Amↄsi

AMƆSI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

E wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 760 Amↄsi bↄ̀ a bɛ wɛ̃́lɛu Tekoa, Yuda bùsuu, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Bɛtɛli, gu pↄ́ Isaili bùsu sa’okĩi zↄ̃ↄ kuu. Wegↄ̃ↄ ãnabikɛkɛa bↄ̀ ń saɛ lán loupũnaawa.

Gↄↄ bee kí Yeloboaũ plaade dɛ Isaili bùsu kía ũ (787-747). Siliↄ lɛ́ zĩkańnↄ lↄo, ↄ̃ Isailiↄ ɛ̀a lɛ́ namable lↄ, ↄ̃ ãnabi Amↄsi mↄ̀ Lua gbɛ̃́piↄ midɛa yã́ pã̀lɛńgu. Gↄↄ bee bùsudepiↄ lɛ́ zĩkɛ lousisiyãↄwa maamaaɛ. Bↄ́yãi à bao pãsĩpi pã̀lɛńgui?

A maa wà to baade àↄ kú ń a laaio kpálɛa lá Lua ikoyã dìlɛwa, ãma gbãadeↄ lí wei gbɛ̃́ↄnɛo. Bee yã́i Lua ì zɛ ń gbãasaideↄ. Amↄsi yã́ pↄ́ tò a gↄ̃ waasokɛna ũ yã́pi musu ò (7-9), ↄ̃ wà aà yà Isaili bùsuu gↄ̃̀ↄgↄ̃ↄ (7.10-17).

Lɛɛ 1 e 2 zↄa pↄ́ Lua dↄ̀ Isailiↄwa ń bui pↄ́ liaańziↄ,

Lɛɛ 3 e 6 yã́ pↄ́ tò Lua ń a gbɛ̃́ↄ yã́ bↄ̀ kↄ̃ kpɛ,

Lɛɛ 7 e 9 wá gbá zɛ́ wà yã́ pↄ́ Amↄsi ò bↄkĩi dↄ̃. À wɛ́pungu’è gɛ̃n sↄo mɛ́ a yã́ dɛ yã́ pↄ́ Lua a ɛa mↄ kɛiↄ seelaↄ ũɛ.

Amↄsi waasopi ì to wà làasookɛ Lua yã́ bↄa dṹniaɛ bee yã́ kpɛwa píi. Ãnabi pↄ́ wà aà yàpi ì to wà làasookɛ Yesu yã́wa lↄ. Yesu yã́ i kↄ̃sɛ ń gbãadeↄ yã́oo, i kɛ ń gbãao no, ãma yã́ pↄ́ a òpi lɛ́ yã́ dafu dilɛwɛ̃ɛ dɛ Amↄsi pↄ́a!

Yã́ pↄ́ a bui pↄ́ liaa Isailiↄzi le

¹ Tekoa sãdãnaↄ do Amↄsi yã́ pↄ́ a è Isailiↄ yã́ musun kɛ. Yã́ pↄ́ a èpi dↄaaa tↄↄlɛ lualuaaɛ wɛ̃̀ plaɛ. Gↄↄ bee Uzia dɛ Yudaↄ kía ũ+ 1.1 2Kia 15.1-7 mɛ́ Yehoasi nɛ́ Yeloboaũ dɛ Isailiↄ kía ũ.+ 1.1 2Kia 14.23-29² À mɛ̀:

Dii lɛ́ bↄ Siↄna ń pũnaao,

àlɛ bↄ Yelusalɛũ ń palaa gbãao.+ 1.2 Yoɛ 4.16

Pↄdãnaↄ dã́dãkɛkĩiↄ lɛ́ gↄ̃ wɛ̃nannↄ,

Kaamɛli gbɛpↄlɛ lɛ́ giigaga.

³ Ma Dii ma mɛ̀,

Damasi bùsu tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo,

asa aa Galada bùsudeↄ gbɛ̃̀gbɛ̃ ń ɛ̃́ngoↄɛ.

⁴ Má tó tɛ́ fɛlɛ an kí Azaeli bɛwa,

i kũ aà nɛ́ Bɛnadada kpɛ́ gbãaↄwa.

⁵ Má Damasi bĩ́ibↄlɛ gba gbooɛ,

mí Avɛni guzulɛpi kía tↄ̀lↄzↄ̃,

gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ báawa Edɛnibɛpi,

wi tá ń Sili bùsudeↄ Kii zĩ̀zↄↄ ũ.

Ma Dii mámɛ má ò.

⁶ Ma Dii ma mɛ̀,

Gazadeↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Asa aa ma gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũ píiɛ,

ↄ̃ aa ń ná Ɛdↄũↄnɛ ń ↄzĩ.

⁷ Má tó tɛ́ fɛlɛ Gaza bĩ́iwa,

i kũ a kpɛ́ gbãaↄwa.

⁸ Má Asedoda kía tↄ̀lↄzↄ̃

ń gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ báawa Asekelonio.

Má ↄsɛ mà Ɛkɛlonideↄ lɛ́,

e Filitɛ̃ kↄ̃na pↄ́ gↄ̃̀ weↄ gɛ midɛò.

