MALAKI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Malaki a lá kɛ̃̀ e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 500 e 450. Isailiↄ sù ń zↄblea Babilonio wɛ̃̀ 538 guu. An suapi gbɛa an kúsu nà kwɛawa busɛbusɛ. E ãnabi Malaki àↄ gɛ́ ãnabikɛkɛi, Isailiↄ tɛ̀ ãnabi Age ń ãnabi Zakalio yãdanɛↄi, ↄ̃ aa ɛ̀a Lua kpɛ́ dↄ̀ Yelusalɛũ wɛ̃̀ 520 e 515 guu. Ãma za gↄↄ bee an wɛ́ dↄa yã́ dafu pↄ́ a kɛ dↄaana Zolobabɛli ↄzĩ i zɛkɛo. An lousisiyãↄ ↄ̃̀ↄkpà mɛ́ yãvãi lɛ́ kã́fĩ. Aa pãkpà sa’oa Luawai (1.6-14), wiↄ Lua kpãi’o gbaↄ daa guu (3.6-11), sa’onkiaↄ sↄ̃ aalɛ laaidↄ zĩwa lↄo, mɛ́ wìli ikoyã pↄ́ Lua dìlɛnɛ́ da lↄo (2.1-16).

Yã́piↄ yã́i Malaki lɛdà sa’onaↄwa ń gbɛ̃́ↄ píi aa nↄ̀sɛlilɛ. A dↄ̀ńgu kɛ́ Lua yeńzi (1.1-5), ãma a ònɛ́ lↄ aà mↄa ń aà yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ↄ gↄↄ kà kãi (2.17-3.5, 3.13-24). À zĩna pↄ́ Lua a gbaɛ yã’ònɛ́ (3.1), aↄ dɛ ãnabi ũ lán Ɛliawa (3.23). Baona lá pↄ́ Matiee ń Lukuo kɛ̃̀ↄ guu, Malaki yã́ bee dɛ Zãa Daa’ilɛna pↄ́ à mↄ̀ gbɛ̃́ↄ da zɛ́wa Yesu Kilisiɛ yã́ ũɛ (Mat 17.11-13, Luk 1.17).

Kɛ́ Malaki fɛ̀lɛ ń Isailiↄ an kua pↄ́ ↄ̃̀ↄkpà ń ń pãkpaa Lua yã́io, à lɛdàda luanaaikɛnaↄnɛ aaↄ kú ń Lua yã́kpalɛkɛańnↄ sↄuo. Wápiↄ sↄ̃ Malaki lɛ́ owɛ̃ɛ wá baade àↄ kú ń Lua yã́kpalɛkɛaanↄ sↄuo za káau.

1

Sa’oyã

1 Yã́ pↄ́ Dii ò Isailiↄnɛ Malaki sabain kɛ: 2 Ma Dii ma mɛ̀ má yeázi, ↄ̃ a mɛ̀ ma yeaázi dɛ kpelewa ni? Ma Dii ma mɛ̀ Esauá Yakↄbu vĩ̀i nolo? Kási Yakↄbu má yei, 3 má ye Esauio,+ 1.3 Lom 9.13 ↄ̃ ma aà gusĩsĩde lìlɛ guwaiwai ũ, ma aà bùsu tò gbáa gbɛ̃gbonaↄ kúkĩi ũ. 4 Ɛdↄũpiↄ ì mɛ, baa kɛ́ wà ń wɛ̃́lɛↄ dɛ̃ↄnzↄ̃, aa ɛa ń bɛziaↄ fɛlɛɛ. Ɔ̃ ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Tó aa ɛ̀a kàlɛ, má ń dɛɛlɛmpaɛ, wi onɛ́ Vãibusudeↄ, gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń kpɛ̃nɛ kũa gↄↄpiiↄ!+ 1.4 Isa 34.5-17, 63.1-65 Á wɛsiɛ, í mɛ Dii zↄ̃ↄ, baa wá bùsu zↄ̃lɛ kpɛle.

