Malaki

MALAKI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Malaki a lá kɛ̃̀ e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 500 e 450. Isailiↄ sù ń zↄblea Babilonio wɛ̃̀ 538 guu. An suapi gbɛa an kúsu nà kwɛawa busɛbusɛ. E ãnabi Malaki àↄ gɛ́ ãnabikɛkɛi, Isailiↄ tɛ̀ ãnabi Age ń ãnabi Zakalio yãdanɛↄi, ↄ̃ aa ɛ̀a Lua kpɛ́ dↄ̀ Yelusalɛũ wɛ̃̀ 520 e 515 guu. Ãma za gↄↄ bee an wɛ́ dↄa yã́ dafu pↄ́ a kɛ dↄaana Zolobabɛli ↄzĩ i zɛkɛo. An lousisiyãↄ ↄ̃̀ↄkpà mɛ́ yãvãi lɛ́ kã́fĩ. Aa pãkpà sa’oa Luawai (1.6-14), wiↄ Lua kpãi’o gbaↄ daa guu (3.6-11), sa’onkiaↄ sↄ̃ aalɛ laaidↄ zĩwa lↄo, mɛ́ wìli ikoyã pↄ́ Lua dìlɛnɛ́ da lↄo (2.1-16).

Yã́piↄ yã́i Malaki lɛdà sa’onaↄwa ń gbɛ̃́ↄ píi aa nↄ̀sɛlilɛ. A dↄ̀ńgu kɛ́ Lua yeńzi (1.1-5), ãma a ònɛ́ lↄ aà mↄa ń aà yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ↄ gↄↄ kà kãi (2.17-3.5, 3.13-24). À zĩna pↄ́ Lua a gbaɛ yã’ònɛ́ (3.1), aↄ dɛ ãnabi ũ lán Ɛliawa (3.23). Baona lá pↄ́ Matiee ń Lukuo kɛ̃̀ↄ guu, Malaki yã́ bee dɛ Zãa Daa’ilɛna pↄ́ à mↄ̀ gbɛ̃́ↄ da zɛ́wa Yesu Kilisiɛ yã́ ũɛ (Mat 17.11-13, Luk 1.17).

Kɛ́ Malaki fɛ̀lɛ ń Isailiↄ an kua pↄ́ ↄ̃̀ↄkpà ń ń pãkpaa Lua yã́io, à lɛdàda luanaaikɛnaↄnɛ aaↄ kú ń Lua yã́kpalɛkɛańnↄ sↄuo. Wápiↄ sↄ̃ Malaki lɛ́ owɛ̃ɛ wá baade àↄ kú ń Lua yã́kpalɛkɛaanↄ sↄuo za káau.

Sa’oyã

¹ Yã́ pↄ́ Dii ò Isailiↄnɛ Malaki sabain kɛ: ² Ma Dii ma mɛ̀ má yeázi, ↄ̃ a mɛ̀ ma yeaázi dɛ kpelewa ni? Ma Dii ma mɛ̀ Esauá Yakↄbu vĩ̀i nolo? Kási Yakↄbu má yei, ³ má ye Esauio,+ 1.3 Lom 9.13 ↄ̃ ma aà gusĩsĩde lìlɛ guwaiwai ũ, ma aà bùsu tò gbáa gbɛ̃gbonaↄ kúkĩi ũ. ⁴ Ɛdↄũpiↄ ì mɛ, baa kɛ́ wà ń wɛ̃́lɛↄ dɛ̃ↄnzↄ̃, aa ɛa ń bɛziaↄ fɛlɛɛ. Ɔ̃ ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Tó aa ɛ̀a kàlɛ, má ń dɛɛlɛmpaɛ, wi onɛ́ Vãibusudeↄ, gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń kpɛ̃nɛ kũa gↄↄpiiↄ!+ 1.4 Isa 34.5-17, 63.1-6⁵ Á wɛsiɛ, í mɛ Dii zↄ̃ↄ, baa wá bùsu zↄ̃lɛ kpɛle.

⁶ Nɛ́ ì a mae kpɛla, mɛ́ zↄ̀blena ì a dii kpɛla. Kɛ́ má dɛ á mae ũ, álɛ ma kpɛlae? Kɛ́ má dɛ á dii ũ, á ma vĩa vĩe? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la. Á sa’onaↄ, ámɛ álɛ sakamagu. I mɛ: Kpelewa wa sakàngui? ⁷ Kɛ́ a sakà ma táabũnuu yã́iɛ. I mↄ ma gbagbakĩi ń blɛ gbãlɛaoɛ. I mɛ: Kpelewa wa n gbagbakĩi gbãlɛ̀i? ⁸ Kɛ́ a mↄ sa’òa ń pↄ́ vĩ̀aↄ, yãvãin weoa? Kɛ́ a sa’òa ń nↄ̀ↄ ɛɛↄ ge a gyãeↄ, yãvãin weoa?+ 1.8 Iko 15.21 À gɛ kpa bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄwa à gwa! Á yã́ a kaaàgua? A á sáaukpaa? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la.