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

⁹ Ma Dii ma mɛ̀,

Tiideↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Asa aa ma gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũ píiɛ,

ↄ̃ aa ń ná Ɛdↄũↄnɛ ń ↄzĩ.

Lɛdoũ pↄ́ aa kɛ̀ńnↄ i dↄńguo.

¹⁰ Má tó tɛ́ fɛlɛ Tii bĩ́iwa,

i kũ a kpɛ́ gbãaↄwa.

¹¹ Ma Dii ma mɛ̀,

Ɛdↄũↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Aa pɛ̀lɛ ń daɛↄzi ń fɛ̃ndao,

aai gbɛ̃e wɛ̃nagwao.

Aa pↄkũmabↄ̀bↄmá zɛzɛsai,

an pↄ fɛ̃ańzi i kpálɛo.

¹² Má tó tɛ́ fɛlɛ ń bùsu Temaniwa,

i kũ a mɛɛwia Bↄzɛla kpɛ́ gbãaↄwa.

¹³ Ma Dii ma mɛ̀,

Amↄniↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Aa Galada bùsu nↄsindeeↄ pùi,

kɛ́ aa ye ń bùsu kã́fĩ yã́i.

¹⁴ Má tɛsↄ̃ ń mɛɛwia Labawa,

i kũ a kpɛ́ gbãaↄwa.

Zĩkawii iↄ dↄ,

zàa’ĩan gbãa i fɛlɛńgu,

¹⁵ wi tá ń ń kíao zĩ̀zↄ ũ,

aàpi ń a ìwaↄ sãnu.

Ma Dii mámɛ má ò.

¹ Ma Dii ma mɛ̀:

Mↄabuↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Aa Ɛdↄũↄ kía gɛ kpàsa

e aà wáↄ gↄ̃̀ túfu ũ.

² Má tó tɛ́ fɛlɛ Mↄabuↄwa,

i kũ Kelio kpɛ́ gbãaↄwa.

Mↄabuↄ gaga zĩ̀ zↄa guuɛ

gↄↄ pↄ́ wàlɛ kúkuakɛ,

wàlɛ mↄ pɛ́.

³ Má ń dↄaana tↄ̀lↄzↄ̃ɛ,

mí aà ìwaↄ dɛdɛaànↄ.

Ma Dii mámɛ má ò.

Yã́ pↄ́ a Yudaↄ ń Isailiↄ le

⁴ Ma Dii ma mɛ̀,

Yudaↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Asa aa gì ma ikoyãiɛ,

aaliↄ yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũao.

An tã́aↄ mɛ́ ń sãsã,

ɛɛde pↄ́ an deziↄ tɛiↄ.

⁵ Má tó tɛ́ fɛlɛ Yuda bùsuwa,

i kũ Yelusalɛũ kpɛ́ gbãaↄwa.

⁶ Ma Dii ma mɛ̀,

Isailiↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Aaì gbɛ̃maaↄ yía zↄↄ ũ ↄ̃a yã́i,

aaì taasideↄ yía kyale fĩaboanɛ yã́i.

⁷ Aaì ↄ̃zↄ̃ wɛ̃nadeↄwa bùsu’ũfãau,

aaì gbãasaideↄ yã́ málɛnɛ́.

Nɛ́ ń a maeo aaì gbada wɛ̃́ndia doũwa,

aaì ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpa.

⁸ Aaì ń wó poo sa’okĩiↄ saɛ píi

zwãa pↄ́ aa a tↄ̀ↄmasìmáↄwa.

Aaì vɛ̃ɛ lú ń ↄ̃a pↄ́ aa sìmáo

aa mi ń tã́akpɛu.

⁹ Mámɛ ma Amↄleↄ kàalɛɛ́ yãa,+ 2.9 Iko 3.8-10

baa kɛ́ aa gbã̀a lán sɛdɛ líↄwa,

mɛ́ aa gbãa lán sɛ̃́ gↄ̃n giiwa.

Ma ń kaalɛ píi, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ.

¹⁰ Mámɛ ma bↄánↄ Egipi,

ma dↄaaɛ́ guwaiwaiu wɛ̃̀ bla,

má tò Amↄleↄ bùsu gↄ̃̀ á pↄ́ ũ.

¹¹ Ma á nɛ́eↄ dìlɛ ãnabiↄ ũ,

má tò á ɛ̀waasoeↄ ńzĩa kpàa.+ 2.11 Nao 6.1-8

Isailiↄ, sĩana málɛ oɛ́o lò?

Ma Dii mámɛ má ò.

¹² A naɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa ńzĩa kpàapiↄwa aa vɛ̃ɛmi,

á dìlɛ ãnabipiↄnɛ aasu ãnabikɛkɛ lↄo.

¹³ À ma! Má á kɛ dɛ̃́ↄdɛ̃ↄɛ,

lán zugo pↄ́ pↄ́wɛn aso sɛa ì pↄ́ kɛ dɛ̃́ↄdɛ̃ↄwa.

¹⁴ Gbɛ̃́ kàsakasaↄ bↄkĩi eo,

gↄ̃saↄ e bↄ ń gbãa yã́io,

nɛgↄ̃naↄ e ńzĩa misio.