6 Nɛ́ ì a mae kpɛla, mɛ́ zↄ̀blena ì a dii kpɛla. Kɛ́ má dɛ á mae ũ, álɛ ma kpɛlae? Kɛ́ má dɛ á dii ũ, á ma vĩa vĩe? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la. Á sa’onaↄ, ámɛ álɛ sakamagu. I mɛ: Kpelewa wa sakàngui? 7 Kɛ́ a sakà ma táabũnuu yã́iɛ. I mↄ ma gbagbakĩi ń blɛ gbãlɛaoɛ. I mɛ: Kpelewa wa n gbagbakĩi gbãlɛ̀i? 8 Kɛ́ a mↄ sa’òa ń pↄ́ vĩ̀aↄ, yãvãin weoa? Kɛ́ a sa’òa ń nↄ̀ↄ ɛɛↄ ge a gyãeↄ, yãvãin weoa?+ 1.8 Iko 15.21 À gɛ kpa bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄwa à gwa! Á yã́ a kaaàgua? A á sáaukpaa? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la.

9 Tó a awakpàmɛɛ tia kɛ́wa, má á wɛgwae? Tó pↄ́ bee taaↄ kú á ↄzĩ, má síánↄe? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la. 10 Tó á gbɛ̃e gɛ̀ ma ua zɛ́ tà yãa, kɛ́ wasu gɛ̃ tɛ́kai ma gbagbakĩi pão, bee sã̀ↄ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. Á yã́ lɛ́ kɛmɛɛ nao, má á gba sio. 11 Za ĩatɛ̃ bilɛa e a gɛ̃kpɛukĩi ma tↄ́ aↄ zↄ̃ↄ buiↄnɛ. Wa tulaletikamɛɛ tɛ́a, wi mↄmɛɛ ń gba gbãlɛsaiↄ gupiiu, asa ma tↄ́ aↄ zↄ̃ↄ buiↄ guuɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 12 Kási ápiↄ i ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpaɛ, álɛ e ma táabũnu gbãlɛaɛ, ↄ̃ i sa’owà ń pↄ́ giaↄ. 13 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: I mɛ, bee á kṹ gbãaɛ, ↄ̃ a nifɛ̃̀i. Tó a mↄ ma gbagbai ń pↄ́ kↄ̃̀ↄkũaↄ ń pↄ́ ɛɛkũaↄ ń pↄ gyãeↄ, má beeↄ sia? Ma Dii mámɛ málɛ á la. 14 Mↄafilide pↄ́ pↄ́ sa vĩ a kpàsa guu, a zɛ̀mɛɛ, mɛ́ à gɛ̀ ma gbagba ń pↄ́ sãadeo a gɛ̃ɛ ũ, adeá láaipↄɛ. Asa mámɛmaa Kía zↄ̃ↄ, ma tↄ́ ì to vĩa bui píi kṹ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

2

1 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Á sa’onaↄ á yã́n la sa. 2 Tó i swã́sɛio, tó i da á sↄ̃u à ma tↄbↄo, má láaizĩwá à gↄ̃ báaasaiɛ. Má zĩ̀wá kↄ̀ se, asa i da á sↄ̃u a ma tↄbↄ̀o. 3 Gwa! Má á buiↄ lele á yã́i, mí dikpɛ sa pↄ́ á ò pↄgbↄ̃ fã́ɛ á oawa, wi á kↄ́lɛò. 4 Íↄ dↄ̃ sa kɛ́ ma yã́ bee dìlɛɛ́, kɛ́ ma bàa kua ń á Levii buiↄ gi kuɛ.+ 2.4 Nao 3.11-13 Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 5 Ma bàakuańnↄpi guu ma wɛ̃ni ń aafiao kpàmá, kɛ́ aaↄ ma vĩa vĩ, ↄ̃ aa ma vĩa vĩ, aa lùalua ma aɛ. 6 An lɛ́ yãdanɛ sĩana dↄ̃, wi ma yãkpaanla bↄ̀ ń lɛ́uo. Aa táa’òmanↄ ń lɛdoũo ń nↄ̀sɛpuao, aa gbɛ̃́ↄ bↄ̀ vãi guu dasi. 7 A maa sa’ona àↄ dↄ̃a vĩɛ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ e yãdanɛ mawà, asa ↄ̃mɛ ma Dii Zĩgↄ̃de ìwa ũ. 8 Ápiↄ sↄ̃ a pãzɛa, á yãdanɛↄ tò gbɛ̃́ↄ fù dasi, a ma bàa kua ń á Levii buiↄ gbòo. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 9 Ɔ̃ má tò wà sakàágu, ma á sↄaa gbɛ̃́piiɛ, kɛ́ i tɛ ma tufaio, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ↄnɛ kɛ̀kɛ ikoyã musu yã́i.

Nↄyaa yã́

10 Wá De doũ nolo? Lua doũ mɛ́ wá kɛo lò? Bↄ́yãi wá kↄ̃ náai vĩo, ↄ̃ wa Lua bàa kua ń wá deziↄ yã́ gbòoi? 11 Yudaↄ náaisaiyãkɛ̀, aa yãbɛ̃ɛkɛ̀ Yelusalɛũ ń Isaili bùsuo, asa aa tã́agbagbanaↄ sɛ̀ nↄ ũ, aa Dii kpɛ́ pↄ́ a yei gbãlɛ̀ò. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ yã́ bee taa kɛ̀, Dii aà kɛ̃ Yakↄbu buiↄwa, i dɛ, bↄ̀mↄ ge bele no, baa tó à mↄ̀ ń gbaↄ Dii Zĩgↄ̃deɛ.

13 Yã́ plaade pↄ́ i kɛn la. Iↄ ↄ́ↄlↄ àↄ aaukɛ, á wɛ́’i ìↄ ka Dii gbagbakĩiwa, kɛ́ à wɛsɛ̀ lɛ́ gba pↄ́ a mↄòɛ gwa à gbasa sio yã́i. 14 I mɛ: Bↄ́mɛ mↄ̀ ń yã́ɛo? Kɛ́ Dii mɛ́ seelade ũ ápiↄ ń á baade ɛ̀waasogↄↄ nↄo yã́ musu yã́iɛ. Asa n nↄ mɛ́ n gbɛ̃do pↄ́ a kↄ̃ yãmà ũ, ↄ̃ n bↄ aà kpɛ. 15 Dii i á kɛ lán sàwakula ń gbalaowa, kɛ́ á mɛ ń á lɛ́o àↄ doũo lé? Bↄ́ Lua lɛ́ yá á mɛdoũkɛpi musui? Kɛ́ á nɛ́ↄ e aa a yãma yã́iɛ. Bee yã́i àↄ ázĩa kũa dↄ̃, kɛ́ ásu náaisaiyãkɛ á naɛo. 16 Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, má za nↄyaa ń pↄpiliawàouɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. Àↄ ázĩa kũa dↄ̃, kɛ́ ásu náaisaiyãkɛɛ̀o.

Dii yã́kpalɛkɛgↄↄ

17 Á tò á yã’o Dii kũ̀ gbãa. I mɛ: Wá yã́ kpele mɛ́ aà kũ̀ gbãai? Kɛ́ i mɛ, vãikɛnaↄ maa Diiɛ, an yã́ ì kaaàgu yã́iɛ. I mɛ lↄ, Lua pↄ́ ì yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ ku máɛ?

3

1 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gwa! Má a zĩna gbaɛ aà dↄaa zɛkɛkɛmɛɛ.+ 3.1 Mat 11.10, Maa 1.2, Luk 1.76, 7.27 Dii pↄ́ i aà kĩ́i wɛɛlɛ i gɛ̃ a kpɛ́u kã́ndo. À ma, ma bàakuaánↄ zĩna pↄ́ á pↄ dↄwàpi lɛ́ mↄ́! 2 Démɛ a aà mↄgↄↄ fↄ̃i?+ 3.2 Yoɛ 2.11, Zia 6.17 Tó à bìlɛ, démɛ a bↄi? Asa aↄ dɛ lán mↄ̀baasana tɛ́waɛ, lán pↄpina kasa baasaawa. 3 A zↄ̃lɛ à gbɛ̃́ↄ baasa à ń gbãsĩ wolo. A Levii buiↄ gbãbↄnɛ́, lá wì vua ń ã́nusuo, gbãsĩ wolowa, mↄ Diiɛ ń gbaↄ a zɛ́wa. 4 Gↄↄ bee Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi gba a ka Diigu lán yãawa, lá a ziwa.

5 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Má mↄ́wá yã́kpalɛu, ma mɛ a wã ń bↄbↄa ń gbɛ̃́ pↄ́ ma vĩa vĩoↄ: Gbɛ̃kↄↄlɛkɛnaↄ ń gbãsĩkɛnaↄ ń ɛɛ lɛgbɛ̃naↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì gbãamↄ ń zĩkɛnaↄnɛ ń gyaa taasideↄ ń tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń bↄ̀mↄↄ.

Gbɛ̃nazĩna Lua kpã́i’oa

6 Ma Dii mili lilɛo. A yã́i á Yakↄbu buiↄ i kaalɛo. 7 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Za á deziↄ gↄↄ ↄ̃ a pã ma yã́a, á kũao. À zɛmanↄ, mí zɛánↄ. I mɛ, kpelewa wá zɛnnↄi?

8 Gbɛ̃nazĩna ì Lua kpã́i’oa? Kási álɛ ma kpã́i’o. I mɛ, bↄ́ musu wálɛ n kpã́i’oui? Á pↄ́ kwide ń á gbao yã́ musuɛ. 9 Á bui píi gↄ̃̀ láaipↄ ũɛ, kɛ́ álɛ ma kpã́i’o yã́i. 10 À mↄ́ ń pↄ́ kwideo+ 3.10 Lev 27.30 píi, í ká ma làasiu, kɛ́ blɛ e àↄ ku ma kpɛ́u. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. À ma lɛ bee musu à gwa. Tó mi musu zɛ́ wɛ̃ ma ɛ̀fãai pìsiɛ́, a kua a kákĩiwao, mámɛo! 11 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Má kpá á buapↄ ↄ̃̀ↄkpanaↄnɛɛ. Aa á pↄ́ↄ míↄnzↄ̃o, á vɛ̃ɛliↄ nɛ́ a woloo. 12 Bui píi i oɛ́ ɛ̀fãaideↄ, asa á bùsu aↄ naɛ.

Dii bↄa ń yã́o gↄↄ

13 Ma Dii ma mɛ̀: A yãvãi ò ma musu. I mɛ, bↄ́ yã́ wá ò n musui? 14 A mɛ̀, zↄblea Luaɛá pãɛ. Kɛ́ wa zĩkɛ̀ Dii Zĩgↄ̃de yã́wa mɛ́ wa zwã̀nkasaↄ dà aà yã́i, bↄ́ ài wá èi? 15 Tia kɛ́wa i mɛ waladeↄnɛ ɛ̀fãaideↄ. Álɛ e vãikɛnaↄ mɛ́ lɛ́ zɛdↄ, gbɛ̃́ pↄ́ ì mɛ Lua pila wà dɛ̃ɛka sↄ̃, yãe lí aà leo.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩↄ yã’ò ń kↄ̃o, ↄ̃ à swãdↄ̀ ń yã́i a mà. Ɔ̃ wà gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩ aaì làasookɛwàↄ tↄ́ kɛ̃̀ ladau aà aɛ. 17 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, gↄↄ pↄ́ ma bↄ ń yã́o, aaↄ dɛ ma pↄ́ ũ, ma àizɛɛ ũ. Má wɛ̃nadↄ̃nɛ́ lá gbɛ̃́ ì wɛ̃nadↄ̃ a nɛ́ pↄ́ lɛ́ zĩkɛɛɛwa. 18 Í gbɛ̃maaↄ ń gbɛ̃vãiↄ dↄ̃kↄ̃ɛ sa, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zↄble Luaɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lí zↄbleɛ̀oↄ. 19 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gwa! Gↄↄpi lɛ́ mↄ́, aↄ wãa lán mua tɛ́wa, mɛ́ waladeↄ ń vãikɛnaↄ aaↄ dɛ lán sɛ̃̀ giiwa. Gↄↄpi a kṹmá píi, an zĩ́na ge an ↄnɛ a gↄ̃o. 20 Á gbɛ̃́ pↄ́ á ma vĩa vĩↄ sↄ̃, á bↄa maa ĩatɛ̃ i bilɛɛ́, mɛ́ aafia aↄ ku a gupuai. Á bↄlɛ àↄ vĩvĩ lán zunɛ pↄ́ wà ń gbáɛↄwa. 21 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gↄↄ pↄ́ ma bↄ ń yã́o, á ↄ̃zↄ̃ gbɛ̃vãiↄwa, aaↄ dɛ túfu ũ á gbáu. 22 À to ikoyã pↄ́ má kpà ma zↄ̀blena Mↄiziwa Olebu àↄ dↄágu, yã́ pↄ́ má dìlɛ Isailiↄnɛ ń yã́ pↄ́ má dànɛ́o. 23 À ma! Má ãnabi Ɛlia+ 3.23 Mat 11.14, 17.10-13, Zãa 1.21 zĩwá e ma mↄgↄↄ zↄ̃ↄ pↄ́ a to vĩa ń kṹ àↄ ká. 24 A to maeↄ lɛdoũkɛ ń ń nɛ́ↄ, mɛ́ nɛ́ↄ lɛdoũkɛ ń ń maeↄ,+ 3.24 Luk 1.17 kɛ́ másu mↄ ↄlɛlɛ á bùsuɛo yã́i.