LUTU

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Lutuá Mↄabu nↄɛ pↄ́ kú dↄaanaↄ gↄↄɛ. Yã́ gbia pↄ́ kú a guu mɛ́ dɛ buipãle nↄɛ gɛ̃a Lua gbɛ̃́ↄ guu ũ. Beewa lápi lɛ́ Lutu yãkɛa a zɛ́wa yã́ bↄↄlɛkɛ. Nↄɛpiá Mↄabu buiɛ, aà zãkɛa ń Isaili gↄ̃ɛo mɛ́ tò a gↄ̃̀ Isailiↄ Lua gbɛ̃́ ũ. Lutu zɛ̀ ń a zã́ da Naomio, ↄ̃ Lua fĩabòɛ̀ náai yã́ pↄ́ a kɛ̀pi yã́i. Lutu ń a zã́ da Naomio lɛ́ taasikɛ káau, ↄ̃ aa gɛ̃̀ nama guu gbɛzã. Lápi ↄ̀lↄwɛ̃ɛ lá gbɛ̃́ↄ ì Lua náaikɛ mɛ́ aaìↄ kↄ̃ náai vĩ lↄ.

Lutu nɛ́ pↄ́ a ì yã́ mɛ́ lápi yã́zĩnda ũ. Nɛ́ pↄ́ a ìpi mɛ́ kí Davidi dezi ũ. Mↄabu bui Lutupiá Davidi daziɛ, mɛ́ aà tↄ́ kú bui pↄ́ Yesu Kilisi bↄ̀ ń guuↄ tↄ́ guu. (Mat 1.5).

1

Naomi ń Lutuo

1 Gↄↄ pↄ́ dↄaanaↄ lɛ́ kible Isaili bùsuu, imina kà, ↄ̃ gↄ̃ɛe bↄ̀ Bɛtɛlɛũ Yuda bùsuu, à gɛ̀ gↄↄplakɛi Mↄabu bùsuu ń a nao ń a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn plaↄ. 2 Gↄ̃ɛpi tↄ́n Ɛlimɛlɛki. Aà na tↄ́n Naomi. Aà nɛ́ↄ tↄ́n Maloni ń Kilionio. Ɛflata bùsudeↄnɛ. Aa gɛ̀ Mↄabu bùsuu, ↄ̃ aa ku we. 3 We Naomi zã́ Ɛlimɛlɛki gàu, aàpi mɛ́ gↄ̃̀ ń a nɛ́ gbɛ̃ↄn plapiↄ. 4 Aa Mↄabu nↄɛↄ sɛ̀ nↄ ũ, ado tↄ́n Ɔↄfa, ado sↄ̃ Lutu. An kua we wɛ̃̀ kwi taa gbɛa 5 ↄ̃ Maloni ń Kilionio gà ḿpla ḿpii, ↄ̃ Naomi gↄ̃̀ zã́sai nɛ́sai.

6 Aà kua Mↄabu bùsuu we a mà Dii a gbɛ̃́ↄ wɛ̃nagwà à ń gbá blɛ, ↄ̃ à sↄukɛ̀ à tá ń a nɛ́ napiↄ. 7 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gu pↄ́ á kuu, à dàzɛu ń a nɛ́ gyaapiↄ, aalɛ tá Yuda bùsuu. 8 Ɔ̃ a ò a nɛ́piↄnɛ: À ɛa tá á daↄwa, Dii i gbɛ̃kɛkɛɛ́ lá á kɛ̀ á gↄ̃ pↄ́ gàↄnɛ ń mapiowa. 9 Dii tó á baade ɛa zãkɛ à zↄ̃lɛkĩi e. Kɛ́ à lɛzàmá, ↄ̃ aa ↄ́ↄlↄ̀ gbã́ugbãu. 10 Aa òɛ̀: Wá tannↄ n gbɛ̃́ↄ kĩ́iɛ. 11 Ɔ̃ a ò a nɛ́piↄnɛ: À ɛa! Bↄ́yãi á táimanↄi? Má ɛa nɛgↄ̃ɛↄ i à e zãkɛńnↄ lↄ yã̀?+ 1.11 Iko 25.5, Mat 22.2412 À ɛa tá! Ma zikũ̀, má e zãkɛ lↄo. Baa tó ma mɛ̀ má wɛdↄ zãkɛai, mɛ́ má è oosia ma nɛgↄ̃ɛↄ ìaànↄ, 13 á fↄ̃ ń dã́ e aa zↄ̃ↄkũe? Á fↄ̃ àↄ ku pↄsɛ ń yã́ie? Aawo, ma nɛ́ↄ! Dii bↄ̀ ma kpɛɛ. Yã́ pↄ́ á lépi i kɛmɛɛ nao fá!

