ISAIA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Ń Ɛbɛlu yã́o Isaia tↄ́ bↄↄlɛ mɛ̀ Dii ì ń suaba. Ãma Lua gbɛ̃́ↄ suabaa doũ ń pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ↄ ìↄ yaoo. A yã́i láɛ bee yã́ ì dimá. A lɛɛ mɛ̀n bàaↄ̃ ń soolooɛ (66) kpaalɛa lɛɛ àaↄ̃:

Lɛɛ 1 e 39 Ãnabi Isaia kɛ̀ Lua lɛdↄɛkɛna ũ Yelusalɛũdeↄnɛ yãpãsĩ gↄↄɛ. Gↄↄ bee Egipiↄ gbãa lɛ́ sↄaa mɛ́ Asiliↄ gbãa lɛ́ kã́fĩ.

E wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 734, gↄↄ pↄ́ Aaza dɛ Yelusalɛũ kía ũ, Siliↄ ń Isailiↄ (wì mɛ lↄ Ɛflaiũↄ) lɛdoũkɛ̀, ↄ̃ aa zĩkà ń Yudaↄ, kɛ́ Yudapiↄ e namá, wi zĩka ń Asiliↄ.

Wɛ̃̀ 722-721 guu Isaili bùsu mìdɛ. Asiliↄ ń mɛɛwia Samali sì, ↄ̃ aa tà ń ń gbɛ̃́ↄ.

Wɛ̃̀ 701 guu kí Ezekia kpalablegↄↄ ↄ̃ Asiliↄ koezↄ̃̀ Yelusalɛũzi, ↄ̃ aa Yuda bùsu kpaalɛ̀.

Gↄↄ bee ãnabi Isaia bↄ̀ gupuau nɛgↄ̃na ũ, aà yã́ↄ adoa. À mɛ̀ Asiliↄ wɛ́tɛ̃amↄanɛ́ bↄ̀ Lua kĩ́iɛ, àlɛ a gbɛ̃́ náaisaidepiↄ swã́gagaɛ. À gì Yelusalɛũ dↄaanaↄ lɛkpaaĩnzi dasiↄi ń ń bↄa ikoyã kpɛo ń ń yã́zɛsaio ń lousisiyã pↄ́ aa koleaↄ ń ń gbãamↄa taasideↄnɛo ń yãpãleↄ dasi. Ãma tó kai mↄ̀, ãnabipi yã’oanɛ́ ì ń gba sↄ̃, ì ń nↄ̀sɛ níninɛ́ɛ.

Yã́pii guu Isaia ì onɛ́ aa Lua náaikɛ, atɛ̃sa lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀nɛ́ↄ, aai zĩkɛ aà yãdilɛaↄwa. Isaia ò à kpàlɛ à sìwà à mɛ̀, sema luanaaikɛa mↄ́ ń yãmaakɛaↄ, baade zĩa yã́ↄ musu ń wɛ̃́lɛdeↄ yã́ↄ lↄ ń gbãadeↄ yã́ↄ píi.

Lɛɛ 40 e 55 ↄ̃ wì mɛ Isailiↄ nↄ̀sɛninia yã́. Bùsu yã́ↄ lìlɛ sa. Babilonideↄ mɛ́ aa gↄ̃̀ dↄaaa Asiliↄ gbɛu, aamɛ gↄ̃̀ gbãa vĩ, ↄ̃ aa Yelusalɛũ sì e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 587, aa gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ nàaa tàńnↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sɛ́lɛ wà tàńnↄↄ lɛ́ kↄ̃ lala wàlɛ mɛ: Lua wɛ̃́lɛ kaalɛaá Babiloni tã́aↄ zĩblea Isailiↄ Luawa yã̀ mↄↄↄ? Wà ń kɛ̃́ bùsu pↄ́ Dii kpàmáwa zã̀zã, wà gìnɛ́ aa lousisi Dii kpɛ́u, ↄ̃ an pↄ na lↄo, aa dìlɛ Dii pãkpàńziɛ, à kàaàgu màan lò, ge a gbãa vĩ lↄon lò, wa dↄ̃o.

Gbɛ̃́ pↄ́ an pↄ yaapiↄ ↄ̃ ãnabi lɛ́ yã’onɛ́. À mɛ̀ Lua a zĩkɛ Pɛɛsiↄ kí Kilusi nↄ̀sɛ guu, kɛ́ à a gbɛ̃́ↄ suaba. A ń bↄ a gɛ̃n plaade lá à ń bↄ́ Egipi bùsuu yãawa, Lua gbɛ̃́piↄ i ɛa ta bùsu pↄ́ Lua kpàmáu. Lá Lua mɛ́ dṹnia Kɛna ũ, a fↄ̃ yã́ pↄ́ a mↄ o, i gbasa kɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ zĩblèmápiↄ tã́aↄá pↄ́ gianaↄnɛ.

Wɛdↄa yã́piↄi guu yã́ mɛ̀n síiↄ̃ↄ ku, àlɛ gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛɛ̀ Dii zĩkɛna yã’o: (42.1-4, 49.1-6, 50.4-9, 52.13-53.12). Lua bàakuańnↄ gbɛzã lá guu gbɛ̃́pi mɛ́ Yesu Kilisi pↄ́ wà dↄ̀aa wà aà yã’ò ũ (Zĩn 8.30-35).

Lɛɛ 56 e 66 yã́á gbɛ̃́ pↄ́ wà tàńnↄↄ ɛa sua Yelusalɛũ yã́ɛ. E wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 538 Pɛɛsiↄ kí Kilusi ↄdà láu à mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sɛ́lɛ wà sùńnↄↄ ɛa tá ń bùsuu, aai ɛa Lua kpɛ́ kɛkɛ wà dↄ. Kɛ́ aa kà we, yã́ zĩ’ũↄ ń lé. An mɛɛwia Yelusalɛũ ↄ̃̀ↄkpà, gbɛ̃́ pↄ́ aa gↄ̃̀ bɛↄ bùsu kɛ̃̀aakɛ̃aakↄ̃ɛ, mɛ́ luanaaikɛnaↄ dasi lↄo. Wàlɛ yãkɛ a zɛ́wao, baa kúlɛa tã́aↄnɛ ɛ̀a fɛ̀lɛ ń gbãao se.

Ãma ãnabi Isaia azĩa ↄ̀lↄnɛ́ Dii zĩna ũ, à bao na kpà taasideↄnɛ, à pↄsiadeↄ gbà sↄ̃. (61.1-3). Gↄↄ pↄ́ Yesu mↄ̀, a dↄ̃ zĩ pↄ́ a mↄ kɛiá ãnabikɛzĩpiɛ. (Luk 4.16-21).

1

Isailiↄ swã́gbãakɛa

1 Yã́ pↄ́ Amↄzu nɛ́ Isaia è Yuda bùsu ń Yelusalɛũo musu Yuda kíaↄ Uzia+ 1.1 2Kia 15.1-7 ń Yotaũo+ 1.1 2Kia 15.32-38 ń Aazao+ 1.1 2Kia 16.1-20 ń Ezekiao+ 1.1 2Kia 18.1-20.21 gↄↄn kɛ:

2 Musudeↄ, à yãma!

Gbɛ̃́ pↄ́ kú zĩ́lɛↄ, à swã́kpa!

Asa ma Dii ma mɛ̀,

ma nɛ́ↄ sì ma ń gwá,

ↄ̃ aa gìmazi.

3 Zu a dii dↄ̃,

zàa’ĩna a blɛkalɛkĩi dↄ̃,

kási Isailiↄ ye yã́pi dↄ̃a yã́io,

ma gbɛ̃́piↄ líↄ yã́ dↄ̃o.

4 Waiyoo bui duunkɛna pi!

Tàae kɛ̀ ń musu zↄ̃ↄ!

Gbɛ̃nazĩn vãikɛnaↄ! Nɛ́ vlãaↄ!

Aa pãkpà Diizi aa mikpɛlìɛ̀,

aa sakà Isailiↄ Lua Kuaadoadegu.

5 Á ye aà ɛa á gbɛ̃ yã̀?

Bↄ́yãi a gi lɛ́ bↄ aà yã́ kpɛi?

Mi gyã sɛ̀, sↄ̃ yɛ̃̀ɛɛ làa míↄ.

6 Za á kɛ̀sɛwa e à gɛ̀ pɛ̀ á miwa,

aafia ku gueio,

sema bↄ ń flàala iaↄ ń bↄ̀ uusikɛaↄ.

Wi ↄtↄ̃ a keewa à ibↄ̀o,

wi nísimawà wà zwãa yèwào.

7 Á bùsu gↄ̃̀ da giiɛ,

á wɛ̃́lɛↄ tɛkũ̀.

Bui zĩ̀loↄ á buapↄ́ↄ sɛ̀lɛ á wáa,

à gↄ̃̀ da gii kɛ́ aa zĩblèwà yã́i.

8 Siↄna mɛ́ gↄ̃̀ ado lán vɛ̃ɛbu kolakpɛwa.

À gↄ̃̀ lán pɛ̃n bua yãayãasuwa,

lán wɛ̃́lɛ pↄ́ wà koezↄ̃̀iwa.

9 Mɛ́ i kɛ Dii Zĩgↄ̃de wá kↄ̃naeↄ tòwɛ̃ɛo,

dↄ̃ wa gↄ̃ lán Sↄdↄũwa,

wí bↄ lán Gↄmↄↄwa.+ 1.9 Daa 19.24, Lom 9.29

10 À Lua yãma,

á kía pↄ́ á yã́ muaa ń Sↄdↄũdeↄ.

À swãdↄ wá Lua ikoyãi,

á Gↄmↄↄ dendaeↄ.

11 Ma Dii ma mɛ̀:

Sa dasi pↄ́ álɛ oa dɛmɛɛ pↄe ũe?

Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oaa

ń são ń pↄ mɛkpaa nísio ni bↄ̀mala.

Gáae ń são ń bleo au lí kamaguo.

12 Kɛ́ a mↄ zɛ ma aɛ,

démɛ bee gbɛ̀awái?

Pↄ́ↄ kìlimpaa ma uapi.

13 Ásu ɛa ma gba pↄpã lↄo,

má ye á tulaleti gĩyãio.

Dikpɛ pↄ́ i kɛ mↄbↄzĩ ń kã́mabogↄↄo,

á kↄ̃kãaapiↄ vãiɛ, má fↄ̃o.

14 Má za á mↄbↄa dikpɛↄgu

ń dikpɛ pↄ́ i kɛↄ píi,

ì ma kũ gbãa lán asowaɛ,

ma kpasa ń a sɛao.

15 Tó a ↄsɛ̀ musu a wabikɛ̀a,

má a wɛ́ ga zuɛ,

baa tó a wabikɛ̀a kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃,

má swã́sɛio.

Gbɛ̃dɛ’au gↄ̃́kpa á ↄwa.

16 À zu’o, í gↄ̃ gbãsĩsai,

à yãvãi tó,

má ye mà á e ń vãikɛao lↄo.

17 À fɛlɛ zɛ ń maakɛao,

íↄ tɛ yã́zɛdekɛai.

À gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãamↄnɛ́ↄ dazɛwa,

í yãnakpa tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄwa,

í yã́gↄ̃gↄ̃ gyaa gbɛ̃andoↄnɛ.

18 Ma Dii ma mɛ̀:

À mↄ wà lɛdoũkɛ.

Baa tó á duuna gↄ̃̀wá tɛ̃́ɛɛ lán wↄ̃ↄtɛ̃nawa,

a gↄ̃wá púuu lán buawaɛ.

Baa tó à gↄ̃̀wá tɛ̃́ɛɛ lán gàalulawa,

a gↄ̃wá púuu lán sãkãwaɛ.

19 Tó a wei mɛ́ a ma yãmà,

áↄ á bùsuɛ bee blɛ maa bleɛ.

20 Tó a gi sↄ̃ mɛ́ a swã́gbãakɛ̀,

wa á dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ.

Ma Dii ma lɛ́ mɛ́ ò.

21 À gwa lá wɛ̃́lɛ pↄ́ náai vĩ yãa gↄ̃̀ káalua ũ sa.

Maakɛa ń yã́zɛdeo di a guu yãaɛ,

tiasa gbɛ̃dɛnaↄ mɛ́ kↄ̃̀ a guu.

22 N ã́nusu tã́nkpakɛ̀,

n vɛ̃ɛ maa kɛ̀ íwa.

23 N dↄaanaↄ swã́gbãakɛ̀,

aa nà kpã́iↄwa.

Ampii aa ye gbagusaɛi,

aaìↄ kpálɛkɛ gbai.

Aali yãnakpa tonɛↄwao,

aali lɛda gyaaↄzio.

24 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua Gbãade ma mɛ̀:

Kai ma ibɛɛↄ! Má tↄsiwáɛ,

ma pↄ i weewá.

25 Má ↄdiɛwáɛ sa,

mí á baasa lán mↄwa ń kasagbↄ̃o,

mí á gbãsĩ wolowá píi.

26 Má tó àↄ dↄaanaↄ vĩ lán yãawa,

á lɛdamadeↄ i gↄ̃ ń kua ziwa.

Bee gbɛa wi mɛ á wɛ̃́lɛɛ

yã́zɛde wɛ̃́lɛ ge náai wɛ̃́lɛ.

27 Má Siↄnadeↄ bↄ ĩadaama guu,

an gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛlìlɛↄ bↄ yã́zɛde yã́i.

28 Má tàaedeↄ ń duunkɛnaↄ wíwi píiɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aa pãkpàmaziↄ midɛ.

29 Wí a á kṹ

gbɛ̃́nɛli pↄ́ kàágu a sa’òmáↄ yã́i.

Á gɛɛ a gↄ̃ kpá á wɛ́iɛ

swalu sa’oa pↄ́ a zɛòↄ yã́ musu.

30 Á gↄ̃ lán gbɛ̃́nɛli pↄ́ a lá wòlowa,

lán swalu pↄ́ a í làawa.

31 Gↄ̃sa gbãa a gↄ̃ lán sɛ̃̀ giiwa,

aà yãkɛa iↄ dɛ tɛkↄna ũ.

A tɛ́kũ ń a yãkɛao sãnuɛ,

gbɛ̃e aↄ ku we à tɛ́pi dɛo.

2

Dii gbɛ̀sĩsĩ

1 Yã́ pↄ́ Amↄzu nɛ́ Isaia è Yuda bùsu ń Yelusalɛũo musun kɛ:

2 Gↄↄgbɛzãzĩ Dii kpɛ́ gbɛ̀sĩsĩ

a gↄ̃ gbɛ̀sĩsĩↄ mide ũ.

Wa sɛ lɛsĩ dɛ sĩ̀sĩↄla,

bui píi i siu we.

3 Dasi a gɛ́ we aai mɛ:

À mↄ wà Dii gbɛ̀sĩsĩkũ,

wà gɛ́ Yakↄbu buiↄ Lua kpɛ́u,

i wá da a zɛ́wa, wíↄ bɛu.

Dii yãdaanɛ́ a bↄ Siↄna,

aà yã́ a bↄ Yelusalɛũ.

4 A yã́gↄ̃gↄ̃ buiↄnɛ,

a yãkɛkɛ dasiↄnɛ,

aai ń fɛ̃ndaↄ gbɛ̃gbɛ̃ lilɛ soona ũ,

an sↄ̃naↄ sↄ̃ máaso limibobↄ ũ.+ 2.4 Yoɛ 4.10, Mis 4.1-3

Buie a fɛ̃nda sɛ a deezio,

wa zĩkaa dada lↄo.

5 Yakↄbu buiↄ, à mↄ́,

wàↄ bɛ Dii gupuau.

Dii yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ

6 N n gbɛ̃́ Yakↄbu buiↄ vũ̀aa,

asa gukpɛ oi yã́ tↄ̃̀máɛ.

Aa ↄdìdi màso yã́wa lán Filitɛ̃ↄwaɛ,

aa kↄ̃ ↄ kũ̀ ń buipãleↄ.

7 Ãnusu ń vuao di ń bùsuuɛ,

an àizɛɛↄ lɛ́ vĩo.

Sↄ̃́ di ń bùsuuɛ,

an zĩkasↄ̃goↄ lɛ́ vĩo.

8 Pↄ́ pↄ́ aa kɛ̀ tã́aↄ ũ di ń bùsuuɛ,

aaì kulɛkɛ ń ↄzĩpiↄnɛ.

9 Gbɛ̃nazĩnaↄ gↄ̃ suuunnↄ,

aa gↄ̃ yɛ̀ɛɛ.

Ńsu sùuukɛńnↄo!

10 Bàalɛ Dii zↄ̃ↄkɛ gawi pↄ́ ì to vĩa ń kũɛ,

ní sↄlↄ gbɛu, ní ulɛ ɛu.+ 2.10 Zia 6.15

11 Waladeↄ mi a gↄ̃ pɛ́lɛa,

gbɛ̃́ↄ ĩ́andãa a midɛ.

Dii mɛ́ a tↄbↄ ado gↄↄ beezĩ.

12 Dii Zĩgↄ̃de gↄↄdìlɛ

yↄ̃̀ↄdeↄnɛ ń waladeↄ píi

ń ĩ́andãna pↄ́ aaì ńzĩa sɛ lɛsĩↄ,

13 Libã bùsu sɛdɛ lí gbã̀a zↄ̃ↄↄ

ń Basana bùsu gbɛ̃́nɛliↄ píi,

14 gbɛ̀sĩsĩ misonaↄ

ń sĩ̀sĩ lɛsĩlɛsĩↄ píi,

15 kalanga lɛsĩↄ

ń bĩ́i gbãaↄ píi,

16 gó’ilɛna laatanaↄ

ń gó’ilɛna bɛɛɛdeↄ píi.

17 Gbɛ̃nazĩna wala a kpálɛ,

gbɛ̃́ↄ yↄ̃̀ↄkɛa a busa.

Dii mɛ́ a tↄbↄ ado gↄↄbeezĩ,

18 tã́aↄ i gɛ̃lɛ míↄ.

19 Tó Dii fɛ̀lɛ ń dṹnia kpoɛao,

wa bàalɛ aà zↄ̃ↄkɛ gawi pↄ́ ì to vĩa ń kũɛ,

gbɛ̃́ↄ ta gbɛ̀’ɛↄ guu ń vukpɛ’ɛↄ.

20 Zĩbeezĩ aa ń tã́a pↄ́ wa pì ń ã́nusuo ń vuao

wà kúlɛnɛ́ kↄ́lɛ ɛ̃́naↄnɛ ń sasiↄ.

21 Tó Dii fɛ̀lɛ ń dṹnia kpoɛao,

wa bàalɛ aà zↄ̃ↄkɛ gawi pↄ́ ì to vĩa ń kũɛ,

gbɛ̃́ↄ sↄlↄ gbɛ̀’ɛↄ ń gbɛ̀sↄↄↄ guu.

22 Ásu gbɛ̃nazĩna náaikɛo.

Ĩana ì weò, bↄ́n aà ũi?

3

Yãdaa Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄla

1 Gwa! Dii Lua Zĩgↄ̃de

a lípana pↄ́ Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ lɛ́ gbãa’ewà gá,

a ń kũ̀sũa ń ń ío símá píi.

2 A ń nɛgↄ̃naↄ ń ń zĩgↄ̃ↄ símáɛ

ń ń dↄaanaↄ ń ń ãnabiↄ

ń ń màsokɛnaↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ.

3 A ń sosa badeↄ ń ń gbãadeↄ símáɛ

ń ń lɛdamadeↄ ń ń ↄzĩkɛnaↄ

ń ń wɛɛlɛkɛnɛde kàsaaↄ.

4 A ɛ̀waasonaↄ kpánɛ́ kíaↄ ũ.

Gbɛ̃́ pↄ́ an yã́ ì gɛ́ ń kpɛo à su ń aɛoↄ mɛ́ aa dↄaanɛ́.

5 Wa kↄ̃ bↄ́ↄ’i mi,

gbɛ̃́ ń a gbɛ̃́o, gbɛ̃́ ń a gbɛ̃́deeo.

Ɛ̀waaso a gbɛ̃zↄ̃ↄ lele,

bɛɛɛsaide a zↄadↄ gawidewa.

6 Gbɛ̃́ a a dãuna kũ a mae bɛ, i oɛ̀:

Ń ula vĩ, kɛwɛ̃ɛ dↄaana ũ,

kaaũaɛ bee kɛkɛa gↄ̃̀ n yã́ ũɛ.

7 Zĩbeezĩ sa i pũna à mɛ:

Ma gɛ̃nɛ no.

Pↄblea ge pↄkasa ku ma bɛo,

ńsu ma kpa gbɛ̃́ↄnɛ kía ũo.

8 Yelusalɛũdeↄ lɛ́ fua,

Yudaↄ lɛ́ kɛ kɛ́lɛkɛlɛ.

An yã’oa ń ń yãkɛao bↄ̀ Dii kpɛ,

aa lɛ’ɛ̀ Dii gawidewa.

9 Wa ń tàae dↄ̃ ń wɛ́wa,

aaì ń duunakɛ gupuau lán Sↄdↄũdeↄwaɛ,

aali kpaguio.

Waiyoo ampiↄ, aa kìsia ì ńzĩaɛ.

10 À o gbɛ̃maaↄnɛ aaↄ ku aafia,

asa aa ń yãkɛaↄ gbɛ’e.

11 Waiyoo vãikɛnaↄ! Aa yã’e,

asa pↄ́ pↄ́ aa tↄ̃̀ mɛ́ a bↄlɛnɛ́.

12 Ɛ̀waasonaↄ lɛ́ ma gbɛ̃́ↄ wɛtã,

nↄɛↄ mɛ́ lɛ́ kiblemá.

Ma gbɛ̃́ↄ, á dↄaanaↄ mɛ́ lɛ́ á sãsã,

aalɛ á da zɛ́ vãiwa.

13 Dii mↄ̀ zↄ̃̀lɛ a gĩ́naa,

à fɛ̀lɛ lɛ́ yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ.

14 Dii lɛ́ yãda a gbɛ̃́ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń ń dↄaanaↄla à mɛ̀:

Ámɛ a ↄmàlɛ ma vɛ̃ɛbuu,

a taasideↄ pↄ́ↄ nàaa á kàlɛ á kpɛ́ↄu.

15 Démɛ á gbá zɛ́ à ma gbɛ̃́ↄ wíwi

à taasideↄ dɛ̃ↄnzↄ̃i?

Ma Dii Zĩgↄ̃de, mámɛ málɛ á la.

Yelusalɛũ nↄɛↄ

16 Dii mɛ̀, Siↄna nↄɛↄ yↄ̃̀ↄ vĩ,

aaìↄ bɛbɛ wàↄ ń waa bↄbↄ ń aɛ,

wàↄ wɛ́blaavu bilɛbilɛnɛ́,

aaìↄ táa’o mɛtɛɛmɛtɛɛ

ń zã̀ kↄ̃fĩdeↄ daa ń gbáwa.

17 A yã́i Dii a to Siↄna nↄɛↄ mi bↄkeleka,

a to an mi gbáa kɛ.

18 Zĩbeezĩ Dii a ń nↄamblebↄↄ wolomá,

zãdangbawaↄ ń falanaↄ ń ↄ̃nɛɛↄ

19 ń swã́liↄ ń zãↄ ń sálanaↄ

20 ń pↄ́kummusuↄ ń gã̀sĩgbɛↄ

ń seↄ ń tulaleↄ ń ɛsɛbaↄ

21 ń tãanaↄ ń tãana ní pↄ́ↄ

22 ń zwãaↄ ń pↄlↄgãuↄ

ń ula gbã̀aↄ ń kiopɛ̃naↄ

23 ń díiↄ ń pↄ́lɛ lɛɛnaↄ

ń tulu pↄ́ aaì diↄ ń gomusuↄ.

24 An gĩ na gbɛu, gĩ ĩ́i mɛ́ a gↄ̃ dↄ,

an se gbɛu, zↄ̀ ba mɛ́ aↄ dↄ ń pi.

An mitãa gbɛu, migbaa mɛ́ a gↄ̃,

an pↄkasaↄ gbɛu, zwã̀nkasa aaↄ yea,

an maa gbɛu, mↄ̀ wãa seela mɛ́ aↄ ku.

25 Wa á zã́ↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ,

wa á nɛgↄ̃naↄ dɛdɛ zĩ guuɛ.

26 Siↄnadeↄ wɛ̃nakɛ aa ↄ́ↄlↄ,

aa gↄ̃ kálɛa tↄↄlɛ ↄgii.

4

1 Zĩbeezĩ nↄɛ gbɛ̃ↄn soplaↄ gↄ̃ɛ mɛ̀ndo sikↄ̃wa aa mɛ:

Wáↄ wázĩa gwa,

wíↄ pↄkasa kɛ wázĩaɛ.

Wibↄwɛ̃ɛ, n tↄ́ iↄ kuwá.

Vlã́ pↄ́ Dii a to à pá

2 Zĩbeezĩ Dii a to Isailiↄ vlãpa,

aↄ maa mɛ́ aↄ gawi vĩ.

An bùsu pↄ́ↄ aↄ zↄ̃ↄ,

a Isaili kↄ̃naↄ ka bɛɛɛ ń gawiowa.

3 Gbɛ̃́ pↄ́ aa gↄ̃ Siↄnaↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ aaↄ ku Yelusalɛũpiↄ,

waↄ o gbɛ̃́ pↄ́ wà ń tↄ́ kɛ̃̀ wɛ̃ni taalaupiↄnɛ Lua gbɛ̃́ↄ.

4 Dii a Siↄna nↄɛↄ ã́ma wolomá,

a gbɛ̃dɛ’au wolo Yelusalɛũdepiↄwa.

Tó à yã́kpalɛkɛ̀ńnↄ ń tɛ́o màa,

5 a tɛlu kúlɛ Siↄna gbɛ̀sĩsĩ

ń gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄwa píi fãanɛ,

i tɛ́lɛpiↄ gupua kúlɛwà gwãasĩna,

asa Dii gawi mɛ́ a kúlɛwà píi.+ 4.5 Bↄa 13.21, 24.16

6 Aↄ dɛ mikpakĩi ũ fãanɛ,

kɛ́ à uena dańla ĩatɛ̃ gbãa yã́i.

Aↄ dɛ yekĩi ũ lↄ,

kɛ́ wà e ulɛu zàa’ĩana ń louoɛ yã́i.

5

Dii vɛ̃ɛbu

1 Má lɛsi ma yenzideɛ aà vɛ̃ɛbu musu.

Ma yenzide vɛ̃ɛbu vĩ sĩ̀sĩ táaede pↄlɛu.

2 À a gu bì à a gbɛↄ kↄ̀lɛ,

à vɛ̃ɛli maaↄ bàu.

À gugwakĩi lɛsĩ dà a guoguo,

à vɛ̃ɛfɛ̃kĩi yↄ̃̀ a guu.+ 5.2 Mat 21.33, Maa 12.1, Luk 20.9

Aà wɛ́ dↄi à nɛ́ maa iɛ,

ↄ̃ nɛ́ gia a ìɛ̀.

3 Tiasa Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ,

à yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ, mapi ń ma vɛ̃ɛbuo.

4 Yã́ kpele mɛ́ gↄ̃̀ mà kɛ ma vɛ̃ɛbuɛ,

mɛ́ mi kɛo ni?

Ma wɛ́ dↄi aà nɛ́ maa imɛɛ.

Bↄ́yãi à nɛ́ gia ìmɛɛi?

5 Tiasa má oɛ́ lá má kɛ ma vɛ̃ɛbuɛ:

Má a kaa gbooɛ, wi a ↄ̃̀ↄkpa,

má a bĩ́iↄ daaĩɛ, wi ↄ̃zↄ̃wà.

6 Má pãkpaiɛ̀,

wa a líↄ mibo lↄo, wa a sɛ̃wao.

Lɛaa ń lɛsikaoo mɛ́ a fɛlɛ we,

mɛ́ má o louɛ asu ma we lↄo.

7 Isailiↄ mɛ́ Dii Zĩgↄ̃de vɛ̃ɛbupi ũ,

Yudaↄ mɛ́ kaa pↄ́ ì pↄnakɛò ũ.

Yã́zɛde a wɛ̀ɛlɛ, ↄ̃ gbɛ̃dɛa mɛ́ kↄ̃̀,

aà wɛ́ dↄ maakɛai, ↄ̃ búbua mɛ́ dↄ.

Waiyoo vãikɛnaↄ

8 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì kpɛ́ nanakↄ̃wa,

aaì bú pɛ́pɛkↄ̃lɛ e gu láa,

aaì gↄ̃ bùsu vĩ ńdoↄ.

9 Dii Zĩgↄ̃de ò, ma swã́ mà à mɛ̀:

Ua yàlalapiↄ gↄ̃ uazĩ ũɛ,

bɛ zↄ̃ↄ maapiↄ gↄ̃ bɛzia ũɛ.

10 Baa vɛ̃ɛbu bà kwi,

a vɛ̃ɛ a ka litili baoo,

pↄ́wɛna zaa lɛ basↄo tↄ̃a guu,

lɛ kwi wa e.

11 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì fɛlɛ kↄↄkↄↄ

wàↄ kpálɛkɛ í gbãai,

aaì gɛ̃gɛ̃ vɛ̃ɛi gwãasĩna

e à gɛ̀ fɛ̀lɛńnↄↄ.

12 Mↄↄna ń kotilio ń gã̀ao ń kulɛo

ń vɛ̃ɛo ↄ̃ aaì pↄnakɛò.

Aali Dii yãkɛaↄ dao,

aali làasookɛ zĩ pↄ́ a kɛ̀ↄwao.

13 Ma gbɛ̃́ↄ ↄ̃nↄkɛ̃sãama yã́i

wa ń sɛ́lɛ táńnↄɛ.

An gbɛ̃́ gbiaↄ gaga ń nↄanaoɛ,

imi a ń daside dɛ.

14 A yã́i tò bɛda lɛ́ vù,

à lɛ’ɛ̀lɛ à gɛ̃agɛ̃̀.

An gawideↄ ń ń dasideↄ siu we,

ń ń zↄadeↄ ń ń pↄnakɛnaↄ sãnu.

15 Gbɛ̃nazĩnaↄ gↄ̃ suuunnↄ,

aa gↄ̃ yɛ̀ɛɛ,

waladeↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

16 Dii Zĩgↄ̃de a tↄbↄ yã́zɛde guu,

Lua Kuaadoade a a kuaadoakɛ ↄlↄnɛ́ yãkɛa a zɛ́wa guu.

17 Sãↄ i gbasa aaↄ kú ń dã́dãkɛkĩi,

sãnɛbↄlↄnaↄ pↄble ↄdeↄ bɛziapiu.

18 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì yãvãi dↄ ń pi ń mↄafilio,

aaìↄ ń duuna gálɛ ń kpɛ lán zugowaↄ.

19 Aaì mɛ: Yã́ pↄ́ Lua kũa,

aà bↄò kpakpa wà wɛsiɛ.

Yã́ pↄ́ Isailiↄ Lua Kuaadoade lɛ́ yá mↄ́ wà e.

20 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ vãiɛ maa

mɛ́ aaì mɛ maaɛ vãiↄ.

Aaì gusia dilɛ gupua ũ

mɛ́ aaì gupua dilɛ gusia ũ.

Aaì ĩ́i dilɛ na ũ

mɛ́ aaì na dilɛ ĩ́i ũ.

21 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaìↄ e wà kà,

aaì ńzĩa dilɛ ↄ̃nↄna ũↄ.

22 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aa tↄbↄ̀ wɛ̃mia guuↄ

ń gↄ̃sa pↄ́ aa í gbãa yãalɛa dↄ̃ↄ.

23 Aaì yãnakpa tàaedeↄwa gbagusaɛ yã́i,

aaì gbɛ̃maaↄ yã́ málɛnɛ́.

24 A yã́i tò lá tɛ́ ì áwa sãsã

mɛ́ sɛ̃ ì kwɛ́ tɛ́ guu,

màa an zĩ́naↄ yↄ́,

an vúↄ gɛ̃ ń ĩ́anao lán luutɛ̃wa,

asa aa gì Dii Zĩgↄ̃de ikoyãi,

aa sakà Isailiↄ Lua Kuaadoade yã́uɛ.

25 A yã́i Dii pↄkũmabↄ̀bↄ a gbɛ̃́ↄwa,

à ↄ ue sùmá à ń gbɛ̃́.

Gbɛ̀sĩsĩↄ dèe,

an gɛↄ gↄ̃̀ kálɛ bàasi lán bìsawa.

Ń beeↄ píi aà pↄkũma i kpálɛo,

aà ↄ gi looańlaɛ.

26 Dii gudↄkↄ̃ɛkĩi dìlɛ bui zã̀zãↄnɛ,

à swe pɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ kú tↄↄlɛ lɛ́waↄzi.

Gwa, aalɛ mↄ́ wãawãa dìoo.

27 An gbɛ̃e i kpasao,

an gbɛ̃e i gɛ̃nalɛo.

An gbɛ̃e lɛ́ igofampao,

i lɛ́ ń gbɛ̃e dɛdɛo.

An gbɛ̃e pↄdↄmpi i fɛ̀ɛsio,

an gbɛ̃e kyaleba i kɛ̃o.

28 An kaↄ lɛna, an sáↄ kãa píiɛ,

an sↄ̃́ↄ swɛ gbãa lán gbɛsiwa,

an sↄ̃́goↄ gbá lɛ́ liasãizↄ̃ lán zàawa.

29 An kↄ̃fĩ dↄ lán nↄ̀ↄmusuↄwa,

aalɛ pũna lán nↄ̀ↄkusi bↄlↄↄwa.

Aalɛ lɛ́ kú pↄ́wa ń palaao,

aalɛ taò, gbɛ̃e a fↄ̃ gɛ́ síio.

30 Zĩbeezĩ aaↄ pũnamá lán ísia pũnaawa.

Tó n bùsupi gwà,

gusia ń yooyeao mɛ́ aↄ ku we,

gu a sisi luabɛsiana yã́i.

6

Lua Isaia dilɛa ãnabi ũ

1 Wɛ̃ pↄ́ kí Uzia gà,+ 6.1 2Kia 15.7 ma Dii è zↄ̃lɛa báawa musumusu, aà gomusu pↄ́ bã̀ɛ aà gbázĩ aà kpɛ́ pà. 2 Malaika gudↄ̃anaↄ ku aà mia, an baade gã̀sĩa soolosooloɛ. Aa a mɛ̀n plapla kù ń oaa, a mɛ̀n plapla sↄ̃ ń mɛwa, a plapla pↄ́ gↄ̃̀ↄ ↄ̃ aaì vuaò. 3 Aalɛ okↄ̃ɛ:

Kuaadoade, Kuaadoade, Kuaadoade Dii Zĩgↄ̃de!

Aà gawi dṹnia pà píi.+ 6.3 Zia 4.8

4 Lua kpɛ́ kpɛɛlɛliↄ dèe tↄↄlɛu malaikapiↄ lↄↄ yã́i, ↄ̃ súɛlɛ kpɛ́pi pà.+ 6.4 Zia 15.8

5 Ɔ̃ ma mɛ̀: Yã́ gìaɛ sa, kɛgua, asa ma lɛ́ gbãlɛaɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ má kú ń guuↄ lɛ́ gbãlɛa, ↄ̃ ma wɛsì Kí Dii Zĩgↄ̃delɛ. 6 Ɔ̃ malaikapiↄ do tɛyↄ̃ sɛ̀ gbagbakĩi ń kpàoo, à vùa mↄ̀ò ma kĩ́i, 7 ↄ̃ a zↄ̃̀ ma lɛ́wa à mɛ̀: Lá à zↄ̃̀ n lɛ́wa, n tàae kɛ̃̀ma, wà lakà n duunaan we. 8 Ɔ̃ ma Dii lↄↄ mà à mɛ̀: Dé má zĩi? Démɛ a gɛ́wɛ̃ɛi? Ɔ̃ ma mɛ̀: Má kɛ́! Ma zĩ mɛ. 9 Ɔ̃ à mɛ̀:

Gɛ ǹ o gbɛ̃́ↄnɛ,

aa swã́kpa aaↄ gɛ́ yãemasai,

aa wɛ́tɛi aaↄ gɛ́ yãedↄ̃sai.