⁹ Tó a awakpàmɛɛ tia kɛ́wa, má á wɛgwae? Tó pↄ́ bee taaↄ kú á ↄzĩ, má síánↄe? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la. ¹⁰ Tó á gbɛ̃e gɛ̀ ma ua zɛ́ tà yãa, kɛ́ wasu gɛ̃ tɛ́kai ma gbagbakĩi pão, bee sã̀ↄ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. Á yã́ lɛ́ kɛmɛɛ nao, má á gba sio. ¹¹ Za ĩatɛ̃ bilɛa e a gɛ̃kpɛukĩi ma tↄ́ aↄ zↄ̃ↄ buiↄnɛ. Wa tulaletikamɛɛ tɛ́a, wi mↄmɛɛ ń gba gbãlɛsaiↄ gupiiu, asa ma tↄ́ aↄ zↄ̃ↄ buiↄ guuɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. ¹² Kási ápiↄ i ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpaɛ, álɛ e ma táabũnu gbãlɛaɛ, ↄ̃ i sa’owà ń pↄ́ giaↄ. ¹³ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: I mɛ, bee á kṹ gbãaɛ, ↄ̃ a nifɛ̃̀i. Tó a mↄ ma gbagbai ń pↄ́ kↄ̃̀ↄkũaↄ ń pↄ́ ɛɛkũaↄ ń pↄ gyãeↄ, má beeↄ sia? Ma Dii mámɛ málɛ á la. ¹⁴ Mↄafilide pↄ́ pↄ́ sa vĩ a kpàsa guu, a zɛ̀mɛɛ, mɛ́ à gɛ̀ ma gbagba ń pↄ́ sãadeo a gɛ̃ɛ ũ, adeá láaipↄɛ. Asa mámɛmaa Kía zↄ̃ↄ, ma tↄ́ ì to vĩa bui píi kṹ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

¹ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Á sa’onaↄ á yã́n la sa. ² Tó i swã́sɛio, tó i da á sↄ̃u à ma tↄbↄo, má láaizĩwá à gↄ̃ báaasaiɛ. Má zĩ̀wá kↄ̀ se, asa i da á sↄ̃u a ma tↄbↄ̀o. ³ Gwa! Má á buiↄ lele á yã́i, mí dikpɛ sa pↄ́ á ò pↄgbↄ̃ fã́ɛ á oawa, wi á kↄ́lɛò. ⁴ Íↄ dↄ̃ sa kɛ́ ma yã́ bee dìlɛɛ́, kɛ́ ma bàa kua ń á Levii buiↄ gi kuɛ.+ 2.4 Nao 3.11-13 Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. ⁵ Ma bàakuańnↄpi guu ma wɛ̃ni ń aafiao kpàmá, kɛ́ aaↄ ma vĩa vĩ, ↄ̃ aa ma vĩa vĩ, aa lùalua ma aɛ. ⁶ An lɛ́ yãdanɛ sĩana dↄ̃, wi ma yãkpaanla bↄ̀ ń lɛ́uo. Aa táa’òmanↄ ń lɛdoũo ń nↄ̀sɛpuao, aa gbɛ̃́ↄ bↄ̀ vãi guu dasi. ⁷ A maa sa’ona àↄ dↄ̃a vĩɛ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ e yãdanɛ mawà, asa ↄ̃mɛ ma Dii Zĩgↄ̃de ìwa ũ. ⁸ Ápiↄ sↄ̃ a pãzɛa, á yãdanɛↄ tò gbɛ̃́ↄ fù dasi, a ma bàa kua ń á Levii buiↄ gbòo. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. ⁹ Ɔ̃ má tò wà sakàágu, ma á sↄaa gbɛ̃́piiɛ, kɛ́ i tɛ ma tufaio, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ↄnɛ kɛ̀kɛ ikoyã musu yã́i.

Nↄyaa yã́

¹⁰ Wá De doũ nolo? Lua doũ mɛ́ wá kɛo lò? Bↄ́yãi wá kↄ̃ náai vĩo, ↄ̃ wa Lua bàa kua ń wá deziↄ yã́ gbòoi? ¹¹ Yudaↄ náaisaiyãkɛ̀, aa yãbɛ̃ɛkɛ̀ Yelusalɛũ ń Isaili bùsuo, asa aa tã́agbagbanaↄ sɛ̀ nↄ ũ, aa Dii kpɛ́ pↄ́ a yei gbãlɛ̀ò. ¹² Gbɛ̃́ pↄ́ yã́ bee taa kɛ̀, Dii aà kɛ̃ Yakↄbu buiↄwa, i dɛ, bↄ̀mↄ ge bele no, baa tó à mↄ̀ ń gbaↄ Dii Zĩgↄ̃deɛ.

¹³ Yã́ plaade pↄ́ i kɛn la. Iↄ ↄ́ↄlↄ àↄ aaukɛ, á wɛ́’i ìↄ ka Dii gbagbakĩiwa, kɛ́ à wɛsɛ̀ lɛ́ gba pↄ́ a mↄòɛ gwa à gbasa sio yã́i. ¹⁴ I mɛ: Bↄ́mɛ mↄ̀ ń yã́ɛo? Kɛ́ Dii mɛ́ seelade ũ ápiↄ ń á baade ɛ̀waasogↄↄ nↄo yã́ musu yã́iɛ. Asa n nↄ mɛ́ n gbɛ̃do pↄ́ a kↄ̃ yãmà ũ, ↄ̃ n bↄ aà kpɛ. ¹⁵ Dii i á kɛ lán sàwakula ń gbalaowa, kɛ́ á mɛ ń á lɛ́o àↄ doũo lé? Bↄ́ Lua lɛ́ yá á mɛdoũkɛpi musui? Kɛ́ á nɛ́ↄ e aa a yãma yã́iɛ. Bee yã́i àↄ ázĩa kũa dↄ̃, kɛ́ ásu náaisaiyãkɛ á naɛo. ¹⁶ Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, má za nↄyaa ń pↄpiliawàouɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. Àↄ ázĩa kũa dↄ̃, kɛ́ ásu náaisaiyãkɛɛ̀o.

Dii yã́kpalɛkɛgↄↄ

¹⁷ Á tò á yã’o Dii kũ̀ gbãa. I mɛ: Wá yã́ kpele mɛ́ aà kũ̀ gbãai? Kɛ́ i mɛ, vãikɛnaↄ maa Diiɛ, an yã́ ì kaaàgu yã́iɛ. I mɛ lↄ, Lua pↄ́ ì yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ ku máɛ?

¹ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gwa! Má a zĩna gbaɛ aà dↄaa zɛkɛkɛmɛɛ.+ 3.1 Mat 11.10, Maa 1.2, Luk 1.76, 7.27 Dii pↄ́ i aà kĩ́i wɛɛlɛ i gɛ̃ a kpɛ́u kã́ndo. À ma, ma bàakuaánↄ zĩna pↄ́ á pↄ dↄwàpi lɛ́ mↄ́! ² Démɛ a aà mↄgↄↄ fↄ̃i?+ 3.2 Yoɛ 2.11, Zia 6.17 Tó à bìlɛ, démɛ a bↄi? Asa aↄ dɛ lán mↄ̀baasana tɛ́waɛ, lán pↄpina kasa baasaawa. ³ A zↄ̃lɛ à gbɛ̃́ↄ baasa à ń gbãsĩ wolo. A Levii buiↄ gbãbↄnɛ́, lá wì vua ń ã́nusuo, gbãsĩ wolowa, mↄ Diiɛ ń gbaↄ a zɛ́wa. ⁴ Gↄↄ bee Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi gba a ka Diigu lán yãawa, lá a ziwa.

⁵ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Má mↄ́wá yã́kpalɛu, ma mɛ a wã ń bↄbↄa ń gbɛ̃́ pↄ́ ma vĩa vĩoↄ: Gbɛ̃kↄↄlɛkɛnaↄ ń gbãsĩkɛnaↄ ń ɛɛ lɛgbɛ̃naↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì gbãamↄ ń zĩkɛnaↄnɛ ń gyaa taasideↄ ń tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń bↄ̀mↄↄ.

Gbɛ̃nazĩna Lua kpã́i’oa

⁶ Ma Dii mili lilɛo. A yã́i á Yakↄbu buiↄ i kaalɛo. ⁷ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Za á deziↄ gↄↄ ↄ̃ a pã ma yã́a, á kũao. À zɛmanↄ, mí zɛánↄ. I mɛ, kpelewa wá zɛnnↄi?

⁸ Gbɛ̃nazĩna ì Lua kpã́i’oa? Kási álɛ ma kpã́i’o. I mɛ, bↄ́ musu wálɛ n kpã́i’oui? Á pↄ́ kwide ń á gbao yã́ musuɛ. ⁹ Á bui píi gↄ̃̀ láaipↄ ũɛ, kɛ́ álɛ ma kpã́i’o yã́i. ¹⁰ À mↄ́ ń pↄ́ kwideo+ 3.10 Lev 27.30 píi, í ká ma làasiu, kɛ́ blɛ e àↄ ku ma kpɛ́u. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. À ma lɛ bee musu à gwa. Tó mi musu zɛ́ wɛ̃ ma ɛ̀fãai pìsiɛ́, a kua a kákĩiwao, mámɛo! ¹¹ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Má kpá á buapↄ ↄ̃̀ↄkpanaↄnɛɛ. Aa á pↄ́ↄ míↄnzↄ̃o, á vɛ̃ɛliↄ nɛ́ a woloo. ¹² Bui píi i oɛ́ ɛ̀fãaideↄ, asa á bùsu aↄ naɛ.

Dii bↄa ń yã́o gↄↄ

¹³ Ma Dii ma mɛ̀: A yãvãi ò ma musu. I mɛ, bↄ́ yã́ wá ò n musui? ¹⁴ A mɛ̀, zↄblea Luaɛá pãɛ. Kɛ́ wa zĩkɛ̀ Dii Zĩgↄ̃de yã́wa mɛ́ wa zwã̀nkasaↄ dà aà yã́i, bↄ́ ài wá èi? ¹⁵ Tia kɛ́wa i mɛ waladeↄnɛ ɛ̀fãaideↄ. Álɛ e vãikɛnaↄ mɛ́ lɛ́ zɛdↄ, gbɛ̃́ pↄ́ ì mɛ Lua pila wà dɛ̃ɛka sↄ̃, yãe lí aà leo.

¹⁶ Gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩↄ yã’ò ń kↄ̃o, ↄ̃ à swãdↄ̀ ń yã́i a mà. Ɔ̃ wà gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩ aaì làasookɛwàↄ tↄ́ kɛ̃̀ ladau aà aɛ. ¹⁷ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, gↄↄ pↄ́ ma bↄ ń yã́o, aaↄ dɛ ma pↄ́ ũ, ma àizɛɛ ũ. Má wɛ̃nadↄ̃nɛ́ lá gbɛ̃́ ì wɛ̃nadↄ̃ a nɛ́ pↄ́ lɛ́ zĩkɛɛɛwa. ¹⁸ Í gbɛ̃maaↄ ń gbɛ̃vãiↄ dↄ̃kↄ̃ɛ sa, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zↄble Luaɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lí zↄbleɛ̀oↄ. ¹⁹ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gwa! Gↄↄpi lɛ́ mↄ́, aↄ wãa lán mua tɛ́wa, mɛ́ waladeↄ ń vãikɛnaↄ aaↄ dɛ lán sɛ̃̀ giiwa. Gↄↄpi a kṹmá píi, an zĩ́na ge an ↄnɛ a gↄ̃o. ²⁰ Á gbɛ̃́ pↄ́ á ma vĩa vĩↄ sↄ̃, á bↄa maa ĩatɛ̃ i bilɛɛ́, mɛ́ aafia aↄ ku a gupuai. Á bↄlɛ àↄ vĩvĩ lán zunɛ pↄ́ wà ń gbáɛↄwa. ²¹ Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gↄↄ pↄ́ ma bↄ ń yã́o, á ↄ̃zↄ̃ gbɛ̃vãiↄwa, aaↄ dɛ túfu ũ á gbáu. ²² À to ikoyã pↄ́ má kpà ma zↄ̀blena Mↄiziwa Olebu àↄ dↄágu, yã́ pↄ́ má dìlɛ Isailiↄnɛ ń yã́ pↄ́ má dànɛ́o. ²³ À ma! Má ãnabi Ɛlia+ 3.23 Mat 11.14, 17.10-13, Zãa 1.21 zĩwá e ma mↄgↄↄ zↄ̃ↄ pↄ́ a to vĩa ń kṹ àↄ ká. ²⁴ A to maeↄ lɛdoũkɛ ń ń nɛ́ↄ, mɛ́ nɛ́ↄ lɛdoũkɛ ń ń maeↄ,+ 3.24 Luk 1.17 kɛ́ másu mↄ ↄlɛlɛ á bùsuɛo yã́i.