14 Aa ɛ̀a nà ↄↄlↄwa, ↄ̃ Ɔↄfa lɛzà a zãdapiwa, ãma Lutu gì nàwà. 15 Ɔ̃ Naomi òɛ̀: Gwa, n gbɛ̃do lɛ́ tá a gbɛ̃́ↄ ń a tã́aↄwa. Ɛa taaànↄ. 16 Ɔ̃ Lutu òɛ̀: Ńsu naɛnaɛa mà n to we mà tao. Gu pↄ́ n kɛ̀sɛpɛ̀lɛu, wáↄ sãnuɛ. Gu pↄ́ n pilau, we má pilau. N gbɛ̃́ↄ gↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ ũɛ, mɛ́ n Lua a gↄ̃ ma Lua ũɛ. 17 Gu pↄ́ n gau, we má gau, wi ma vĩ we. Ga bàasio pↄe a wá kɛ̃́kↄ̃wao. Tó ma kɛ̃ma, Dii yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ. 18 Kɛ́ Naomi è à zɛ̀ò à taanↄɛ, i yãe oɛ̀ lↄo.

19 Ɔ̃ an pla ḿpii aa gɛ̀ aɛ e aa kà Bɛtɛlɛũ. Kɛ́ aa kà we, wɛ̃́lɛ lòo ń yã́ musu. Gbɛ̃́ↄ mɛ̀: Naomin wee? 20 Ɔ̃ a ònɛ́: Ásuli omɛɛ Naomi+ 1.20 Bee mɛ̀ pↄna. lↄo, sema Mala,+ 1.20 Bee mɛ̀ pↄ’ĩi. asa Gbãapiide yã́’ĩikɛ̀mɛɛɛ. 21 Ma gɛ wɛ̃́lɛu ń pↄ́o, ↄ̃ Dii sùmanↄ ↄgii. Bↄ́yãi áↄ omɛɛ Naomii? Dii bↄ̀ ma kpɛɛ, Gbãapiidepi yã’ↄ̃ma kpàmaziɛ. 22 Lá Naomi sù ń Mↄabu bùsuo ń a nɛ́ gyaa Lutu, Mↄabu buion we. Aa kà Bɛtɛlɛũ gↄↄ pↄ́ wà ↄkpà naakɛkɛawaɛ.