10 Ǹ ń wɛ́ dɛnɛ́ kɛ aasu gu’eo,

ǹ ń swã́ gbãakũnɛ́ kɛ́ yã́ su gɛ̃uo,

ǹ ń nↄ̀sɛ tatanɛ́ kɛ́ aasu yãe dↄ̃

aa ɛa sua, mí ń gbã́gbão yã́i.+ 6.10 Maa 4.12, Zãa 12.40, Zĩn 28.26-27

11 Ɔ̃ ma aà là: Aↄ dɛ màa e gↄↄ ũma ni, Dii? Ɔ̃ a wèa:

E gↄↄ pↄ́ an wɛ̃́lɛpiↄ kwɛ̀ wìliũ,

gbɛ̃e ku a guu lↄo,

mɛ́ wà ń bùsupi kàalɛ dɛ̃̀ↄↄ,

à gↄ̃̀ bɛzia ũ,

12 mɛ́ má tò wà tà ń a gbɛ̃́ↄ zã̀zã,

wà bùsupi tò da fↄ̃̀ↄↄ.

13 Baa tó an gbɛ̃́ↄ kwide gↄ̃̀ we,

wa ɛa ń tↄ̀lↄzↄ̃ lↄɛ.

Lá wì kpakpaa ge kpàkɛfↄ̃ↄↄli zↄ̃

a miↄna i vlãpa,

màa bui pↄ́ a kua adoa a gↄ̃ a miↄna ũ.

7

Ɛmanuɛli seela

1 Gↄↄ pↄ́ Yotaũ nɛ́ Aaza, Uzia tↄũna dɛ Yudaↄ kía ũ, ↄ̃ Siliↄ kí Lezini ń Isailiↄ kí Pɛka, Lemalia nɛ́o gɛ̀ lɛ́lɛi Yelusalɛũwa, ↄ̃ aa fùa.+ 7.1 2Kia 16.52 Ɔ̃ wà gɛ̀ wa ò Davidi bui Aazapiɛ wà mɛ̀: Siliↄ lɛdoũkɛ̀ ń Ɛflaiũ buiↄ. Ɔ̃ sↄ̃ kɛ̃̀aàgu ń a gbɛ̃́ↄ, aa lùalua lá ĩ́ana ì likpɛ lá deedeewa. 3 Ɔ̃ Dii ò Isaiaɛ à mɛ̀: À bↄ gɛ́ dai Aazalɛ Íkalɛkĩi Musu ízɛ lɛ́ pↄ́pizɛu ń n nɛ́ Gbɛ̃kↄ̃naↄ’ɛasuo,+ 7.3 Isa 10.21-224 ní oɛ̀ aàↄ kú ń laaio kpálɛa, asu to vĩa a kũ yàa miↄn súɛlɛde mɛ̀n plapiↄ yã́io. Asu to iwãa ka a pↄa Siliↄ kí Lezini ń Lemalia nɛ́o pↄbↄa ń níu yã́ musuo. 5 Siliↄ ń Ɛflaiũ buiↄ ń Lemalia nɛ́o vãikpaaĩaànↄ aa mɛ̀, 6 wà gɛ́ lɛ́lɛi Yudaↄwa wà gbãamↄnɛ́, wà ń kɛ yáiyai wí Tabeeli nɛ́ kpánɛ́ kpalau.

7 Ma Dii Lua ma mɛ̀:

Bee a kɛo, bee a ń leo,

8 asa Damasi mɛ́ Sili bùsu mi ũ,

Lezini sↄ̃, ↄ̃mɛ Damasi mi ũ.

Wɛ̃̀ bàaↄ̃sↄo gbɛa Ɛflaiũ buiↄ gↄ̃ wíwia,

aaↄ dɛ pↄe ũ lↄo.

9 Samali mɛ́ Ɛflaiũ buiↄ bùsu mi ũ,

Lemalia nɛ́ sↄ̃, ↄ̃mɛ Samali mi ũ.

Tó Aazapi i zɛ ń ma náaikɛaoo,

aↄ zɛao.

10 Dii ɛ̀a yã’ò Aazaɛ à mɛ̀:

11 Seela gbɛa ma Dii n Luawa,

baa yã́ pↄ́ kú za tↄↄlɛ nↄnau,

ge yã́ pↄ́ vĩ̀ luabɛpuanaa.

12 Ɔ̃ Aaza mɛ̀:

Má seela gbɛao,

má Dii lɛ mà gwao.

13 Ɔ̃ Isaia mɛ̀:

À yãma Davidi buiↄ!

Gbɛ̃nazĩnaↄ kpasaaánↄ i mↄ́wáo,

ↄ̃ á ye ma Lua kpasaánↄ lↄa?

14 A yã́i Dii a seelakɛɛ́ azĩa.

Gwa! Wɛ̃́ndia lɛ́so a nↄsi+ 7.14 Mat 1.23

à nɛ’i gↄ̃ɛ ũ, i tↄ́kpaɛ̀ Ɛmanuɛli.+ 7.14 Bee mɛ̀ Lua kúwanↄ.

15 Tó à zↄ̃ↄkũ̀, mɛ́ a vãi dↄ̃kↄ̃ɛ ń maao, vĩfãai ń zↄ́o mɛ́ aↄ dɛ aà pↄblea ũ. 16 E nɛ́pi àↄ gɛ́ kái vãi dↄ̃akↄ̃ɛ ń maaoo sↄ̃, kía gbɛ̃ↄn pla pↄ́ ń ń vĩa vĩↄ bùsu a ziabↄ. 17 Dii a yãmↄnɛ ń n gbɛ̃́ↄ ń n de bɛdeↄ, ↄ̃mɛ Asiliↄ kía ũ. Za gↄↄ pↄ́ Ɛflaiũ buiↄ ń Yudaↄ kɛ̃̀kↄ̃wa, gↄↄ bee taa i kɛo.

18 Zĩbeezĩ Dii a swe pɛ ũsĩnaↄzi Egipi swaↄ zↄ̃lɛu ń zↄ́ pↄ́ kú Asili bùsuuↄ. 19 Ampii aa mↄ kpa swa’ɛ zòoloↄ guu ń gbɛ̀sↄↄↄ ń lɛ kpɛↄ ń bia’ɛↄ. 20 Zĩbeezĩ Dii a gɛ̃ sɛ́má Uflata baale Asiliↄ kía ũ, i á mikã ń á mɛkão ń á lɛkãnao waoɛ́. 21 Zĩbeezĩ wa zuda ń bleda mɛ̀n plao daalɛu. 22 Pↄ́ beeↄ vĩ mɛ́ a gↄ̃ di gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ gↄ̃̀ bùsupiuↄnɛ, vĩfãai ń zↄ́o iↄ dɛ ń pↄblea ũ. 23 Zĩbeezĩ gu pↄ́ vɛ̃ɛli ↄ̀aa sↄo pↄ́ kà ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa sↄo ũ kuu, lɛaa ń lɛsikaoo mɛ́ a gↄ̃u. 24 Wali gɛ́ toekai we ń gbàlao, asa lɛaa ń lɛsikaoo mɛ́ a gupi sisi. 25 Sĩ̀sĩ pↄ́ wà bú kɛ̀uↄ sↄ̃, gbɛ̃e a gɛ́ we lↄo lɛaa ń lɛsikaoo yã́i. Wa zuↄ ń sãↄ gbaɛ aa kìlimpapau.

8

Pↄ́ↄnaaagↄ̃ↄ Pↄ́ↄsɛlɛkpakpa

1 Dii òmɛɛ mà taala kooa zↄ̃ↄ sɛ mà yã́ɛ bee kɛ̃wà: Pↄ́ↄnaaagↄ̃ↄ Pↄ́ↄsɛlɛkpakpa. 2 Ma sa’ona Ulia ń Bɛlɛkia nɛ́ Zakalio sìsi aaↄ dɛmɛɛ yã́pi seeladeↄ ũ. 3 Kɛ́ ma wulɛ ń ma nↄ ãnabio, à nↄsì à nɛ’ì gↄ̃ɛ ũ. Ɔ̃ Dii òmɛɛ mà tↄ́kpaɛ̀ Pↄ́ↄnaaagↄ̃ↄ Pↄ́ↄsɛlɛkpakpa. 4 E àↄ gɛ́ Naa ń Baao oi dↄ̃, Asiliↄ kía a Damasideↄ àizɛɛↄ naaa, a Samalideↄ pↄ́ↄ sɛ́lɛ. 5 Dii òmɛɛ lↄ à mɛ̀:

6 Gbɛ̃́ɛ beeↄ sakà Siloe+ 8.6 Zãa 9.7 í pↄ́ lɛ́ bàalɛ busɛbusɛgu,

ↄ̃ aa zɛ̀ ń Lezinio ń Lemalia nɛ́o.

7 A yã́i tò má ń pá ń Uflata í zↄ̃ↄ pↄ́ a sĩ̀sĩ sɛ à daguao,

ↄ̃mɛ Asiliↄ kía ń a gbɛ̃́ gbiaↄ ũ.

8 A pa gɛ̃ Yuda bùsuzi,

i dagua, i bùsupi kũ a nↄɛ.

Ípi yàasa lɛ́ da ń bùsua píi, Ɛmanuɛli.

9 Buipãleↄ, à zĩ̀ sↄukɛ, wi á wíwi.

Bùsuzãzãdeↄ, à swã́kpa!

À gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ, wi á wíwi,

À gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ, wi á wíwi.

10 Baa tó a lɛkpàaĩ, pãɛ.

Baa tó a yãdìlɛ ń kↄ̃o, a kɛo,

asa Lua kúwanↄɛ.

Vĩakɛa Luaɛ

11 Dii a ↄ gbãa nàa à yã’òmɛɛ, à lɛdàa à mɛ̀ másu gbɛ̃́piↄ kɛa kɛo. À mɛ̀:

12 Yã́ pↄ́ aalɛ gwa lɛkpaaĩnzi yã́ ũ,

ńsu dilɛ màao.

Yã́ pↄ́ aalɛ vĩakɛɛ̀, ńsu kɛɛ̀o.

Ńsu to iwãa ka n pↄao.

13 Ǹyↄ̃ Dii Zĩgↄ̃de yãma ado,

ↄ̃mɛ kũ̀ ǹ vĩakɛɛ̀.

Aà yã́ mɛ́ dɛ à iwãa ka n pↄa.

14 Ɔ̃mɛ aↄ dɛ n ulɛkĩi ũ,

mɛ́ aↄ dɛ Isaili lɛɛ plaↄnɛ

gbɛ pↄ́ ì to wà gɛ̃mbↄlɛwà ũ,

gbɛsi pↄ́ ì to aa fu ũ.+ 8.14 1Piɛ 2.8

Aↄ dɛ Yelusalɛũdeↄnɛ bai ũ.

15 An daside a gɛ̃mbↄlɛwà,

aa fu, aai kɛ kɛ́lɛkɛlɛ.

Aa si baipiu, i ń kṹ.

16 Má pↄ́ fĩ yã́pi taalawa seela ũ,

má kã́n’ↄ lɛ́ yãdanɛpiwa ma ìwaↄnɛ.

17 Ma wɛ́ dↄ Dii pↄ́ mikpɛdↄ̀ Yakↄbu buiↄnɛzi,

má aà náai vĩ.

18 Má kɛ́, ń nɛ́ pↄ́ Dii kpàaↄ.+ 8.18 Ɛbɛ 2.13 Wá dɛ Isailiↄnɛ àsi pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de pↄ́ kú Siↄna gbɛ musu ò seela ũ.

19 Tó wa òɛ́ à gɛ́ wɛlɛnde ge gɛ̀sisina pↄ́ aaìↄ yã’o ń kòlou hũuↄ kĩ́i, yãgbɛaa á Luawa mɛ́ maao lò? Wì gbɛ̃́ bɛ̃́ɛ àsi gbɛa gɛↄwa yã̀? 20 À gɛ Lua ikoyãdanɛ gwa. Tó an yã́ i kpaaĩòo, gu i dↄnɛ́ yãao.

21 Aa bã̀abãabo ń bùsuu, nↄana a ń dɛ, aa kɛ wɛ̃na. Tó an yɛ̃̀ɛɛ làa, an pↄ a pa, aai ń kía ń ń diio ká. Aa musu gwa, 22 aa zĩ́lɛ gwa, yã’ↄ̃ma mɛ́ a ń le. Aaↄ ku gusia ń pↄsia zↄ̃ↄo guu, aai gↄ̃ gusia níiniiu. 23 Ãma gbɛ̃́ pↄ́ kú yã’ↄ̃maupiↄ aaↄ ku gusiapiu gↄↄpiio. Wà Zabulↄni buiↄ ń Nɛfatali buiↄ bùsu kpɛbↄ̀ yãa, ãma wa Galile bùsu pↄ́ buipãleↄ kuu kpɛla zia za ísialɛu e à gɛ pɛ Yuudɛ̃ baawa.

9

Wà nɛ’ìwɛ̃ɛ

1 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku gusiauↄ gupua zↄ̃ↄ è,

gu dↄ̀ bùsu pↄ́ kú ga lɛ́zĩ deↄnɛ.+ 9.1 Mat 4.15-16, Luk 1.79

2 Ń tò an pↄ kɛ̀na zↄ̃ↄ,

n ń gbá pↄna maamaa.

Aalɛ pↄnakɛ n aɛ

lá wì kɛ pↄkɛkɛgↄↄwa,

lá aalɛ zĩblea pↄ́ kpaalɛwa.

3 Asa n zuu pↄ́ wa dànɛ́ ń gã̀u

ń go pↄ́ wàlɛ ń gbɛ̃òo ɛ̀’ɛ.

N ń wɛtãnapiↄ fù

lá ń kɛ̀ Madiãↄnɛ yãawa.

4 Zĩgↄ̃ kyaleↄ ń ń ula pↄ́ au gↄ̃́kpawàↄ,

wa kátɛu à tɛ́kũ yàa ũɛ.

5 Asa wà nɛ’ìwɛ̃ɛɛ,

wà wá gbá nɛgↄ̃ɛ.

Lua kíakɛmi dìɛ̀,+ 9.5 Mat 28.18

wàli oɛ̀ Lɛdamade Bↄnsaɛde, Lua Gbãade,

Mae Gↄↄpiide,+ 9.5 Zãa 14.9-10 Aafia Kía.

6 Aà kpala zↄ̃ↄ ń a aafiao aↄ lɛ́ vĩo,

aↄ zↄ̃lɛa báawa Davidi kpalau.+ 9.6 Luk 1.32-33

Aà kpala zĩ́napɛlɛa aↄ gbãa,

aↄ yã́gↄ̃gↄ̃ wásawasa a zɛ́wa gↄↄpiiɛ.

Dii Lua Zĩgↄ̃de ãia mɛ́ a mↄ́ ń beeo.

Dii pↄpaa Isailiↄzi

7 Dii yã’o kpã̀sã Yakↄbu buiↄnɛ,

yã́pi a wi Isailiↄ musuɛ,

8 Samalideↄ ń Ɛflaiũ buiↄ yã́pi ma.

Aa wala ń kàamaio vĩ aa mɛ̀:

9 Kpɛ́ pↄ́ wa dↄ̀ ń bilikiↄ kwɛ̀,

wá bo ń gbɛoɛ sa.

Wà wá kaadↄɛnliↄ zↄ̃̀zↄ̃,

sɛdɛ líↄ wá pɛ́ ń gɛ̃ɛ ũ sa.

10 Ɔ̃ Dii ń ibɛɛↄ kã̀fĩ,

à ń wɛ̀lɛↄ sóikɛ̀má.

11 Siliↄ bↄ̀ gukpɛ oi,

Filitɛ̃ↄ bↄ̀ bɛ’aɛ oi,

aa Isailiↄ sↄ̃̀sↄ̃ ń lɛ́ pai.

Ń beeo píi Dii pↄkũma a kpálɛo,

aà ↄ aↄ looańlaɛ.

12 Isailiↄ i ɛa sù ń tòtonawao,

aai Dii Zĩgↄ̃de kĩ́i wɛɛlɛo.

13 A yã́i tò Dii a Isailiↄ mi zↄ̃ ń ń vlã́o píi,

a ń zaliↄ ń ń kɛfuↄ zↄ̃zↄ̃ gↄↄ do kóũɛ.

14 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì ń mi da íaↄ mɛ́ mipi ũ,

ãnabi ɛgɛnaↄ mɛ́ vlã́pi ũ.

15 Gbɛ̃́piↄ dↄaanaↄ lɛ́ ń sãsãɛ,

ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ńziↄ lɛ́ midɛ.

16 A yã́i an ɛ̀waasoↄ i ka Diiguo,

an tonɛↄ ń ń gyaaↄ i kɛɛ̀ wɛ̃naũo,

asa luayãdansai vãikɛnaↄn ń ũ,

yãdↄↄsai mɛ́ ìↄ dↄ ń lɛ́u.

Ń beeo píi aà pↄkũma a kpálɛo,

aà ↄ aↄ looańlaɛ.

17 Yãvãi ì fɛlɛmá lán tɛ́wa,

ì kũ lɛaa ń lɛsikaoowa,

ì da dào ń likpɛↄla,

a lu iↄ súɛlɛ búuna bↄ.

18 Dii Zĩgↄ̃de kpɛ̃nɛmuu a to bùsupi tɛ́sɛɛ,

gbɛ̃nazĩnaↄ mɛ́ aaↄ dɛ tɛ́pi yàa ũ,

gbɛ̃e a a dee wɛ̃nagwao.

19 Wa pↄ́ li ↄplaai,

nↄana a gi àↄ ń dɛɛ.

Wa pↄble ↄzɛɛi, kási wa kão,

baade a a gbɛ̃́dee sóso.

20 Manase buiↄ kɛ Ɛflaiũ buiↄnɛ,

Ɛflaiũ buiↄ kɛ Manase buiↄnɛ,

ampii aai kɛ Yudaↄnɛ.

Ń beeo píi aà pↄkũma a kpálɛo,

aà ↄ aↄ looańlaɛ.

10

1 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì yãfaasai ń gbɛ̃wɛtãao yãdilɛↄ.

2 Aaì taasideↄ yãna símá,

aaì ma gbɛ̃́ wɛ̃nadeↄ yã́ málɛnɛ́.

Gyaa gbɛ̃andoↄ ì gↄ̃ ń pↄ́ mↄsↄaↄ ũ,

aaì nɛtonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ waa.

3 Gↄↄ pↄ́ Dii mↄ̀ ĩadaiwá,

wà bↄ̀ za zã̀zã wà mↄ̀ á músikɛi,

á kɛ kpelewa ni?

Dé kĩ́i á bàalɛ gɛ́u aà á misii?

Mákĩi á á àizɛɛↄ toui?

4 A kee kpɛ́o,

sema à vlãnau ń zĩ̀zↄↄ,

ge àↄ ku gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛↄ guu.

Ń beeo aà pↄkũma a kpálɛo,

aà ↄ aↄ looańlaɛ.

Dii yãdaa Asiliↄla

5 Waiyoo Asili pↄ́ aaì pↄkũmabↄbↄmámɛɛↄ!

Ɔ̃mɛ ma pↄkpɛ̃nɛ go pↄ́ na ma ↄzĩ ũ.

6 Málɛ ń kpakↄ̃a ń bui luayãdansaiↄ,

málɛ ń zĩ gbɛ̃́ pↄ́ aa ma pↄ fɛ̃̀ↄwaɛ,

kɛ́ aa ń pↄ́ↄ naaa, aa ń àizɛɛ sɛ́lɛ,

aai ↄ̃zↄ̃má zɛ́kpaaↄu lán pɛ̀lɛawa.

7 Ãma yã́ pↄ́ aalɛ yán weo,

làasoo pↄ́ kúmán weo.

Gbɛ̃́ↄ midɛa yã́ mɛ́ dↄ ń sↄ̃wa,

kɛ́ aa e buiↄ míↄnzↄ̃ dasi.

8 Asa aaì mɛ:

Ma dↄaanaↄá kíaↄnɛ píio lò?

9 Lá má kɛ̀ Kaakemiɛ,

má kɛ̀ Kalenↄɛɛ.

Lá má kɛ̀ Amataɛ,

má kɛ̀ Aapadaɛɛ.

Lá má kɛ̀ Damasiɛ,

má kɛ̀ Samaliɛɛ.

10 Ma ↄbↄ̀ ma tã́aↄ bùsuↄ sìmá,

kási sↄ̃ an diipiↄ dasi

dɛ Yelusalɛũ ń Samalio pↄ́ↄla.

11 Lá má kɛ̀ Samaliɛ ń a tã́aↄ,

má kɛ Yelusalɛũɛ ń a diiↄo lé?

12 Tó Dii a yãkɛa Yelusalɛũ Siↄna gbɛ musu lɛzɛ̀, a Asiliↄ kía swã́gagaɛ̀ wala pↄ́ a vĩ ń aà wɛkũaamao yã́i. 13 Asa à mɛ̀:

Má kɛ̀ ń mazĩa gbãaoɛ ń ma ↄ̃nↄo,

asa ma wɛ́ zɛ̃aɛ.

Ma bùsu zↄ̃lɛↄ dɛ̀,

ma ń àizɛɛↄ nàaa,

ↄ̃ ma ń gↄ̃sa kpalablenaↄ pã̀lɛ.

14 Lá wì ↄgɛ̃ bã sakpɛu,

màa ma buiↄ àizɛɛↄ nàaa.

Lá wì gbe pↄ́ bã gòa sɛ́lɛ,

màa ma ń bùsuↄ sì píi.

An kee i kúu’oao,

an kee i lɛwɛ̃aaao.

15 Tó wa mↄo kũao, a zĩkɛe?

Tó wi sii sɛo, a zĩkɛa?

Lípana a liaa ń a kũnaoe?

Go a fɛlɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ pↄgbɛ̃òoe?

16 A yã́i tò Dii Lua Zĩgↄ̃de

a ibabagyã kpa Asili kíapi zĩgↄ̃ kãapiↄzi,

i to tɛ́ aà gawi kↄ’ɛ.

17 Isailiↄ Gupua a gↄ̃ tɛ́ ũ,

an Lua Kuaadoade a gↄ̃ tɛ́vua ũ,

i kũ Asili lɛaaↄ ń aà lɛsikaoↄwa gↄↄ do kóũ.

18 A aà likpɛↄ ń aà swaluↄ gawi midɛ míↄ,

aa láa lán gyãe ibabaawa.

19 Lí pↄ́ a gↄ̃ aà likpɛu aↄ dasio,

baa nɛ́fɛ̃nɛna a fↄ̃ a lɛ́ dↄ̃ɛ.

20 Zĩbeezĩ sa Isaili kↄ̃naↄ na gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛmápiↄ kpɛ lↄo.

Yakↄbu bui pↄ́ bↄ̀piↄ,

Dii an Lua Kuaadoade ↄ̃ aa nai ń sĩanao sa.

21 Yakↄbu bui kↄ̃naↄ ɛa su,

gbɛ̃́ kↄ̃napiↄ ɛa zɛ ń Lua Gbãadeo.

22 Isailiↄ, baa tó á gbɛ̃́ↄ dasi lán ísialɛ ũfãawa,

an kↄ̃naↄ mɛ́ aa ɛa su.+ 10.22 Lom 9.27

Pisaboa looaála kɛ́ yã́zɛde e kɛ zài yã́i.

23 Asa Dii Lua Zĩgↄ̃de mɛ́ a mↄ́

ń kaalɛ pↄ́ a dìlɛo á bùsuu píi.

24 A yã́i tò ma Dii Lua Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Ma gbɛ̃́ pↄ́ kú Siↄnaↄ,

Asiliↄ á gbɛ̃ ń flão,

aa go’ↄ sɛ́ázi lá Egipiↄ kɛ̀wa,

ãma ásu vĩakɛnɛ́o.

25 Asa à gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ ma pↄ weewá,

mi gbasa pↄkũmabↄbↄmá mà ń dɛdɛ.

26 Dii Zĩgↄ̃de a fɛlɛmá ń flàalao,

lá à Madiãↄ gbɛ̃̀ Ɔlɛbu gbɛ saɛwa.

A a go poo ísiaa,

là a kɛ̀ Egipiↄnɛwa.

27 Zĩbeezĩ a ń aso go á gã̀u,

a ń zuu bↄɛ́ á nↄɛ à ɛ́’ɛ.

Asiliↄ mↄa lɛ́lɛi Yelusalɛũwa

28 Aa ku Ayata,

aa bↄ̀lɛ ń Migↄ̃nↄo,

aa ń asoↄ kàlɛ Mimasa.

29 Aa bↄ̀lɛ ń gbɛbↄlɛo,

aa bòokpà Gɛba,

Lamadeↄ lɛ́ lualua,

Gibɛa Saulu wɛ̃́lɛdeↄ lɛ́ bàalɛ.

30 Galiũdeↄ, à búbuapɛ!

Laisideↄ, à swã́kpa!

Waiyoo Anatodeↄ!

31 Mademɛnadeↄ lɛ́ tílɛ,

Gebiũdeↄ lɛ́ ulɛkĩi wɛɛlɛ.

32 Gↄↄ bee aa pila Nↄbu,

aa ń gã gbãɛ Yelusalɛũdeↄnɛ Siↄna gbɛ̀sĩsĩ musu.

33 Gwa! Dii Lua Zĩgↄ̃de

ali lɛsĩpiↄ zↄ̃,

ali zↄ̃ↄpiↄ nɛ́,

an gↄ̃naↄ kwɛ wìliũ.

34 A dào likpɛpi zↄ̃zↄ̃ ń mↄoo,

likpɛpi i kwɛ Lua Gbãade aɛ.

11

Yɛse gↄ̃na kpalablea

1 Yɛse miↄna a vlãpa a zĩ́nau,+ 11.1 Zia 5.5, 22.16 a gↄ̃na a bↄ, i nɛ’i.

2 Dii Nisĩna aↄ kuwà,

a aà gba ↄ̃nↄ ń wɛzɛ̃o,

a aà gba gbãa ń lɛdaama zɛ́o,

a aà gba dↄ̃a, i to aàↄ Dii vĩa vĩ.

3 Vĩakɛa Diiɛ a aà kã́si.

A yã́gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ lá wɛ́ lɛ́ ewao,

a yãkɛkɛnɛ́ lá àlɛ mawao.

4 A yã́kpalɛkɛ taasideↄnɛ a zɛ́wa,

a dṹnia wɛ̃nadeↄ yãnakpámá.

Aà yã́ a dṹnia gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ lán gowa,

a vãikɛnaↄ dɛdɛ ń a lɛ́’ĩanao.+ 11.4 2Tɛs 2.8

5 A yã́zɛde kuluka báa ũ,

a náai dↄ a pi asana ũ.+ 11.5 Ɛfɛ 6.14

6 Àwalɛwana aↄ ku sãnu ń sãnɛo,

gbɛaana a wúlɛ kↄ̃ saɛ ń bleo.

Gáaena ń nↄ̀ↄmusuo aa pↄble sãnu,

nɛ́fɛ̃nɛna mɛ́ a dↄaanɛ́.

7 Zuda ń wàio aaↄ dɛ kↄ̃gbɛ̃ↄ ũ,

an nɛ́ↄ wúlɛ gudoũ.

Nↄ̀ↄkusi a sɛ̃ ble lán zuwa.

8 Nɛ́ yↄ̃mina a kↄ̃̀ↄ’o kyã́ ɛlɛ,

nɛ́ kɛ̃a a ↄgɛ̃ píligonazi.

9 Pↄ́ pↄ́ ì ń kɛ’ĩa ge pↄ́ pↄ́ ì ń dɛ

aↄ ku Dii gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoawao,+ 11.9 Isa 65.25

asa Dii dↄ̃a a li dṹniaaɛ,

lá í ì dagua ísiaiwa.

10 Zĩbeezĩ Yɛse zĩ́na aↄ dɛ gudↄkↄ̃ɛkĩi ũ buiↄnɛ.+ 11.10 Zãa 12.32 Wa aà kĩ́i wɛɛlɛ mɛ́ aà kúkĩi aↄ gawi vĩ.+ 11.10 Lom 15.1211 Zĩbeezĩ Dii a ɛa ↄbↄ a gɛ̃n plaade, i a gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ gↄ̃̀ↄ bo. Aa bↄ Asili ń Egipio ń Etiopio ń Elaũo ń Babilonio ń Amatao ń ísia gũgũnaↄ.

12 A gudↄkↄ̃ɛkĩi dilɛ buiↄnɛ,

i Isaili zĩ̀zↄↄ kãaa.

A Yuda pↄ́ fãaaapiↄ sɛ́lɛ

za dṹnia gola síiↄ̃ↄwa.

13 Ɛflaiũ buiↄ zaańgu a midɛ,

aaↄ za Yudaↄgu lↄo.

Yudaↄ íbɛlɛ a láa,

aa íbɛlɛsɛ ń Ɛflaiũ buiↄ lↄo.

14 Aa lɛ́lɛ Filitɛ̃ↄ bùsuwa bɛ’aɛ,

aa gukpɛdeↄ pↄ́ↄ naaa sãnu.

Aa ↄtↄ̃ Ɛdↄũↄ ń Mↄabuↄwa,

mɛ́ Amↄniↄ misiilɛnɛ́.

15 Dii a to Egipi ísialɛ gↄ̃ gii,

a ↄmalɛ Uflatai ń a lɛ́’ĩan wãao,

i gↄ̃nakɛ̃ lɛɛ sopla,

wi buawà ń kyaleo kpaa.+ 11.15 Zia 16.12

16 A zɛda bↄ a guu a gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ gↄ̃̀ Asiliↄnɛ,

lá a kɛ̀ Isailiↄnɛ gↄↄ pↄ́ aa bↄ̀ Egipiwa.

12

Dii sáaukpaa

1 Zĩbeezĩ á o à mɛ:

Wa n sáaukɛ̀ Dii!

Baa kɛ́ n pↄ pàwázi, n pↄ wèewá,

ↄ̃ n wá nↄ̀sɛ nìniwɛ̃ɛ.

2 Lua mɛ́ wá Suabana ũ,

wáↄ aà náai vĩɛ, vĩa a wá kũo.

Dii mɛ́ wá gbãa ũ, aà táasi wi lɛ́,

ↄ̃mɛ wá suabà.+ 12.2 Bↄa 15.2, Soũ 118.14

3 Á ítↄ ń pↄnao suaba nibↄnaↄi.

4 Zĩbeezĩ á o à mɛ:

À Dii sáaukpa à aà sísi,

à to buiↄ aà yãkɛaↄ dↄ̃.

À onɛ́ Dii mɛ́ tↄbↄ̀ ado.

5 À lɛsi Diiɛ, asa à tidↄ̀ńlaɛ,

à to dṹnia gbɛ̃́pii yã́pi dↄ̃.

6 Siↄnadeↄ, à wiilɛ à gulakɛ,

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa zↄ̃ↄ,

mɛ́ a kú á guu.

13

Babɛli dúuzↄ̃a

1 Yã́ pↄ́ Amↄzu nɛ́ Isaia è Babɛli musun kɛ:

2 À gilili pɛ́lɛ sĩ̀sĩ wáiwai musu,

à kúkua dↄmá à ↄkɛnɛ́

aa si Wɛ̃́ɛↄ bↄlɛↄu.

3 Ma yãdìlɛ ma gbɛ̃́ↄnɛ,

ma a gↄ̃sapiↄ sìsi

aa mↄ gɛ pↄkũmabↄbↄmámɛɛ,

ↄ̃ aalɛ pↄnakɛ ń ma tidↄańlao.

4 Kↄ̃fĩ lòo gbɛ̀sĩsĩↄ musu lán bíla kↄ̃fĩwa,

zↄa dↄ buipãleↄ guu lán bui dasiↄ kãaaawa.

Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ lɛ́ a zĩgↄ̃ↄ kãaa.

5 Aa bↄ̀ bùsu zã̀zãↄu za dṹnia lɛ́wa,

Dii ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì pↄkũmabↄbↄmáɛpiↄ

lɛ́ mↄ́ dṹnia kɛi kɛ́lɛkɛlɛ píi.

6 À búbuapɛ, asa Dii gↄↄ kãikũ̀ɛ,

Gbãapiide mɛ́ a ń kaalɛ.+ 13.6 Yoɛ 1.15

7 A yã́i baade ↄ a gↄ̃ dↄ̀lↄlↄ,

sↄ̃ a kɛ̃ gbɛ̃́piigu.

8 Gili a gɛ̃ńgu,

wãwã ń gu’ↄ̃amáo a tↄ̃́má.

Aaↄ pelembo lán nɛ’inawa,

yã́ a dimá, an wɛ́ i tã,

aaiↄ kↄ̃ gwa.

9 Gwa! Dii yã́kpalɛkɛgↄↄ lɛ́ mↄ́,

aↄ pãsĩ, pↄbↄnniu ń fɛ̃́nkpaao aↄ ku,

a dṹnia kɛ kɛ́lɛkɛlɛ,

i duunkɛnaↄ dɛdɛu.

10 Saan tↄdeↄ ń a kĩniↄ ikɛ lↄo,

ĩatɛ̃ a siakũ za a bilɛkĩi,

mↄvua a gupu lↄo.+ 13.10 Mat 24.29, Zia 6.12-13, 8.12

11 Má ĩada dṹniawa a vãikɛa yã́i,

má gotↄ̃ duunkɛnaↄwa ń tàaeↄ yã́iɛ,

má waladeↄ yↄ̃̀ↄkɛa midɛ,

má gbɛ̃́ pãsĩↄ ĩ́andãa kpálɛ.

12 Má tó gbɛ̃nazĩnaↄ gↄ̃ kálaũkalaũ lán vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛwa,

gbɛ̃nazĩnaↄ gↄ̃ kásakasa lán Ofii vuawa.

13 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de má musu dee ma pↄkũma yã́i,

tↄↄlɛ i lualua za a zĩ́nau ma pↄpaa zↄ̃ↄ gↄↄ.

14 Baade a ta a gbɛ̃́ↄ guu lán tue pↄ́ wàlɛ wɛwa,

gbɛ̃́pii a bàalɛ ta a bùsuu lán sã pↄ́ dãna vĩoↄwa.

15 Wa gbɛ̃́ pↄ́ wà kpàaũńnↄↄ zↄ̃,

wa gbɛ̃́ pↄ́ wà ń kṹↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

16 Wa ń nɛ́ↄ wíwi ń wáa,

wa ń kpɛ́ↄ yↄɛ, wi kɛ ń naↄnɛ ń gbãao.

17 Gwa! Má Mɛdɛↄ sóikɛmá.

An laai ku ã́nusuwao,

an bàa aↄ kú ń vuaoo.

18 Aa ɛ̀waasoↄ dɛdɛ ń kao,

aa nɛ́tɛ̃naↄ wɛ̃na boo,

aa nɛ́ↄ sósobi vĩo.

19 Babɛliá kpalaↄ mideɛ,

Kaladeↄ ĩ́andãbↄ gawideɛ.

Ń beeo wa a suumpaɛ

lán Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo suumpaawa.+ 13.19 Daa 19.24

20 Aↄ da bɛzia ũ gↄↄpiiɛ,

waↄ ku we bau lↄo.

Laalubue a bòokpa weo,

pↄdãnae a i weo.

21 Gbáa nↄ̀bↄↄ mɛ́ aaↄ kálɛa we,

a kpɛ́ↄ gↄ̃ gbɛ̃gbonaↄ tòo ũɛ.

Koohũhũnaↄ zↄ̃zↄ̃ we,

tã́aↄ i kìlimpau.+ 13.21 Zia 18.2

22 Maiↄ wiilɛ a bĩ́iↄ sↄ̀ↄu,

gbɛ̃gbonaↄ gbokɛ a namablekĩiↄu.