¹⁵ Kàzunaↄ fↄ̃ zɛ gio,

bàwãadeↄ e bↄo,

sↄ̃deↄ e ńzĩa misio.

¹⁶ Baa nɛgↄ̃n wↄ́ↄdeↄ

aa bàasi ↄgii gↄↄ beeɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

¹ Á Isaili bui pↄ́ ma á bↄ́lɛ Egipi,

à swã́kpa à yã́ pↄ́ ma mɛ̀ a á le ma.

² Dṹnia buiↄ guu píi ámɛ ma á sɛ́.

A yã́i má vãi pↄ́ á kɛ̀ wíɛ́ á musu.

Amↄsi ãnabikɛkɛa bↄ̀ Dii kĩ́iɛ

³ Gbɛ̃ↄn plaↄ ìↄ tɛkↄ̃i kↄ̃yãmasaia?

⁴ Nↄ̀ↄmusu ì pũna dào guu pↄblea esaie?

Nↄ̀ↄkusi ì pala a tòou nↄ̀ↄkũsaie?

⁵ Tó bãe i zu fíiuo,

a e à aà kũe?

Tó ba i e pↄ́ kũ̀o,

a bilɛe?

⁶ Tó wà zĩ̀gãalɛ̀ wɛ̃́lɛu,

sↄ̃ lí kɛ̃́ gbɛ̃́ↄguo lé?

Tó músi gɛ̃̀ wɛ̃́lɛu,

Dii mɛ́ tòo lò?

⁷ Dii Lua lí yã́ pↄ́ a zɛòe kɛ

oa a zↄ̀blena ãnabiↄnɛ saio.

⁸ Nↄ̀ↄmusu pũ̀na,

dé vĩa a gí kṹii?

Dé Dii Lua a yã’oɛ̀,

à gí a kpàwakɛii?

Yã́ pↄ́ a Isailiↄ le

⁹ À kpàwakɛ Asedoda kibɛdeↄnɛ

ń Egipi kibɛdeↄ à onɛ́,

aa kãaa Samali gbɛ̀sĩsĩↄ pↄlɛu,

aai gili zↄ̃ↄ pↄ́ gɛ̃̀u e

ń gbãa pↄ́ wàlɛ mↄ́ a gbɛ̃́ↄnɛo.

¹⁰ Ma Dii ma mɛ̀,

gbãadeↄ yãkɛa a dↄ̀ↄwa dↄ̃o.

Aaì gbɛ̃́ↄ wɛtã aa ń taiinkɛ,

aaì ń àizɛɛↄ naaa aa taò ń bɛ.

¹¹ Bee yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀,

ibɛɛↄ mↄ lia á bùsuzi,

aa á gbãa midɛ,

aai á kibɛ pↄ́ↄ sɛ́lɛ.

¹² Ma Dii ma mɛ̀,

lá sãdãna ì a sã gbá miↄna

ge a swã́ miↄna bↄ nↄ̀ↄmusu lɛ́zĩ,

màa Isaili pↄ́ kú Samaliↄ bↄ kaso,

gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ ń lii bɛ́lɛbɛlɛwapiↄ.

¹³ Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

à swã́kpa à ma,

í Yakↄbu buiↄ gbaò laai.

¹⁴ Tó málɛ Isailiↄ tàae wínɛ́ ń musu,

má sa’okĩi pↄ́ kú Bɛtɛliↄ kↄ́ba zↄ̃zↄ̃ mà kwɛ tↄↄlɛ,

mí sa’okĩipiↄ dúuzↄ̃.

¹⁵ Má á guantɛ̃mblekpɛↄ

ń á ĩ́ampuublekpɛↄ wíwiɛ,

má kpɛ́ pↄ́ a zãblèmá

ń wesa swaaopiↄ daaĩɛ,

mí a kpɛ́ zↄ̃ↄↄ gboo píi.

Ma Dii mámɛ má ò.

¹ Á Basana zununuↄ, à yã́ɛ bee ma,

á nↄɛ pↄ́ a mɛ̀kpa Samali sĩ̀sĩpↄlɛuↄ!

I gbãamↄ wɛ̃nadeↄnɛ,

i taasideↄ wɛtã,

i o á zã́ↄnɛ aa idã dↄ à mi.

² Ma Dii Lua ma lɛgbɛ̃̀ ń ma kuaadoakɛo,

ma mɛ̀ gↄↄ lɛ́ mↄ́wá

wa kokoaka á gbɛ̃́ kↄ̃naↄzi,

wi á sɛ́lɛ táánↄ ń mↄ̀ kòoloↄ.

³ Á baade a bↄ a aɛdↄawa súsu bĩ́ifoou,

wi táánↄ zĩ̀zↄↄ ũ.

Ma Dii mámɛ má ò.

Isailiↄ swã́gbãakɛa

⁴ À gi àↄ gɛ́ Bɛtɛli, í tàaekɛ we.

À gi àↄ gɛ́ Giligali, í ɛa tàaekɛ lↄ.