2

Lutu kpaaũa ń Bↄazuo

1 Naomi zã́ Ɛlimɛlɛki bɛ gↄ̃ɛe ku, gbɛ̃zↄ̃ↄ ↄdeɛ, aà tↄ́n Bↄazu. 2 Mↄabu nↄɛ Lutu ò Naomiɛ: To mà gɛ́ bua naa kↄ̃nwɛi, míↄ tɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma wɛgwà kpɛ. Ɔ̃ a ò a nɛ́ gyaapiɛ: Gɛ́! 3 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ naa kↄ̃nwɛi bua, ìↄ tɛ pↄkɛkɛnaↄ kpɛ. Bua pↄ́ à gɛ̀upi sↄ̃ Ɛlimɛlɛki daɛ Bↄazu buaɛ. 4 Ɔ̃ Bↄazu bↄ̀ Bɛtɛlɛũ. Kɛ́ à kà we, à fↄkpà pↄkɛkɛnaↄwa à mɛ̀: Dii àↄ kúánↄ! Ɔ̃ aa òɛ̀: Dii báaadangu! 5 Bↄazu ò a zĩkɛna pↄ́ dɛ a pↄkɛkɛnaↄ ziia ũɛ: Démɛ wɛ̃́ndia bee vĩi? 6 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Wɛ̃́ndiapiá Mↄabu nↄɛ pↄ́ Naomi bↄ̀ò Mↄabu bùsuu à sùòɛ. 7 À mɛ̀ mà to àↄ naa kↄ̃nwɛ pↄkɛkɛnaↄ kpɛ, ↄ̃ àlɛ zĩkɛ za kↄↄ. Tia ↄ̃ à mↄ̀ kã́mabò yↄↄnnↄ kpɛ́u la.

8 Ɔ̃ Bↄazu gɛ ò Lutuɛ: Ma yãma. Ńsu gɛ́ naa kↄ̃nwɛi bú pãleuo. Ńsu gɛ̃wálao. Gↄ̃ la ń ma nↄɛ zĩkɛnaↄ. 9 Wɛ́tɛ bú pↄ́ aalɛ kɛkɛi, níↄ tɛ́ ń kpɛ. Má ò ma ɛ̀waasoↄnɛ aasu ĩadamao. Tó imi lɛ́ n dɛ, ní gɛ í pↄ́ aa kà olaↄu mi. 10 Ɔ̃ Lutu kùlɛɛ̀ à mipɛ̀lɛ à mɛ̀: Àkɛa ma gbɛ̃́ pↄ́ buipãle nↄɛn ma ũ, n laaidↄ̀a n yãmaakɛ̀mɛɛi? 11 Ɔ̃ Bↄazu wèwà à mɛ̀: Wà yã́ pↄ́ ń kɛ̀ n zãdaɛ n zã́ gaa gbɛa òmɛɛ píi, lá n n mae ń n dao tò we ń n bùsuo, ↄ̃ n mↄ n zↄ̃lɛ gbɛ̃́ pↄ́ ń ń dↄ̃ yãaoↄ guu. 12 Dii n pↄ́ kɛkɛnɛ yã́ pↄ́ ń kɛ̀pi musu. Lá n mↄ n sↄlↄ Dii Isailiↄ Lua kúlukulunau, aà n pↄ́ kɛkɛnɛ maamaa. 13 Lutu mɛ̀: Baa, n yãmaakɛ̀mɛɛ fá! N ma nↄ̀sɛ nìnimɛɛ, n yãna ò mapi n zĩkɛnaɛ, baa kɛ́ n zĩkɛnaↄ don ma ũo.

14 Pↄblegↄↄ Bↄazu òɛ̀: Mↄ ǹ pↄble la, níↄ pↄ́ zↄ̃ dowa. Ɔ̃ à zↄ̃̀lɛ pↄkɛkɛnaↄ saɛ. Bↄazu naa kpasaa kpàwà, ↄ̃ à pↄblè à kã̀ e a kĩni gↄ̃̀. 15 Kɛ́ à fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ pↄ́ kↄ̃nwɛi, Bↄazu ò ɛ̀waasoↄnɛ à mɛ̀: Baa tó àlɛ pↄ́ kↄ̃nwɛ naa pↄ́ kálɛa guu, ásu aà sↄ̃́sↄ̃o. 16 À a sáoeↄ woɛ̀ naa guu, í tó aà a kↄ̃nwɛ. Ásu zↄadↄwào.