A gↄↄ kãikũ̀, a gↄↄ ga lↄo.

14

Isailiↄ sua ń pá ziu

1 Dii a Yakↄbu buiↄ wɛ̃nagwa,

a ɛa Isailiↄ si lↄ.

A ɛa ń kálɛ ń bùsuu,

buipãleↄ namá, aai kãaańnↄ.

2 Buipãleↄ gɛ́ zɛinɛ́ ń gbɛu,

Isailiↄ i gↄ̃ ń vĩ ń bùsuu.

Aaↄ dɛ ń zĩkɛnaↄ ũ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

Gbɛ̃́ pↄ́ ń vĩ zↄ ũ yãaↄ gↄ̃ ń zↄ ũɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ń gã lìnɛ́ ń kpɛↄ ↄ̃ aa gbãamↄnɛ́.

3 Zĩbeezĩ ↄ̃ Dii a á gba ĩ́ampakĩi,

á taasikɛ lↄo, á liaazↄ̃ lↄo,

á zↄzĩ gbãa kɛ lↄo.

Babɛli kía yã́

4 À yãada ń Babɛli kíao à mɛ:

Gbɛ̃gãfĩna ku lↄo,

aà kãaa mìdɛ.

5 Dii vãikɛnaↄ go ɛ̀,

à kpalablenapiↄ lípana zↄ̃̀ɛ.

6 Kíapi buiↄ gbɛ̃̀ò ń pↄfɛ̃o yãa ↄzɛsaiɛ,

à gbãa dɛnla kɛ̀nɛ́ ń pↄkũmao,

i kã́mabo ń ĩadaamáoo.

7 Bùsu píi gↄ̃̀ niɛniɛ yãkelesai,

an gula dↄ sa.

8 Pɛ̃liↄ ń Libã bùsu sɛdɛ líↄ pↄ kɛ̀na n yã́ musu, aalɛ mɛ:

Za gↄↄ pↄ́ n lɛlɛ,

gbɛ̃e lí mↄ́ wá zↄ̃i lↄo.

9 Bɛda looa n yã́i za zĩ́lɛzĩlɛ,

wàlɛ mↄ́ dainlɛ.

Bui píi kíaↄ lɛ́ fɛlɛ ń kìlau,

dṹnia gbɛ̃zↄ̃ↄ gyaadeↄ lɛ́ gbãakpanzi ḿpii.

10 Aa yã́sɛ ḿpii aa mɛ:

Mpi sↄ̃ n kɛwanↄ mùaa yã̀?

N gↄ̃ gbãasai láwáwa yã̀?

11 N ĩ́andãa ń n táasi mↄↄna ↄ́o sì bɛdau la,

kↄ̀ↄbiiↄ mɛ́ gↄ̃̀ n pɛ ũ,

séseↄ mɛ́ n zwãa ũ.

12 Saan nↄ̀ↄ’imina, gudↄlɛia nɛ́!

N bãɛ luabɛ n su zĩ́lɛ fá!

N gbɛ̃́ pↄ́ n buiↄ kàaũ

ↄ̃ wà n nɛ tↄↄlɛ.+ 14.12 Zia 9.1

13 Ń ò n sↄ̃ guu n mɛ̀

ńyↄ̃ gbã zↄ̃ luawaɛ,+ 14.13 Mat 11.23

ńyↄ̃ n kpala kã́fĩ e a vĩ saanaↄla,

ní zↄ̃lɛ diiↄ kↄ̃kãaakɛgbɛ pↄ́ kú gugbãntoo oi musu,

14 ní dɛdɛ ǹ vĩ luabɛpuanaa,

níↄ dɛ lán Musudewaɛ.

15 Ɔ̃ n si bɛdau e a nↄnau.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ n e aↄ n gwa soee,

i làasookɛ à mɛ:

Ɔ̃mɛ dṹnia lùa yãao lò?

Aàpi mɛ́ kpalaↄ gbã̀ɛo lò?

17 Ɔ̃mɛ tò dṹnia gↄ̃̀ guwaiwai ũ,

à a mɛɛwiaↄ dɛ̃ↄnzↄ̃,

ìli a zĩ̀zↄↄ gbaɛ aa tá ń bɛo.

18 Bui píi kíaↄ wúlɛa ń gawio

baade a kpɛ́ dↄngubↄ guu,

19 ↄ̃ wà n vũaa miagbɛsai

lán nɛ́ pↄ́ wa ì gɛ ũwa.

Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń zↄ̃zↄ̃ ń fɛ̃ndao

wà ń dɛdɛↄ kákaanla.

Wà n zu ɛu ń gbɛ̃́piↄɛ,

wà ↄ̃zↄ̃̀ n gɛwa.

20 Wa n mia kpakↄ̃i ń kíaↄo,

asa n n bùsu ↄ̃̀ↄkpàɛ,

n n gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ.

Wa vãikɛnapi bui tↄ́ ma bauo.

21 À aà nɛ́ↄ dɛdɛkĩi kɛkɛ

duuna pↄ́ an maeↄ kɛ̀ yã́i,

kɛ́ aasu gbãakũ aa gↄ̃ bùsu vĩ,

an wɛ̃́lɛↄ dṹnia pao yã́i.

22 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀ má fɛlɛmá,

mí Babɛli tↄ́ dɛ ń a gbɛ̃́ kĩnina pↄ́ gↄ̃̀ↄ,

an nɛ́ↄ ń ń buiↄ píi.

Ma Dii mámɛ má ò.

23 Má wɛ̃́lɛpi kɛ dã̀na ũɛ,

kpↄbↄ’ilɛnaↄ kákĩi ũ,

mí waa ń mɛ́sɛo mà kaalɛ.

Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

Yã́ pↄ́ a Asiliↄ le

24 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma lɛgbɛ̃̀ ma mɛ̀:

Lá ma zɛò a kɛ,

yã́ pↄ́ má dà a zɛkɛ.

25 Má Asiliↄ wíwi ma bùsuu,

má ↄ̃zↄ̃má ma gbɛ̀sĩsĩↄ musu.

Má ń zuu bↄlɛɛ́,

má ń asoↄ goɛ́ á gã̀u.

26 Lá ma zɛò mà kɛ dṹniau píin we,

a yã́i ma ↄ looa bui píila.

27 Ma Dii Zĩgↄ̃de lá ma zɛòn we,

démɛ a fↄ̃ kpamɛɛi?

Ma ↄ dↄa musu,

démɛ a fↄ̃ siilɛi?

Yã́ pↄ́ a Filitɛ̃ↄ le

28 Wɛ̃ pↄ́ kí Aaza gà,+ 14.28 2Kia 16.20 ↄ̃ Lua yã́ɛ bee ò:

29 Filitɛ̃ↄ, ásu pↄnakɛ go pↄ́ á gbɛ̃́ ɛa yã́ musuo.

Mlɛ̃pi bui guu ↄ̃ mlɛ̃̀ pãsĩna a bↄu,

aà lɛ́ aↄ vãi mɛ́ aↄ wãa.

30 Taaside búubuuↄ dã́dãkɛkĩi maa e,

wɛ̃nadeↄ wúlɛ ń laai musu.

Ãma má tó á zĩ́na ga ń nↄanaoɛ,

mí á gbɛ̃́ kĩnina pↄ́ gↄ̃̀ↄ dɛdɛ.

31 Wɛ̃́lɛdeↄ, à wiilɛ!

Uadeↄ, à búbuapɛ!

Filitɛ̃ↄ ápii, à kɛ dↄ̃nↄnↄ,

asa súɛlɛ dↄ gugbãntoo oi,

zĩgↄ̃ↄ kpaaĩa,

an gbɛ̃e kɛ̃a a deewao.

32 Kpelewa wa o buiↄ zĩnaↄnɛi?

Wa onɛ́ Dii Siↄna kàlɛ,

aà gbɛ̃́ wɛ̃nadeↄ ulɛkĩi vĩ a guu.

15

Yã́ pↄ́ a Mↄabuↄ le

1 Yã́ pↄ́ Lua ò Mↄabuↄ musun kɛ:

Mↄabuↄ bùsu wɛ̃́lɛ Ala gbòo,

wà a suumpa gwãasĩn doɛ.

Mↄabuↄ bùsu wɛ̃́lɛ Kii gbòo,

wà a suumpa gwãasĩn doɛ.

2 Dibↄ̃deↄ lɛ́ gɛ́ ↄ́ↄlↄi ń tã́akpɛu ń ń sa’okĩiↄwa.

Mↄabuↄ búbua dↄ Nɛbo ń Mɛdebao yã́ musu.

Migbaalɛa ḿpii, lɛkãna waa.

3 Gbɛ̃́ↄ ku zɛaↄu, zwã̀nkasaↄ kákaańla,

aa ku ua ń gãaɛo,

aalɛ ↄ́ↄlↄ, aalɛ pelembo.

4 Ɛsɛbↄ̃deↄ ń Ɛlealedeↄ búbua dↄ,

wàlɛ ń lↄↄ ma za Yaaza.

A yã́i tò Mↄabu zĩgↄ̃ↄ lɛ́ wiipɛ

e an nisĩna nàliwa.

5 Málɛ wɛ̃nakɛ Mↄabuↄnɛ ma sↄ̃ guu,

an lala’onaↄ lɛ́ tá Zoaa

e à gɛ̀ pɛ̀ Egala Selisiawa.

Aalɛ Luiti sĩ̀sĩ kṹ ń ↄↄlↄo,

aa bɛ Olonaiũ zɛ́u,

aalɛ ń wíwia búbuapɛ.

6 Asa Niũliũ í bà, a sɛ̃ gàgaɛ,

sɛ̃̀ ísi làa, lá ísi kú lↄo.

7 Ɔ̃ aa àizɛɛ pↄ́ aa è aa kàlɛↄ sɛ̀lɛ,

aalɛ taò swa gbalade baa.

8 Búbua lìgua Mↄabu bùsu zↄ̃lɛu,

wà ń ↄↄlↄ mà e à gɛ̀ pɛ̀ Egelaiũwa,

wà ń tã̀aapɛapi mà Bɛɛ’ɛliũ.

9 Dibↄ̃ íↄ gà ń auo,

asi má ɛa kpa Dibↄ̃zi lↄɛ.

Má nↄ̀ↄmusu gbaɛ Mↄabu lala’onaↄwa

ń ń bùsu gbɛ̃́ kĩninaↄ.

16

Mↄabuↄ dↄnlɛ gbɛaa Yelusalɛũdeↄwa

1 À bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ gba sãↄ à kpã́sãɛ̀,

bↄa Sela à ma guwaiwaia e à gɛ ka Siↄna gbɛ̀sĩsĩwa.

2 Mↄabu nↄɛↄ ku Aanↄ buakĩiↄ

lán bã pↄ́ wà ń yá ń sakpɛu aalɛ liaaliaaↄwa.

3 Aaì mɛ: Lɛdawá! Lá wá kɛ owɛ̃ɛ!

Ue dawála ĩatɛ̃ gbãa zã́ lán gwãasĩnawa.

Lala’onaↄ ulɛ, ńsu bↄ ń bàalɛnapiↄo.

4 To Mↄabu lala’onapiↄ aaↄ kú ń bùsuu,

ǹ ń ulɛ gbɛ̃́ pↄ́ ye ń kɛ kɛ́lɛkɛlɛɛ.

Tó gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ↄtↄ̃máↄ mìdɛ,

mɛ́ an kɛa kɛ́lɛkɛlɛ làa,

mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ↄ̃zↄ̃máↄ sã̀alɛ bùsupiu,

5 kpala a zĩ́napɛlɛ gbɛ̃kɛ guu,

Davidi buie a zↄ̃lɛu ń náaio.

A kpálɛkɛ yã́zɛdei,

aↄ wãa ń yã́gↄ̃gↄ̃anɛ a zɛ́wao.

6 Wa Mↄabuↄ yↄ̃̀ↄ yãmà,

an kàamai ń ń zazao zↄ̃ↄ.

Aa wala ń ĩ́andão vĩ,

kási an yãbↄlɛa píi pãɛ.

7 Bee yã́i Mↄabuↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ,

ampii, aalɛ ↄ́ↄlↄ ńzĩa yã́i,

aalɛ ↄ́ↄlↄ, aalɛ kàa bɛɛkɛ,

kàa pↄ́ wì kɛ ń vɛ̃ɛbɛo Kilalɛsɛ.

8 Asa Ɛsɛbↄ̃ buaↄ ń Sibema vɛ̃ɛbuↄ tↄↄlɛ gàɛ.

Buipãle kiblenaↄ ↄ̃zↄ̃̀ ń vɛ̃ɛlipiↄwa.

A bú kà yãa za Yazɛɛ e guwaiwai lɛ́wa,

aa ↄtà e à gɛ̀ nà ísiawa.

9 A yã́i málɛ ↄ́ↄlↄ Sibema vɛ̃ɛbuↄnɛ

lá Yazɛɛdeↄ a ↄ́ↄlↄ̀wa.

Ɛsɛbↄ̃deↄ! Ɛlealedeↄ! Ma wɛ́’ikàwá,

asa gula pↄ́ ìↄ dↄ yãa saɛ pↄkɛkɛgↄↄ làaɛ.

10 Wà pↄna ń yaalↄo bↄ̀ á kaaↄu,

gula ń pↄna wiio dↄ á vɛ̃ɛbuↄ guuo.

Gbɛ̃e lɛ́ ↄ̃zↄ̃ vɛ̃ɛwa a ífɛ̃kĩiu lↄo,

ma á pↄna súu mìdɛ.

11 Ma nↄ̀sɛ lɛ́ ↄ́ↄlↄ Mↄabuↄnɛ lán mↄↄnawa,

ma pↄ yaa Kilalɛsɛ yã́ musu.

12 Tó Mↄabuↄ bↄ̀ gɛ̀ ń sa’okĩi,

aaì ĩada ńzĩawaɛ.

Tó aa gɛ̀ wabikɛi ń tã́akpɛu,

aa ma nao.

13 Yã́ pↄ́ Dii dↄ̀aa ò Mↄabuↄ musun we. 14 Ãma tiasa Dii mɛ̀: Wɛ̃̀ àaↄ̃ lɛ́u lán gbɛ̀wina zĩgↄↄ lɛdilɛawa Mↄabuↄ gawi a láa, an gbɛ̃́ daside a yãfũkũ, an gbɛ̃́ kĩninaↄ fɛ̃́nɛũ a kɛ zài, aaↄ dasio.

17

Yã́ pↄ́ a Damasi le

1 Yã́ pↄ́ Dii ò Damasi musun kɛ: Gwa! Damasi aↄ dɛ wɛ̃́lɛ ũ lↄo,

aↄ dↄdↄaa lán zɛ̀tɛ̃ kwɛawaɛ.

2 Aloee wɛ̃́lɛↄ gↄ̃ bɛzia ũ,

aↄ dɛ pↄ́ↄ kákĩi ũ.

Gbɛ̃e aↄ ku we

kɛ́ a vĩa gbasa pↄ́piↄ kũo.

3 Ɛflaiũ buiↄ wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ aↄ ku lↄo,

Damasi kpala aↄ ku lↄo.

Sili gbɛ̃́ kĩninaↄ gↄ̃ lala’onaↄ ũ lán Isailiↄwaɛ.

Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ ò.

4 Zĩ́ bee Yakↄbu buiↄ gawi kↄ a ɛ́,

an namablea a midɛ.

5 An bùsu a gↄ̃ lán bua pↄ́ wà a pↄ́ kɛ̀kɛ wà ↄmàlɛuwaɛ,

lán Lefai guzulɛ pↄ́ wà a pↄ́ kↄ̃nwɛ̀wa.

6 Kási a kↄ̃napi a gi gↄ̃ yↄↄ

lán ku pↄ́ wa kɛ̀ a nɛ́ mɛ̀n pla ge àaↄ̃ gì gↄ̃̀ a musu

mɛ́ a nɛ́ mɛ̀n síiↄ̃ ge sↄo gì gↄ̃̀ a gↄ̃n nɛdewawaɛ.

Dii Isailiↄ Lua mɛ́ ò.

7 Gↄↄ bee gbɛ̃nazĩnaↄ wɛ́ aↄ pɛ ń Kɛnawa,

aa wɛsi Isailiↄ Lua Kuaadoadelɛ.

8 An wɛ́ aↄ ku sa’okĩi pↄ́ aa bò ńzĩaɛↄwa lↄo,

aa wɛdↄ lí pↄ́ aa pɛ̀lɛ tã́a ũↄzi lↄo ge ń tulaletikatɛakĩiↄ.

9 Gↄↄ bee an wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ a gↄ̃ bɛzia ũ,

aa gↄ̃ daaĩa lán Amↄleↄ ń Iviↄ wɛ̃́lɛↄwa

gↄↄ pↄ́ aa ń tó Isailiↄnɛ.

10 Asa Lua á Suabana yã́ sã̀águɛ,

Lua á gbãa á ulɛkĩi yã́ i dↄáguo.

Ayãmɛto a dↄ̀ↄsagbɛ pɛ̀lɛ,

a buade pɛ̀ lá buipãleↄ ì kɛwa.

11 Zĩ́ pↄ́ á bà a kaa lìai,

a gu dↄ̀ á tò à bↄlↄbↄ̀.

Kási á pↄe e weo,

sema gyã ń yã’ↄ̃ma láasaio.

12 Ó’o! Buiↄ zↄa dↄ dasidasi

lán ísia kↄ̃fĩwa.

Ó’o! Gbɛ̃nazĩnaↄ kĩ́i dↄ

lán izↄ̃ↄsukaawa.

13 Tó buiↄ kĩ́ipi dↄ

lán izↄ̃ↄsukaawa màa,

Dii a ń lele, aai bàalɛ ta zã̀zã

lán ése ṹa pↄ́ ĩ́ana sɛ̀lɛ sĩ̀sĩ musuwa,

lán ĩ́ampuuvu pↄ́ zàa’ĩana gɛ̃̀ò zɛ́awa.

14 Tó oosi kɛ̀, sↄ̃kɛ̃ngu a mɛ á kɛ́!

E gu àↄ gɛ́ dↄi yã́ a láa.

Gbɛ̃́ pↄ́ aaì wá pↄ́ↄ sɛ́lɛↄ baan we,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì wá pↄ́ↄ naaaↄ zian we.

18

Yã́ pↄ́ a Etiopiↄ le

1 Ó’o! Etiopi bùsu swade fìonde gbɛ̃́ↄ!

2 Aaì zĩnaↄ gbaɛ ísiaa,

aaìↄ bɛ ía ń kɛfu gó’ilɛnaↄ.

Zĩna kàsakasaↄ,

à gɛ́ bui gbã̀a mɛ̀ yↄ̀lↄ pↄ́ wì vĩakɛnɛ́ gupiiuↄ kĩ́i,

bui pãsĩ pↄ́ aaì ↄ̃zↄ̃ ń ibɛɛↄwa mɛ́ swaↄ ń bùsu zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛↄ.

3 Á dṹnia gbɛ̃́pii,

á gbɛ̃́ pↄ́ á kú tↄↄlɛↄ,

tó wà gilili pɛ̀lɛ gbɛ̀sĩsĩ musu, á e,

tó wà kuupɛ̀, á ma.

4 Dii òmɛɛ à mɛ̀

áↄ gugwa za a kúkĩi kílikili,

lá ĩatɛ̃ ìↄ pipi tↄↄlɛwawa,

lá lou ìↄ ku masai pↄkɛkɛgↄↄwa.

5 E wàↄ gɛ́ pↄkɛkɛi,

e vɛ̃ɛvu àↄ gɛ́ láai a nɛsoenaↄ kã́kã,

a a gↄ̃naↄ zↄ̃zↄ̃ ń fɛ̃nkĩnio,

a a ↄ pↄ́ a tàↄ ɛ́’ɛ kↄ́lɛ.

6 Wa ń tó gbɛ̀sĩsĩ bãↄ ń wàiↄ blɛ ũ,

gbɛ̀sĩsĩ bãↄ saɛ bleńnↄ,

wàiↄ i buziɛbleńnↄ.

7 Gↄↄ bee bui gbã̀a mɛ̀ yↄ̀lↄ pↄ́ wì vĩakɛnɛ́ gupiiuↄ,

bui pãsĩ pↄ́ aaì ↄ̃zↄ̃ ń ibɛɛↄwa mɛ́ swaↄ ń bùsu zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛↄ

aa mↄ Dii Zĩgↄ̃de gba pↄ́ Siↄna gbɛ̀sĩsĩ musu,

gu pↄ́ aà tↄ́ kuwàpiu.

19

Yã́ pↄ́ a Egipiↄ le

1 Yã́ pↄ́ Dii ò Egipi musun kɛ:

Gwa! Dii di lou kàsakasa kpɛ,

àlɛ mↄ Egipi.

An tã́aↄ lɛ́ lualua aà aɛ,

mɛ́ sↄ̃ a kɛ̃ Egipiↄgu.

2 Dii mɛ̀:

Má Egipiↄ kpakↄ̃a ń zĩo,

vĩ̀i ń dãunao, gbɛ̃́ ń gbɛ̃́o,

wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, kpala ń kpalao.

3 Egipiↄ nisĩna a naliwa,

má ń lɛkpaaĩ gboo.

Aa yãgbɛa tã́aↄ ń wɛlɛndeↄwa

ń gɛ̀sisinaↄ ń màsokɛnaↄ.

4 Má Egipiↄ na dii pãsĩↄnɛ ń ↄzĩɛ,

kía gbɛ̃wɛtãna mɛ́ aↄ dɛ ń kía ũ.

Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

5 An swada í a ba,

swa’ɛpi a gↄ̃ gii, a bɛ̀lɛ a paa.

6 Egipi bùsu swa’ↄnaↄ gĩdↄ,

a í a láa, i wɛ́tↄↄna bↄ,

swa’ɛ feeↄ ń a wáaↄ vlã.

7 Niili dↄ̀ↄ a gↄ̃ náinai e a kãaawa,

bua pↄ́ wa kɛ̀ a gɛɛwaↄ giigaga,

aa gɛ̃ ń ĩ́anao, aaↄ ku lↄo.

8 Kpↄ̀wɛnaↄ ↄ́ↄlↄ,

táalukpanaↄ gↄ̃ wɛ̃nannↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì kokoa da Niili íuↄ gↄ̃ zeesai.

9 Wí a bùnwɛmbↄbↄnaↄ kṹ,

bàabaatãnaↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

10 Zↄ̃ɛↄ pↄ a ya,

lakɛ̃naↄ nↄ̀sɛ a ↄ̃̀ↄkpa.

11 Zoã dↄaanaↄá sↄũↄnɛ,

Falaↄ̃ↄ ìwa ↄ̃nↄnaↄ lɛdama gbá vĩo.

Kpelewa aa fↄ̃ o Falaↄ̃ↄɛ

ↄ̃nↄnaↄn ń ũ, yãa kíabuiↄn ń ũi?

12 N ↄ̃nↄnaↄ gɛ̀ máɛ la?

Aa yã́ pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de dìlɛ

à kɛ Egipiↄnɛ o wà mae?

13 Zoã dↄaanaↄá sↄũↄnɛ,

Nↄfu gbãadeↄ sã́sãaɛ.

An bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lɛ́ ń gbɛ̃́ↄ liaa.

14 Dii làasoo kpaanla dà Egipiↄnɛ,

à liaa zĩ̀má an yã́ píi kɛa guu,

ↄ̃ aa gↄ̃̀ lán wɛ̃dɛna pↄ́ lɛ́ málɛmalɛ a pisiuwa.

15 Egipi mi ń a vlã́o,

a zaliↄ ń a nàalɛↄ,

a dↄaanaↄ ń a gbɛ̃́ kpɛɛↄ

an gbɛ̃e a fↄ̃ yãe kɛo.

16 Gↄↄ bee Egipiↄ aaↄ dɛ lán nↄɛↄwaɛ, vĩa a ń kṹ aa lualua Dii Zĩgↄ̃de ↄ pↄ́ looańla yã́i. 17 Yuda bùsu yã́ a di Egipiↄwa, gu i limá. Gbɛ̃́ pↄ́ wà Yudaↄ yã’òɛ̀ píi, sↄ̃ a kɛ̃ adegu yã́ pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de zɛ̀ò à kɛnɛ́ musu.

18 Gↄↄ bee Egipi wɛ̃́lɛ mɛ̀n sↄoↄ Ɛbɛlu yã’o, aai zɛ ń Dii Zĩgↄ̃deo. Wɛ̃́lɛpiↄ do tↄ́n Ɛliↄpↄli. 19 Gↄↄ bee wa Dii gbagbakĩi bo Egipi guo, wa dↄngubↄ pɛ́lɛ Diiɛ Egipi bùsu zↄ̃lɛu. 20 Aↄ dɛ seela ń dↄnguo ũ Dii Zĩgↄ̃deɛ Egipi bùsuu. Tó aa wiipɛ̀ Diiwa gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń gyawiↄ yã́ musu, a suabana gbaɛnɛ́ à yã́sińnↄ, i ń bↄ. 21 Gↄↄ bee Dii a azĩa ↄlↄ Egipiↄnɛ, aai aà dↄ̃, aaiↄ zↄbleɛ ń sa’obↄↄ ń pↄ́wɛntio, aa lɛkɛwa, aai a fĩabo. 22 Dii a kpa Egipiↄzi. A kpáńzi, i ɛa ń gbã́gbã. Aa ɛa zɛ ń Diio, i ń wabikɛa sí, i ń gbã́gbã.

23 Gↄↄ bee zɛda a bↄ Egipi a gɛ́ Asili. Asiliↄ gɛ́ Egipi, Egipiↄ gɛ́ Asili, Egipiↄ ń Asiliↄ kúlɛ Diiɛ sãnu. 24 Isaili mɛ́ aaↄ dɛ bùsu ɛ̀fãaideↄ àaↄ̃de ũ ń Egipio ń Asilio dṹnia guo gↄↄ bee. 25 Dii Zĩgↄ̃de a báaadańgu à mɛ: Ɛ̀fãaideↄ ma gbɛ̃́ Egipiↄ ń Asili ma ↄgbɛↄ ń Isaili ma pↄvĩaↄ.

20

Asili zĩblea Egipiↄ ń Etiopiↄwa

1 Asiliↄ kí Saagↄ̃ a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩ̀, ↄ̃ à gɛ̀ lɛ̀lɛ Asedodawa a sì. 2 Wɛ̃ bee Dii yãdà Amↄzu nɛ́ Isaiaɛ à mɛ̀: Gɛ ǹ n zwã̀nkasaↄ woloma, ní n kyaleↄ bↄbↄ. Ɔ̃ a kɛ̀ màa, a bɛ bṹu kyalesai. 3 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Lá ma zↄ̀blena Isaia gↄ̃̀ bɛ bṹu kyalesai wɛ̃̀ àaↄ̃ Egipiↄ ń Etiopiↄ yã’ea seela ũ, 4 màa Asiliↄ kía a Egipiↄ ń Etiopiↄ sɛ́lɛ zĩ̀zↄↄ ũ, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, i táńnↄ bṹu kyalesai. An pↄ̀ↄ iↄ di, aa kpɛbↄ. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ aa Etiopiↄ náaikɛ̀ aa Egipiↄ gbãa kɛ̀ↄ gↄ̃ ń bílio, an gɛɛ i gↄ̃ kpá ń wɛ́i. 6 Gↄↄ bee bùsuɛbeedeↄ mɛ: Gwa! Gbɛ̃́ pↄ́ wá ń náai vĩ wa nańzi aa dↄwálɛ aa wá sí Asiliↄ kíawaↄn we fá! Kpelewa wá kɛ wà pilimá sai?

21

Yã́ pↄ́ a Babɛli le

1 Gbáa pↄ́ pãa ísiai yã́.

Lá zàa’ĩana ì pã Nɛgɛvɛa,

màa wà bↄ̀ bùsu pↄ́ wa a vĩa vĩu,

wàlɛ pã guwaiwaia.

2 Wɛ́pungu pↄ́ má èpi yã́ pãsĩ.

Pↄkaalɛna lɛ́ pↄ́ kaalɛ,

zĩbↄnkpɛde lɛ́ bↄ ń kpɛ.

Elaũↄ, à lɛ́lɛmá!

Mɛdɛↄ, à koezↄ̃ńzi!

3 Yã́ pↄ́ má è tò ma lɛ́ gↄ̃̀ kpaaũa,

yã́ pↄ́ má mà ma da bíliu.

A wãwã ma kũ gbãa, àlɛ ma wó paa,

à fɛ̀lɛmanↄ lá nↄwãwã ì fɛlɛ nↄɛwawa.

4 Iwãa kà ma pↄa,

gili gɛ̃̀magu, málɛ lualua.

Oosi mɛ́ ma si,

ↄ̃ à mↄ̀mɛɛ ń kpakpanagaao.

5 Wàlɛ blɛkalɛ táabũnu musu,

wàlɛ pɛ kpálɛkpalɛ,

wàlɛ pↄble, wàlɛ imi.

Zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ,

à fɛlɛ à á gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ!

6 Yã́ pↄ́ Dii òmɛɛn kɛ:

Gɛ ǹ gbɛ̃́ dilɛ gugwakĩi,

pↄ́ pↄ́ a è i o.

7 Tó à sↄ̃́ↄ è kpaaĩa plapla,

aalɛ zĩkagoↄ gá

ń gbɛ̃́ↄ didia zàa’ĩnaↄ kpɛ ń yiongoↄ,

aàↄ kú ń laaio maamaa.

8 Ɔ̃ gugwanapi wiilɛ̀ à mɛ̀: Dii,

miↄ zɛ ma gugwakĩi lá gu lɛ́ dↄɛ,

miↄ ku ma limusudakĩi gwã́ ń gwã́o.

9 Gwa! Sↄ̃́ kpaaĩa plapla gode lɛ́ mↄ́.

Ɔ̃ godepi mɛ̀: À gà! Babɛli gà!+ 21.9 Zia 14.8, 18.2

A diiↄ kálɛa tↄↄlɛ wíwia.

10 Ma gbɛ̃́ pↄ́ wà á gbɛ̃́ lán pↄ́wɛnawaↄ,

ma yã́ pↄ́ má mà Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Luawa òɛ́.

Yã́ pↄ́ a Ɛdↄũↄ le

11 Duma yã́.

Gbɛ̃e lɛ́ lɛzumazi za Sei à mɛ̀:

Gudↄ̃ana, gusia kà kpelewai?

Gudↄ̃ana, gusia kà kpelewai?

12 Ɔ̃ gudↄ̃ana òɛ̀: Gu lɛ́ mↄ́ dↄiɛ,

kási gu a gi àↄ siaɛ.

Tó ń ye yãlaɛ, la, ní ɛa su lↄ.

Yã́ pↄ́ a wi Laalubuↄ musu

13 Laalubuↄ yã́.

Á Dedã kyaama pↄ́ ì bòokpa Laalubuↄ bùsu likpɛnauↄ,

14 à gɛ́ dai imidɛnaↄlɛ ń ío.

Á gbɛ̃́ pↄ́ á kú Tema bùsuuↄ,

à gɛ́ dai lala’onaↄlɛ ń pↄbleao.

15 Asa aalɛ bàalɛ fɛ̃ndaɛɛ,

fɛ̃nda wɛ́tɛ̃ ń sákãao ń zĩ̀ pãsĩoɛ.

16 Dii òmɛɛ à mɛ̀: Wɛ̃̀ do lɛ́u lán gbɛ̀wina zĩgↄↄ lɛdilɛawa, Kedaaↄ gawi a láa. 17 Kedaa gↄ̃sa kadeↄ bↄ dasio. Dii Isailiↄ Lua mɛ́ ò.

22

Yã́ pↄ́ a Yelusalɛũdeↄ le

1 Wɛ́pungu’ea guzulɛu yã́.

Bↄ́mɛ á lé a dɛdɛ á kpɛ́ musu píii?

2 Wɛ̃́lɛ súu gbãade gbɛ̃́ↄ!

Wɛ̃́lɛ pↄna kↄ̃fĩde gbɛ̃́ↄ!

I kɛ fɛ̃nda mɛ́ á gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛo,

aai gaga zĩ guuo.

3 Á dↄaanaↄ kpàkↄ̃ɛ aa bàalɛ̀,

ↄ̃ wà ń naaa, wà ń kũkũ kazusai.

Wà á gbɛ̃́ pↄ́ wà ń éↄ kũ̀kũ,

baa kɛ́ aa bàalɛ̀ tà zã̀zã.

4 Ayãmɛto ma mɛ̀:

À gomala, à to mà ↄ́ↄlↄ wɛ̃nannↄ.

Ásu wɛɛlɛ ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ

ma gbɛ̃́ pↄ́ gàgaↄ yã́ musuo.

5 Dii Lua Zĩgↄ̃de gↄↄdìlɛ.

Zↄa ń ↄ̃zↄ̃amáo ń gilio

aↄ ku Wɛ́pungu’ea Guzulɛu

ń bĩ́igbooao ń wiilɛa gbɛ̀sĩsĩ musuo.

6 Elaũↄ ń gbàlaↄ sɛ̀lɛ,

aalɛ mↄ́ ń sↄ̃deↄ ń sↄ̃́godeↄ.

Kiiↄ ń sɛ̀ngbaoↄ sɛ̀ lɛ́ dↄdↄ.

7 Sↄ̃́goↄ di á guzulɛ táaedeↄu,

sↄ̃deↄ zɛzɛ á wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛↄu,

8 Yudaↄ gia ń ńzĩao zɛvĩ lↄo.

Ɔ̃ zĩ́ bee sa a á zĩkabↄↄ wɛ̀ɛlɛ

kpɛ́ pↄ́ wì mɛ Líkpɛ Kpɛ́u.

9 Á è Davidi wɛ̃́lɛ bĩ́i gufooↄ dasi,

a i kũ̀sũa dì íkalɛkĩi pↄ́ kú zĩ́lɛ guu.

10 A Yelusalɛũ kpɛ́ↄ nào,

a kpɛ́eↄ gbòo à a bĩ́i tàtaò.

11 A íkalɛkĩipi kɛ̀ wɛ̃́lɛ guu

íkalɛkĩi zi plaade ũ,

ãma i wɛdↄ Lua pↄ́ mↄ̀ ń yã́piozio,

i Lua pↄ́ yã́pi dìlɛ za zi yãdao.

12 Zĩ́ bee Dii Lua Zĩgↄ̃de á sisi

à ↄ́ↄlↄ, à búbuapɛ, à á mi wa,

í zwã̀nkasa kákaála,

13 ↄ̃ á kú pↄnakɛa guu ń yaalↄo.

A zuↄ ń sãↄ dɛ̀dɛ,

álɛ nↄ̀ↄ só, álɛ vɛ̃ɛmi,

álɛ mɛ: Wà pↄble, wà imi,

asa wá ga ziaɛ.+ 22.13 1Kln 15.32

14 Dii Zĩgↄ̃de kã̀mɛɛ ma swã́wa à mɛ̀:

Á duunapi kɛ̃awá vĩo e à gɛ gaò.

Dii Lua Zĩgↄ̃de mɛ́ ò.

Kibɛ ziia Sɛbena

15 Yã́ pↄ́ Dii Lua Zĩgↄ̃de òn kɛ:

Fɛlɛ gɛ o kibɛ ziia Sɛbenaɛ:

16 Bↄ́ ń vĩ lai? Dé ń vĩ la

ↄ̃ ńlɛ mia’ɛ sↄ nzĩaɛ la,

ńlɛ gbɛsi yↄ̃́ musumusu n vĩkĩi ũi?

17 Laaika gↄ̃sa!

Dii a n kũ n zu!

18 A n koo lán banↄↄwa,

i ń gbeembo e bùsu yàasau.

We ńyↄ̃ gau,

n sↄ̃́go gawideↄ i gↄ̃ we.

N dii ua kpɛbↄnan n ũ.

19 Má n bↄ zĩuɛ,

má n kɛ̃ n gweawaɛ.

20 Gↄↄ bee má a zↄ̀blena

Ilikia nɛ́ Ɛliakiũ sísi,

21 mí n ula daɛ̀, mí n asana dↄɛ̀,

mí n kpala kpawà aàↄ kũa,

iↄ dɛ Yelusalɛũdeↄ mae ũ

ń Yudaↄ píi.

22 Má Davidi bɛ kili daɛ̀ a gã̀u,

a zɛwɛ̃, gbɛ̃e a fↄ̃ tao,

a zɛta, gbɛ̃e a fↄ̃ wɛ̃o.+ 22.22 Zia 3.7

23 Má aà pɛ kálo ũ gĩ̀ gbãawa,

aà zↄ̃lɛkĩi aↄ maa,

i aà de bɛdeↄ kpɛla.

24 Ãma aà de bɛdeↄ a loowà ḿpii,

an nɛ́ↄ ń ń buiↄ ń ń ta keleↄ píi,

sɛa dodãbↄↄ e olaↄwa.

25 Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀, zĩ́ bee kálo pↄ́ wa pɛ̀ gĩ̀ gbãawapi a fu, a kaso lɛ́lɛ, aso pↄ́ loowàↄ i wíwi. Dii mɛ́ ò.

23

Yã́ pↄ́ a Tiideↄ le+ 23.0 Mat 11.21-22

1 Tii yã́. Ísia gó’ilɛnadeↄ,

à ↄ́ↄlↄ, asa Tii gↄ̃̀ yàaaɛ,

kpɛ́e i gↄ̃ lↄo, godↄkĩi kú lↄo.

Sipi bùsudeↄ mɛ́ baopi kpànɛ́.

2 À kɛ kílikili ísialɛdeↄ

ń Sidↄ̃ laatana pↄ́ aa kã̀ ísiatagɛnaↄ musuↄ.

3 Bua pↄ́ kú Niili saɛ mɛ́ Tiideↄ pↄ’ekĩi ũ.

We aaì pↄ́wɛna lúluu wà buaò í zↄ̃ↄwa,

ↄ̃ Tii gↄ̃̀ buiↄ ɛlɛblekĩi ũ.

4 Sidↄ̃deↄ ń ísia gũgũna wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ,

á gɛɛ a gↄ̃ kpá á wɛ́iɛ, asa ísia mɛ̀:

Mi nↄwãwãkɛo, mi nɛ’io,

mi nɛgↄ̃ɛ gwao, mi nɛnↄɛ tòlokɛo.

5 Tó Egipiↄ Tiideↄ baopi mà,

aa bã̀abãabo.

6 À bua ta Taasisi,

à ↄ́ↄlↄ á ísialɛdeↄ!

7 Á wɛ̃́lɛ pↄnade pↄ́ kálɛa za zin weo lò?

Wɛ̃́lɛpi gbɛ̃eↄ mɛ́ fã̀aa

aa gɛ̀ zↄ̃̀lɛ bùsu zã̀zãↄuo lò?

8 Tiideↄ gbɛ̃́ↄ kpà kpalau yãa,

an laatanaↄá kíaↄnɛ,

an pↄyianaↄ tↄbↄ̀ dṹniau.

Démɛ dìlɛ yã́pi Tii lei?

9 Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ dìlɛ

à ĩ́andãnapiↄ gawi kↄ’ɛ,

i gbɛ̃́ pↄ́ aa tↄbↄ̀ dṹniaupiↄ busa.

10 Taasisiↄ, à dagua lán Niili í paawa,

gbɛ̃e ku à kpáɛ́ lↄo.

11 Dii ↄlòo ísiaa,

a tò bùsu pↄ́ kú a saɛↄ lùalua.

À yãdìlɛ Kanaa bùsu yã́ musu,

à mɛ̀ wà a wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ dɛɛlɛ.

12 À mɛ̀: Sidↄ̃ wɛ̃́lɛ

pↄ́ gbɛ̃e i zĩblema yãao,

wà lɛ̀lɛma ń gbãao saɛ,

ńyↄ̃ e ĩ́anadã lↄo.

Tó a fɛlɛ bua íwa e Sipi bùsuu,

baa wekĩi á ĩ́ampakĩi eo.

13 À bùsupi gwa,

Babiloniↄ tò à gↄ̃̀ gbɛ̃gbonaↄ tòo ũ,

i kɛ Asiliↄ no.

Aa gbà lɛsĩ dà wa kpàaĩ ń a bĩ́iↄ,

aa a kpɛ́ maaↄ dɛ̀ɛlɛ,

gupi gↄ̃̀ yáiyai.

14 Ísia gó’ilɛnadeↄ, à ↄ́ↄlↄ,

asa á wɛ̃́lɛ gbãa gↄ̃̀ yàaaɛ.

15 Gↄↄ bee Tii yã́ a sã gbɛ̃́ↄgu wɛ̃̀ bàaↄ̃kwi lán kía wɛ̃̀ dasilɛwa. Tó wɛ̃̀ bàaↄ̃kwipi làa, lá wa ò lɛ pↄ́ wa dà ń káaluao guuwa, màa aↄ dɛ ń Tiio wà mɛ̀:

16 Káalua pↄ́ gbɛ̃e lɛ́ mↄma lↄo,

ǹ n mↄↄna sɛ da wɛ̃́lɛa.

Lɛ maamaa, ní lɛↄ siò dasidasi,

kɛ́ n yã́ e dↄ gbɛ̃́ↄgu yã́i.

17 Wɛ̃̀ bàaↄ̃kwipi gbɛa Dii a ɛa aɛdↄ Tiiwa. Tii a ɛa na a laataawa, i káaluaka ń dṹnia bùsuↄ píi. 18 Aà zĩa yíaa ài aↄ dɛ Dii pↄ́ ũɛ. Wa àipi dilɛo, wa ulɛo, aↄ dɛ Dii sìsinaↄ pↄ́ ũɛ, kɛ́ aa e pↄble maamaa, aai pↄkasa ↄdeↄ lú.

24

Yã́ pↄ́ a dṹnia le

1 Gwa! Dii a dṹnia to da pã, a a dɛɛlɛmpaɛ.

A tↄↄlɛ fĩaa, i a gbɛ̃́ↄ fãaa.

2 Lá aↄ dɛ ń gbɛ̃́ↄ,

màa aↄ dɛ ń sa’onaↄ.

Lá aↄ dɛ ń zↄ̀ↄ,

màa aↄ dɛ ń ń diiↄ.

Lá aↄ dɛ ń nɛnↄɛnaↄ,

màa aↄ dɛ ń ń daↄ.

Lá aↄ dɛ ń pↄlunaↄ,

màa aↄ dɛ ń pↄyianaↄ.

Lá aↄ dɛ ń pↄsɛ̃anaↄ,

màa aↄ dɛ ń pↄdeↄ.

Lá aↄ dɛ ń fĩasɛnaↄ,

màa aↄ dɛ ń fĩadeↄ.

3 Dṹnia da pã láilai ↄ̃̀ↄkpaa.

Dii mɛ́ yã́pi ò.

4 Dṹnia gↄ̃̀ wɛ̃nannↄ sìtiũ!

Tↄↄlɛ gↄ̃̀ ↄↄↄnnↄ búɛbuɛ!

Dṹnia gbɛ̃́ gbiaↄ gↄ̃̀ yɛ̃̀ɛɛsai.

5 Dṹnia ↄ̃̀ↄkpà a gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ yã́i,

asa aa pã̀ Dii ikoyãa,

aa bↄ̀ yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kpɛɛ,

aa aà bàakuańnↄ gↄↄpii yã́ gbòo.

6 Ayãmɛto dṹnia gↄ̃̀ láaipↄ ũ,

a gbɛ̃́ↄ ń tàaeↄ gbɛ’è.

Ayãmɛto dṹnia gbɛ̃́ↄ tɛkũ̀,

gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ dasio.

7 Vɛ̃ɛ dafu lɛ́ fɛ̃́ tùuu,

vɛ̃ɛliↄ giigàga,

pↄnakɛnaↄ lɛ́ we zàũzaũ ḿpii.

8 Pↄna gã̀a’ↄ kɛ̀ kílikili,

kↄ̃̀ↄ’onaↄ kↄ̃fĩ nì,

pↄna mↄↄna kɛ̀ kyↄ̃́!

9 Wàlɛ vɛ̃ɛmi ń lɛtɛ̃o lↄo,

wɛ̃ kĩ̀sãkũ̀ a minaↄ lɛ́u.

10 Wɛ̃́lɛ gↄ̃̀ da pã,

ua lɛ́ↄ kàka píi, gbɛ̃e lɛ́ gɛ̃ lↄo.

11 Zↄa dↄ gãaɛ vɛ̃ɛsai yã́i,

yaalↄ lì oosisi ũ míↄ,

pↄna gò dṹniaa.

12 Wɛ̃́lɛ gↄ̃̀ kaaũa,

a bↄlɛↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ.

13 Màa aↄ dɛ bui píiɛ dṹnia guu.

Aↄ dɛ lán kukɛawa,

lá wà kpa kↄ̃nwɛ̀ wa làawa.

14 Gbɛ̃eↄ lɛ́ wii gbãa lɛ́,

aalɛ gulakɛ,

bɛ’aɛdeↄ wiidↄ Dii zↄ̃ↄkɛ yã́ musu.

15 A yã́i gukpɛdeↄ, à Dii táasilɛ,

ísiabaadeↄ à Dii Isailiↄ Lua tↄbↄ.

16 Wálɛ lɛ ma dↄ za dṹnia lɛ́wa

wàlɛ mɛ: Gbɛ̃maa kɛfɛna!

Ɔ̃ ma mɛ̀: Waiyoo mapi!

Ma kaalɛn kɛ́waa?

Ma kaalɛn kɛ́waa?

Zĩ̀bↄnkpɛdeↄ bↄ̀ ń kpɛ,

náaisaideↄ náaisaiyãkɛ̀nɛ́.

17 Gili ń ɛo ń baio lɛ́ á dã́ dṹnia gbɛ̃́ↄ.

18 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bàalɛ gili súuɛ a zu ɛpi guuɛ,

mɛ́ bai a gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ɛpi guu kṹ.

Lou pↄ̀ↄfↄ̃̀, dṹnia dèe e a zĩ́nau.

19 Tↄↄlɛ pàa à wì,

dṹnia dèe gbã́ugbãu!

20 Dṹnia lɛ́ kɛ tàlaatalaa

lán wɛ̃dɛnawa,

àlɛ kɛ dɛ̀gɛɛdɛgɛɛ

lán gbà lɛsĩwa.

Aà tàae gbia mɛ́ tↄ̃̀wà,

àlɛ lɛlɛ, a e fɛlɛ lↄo.

21 Gↄↄ bee Dii a ĩada malaika gbãadeↄwa musu

ń dṹnia kíaↄ zĩ́lɛ.

22 A ń naaa ń ká ɛ̀ zòolou,

a gbatańlɛ lán dakpɛunaↄwa,

tó à gↄↄplakɛ̀, i yã́gↄ̃gↄ̃ńnↄ.+ 24.22 Zia 20.3

23 Wí a mↄvua kṹ,

ĩatɛ̃ gɛɛ a gↄ̃ kpa a wɛ́i,

asa Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ a kible Yelusalɛũ,

a tↄbↄ Siↄna gbɛ musu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ wáa.

25

Dii sáaukpaa

1 Dii, ma Luan n ũ, má n kpɛla, má n tↄbↄ,

asa ń náai vĩ maamaaɛ,

n yãbↄnsaɛ pↄ́ n zɛò za zi kɛ̀.

2 N mɛɛwia kɛ̀ gbɛ̀zɛ ũ,

n wɛ̃́lɛ bĩ́ide dɛ̀ɛlɛ.

Buipãleↄ wɛ̃́lɛ bĩ́ide dɛ wɛ̃́lɛ ũ lↄo,

mɛ́ wa ɛa kálɛ bau lↄo.

3 Ayãmɛto bui gbãaↄ n kpɛla,

bui pãsĩↄ aaↄ n vĩa vĩ ń wɛ̃́lɛu.

4 Ń dɛ aafia’ekĩi ũ yɛ̃̀ɛɛsaideↄnɛ,

ń dɛ ulɛkĩi ũ wɛ̃nadeↄnɛ ń yooyeau.

Ń dɛ mikpakĩi ũ lou zã́,

ń dɛ uena ũ ĩatɛ̃ zã́,

asa gbɛ̃́ pãsĩↄ lɛ́’ĩana dɛ

lán lou gĩgbɛ̃awaɛ,

5 aa dɛ lán ĩatɛ̃ pusuwa guwaiwaiu.

Ni buipãlepiↄ zↄa midɛ,

lá lou ue ì ĩatɛ̃ pusu kpálɛwa.

Màa gbɛ̃́ pãsĩpiↄ kúkua ì zɛ kyↄ̃́!

6 Dii Zĩgↄ̃de a dikpɛ blɛ kɛ bui píiɛ

gbɛ̀sĩsĩɛ bee musu ń blɛ asaao

ń nↄ̀ↄ nísideo ń vɛ̃ɛ maa kↄↄsↄkɛao.

7 Gbɛ̀sĩsĩɛ bee musu ↄ̃

a sálana pↄ́ kú bui píi wɛ́a bãdɛ,

zwãa pↄ́ kú bùsu píi gbɛ̃́ↄlapi.

8 A ga midɛ, aↄ ku lↄo,+ 25.8 1Kln 15.54

a wɛ́’i gogo gbɛ̃́piiɛ,+ 25.8 Zia 7.17, 21.4

a wibↄ a gbɛ̃́ↄnɛ dṹnia guu píi.

Dii mɛ́ ò.

9 Gↄↄ bee wa mɛ: Wá Luan kɛ,

wa wɛdↄ̀aàzi, ↄ̃ à wá suabà.

Diin kɛ, wá wɛ́ dↄaàzi.

Wà pↄnakɛ wà yáalↄ,

kɛ́ à wá suabà yã́i.

10 Dii ↄ aↄ ku gbɛ̀sĩsĩɛ beea,

ãma a ↄ̃zↄ̃ Mↄabuↄwa,

lá wì ↄ̃zↄ̃ sɛ̃wa zùgbↄ̃uwa.

11 Aa ↄkɛ a guu

lá kpáa’ona ì íliwa.

Baa ń ń ↄkɛapio,

Dii a ń ĩ́andãa kↄ’ɛ.

12 A ń bĩ́i gbãa lɛsĩↄ gboo,

a pã́lɛ zĩ́lɛ à daaĩ ń bùsutio.

26

Dii náaikɛnaↄ lɛ

1 Gↄↄ bee wa lɛɛ bee si Yuda bùsuu wà mɛ:

Wá wɛ̃́lɛ gbãa vĩ,

Lua ì to a bĩ́i ń a zɛgikĩiↄ wá suaba.

2 À bĩ́ibↄlɛↄ wɛ̃, bui maa i gɛ̃,

gbɛ̃́ pↄ́ aaliↄ Dii náai vĩↄ ũ.

3 Gbɛ̃́ pↄ́ aà sↄ̃ ìↄ dilɛa

ↄ̃ ni aà nↄ̀sɛ daɛ̀ doũ wásawasa,

kɛ́ a n náai vĩ yã́i.

4 Àↄ Dii náai vĩ gↄↄpii,

Dii mɛ́ gbɛsi pↄ́ ìↄ ku gↄↄpii ũ.

5 Ì gbɛ̃́ pↄ́ aaì bɛkpa musuↄ kwɛ́,

ì wɛ̃́lɛ pↄ́ kálɛa lɛsĩↄ bãɛ

à pã́lɛ zĩ́lɛ à daaĩ ń bùsutio.

6 Taasideↄ ↄ̃zↄ̃wà,

wɛ̃nadeↄ kɛ̀sɛ tↄ̃wà.

7 Nↄ̀sɛpuadeↄ zɛ́ ìↄ pooa,

ni gbɛ̃maaↄ kua kɛkɛnɛ́ wásawasa.

8 Ao Dii, wá kú ń yã́ pↄ́ n zɛòo zɛ́u,

wá wɛ́ dↄnzi,

n tↄ́ ń n yã́ dↄawáguo wá kãsì.

9 Mi n nidɛ gwãasĩna,

tó gu dↄ̀, mi n kĩ́i wɛɛlɛ.

Tó n yã́kpalɛkɛ̀ ń dṹniao,

zĩ́lɛdeↄ ì yã́zɛde dada.

10 Baa tó wà sùuukɛ̀ ń gbɛ̃vãio,

ìli zɛ́ súsu sɛo.

Vãi ì fɛlɛò dↄ̀ↄdeↄ bùsuu,

ìli Dii zↄ̃ↄkɛ yãdao.

11 Dii, n ↄ looańla,

kási aali eo,

to aa ãia pↄ́ ń vĩ ń n gbɛ̃́ↄ e,

wí i ń kṹ.

To tɛ́ pↄ́ ń dìlɛ ń ibɛɛↄnɛ kṹmá.+ 26.11 Ɛbɛ 10.27

12 Dii, ni wá gba aafia,

yã́ pↄ́ wá kɛ̀ píi, ḿmɛ ń kɛ̀wɛ̃ɛ.

13 Dii wá Lua,

dii pãleↄ gbãablèwá,

ń beeo ḿmɛ wi n tↄbↄ ado.

14 Aa gàga aa ku lↄo,

an gɛↄ lí vuo,

asa n ĩadàmá n ń mìdɛ,

ń tò an yã́ dↄ gbɛ̃egu lↄo.

15 N wá bui kↄ̃̀, Dii, n wá bui kↄ̃̀,

n nzĩa tↄbↄ̀,

ń tò wá bùsu zↄ̃lɛↄ ↄtà píi.

16 Aa n kĩ́i wɛ̀ɛlɛ ń yooyea guu,

Dii, kɛ́ n ń toto,

aa wabikɛ̀ma wɛ̃nannↄ.

17 Lá nↄsindee pↄ́ kà nɛ’ia ì dɛ̃ɛka,

ì wiilɛ wãwã guu,

màa wá kú n aɛ yãa, Dii.

18 Wa nↄsì wa dɛ̃ɛkà,

ń beeo wa nɛ’ì ĩ́ana ũɛ.

Wi e wà dṹnia bↄ̀o,

wi nɛ́ↄ i aaↄ ku tↄↄlɛo.

19 N gbɛ̃́ pↄ́ gàↄ vu, aaiↄ ku,

gbɛ̃́ pↄ́ kú tɛ̃́ɛnauↄ bↄ gau, aai gulakɛ.

N mↄ̀sɛ a pↄ́ fɛlɛ lán kↄↄ fíiwa,

gɛ pↄ́ kú tↄↄlɛ guuↄ i bↄlɛ.

20 Ma gbɛ̃́ↄ, à fɛlɛ gɛ̃ á kpɛ́u,

í zɛtaálɛ à ulɛ gĩa yↄↄ

e aà pↄkũma gɛ̃zɛa.

21 Gwa! Dii bↄ̀ a kúkĩi,

àlɛ mↄ́ dṹnia gbɛ̃́ↄ tàae wiinɛ́ ń musu.

Tↄↄlɛ a gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛↄ ulɛ lↄo,

a bↄ ń gbɛ̃́piↄ auo gupuauɛ.

27

Isailiↄ suabaa

1 Gↄↄ bee Dii a ĩada kwãsawa,

mlɛ̃̀ kↄ̃̀nikↄ̃ni bàwãadepi,

ń a fɛ̃nda zↄ̃ↄ gbãa pãsĩo,

i ísia kwãsapi dɛ.

2 Gↄↄ bee á lɛsi vɛ̃ɛbu nɛ’ina yã́ musu.

3 Ma Dii miↄ dↄ̃́a,

miↄ íkawà gↄↄpii,

miↄ dↄ̃́a fãanɛ ń gwãasĩnao,

kɛ́ wasu ↄkãwào yã́iɛ.

4 Ma pↄ lí paaàzio.

Tó lɛaa ń lɛsikaoo bↄ̀lɛu yãa,

dↄ̃ ma gɛ lɛlɛmá

mà tɛsↄ̃má míↄ!

5 Sema aa ma sí ń ulɛkĩi ũ,

aai kɛmanↄ na,

ao, aai kɛmanↄ na.

6 Gↄↄewa Yakↄbu buiↄ zĩ́napɛlɛ,

Isailiↄ bↄlↄbↄ, aai vukɛ,

an libɛↄ i li dṹniaa.

7 Dii ń gbɛ̃́ lá à bui pↄ́ ń gbɛ̃́ↄ gbɛ̃̀wae?

Dii ń dɛdɛ lá à gbɛ̃́ pↄ́ ń dɛdɛↄ dɛ̀dɛwae?

8 Dii a yã́kpalɛkɛńnↄ,

i ń yá ń gbaɛ.

A bↄ ń a ĩ́an pãsĩo gukpɛ oi,

i ń sɛ́lɛ.

9 Bee a láka Yakↄbu buiↄ tàaeↄla.

An duunakɛ̃ama gbɛn kɛ:

Aa ń sa’okĩi gbɛↄ wíwi kɛ́lɛkɛlɛ,

mɛ́ aali pↄ́ wa pɛ̀ tã́a ũↄ

ń ń tulaletikatɛakĩiↄ zↄ̃zↄ̃ píi.

10 Wɛ̃́lɛ bĩ́ide gↄ̃̀ bɛzĩ ũ adoa,

a dɛ gu pↄ́ wà pãkpài ũ lán gbáa wáiwaiwa.

Wekĩi zuↄ ì pↄbleu, aai wúlɛu,

aai a líↄ suumpa.

11 Tó a gↄ̃naↄ gàga,

nↄɛↄ mↄ ɛ́’ɛ wa tɛ́kaò.

Wɛ̃́lɛpideↄ nↄ̀sɛ vĩo,

a yã́i tò an Kɛna a ń wɛ̃nagwao,

Lua pↄ́ ń ikàsa a sùuukɛńnↄo.

12 Gↄↄ bee Dii a a pↄ́wɛna gbɛ̃

za Uflata pↄ́ a í lí zↄ̃ɛoi

e à gɛ pɛ Egipi zɛ́ swawa,

i á Isailiↄ pɛɛlɛ dodo.

13 Gↄↄ bee wa kã̀ae zↄ̃ↄ pɛ́,

gbɛ̃́ pↄ́ vũ̀aa Asili bùsuuↄ

ń gbɛ̃́ pↄ́ lala’ò tà Egipi bùsuuↄ

aai ɛa su kúlɛ Diiɛ Yelusalɛũ

a gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu.

28

Waiyookɛa Ɛflaiũ buiↄ ń Yelusalɛũdeↄnɛ

1 Waiyoo wɛ̃́lɛ pↄ́ Ɛflaiũ bui idɛkɛnaↄ aaì ĩ́anadãò,

mɛɛwia pↄ́ kú guzulɛ táaede sĩ̀sĩ musu lán kíafuawa!

A kɛfɛnkɛ gawi lɛ́ láa lá lávu ì wolowa.

2 Dii gↄ̃sa gbãa vĩ, a mↄ wɛ̃́lɛpi wí

lán lou maa ń gbɛo zàa’ĩan gbãa pↄ́ ì pↄ́ músikɛwa,

lán lou zàa’ĩan gbãa pↄ́ ì to í daguawa.

3 Wa ↄ̃zↄ̃ wɛ̃́lɛ pↄ́ Ɛflaiũ bui idɛkɛnapiↄ ì ĩ́anadãòwa.

4 A kɛfɛnkɛ gawi pↄ́ kú guzulɛ táaede sĩ̀sĩwa lán lávuwa

a kwɛ́ lán kaadↄɛn nɛ́ maà sɛ̃́iawa.

Tó wa è, wa sɛ zu lɛ́u gↄ̃̀ↄ bló.

5 Gↄↄ bee Dii Zĩgↄ̃de aↄ dɛ lán kíafua gawidewa a gbɛ̃́ kↄ̃naↄnɛ,

ↄ̃mɛ aↄ dɛnɛ́ lán tulu kɛfɛnawa.

6 A tó yã́zɛde dↄaa yã́kpalɛkɛnaↄnɛ,

a gbɛ̃́ↄ gba gbãa aa zĩ yoaa bĩ́ibↄlɛu.

7 Vɛ̃ɛ ì sa’onaↄ tàlaatalaazↄ̃,

í gbãa ì ãnabiↄ pãpãzɛa.

Í gbãa ì ń tàlaatalaazↄ̃,

vɛ̃ɛ ì zↄ̃lɛmá.

Í gbãa ì ń pãpãzɛa,

aaì tàlaatalaabo ń ãnabikɛ guu,

yã́ ì yamá ń yã́gↄ̃gↄ̃a guu.

8 Pisi dà ń táabũnuↄla,

gue fòona vĩo ń gbãsĩo.

9 Aaì o ma yã́ musu:

A ye dↄ̃a kɛwɛ̃ɛ yã̀?

Àlɛ wɛɛlɛ ãnabikɛ dadawɛ̃ɛ yã̀?

Nɛ́ dɛ̀ɛũnaↄn wá ũa?

10 Asa ì mɛ:

Sá, sà, sá sà,

ká, kà, ká, kà,

la yↄↄ, le yↄↄ.

11 A yã́i tò Dii a yã’o gbɛ̃́piↄnɛ

ń buipãle yã́ pↄ́ aalɛ maoo.

12 Asa a ònɛ́ yãa:

Kã́mabokĩi kɛ! Ĩampakĩi kɛ!

À to gbɛ̃́ pↄ́ kpàsaↄ kã́mabo!

Kási aai swã́sɛ aà yã́io.+ 28.12 1Kln 14.21

13 Ɔ̃ Dii yã́ dɛnɛ́:

Sá, sà, sá, sà,

ká, kà, ká, kà,

la yↄↄ, le yↄↄ,

kɛ́ aa bↄlɛlɛ kpaanla, aai wíwi,

bai i ń kṹ, wi ↄdiɛmá.

14 A yã́i tò à Dii yãma,

á gbɛ̃́laanikɛna pↄ́ álɛ kible gbɛ̃́piↄwa Yelusalɛũↄ.

15 A mɛ̀ a kↄ̃ yãmà ń gao,

a lɛdoũkɛ̀ ń bɛdao.

A mɛ̀ lↄ, tó músi lìgua,

àlɛ pãála, a á leo,

asa ɛɛ mɛ́ á ulɛkĩi ũ,

mↄafili mɛ́ á mikpakĩi ũ.

16 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Gwa! Málɛ gbɛ gbãa dilɛ Siↄna,

kpɛ́ gbɛ̀ bɛɛɛde mide pↄ́ wa ɛ̃ kpálɛò ũ.

Wí a gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ kũo.+ 28.16 Soũ 118.22-23, Lom 9.33, 10.11, 1Piɛ 2.6

17 Yã́zɛde mɛ́ aↄ dɛ kpɛ́pi yↄ̃ba ũ,

mɛ́ maakɛa aↄ dɛ a gĩsusugwabↄ ũ.

Lougbɛ a ɛɛ pↄ́ dɛ á ulɛkĩi ũpi gbɛ̃,

í a da á mikpakĩia.

18 Á kↄ̃ yãmaa ń gao a midɛ,

á lɛdoũkɛa ń bɛdao a gboo.

Tó músi lìgua, àlɛ pãála,

a ↄ̃zↄ̃wáɛ.

19 Tó à mↄ̀, ali á sɛ́lɛ táánↄɛ,

aↄ pãála lá gu lɛ́ dↄ fãanɛ ń gwãasĩnao.

Gili a gɛ̃ gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi zɛ́ dↄ̃u.

20 Wúlɛbↄ kɛ geseũ, a ń pooo,

zwãa kɛ̀ teeeũ, a kúńlao.

21 Dii a fɛlɛ ń a zĩo,

lá a kɛ̀ Pelaziũ gbɛ̀sĩsĩ saɛwa,+ 28.21 2Sam 5.20

a bↄ ń a dabudabu zĩo,

lá a kɛ̀ Gabaↄ̃ↄ guzulɛuwa.+ 28.21 Yoz 10.10-12

22 Ásu àↄ dɛ gbɛ̃́laanikɛnaↄ ũo,

kɛ́ ba pↄ́ wa dↄ̀wá su nao yã́i.

Asa má mà Dii Lua Zĩgↄ̃de mɛ̀

a zɛ ń á bùsu kaalɛao píiɛ.

23 À swã́kpa ma yã́ ma,

à laaidↄ yã́ pↄ́ málɛ oɛ́wa.

24 Zↄ̃ɛ ìↄ kpase kɛ̃ gↄↄpii yã̀?

Ìↄ gubi àↄ sapa zɛsai yã̀?

25 Tó à tↄↄlɛ dàaĩ,

ì dosiona ba,

ì ɛfↄ kɛɛlɛ,

ì mase tↄ̃́ dↄ̀ↄdↄↄ,

ì naa ba a bakĩi,

ì gbɛ́’a pɛ́ kↄↄ lɛ́zĩ.

26 Aà Lua ì dↄaaɛ̀,

ì aà da zĩpi zɛ́wa súsu.

27 Ìli dosiona gbɛ̃ ń ɛ̃́ngooo,

ìli ɛfↄ wɛ́ suumpa ń zugo gbáoo.

Ì dosiona wɛbↄ ń gongbãanaoɛ,

ì ɛfↄ wɛ́ suumpa ń ↄoɛ busɛbusɛ.

28 Ì pↄ́wɛna lↄ́ɛ, ìliↄ gbɛ̃ gↄↄpiio.

Baa tó à táa’òwà ń zugo gbáo,

ìli a tí bↄo.

29 Yã́pi bↄ̀ Dii Lua Zĩgↄ̃de kĩ́iɛ lↄ,

aà lɛdama ì bↄ ń saɛ,

aà ↄ̃nↄ zↄ̃ↄ.

29

Yã́ pↄ́ a Yelusalɛũdeↄ le

1 Waiyoo Aliɛli!

Aliɛli wɛ̃́lɛ pↄ́ Davidi zↄ̃̀lɛu!

I dikpɛkɛ wɛ̃ ń wɛ̃o, álɛ gɛ́.

2 Ń beeo má Aliɛli da taasiu.

Wa búbuapɛ, wa búbuapɛ,

Aliɛli i gↄ̃mɛɛ sa’okĩi kĩna ũ.

3 Má koe’ↄpooi, mí ɛyↄ̃ liai,

mí gbà lɛsĩ dai.

4 Wa ↄnaalɛwá,

á yã’oa i gↄ̃ dↄ tↄↄlɛu,

á lↄↄ i gↄ̃ wíwia bùsuu.

Á yã’oa aↄ bↄ tɛ̃́ɛnau lán gɛngbãgbãnawa,

á kĩ́i aↄ dↄ bùsutiu kpã́ikpãi.

5 Ń beeo á ibɛɛ dasipiↄ gↄ̃ lán luutɛ̃waɛ,

gbɛ̃́ pãsĩpiↄ aaↄ dɛ lán ése ṹa pↄ́ ĩ́ana lɛ́ gɛ̃ò zɛ́awaɛ.

Yã́pi a ń le kpóokpoo kã́ndoɛ.

6 Ma Dii Zĩgↄ̃de má mↄ ĩadamá

ń loupũnaao ń tↄↄlɛ lualuaao

ń kↄ̃fĩ zↄ̃ↄo ń zàa’ĩanao

ń zàao ń tɛ́lɛpiↄ pↄkaalɛnao.

7 Bui dasi pↄ́ mↄ̀ lɛ́lɛi Aliɛliwaↄ gↄ̃ lán nana yã́wa,

gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ a bĩ́i gbooi aa koezↄ̃iↄ gↄ̃ lán wɛ́pungu’ea yã́wa.

8 Lá nↄandɛna ì nana’o à e álɛ pↄble,

ↄ̃ ì vu ń nↄanao,

lá imidɛna ì nana’o à e álɛ imi,

ↄ̃ ì vu yɛ̃̀ɛɛsai kòlo gagaa,

màa aↄ dɛ ń bui dasi pↄ́ lɛ́ mↄ́ Siↄna gbɛwa ń zĩopiↄ.

9 Àↄ gɛ́ ń yãdiawáo,

àↄ gɛ́ ń yã́ tↄ̃awáo,

à tó á vĩ̀akɛ àↄ gɛ́!

Á kua bùubuu aↄ gɛ́,

i kɛ vɛ̃ɛ mɛ́ lɛ́ á dɛo.

Á tàlaatalaaboa aↄ gɛ́,

i kɛ í gbãa yã́i no.

10 Asa Dii kpasa’i zↄ̃ↄ dàálaɛ.

Ãnabiↄ mɛ́ á wɛ́ ũ,

ↄ̃ a tò wɛ́piↄ lɛ́ gu’e lↄo.

Gu’enaↄ mɛ́ á mi ũ,

ↄ̃ à pↄkùaɛ́.

11 Ãnabikɛyãɛ bee dɛɛ́ yã́ pↄ́ kú taala nanaau ũ píi. Tó á kpà kyokɛnawa aà a kyokɛ, a mɛ á fↄ̃o, asa a nanaaɛ. 12 Tó á kpà kyodↄ̃nsaiwa aà a kyokɛ, a mɛ á kyó dↄ̃o.

13 Ma Dii ma mɛ̀ bui bee ì sↄ̃mazi

à ma kpɛla ń lɛ́oɛ, an sↄ̃ kuao.

Aaì ma sísi gbɛ̃nazĩna yãdilɛaↄwaɛ.+ 29.13 Mat 15.8-9, Maa 7.6-7

14 A yã́i má ɛa yãbↄnsaɛↄ kɛnɛ́,

má ↄ̃nↄdeↄ ↄ̃nↄ midɛ,

má wɛzɛ̃naↄ wɛzɛ̃ suumpa.+ 29.14 1Kln 1.19

15 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì yã́ pↄ́ aalɛ yáↄ ulɛmɛɛ zã̀zã,

aaì ń yã́ↄ kɛ gusiau aaì mɛ:

Démɛ lɛ́ wá ei?

Démɛ wá yã́ dↄ̃i?

16 Yãfuangbanaↄ!

Álɛ e oobona dɛ lán gĩwaɛ.

Pↄ́ pↄ́ wa bò a o a bonaɛ i a booa?

Oo a o a kùunaɛ a yãe dↄ̃oa?+ 29.16 Isa 45.9

17 À gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ Libã a gↄ̃ bugbɛ ũ,

mɛ́ bugbɛ a gↄ̃ likpɛ ũ.

18 Gↄↄ bee swãdoↄ taalapi yãma,

vĩ̀aↄ bↄ gusia níiniiu aa gu’e.

19 Taasideↄ pↄ a ɛa kɛ na Diiwa,

wɛ̃nadeↄ pↄnakɛ ń Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoao.

20 Gbɛ̃́ pãsĩↄ gɛ̃lɛ,

gbɛ̃́laanikɛnaↄ midɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ an mɛ wã̀ ń vãioↄ kaalɛ,

21 gbɛ̃́ pↄ́ aaì yãdↄ gbɛ̃́wa,

aaì baikpa yãnadeɛ yã́kpalɛkɛkĩi,

aaì yãda yãesaidela ń ɛɛopiↄ.

22 Ayãmɛto Dii pↄ́ Ablahaũ bↄ̀ yã́ɛ bee ò Yakↄbu buiↄ musu:

Wí a Yakↄbu buiↄ kũ lↄo,

an gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i lↄo.

23 Tó an buiↄ ma yãkɛa ń guu è,

aaↄ dↄ̃ kɛ́ ma kua adoa.+ 29.23 Mat 6.9

Aa ma dↄ̃ Yakↄbu Lua pↄ́ a kua adoa ũ,

an mɛ i kukɛ ma Isailiↄ Lua aɛ.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ an nↄ̀sɛ lìaaↄ ↄ̃nↄkũ,

yã́kũtɛ̃kanaↄ lɛdama ma.

30

Yã́ pↄ́ a bui swã́gbãadeↄ le

1 Ma Dii ma mɛ̀:

Waiyoo nɛ́ swã́gbãadeↄ!

Aaì yã́ pↄ́ ma lɛ́ kú a guuoↄ yá,

aaì kↄ̃ yãma ń gbɛ̃́ↄ,

ma Nisĩnali dↄaanɛ́o,

aaì duuna kã́fĩ duunaa.

2 Aaì fɛlɛ gɛ́ Egipi, aali lɛzaao,

aaì na Falaↄ̃ↄzi ń mìsina ũ,

aaì mikpa Egipi uenai.

3 Kási naa Falaↄ̃ↄzi a widawá,

mikpaa Egipi uenai a á tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa.

4 Baa kɛ́ á gbãadeↄ ku Zoã,

mɛ́ á zĩnaↄ kà Anɛsi,

5 wí a ń kṹ ḿpii bui àisaipi yã́i,

aa dↄnlɛ ge kã́fĩa e weo,

sema wí ń tↄ́ ĩ́io.

6 Nɛgɛvɛ nↄ̀bↄↄ yã́.

Wàlɛ guwaiwai pↄ́ yã’ĩa ń taasio vĩ baa vĩ,

nↄ̀ↄmusu saↄ ń nↄ̀ↄmusu daↄ

ń sↄ̀gbalaↄ ń mlɛ̃̀ pãsĩnaↄ di weɛ.

Zàa’ĩnaↄ ń àizɛɛↄ sɛ́sɛa,

yiongoↄ lɛ́ kↄ̃́ↄ ɛ́’ɛ ń ń pↄmaaↄ,

aalɛ gɛò bui àisaipiↄnɛ.

7 Aalɛ gɛò Egipi pↄ́ an dↄnlɛ gia

lán lɛ́’ĩana gbawaɛ.

A yã́i tò mi oɛ̀, Ílɛnↄbↄ zↄ̃ↄ pↄewonsai!

8 Dii mɛ̀ mà gɛ́ yã́pi kɛ̃́nɛ́ láu ge pↄ́ pɛpɛɛnawa,

iↄ dɛnɛ́ gↄↄ pↄ́ lɛ́ mↄ́pi seela ũ gↄↄpii.

9 Buipiá lualɛwɛnaↄnɛ,

nɛ́ sã́sãaↄnɛ,

aaliↄ ye swã́sɛa Dii ikoyãizio.

10 Aaì o gu’enaↄnɛ

aasu gu’e aai a yã’onɛ́ lↄo,

aaì o ãnabiↄnɛ

aasu yã́zɛde manɛ́ lↄo.

Aaì mɛ: À yã́ nana owɛ̃ɛ,

à ãnabikɛyã’òwɛ̃ɛ kpaanla.

11 À kɛ̃́ zɛ́piwa, à pã yãmaaa,

à Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa gáwɛ̃ɛ zɛ́u.

Ayãmɛto Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa yã́ɛ bee ò:

12 Lá a gi yã́pi mai,

a gbɛ̃́ↄ bↄ́ↄ’imia náaikɛ̀,

mɛ́ a zɛ ń kↄ̃nio,

13 Ayãmɛto duunapi aↄ dɛɛ́

lán gĩ̀ lɛsĩ paaa kↄ̃́ↄdↄa pↄ́ a kwɛ́ kpóokpoo kã́ndowa.

14 A wíwi kɛ́lɛkɛlɛ

lán lo pↄ́ oobona gotↄ̃̀wàwa.

Wa a kaso e a guu

kɛ́ à ká tɛ́sibↄ ge idãbↄ ũo.

15 Dii Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa yã́ɛ bee ò:

Zↄ̃lɛa tɛɛɛ ń sↄ̃daadoũo mɛ́ a á bↄ,

laaikpalɛa niɛniɛ mɛ́ á gbãa ũ,

ↄ̃ i weio.

16 A mɛ̀: Beewa no!

Wá di sↄ̃́ kpɛ wà bàalɛɛ!

Á yã́ bee yã́i á bàalɛi sĩana.

A mɛ̀: Wá di sↄ̃ wãa kpɛ!

Á yã́ bee yã́i á gbɛ̀sɛlɛnaↄ wãa.

17 Tó á gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ ń gbɛ̃́ mɛ̀ndo wɛpà,

á tílɛɛ.

Tó gbɛ̃ↄn sↄoɛ sa,

á lɛ́kↄ̃wa píiɛ.

Á gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ iↄ zɛ

lán lí pↄ́ pɛ́lɛ gbɛ musuwa,

lán dàlapoo pↄ́ kú sĩ̀sĩ musuwa.

18 Kási Dii lɛ́ á dã́ à e maakɛɛ́,

i fɛlɛ à á wɛ̃nagwa,

asa Dii Lua ì yãkɛ a zɛ́waɛ.

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ sↄ̃́a Diizi ũ.

Dii a a gbɛ̃́ↄ suaba

19 Á Siↄnadeↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ á kú Yelusalɛũↄ,

á ↄ́ↄlↄ bau lↄo.

Tó Dii á ↄↄlↄ mà, a gbɛ̃kɛkɛɛ́,

tó à á wii mà, a wewá.

20 Baa tó Dii taasi dàɛ́ á blɛ ũ,

mɛ́ à á dá wɛ́tɛ̃au á imia ũ,

á yãdanɛde aↄ ulɛaɛ́ lↄo,

á wɛsiaàlɛ.

21 Tó a pãalɛ ↄplaa oi ge zɛɛ oin nò,

á swã́lɛ yã́wa á kpɛ à ma,

wàlɛ mɛ: Zɛ́n kɛ, àↄ bɛu.

22 I gbasa á tã́a pↄ́ wà ã́nusu lɛ̀wàↄ

ń a pↄ́ pↄ́ wà vua lɛ̀wàↄ ↄ̃̀ↄkpa,

í ↄzↄ̃i lán bↄlↄwa,

í o pↄ́piↄnɛ: À gɛ́i!

23 A á gba lou pↄ́ pↄ́ álɛ tↄ̃́ bua yã́i,

tↄↄlɛ a blɛkɛɛ́ maamaa zìtiũ.

Gↄↄ bee á pↄtuoↄ sɛ̃ ble dã́dãkɛkĩi yàasau.

24 Zu ń zàa’ĩna pↄ́ aalɛ bua zĩkɛↄ

sɛ̃la búuna ń tàaa wisideo ble,

wa kálɛnɛ́ ń pɛ́ɛluo ge saa.

25 Gbɛ̃́ↄ dɛdɛa dasidasi gↄↄ,

tó pↄ́ lɛsĩ pↄ́ wa bòↄ kwɛ̀,

swa pↄ́ a í lí zↄ̃ɛo aↄ ku

gbɛ̀sĩsĩↄ ń sĩ̀sĩ lɛsĩↄ musu píi.

26 Tó Dii a gbɛ̃́ↄ gu’ĩaↄ kɛ̀kɛnɛ́,

mɛ́ à ń gbãgbã ń ĩa pↄ́ a kpàńzio,

mↄvua í aↄ gbãa lán ĩatɛ̃ gupuawa,

ĩatɛ̃ gupua a kã́fĩ lɛɛ sopla lán gↄↄ sopla gupuawa.

27 Dii bↄ̀ zã̀zã,

àlɛ mↄ́ luabɛsianau,

àlɛ pↄbↄ a níu,

aà lɛ́baa lɛ́ lua ń kpɛ̃nɛo,

aà lɛ́na dɛ tɛ́ pↄkaalɛna ũ.

28 Aà lɛ́’ĩana dɛ lán swa paa í

pↄ́ kà ń nↄɛ ísↄ̃wa.

Àlɛ buiↄ bobo ń tɛ̃mɛo à ń bãdɛ,

àlɛ ã̀asĩna kánɛ à ń sã́sã.

29 Ápiↄ sↄ̃ áↄ lɛsi,

lá álɛ dikpɛkɛ Diiɛ gwãasĩnawaɛ,

á pↄ a kɛ na,

lá álɛ Dii gbɛ̀sĩsĩkũ ń kulɛpɛao

álɛ gɛ́ Isailiↄ gbɛsi kĩ́iwa.

30 Dii a to gbɛ̃́ↄ a lↄↄ gawide ma,

a to aa a ↄ pↄ́ looańla e.

Àlɛ pila ń pↄkũma zↄ̃ↄo ń tɛ́lɛpiↄ pↄkaalɛnao

ń lou kwɛao ń zàa’ĩanao ń lougbɛo.

31 Dii lↄↄ a gili gɛ̃ Asiliↄgu,

a ń wíwi ń a gopanao.

32 A ń lɛ́ dodo ń go pↄ́ a dìlɛnɛ́o

ń gã̀a ↄ́o ń mↄↄna ↄ́o sãnu.

A zĩkańnↄ ↄzɛsai.

33 À dↄ̀aa tɛkà à gɛ̃̀gɛ̃ an kía pↄ́ ũ,

tɛ́pi kákĩi ɛ zã̀ a yàasa mɛ́ yàa mↄ̀wà.

Ĩatɛ̃gbↄ̃ tɛ́sɛa a bↄ Dii lɛ́u a lɛ́’ĩana ũ, i kũwà.

31

Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aa sↄ̃kpàlɛ Egipiↄziↄ

1 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì gɛ́ dↄnlɛ wɛɛlɛi Egipi,

aaì gbãa’e ń sↄ̃́ↄwa,

aaì ń zĩkasↄ̃go dasiↄ náaikɛ

ń ń sↄ̃de pↄ́ lɛ́ vĩoↄ.

Aali wɛ́pɛ Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoawao,

aali Dii kĩ́i wɛɛlɛo.

2 Kási aàpi sↄ̃ a zĩka’ↄ̃nↄ vĩ,

ì yã́yiamá, mɛ́ ìli lɛlilɛo.

A fɛlɛ gbɛ̃vãiↄwa

ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì dↄ vãikɛnapiↄlɛↄ.

3 Egipiↄá Lua no, gbɛ̃nazĩnaↄnɛ!

An sↄ̃́ↄá Lua Nisĩna no, pↄ́ audeↄnɛ!

Tó Dii ↄ lòońla,

an dↄnlɛdeↄ gɛ̃mbↄlɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ dↄńlɛↄ lɛ́lɛ,

aa midɛ sãnu ḿpii.

4 Dii yã́ɛ bee òmɛɛ à mɛ̀:

Tó nↄ̀ↄmusu lɛ́ hɛ̃̀ɛkɛ a pↄbleawa,

mɛ́ wà pↄdãnaↄ kã̀aaaàzi dasi,

lá an wiidↄawà vĩa a aà kũo,

mɛ́ an zↄa a aà kãdɛo,

màa Dii Zĩgↄ̃de a pila zĩkai

Siↄna gbɛwa ń a sĩ̀sĩↄnaↄ.

5 Lá bã ìↄ gí ń a nɛ́ↄ,

màa Dii a gí ń Yelusalɛũo.

A giò, a aà suaba,

a maaàla, a aà bↄ.

6 Isailiↄ, à ɛa zɛ ń Lua pↄ́ a bↄ aà yã́u pãsĩpãsĩo sa. 7 Asa gↄↄ bee á baade a gí tã́a pↄ́ a pì azĩaɛ ń ã́nusuo ń vuaozi.

8 Wa Asiliↄ kwɛ́ ń fɛ̃ndao,

i kɛ gbɛ̃nazĩna no.

Fɛ̃nda pↄ́ dɛ gↄ̃ɛ pↄ́ ũo mɛ́ a ń dɛdɛ.

Aa wí ń bao fɛ̃ndapi lɛ́zĩ,

wi zↄzĩda ń ɛ̀waasoↄnɛ.

9 Vĩa a ń kía kṹ à gↄ̀ↄgↄↄbo,

iwãa a ká ń dↄaanaↄ pↄa,

aai ń dàlapoo to daa we.

Dii mɛ́ yã́pi ò.

Aà tɛ́ dↄ Siↄna,

aà kĩna ku Yelusalɛũ.

32

Kía maa kpala

1 Gwa! Kíae a kpalable ń yã́zɛdeo,

aà ìwaↄ kible a zɛ́wa.

2 An baade aↄ dɛ ulɛkĩi ũ zàa’ĩanaɛ,

aↄ dɛ mikpakĩi ũ lou zã́,

aↄ dɛ swa ide ũ gbáau,

aↄ dɛ gbɛsi zↄ̃ↄ uede ũ gugiiu.

3 Wɛbiibiinaↄ wɛ́ a kɛ̃ sa,

swãkpanaↄ yãma.

4 Nↄnwãadeↄ ↄ̃nↄkũ aa yã́ dↄ̃,

bebedeↄ yã’o sa káukau iwesasai.

5 Wa mɛ sↄũɛ bɛɛɛde lↄo,

wa mɛ kↄ̃nideɛ gbɛ̃maa lↄo.

6 Asa sↄũ ì yãfaasai o,

aà làasoo ìↄ ku yãvãiwa.

Ìli zĩkɛ Lua yã́wao,

ì Dii seela bɛ̃̀ɛ kɛnɛ́.

Ì nↄandɛnaↄ to gii,

ì imidɛnaↄ to isai.

7 Kↄ̃nide yãkɛaↄ vãi,

ì vãikpaaĩ ń taasideↄ

à ń ↄ̃̀ↄkpa ń mↄafilio,

i wɛ̃nadepiↄ yã́ málɛnɛ́.

8 Bɛɛɛde ì yã́zɛde yá,

yã́ bɛɛɛde ↄ̃ ì zɛò.

9 Á nↄɛ namablenaↄ,

à fɛlɛ swãdↄmazi,

á nↄɛ pↄ́ á kú niɛniɛↄ,

à ma yãma.

10 Á nↄɛ pↄ́ á kú niɛniɛↄ

á gↄ̃ ń bílio zii maa’i,

asa vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃a aↄ kuo,

ésekɛkɛa a kɛo.

11 Á nↄɛ pↄ́ álɛ namableↄ,

à lualua ń sↄ̃̀deedeeo.

Á nↄɛ pↄ́ á kú niɛniɛↄ,

à kpakpanaga.

À á pↄ́ↄ wolowá píi,

í zwã̀nkasaↄ dↄ á pi.

12 À ázĩa gbɛ̃gbɛ̃, í búbuapɛ

á bua maaↄ ń á vɛ̃ɛ nɛ’inaↄ yã́i.

13 À ↄ́ↄlↄ ma gbɛ̃́ↄ bùsu yã́i,

asa lɛaa ń lɛsikaoo bↄ̀lɛu.

À ↄ́ↄlↄ á ua pↄnadeↄ

ń á wɛ̃́lɛ naɛ beeo yã́i.

14 Kibɛ a gↄ̃ da pã,

wɛ̃́lɛ súude a gↄ̃ bɛzia ũ.

A sĩ̀sĩ gudↄ̃akĩi aↄ da wáiwai gↄↄpii

zàa’ĩnaↄ pↄnakɛkĩi ũɛ,

pↄ́ↄ dã́dãkɛkĩi ũ,

15 e Lua àↄ gɛ́ a Nisĩna pisiiwá bↄa za musu,

gbáa i gbasa gↄ̃ gutaaede ũ,

gutaaede sↄ̃ dào ũ.

16 Yã́zɛde a kible gbáapiu,

maakɛa aↄ ku gutaaedepiu.

17 Yã́zɛdepi a aafia inɛ́,

maakɛa gbɛ aↄ dɛ kua dↄdↄa ń sↄ̃daadoũo ũ gↄↄpii.

18 Ma gbɛ̃́ↄ aaↄ ku ua aafiadeu,

an bɛ aↄ niɛ,

aa kã́mabou nama guu.

19 Baa tó lougbɛ likpɛ ↄ̃̀ↄkpà,

mɛ́ wà wɛ̃́lɛ dɛɛlɛmpà wa dàaĩ,

20 áↄ dɛ pↄnadeↄ ũ,

áↄ pↄtↄ̃tↄ̃ swa píi saɛ,

á zuↄ ń á zàa’ĩnaↄ dɛ̀ɛpookĩi e.

33

Yelusalɛũ suabaa yã́

1 Waiyoo gbɛ̃’ↄ̃ↄkpana,

n gbɛ̃́ pↄ́ wi n ↄ̃̀ↄkpa yãao!

Waiyoo zĩbↄnkpɛde,

n gbɛ̃́ pↄ́ wi bↄ n kpɛ yãao!

Tó n gbɛ̃́ ↄ̃̀ↄkpà ń làa,

wa n ↄ̃̀ↄkpa sↄ̃ɛ.

Tó n bↄ gbɛ̃́ↄ kpɛ ń làa,

wa bↄ n kpɛ sↄ̃ɛ.

2 Dii, wá wɛgwa, wálɛ sↄ̃́anzi.

Ǹyↄ̃ dↄwálɛ lá gu lɛ́ dↄ,

ní wá suaba wá taasikɛgↄↄ.

3 Tó n kolokɛ̀kɛ, wì lɛ́kↄ̃waɛ

tó n fɛlɛ, buiↄ ì fãaaɛ.

4 Wa lɛ́lɛ ń pↄ́ↄwa

lá kwaↄ ì lɛ́lɛ buapↄ́ↄwawa,

wa ń pↄ́ↄ símá

lá kwasutɛ̃ↄ ì kɛnɛ́wa.

5 Dii sáa kuo, asa a ku musu,

a to yã́zɛde ń maakɛao li Siↄnaa.

6 Dii aↄ dɛ ń zĩ́mpɛlɛ ũ gↄↄ bee,

aafia ń ↄ̃nↄo ń dↄ̃ao aↄ diɛ.

Vĩakɛa Diiɛ mɛ́ ì mↄ́ ń àizɛɛpio.

7 Gwa! Gↄ̃sa gbãaↄ wiidↄ gãaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ wà ń zĩ́ awakpaipiↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ wɛ̃nannↄ.

8 Zɛdaↄ lɛ́ sɛ́ lↄo,

gbɛ̃e lɛ́ gu baa vĩ lↄo,

lɛdoũ ku lↄo, wàlɛ saka seelaↄu,

wa kↄ̃ bɛɛɛ dↄ̃ lↄo.

9 Bùsu lɛ́ wɛ̃nakɛ, à gↄ̃̀ zeesai,

Libã gↄ̃̀ ń wío, à mùakũ̀.

Salↄna guzulɛ gↄ̃̀ lán gbáawa,

Basana ń Kaamɛlio gↄ̃̀ gii.

10 Ma Dii ma mɛ̀ má fɛlɛ sa,

má a gbãa ↄlↄnɛ́, mí tↄbↄ.

11 A nↄsì sɛ̃pisa ũ,

a nɛ’ì sɛ̃̀ giina ũ,

ma pↄbↄa ma níu dɛ tɛ́ pↄ́ a kṹwá ũɛ.

12 Gbɛ̃́piↄ tɛ́kũ aa gↄ̃ túfu ũ

lán kàelɛ zↄ̃zↄ̃a pↄ́ wà tɛsↄ̃̀wàwa.

13 Á gbɛ̃́ pↄ́ á kú zã̀zãↄ,

à yã́ pↄ́ má kɛ̀ ma,

á gbɛ̃́ pↄ́ á kú kãiↄ,

àↄ ma gↄ̃sakɛ dↄ̃.

14 Gili gɛ̃̀ Siↄna duunkɛnaↄgu,

luayãdansaipiↄ lɛ́ kpakpanaga.

Wá démɛ a fↄ̃ àↄ kú ń tɛ́ pↄkaalɛnaoi?

Wá démɛ a fↄ̃ àↄ kú ń tɛ́ gasaipioi?

15 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa,

mɛ́ ì yãmaa o,

a za gbɛ̃ble’aigu,

mɛ́ ì ↄbↄlɛ gbagusaɛ yã́u,

ìli swã́sɛ gbɛ̃dɛyãio,

mɛ́ ìliↄ ye à wɛsi vãilɛo.

16 Ɔ̃mɛ aↄ ku aafia musu,

aà ulɛkĩi aↄ gbãa gbɛ̀sↄↄu.

Ali pↄblea e we,

mɛ́ í a kɛ̃́sãwào.

17 Ńyↄ̃ wɛsi kía kɛfɛnkɛlɛ,

ńyↄ̃ bùsu e kãaa yàasa.

18 Ńyↄ̃ làasookɛ gili pↄ́ kɛ̀ yãawa n sↄ̃ guu, ní mɛ:

Naokɛna ku máɛ la?

Ɔsina ku máɛ la?

Gbɛ̃́ pↄ́ ì dↄ̃ nao ku máɛ la?

19 Ńyↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aaì yã’o ń ↄopiↄ e lↄo,

ńyↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ nili ń buiyã maopiↄ yã’o ma lↄo,

bui zĩ̀lo pↄ́ ń ń yã́ gbadↄ̃opiↄ.

20 Siↄna pↄ́ wì dikpɛkɛu gwa,

wɛsi Yelusalɛũlɛ,

a ku aafia zwã̀akpɛ pↄ́ wa sↄ̃òo ũ.

Wa a lipɛlɛↄ wúlɛ bauo,

mɛ́ a bae a kɛ̃o.

21 Wekĩi Dii a a zↄ̃ↄkɛ ↄlↄwɛ̃ɛ,

gu pↄ́ swadaↄ ń swa’ↄnaↄ diu.

Gó’ilɛnaↄ táa’o ípiao,

baa a zↄ̃ↄ a bua swapiↄwao.

22 Asa Dii mɛ́ wá Dↄaana ũ,

Dii mɛ́ wá Gbãade ũ,

Dii mɛ́ wá Kía ũ,

ↄ̃mɛ a wá suaba.

23 N zwã̀akpɛ baↄ pòlo dɛ̀gɛdɛgɛ,

n kↄ̃kũliↄ pɛ́lɛa gbãa lↄo,

a zwãa dↄao.

Bee gbɛa ↄ̃ wa zĩ̀ ài zↄ̃ↄ biilɛkↄ̃ɛ,

baa ɛɛↄ pↄ́ sɛ́lɛ maamaa.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ kú wee a mɛ álɛ gyãkɛo,

wɛ̃́lɛpideↄ duuna kɛ̃̀má.

34

Yã́kpalɛkɛa ń dṹniao Ɛdↄũ

1 Bui ń buio à sↄ̃ kãi à yãma,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ à swã́kpa,

dṹnia ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ à yãma,

tↄↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ bↄ̀lɛwàↄ píi.

2 Asa Dii pↄ pà bui píizi,

à fɛ̃̀ ń ń zĩgↄ̃ↄ.

A ń dɛdɛ, i ń míↄnzↄ̃.

3 Wa gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛↄ kↄ́lɛ,

gbɛ̀sĩsĩↄ ń au mi, an gɛↄ gĩdↄ.

4 Saanaↄ yↄ musu píi,

luabɛ a koo lán pɛwa,

musupↄↄ wolo lán vɛ̃ɛlaↄwa,

aa kwɛ lán kaadↄɛnlaↄwa.

5 Dii fɛ̃nda gà ń auo musu.

Gwa! Àlɛ su Ɛdↄũwa yã́kpalɛkɛi,+ 34.5 Isa 63.1, Mal 1.4

àlɛ mↄ́ pilai gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ ń míↄnzↄ̃piↄwa.

6 Dii fɛ̃nda tã̀ ń ble ń são auo,

sãsa gòle nísi ìwà,

asa Dii sa’oa vĩ Bↄzɛla,

aà pↄ́ kòlokpakpaa dasi Ɛdↄũ.

7 An zùsɛ̃lɛↄ ń ń zuswanaↄ kwɛ́ńnↄ sãnu

ń ń gbãadeↄ píi,

an bùsu i ga ń auo,

nísi i i ń tↄↄlɛwa.

8 Asa Dii tↄsimagↄↄɛ,

aà ĩadama wɛ̃̀ɛ yã́sia ń Siↄnao yã́i.

9 Ɛdↄũ swaↄ li kↄtaa ũ,

a bùsuti a li ĩatɛ̃gbↄ̃ ũ,

an bùsu i gↄ̃ lán kↄtaa tɛ́wa.

10 Aↄ gaa vĩo fãanɛ ń gwãasĩnao,

a súɛlɛ aↄ dↄ gↄↄpiiɛ.+ 34.10 Zia 14.11, 19.3

Wɛ̃ ń wɛ̃o aↄ da wáiwaiɛ,

gbɛ̃e a a baa vĩ lↄo.

11 Gáuↄ ń kpↄbↄ’ilɛnaↄ kɛ ń kúkĩi ũ,

koohũhũnaↄ ń gbagbaaↄ sakpɛda we.

Dii a guyↄ̃bↄ poowà, i gↄ̃ da pã,

a gwa ń gĩsusugwabao, i gↄ̃ gii.

12 Kía buiↄ ku wà ń kpá kpalau lↄo,

an dↄaanaↄ gɛ̃lɛ míↄ.

13 Kàelɛↄ ń lɛaaↄ kúlɛ ń kpɛ́ gbãaↄwa,

lɛsikao ń gàagaao a da ń zɛgikĩiↄla.

Aↄ dɛ gbɛ̃gbonaↄ tòo ũ, kooↄ bɛ ũ.

14 Àwalɛwanaↄ ń maiↄ kpaaũ we,

tã́aↄ fↄkpakpakↄ̃wa,

babayↄ̃ɛↄ zↄ̃lɛkĩi eu, aaↄ kálɛu.

15 Bãso a sakpɛ da we à gbedau,

a nɛpipi, i ń kãaa a zíɛ.

Yãamusuↄ kↄ̃ nↄnↄaau,

sa ìↄ tɛ a nai.

16 À wɛɛlɛ Dii taala guu,

à a kyokɛ,

an kee a kɛ̃́são,

a dae a kua a sawao,

asa aà lɛ́ mɛ́ ò,

aà Nisĩna mɛ́ a ń kãaa.

17 Ɔ̃mɛ ń baa kpàmá,

à ↄdↄ̀ ń baadeɛ a kúkĩiwa.

A gↄ̃ ń pↄ́ ũ gↄↄpii,

aaↄ ka a guu wɛ̃ ń wɛ̃o.

35

Gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń suabàↄ kua zia

1 Gbáa ń gugiio a pↄnakɛ,

guwaiwai a yáalↄ,

kpaa a bↄlɛu.

2 A vukɛ ń pↄna zↄ̃ↄo, a gulakɛ.

Libã gawi a gↄ̃ɛ̀,

Kaamɛli ń Salↄnao maa a pisiwà,

wi Dii wá Lua gawi ń a zↄ̃ↄkɛo e.

3 À á gã̀sĩ pↄ́ gↄ̃̀ dↄáziↄ zu,

à á gbá pↄ́ gↄ̃̀ tèeeↄ sɛ́.+ 35.3 Ɛbɛ 12.12

4 À o gbɛ̃́ pↄ́ an kã́ gàↄnɛ:

À sↄ̃dilɛ, ásu to vĩa á kũo.

À gwa! Á Lua lɛ́ mↄ́ tↄsiiɛ́,

àlɛ mↄ́ fĩaboinɛ́, i á suaba.

5 Vĩ̀aↄ wɛ́ a kɛ̃́,

swãdoↄ swã́ a wɛ̃,

6 ɛɛↄ vĩvĩ lán banawa,

lɛ́nanaalɛadeↄ gulakɛ,+ 35.6 Mat 11.5

asa gbáa a pũna ń ío,

gugii a li swa ũ.

7 Tↄↄlɛ wãa a li íkalɛkĩi ũ,

gugii a gↄ̃ nibↄna ũ.

Gbɛ̃gbonaↄ kálɛkĩi a vↄ̃́ ń wáao ń swamↄeo bↄlɛ.

8 Wa zɛda bↄ we,

wa mɛ zɛ́piɛ zɛ́ pↄ́ a kua adoa.

Gbã̀lɛnaↄ sɛo,

sↄũ a bɛbɛ kpa a ãao,

zɛ́pi aↄ dɛ a sɛnaↄ pↄ́ ũɛ ńtɛ̃ɛ.

9 Nↄ̀ↄmusu aↄ ku weo, wàie a sↄ̃io,

wa wɛsi wàilɛ weo.

Gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń suabàↄ mɛ́ aaↄ bɛ we,

10 gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń bópiↄ ɛa su,

aa gɛ̃ Siↄna ń kúkuakɛao,

pↄna láasai kú ń musu,

pↄna ń yaalↄo gɛ̃ńzi,

pↄsia ń wɛ̃nao gɛ̃zɛa.

36

Asiliↄ kía vĩadadaa Yelusalɛũdeↄzi

(2Kia 18.13-27, 2Lad 32.1-19)

1 Kí Ezekia kpalablea wɛ̃̀ gɛ̃o mɛ̀ndosaide guu Asiliↄ kí Sɛnakelibu mↄ̀ lɛ̀lɛ Yuda wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄwa, a sì píi. 2 Ɔ̃ à a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩ̀, à bↄ̀ Lakisi à gɛ̀ Yelusalɛũ kí Ezekia lè ń zĩgↄ̃ↄ dasidasi. À zɛ̀ íkalɛkĩi pↄ́ kú musu saɛ, pↄpinaↄ bua zɛ́u. 3 Kibɛ ziia Ilikia nɛ́ Ɛliakiũ ń aà lakɛ̃na Sɛbenao ń aà kpàwakɛna Asafa nɛ́ Yoao bↄ̀ gɛ̀ aà kĩ́i. 4 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi ònɛ́: À gɛ o Ezekiaɛ, Asiliↄ kía zↄ̃ↄ mɛ́ lɛ́ aà la, bↄ́ àlɛ a náaikɛ màai? 5 À mɛ̀ á zĩgbasɛlɛa dↄ̃ mɛ́ á gbãa. Yãpã giiɛ. Dé àlɛ a náaikɛ, ↄ̃ àlɛ bↄ aà yã́ kpɛi? 6 Egipiↄ kía pↄ́ àlɛ a náaikɛ gwa. A dɛ lán feelipan wíwiawaɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gbãa’èwà, ì aà zↄ̃ a ↄuɛ.+ 36.6 Eze 29.67 Tó á òmɛɛ Dii á Lua náai álɛ kɛ, aà gulɛsĩↄ ń aà gbagbakĩiↄ Ezekia gbòoo lò? A ò Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄnɛ píi aa mↄ kúlɛ gbagbakĩi aɛ Yelusalɛũ la. 8 Aà lɛdoũkɛ ń ma dii Asiliↄ kíao, mí aà gba sↄ̃́ mɛ̀n ↄ̀aa kwi, tó a gbɛ̃́ vĩ aa diɛ̀ kpɛ. 9 Lá àlɛ Egipi zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃deↄ náaikɛ, kpelewa a fↄ̃ zɛzↄ̃ baa ma dii zĩgↄ̃ gãli pↄ́ kɛ̃̀sãńziↄ doɛi? 10 Àlɛ e ma dii mↄ̀ lɛ́lɛi guɛ beewa à a dúuzↄ̃ Dii lɛ́ sai yã̀? Dii mɛ́ òɛ̀ aà lɛ́lɛ bùsuɛ beewa, i a dúuzↄ̃.

11 Ɔ̃ Ɛliakiũ ń Sɛbenao ń Yoao ò zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpiɛ: Yã’o wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛ ń Sili yã́o, asa wi maɛ. Ńsu yã’owɛ̃ɛ ń Ɛbɛlu yã́o, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kú bĩ́iwaↄ mao. 12 Gbɛ̃zↄ̃ↄpi wèmá à mɛ̀: Ma dii i ma zĩ mà yã́pi òɛ́ ń á diio átɛ̃ɛo, ń gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa bĩ́iwaↄnɛɛ lↄ, asa aa ńzĩa bĩ́ikpɛ pↄ́ aa kɛ̀ ble, aa ńzĩa osoo mi lááwaɛ. 13 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi fɛ̀lɛ pũ̀na ń Ɛbɛlu yã́o à mɛ̀: À Asiliↄ kía zↄ̃ↄ yãma! 14 Kípi mɛ̀ ásu to Ezekia á sã́são, asa a fↄ̃ á bↄ a ↄzĩo. 15 Ezekia mɛ̀ Dii a á bↄ, a á wɛ̃́lɛɛ bee kpa Asiliↄ kíawao. Ásu Ezekiapi yãma à Dii náaikɛ yã́pi musuo. 16 Ásu Ezekia yãmao. Asiliↄ kía mɛ̀ à lɛdoũkɛanↄ, à mikpawa, á baade i azĩa vɛ̃ɛbɛ ń azĩa kaadↄɛmbɛo ble, i azĩa bia’i mi, 17 e àↄ mↄ́ á sɛ́lɛi à táánↄ bùsu pãle pↄ́ dɛ lá á pↄ́wau. Pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛ nao pàlawà, pɛ̃ɛ ń vɛ̃ɛbuo diuɛ. 18 Ezekia mɛ̀ Dii a á bↄ. Ásu weio, ásu to à á sã́são. Buipãleↄ tã́ae è gì Asiliↄ kíaɛ aà ń bùsu símáe? 19 Amata ń Aapadaɛo tã́aↄ gɛ̀ máɛ? Sefavaiũ tã́aↄ gɛ̀ má ni? Samali tã́aↄ è gìɛ̀ ń ń wɛ̃́lɛoe? 20 Bùsu beeↄ píi, an kpele tã́a mɛ́ fↄ̃̀ gìɛ̀ ń a bùsuoi? Kpelewa Dii a fↄ̃ giɛ̀ ń Yelusalɛũoi?

21 Gbɛ̃́ↄ nílɛ kílikili, aai yãwewào, asa an kía ònɛ́ aasu yã́zãsiwàoɛ. 22 Ɔ̃ kibɛ ziia Ilikia nɛ́ Ɛliakiũ ń aà lakɛ̃na Sɛbenao ń Asafa nɛ́ Yoa aà kpàwakɛnao ɛ̀a sù Ezekiapiwa ń ń pↄkasaↄ kɛ̃́kɛ̃a, aa zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ yã́ dàu aa sìuɛ̀.

37

Ezekia wabikɛa Diiwa

(2Kia 19.1-19)

1 Kɛ́ kí Ezekia yã́pi mà, à a ula ga kɛ̃̀ à zwã̀nkasa kàkaala, ↄ̃ à gɛ̀ Dii ua. 2 À a bɛ ziia Ɛliakiũ ń a lakɛ̃na Sɛbenao ń sa’onkiaↄ zĩ̀ ãnabi Isaia, Amↄzu nɛ́wa, zwã̀nkasaↄ kákaańla. 3 Aa òɛ̀: Ezekia mɛ̀ yã́ gì gbãɛ, wà wá dá taasiu, wà wá lele, wà widàdawá. Wa gↄ̃ lán nↄɛ pↄ́ a nɛ́ kà bↄa mɛ́ yɛ̃̀ɛɛ ku a fↄ̃ iowa. 4 Asiliↄ kía a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩ̀, à mↄ̀ Lua bɛ̃́ɛ láanikɛ̀. Dii n Lua yã́pi mà, a aà lele yã́pi oa yã́ia, wá dↄ̃o. Wabikɛwà wá gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ wa gↄ̃ↄnɛ.

5 Kɛ́ kí Ezekia zĩnapiↄ gɛ̀ Isaia lè màa, 6 a ònɛ́: À gɛ o á diiɛ, Dii mɛ̀ asu to vĩa a kũ Asiliↄ kía ìwaↄ dↄ́ɛaanↄ yã́ pↄ́ a màpi yã́io. 7 À ma! Tó Asiliↄ kía baoe mà, Dii a to làasoo gɛ̃aàgu, i ta a bùsuu. Dii i to wà aà dɛ ń fɛ̃ndao we.

8 Kɛ́ zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ mà Asiliↄ kía fɛ̀lɛ Lakisi, à ɛ̀a tà à aà lè, àlɛ zĩka ń Libenadeↄ. 9 Asiliↄ kía mà Etiopiↄ kí Tilaka lɛ́ mↄ́ zĩkaianↄ, ↄ̃ à ɛ̀a zĩnaↄ gbàɛ Ezekiawa à mɛ̀: 10 À o Yudaↄ kí Ezekiaɛ, dii pↄ́ àlɛ a náaikɛ à gbàsa mɛ̀ á Yelusalɛũ namɛɛ ma ↄzĩo, asu to aà a sã́são. 11 I ma lá Asili kíaↄ kɛ̀ bùsuↄnɛ à ń kɛ́ kɛ́lɛkɛlɛ píio lé? A mɛ́ a bↄ adoa? 12 Bui pↄ́ ma deziↄ kàalɛↄ, Gozã ń Halanao ń Lɛzɛfio ń Edɛni pↄ́ kú Telasaaↄ, an tã́aↄ ń bↄ́e? 13 Amata kía kú mái? Aapadaɛ kía kú máɛ? Sefavaiũ ge Ena ge Iva kíaↄ ku mái?

14 Zĩnapiↄ lá kpà Ezekiawa. Kɛ́ à a kyokɛ̀, à gɛ̀ Dii kpɛ́u, a pòo aà aɛ, 15 à wabikɛ̀wà à mɛ̀: 16 Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua pↄ́ kú malaika gã̀sĩadeↄ zãnguo,+ 37.16 Bↄa 25.22 ḿmɛ ń Lua ũ bùsu pↄ́ kú dṹnia guu píiɛ. Ḿmɛ n musu kɛ̀ ń tↄↄlɛo. 17 Swã́kpa ǹ yãma, Dii. Wɛ́sɛ ǹ gugwa, Dii. Dↄ́ɛa ń Lua bɛ̃́ɛo lɛ́kpãsã pↄ́ Sɛnakelibu kɛ̀ ma fá! 18 Sĩanaɛ Dii, Asili kíaↄ buipiↄ kàalɛ píi, an bùsuↄ gↄ̃̀ bɛzia ũ. 19 Aa ń diiↄ kàtɛu aa ń kpasa, asa aa dɛ Lua ũo, pↄ́ pↄ́ gbɛ̃nazĩna kɛ̀ ń lío ń gbɛoↄnɛ. 20 Dii wá Lua, wá bↄ aà ↄzĩ, bui pↄ́ kú dṹnia guu píi iↄ dↄ̃ kɛ́ n Dii, ḿmɛ ń Lua ũ ndo.

Sɛnakelibu gaa

(2Kia 19.20-37)

21 Ɔ̃ Amↄzu nɛ́ Isaia lɛ́kpãsãkɛ̀ Ezekiaɛ à mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua mɛ̀ a wabi pↄ́ ń kɛ̀ Asiliↄ kí Sɛnakelibu yã́ musu mà, 22 à àsiɛ bee ò aà musu:

Siↄna wɛ̃́lɛ lɛ́ sakangu,

àlɛ n láanikɛ n kpɛ.

Gbɛ̃e i zĩble Yelusalɛũpiwa yãao,

ↄ̃ àlɛ a mi dada a gã̀u.

23 Dé n dↄɛwà ń sↄ̃̀sↄ̃i?

Dé n kãaɛ̀ n n mi dàɛ̀ íai?

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa ń kɛ̀ɛ.

24 Ń dà n ìwaↄnɛ aa Dii sↄ̃̀sↄ̃,

n mɛ̀ n dɛdɛ sĩ̀sĩↄ musu ń n zĩkasↄ̃go dasiↄ

e Libã bùsu gbɛ̀sĩsĩ misonau.

N sɛdɛ lí gbã̀aↄ zↄ̃̀zↄ̃,

n pɛ̃li zↄ̃ↄↄ kwɛ̀,

n ka a lɛ́wa musu e a likpɛ sisiu.

25 N lↄ̀ↄ yↄ̃̀ buipãleↄ bùsuu,

n a imì,

n kɛ̀sɛ Egipi swaↄ í bà.

26 Kɛ́ ma Dii má dìlɛ màa za zi,

ni mao lé?

Ma zɛò à gɛ̃̀gɛ̃, ↄ̃ má tò à kɛ̀.

Má tò n ń wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ kwɛ̀ wìliũ,

aa gↄ̃̀ daaĩa.

27 Wɛ̃́lɛpideↄ gbãa kɛ̃̀sã,

aa gↄ̃̀ suuu, wí ń kṹ.

Aa dɛ lán sɛ̃saowa,

lán sɛ̃la bↄlↄwa,

lán sɛ̃ pↄ́ bↄ̀lɛ kpɛ́wa à gàga gↄ̃̀ↄwa.

28 Má n kúkĩi dↄ̃,

má n gɛa ń n suao dↄ̃,

má n pↄpaamazi dↄ̃.

29 N pↄ pàmazi,

n kàamai pↄ́ ń vĩ yã́ gɛ̃̀ ma swã́u.

Má bakanɛ n níu,

má ã̀asĩna kanɛ n lɛ́uɛ,

má tó ǹ ɛa tá ń zɛ́ pↄ́ n mↄòo.

30 Ezekia, yã́ɛ beeↄ dɛnɛ seela ũ.

Á pↄzã blɛ ble wɛ̃a,

zii lↄ í ble we.

Zii kee sa à pↄ́tↄ̃ í pↄkɛkɛ,

à vɛ̃ɛli pɛ́pɛ í a bɛ ble.

31 Yuda kↄ̃na pↄ́ bↄ̀ↄ zĩ́na a ɛa pɛ́lɛ tíu,

an nɛ́ iↄ kpa musu.

32 Asa gbɛ̃́ kↄ̃naↄ bↄ Yelusalɛũ,

Siↄna gbɛ̀sĩsĩdepiↄ gↄ̃.

Ma Dii Zĩgↄ̃de ma ãia mɛ́ a bee kɛ.

33 Ayãmɛto ma yã́ɛ bee ò Asiliↄ kía musu:

A gɛ̃ wɛ̃́lɛɛ beeuo,

a kazuuo,

a a sɛ̀ngbao dↄɛ̀o,

a koezↄ̃i à gbà lɛsĩ daio.

34 A ɛa tá ń zɛ́ pↄ́ à mↄ̀ooɛ,

a gɛ̃ wɛ̃́lɛpiuo.

Ma Dii mámɛ má ò.

35 Má gí ń wɛ̃́lɛpio,

má a suaba mazĩa yã́i

ń ma zↄ̀blena Davidi yã́io.

36 Ɔ̃ Dii Malaika bↄ̀ gɛ̀ Asiliↄ bòou, à gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do gɛ̃osai (185.000). Kɛ́ aa fɛ̀lɛ kↄↄ, aa gɛↄ e kálɛa gupiiu. 37 Ɔ̃ Asiliↄ kí Sɛnakelibu fɛ̀lɛ a bòopiu, à ɛ̀a tà Niniva, a ku we. 38 Gↄↄ pↄ́ a kúlɛa a tã́a Nisoki kpɛ́u, aà nɛ́ↄ Adamɛlɛki ń Salɛzɛɛo aà dɛ̀ ń fɛ̃ndao, ↄ̃ aa bàasi tà Alalata bùsuu. Ɔ̃ aà nɛ́ Esaadↄ̃ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

38

Ezekia gyãkɛa

(2Kia 20.1-11, 2Lad 32.24-26)

1 Bee gbɛa Ezekia gyãkɛ̀ à kà gaa, ↄ̃ ãnabi Isaia Amↄzu nɛ́ gɛ̀ aà lè, a òɛ̀: Dii mɛ̀ lɛdilɛ n gbɛ̃́ↄnɛ, asa ńlɛ mↄ́ gaiɛ, ńyↄ̃ fɛlɛ lↄo. 2 Ɔ̃ Ezekia aɛdↄ̀ gĩwa, à wabikɛ̀ Diiwa 3 à mɛ̀: Dii, n yã́ na! Lá má n yã́ kũa ń náaio, mɛ́ ma yã́ pↄ́ ń yei kɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo, to à dↄngu. Ɔ̃ à wɛ̃na ↄ́ↄlↄ̀. 4 Ɔ̃ Dii yã’ò Isaiaɛ à mɛ̀: 5 Gɛ ǹ o Ezekiaɛ, ma Dii aà dezi Davidi Lua ma mɛ̀, ma aà wabikɛa mà ma aà wɛ́’i è, ma aà gↄↄ kã̀fĩɛ̀ wɛ̃̀ gɛ̃o. 6 Má aà si Asiliↄ kíawa ń wɛ̃́lɛɛ beeo, má gí ń wɛ̃́lɛpioɛ.

21 Isaia mɛ̀ wà kaadↄɛmbɛ lↄ wà dↄↄ aà sã́nɛwa, i gbã́gbã. 22 Ɔ̃ Ezekia mɛ̀: Bↄ́mɛ aↄ dɛ ma ɛa gɛa Dii kpɛ́u seela ũi? Isaia wèwà à mɛ̀:+ 38.22 Dↄ̀ↄ 21-22 maa lakĩi, lá a ku 2Kia 20.7-8 guuwa.7 Seela pↄ́ Dii a kɛnɛ lɛ́ pↄ́ á gbɛ̃̀nɛ yã́ musun kɛ: 8 Uena pↄ́ ĩatɛ̃ lɛ́ suò Aaza gbápɛpɛkĩiↄ gwa. A to uena pↄ́ lɛ́ pilawà ɛa dɛdɛwà mɛ̀n kwi. Ɔ̃ ĩatɛ̃ ɛ̀a dɛ̀dɛ gbápɛkĩi mɛ̀n kwi pↄ́ à pìlawà yãawa.

9 Lɛ pↄ́ Yudaↄ kí Ezekia dà a gbã́gbãa ń a gyão gbɛan kɛ:

10 Ma mɛ̀, gↄↄ pↄ́ ma ka kã́maboa

ↄ̃ ma kãikũ̀ ń ɛlɛoa?

Lua a ma wɛ̃̀ kĩnina pↄ́ gↄ̃̀mɛɛ sia yã̀?

11 Ɔ̃ ma mɛ̀ má Dii e dṹniau lↄo,

má wɛsi gbɛ̃nazĩnalɛ lↄo,

máↄ kú ń gbɛ̃́ pↄ́ kú tↄↄlɛↄ lↄo.

12 Lua lɛ́ ma bↄ sↄu,

àlɛ sↄpi sia,

lá dã́dãkɛna ì a kpɛ́ wolowa.

Àlɛ ma wɛ̃ni bãmba,

lá zwã̀atãna ì pↄ́lɛ bↄ àsauwa.

Fãanɛ ń gwãasĩnao àlɛ ma midɛɛ.

13 Ma a nↄ̀sɛ suumpà e gu gɛ̀ dↄ̀ò,

ń beeo à ma wá wì

lán nↄ̀ↄmusu wáwiawa.

Fãanɛ ń gwãasĩnao àlɛ ma midɛɛ.

14 Ma wiitɛ̃na lɛ̀ lán luakibãnawa,

ma ↄ́ↄlↄ̀ lán felentuukɛnawa.

Ma wɛ́ dↄnzi musu e ma wɛ́ wò,

málɛ taasikɛ, Dii, zɛmanↄ.

15 Má o kpelewaɛ?

Bↄ́ yã́ má fↄ̃ oɛ̀, kɛ́ ↄ̃mɛ mↄ̀ò nↄↄ!

Máↄ bɛ busɛbusɛ e ma wɛ̃ni lɛ́uɛ

ma pↄsia yã́i.

16 Dii, ni to wàↄ ku,

ma nisĩna aↄ aafia n yã́i,

ńyↄ̃ ma gbã́gbã, míↄ ku.

17 Ma kã́fĩa yã́i pↄsia bee ma lei,

ń tò ma gↄ̃sↄ̃kũ̀ n yeamazi yã́i,

n ma duuna zù n kpɛ píi.

18 Asa wìli n sáaukpa miauo,

gɛↄ lí n táasilɛo,

gbɛ̃́ pↄ́ sì ɛuↄ lí wɛdↄ n náaiio.

19 Gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ mɛ́ ì n sáaukpa,

lá málɛ kɛ gbãɛwa,

maeↄ ì n náai galikɛ ń nɛ́ↄnɛ.

20 Dii a ma suaba,

wí ↄkɛ Dii táasilɛbↄwa

aà kpɛ́u e wá wɛ̃ni lɛ́u.

39

Babɛli bùsu zĩnaↄ

(2Kia 20.12-19)

1 Gↄↄ bee Baladã nɛ́ Mɛlodaki Baladã, Babɛli kía lá kpã̀sã Ezekiaɛ ń gbaↄ, kɛ́ à aà gyãkɛ gbã́gbãa bao mà yã́i. 2 Ezekia gbãakpà zĩnapiↄzi, à gɛ̀ńnↄ a làasiu, à a ã́nusuↄ ń vuaↄ ń pↄ́ gĩnanaↄ ń nísi maao ↄ̀lↄnɛ́. À gɛ̀ńnↄ a zĩkabↄkalɛkpɛu lↄ, à a àizɛɛↄ ↄ̀lↄnɛ́ míↄmiↄ. Pↄe ku aà bɛ ge aà bùsuu kɛ à gì ↄlↄinɛ́o. 3 Ɔ̃ ãnabi Isaia gɛ̀ aà lè à aà là à mɛ̀: Kpelewa gbɛ̃́piↄ ònɛi? Za má aa bↄ̀u aa mↄ̀ n kĩ́ii? Ezekia wèwà à mɛ̀: An bↄkĩi zã̀, Babɛli aa bↄ̀u. 4 Ɔ̃ Isaia aà là à mɛ̀: Bↄ́ aa è n bɛi? A wèwà à mɛ̀: Aa ma bɛpↄ píi èɛ. Ma àizɛɛe ku kɛ́ ma gi ↄ̀lↄinɛ́o. 5 Ɔ̃ Isaia òɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de ò ma. 6 Gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ wa n bɛpↄ píi ń àizɛɛ pↄ́ n deziↄ tònɛ ń kũa e gbãↄ sɛ́lɛ taò Babɛli. Dii mɛ̀ a kee a gↄ̃o. 7 Wa nɛ́ pↄ́ ńyↄ̃ ń ieↄ sɛ́lɛ táńnↄ, aai gↄ̃ Babɛli kibɛ zĩkɛnaↄ ũ.+ 39.7 2Kia 24.158 Ezekia òɛ̀: Dii yã́ pↄ́ ń òmɛɛ maa. Asa a dìlɛ áↄ aafia niɛ guu e a wɛ̃ni lɛ́uɛ.

40

Lua gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛninianɛ

1 Á Lua mɛ̀:

À ma gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ níninɛ́,

à ń nↄ̀sɛ níninɛ́.

2 À yã́ nana o Yelusalɛũdeↄnɛ,

à onɛ́ an zↄzĩ làa,

an tàae wì ń musu kↄ̀,

aa ń duuna fĩabò Diiɛ lɛɛ pla.

3 Kpàwakɛna lↄↄ ma dↄ, àlɛ mɛ:

À zɛkɛkɛ Diiɛ gbáau,

à zɛda poo wá Luaɛ sɛ̃u.+ 40.3 Mat 3.3, Maa 1.3, Zãa 1.23

4 Guzulɛ píi a tata,

gbɛ̀ lɛsĩↄ ń sĩ̀sĩↄ daaĩ píi,

gutoũtoũↄ kpaaĩ,

gusĩsĩdeↄ gↄ̃ gusalalaↄ ũ.

5 Dii gawi a bↄ,

gbɛ̃́pii a wɛsiɛ sãnusãnu.+ 40.5 Luk 3.4-6

Dii lɛ́ mɛ́ ò.

6 Ma lↄↄ mà dↄ à mɛ̀: Kpàwakɛ!

Ma mɛ̀: Mà kpàwakɛ mà o kpelewai?

À mɛ̀: Gbɛ̃nazĩna píi dɛ lán sɛ̃waɛ,

an kɛfɛnkɛ dɛ lán sɛ̃vuwaɛ.

7 Sɛ̃ ì gaga, a vú ì kwɛ́,

kɛ́ Dii ì ĩ́anapɛwà yã́i.

Gbɛ̃nazĩnaↄ dɛ lán sɛ̃wa sĩanaɛ.

8 Sɛ̃ ì gaga, a vú ì kwɛ́,

wá Lua sↄ̃, aà yã́ ìↄ ku gↄↄpiiɛ.+ 40.8 1Piɛ 1.24-25

9 Siↄna baonakpana,

dɛdɛ gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩwa, lɛda ía.

Yelusalɛũ baonakpana,

yã’o gbã́ugbãu vĩasai,

o Yuda wɛ̃́lɛdeↄnɛ: Á Lua kɛ!

10 À gwa! Dii Lua lɛ́ mↄ́ ń ikoo,

àlɛ mↄ́ kiblei ń gã̀sa gbãao.

À gwa! A a asea kũa,+ 40.10 Zia 22.12

a a zĩ ài kpán’aɛkɛ.

11 Ì a pↄ́ↄ dã lán sãdãnawa,+ 40.11 Eze 34.15, Zãa 10.11

ì a sãnɛↄ sↄlↄ a ↄu,

ì ń kpá a kùɛ,

ì a nɛadeↄ tàlakpa.

Dii dɛa pↄ́piia

12 Démɛ ísia í yↄ̃̀ a ↄ guui?

Démɛ luabɛ yↄ̃̀ ń ↄtãoi?

Démɛ dṹnia bùsuti kà zaau píii?

Démɛ gbɛ̀sĩsĩↄ dì kiloowai?

Démɛ sĩ̀sĩↄ gbia yↄ̃̀i?

13 Démɛ Dii làasoo dↄ̃i?

Démɛ yãdàɛ̀ à lɛdàwài?+ 40.13 Lom 11.34, 1Kln 2.16

14 Dé Dii yãkpàlɛ aà gɛ̃zĩ aà lɛdawai?

Démɛ aà dà zɛ́ súsuwai?

Démɛ dↄ̃a kã̀fĩɛ̀i?

Démɛ ↄ̃nↄ dàɛ̀i?

15 Bui píi dɛɛ̀ lán itona pↄ́ tↄ̃̀ soo guuwaɛ,

lán luutɛ̃ pↄ́ kpá kiloowawa,

ísia gũgũnaↄ gbia dɛɛ̀ lán gbɛ́tiwaɛ.

16 Libã likpɛ i ka Dii gbagbayaa ũo,

a nↄ̀bↄↄ i ka wà sa’oowào.

17 Bui píi dɛɛ̀ yãfũnnↄɛ,

àlɛ ń gwa fooonnↄɛ,

aa dɛɛ̀ pↄe ũo.

18 Dé á Lua lɛɛũòi?

Bↄ́ á mɛ a muaaòi?

19 Tã́a sↄ̃, ↄzĩkɛna mɛ́ ì pí,

ↄ̃ sia ì vua í lɛ́wà,

ì ã́nusu yàbaa kɛ daɛ̀.+ 40.19 Zĩn 17.29

20 Gbɛ̃́ pↄ́ a ↄ lɛ́ a kpɛ leo

ì lí pↄ́ lí vlão sɛ́,

ↄ̃ ì li’ãn gↄ̃ide wɛɛlɛ

aà tã́a pɛ́lɛɛ, kɛ́ asu lɛ́lɛo.

21 Á dↄ̃o lé? I mao lé?

Wi oɛ́ za asĩnizĩo lé?

I dṹniakalɛgↄↄ yãmao lé?

22 A zↄ̃lɛa bàlumaa dṹnia musu,

a gbɛ̃́ↄ dɛɛ̀ lán kwaↄwaɛ.

Ì musu poo lán zwã̀akpɛwa a bɛ ũ.

23 Ì to kpalablenaↄ gↄ̃ fooonnↄ,

ì dṹnia dↄaanaↄ sↄaa aa gↄ̃ kpɛɛ.

24 Wà ń dílɛn lò,

wà ń kpán lò,

an zĩ́na gɛ̃̀ tíun lò,

tó à ĩ́anapɛ̀má, aaì giigagaɛ,

zàa i ń sɛ́ lán sɛ̃̀ keleↄwa.

25 Lua pↄ́ a kua adoa mɛ̀:

Dé á ma lɛɛũòi?

Dé álɛ e wá sáai?

26 À wɛ́sɛ musu gwa.

Démɛ pↄ beeↄ kɛ̀i?

Démɛ ì to aa bilɛ ń dasilɛu

à ń baade sísi a tↄ́wai?

Aà iko zↄ̃ↄ ń aà gbãa pãsĩo

mɛ́ tò a keeli kɛ̃́são.

27 Yakↄbu buiↄ, bↄ́yãi i mɛ Dii á zɛ́ dↄ̃o ni?

Isailiↄ, àkɛa álɛ o á Lua á yã́ fãn vĩo ni?

28 Á dↄ̃o lé? I mao lé?

Dii mɛ́ Lua bɛ̃́ɛ ũ, dṹnialɛdana ũ.

Ìli kpasao, ìli fuo,

mɛ́ wa fↄ̃ aà ↄ̃nↄ lɛ́ dↄ̃o.

29 Ì gbãa kã́fĩ gbɛ̃́ pↄ́ kpàsaↄnɛ,

ì gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ dↄ̀lↄlↄↄ gba yɛ̃̀ɛɛ.

30 Ɛ̀waasoↄ ì kpasa aa fu,

gbɛ̃́ gbãaↄ ì gɛ̃mbↄlɛ aa lɛ́lɛ,

31 gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄ Diiziↄ sↄ̃,

an gbãa ìↄ dɛdɛɛ.

Aa fɛlɛ ń gbãao lán kúuwa,

aa bàalɛ aa kpasao,

aa táa’o aa fuo.

41

Gbɛ̃́ pↄ́ Dii aà vù iu

1 Ísiabaadeↄ, à kɛ ma aɛ kílikili,

bui píi, à tó á gbãa àↄ kã́fĩ.

À sↄ̃mazi à yã’o,

wà kↄ̃ kãaa wà yã́gↄ̃gↄ̃.

2 Démɛ gukpɛ gbɛ̃́pi vù iu,

gu pↄ́ ì gɛ́u píi ì zĩblei?

Démɛ ì buiↄ naɛ̀ a ↄzĩ,

ì to aàↄ gbãable ń kíaↄwai?

Ì ń kɛ kɛ́lɛkɛlɛ ń a fɛ̃ndao,

ì ń fãaa ń a kaↄ

lán ĩ́ana sɛ̃pisa sɛ́lɛawa.

3 Ì ń yá à ń kpá, ì gɛ́ aɛ aafia

ń zɛ́ pↄ́ aà kɛ̀sɛ i pɛ́lɛu yãaoo.

4 Démɛ bee kɛ̀i? Démɛ mↄ̀òi?

Démɛ tò buiↄ ìↄ tɛtɛ kↄ̃ kpɛ za asĩnizĩi?

Ma Dii, mámɛ má Dↄaana ń Gↄ̃zãnao ũ.

5 Ísiabaadeↄ è, vĩa ń kṹ, aalɛ sↄ̃i,

tↄↄlɛlɛdeↄ lɛ́ mↄ́ ń lualuao.

6 Aalɛ dↄkↄ̃lɛ,

baade lɛ́ o a gbɛ̃́ɛ aà zɛ gbãa.

7 An sia ì mↄ̀kasana gba sↄ̃,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ gaɛ ń masanao

ì o gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄlɛ éewaɛ:

N tã́a pɛɛpɛɛapi kɛ̀ maa,

ↄ̃ aaì pá ń kusao gíũgiũ,

kɛ́ asu lɛ́lɛo yã́i.

8 Ápiↄ sↄ̃ Isaili ma zↄ̀blenaↄ,

á Yakↄbu bui pↄ́ ma á sɛ́ↄ,

ápiↄ ma gbɛ̃na Ablahaũ buiↄ,+ 41.8 Zaa 2.23

9 ma á naaa za tↄↄlɛ lɛ́wa,

ma á sisi za dṹnia gola síiↄ̃wa,

má òɛ́ ma zↄ̀blenaↄn á ũ,

ma á sɛ́ mɛ́ mi á vũaao.

10 Ásu to vĩa á kũo, asa má kúánↄ,

ásu bílikɛo, asa á Luan ma ũ.

Má á gba gbãa, ao, má dↄálɛ,

ao, má á kṹ ń ma ↄplaa zĩ̀blenao.

11 Wí a gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̃̀áziↄ kṹ,

á ibɛɛpiↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i,

aa gↄ̃ pↄe ũo, aa midɛ.

12 Á á wɛ̀lɛpiↄ wɛɛlɛ kuamá,

gbɛ̃́ pↄ́ zĩkàánↄpiↄ gↄ̃ fooonnↄ.

13 Asa mámɛmaa Dii á Lua,

ma á kṹ á ↄplaawa má òɛ́,

ásu to vĩa á kũo, má dↄálɛ.

14 Á Yakↄbu bui kↄ̀ↄtɛ̃ↄ,

ásu to vĩa á kũo,

á Isaili pↄ́ gbɛ̃e lɛ́ á gwaoↄ,

má dↄálɛ.

Ma Dii Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoa,

mapi á Bona mámɛ má ò.

15 Gwa! Má á kɛ gbáalakɛbↄ dafu swaa sↄ̃́nɛde ũ,

á gbɛ̀sĩsĩↄ gbáala kɛ à ń tibo,

á sĩ̀sĩↄ dɛ̃ↄnzↄ̃ à ń kɛ búlɛbulɛ.

16 Á ń fã́, ĩ́ana i ń sɛ́lɛ,

zàa’ĩana i ń fã́kↄ̃wa.

Á Isailiↄ, á pↄ a kɛ Diiwa na,

á ĩ́anadã ń á Lua pↄ́ a kua adoao.

17 Á taasideↄ ń á wɛ̃nadeↄ

aa kpálɛkɛ íi aa kuawa,

an kòlo a gaga ń imio.

Ma Dii má wemá,

ma Isailiↄ Lua má pãkpańzio.

18 Má nibↄnaↄ bↄ sĩ̀sĩ wáiwaiↄ musu,

má tó swa’iↄ bàalɛ guzulɛↄ guu,

má gbáa lilɛ dã̀na ũ,

tↄↄlɛ gii i gↄ̃ gu ide ũ.

19 Má sɛdɛ líↄ ba gbáau

ń lɛpusialiↄ ń gbɛ́liↄ ń kuliↄ,

má pɛ̃liↄ pɛ gugiiu

ń kpɛ̃liↄ ń sɛ̃́liↄ,

20 kɛ́ gbɛ̃́pii e, aai a wàaipa,

aai làasookɛwà aa dↄ̃

kɛ́ ma ↄ mɛ́ kɛ̀,

ma Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoa,

mámɛ ma mↄò.

Dii tã́aↄ gbãasaikɛ kaanɛ́ ń ↄzĩ

21 Ma Dii ma mɛ̀,

à su ń á yã́o!

Ma Yakↄbu buiↄ Kía ma mɛ̀,

à á pↄ́ o wà ma!

22 À mↄ́ ń á tã́aↄ,

aa yã́ pↄ́ a mↄ o.

Aa yã́ pↄ́ kɛ̀ za ziↄ o,

wà làasookɛwà, wíↄ a midɛa dↄ̃.

Aa yã́ pↄ́ a mↄ zia o wà ma,

23 aa yã́ pↄ́ a kɛ gbɛzã o,

wí ń dↄ̃ diiↄ ũ sĩana!

Aa yãe kɛ, a maa ge a vãi,

kɛ́ vĩa e wá kṹ, wí kↄ̃ gwagwa.

24 Gwa! Pↄ́ giaↄn ń ũ,

pã sã̀ↄ ń yãkɛaↄwa.

Má ye gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ńnↄ gĩyãio.

25 Ma gugbãntoo gbɛ̃e vù iu, àlɛ mↄ́,

ma aà sìsi za ĩatɛ̃ bilɛawa.

Ì ↄ̃zↄ̃ gbãadeↄwa lán bɛ̀lɛbↄawa,

lán oobona gĩtotoawa.

26 Démɛ yã́pi ò za asĩnizĩ wà e wàↄ dↄ̃i?

Démɛ ò za káau kɛ́ wà e o sĩanaɛi?

Á gbɛ̃e i a yã’oo, wi yãe mawáo,

á gbɛ̃e i dↄaa kã̀nɛ́ ń swã́wao.

27 Ma dↄaa ò Siↄnadeↄnɛ,

ma baonakpana zĩ̀ Yelusalɛũdeↄwa

ma mɛ̀: À gwa, aalɛ mↄ́!

28 Ma wɛpã̀ tã́apiↄla,

mi ń kee e a fↄ̃ lɛdaao.

Kɛ́ ma yãgbɛ̀amá,

an kee i yã́zãsiao.

29 Gwa! Ampii pↄ́ giaↄnɛ,

pã sã̀ↄ ń yãkɛawa.

Pↄ́ pↄ́ wa pìpiↄá ĩ́an giiↄnɛ.

42

Dii zↄ̀blena

1 Ma zↄ̀blena pↄ́ má kũ̀ ↄplaplan kɛ.

Ma aà sɛ̀, ma pↄ kɛ̀wà na.

Má a Nisĩna pisiwà,+ 42.1 Luk 3.22

i mↄ buiↄnɛ ń yã́zɛdeo.

2 A wiilɛo, a palamáo,

gbɛ̃e a aà zↄa ma dↄ gãaɛo.

3 A fee ɛkpaazɛua ɛ́o,

a filia yɛ̃ɛɛna dɛo,

a mↄ́ ń yã́zɛdeo sĩana.

4 A busao, aà kúsu a kwɛo,

a to yã́zɛde zɛdↄ dṹniau,

ísiabaadeↄ wɛ́ aↄ dↄ aà yãdanɛi.+ 42.4 Mat 12.18-21

5 Ma Dii Lua, ma musu kɛ̀ ma ↄlìu,

ma tↄↄlɛ kàlɛ ń pↄ́ pↄ́ bↄ̀lɛwàↄ,

ma lɛ́’ĩana kpà gbɛ̃́ pↄ́ kuwàↄwa,

ma gbɛ̃́ pↄ́ bɛwàↄ gbà wɛ̃ni+ 42.5 Zĩn 17.24-25 ma mɛ̀:

6 Ma Dii ma n sisi yã́zɛde yã́iɛ.

Má n kũa n ↄwa, mí n dↄ̃́a.

Má n kɛ ma bàakuańnↄ mi ũ,

mí n dilɛ buiↄnɛ gupua ũ,+ 42.6 Isa 49.6, Luk 2.32, Zĩn 13.47, 26.23

7 kɛ ǹ vĩ̀aↄ wɛ́ wɛ̃nɛ́,

ní dakpɛunaↄ bↄ kpɛ́u,

gusia gbɛ̃́ↄ sↄ̃ ń gusↄↄkɛu.

8 Mámɛmaa Dii, ma tↄ́n we!

Má we wà ma bɛɛɛ kpa dii pãlewao,

má we wà ma táasilɛ tã́aeɛo.

9 Gwa! Yã́ pↄ́ ma dↄaa má ò kɛ̀,

yã́ dafu málɛ o sa,

málɛ a baokpaɛ́ e àↄ gɛ́ bↄi.

Dii táasilɛa

10 À lɛ̀ dafu sí Diiɛ,

à aà táasilɛ e tↄↄlɛ lɛ́wa,

á gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ bɛ ísiaaↄ

ń pↄ́ pↄ́ kú ísia guuↄ,

ísia gũgũnaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ píi.

11 Gbáa ń a wɛ̃́lɛdeↄ koo pũna,

Kedaa bòodeↄ vĩ waↄ kɛ̃aa,

Sela gbɛ̀’ɛdeↄ gulakɛ,

aa pↄna wii lɛ gbɛ̀sĩsĩ musu.

12 Aa Dii tↄbↄ,

wi aà táasilɛ ísia baa.

13 Dii a bↄ ń nɛgↄ̃nkɛo,

aà mɛ a fɛlɛ lán zĩgↄ̃ ì kɛwa,

a naɛmá ń wii gbãao,

a gↄ̃sakɛ mↄ a ibɛɛↄnɛ.

14 Má nílɛ à gɛ̃̀gɛ̃,

ma lɛ́ kpaaũa, ma azĩa kũ̀,

ↄ̃ ma wii dↄ sa, málɛ we fòofoo,

málɛ wea gbãa kɛ

lán nↄɛ pↄ́ lɛ́ nɛ’iwa.

15 Má gbɛ̀sĩsĩↄ ń sĩ̀sĩↄnaↄ ↄ̃̀ↄkpa,

má tó pↄ́ pↄ́ bↄ̀lɛmáↄ giigaga,

má swaↄ li gugii ũ,

má nibↄnaↄ wɛna.

16 Má dↄaa vĩ̀aↄnɛ zɛ́ guu,

má zɛ́wɛwɛna pↄ́ aa dↄ̃ yãaoↄ sɛ́ńnↄ,

má gusia linɛ́ gupua ũ ń aɛ,

má gutoũtoũↄ daaĩnɛ́ sàlala.

Má yã́ beeↄ kɛ, má pãkpańzio.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ aa pↄ́ ãaↄ náai vĩ,

aaì o pↄ́ kásaaↄ mɛ́ ń diiↄ ũↄ sↄ̃,

aa kpɛkpa, wí a ń kṹ maamaa.

Isailiↄá vĩ̀a swãdoↄnɛ

18 Swãdoↄ, à swã́kpa, í yãma!

Vĩ̀aↄ, à wɛzu, í gu’e!

19 Deↄ mɛ́ vĩ̀aↄ ũi, mɛ́ i kɛ ma zↄ̀blenaↄ bàasio?

Deↄ mɛ́ swãdoↄ ũ lán ma ìwa pↄ́ ma ń zĩ́ↄwai?

Deↄ mɛ́ vĩ̀aↄ ũ lán gbɛ̃́ pↄ́ namanↄpiↄwai?

Deↄ mɛ́ swãdoↄ ũ lán Dii zↄ̀blenaↄwai?

20 A yã́ↄ è dasi, kási á kũao,

á swã́ wɛ̃a, kási ili yãe mao.

21 À kà Diigu à zↄ̃ↄkɛ ń gawio

pìsi a ikoyãwa a yã́zɛde yã́i.

22 Ãma wà gbɛ̃́piↄ pↄ́ↄ sìmá,

wà ń naaa zĩ̀zↄↄ ũ, wà ń tata ɛuɛ,

ge wà ń ká kpɛ́u ḿpii.

Aa gↄ̃̀ zĩ̀zↄↄ ũɛ,

gbɛ̃e ku à ń bↄo.

Aa gↄ̃̀ zĩ̀ ài ũɛ,

gbɛ̃e ku à mɛ wà ń gbaɛo.

23 Á guu démɛ a swã́sɛ yã́pizii?

Démɛ a laaidↄwà za gbã à mai?

24 Démɛ Yakↄbu buiↄ kpàmá zĩ̀zↄↄ ũi?

Démɛ Isailiↄ kpàmá wà ń naaai?

Dii pↄ́ wa duunakɛ̀ɛ̀ nolo?

Aai we wà aà ↄtondↄkĩi gwào,

aa gì aà ikoyã mai.

25 Ɔ̃ à pↄkũma pãsĩ bↄ̀bↄmá zĩ̀ gbãa ũ.

Tɛ́ kũ̀aamá gupiiu, aai làasookɛo,

zĩ ń blé, a yã́ i gɛ̃ ń nↄ̀sɛ guuo.

43

Isailiↄ Suaban mɛ̀ndona

1 Tiasa ma Dii ma mɛ̀,

á Yakↄbu buiↄ, mámɛ ma á kɛ́,

á Isailiↄ, mámɛ ma á ikàsa.

Ásu vĩakɛo, asa ma á bó,

ma á sisi á tↄ́wa, a gↄ̃ ma pↄ́ ũ.

2 Tó a gɛ̃ íu, a daálao,

tó swa lɛ́ á ble, máↄ kúánↄɛ.

Tó a gɛ̃ tɛ́u, a nawáo,

tó a si tɛ́vuau, a kṹwáo.

3 Asa mámɛmaa Dii á Lua,

á Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoa ũ,

á Suabana ũ.

Má Egipiↄ kɛɛ́ á gɛ̃ɛ ũ,

má Etiopiↄ ń Sabaↄ kpá á gbɛu.

4 Lá á bɛɛɛ vĩmɛɛ mɛ́ á gbiamɛɛ,

mɛ́ má yeázi,

má gbɛ̃́ↄ kpá á gɛ̃ɛ ũ,

má buipãleↄ mipãakɛánↄ.

5 Ásu vĩakɛo, asa máↄ kúánↄɛ,

má bↄ ń á buiↄ gukpɛ oi,

má á nɛ́ↄ kãaa bɛ’aɛ oi mà suńnↄ.

6 Má o gugbãntoo oiɛ: Mↄò!

Gɛↄmidↄkĩi sↄ̃: Ńsu gí ń kpáio!

Su ń ma nɛgↄ̃ɛ pↄ́ kú zã̀zãↄ,

su ń ma nɛnↄɛ pↄ́ kú tↄↄlɛ lɛ́waↄ,

7 gbɛ̃́ pↄ́ ma tↄ́ kúmápiↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ ma ń ikàsa

ma ń kɛ́ ma tↄbↄa yã́ipiↄ.

8 Bↄ ń vĩ̀a wɛdepiↄ

ń swãdo yãmanapiↄ.

9 Bui píi kↄ̃ kãaa,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ kálɛa gudoũ.

An démɛ yã́ bee dↄ̃ à dↄaa oi?

An démɛ yãzi kã̀wɛ̃ɛ wá swã́wai?

Aa bↄ ń ń seeladeↄ, aai ń yã’o,

kɛ́ gbɛ̃́ↄ ma, aai mɛ sĩanaɛ!

10 Ma Dii ma mɛ̀,

ámɛ á ma seeladeↄ ũ,

ma zↄ̀blena pↄ́ má sɛ̀ↄ ũ.

Ma á sɛ́ kɛ́ à ma dↄ̃, í ma náaikɛ,

íↄ dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ a ũ.

Tã́ae ku ma ãao,

mɛ́ an kee aↄ ku ma gbɛao.

11 Mapi, mámɛmaa Dii,

mɛ́ ma bàasio suabanae kuo.

12 Mámɛ ma dↄaa ma yã’ò,

ma á suabà, má dàɛ́ á dↄ̃̀,

i kɛ dii zĩ̀lo pↄ́ kú á guue no.

Ámɛ á ma seeladeↄ ũ,

kɛ́ mámɛ má Lua ũ.

13 Ao, má dɛ a ũ zadↄ̃ gↄↄ i daalɛo.

Gbɛ̃e a fↄ̃ pↄe bↄ ma ↄuo.

Tó málɛ yãkɛ, démɛ a kpamɛɛi?

Lua sùuu ń Isailiↄ náaisaikɛo

14 Ma Dii á Suabana,

á Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoa, ma mɛ̀,

má gbɛ̃́ↄ gbaɛ Babɛliwa á yã́i,

má Kaladeↄ nɛ gↄↄ pↄ́ aalɛ bàalɛ,

má ń gulakɛa lilɛ aaukɛa ũ.

15 Ma Dii á Lua pↄ́ ma kua adoa,

á Isailiↄ Kɛna, á Kían ma ũ.

16 Ma Dii ma zɛbↄ̀ ísiau,

ma zɛ́ dà í zↄ̃ↄpi guu,

17 má tò zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃́ↄ sì zɛ́u

ń zĩgↄ̃ↄ ń ń gbãao píi,

ↄ̃ aa gↄ̃̀ kálɛa, aai fɛlɛ lↄo,

aa mìdɛ lán filiadɛawa.

18 Ásu làasookɛ yãziↄwa lↄo,

ásu yã́ pↄ́ gɛ̃̀piↄ da lↄo.

19 Gwa! Málɛ yã́ dafu kɛ sa.

Kɛ́ yã́pi lɛ́ bↄ, i dↄ̃o lé?

Málɛ zɛ́ fↄ̃́ gbáau,

málɛ swaↄ bↄ gugiiu.

20 Sɛ̃̀a nↄ̀bↄↄ ma tↄnasi,

gbɛ̃gbonaↄ ń koohũhũnaↄ,

asa málɛ í kpá gbáawa,

málɛ swaↄ bↄ gugiiu,

kɛ́ ma gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄ e imi,

21 gbɛ̃́ pↄ́ ma ń kɛ́ mazĩa pↄ́ ũ

kɛ́ aa ma táasilɛpiↄ.

22 Yakↄbu buiↄ, i ma sísio,

Isailiↄ, i ma kĩ́i wɛɛlɛ a kpasao.

23 I mↄa ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ sãoo,

i ma kpɛla ń á sa’obↄↄo.

Mi pↄ́wɛn gba aso diɛ́o,

mi ĩadawá ń tulaletikaamɛɛ tɛ́aoo.

24 I tulaleti gĩnana lumɛɛo,

i á sa’obↄ nísi kpaa ma kão,

ↄ̃ a á duuna aso dìmɛɛ,

a ĩadàa ń á yãvãiↄ.

25 Mámɛmaa Dii,

mi á tàaeↄ bãdɛ ma sùuu yã́i,

mili tó á duuna yã́ dↄmagu lↄo.

26 À á yã’omɛɛ wà gwa ń kↄ̃o,

à dau siu lá a á bↄwa.

27 Á dezi sɛ̃́ia duunakɛ̀,

mɛ́ á ãnabiↄ bↄ̀ ma kpɛ.

28 A yã́i má a kúkĩi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kpɛbↄ,

má Yakↄbu buiↄ kpa kaalɛi,

má Isailiↄ kpa sↄ̃́sↄ̃i.

44

Lua diikɛ dɛ tã́aↄla

1 Tiasa Yakↄbu bui ma zↄ̀blenaↄ,

Isaili ma yenzideↄ, à ma yãma.

2 Ma Dii á Dↄnlɛde pↄ́ á kɛ́

ma á ikàsa nɛasakpɛu ma mɛ̀:

Yakↄbu bui ma zↄ̀blenaↄ

á bui maa pↄ́ má sɛ̀ↄ,

ásu to vĩa á kũo.

3 Asa má í pisi gu’isaiɛ,

má tó í da tↄↄlɛ giia,

má a Nisĩna pisi á buiↄwa,

má báaada á sↄ̃kpaɛↄgu.

4 Aa fɛlɛ lán sɛ̃̀bↄlↄwa,

aa ↄtá lán swagbalawa.

5 Gbɛ̃́ bee a mɛ Dii pↄ́n a ũ,

gbɛ̃do a Yakↄbu tↄ́ ble,

ado a kɛ̃ a ↄwa, Dii pↄ́,

ado a Isaili tↄ́ sɛ́.

6 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Kía

an Bona, ma mɛ̀,

mámɛ má Dↄaana ń Gↄ̃zãnao ũ,+ 44.6 Isa 48.12, Zia 1.17, 22.13

ma bàasio diie kuo.

7 Démɛ kàmawai?

Aà lɛ́si, aà yã’o.

Aà yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ dau siumɛɛ káau,

aà yã́ pↄ́ a su kɛ o.

8 Ásu to vĩa á kũo, ásu gilikɛo.

Mi a kpàwakɛɛ́, á mà za káauo lé?

Ámɛ á ma seeladeↄ ũ.

Diie ku lↄ ma bàasie?

Má gbɛsi pãle dↄ̃o.

9 Tã́apinaↄá pↄe no,

an zĩ pↄ́ ń pↄ dↄwàↄ ài vĩo.

An seelamaakɛnaↄá vĩ̀aↄnɛ,

an yãdↄ̃sai a widamá.

10 Tó gbɛ̃́ tã́a pì a kɛ̀ dii ũ,

a àikɛɛ̀o.

11 Wí a gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zↄblenɛ́ↄ kṹ píi,

asa an pinaↄá gbɛ̃nazĩnaↄnɛ.

Aa kãaa ḿpii aa bↄ gupuau,

mí gili gɛ̃ńgu, mí widamá sãnu.

12 Sia ì mↄ da tɛ́u,

ì gbɛ̃gbɛ̃ ń masanao,

ìpi tã́a ũ ń a gã̀sa gbãao.

Ɔ̃ nↄana ì aà dɛ, aà gbãa ì busa,

tó i í e mìo, aà yɛ̃̀ɛɛ ì láa.

13 Li’ãna ì ba yↄ̃ líwa,

ì a dↄ̀ↄda ń pↄ́ ia boolodabↄo,

ì a seelakɛ ń sĩsĩↄnao,

ì a tɛ̃ɛkɛ ń kpásagↄ̃nao.

Ì ã́ lán gbɛ̃nazĩnawa kɛfɛũkɛfɛũ,

kɛ́ àↄ ku a kpɛ́u tã́a ũ.

14 Wì sɛdɛ lí ge giali

ge gbɛ̃́nɛli zↄ̃ likpɛu ń pↄeãwa,

ge pɛ̃li pↄ́ wa bà, lou tò à zↄ̃ↄkũ̀.

15 Lí dɛ gbɛ̃nazĩnaↄnɛ yàa ũ.

Wì sɛ wà tɛ́kpakpaò,

wì tɛ́kaò wà pɛ̃ɛkɛò lↄ.

Ɔ̃ wì ã tã́a ũ wàↄ kúlɛɛ̀,

wì aà kɛ dii ũ wà misiilɛɛ̀ lↄ.

16 Wì a kĩni kátɛu wà blɛkɛò,

wì nↄ̀ↄ kpaò tɛ́a wà so wà kã́.

Wì tɛ́kpakpaò lↄ wà mɛ:

Ũhũu! Ma tɛ́ è sa, ma mɛ kɛ̀ lↄ̀ↄlↄↄ.

17 Ɔ̃ ì a kĩni kɛ tã́a ũ a dii ũ,

ì kúlɛɛ̀, ì misiilɛɛ̀,

ì wabikɛwà ì mɛ:

Ma suaba, asa ma diin n ũ.

18 Aa ↄ̃nↄ vĩo, aali yãmao,

wà ↄkùnɛ́ ń wɛ́waɛ, aalɛ gu’eo,

wà ń nↄ̀sɛ lìaa, ↄ̃ aa gↄ̃̀ faasai.

19 Aali làasookɛo, aa ↄ̃nↄo.

Kɛ́ aa a kĩni kàtɛu,

aa pɛ̃ɛkɛ̀ a yↄ̃wa,

aa nↄ̀ↄ kpàò tɛ́a aa sò,

ↄ̃ aa tã́a kɛ̀ ń a kĩnio,

aa misìilɛli pↄ́ aa zↄ̃̀ɛ,

aali yã́pi wàaipao.

20 Aalɛ kã́wã wɛɛlɛ tawa lɛ́’iuɛ,

an sↄ̃̀ mↄafilide ì ń sã́sã.

Aa fↄ̃ ńzĩa misi aa mɛ,

pↄ́ pↄ́ wa kũaá pↄ́ ɛgɛnaɛo.

21 Yakↄbu buiↄ, à to yã́ beeↄ dↄágu,

asa ma zↄ̀blenaↄn á ũ, Isailiↄ.

Ma á kɛ́, ma zↄ̀blenaↄn á ũ,

Isailiↄ, á yã́ a sãmaguo.

22 Ma á tàaeↄ bãdɛ̀,

aa tà lán louwa,

á duuna gɛ̃̀zɛa lán suawa.

À ɛa sua, asa ma á bó.

23 Luabɛdeↄ, à gulakɛ, asa Dii kɛ̀,

zĩ́lɛdeↄ, à kúkuakɛ.

Gbɛ̀sĩsĩↄ à vĩvĩ ń wiitɛ̃nao,

likpɛ ń a líↄ píi,

asa Dii Yakↄbu buiↄ bò,

à tↄbↄ̀ Isailiↄ yã́ musu.

Yelusalɛũ zia vua

24 Ma Dii á Bona pↄ́ ma á ikàsa nɛasakpɛu, ma mɛ̀

mámɛmaa Dii, ma pↄ́pii kɛ̀,

ma musu kpàlɛ mado,

ma dṹnia kàlɛ ń mazĩa ↄo.

25 Mi ãnabi ɛgɛnaↄ seela pã́lɛ,

mi to màsokɛnaↄ gↄ̃ láanipↄ ũ,

mi to ↄ̃nↄnaↄ kpɛkpa,

mi ń dↄ̃a liaanɛ́.+ 44.25 1Kln 1.20

26 Mi a zↄ̀blenaↄ yã́ sɛ́ lɛsĩ,

mi to ma ìwaↄ lɛdama zĩkɛ,

má ò Yelusalɛũ zia a vu,

wi ɛa Yuda wɛ̃́lɛↄ kálɛ,

wi ń kpɛ́ gbooaↄ kɛkɛ.

27 Mi o ísiɛ aà ba,

mi o swaↄnɛ aa gↄ̃ gii.

28 Má ò Kilusi yã́ musu,

àↄ dɛ ma sãdãna ũ,

kɛ́ à ma pↄeã kɛmɛɛ,

i o Yelusalɛũ yã́ musu,

wa ɛa kálɛ, wi ma kpɛ́ dↄ.+ 44.28 Ɛza 1.2

45

Dii Kilusi kpaa kpalau

1 Ma Dii ma Kilusi kpà kpalau,

ma aà kũ̀ a ↄplaawa.

Má buiↄ nɛɛ̀,

i ń kíaↄ asana polo ń pi,

má zɛwɛ̃ɛ̀, bĩ́ibↄlɛↄ aaↄ tataaɛ̀o.

2 Má òɛ̀: Mámɛ má dↄaanɛ,

má gbɛ̀sĩsĩↄ daaĩnɛ,

má bĩ́ibↄlɛ gba pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃ↄ gboo,

má mↄ̀ gbã́aↄ zↄ̃ɛzↄ̃ɛ.

3 Má n gba gusↄↄ pↄ́ ↄdeↄ ń àizɛɛ pↄ́ ulɛaↄ,

kɛ́ ǹ e dↄ̃ mámɛmaa Dii,

Isailiↄ Lua pↄ́ n sisi n tↄ́wa ũ.

4 Ma lɛzùnzi n tↄ́wa

ma zↄ̀blena Yakↄbu buiↄ yã́i,

Isaili pↄ́ ma ń sɛ́ↄ yã́i.

Baa kɛ́ ń ma dↄ̃o,

ma tↄ́ gbia kpànɛ.

5 Mámɛmaa Dii, a pãle kuo,

ma bàasio diie kuo.

Baa kɛ́ ń ma dↄ̃o, má n gba gbãa,

6 kɛ́ wà e dↄ̃ za ĩatɛ̃bilɛkĩi

e a gɛ̃kpɛukĩi ma bàasio gbɛ̃e kuo.

Mámɛmaa Dii, a pãle kuo.

7 Gupua íkasanan ma ũ,

gusiakũnan ma ũ,

aafiakpamaden ma ũ

mɛ́ yã́yiamaden ma ũ.

Ma Dii mámɛ mi beeↄ kɛ píi.

8 Musu, mↄ̀sɛ gbaɛ,

luabɛ, to lou kwɛ yã́zɛde ũ.

Tↄↄlɛ, wɛ̃aa, gbɛ̃́ↄ suabaa i bↄlɛ,

i zↄ̃ↄkũ ń yã́zɛdeo sãnu.

Ma Dii mámɛ má dìlɛ màa.

9 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a Kɛna lɛ́wɛ,

oo kaso pↄ́ kálɛ tↄↄlɛↄ don aà ũ.

Gĩ ì o a tòtonaɛ: Bↄ́ ńlɛ kɛia?+ 45.9 Lom 9.20

N pↄkɛa a onɛ ń ↄ vĩoa?

10 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ ò a maeɛ:

Bↄ́yãi n ma kai dṹniawa kɛ́wai?

Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ ò a daɛ:

Bↄ́yãi n ma ii kɛ́wai?

11 Ma Dii á Isailiↄ Kɛna,

á Lua pↄ́ ma kua adoa, ma mɛ̀

ámɛ á ma lala zia yã́ musua?

Ámɛ á yãdilɛmɛɛ ma nɛ́ↄ

ge ma pↄkɛaↄ yã́ musua?

12 Mámɛ ma tↄↄlɛ kɛ̀,

ma gbɛ̃nazĩna kàlɛwà,

ma ↄ mɛ́ musu kpàlɛ,

ma yãdìlɛdilɛ a pↄ́ↄnɛ.

13 Mámɛ má Kilusi vu iu yã́zɛde yã́i,

má zɛpooɛ̀ gupiiu súsu.

Ɔ̃mɛ a ma gbɛ̃́ zĩ̀zↄↄ gbaɛ

aa ma wɛ̃́lɛ vu.

A bee kɛ ài’ea ge gbagusaɛ yã́io.

Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

14 Ma Dii ma mɛ̀:

Egipiↄ zĩ ài ń Etiopiↄ ɛlɛ àio

a gↄ̃ á pↄ́ ũ,

mɛ́ Seba bui gbã̀aↄ bua su á kĩ́i

mↄdaona gala kpákpaa.

Aa kúlɛɛ́ aa awakpaɛ́ aa mɛ:

Lua kúánↄ fá, dii pãle kuo.

15 Lua pↄ́ wa aà asii dↄ̃on n ũ fá,

Isailiↄ Lua ń Suabanan n ũ.

16 Wí a tã́apinaↄ kṹ ḿpii,

an gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

Aa kpɛkpa sãnu ḿpii mipɛlɛa.

17 Dii a Isailiↄ suaba,

an suabaa aↄ láaa vĩo.

Wí a á kṹ bauo,

á gɛɛ a gↄ̃ kpá á wɛ́i bauo.

18 Ma Dii ma mɛ̀

mámɛ ma musu kɛ̀,

mámɛ má Lua ũ.

Ma dṹnia ikàsa má kɛ̀,

mámɛmaa Kalɛna ũ.

Mi dṹnia kɛ àↄ da pão,

má kɛ̀kɛ kɛ́ wàↄ ku a guuɛ.

Mámɛmaa Dii, a pãle kuo.

19 Mi yã’o asii guu ge tↄↄlɛ nↄnauo,

mi o Yakↄbu buiↄnɛ aa ma wɛɛlɛ pão.

Ma Dii mi yã’o a zɛ́waɛ,

sĩana kpàwa mi kɛ.

20 Á buipãle pↄ́ a gulɛ̀

a á bùsu tò weↄ,

à mↄ kↄ̃ kãaa, í sↄ̃ kãi.

Gbɛ̃́ pↄ́ aali tã́a kũaↄ yãe dↄ̃o,

aaì wabikɛ dii pↄ́ a ń suabaowa.

21 À lɛkpaaĩ à mↄ á yã’o gupuau.

Démɛ dↄ̀aa yã́pi ò za káaui?

Démɛ bↄ̀ò za zii?

Mapi Dii nolo?

Luae kuo, ma bàasio.

Lua maa suabanae kuo, sema mapi.

22 Á gbɛ̃́ pↄ́ á kú za tↄↄlɛ lɛ́waↄ,

à sua, mí á suaba,

asa mámɛ má Lua ũ, a pãle kuo.

23 Ma lɛgbɛ̃̀ ń mazĩa tↄ́o,

yã́zɛde bↄ̀ ma lɛ́u, a gbooa vĩo,

ma mɛ̀: Gbɛ̃́pii a kúlɛmɛɛ,

aa ma luakɛ dↄ̃.+ 45.23 Lom 14.11, Flp 2.10-11

24 Wa o ma yã́ musu:

Yã́zɛde ń gbãao ku Dii kĩ́iɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̃̀maziↄ mↄ ma kĩ́i vlãnaa ń pↄ̀ↄu.

25 Isaili bui píi a bↄ maa Dii sabai,

aai ĩ́anadã aà yã́ musu.

46

Babɛli diiↄ kↄ̃’ea ń Luao

1 Bɛli lɛ́ su zĩ́lɛ,

Nɛbo lɛ́ naalɛ,

an tã́a pↄ́ zuↄ sɛapiↄá asoɛ,

aa kpàsa ń a sɛao.

2 Zupiↄ lɛ́ naalɛ, aalɛ su zĩ́lɛ,

aalɛ fu asowa sãnusãnu,

ↄ̃ tã́apiↄ lɛ́ gɛ̃zɛa zĩ̀zↄↄ ũ.

3 Yakↄbu buiↄ, à ma yãma!

Isaili kↄ̃na pↄ́ má á sɛa za nↄ̀sɛu,

má á zↄ̃a ma gã̀u za nɛasakpɛupiↄ.

4 E à gɛ zikũò máↄ ku kɛ́waɛ.

E á mikã gɛ può máↄ á kũaɛ.

Mámɛ ma á kɛ́, mámɛ máↄ á sɛa,

mámɛ máↄ á kũa, mɛ́ má á bↄ.

5 Dé álɛ e ma muaaòi?

Dé álɛ e wá sáai?

Dé álɛ e wá doũ, álɛ ma lɛɛũòi?

6 Gbɛ̃́ↄ ì vua bↄ ń sↄ̃̀ↄu,

ge aaì ã́nusu yↄ̃ kiloowa,

ↄ̃ aaì a zĩ da siaɛ aà tã́apionɛ́,

ↄ̃ aaì kúlɛɛ̀ aa misiilɛɛ̀.

7 Aaì sɛ da ń gã̀u aa taò,

aaì dilɛ a pɛ́lɛkĩi,

ↄ̃ ì gↄ̃ zɛa we, ìli go a tíao.

Tó wà lɛzùi, ìli weo,

ìli ń yã’ↄ̃ma bↄnɛ́o.

8 À làasookɛ yã́ɛ beewa,

íↄ kũa á sↄ̃u, swã́gbãadeↄ.

9 À làasookɛ yãzi káauↄwa,

asa mámɛ má Lua ũ, a pãle kuo.

Mámɛ má Lua ũ, diie muaamanↄo.

10 Mi dↄaa yã́ zã̀ kpàwakɛ za káau,

mi yã́ pↄ́ a su mↄ o e àↄ gɛ́ kái.

Mi mɛ yã́ pↄ́ ma zɛò a kɛ,

yã́ pↄ́ má yei píi, má kɛɛ.

11 Má lɛzu bãsoi gukpɛ oi,

má gbɛ̃́pi sísi za bùsu zã̀zãu aà yã́ pↄ́ málɛ yá kɛ.

Yã́ pↄ́ má ò má bↄò saɛ,

yã́ pↄ́ ma zɛò má kɛɛ.

12 Á swã́gbãade pↄ́ álɛ e á zĩblea zã̀ↄ,

à ma yãma.

13 Ma zĩblea gↄↄ zã̀o, à kãikũ̀,

ma gbɛ̃́ↄ suabaa a gↄↄ ga lↄo.

Má tó Siↄna zĩble,

má a gawi pisi Isailiↄwa.

47

Babɛli dúuzↄ̃a

1 Babɛli wɛ̃́lɛ lɛ́so, pila zↄ̃lɛ bùsuu,

á Kaladeↄ, à zↄ̃lɛ zĩ́lɛ kpalabaasai.

Wa oɛ́ mɛ̀zãɛ ge mɛniɛnadeↄ lↄo.

2 À á pↄ́kummusu go á mia,

í gbɛnɛ sɛ wísilↄ.

À zwãa kuluka á gbala tɛ̃a bↄ,

í gɛ̃ íu à bua swaↄwa.

3 Wa á puizi e, á asii a bↄ gupuau.

Má tↄsiwá, má á gbɛ̃e tɛ̃boo.

4 Wá Bona tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de,

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa.

5 Dii ò Babɛlideↄnɛ:

À gɛ́ gusiau, í zↄ̃lɛ kílikili.

Wa oɛ́ kpalaↄ mide lↄo.

6 Ma pↄ pà gbɛ̃́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũↄzi,

má tò wà ma gbɛ̃́piↄ kpɛ è.

Ma ń kpama, ↄ̃ ni ń wɛ̃nagwao.

Baa maezↄ̃ↄↄ, n zuu gbia dànɛ́ à tↄ̃̀má.

7 N mɛ̀ n kpalablea aↄ gɛ́ gↄↄpiiɛ.

Ń yã́piↄ kũa n nↄ̀sɛ guuo,

ni làasookɛ yã́piↄ midɛawao.

8 Yã́ɛ bee ma sa lalaside.

Ń zↄ̃lɛa báawa dↄdↄa,

n mɛ̀ n bàasio gbɛ̃e kuo,

ńyↄ̃ gyaable bauo,

ńyↄ̃ nɛga wɛ̃nakɛo.

9 Yã́ɛ bee a ń le píi gↄↄ do kóũ,

nɛgaga ń gyaableao.+ 47.9 Zia 18.7-8

Baa ń n gbɛ̃kↄↄlɛkɛa zↄ̃ↄo

ń n pↄdama pãsĩo,

yã́pi a ń le, aↄ fòona vĩo.

10 Ń n yãvãikɛ náai vĩ,

n mɛ̀ gbɛ̃e lɛ́ n eo.

N ↄ̃nↄ ń n dↄ̃ao n mi lìaa,

ↄ̃ ni o n nↄ̀sɛu n bàasio gbɛ̃e kuo.

11 Músi a gɛ̃nzi,

ńyↄ̃ a yↄ̀ↄ dↄ̃ ǹ kɛo.

Kìsia a n le, aↄ kɛkɛa vĩo,

ásoo pↄ́ ń a fãn vĩo a n le lɛzasai.

12 Wɛtã ǹyↄ̃ gɛ́ ń n pↄdaamáo ń n gbɛ̃kↄↄlɛkɛa

pↄ́ dɛ n ↄzĩ ũ za n nɛ́fɛ̃nɛn zĩ́o.

Tó a fↄ̃ àikɛnɛ bɛ!

Tó a fↄ̃ to ǹ vĩadadańzi bɛ!

13 N nzĩa kpàsa ń yãgbɛaama dasio.

To musu tàasikanaↄ ń saanyãdↄ̃naↄ

ń mↄ àsi baokpanaↄ sunɛ ń ń yã́o,

aa n suaba ń yã́ pↄ́ lɛ́ mↄmao.

14 Aa dɛ lán sɛ̃̀ giiwa, tɛ́ a kṹmá,

aa ńzĩa si tɛ́vua gbãawao.

Tɛ́ pↄ́ wa kpakpa no,

tɛ́ pↄ́ wa zↄ̃lɛ a saɛ no.

15 Màa gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́tɛnzi za n nɛ́fɛ̃nɛn zĩ́

n nzĩa kpàsa ń yã́iↄ gↄ̃.

Aa fãaa aaↄ liaazↄ̃,

an kee a fↄ̃ n bↄo.

48

Dii mɛ́ zia yã́ dↄ̃

1 Yakↄbu buiↄ, à yã́ɛ bee ma.

Isaili tↄ́ kúwá, a bↄ Yuda au guu.

I lɛgbɛ̃ ń Dii tↄ́o,

i Isailiↄ Lua sísi,

ↄ̃ ili kɛ a zɛ́wa ń náaioo.

2 I mɛ Lua wɛ̃́lɛdeↄn á ũ,

á sↄ̃ kpálɛa Isailiↄ Luazi,

aà tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de.

3 Ma dↄaa yãzi káauↄ ò,

ma a kpàwakɛ̀ ń ma lɛ́o,

ma bↄ ń yã́o kã́ndo, ↄ̃ yã́piↄ kɛ̀.

4 Asa má dↄ̃ kɛ́ á swã́ gbãa,

á waa gbãa lán sↄ̃́wa,

mɛ́ á kùa gbãa lán mↄgotɛ̃wa.

5 Ayãmɛto ma dↄaa má òɛ́ za káau,

ma a kpàwakɛ̀ɛ́ e àↄ gɛ́ mↄ́i,

kɛ́ ásu mɛ á tã́aↄ mɛ́ kɛ̀o,

ge á pↄ́ ãaↄ ń á pↄ́ kásaaↄ mɛ́ dìlɛo.

6 A yã́piↄ mà. Gwa! À kɛ̀ píi.

Á ye dↄ̃ noa?

Za gbã má yã́ dafu kpàwakɛɛ́,

yã́ pↄ́ ulɛaɛ́, á dↄ̃o.

7 Ma bↄò gbãɛ, yãzi no.

Gbã bàasio, i ma yãao,

kɛ́ ásu o á dↄ̃ yãaɛo.

8 I mao, á dↄ̃o, á swã́ dↄi za zio.

Asa má á dↄ̃ náaisaideↄ ũɛ,

za á igↄↄ wì mɛɛ́ Wúuuɛ!

9 Ma tↄ́ yã́i ↄ̃ ma a pↄkũma tò kpaa ĩ́i,

ma táasilɛa yã́i ma azĩa zùukɛ̀i,

kɛ́ másu á míↄnzↄ̃o.

10 Gwa! Ma á baasa,

i kɛ ń tɛ́o lán ã́nusuwa no.

Ma á maa wɛ̀ɛlɛ ń taasikɛao,

i kɛ mua tɛ́ guu no.

11 Ma bee kɛ̀ mazĩa yã́i.

Má tó wà ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpaa?

Má we wà ma bɛɛɛ dↄ̃ dii pãleɛo.

12 Yakↄbu buiↄ, à ma yãma,

á Isaili pↄ́ ma á sisiↄ.

Mámɛmaa ũ.

Mámɛ má Dↄaana ũ,

mámɛ má Gↄ̃zãna ũ lↄ.+ 48.12 Isa 44.6, Zia 1.17, 22.13

13 Ma ↄ mɛ́ dṹnia kàlɛ,

ma ↄplaa mɛ́ musu kpàlɛ.

Tó ma ń sisi, aaì fɛlɛ sãnusãnu.

14 À mↄ ápii, à yãma!

Tã́aↄ kpele mɛ́ yã́piↄ ò yãai?

Ma gbɛ̃na mɛ́ a yã́ pↄ́ málɛ yá kɛ Babɛliɛ,

a ↄtↄ̃ Babiloniↄwa ń gbãao.

15 Mámɛ ma yã’ò ma aà sìsi,

má mↄaànↄ mɛ́ aà tá a kɛ na.

16 À sↄ̃mazi à yã́ɛ bee ma:

Za a daalɛgↄↄ mi yãe o asii guuo,

gↄↄ pↄ́ à kɛ̀, má kú we.

Dii Lua ń ma Nisĩnao aa ma zĩ à mɛ̀:

17 Ma Dii á Isailiↄ Lua á Bona

ma mɛ̀ mámɛmaa Dii á Lua,

mi yã́ kã́fĩade daɛ́,

mi á da zɛ́ pↄ́ dɛ à sɛwa.

18 Tó a laaidↄ̀ ma yãdanɛↄwa yãa,

dↄ̃ á kua aↄ na lán swawa,

á maakɛa aↄ kpálɛa vĩo lán ísia idãazĩwa,

19 á nɛ́ↄ dasikũ lán ũfãawa,

bui pↄ́ a bↄ á plɛuↄ aaↄ dasi lán gbɛ̀kↄsↄwa.

An tↄ́ a ga bauo, a láa ma kĩ́io.

20 À bↄlɛ Babɛli,+ 48.20 Zia 18.4

à bàalɛ Babiloniↄnɛ!

À yã́pi kpàwakɛ ń gulakɛao,

à yã́pi baokpa e dṹnia lɛ́wa,

í o Dii a zↄ̀blena Yakↄbu buiↄ bò.

21 À gɛ̃̀ńnↄ guyaaau, imi i ń dɛo,

a tò í bↄ̀nɛ́ gbɛsiu.

À gbɛpi pàa, ↄ̃ í bↄ̀ lɛ́ bàalɛ.

22 Ma Dii ma mɛ̀:

Vãikɛnaↄ aaↄ aafiao.

49

Dii zↄ̀blena lɛ̀ plaade

1 À ma yãma ísiabaadeↄ!

À swã́kpa bùsuzãzãdeↄ!

E wàↄ gɛ́ ma ii Dii ma sisi,+ 49.1 Isa 7.14, Zel 1.5, Mat 1.21

gↄↄ pↄ́ má kú ma da gbɛɛu, à ma tↄ́ ònɛ́.

2 À ma lɛ́ kɛ̀ lán fɛ̃nda lɛnawa,+ 49.2 Ɛbɛ 4.12, Zia 1.16

à ↄkùmala kɛ́ à ma dↄ̃́a,

à ma kɛ lán kà sↄ̃́nɛwa,

à ma zu a gbàlau.

3 A òmɛɛ a zↄ̀blenan ma ũ,

Isaili pↄ́ á tↄbↄ a musu.

4 Ma mɛ̀ ma zĩ pã kɛ̀ɛ,

ma a gbãa kↄ̀lɛ gugiiyaa musu.

Ń beeo ma asea ku Dii kĩ́i,

ma ài kú ń ma Luao.

5 Dii ma ikàsa ma da gbɛɛu

kɛ́ màↄ dɛ a zↄ̀blena ũ,

kɛ́ mà suɛ ń Yakↄbu buiↄ,

mà Isailiↄ kãaaɛ.

Asa má gbia Diiɛ,

ma Lua mɛ́ ma gbãa ũ.

6 A òmɛɛ à mɛ: Gↄ̃a ma zↄ̀blena ũ

kɛ́ ǹ ɛa Yakↄbu buiↄ sɛ musu,

kɛ́ ǹ su ń Isaili pↄ́ bↄ̀ↄ ń pá ziu,

kɛ́ bee kɛ̀nɛ fɛ̃́nɛũ.

Má n dilɛ gupua ũ buipãleↄnɛ,+ 49.6 Isa 42.6, Luk 2.32, Zĩn 26.23

kɛ́ ǹ gɛ́ ń suabayão e tↄↄlɛ lɛ́wa.+ 49.6 Zĩn 13.47

7 Dii, Isailiↄ Bona,

an Lua pↄ́ a kua adoapi mɛ́ ò

kpalablenaↄ zↄ̀blena pↄ́ wà sakàu

wa ye aà gĩyãioɛ à mɛ̀:

Tó kíaↄ wɛsìnlɛ, aa fɛlɛ zɛ,

dↄaanaↄ i kúlɛnɛ,

asa Dii pↄ́ n sɛ náai vĩ,

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoapi.

Isaili zĩ̀zↄↄ sua Siↄna

8 Ma Dii ma mɛ̀,

má n yãma a gↄↄwa,

má dↄnlɛ suabagↄↄ.+ 49.8 2Kln 6.2

Má n dↄ̃́a,

má n kɛ ma bàa kua ń gbɛ̃́ↄ mi ũ,

kɛ́ ǹ e su ń Isaili bùsu yàaao a pá ziu,

ní kpaalɛnɛ́.

9 Ńyↄ̃ o zĩ̀zↄ pↄ́ kú gusiauↄnɛ

aa bↄlɛ mↄ́ gupuau.

Aa pↄble zɛ́ↄ saɛ

ń sĩ̀sĩ wáiwaiↄ píi.

10 Nↄana ge imi a ń dɛ lↄo,

ĩatɛ̃ a ń lɛ́o, mɛ́ gu a wãmáo,

asa an Wɛ̃nadↄ̃nɛde mɛ́ a gɛ́ńnↄ,

i dↄaanɛ́ e nibↄnai.+ 49.10 Zia 7.16-17

11 Má a gbɛ̀sĩsĩↄ kɛ zɛ́ ũ,

ma zɛdaↄ aaↄ ku musu.

12 Gwa! Aa bↄ̀ za zã̀zã, aalɛ mↄ́.

An gbɛ̃eↄ gwa, aa bↄ̀ gugbãntoo oi,

an gbɛ̃eↄ bↄ̀ bɛ’aɛ oi,

an gbɛ̃eↄ bↄ̀ Sini bùsuu.

13 À gulakɛ luabɛdeↄ,

à pↄnakɛ zĩ́lɛdeↄ,

à koo pũna ń lɛsiao gbɛ̀sĩsĩↄ,

asa Dii lɛ́ a gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ nininɛ́,

àlɛ wɛ̃nadↄ̃ a gbɛ̃́ taasideↄnɛ.

14 Ń beeo Siↄnadeↄ mɛ̀:

Dii pãkpàwázi,

wá yã́ sã̀aàgu.

15 Nɛ́ pↄ́ nↄɛ yↄ̃́ kpàwà yã́ a fↄ̃ sãaàgue?

A a nɛ’ia wɛ̃nagwao lé?

Baa tó aà yã́ sã̀aàgu,

n yã́ a sãmaguo.

16 Gwa! Ma n tↄ́ kɛ̃̀ ma ↄlau,

n bĩ́iↄ yã́ ìↄ dↄ ma sↄ̃wa gↄↄpiiɛ.

17 N nɛ́ pↄ́ aa ɛa n fɛlɛↄ wã̀ lɛ́ su,

gbɛ̃́ pↄ́ aa tò n gↄ̃ bɛzia ũↄ lɛ́ tá.

18 Wɛzu ǹ gugwagwa,

n nɛ́ↄ kã̀aa lɛ́ suma.

Ma Dii ma mɛ̀ ń mazĩa kuao,

aa nama ḿpii lán nↄamblebↄwa,

ńyↄ̃ ń da lán zãkɛn dafu bↄawa.

19 Baa kɛ́ wà n gboo

wà n kɛ bɛzia ũ,

mɛ́ n bùsu gↄ̃̀ da pã,

ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ n nɛ́ↄ si píi lↄo.

Gbɛ̃́ pↄ́ kpànziↄ aaↄ kunnↄ zã̀.

20 Ńyↄ̃ swã́lɛ nɛ́ pↄ́ wà ń í n ↄↄlↄgↄↄↄ yã́wa, aa okↄ̃ɛ:

Guɛ bee fɛ̃́nɛũ, a fↄ̃ wá sio,

wá gba dɛ̀ɛpookĩi wà zↄ̃lɛu.

21 Ńyↄ̃ mɛ n sↄ̃ guu:

Démɛ nɛ́ beeↄ ìmɛɛi mↄↄↄ?

Ma nɛ́ↄ gàga ma gↄ̃ nɛ́sai,

Lua gìmazi à ma nɛ́ↄ sìa,

démɛ nɛ́piↄ gwài?

À ma to mado, nɛ́piↄ bↄ̀ má ni?

22 Ma Dii Lua ma mɛ̀:

Gwa! Má ↄkɛ buipãleↄnɛ,

aa n nɛgↄ̃ɛↄ kuɛ suonɛ.

Má gudↄkↄ̃ɛkĩi dilɛ bùsu píi gbɛ̃́ↄnɛ,

aa n nɛnↄɛↄ zↄ̃ ń gã̀u aa mↄonɛ.

23 Kíaↄ mɛ́ aaↄ dɛ n nɛ́ↄ gwanaↄ ũ,

kía naↄ mɛ́ aaↄ dɛ ń yↄ̃kpamadeↄ ũ.

Aa kúlɛ bùsu sɛnɛ,

aa n gbá bùsu sãsã,

níↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

Wí a gbɛ̃́ pↄ́ a wɛ́ dↄmazi kũo.

24 Wa fↄ̃ gↄ̃sa zĩ̀ ài siwàe?

Wa fↄ̃ zĩ̀zↄↄ bↄ gbɛ̃́ pãsĩ ↄzĩe?

25 Ma Dii ma mɛ̀,

ao, wa zĩ̀zↄↄ si gↄ̃sawa,

mɛ́ wa zĩ̀ ài bↄ gbɛ̃́ pãsĩ ↄzĩ.

Má sòlekɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ sòlekɛnnↄↄ,

mí n nɛ́ↄ suaba.

26 Má tó n ĩadamadeↄ ńzĩa só,

aa ńzĩa au mi à ń dɛ lán wɛ̃wa,

gbɛ̃́pii iↄ dↄ̃ kɛ́

mámɛ má Dii á Suabana,

á Yakↄbu buiↄ Lua gbãade, á Bona ũ.

50

1 Ma Dii ma mɛ̀,

kɛ́ a mɛ̀ ma á da yà,

aà gínzila kú má ni?

Ma fĩade kpele ma á yíawài?

Aawo! Á duuna yã́i ma á yiai,

á tàaeↄ yã́i ma á da yài.

2 Kɛ́ ma mↄ, bↄ́yãi mi gbɛ̃e eo ni?

Kɛ́ ma lɛzùázi,

àkɛa á gbɛ̃e i weao ni?

Ma ↄ kɛ̀ geseũ a fↄ̃ á bↄo yã̀?

Má gbãa vĩ mà á bo noa?

Ma ísia lèle, ↄ̃ gugii bↄ̀,

má tò swa gↄ̃̀ lán gbáawa.

A kpↄↄ gàga isai yã́i,

ↄ̃ aa yaikɛ̀ kɛ́ í kuo yã́i.

3 Mi to gu si gbɛ̃́ↄnɛ,

mi zwã̀a sia da musuɛ.

Dii zↄ̀blena lɛ̀ àaↄ̃de

4 Dii Lua ma gba lɛ́ mà yãdaonɛ́

mà yã́ pↄ́ ì gbɛ̃́ pↄ́ bùsaↄ gba sↄ̃ o.

Ìↄ ma vu lá gu lɛ́ dↄ,

ì ma swã́ nakṹ,

kɛ́ mà yãma lán yãdadana pↄ́wa.

5 Dii Lua ma swã́ wɛ̃̀,

mi zazakũo, mi pↄ̀ↄbↄzãkɛo.

6 Ma a kpɛ tò lia gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ma gbɛ̃́ↄnɛ,

ma a gɛɛ tò dↄa gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ a kã́ woloↄnɛ.

Kɛ́ aalɛ ma sↄ̃sↄ̃, aalɛ lɛ́’ikákaa,

mi a wɛ́ ga ma sↄ̃òo.+ 50.6 Maa 14.65

7 Ma gɛɛ a gↄ̃ kpa ma wɛ́io,

kɛ́ Dii Lua lɛ́ dↄmalɛ yã́i.

A yã́i ma aɛ dↄ súsu lán gbɛsiwa,

má dↄ̃ kɛ́ wí a ma kũo.

8 Lua ma yãnakpamade kumanↄ kãi.

Démɛ a bↄbↄmanↄi?

Wà aɛdↄkↄ̃wa!

Démɛ ma káalakɛna ũi?

Aà sↄ̃ kãi!

9 Dii Lua mɛ́ ì dↄmalɛ,

démɛ a fↄ̃ yãdamalai?+ 50.9 Lom 8.33-34

Ampii aa kɛ yáiyai lán pↄkasawa,

kↄ̀ↄↄ mɛ́ a ń sóso.

10 Á démɛ Dii vĩa vĩ

ì aà zↄ̀blena yãmai?

Tó a bɛ gusiau filia í sai,

aà Dii náaikɛ,

i sↄ̃kpalɛ a Luazi.

11 À ma, á gbɛ̃́ pↄ́ i tɛ́ka ázĩaɛ

i sɛ̃̀ tɛ́ dↄↄ,

à gɛ àↄ bɛ á tɛ́pi vuai

ge sɛ̃ pↄ́ a tɛsↄ̃̀wà gupuai.

Yã́ pↄ́ a bↄ ma ↄzĩ à á len kɛ:

Áↄ wúlɛa gu wãwãdeu!

51

Dii Siↄnadeↄ suabaa

1 Ma Dii ma mɛ̀

à ma yãma yã́zɛdeyanaↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ ma kĩ́i wɛɛlɛↄ!

À wɛ́pɛ gbɛsi pↄ́ wà á bↄ́ a guuwa,

à gu gbɛde pↄ́ wà á yↄ̃́u yãda.

2 À làasookɛ á dezi Ablahaũ yã́wa

ń aà na Sala pↄ́ á bui kɛ̀o,

asa gↄↄ pↄ́ ma aà sìsi, a nɛ́ vĩo,

ↄ̃ ma báaadàaàgu,

má tò à kpàsa kàlɛ.

3 Màa ma Dii, má Siↄna nↄ̀sɛ níniɛ̀,

má wɛ̃nakɛɛ̀ a gbooa yã́ musu.

Má aà gbáaↄ lilɛ lán Edɛniwa,

aà gugbaigbaiↄ gↄ̃ lán ma swaluwa.

Pↄna ń yaalↄo aↄ ku a guu,

sáaukpaa ń lɛtɛ̃o aↄ dↄu.

4 Ma gbɛ̃́ↄ, à laaidↄ ma yã́wa,

ma kpàsa, à swã́kpa ma yã́i,

asa yã́zɛde a bↄ ma kĩ́iɛ,

ma ikoyã aↄ dɛ buiↄ gupua ũ.

5 A gɛ̃gɛ̃o má tó yã́ bↄ ń gbɛ̃́ↄ na,

ma gbɛ̃́ suabaa ye kái.

Má yã́gↄ̃gↄ̃ buiↄnɛ a zɛ́wa,

ísiabaadeↄ i sↄ̃́amazi,

an wɛ́ dↄi mà ń suaba.

6 À wɛ́sɛ luabɛ gwa,

í zĩ́lɛ gwa lↄ,

asa luabɛ a gɛ̃zɛa lán súɛlɛwa,

dṹnia a kɛ yáiyai lán pↄkasawa.

A gbɛ̃́ↄ gaga lán kↄ̀ↄtɛ̃ↄwa,

ãma gbɛ̃́ pↄ́ ma ń suabàↄ aaↄ ku gↄↄpiiɛ,

ma toa yã́ bↄańnↄ na gbooa vĩ bauo.

7 À ma yãma yã́zɛdedↄ̃naↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ á ma yãdanɛ kũa á sↄ̃uↄ!

Ásu vĩakɛ sↄ̃́sↄ̃aɛo,

ásu to gbɛ̃́ↄ á tↄbɛ̃ɛsia diwáo.

8 Kↄ̀ↄↄ ń sóso lán pↄkasawa,

blɛ́ↄ ń ble lán ulawa,

ãma ma toa yã́ bↄańnↄ na láaa vĩo,

gbɛ̃́ pↄ́ ma ń suabàpiↄ aaↄ ku gↄↄpiiɛ.

9 Vu iu, vu iu Dii,

fɛlɛ ń n gã̀sa gbãao.

Vu iu lá ń kɛ̀ yãadeↄ gↄↄwa.

Ḿmɛ n kwãsa zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛo lò?

N dalagↄ̃ↄpi zↄ̃̀.

10 Ḿmɛ n gugii bↄ̀ ísiauo lò?

Ísi zↄ̃ↄ í pi!

N zɛbↄ̀ ísia lutuũnau

gbɛ̃́ pↄ́ n ń bↄ́ↄnɛ aa bùau.

11 Gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń bóↄ ɛa su Siↄna ń kúkuakɛao.

Pↄna láasai aↄ kú ń musu,

pↄna ń yaalↄo a gɛ̃ńzi,

pↄsia ń wɛ̃nao a gɛ̃zɛa.

12 Ma Dii, mámɛ má á nↄ̀sɛninina ũ.

Àkɛa álɛ vĩakɛ gbɛ̃nazĩmmikãdↄɛ pↄ́ a wɛ̃ni dɛ koaoɛi?

13 Mapi á Kɛna ma musu kpàlɛ,

ma dṹnia zĩ́napɛ̀lɛ,

ↄ̃ ma yã́ sã̀água?

Bↄ́yãi iↄ ku gili guu lá gu lɛ́ dↄ

gbɛ̃wɛtãna pↄ́ zɛ̀ ń á midɛao pↄfɛ̃ yã́ii?

Gbɛ̃wɛtãnapi pↄkũma tↄ́n lai?

14 Gbɛ̃́ pↄ́ an kↄ̃́ↄ bↄ̀ↄ gↄ̃ ńzĩaɛ tia,

aa ga ń gbãauo,

pↄblea a kɛ̃́sãmá lↄo.

15 Ma Dii á Lua mi ísia í fɛlɛ,

a ikooaↄ kↄ̃fĩkɛ.

Ma tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de!

16 Ma a yã́ↄ sòso má kàɛ́ á lɛ́u,

ma ↄkùála ma á dↄ̃́a.

Ma musu kpàlɛ, ma dṹnia zĩ́napɛ̀lɛ,

ↄ̃ má ò Siↄnadeↄnɛ aa dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.

Dii pↄ weea Siↄnadeↄwa

17 Vu iu, vu iu! Yelusalɛũ fɛlɛ zɛ!

N pↄkũma toona pↄ́ na Dii ↄzĩ í mì,

n aà kɛɛona pↄ́ ì ń kɛ tàlaatalaa í lɛ̀u ń a gbↄ̃o.+ 51.17 Zia 14.10, 16.19

18 Nɛ́ pↄ́ wà ń í n guuↄ kee i fↄ̃ zɛmikũ̀nɛo,

nɛ́ pↄ́ wà ń gwá n guuↄ kee i e dↄ̀ n ↄwao.

19 Músi mɛ̀n plaɛ beeↄ gɛ̃̀nzi:

Wà n gboo n gↄ̃ bɛzia ũ,

mɛ́ imina ń fɛ̃ndao n gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ.

Démɛ fↄ̃ ↄ́ↄlↄnɛi?

Démɛ fↄ̃ n nↄ̀sɛ níninɛi?

20 Yɛ̃̀ɛɛsai n gbɛ̃́ↄ nɛ̀,

aa kálɛa n zɛ́kpaaↄu píi.

Aa gↄ̃̀ yeelɛa lán kpòo gbↄwa.

Dii pↄkũma tↄ̃̀má, n Lua ń wɛtã̀.

21 A yã́i ma yãma sa wɛ̃́lɛ wɛ̃nade!

Í zↄ̃̀lɛma, i kɛ vɛ̃ɛ no.

22 Má Dii n Lua, mi zɛ ń ma gbɛ̃́ↄ.

Ma mɛ̀ má a pↄkũma toona bↄ n ↄzĩ,

ńyↄ̃ kɛɛona pↄ́ ì ń kɛ tàlaatalaa í mi bau lↄo.

23 Má kpa n ĩadamadeↄwaɛ.

Aa ònɛ yãa ǹ wúlɛ wà táa’oma,

ↄ̃ n kɛ bùsu ũ,

aa táa’ò n kpɛsɛa lán tↄↄlɛwa.

52

1 Vu iu, vu iu Siↄna!

Gbãa da ula ũ!

Lua wɛ̃́lɛ Yelusalɛũ,

ǹ n pↄkasa í gbiaↄ da,

gyafↄↄdeↄ ń gbãlɛnaↄ gɛ̃ ń guu lↄo.+ 52.1 Zia 21.2, 27

2 Yelusalɛũ, bùsu woloma,

fɛlɛ zↄ̃lɛ n báawa.

Nɛnↄn zĩ̀zↄ Siↄna,

mↄdaona polo n nↄɛ.

3 Asa ma Dii ma mɛ̀:

Ma á kpámá pã,

mɛ́ má á bo ↄ̃asai.

4 Asa ma Dii Lua ma mɛ̀:

Ma gbɛ̃́ↄ zↄblè Egipi káau,

a gbɛa sa Asiliↄ gbãamↄ̀nɛ́.

5 Ɔ̃ ma mɛ̀:

Kɛ́ bee dɛ kpelewa sa ni?

Asa wà ma gbɛ̃́ↄ sɛ̀lɛ pã,

ↄ̃ an gbãamↄnɛdeↄ ìↄ tidↄńla,

aaìↄ ma tↄbɛ̃ɛsi gↄↄpii.+ 52.5 Lom 2.24

6 A yã́i tò má tó ma gbɛ̃́ↄ ma dↄ̃.

Gↄↄ bee aaↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛ ma dↄaa yã́pi ò.

Ao, mámɛ.

7 Baonakpana gbapɛlɛa gbɛ̀sĩsĩ musu maa fá!+ 52.7 Lom 10.15

Àlɛ aafia kpàwakɛ,

àlɛ baonakpa Siↄnadeↄnɛ.

Àlɛ suabayã’ònɛ́,

àlɛ mɛ an Lua mɛ́ lɛ́ kible.

8 A gudↄ̃anaↄ wiidↄ,

aalɛ kúkuakɛ sãnusãnu,

asa aa wɛsì Dii ɛa sua Siↄnalɛ.

9 Yelusalɛũ ziadeↄ,

à pũna ń gulakɛao sãnusãnu,

asa Dii Yelusalɛũ bò,

à a gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ nìninɛ́.

10 Lua a a gã̀sa pↄ́ a kua adoa gbãa ↄlↄ bui píiɛ,

tↄↄlɛlɛdeↄ e píi lá wá Lua a a gbɛ̃́ↄ suaba.

11 À fɛlɛ, à fɛlɛ, à bↄ we,

ásu ↄkã pↄ́ gbãlɛawao.+ 52.11 2Kln 6.17

Á gbɛ̃́ pↄ́ á Dii kpɛ́ pↄ́ↄ sɛa,

à bↄlɛu, íↄ ku gbãlɛsai.

12 Á bↄlɛ ń leeleoo,

á tá ń bàalɛaoo,

asa Dii Isailiↄ Lua a zɛmikũɛ́,

i ɛa àↄ tɛ́ á kpɛ.

Dii zↄ̀blena lɛ̀ síiↄ̃de

13 Gwa! Ma zↄ̀blena a gwea e,

wa aà kã́fĩ, wa aà sɛ lɛsĩ,

aↄ fuańla musumusu.

14 Aà oa ↄ̃̀ↄkpà, a dɛ oa ũ lↄo,

aà mɛ lìlɛ, a dɛ mɛ ũ lↄo,

ↄ̃ aà yã́pi dìmá.

15 Màa aà yã́ a ɛa bↄ bui dasiↄ saɛ,

mɛ́ kíaↄ lɛ́ a gↄ̃ kpaaũa aà aɛ,

asa aa yã́ pↄ́ wi onɛ́ yãao e,

aa yã́ pↄ́ aai ma yãao zɛ́ dↄ̃.+ 52.15 Lom 15.21

53

1 Démɛ bao pↄ́ wá mà sìi?+ 53.1 Lom 10.16

Démɛ Dii gbãa asiipi dↄ̃̀i?+ 53.1 Zãa 12.38

2 Aà zↄ̀blena fɛ̀lɛ aà aɛ lán lí vlãpaawa,

lán lizĩna pↄ́ fù tↄↄlɛ giiu à bↄlↄbↄ̀wa.

Aà kákaa ge aà zɛa maa i ka à gbɛ̃́ wɛ́ bleo,

aà kɛfɛnkɛ i ka wà wɛ́tɛaàzio.

3 Wà sakàaàgu wà bã̀nɛbↄ̀ɛ̀.

Pↄsiadeɛ, a gyãeↄ dↄ́ɛ dↄ̃,

a dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ wa ye wɛsiɛowa.

Wa sakàaàgu, wi aà yãdao.

4 Kási wá gyãↄ ↄ̃ a sɛa,

à wá wãwãↄ dì a miwa.+ 53.4 Mat 8.17

Ɔ̃ wa aà dìlɛ gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà gbɛ̃̀ ũ,

gbɛ̃́ pↄ́ Lua ↄkↄlↄmpàɛ̀ à widàwà ũ.

5 Wà aà zↄ̃̀ wá tàaeↄ yã́i,

wà aà kɛ̀’ĩa wá yãvãiↄ yã́i.

Ĩa pↄ́ wa dàwàpi wá gbá aafia,

aà flàala iaↄ mɛ́ wá gbãgbã.

6 Wa sãsã wápii lán sãↄwa,+ 53.6 1Piɛ 2.24-25

baade azĩa zɛ́ sɛ̀,

ↄ̃ Dii wápii vãikɛa dìɛ̀.

7 Wà aà wɛtã̀ wà widàwà,

ↄ̃ i lɛwɛ̃aao lán sã pↄ́ wàlɛ gɛ́ a kòlokpaiwa,+ 53.7 Zia 5.6

a nílɛ kpɛ̃́ lán sã pↄ́ wàlɛ a kãkɛ̃ɛlɛwa.+ 53.7 Maa 14.61, 1Piɛ 2.23

8 Wà aà kũ̀ ń gbãao,

wà yã́kpalɛkɛ̀aànↄ.

Wà aà bↄ̀ dṹniau ma gbɛ̃́ↄ tàae yã́i,

wà aà dɛ̀ an gbɛ̃go pↄ́ lɛ́ ń dã́ ũ.

Gbɛ̃́ pↄ́ kú aà gↄↄↄ,

an démɛ yã́pi làasookɛ̀i? + 53.8 Zĩn 8.32-33

9 Baa kɛ́ i yãpãsĩkɛo,

mɛ́ wi ma à ɛɛtòo,+ 53.9 1Piɛ 2.22

wà aà mia kpàkↄ̃i ń dàakɛnaↄ,+ 53.9 Luk 23.33

ↄ̃ wà aà vĩ̀ ↄde miau.+ 53.9 Mat 27.57-60

10 À kà Diigu à aà kɛ’ĩa aà taasikɛ.+ 53.10 Zĩn 2.23

Lá à azĩa kɛ̀ tàae awakpabↄ ũ,

a buikɛ, aà wɛ̃ni a gbã̀akũ,

Dii pↄeã i bↄↄlɛkɛ aà sabai.

11 Aà taasikɛa gbɛa a ɛa àↄ wɛ̃ni vĩ,

i a namable.

Ma zↄ̀blen maapi a to yã́ bↄ ń gbɛ̃́ↄ na dasi,

kɛ́ aa aà dↄ̃ yã́i,

asa a ń yãvãi di a miwa.

12 A yã́i má aà baa daaa ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ,

a zĩ̀ ài kpaalɛ ń gbãadeↄ,

asa à gì a wɛ̃nii e à gɛ̀ gàò,

wà aà gwà doũ ń dàakɛnaↄ.+ 53.12 Luk 22.37

À gbɛ̃ dasiↄ duuna sɛ̀,+ 53.12 Ɛbɛ 9.28

à kulɛkɛ̀ Luaɛ tàaedeↄnɛ.+ 53.12 Lom 8.34

54

Yelusalɛũ dafu

1 Ma Dii ma mɛ̀,

n fĩi pↄ́ ni nɛ’io,

koo pũna ń pↄna wiio.

N gbɛ̃́ pↄ́ ni nↄwãwãkɛo, gulakɛ.

Asa n gbɛ̃́ pↄ́ n gↄ̃ pãkpànzi,

n nɛ dasi aↄ dɛ nↄɛ pↄ́ a gↄ̃ aɛdↄ̀wà pↄ́a.+ 54.1 Gal 4.27

2 Ǹ n zwã̀akpɛ gu kã́fĩ,

ǹ a zwãa yàasa kṹ,

ǹ a ba gbã̀akũ,

ǹ a líↄ pɛ́lɛ gíũgiũ.

3 Asa ńyↄ̃ ↄta ↄplaai ń zɛɛo,

n gbɛ̃́ↄ buiↄ bùsu símá,

aai zↄ̃lɛ ń wɛ̃́lɛ ziaↄu.

4 Ńsu vĩakɛo, asa wí a n kũo.

Ńsu widɛo, n gɛɛ a gↄ̃ kpa n wɛ́io.

N ɛ̀waasogↄↄ wíyã a sãngu,

n gyaable ń gɛɛo kpánwɛi yã́ a dↄngu lↄo.

5 Asa mapi n Kɛna mámɛ má n gↄ̃ ũ,

ma tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de!

Ma Isailiↄ Bona, an Lua,

ma kua adoaɛ,

wì mɛmɛɛ dṹnia píi Lua.

6 Má n gbɛsi

lán nↄɛ pↄ́ wà pãkpài aà pↄ yàwa.

Mapi n Lua má ɛa n kṹ

lán ɛ̀waaso nↄkpama pↄ́ à gìiwa.

7 Ma n to we yãa yↄↄ gĩaɛ,

ãma má ɛa n si ma sùuu zↄ̃ↄ yã́i.

8 Kɛ́ ma pↄ fɛ̃̀, ma bↄ n kpɛ gↄↄpla,

ãma má wɛ̃nadↄ̃nɛ gbɛ̃kɛ láasai musu.

Ma Dii n Bona mámɛ má ò.

9 Lá ma lɛgbɛ̃̀ Nↄee gↄↄ,

ma mɛ̀ í a da dṹniaa lↄo,+ 54.9 Daa 9.11

màa ma lɛgbɛ̃̀ gbã lↄ,

ma mɛ̀ ma pↄ a fɛ̃nzi mà n lele lↄo.

10 Baa tó gbɛ̀sĩsĩↄ làa mɛ́ sĩ̀sĩↄ gbòo,

ma gbɛ̃kɛa láa n kĩ́io,

ma bàakuannↄ aafia yã́ a gbooo.

Ma Dii n wɛ̃nadↄ̃nɛde mámɛ má ò.

11 Wɛ̃́lɛ wɛ̃nade pↄ́ zàa’ĩana ì a suumpapa,

mɛ́ gbɛ̃e i n nↄ̀sɛ nínio,

má ɛa n kálɛ ń tiikↄazio,

má n ɛ̃ daalɛ safiiwa.

12 Má n bĩ́i misonaↄ kɛ ń lubiio,

má n bĩ́ibↄlɛↄ kɛ ń gbɛdiio,

má n bĩ́iↄ bo ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ.+ 54.12 Zia 21.18-21

13 Ma Dii, má yãda n gbɛ̃́ↄnɛ píi,+ 54.13 Zãa 6.45

n nɛ́ↄ aafia aↄ zↄ̃ↄ.

14 Yã́zɛde a n gba gbãa,

gbãamↄa gbɛ̃́ↄnɛ a zã̀ kũnnↄ.

Ńyↄ̃ↄ pↄe vĩa vĩo,

gili a gɛ̃nguo.

15 Tó wà lɛ̀lɛma, bee i bↄ ma kĩ́io,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛma a mikpama.

16 Gwa! Mámɛ ma sia kɛ̀,

ì tɛ́vu ń bↄ̀ↄo,

aà ↄzĩn gↄ̃kɛbↄpia ũ.

Mámɛ ma gbɛ̃kaalɛna kɛ̀ lↄ

aà gbɛ̃́ↄ dɛdɛ.

17 Gↄ̃kɛbↄ pↄ́ wa kɛ̀ n yã́i a àikɛo.

Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀bↄnnↄ, n yã́ a zↄ̃lɛwà.

Ma zↄ̀blenaↄ baan we,

má tó aa zĩble.

Ma Dii mámɛ má ò.

55

Dii kĩ́i wɛɛlɛa a gↄↄwa

1 Hee! Á gbɛ̃́ pↄ́ imi lɛ́ á dɛↄ,

à mↄ í kĩ́i ápii!+ 55.1 Zia 21.6, 22.17

Baa tó á ↄ̃a vĩo, à mↄ pↄble.

À mↄ vɛ̃ɛ ń vĩo mi ↄ̃asai, fĩabosai.

2 Àkɛa álɛ ↄ̃a dɛ pↄ́ pↄ́ dɛ blɛ ũo musui?

Bↄ́yãi álɛ zĩ ài dɛ pↄ́ pↄ́li ń kã́o yã́ii?

À ma yãma sa à pↄmaa ble,

á pↄ i kɛ na a nísiwa.

3 À swã́kpa ma!

À mↄ ma kĩ́i kɛ́ à e àↄ ku.

Ma bàa aↄ kúánↄ gↄↄpii,

ma gbɛ̃kɛ seasai pↄ́ má kɛ̀ Davidiɛ yã́pi.+ 55.3 Zĩn 13.34

4 Gwa! Ma aà dìlɛ seelade ũ buiↄnɛ,

ma aà kɛ̀ gbɛ̃́ↄ dↄaana ũ, an kía ũ.

5 Ńyↄ̃ bui pↄ́ ń dↄ̃oↄ sísi,

bui pↄ́ ń dↄ̃opiↄ bàalɛ mↄ n kĩ́i

ma Dii Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa yã́i,

asa ma gawi pìsima.

6 À Dii kĩ́i wɛɛlɛ aà egↄↄ,

à aà sísi gↄↄ pↄ́ a kãiánↄ.

7 Vãikɛna a zɛ́ tó,

gbɛ̃vãi ↄkpa a làasooi.

Aà zɛ ń Diio, i aà wɛ̃nagwa,

wá Luapi i sùuukɛaànↄ maamaa.

8 Asa ma Dii ma mɛ̀,

á làasoo muaa ń ma làasoooo,

á yãkɛa muaa ń ma yãkɛaoo.

9 Lá musu ń zĩ́lɛo lɛsĩ dɛ ń kↄ̃o,

màa ma yãkɛa lɛsĩ dɛ á yãkɛaa,

màa ma làasoo dɛ á làasooa.

10 Lá lou ń mↄ̀sɛo ì bↄ za musu,

mɛ́ ìli ɛa we tↄↄlɛninisaio,

ì to pↄ́ bↄlɛwà à nɛ’i,

ↄ̃ ì buikɛ pↄtↄ̃naɛ,

ì blɛkɛ pↄblenaɛ,+ 55.10 2Kln 9.10

11 màa yã́ pↄ́ bↄ̀ ma lɛ́u dɛ.

A lɛ́lɛ pã ma pↄeã kɛsaio,

ma yã’o kpã́sãa tá aↄ na.

12 Asa á bↄlɛ ń pↄnao,

wa dↄaaɛ́ ń aafiao,

gbɛ̀sĩsĩↄ ń sĩ̀sĩↄ koo pũna ń gulao á aɛ,

sɛ̃̀ali píi a ↄtaalɛ.

13 Pɛ̃liↄ bↄlɛ lɛaaↄ gbɛu,

gbɛ́liↄ bↄlɛ lɛsikaoↄ gbɛu.

Bee aↄ ma tↄbↄ

seela láasai pↄ́ a súuli kpálɛo ũ.

56

Bui píi suabaa

1 Ma Dii ma mɛ̀:

À zɛ ń yã́zɛdeo,

í yãkɛ a zɛ́wa,

asa ma sↄu mà ń á suabaao,

má làa ń á bↄa maao.

2 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bee kɛ

a yã́pi kũa ũ.

Ìli kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛ gbãlɛo,

à ↄbↄ̀lɛ vãi píiu.

3 Buipãle pↄ́ nàa su o

má we à gɛ̃ ma gbɛ̃́ↄ guuoo.

Gbɛ̃́ pↄ́ a lɛ wia su mɛ

lí giin a ũo.

4 Asa ma Dii ma mɛ̀:

Tó gbɛ̃́ pↄ́ wà ń lɛ wìↄ ma kã́mabogↄↄ yãdà,

tó aa zɛ̀ ń ma pↄeão,

mɛ́ aa ma bàakuańnↄ yã́ kũa,

5 má ↄgbɛkɛnɛ́ ma kpɛ́u,

an maa aↄ dɛ nɛgↄ̃ɛↄ ń nɛnↄɛↄla,

má ń tↄ́ na kɛ̃ a gĩↄwa,

tↄ́pi aↄ láaa vĩo, a ga bauo.

6 Buipãle pↄ́ aa nàa aa zĩkɛmɛɛ,

aa ye ma tↄ́i aa zↄblemɛɛↄ,

aali kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛ gbãlɛo,

aa ma bàakuańnↄ yã́ kũaↄ,

7 má gɛ́ńnↄ ma sĩ̀sĩ pↄ́ a kua adoa musu,

má tó an pↄ kɛ na ma sísikpɛu.

Má ń sa pↄ́ aaì o ma gbagbakĩiↄ sí

ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ,

asa wa mɛ ma kpɛ́ɛ bui píi lousisikpɛ.+ 56.7 Mat 21.13

8 Ma Dii Lua pↄ́ mi Isaili zĩ̀zↄↄ kãaa ma mɛ̀

má ɛa gbɛ̃́ↄ kãaa kã́fĩ gbɛ̃́ pↄ́ kã̀aaↄ guu.

Lua yã́kpalɛkɛa ń ãnabi vãiↄ

9 Sɛ̃̀a nↄ̀bↄↄ píi, à mↄ pↄble

ń lákpɛ nↄ̀bↄↄ píi.

10 Isaili gudↄ̃anaↄá vĩ̀aↄnɛ píi,

aa a kee gbáɛo,

gbɛ̃ lɛ́nanaalɛaↄnɛ, aali gbokɛ dↄ̃o,

aaìↄ wúlɛa ń nana’oao, aa ye ii.

11 Gbɛ̃ asiadeↄnɛ, blɛ lí mↄ́máo,

dↄaana pↄ́ yãe dↄ̃oↄnɛ.

An baade a pↄeã zɛ́ sɛ̀,

an baade zĩa mì mɛ̀ndo ài àlɛ wɛɛlɛ.

12 Aaì okↄ̃ɛ: À mↄ wà vɛ̃ɛ wɛɛlɛ,

wà í gbãa mi wà a dɛ kɛ.

Pↄ́ pↄ́ mↄ̀ ń gbão a mↄ́ ń ziao,

iↄ dɛ gbã pↄ́ɛ beea maamaa.

57

1 Gbɛ̃maaↄ lɛ́ midɛ,

mɛ́ a yã́ lɛ́ kã̀ada gbɛ̃elao.

Wà luayãmanaↄ sɛ̀lɛ lɛ́ táńnↄ,

mɛ́ gbɛ̃e làasoo i kawào.

Lua lɛ́ gbɛ̃́ maapiↄ si músi pↄ́ lɛ́ mↄ́wa.

2 Zɛmaasɛnapiↄ lɛ́ gↄ̃ ń aafiao,

aa kã́mabo ń wúlɛkĩiↄwa miau.

3 Ápiↄ sↄ̃, à mↄ la á màsokɛn nɛ́ↄ!

Gbãsĩde ń káaluao buiↄn á ũ!

4 Dé álɛ a láanikɛi?

Dé álɛ á lɛ́ yàasa ɛlɛwà

álɛ á lɛ́na bↄɛ̀i?

Á tàae nɛ́ↄ! Á bui mↄafilideↄ!

5 Á mɛ ì lua tã́ai lí gbɛ̃̀nɛↄ gbáu

ń ligↄ̃n yàasaↄ píi.

I sa’o ń á nɛ́ↄ swai

ń gbɛ̀ lookpaaↄ zíɛo.

6 A zɛ ń swa gbɛ̀ pↄ́lↄpↄlↄↄ,

ↄ̃mɛ á baa ũ.

Ao, ampiↄ a itↄ̃̀lɛmá,

a ń gbá pↄ́wɛnti.

Lá màaɛ, má gí tↄsiiwáe?

7 A dↄɛ’ĩikɛkĩi kɛ̀kɛ sĩ̀sĩ lɛsĩ musu,

wekĩi i dɛdɛ gɛ sa’ou.

8 I á zeeↄ pɛ́lɛ kpɛ́ kpɛɛlɛli saɛ.

A pãkpàmazi,

a á zwãa wòlowá,

a dɛdɛ a da á wúlɛkĩi yàasaa.

A lɛdoũkɛ̀ ń á yenzideↄ,

a wulɛńnↄ, a ↄlìa ń plɛi.

9 A nísi gbɛ̃̀wá,

a fɛlɛ ń kibɛgɛtao,

a tulalelɛ̀ maamaa.

A a zĩnaↄ zĩ̀ bùsu zã̀zãu,

a ázĩa bùsa e bɛdau.

10 A ázĩa kpàsa ń tá dasi oao,

i dↄ̃ kɛ́ a zɛ́ kuoo.

A ázĩa lɛ̀ ń láo, ↄ̃ á yɛ̃̀ɛɛ i láao.

11 Dé álɛ bílikɛwà álɛ vĩakɛɛ̀

ↄ̃ a fɛlɛ ń mↄafilioi?

Ma yã́ i dↄáguo,

i ma yãda á sↄ̃uo.

Kɛ́ ma nilɛ à gɛ̃̀gɛ̃ yã́i

álɛ vĩakɛmