gailo dó n’éloŋ yauyu, n’ulam wauwu naĉine, gajaol Pubilius. Aíne ahumu nayabóli ban naalenóli wári dó yaŋol gunah gúfaji. 8Ᵽay Pubilius ahumu umuen dó nafiye, enilol ésusuᵽ, ban farol ni fitey nár. Ñer Pool nanogen dó naamme, naremben guñenol ni o, nalaw ban nakanol nahoy. 9Púrto, bugagu úsota bugal ésuh yay n’gújoul may, ban n’guyab gahoy ᵽoᵽ. 10Ñer n’gusalóli faŋ, ban no juomme n’ekay, n’gusenóli waf waw ᵽe wo jusohola me.
11No gueñ gúfaji gúgat me, n’jújuᵽo ni baraca bice bal ésuh yay yo guvoge me Alekusandiri, bayae ni gásih gace gaa ró min bunah fujam fafu min fubao ; gajow bo Diosokur28.11 Diosokur : Dáru gajow úlaemit gúuba gaam kuŋsa ; egerek yay gúineyinen búoh úlaemit bugaubugi nihi gupopoy gajaore me ni fal fámah.. 12No jiĉih me n’ésuh yay yo guvoge me Sirakus, n’jinamo to gunah gúfaji. 13Ᵽúrto, n’jilalenor bi n’ésuh yay yo guvoge me Régio. Tihalen fo, nemme érus eiyulo bo jimaŋ me28.13 érus eiyulo bo jimaŋ me : ni gugerekay guoge érus eiyulo ni gañen gamay aw báᵽimborer bo tinah talu tuloe me., n’jikan gunah gúuba n’jiĉih n’ésuh yay yo guvoge me Potioli. 14N’jutoh ró gupalóli ejangara guce, n’guogóli jinamo to ni bugo gunah futoh ni gúuba. Mamu jujow me jujow bi Rom. 15Ejangaraay bugaa ró, nemme bugo bauner móloli, n’gújoul bi bíemor ni wóli to nihi júllai me n’ésuh yay yo guvoge me Apius, bugagu bi to guvoge me "Saŋ sífaji sal ealen ejaora." No Pool ajugil me, nasalen Aláemit, ban nafaŋ ebaj gakañen.
Pool o n’gavare bugaa Rom
16No jiĉih me Rom, n’guhat Pool nanamo jola, o ni akosombil ahu apoyeol me.
17No baj me gunah gúfaji, Pool navoh ufan Esúif yay bugaa ró Rom ; no guomunor me guban, naagil : « Gutiom, hani min ikanut me maarat iya n’ésugolal ni ᵽoᵽ ni mukanay mamu maa sipayolal gufan, n’gujogom Yérusalem gusen bugaa Rom. 18No gurorenom me guban, n’gumaŋen ehalenom mata bajut uce wo nikane waᵽiloe min iĉet. 19Bare Esúif yay n’guceŋ. Ñer bajenut uce wo níjuene ikan, íni let ícin min ávi ahu ámah ahu Sesar ataliŋom, dó ᵽe ínje m’babajut gaᵽinor gánogan gal ekan ésugom maarat. 20Yauyu eĉil me nimaŋ ijugul min ilob ni buru. Jiffase gafium gagu go wolal Israel ufiumal me, go guteh me n’guhogom maa ñisel. » 21N’guogol : « Jiyabut gahoŋen gánogan galobe míya gáᵽullo Yúde, ban ᵽoᵽ bajut ace ni gutiolal bugaa bo ajoulo bi egitenóli maarat mice mo nukane. 22Bare jimaŋe juun ni butumi wo aw uᵽinor me, mata jiffase búoh tánotan bugan bugagu gutigenetigen gayoŋ gaugu dó nuomme. »
23Ñer n’gubet funah fice faa bíemor ni Pool, ban no fiĉih me, n’gújoul faŋ jammeŋ funah fítiar bi dó naamme. Kábiriŋ m’bujom bi gállim Pool nanamo éᵽajulil wabaj me : nah’alobil mala Jávi Aláemit, ban nah’aŋar gúboñ gagu gaa Móis ni ᵽoᵽ bahiĉer uboñer waw bi ekanil n’gúinen mala Yésu. 24Guce ni bugo n’gúinen gurimol, bare bugaguil gúinenut go. 25Min guomme n’ekay ni síceŋor dó, bugan-ó-bugan jolil, Pool natajen to gurim gauge gúsola naagil : « Biinum Banabe ni maagen dó bulobe ni sipayul gufan ni butum bal aboñer ahu Esai búoh :
26“Ujow uk’uoh ésuh yauyu :
Ti maagen ᵽan juun, bare mati jujoh,
ᵽan juluj ti maagen, bare mati jujuh.
27Dáuru ᵽe mata uinumil ubbañut úttun wáfowaf,
gutoje gunnuil,
ban ᵽoᵽ gúmoene,
mamu jambi gujuh ni gúĉilil,
jambi guun ni gunnuil,
jambi gujoh ni uinumil,
ban ᵽoᵽ jambi gúbahoul mbal ínje Aláemit,
min isenil gahoy28.27 Juluj Esai 6.9-10.” »
28Pool nabbañ aagil : « Nemme mamu níe, jiffas búoh gásumay gaugu gal Aláemit guboñiboñ mbaa galet me Esúif : ban bugo, ᵽan guutten go. »
[29No Pool alob me gurim gaugu aban, Esúif yay n’gukay ni síceŋor dó saliŋe n’etulil.]28.29 Ni bahiĉer bammeŋe bítiar, firim faufe fílero.
30Pool nanamo símit súuba sibao lám ni yaŋ yay yo nah’acam me min aalen dó. Nah’ayab ró bugan bugagu ᵽe bugo ni’gukelol me bujuh ; 31nah’avareil mala Jávi Aláemit, ban ᵽoᵽ nah’agitenil mala Ataw Yésu Kirista ni gakañen dó, ban an áfirenutol yo ekan.