17 Ɔ̃ à pↄ́ kↄ̃nwɛ̀ e oosi. Kɛ́ à a ṹa bò, à kà koko lɛ pla taawa. 18 Kɛ́ a sɛ̀ à tàò bɛ, ↄ̃ à pↄ́ pↄ́ à a kↄ̃nwɛ̀pi ↄ̀lↄ a zãdaɛ. À blɛ pↄ́ a fùpi kpàwà lↄ. 19 Ɔ̃ aà zãda aà là à mɛ̀: Mákĩi n pↄ́ kↄ̃nwɛ̀u gbãi? N zĩkɛ̀ má ni? Lua báaada gbɛ̃́ pↄ́ laaidↄ̀mau. Ɔ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ à zĩkɛ̀ aà bua yã’òɛ̀ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩkɛ̀ aà bua gbã tↄ́n Bↄazu. 20 Ɔ̃ Naomi mɛ̀: Ma Dii sáaukɛ̀! À gì lɛ́ gbɛ̃kɛkɛ wá gbɛ̃́ pↄ́ wá bɛ̃́ɛↄnɛ ń wá gbɛ̃́ pↄ́ gàↄ. Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Gbɛ̃́piá wá daɛ fɛ̃̀ɛɛ gbɛ̃bonaↄ doɛ.+ 2.20 Lev 25.2521 Ɔ̃ Mↄabu nↄɛ Lutupi mɛ̀: A òmɛɛ, sema mà na a zĩkɛnaↄwa e aa gɛ pↄkɛkɛ aa láaòɛ. 22 Ɔ̃ Naomi ò a nɛ́ gyaapiɛ: A maa ǹ gɛ́ ń aà nↄɛ zĩkɛnaↄ, kɛ́ wasu ĩadama bua pãleuo yã́i. 23 Ɔ̃ à nà Bↄazu nↄɛ zĩkɛnapiↄwa, iↄ pↄ́ kↄ̃nwɛ ń kpɛ e wà gɛ̀ naa ń maseo kɛ̀kɛ wa làaò. A ku a zãda bɛɛ.

3

Lutu ń Bↄazuo kua pↄ́wɛngbɛ̃zɛa

1 Naomi ò a nɛ́ gyaapiɛ: A maa mà bɛ wɛɛlɛnɛ, gu pↄ́ ńyↄ̃ e ǹyↄ̃ kuu aafia. 2 Bↄazu pↄ́ ń kú ń aà zĩkɛnaↄá wá daɛ nolo? Ɔ̃mɛ lɛ́ pↄ́wɛnagbɛ̃ oosia. 3 Zu’o. Nísidↄↄ. Ǹ n pↄmaaↄ da, ní gɛ́ pↄ́wɛngbɛ̃zɛa. Ńsu to aà n yã́ dↄ̃o e à gɛ pↄble à imi láaò. 4 Tó à wùlɛ, gu pↄ́ à wùlɛu gwa, ní gɛ ǹ aà dábi lɛ́ sɛ ǹ wúlɛ aà gbázĩ. A yã́ pↄ́ ńyↄ̃ kɛ onɛ. 5 Ɔ̃ a òɛ̀: Yã́ pↄ́ ń ò píi, má kɛɛ. 6 Ɔ̃ à gɛ̀ pↄ́wɛngbɛ̃zɛa à yã́ pↄ́ a zãda òɛpi kɛ̀ píi.

7 Bↄazu pↄblè à imì, aà pↄ kɛ̀na. À gɛ̀ wùlɛ pↄ́wɛnzɛ kpɛ, ↄ̃ Lutu lↄ̀ↄlɛaàzi tɛɛɛ, à aà dábi gò aà gbáa à wùlɛ we. 8 Wɛɛdo kɛ́ Bↄazu gbãlɛ, à vù ń io à lìlɛ, ↄ̃ a è nↄɛ mɛ́ wúlɛa a gbázĩ. 9 À mɛ̀: Dé ni? Ɔ̃ Lutu wèwà à mɛ̀: Mámɛmaa Lutu n zĩkɛna. Ǹ n dábi lɛ́ kumala, asa ma daɛ fɛ̃̀ɛɛ pↄ́ a ma bon n ũ. 10 A òɛ̀: Dii báaadangu! Gbɛ̃kɛ pↄ́ ń kɛ̀ gbɛzãɛ bee dɛ a káaua. Ni gɛ́ ɛ̀waasoↄ wɛɛlɛio, taasideↄ ge ↄdeↄ. 11 Ńsu to vĩa n kũo. Yã́ pↄ́ ń gbɛ̀a píi, má kɛnɛ, asa wɛ̃́lɛdeↄ dↄ̃ píi kɛ́ nↄ maan n ũ. 12 Sĩanaɛ! N daɛn ma ũ, ãma n daɛ fɛ̃̀ɛɛ pãle ku, a daɛfɛ̃ɛɛkɛ dɛmala. 13 I la gwã́a, zia kↄↄ tó a ye n boɛ, a maaɛ, aà n bo. Ãma tó i weio, má sì ń Diio má n bo. I la e gu dↄ.

14 A wúlɛa aà gbázĩ we e gufɛ̃nɛ, ↄ̃ à fɛ̀lɛ e guwɛ àↄ gɛ́ kɛ̃́i, asa Bↄazu òɛ̀ asu to gbɛ̃e dↄ̃ kɛ́ a mↄ pↄ́wɛngbɛ̃zɛaoɛ. 15 A òɛ̀ lↄ: Ǹ n pↄlↄgãu poo ǹyↄ̃ kũa. Kɛ́ a kũa, ↄ̃ Bↄazu naa kàuɛ̀ koko lɛ do taawa a dìɛ̀, ↄ̃ à tàò bɛ. 16 Kɛ́ à kà bɛ, aà zãda aà là à mɛ̀: Yã́ kɛ̀ai? Ɔ̃ à yã́ pↄ́ gↄ̃ɛpi kɛ̀ɛ òɛ̀ píi. 17 À mɛ̀: À ma gba naa zaa lɛ sooloɛ beeɛ. À mɛ̀ a maa mà ta ma zãdawa ↄgiio. 18 Ɔ̃ Naomi mɛ̀: Zↄ̃lɛ tɛɛɛ e ǹ yã́pi midɛa dↄ̃, asa gↄ̃ɛpi a kã́mabo gbã yã́pi midɛsaio.

4

Bↄazu Lutu sɛa

1 Bↄazu gɛ̀ zↄ̃̀lɛ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu, ↄ̃ a è daɛ fɛ̃̀ɛɛ gbɛ̃bona pↄ́ a a yã’òpi lɛ́ mↄ́. Ɔ̃ à mɛ̀: Ma gbɛ̃́, mↄ ǹ zↄ̃lɛ. 2 Ɔ̃ à wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi gbɛ̃ↄn kwi à mɛ̀ aa zↄ̃lɛ. 3 Ɔ̃ a ò daɛ fɛ̃̀ɛɛ pↄ́ a aà bopiɛ: Naomi pↄ́ sù ń Mↄabu bùsuo lɛ́ wá vĩ̀i Ɛlimɛlɛki tↄↄlɛ saalo yia. 4 Ɔ̃ má è a maa mà a yã’onɛ, ní lú wá gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ zↄ̃lɛa laↄ wáa. Tó ń ye ǹ boɛ, bo. Tó ń ye ǹ bo sↄ̃o, omɛɛ mà ma, asa ḿmɛ ń a boa zɛ́ vĩ. Tó n baa gɛ̃̀, mapi. Ɔ̃ gↄ̃ɛpi mɛ̀: Má bo. 5 Ɔ̃ Bↄazu mɛ̀: Tó n tↄↄlɛpi lù Naomi ń Mↄabu nↄɛ Lutuowa, ńyↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gà gyaa e lↄ, kɛ́ aà tↄ́ e gↄ̃ a túbiwa. 6 Ɔ̃ daɛ fɛ̃̀ɛɛ gbɛ̃bonapi mɛ̀: Tó màaɛ, má boo, kɛ́ másu mà azĩa túbi ↄ̃̀ↄkpao yã́i. Ǹ n pↄ́ bo, asa má fↄ̃ boo. 7 Isaili bùsuu yãa tó gbɛ̃́ lɛ́ tↄↄlɛ bo ge àlɛ a lɛũkpakɛ, tó àlɛ yã́ midɛ, ì a kyale gba do bↄ à dↄ gbɛ̃́waɛ yã́pi midɛa seela ũ Isailiↄnɛ. 8 Kɛ́ daɛ gbɛ̃bonapi ò Bↄazuɛ aà lú, ↄ̃ à a kyale bↄ̀ a kpà Bↄazuwa.+ 4.8 Iko 25.99 Ɔ̃ Bↄazu ò gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄnɛ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi: Ámɛ á seeladeↄ ũ gbã, ma Ɛlimɛlɛki ń Malonio ń Kilionio pↄ́ↄ lù Naomiwa píi. 10 Ɔ̃ ma Maloni gyaa Lutu, Mↄabu nↄɛ èu nↄ ũ lↄ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ gàpi tↄ́ e àↄ ku a túbiwa, kɛ́ aà tↄ́ su ga aà gbɛ̃́ↄ guu ge aà wɛ̃́lɛɛ bee guuo.+ 4.10 Iko 25.5-6 Ámɛ á yã́pi seeladeↄ ũ gbã.