Àliↄ sa’o á diiↄwa we lá gu lɛ́ dↄ,

íↄ á pↄ́ kwide kpa we wɛ̃̀ àaↄ̃ ń wɛ̃̀ àaↄ̃o.

⁵ Àli pɛ̃ɛ sɛa kpasa sa’okĩiwa sáaukpabↄ ũ,

í pↄ́ pↄ́ iↄ ma gba kpàwakɛ wà ma,

á Isailiↄ, asa bee kɛa á yei.

Ma Dii mámɛ má ò.

⁶ Wɛ̃́lɛ píiu má tò á lɛkpɛ lɛ́ yↄ́ lↄo,

ualɛ ń ualɛo má tò a kua blɛwa,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

⁷ Kɛ́ à gↄ̃̀ mↄ àaↄ̃ wà pↄkɛkɛ,

ↄ̃ ma á tɛ̃́ lou.

Má tò lou mà wɛ̃́lɛeↄu,

à gì mai wɛ̃́lɛeↄu.

Má tò à mà buaeↄ,

à gì mai buaeↄ, ↄ̃ gu giigàga.

⁸ Á gbɛ̃eↄ bã̀abãabò,

aa gɛ̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo í wɛɛlɛi,

aai e à mↄ̀máo,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

⁹ Mi to pↄ́wɛn gbↄ̃si ń pↄ́ fukpaao

á kaaↄ ń á vɛ̃ɛbuↄ le mↄ̀ↄmↄↄ.

Kwaↄ á kaadↄɛnaↄ ń á kuↄ blè,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

¹⁰ Ma gagyãↄ kàágu,

lá má kà Egipiↄguwa.

Ma á ɛ̀waasoↄ dɛ̀dɛ zĩ guu,

má tò wà á sↄ̃́ↄ nàaa.

Má tò yai gĩ dà á bòoa,

á ní lɛ́ dↄkĩi eo,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

¹¹ Ma á gbɛ̃eↄ suumpa,

lá ma Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo suumpawa.+ 4.11 Daa 19.24

A gↄ̃ gòmiↄna pↄ́ wa ga bↄ̀ tɛ́u ũ,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

¹² A yã́i Isailiↄ, má yã́piↄ kɛɛ́.

Lá má yã́piↄ kɛɛ́ Isailiↄ,

àↄ kú ń mapi á Lua yã́kpalɛkɛaánↄ sↄuo.

¹³ À ma! Mi gbɛ̀sĩsĩↄ kása,

mi to zàa’ĩana fɛlɛ,

mi to gbɛ̃nazĩna dↄ̃ lá a làasoo dɛ,

mi to gu dↄ, mi ɛa to gu si,

mi táa’o dṹnia gulɛsĩↄwa,

ma tↄ́n Dii Lua Zĩgↄ̃de.

Wɛ̃nakɛa Isailiↄnɛ

¹ Isailiↄ, à yã́ɛ bee ma,

málɛ wɛ̃nalɛ daánↄ.

² Wi Isailiↄ nɛ sↄlↄlↄ yãao,

ãma à lɛ̀lɛ sa mɛ́ a fɛlɛ lↄo.

Wà aà tò wúlɛa a bùsuu we,

gbɛ̃e ku à ↄkaaàzio.

³ Ma Dii Lua ma mɛ̀,

wɛ̃́lɛ pↄ́ a zĩgↄ̃ↄ bↄ̀lɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo,

gbɛ̃ↄn basↄo mɛ́ a su.

Wɛ̃́lɛ pↄ́ a zĩgↄ̃ↄ bↄ̀lɛ gbɛ̃ↄn basↄo,

gbɛ̃ↄn kwi mɛ́ a su.

⁴ Ma Dii málɛ yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ:

À ma kĩ́i wɛɛlɛ, íↄ ku.

⁵ Ásu gɛ́ lousisii Bɛtɛlio,

ásu gɛ́ Giligali sↄ̃o,

ásu tↄ̃u Bɛɛsɛbao,

asa wa tá ń Giligalideↄ zĩ̀zↄↄ ũɛ,

mɛ́ Bɛtɛli a gↄ̃ bɛzia ũɛ.

⁶ À Dii kĩ́i wɛɛlɛ, íↄ ku.

Tó màa no,

a mↄ kũ Yosɛfu buiↄwa tɛ́ ũ,

a kũ Bɛtɛliwa, gbɛ̃e a fↄ̃ dɛo.

⁷ I yã́’ĩikpa yãnadeↄwa,

mɛ́ i yãkɛa a zɛ́wa málɛ.

⁸ Dii saankifɛ̃nɛnaↄ kɛ̀

ń saankonɛandeo.+ 5.8 Yob 9.9, 38.32

Ì to gusia níinii li gudↄa ũ,

ì to gu ìↄ si.

Ì ísia í kãaa musu,

ì to à ma lou ũ bùsu píi guu.

Aà tↄ́n Dii.

⁹ Ì to kaalɛ bilɛ gbãadeↄwa,

ì wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ ásookɛ.

¹⁰ Ápiↄ sↄ̃ iliↄ ye sĩan’ona gĩyãio,

i za gbɛ̃́ pↄ́ ì bↄbↄ ń vãikɛnaↄgu.