11 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú bↄlɛ guuↄ píi mɛ̀: Wámɛ wá a seeladeↄ ũ. Dii to nↄɛ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ n uapi gↄ̃ lán Lasɛli ń Leaowa.+ 4.11 Daa 29.31 An pla ḿpii aamɛ aa Isailiↄ kàlɛ. Aà to n gbãa àↄ kã́fĩ Ɛflata bùsuu, ní tↄbↄ Bɛtɛlɛũ. 12 Dii to bui pↄ́ á kpama ń nↄɛpioↄ aa gↄ̃ lán Pɛlɛzi pↄ́ Tamaa ì ń Yudao+ 4.12 Daa 38.29 buiↄwa.

Davidi buibↄkĩi

13 Ɔ̃ Bↄazu Lutu sɛ̀ a nↄ ũ. À wùlɛaànↄ, ↄ̃ Dii aà gbà nↄ, ↄ̃ à nɛ’ì gↄ̃ɛ ũ. 14 Ɔ̃ nↄɛↄ ò Naomiɛ: Wa Dii sáaukɛ̀, i n to bonasai gbão. Nɛ́pi tↄbↄ Isailiↄ guu. 15 A n nↄ̀sɛ níninɛ, i n gwa n zikũ guu, asa n nɛ́ gyaa pↄ́ yenzi mɛ́ a maanɛ dɛ nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn soplaↄla mɛ́ nɛ’ì. 16 Ɔ̃ Naomi nɛ́pi sɛ̀ a kpà a kùɛ, à gↄ̃̀ aà gwana ũ. 17 Ɔ̃ nↄɛ pↄ́ kú weↄ mɛ̀: Wà nɛgↄ̃ɛ ì Naomiɛ. Ɔ̃ aa tↄkpàɛ̀ Ɔbɛdi. Ɔ̃mɛ Yɛse mae, Davidi dezi ũ.

18 Pɛlɛzi buiↄ tↄ́n kɛ:

Pɛlɛzi mɛ́ Ɛzↄ̃nↄ ì,

19 Ɛzↄ̃nↄ Laũ ì, Laũ Aminadabu ì,

20 Aminadabu Naasↄ̃ ì, Naasↄ̃ Salamↄ ì,

21 Salamↄ Bↄazu ì, Bↄazu Ɔbɛdi ì,

22 Ɔbɛdi Yɛse ì, Yɛse Davidi ì.+ 4.22 Mat 1.3-5, Luk 3.31-33