¹¹ Lá i gbãable wɛ̃nadeↄwa,

i pↄ́wɛna símá,

á kpɛ́ pↄ́ á bò ń gbɛ̀ ãao,

á e zↄ̃lɛ ń guuo,

á pↄeã vɛ̃ɛ pↄ́ á bà,

á e à a imio.

¹² Asa Dii á tàae zↄ̃ↄ dↄ̃

ń á duuna pↄ́ lɛ́ vĩoo.

I gbɛ̃maaↄ wɛtã,

i to gbɛ̃dɛna fĩabo, í aà gbaɛ,

i gí taasideↄnɛ ń ń yã́ nao.

¹³ A yã́i tò laaide dãↄ lɛ́ ìↄ kpaaũa tia kɛ́wa,

asa gↄↄɛ beeↄ vãiɛ.

¹⁴ À wɛɛlɛ àↄ yãmaakɛ,

i kɛ a vãi no,

kɛ́ à e àↄ ku,

Dii Lua Zĩgↄ̃de iↄ kúánↄ,

lá i o a kúánↄwa.

¹⁵ Àↄ za yã́ vãiu, íↄ ye a maai,

íli yã́gↄ̃gↄ̃ a zɛ́wa yã́kpalɛkɛkĩi.

Wìliↄ dↄ̃o, Dii Lua Zĩgↄ̃de a gí Yosɛfu bui kↄ̃naↄ wɛ̃nagwaio.

¹⁶ A yã́i Dii Lua Zĩgↄ̃de mɛ̀,

wa búbuapɛ gãaɛↄ píi,

waↄ o zɛ́kpaaↄ guu: Wéee! Wéee!

Wa sɛ̃̀wanaↄ sísi aa ↄ́ↄlↄ,

wa o gɛ’ↄↄlↄnaↄnɛ aa búbuapɛ.

¹⁷ Búbuapɛa aↄ ku vɛ̃ɛbuↄu píi,

asa Dii mɛ́ a pã́ á bùsua.

Dii mɛ́ ò.

¹⁸ Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Dii gↄↄ nidɛ!

Àkɛa álɛ Dii gↄↄpi nidɛi?

Gusia gↄↄɛ, i kɛ gupua no.

¹⁹ Aↄ dɛ lá gbɛ̃́ lɛ́ bàalɛ nↄ̀ↄmusuɛ,

ↄ̃ à gɛ̀ kpà wài pãleawa,

ge lá à gɛ̀ gɛ̃̀ kpɛ́u à ↄnà gĩwa,

ↄ̃ mlɛ̃ aà sòwaɛ.

²⁰ Dii gↄↄpiá gusiaɛ,

i kɛ gupua no, gusia níiniiɛ.

Baa gupuan beeena aↄ vĩo.

²¹ Ma Dii ma mɛ̀,

má za á dikpɛↄu, má gíiɛ,

má ye á kↄ̃kãaapiↄ gĩyãio.

²² Baa tó a sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òa ń pↄ́wɛntio, má sio.

Baa tó a sáaukpa sa’òa ń pↄ́ mɛkpaao,

má wɛ́sɛ mà gwao.+ 5.22 Isa 1.11-14

²³ À gomala ń á lɛ̀sikↄ̃fĩo,

má swã́sɛ á mↄↄna ↄ́io.

²⁴ À to yã́zɛde dagua

lán swa gbakakaawa,

à tó á yãkɛa a zɛ́wa ligua

lán swa pↄ́ a í lí baowa.

²⁵ Isailiↄ, i kɛ mámɛ a sa’òa

a ma gba pↄ́ guwaiwaiu wɛ̃̀ blao.

²⁶ Tã́a Mↄlↄku kpɛ́ á sɛa

ń saana pↄ́ a zɛò taao.

Á dii pↄ́ á pì ázĩaɛpiↄ+ 5.26 Zĩn 7.42-43 yã́i

²⁷ ↄ̃ má tó wà táánↄ Damasi baale.

Ma Dii mámɛ má ò.

Ma tↄ́n Lua Zĩgↄ̃de.

Waiyoo Isailiↄ kía namablenaↄ

¹ Waiyoo á gbɛ̃́ pↄ́ á kú niɛniɛ Siↄnaↄ

ń á gbɛ̃́ pↄ́ á kú dↄdↄa Samali sĩ̀sĩpↄlɛuↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ buiↄ mide kíaↄ ũ

gbɛ̃́ kĩniↄ wɛ́ ìↄ dↄáziↄ!

² À gɛ́ Kalenↄ à gwa!

Bↄa we í gɛ́ Amata mɛɛwiau,

í gɛ́ Gata, Filitɛ̃ mɛɛwiau.

An wɛ̃́lɛpiↄ maa dɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ á kíaↄ kuulae?

An bùsu zↄ̃ↄ dɛ á pↄ́ae?

³ Lá álɛ e Lua ĩadaawá gↄↄ zã̀,

kía pãsĩ gbãableawá kãikũ̀.

⁴ I wúlɛ á wesa swaa liiↄwa,

i ↄli ázĩau á wúlɛkĩipiↄwa.

I sãnɛbↄlↄ ń gáaena mɛkpaao só.

⁵ I mↄↄnalɛ lán Davidi lɛ̀wa,

i lɛ̀ dafu da ń pↄ́’ↄbↄnaↄ.

⁶ I vɛ̃ɛmi à a dàa bↄ,

i nísi ↄde dↄↄ,

kási ili ↄ́ↄlↄ Yosɛfu buiↄ kaalɛa yã́ musuo.

⁷ A yã́i tò áↄ ku gbɛ̃́ pↄ́ wa táńnↄ káauↄ guuɛ,

á lalasi wiiↄ i midɛ.

⁸ Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de

ma lɛgbɛ̃̀ ń ma kuao ma mɛ̀,

má ye Yakↄbu buiↄ ĩ́andãa gĩyãio,

má za an zɛgikĩiↄu.

Má ń mɛɛwia na ń ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩ

ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píiɛ.

⁹ Baa tó gↄ̃ɛↄ gↄ̃̀ uae gbɛ̃ↄn kwi, aa gagaɛ. ¹⁰ Tó gbɛ̃́ mↄ̀ a daɛ gɛ sɛ́i, àlɛ bↄò à gɛ́ tɛsↄ̃iwà, mɛ́ à gbɛ̃́ pↄ́ ulɛa we là à mɛ̀: Gbɛ̃e kunnↄ we lↄe? Ade a wewà: Gbɛ̃e ku lao. Kɛ kílikili, baa Dii tↄ́, ńsu sio.

¹¹ Asa ma Dii ma yãdìlɛ ma mɛ̀,

má ua zↄ̃ↄ wiɛ kɛ́lɛkɛlɛ,

mí a nɛ́na kɛ yáiyai.

¹² Wì sↄ̃́ baa gbɛsi musue?

Wì sapa ń zuↄ wee?

Màa á tò yã́zɛde gↄ̃̀ɛ́ sɛwɛ ũ,

mɛ́ yãkɛa a zɛ́wa gↄ̃̀ɛ́ gↄ̃i ũ.

¹³ Á pↄ kɛ̀na zĩblea Lodebaawawa,

a mɛ̀ a Kaanaiũ sì ń ázĩa gbãaoɛ.

¹⁴ Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Isailiↄ, málɛ tɛ́kpa buieu à fɛlɛánↄ,

i wɛ́tɛ̃amↄɛ́ za Amata bↄlɛu e Ísida Wisidei.

Kwaↄ

¹ Yã́ pↄ́ Dii Lua ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: Má è Dii bↄ̀ ń kwaↄ pↄkɛkɛ daalɛgↄↄ, pↄ́ pↄ́ wì kpa kíawa kɛkɛa gbɛa. ² Kɛ́ kwaↄ tↄↄlɛ pↄ́ↄ sò píi aa làa, ma mɛ̀: Dii Lua, sùuukɛ! Bↄ́ Yakↄbu buiↄ e aaↄ kuòi? Asa aa kɛ̀ fɛ̃́nɛũ. ³ Ɔ̃ Dii yã́pi bↄ̀ a nↄ̀sɛu à mɛ̀, bee a kɛ lↄo.

Tɛ́

⁴ Yã́ pↄ́ Dii Lua ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: Má mà Dii Lua lɛ́ mɛ á yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ ń tɛ́o. Tɛ́pi ísia zↄ̃ↄ í bà, ↄ̃ à kũ̀ Isaili bùsuwa. ⁵ Ɔ̃ ma mɛ̀: Dii Lua, n yã́ na! Tuɛlɛ! Bↄ́ Yakↄbu buiↄ e aaↄ kuòi? Asa aa kɛ̀ fɛ̃́nɛũ. ⁶ Ɔ̃ Dii Lua yã́pi bↄ̀ a nↄ̀sɛu à mɛ̀, beepi a kɛ lↄo.

Pↄ́susugwabↄ

⁷ Yã́ pↄ́ a ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: Ma Dii è zɛa bĩ́i súsu saɛ, a pↄ́ súsugwabↄ kũa. ⁸ Ɔ̃ à ma la à mɛ̀: Amↄsi, bↄ́ ń èi? Ɔ̃ má wèwà ma mɛ̀, pↄ́ súsugwabↄɛ. Ɔ̃ à mɛ̀:

Gwa, ma pↄ́ súsugwabↄ pòo ma gbɛ̃́ Isailiↄwa,

má sùuukɛńnↄ lↄo.

⁹ Wa Isailiↄ gulɛsĩ pↄ́ aa bòↄ daaĩ,

wa Izaaki buiↄ sa’okĩiↄ wíwi.

Má fɛlɛ Yeloboaũ bɛwa ń fɛ̃ndaoɛ.

Amↄsi ń sa’onkia Amaziao

¹⁰ Ɔ̃ Bɛtɛli sa’onkia Amazia gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Isailiↄ kí Yeloboaũwa à mɛ̀: Amↄsi lɛ́ lɛkpaaĩnzi ń gbɛ̃́ↄ Isaili bùsuu. Bùsudeↄ aa aà yã́ fↄ̃́ lↄo. ¹¹ Asa à mɛ̀ wa Yeloboaũ dɛ ń fɛ̃ndaoɛ,

wi Isailiↄ kṹkũ ń bùsuu,

wà táńnↄ zĩ̀zↄↄ ũɛ.

¹² Ɔ̃ Amazia mↄ ò Amↄsiɛ à mɛ̀: Gu’ena, bàasi ǹ ta Yuda bùsuu, níↄ ble ń ãnabikɛkɛawa we. ¹³ Ńsu ɛa mↄ ãnabikɛkɛi Bɛtɛli la lↄo, asa sa’okĩi pↄ́ ì kía gba gbãa ku laɛ. ¹⁴ Ɔ̃ Amↄsi a zãsì Amaziawa à mɛ̀: Ãnabi ge ãnabi gãli gbɛ̃en ma ũ yãa seo. Sãdãnan ma ũ, kaadↄɛmblea dↄ́ɛ má dↄ̃. ¹⁵ Sãdãpi guu ↄ̃ Dii ma sɛu, a òmɛɛ mà gɛ ãnabikɛkɛ a gbɛ̃́ Isailiↄnɛ. ¹⁶ Swã́kpa ǹ Dii yãma sa. N mɛ̀,

másu ãnabikɛkɛ Isailiↄ yã́ musuo,

másu vãi pↄ́ a Izaaki buiↄ le oo.

¹⁷ Ayãmɛto Dii mɛ̀,

n na a káaluaka wɛ̃́lɛu,

wa n nɛ́ↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

Wa ba yↄ̃ n bùsuwa,

wi kpaalɛkↄ̃ɛ.

Wa Isailiↄ kṹkũ ń bùsuu

wà táńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ,

ní ga luayãdↄ̃nsaiↄ bùsuu we.

Libɛ mài kaa gbí guu

¹ Yã́ pↄ́ Dii Lua ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: Ma libɛ mài è ká gbí guu. ² Ɔ̃ Dii ma la à mɛ̀: Amↄsi, bↄ́ ń èi? Ɔ̃ má wèwà ma mɛ̀: Libɛ mài má è ká gbí guu. Ɔ̃ à ɛ̀a òmɛɛ:

Ma wɛmà ma gbɛ̃́ Isailiↄwaɛ,

má sùuukɛńnↄ lↄo.

³ Ma Dii Lua ma mɛ̀,

gↄↄ bee ma kpɛ́ lɛsia a li ↄ́ↄlↄa ũɛ,

gɛↄ gↄ̃ kpálɛ gupiiu kpɛ̃̀nɛnɛ.

Gu a kɛ kílikili!

⁴ À yã́ɛ bee ma,

á gbɛ̃́ pↄ́ i gbãable taasideↄwa,

i wɛ̃nadeↄ midɛ á bùsuu.

⁵ I mɛ: Mↄ dafu dikpɛ a láa wà e wá pↄ́wɛna yía bↄɛ ni?

Gↄↄ kpele kã́mabogↄↄ a gɛ̃ wà e wá dↄ̃ↄ wɛ̃i?

Wá zaa nɛ́na dauɛ, wí a ↄ̃a kã́fĩ,

wá wá kilooↄ lilɛ, wíↄ gbɛ̃ble.

⁶ Wá wɛ̃nadeↄ lú ń ã́nusuo,

wí taasideↄ sɛ zↄↄ ũ,

kɛ́ baa wá kyale fĩa aai e bòwɛ̃ɛo yã́i.

Wá pↄ́wɛna yía ń a bìsaoɛ.

⁷ Ma Dii Yakↄbu buiↄ Lua gawide,

ma lɛgbɛ̃̀ ń ma kuao ma mɛ̀,

an yãkɛae a sãmagu bauo.

⁸ A yã́i tↄↄlɛ a lualua,

gbɛ̃́ pↄ́ kálɛwàↄ i búbuapɛ ḿpii.

Bùsu a loo lán Niili í gbakakaawa,

a ya i ɛa kpálɛ lán Egipi swapi íwa.

⁹ Ma Dii Lua ma mɛ̀,

gↄↄ bee má tó ĩatɛ̃ gɛ̃ kpɛ́u

gↄↄ pↄ́ à kà minanguo,

má tó gu si fãanɛ gbãa zã́.

¹⁰ Má á dikpɛↄ lilɛɛ́ búbuapɛgↄↄ ũ,

á lɛsiaↄ i gↄ̃ wɛ̃nalɛↄ ũ.

Má tó à zwã̀nkasaↄ kákaála,

á baade i a mi wa gbáigbai.

Má tó gↄↄpi àↄ dɛ

lán nɛgↄ̃ɛ mɛ̀ndona gaa ↄↄlↄwa,

gↄↄpi i midɛ ń pↄsiao.

¹¹ Ma Dii Lua ma mɛ̀,

a gↄↄ lɛ́ mↄ́

má tó nↄana ká á bùsuu.

I kɛ blɛ ge í nↄana no,

swã́kpaa ma yã́ ni mɛ́ aↄ á dɛ.

¹² Wa bã̀abãabo ísia baa ń ísia baao,

wa bɛbɛ za gukpɛ e bɛ’aɛ.

Aa kpálɛkɛ ma yãmaai,

kási aa mao.

¹³ Gↄↄ bee wɛ̃́ndia maaↄ

ń gↄ̃sa gbãaↄ yɛ̃̀ɛɛ a láa imi yã́i.

¹⁴ Gbɛ̃́ pↄ́ aaì lɛgbɛ̃ ń Samali tã́a tↄ́oↄ

ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ ń Dã dii kuaoↄ,

ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ ń gɛa sa’oi Bɛɛsɛba gbãaoↄ,

aa kpaguaɛ, aa fɛlɛ bau lↄo.

Isailiↄ midɛa ń ń sua ń pá ziuo

¹ Ma Dii è zɛa a gbagbakĩi saɛ à mɛ̀:

Gbɛ̀pɛlɛ misona lɛ́, kpɛɛlɛ gĩ i dee,

ma kpɛ́pi i kwɛ ká gbɛ̃́piia,

mí gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

An kee a e bↄo,

baa mɛ̀ndo a e piliao.

² Baa tó aa ɛyↄ̃̀ aa tà e bɛdau,

má ↄpɛlɛmá weɛ.

Baa tó aa gɛ̀ za musumusu,

má ń bua weɛ.

³ Tó aa gɛ̀ ùlɛ Kaamɛli gbɛ̀ misonau,

má ń gbɛsɛlɛ mà gɛ́ mà ń kṹkũ weɛ.

Tó aa sↄ̀lↄmɛɛ ísia zíɛ,

má o ísia mlɛ̃ɛ aà ń só weɛ.

⁴ Tó an wɛ̀lɛↄ ń kũkũ aa tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ,

we má tó wà ń dɛdɛu ń fɛ̃ndao.

Má wɛ́tɛńzi ĩadaama yã́iɛ,

i kɛ maakɛanɛ́ yã́i no.

⁵ Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de,

mi ↄkã tↄↄlɛwa, i yↄ́,

gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ i búbuapɛ píi.

Mi to bùsu loo

lán Niili í gbakakaawa,

i ɛa kpálɛ lán Egipi swapi íwa.

⁶ Ma a kúkĩi kɛ̀, má dìdikↄ̃a musu,

ma a ɛ̃ kpàlɛ dṹniawa.

Mi ísia kãaa musu,

mí tó à ma lou ũ dṹnia guu,

ma tↄ́n Dii.

⁷ Ma Dii ma mɛ̀,

á Isailiↄ, a kɛmɛɛ doũ ń Etiopiↄɛ.

Lá ma á bↄ́lɛ Egipi,

mi Filitɛ̃ↄ bↄlɛ Kɛlɛti,

ma Siliↄ bↄ̀lɛ Kiio lé?

⁸ À ma! Ma Dii Lua,

ma wɛmà á bùsu duundewa

mà á kpalapi midɛ dṹniau,

ãma má Yakↄbu buiↄ kaalɛ míↄmiↄo.

Ma Dii mámɛ má ò.

⁹ Má yãdilɛ,

mí tó wà Isailiↄ fã́fã buipãleↄ guu píi

lá wì pↄ́wɛna ká gbaana guu wà fã́fãwaɛ,

baa a wɛ́n do a lɛ́lɛ zĩ́lɛo.

¹⁰ Duunkɛna pↄ́ kú ma gbɛ̃́ↄ guu,

aaì mɛ vãi a sↄ̃ńzi à gbasa ń leoↄ,

wa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao ḿpiiɛ.

¹¹ Gↄↄ bee má ɛa Davidi bɛzĩ bo,

mí a gufooↄ kɛkɛ.

Má aà ua pↄ́ gàpi vu,

mí uapi fɛlɛ lá a dɛ yãawa,

¹² aai gↄ̃ Ɛdↄũ bui kↄ̃naↄ vĩ

ń buipãle pↄ́ ma tↄ́ kúmáↄ píi.+ 9.12 Zĩn 15.16-17

Ma Dii pↄ́ má yã́pi kɛ,

mámɛ má ò.

¹³ Ma Dii má mɛ̀ gↄↄ lɛ́ mↄ́

kɛ́ sàpanaↄ aaↄ bɛ pↄkɛkɛnaↄ iau,

wàli pↄ́tↄ̃ e vɛ̃ɛkɛkɛa àↄ láa.

Baa gbɛ̀sĩsĩↄ vɛ̃ɛ kɛ,

vɛ̃ɛ na iↄ di sĩ̀sĩpↄlɛ píiu.

¹⁴ Má su ń ma gbɛ̃́ Isailiↄ ń pá ziu,

aa ɛa ń wɛ̃́lɛ ziaↄ kálɛ aa zↄ̃lɛu.

Aali vɛ̃ɛbu kɛ, aai a imi,

aali kaaↄ da, aai a libɛ ble.

¹⁵ Má Isailiↄ pɛ ń bùsuu,

gbɛ̃e a ń wo bùsu pↄ́ má kpàmápiu bau lↄo.

Ma Dii á Lua mámɛ má ò.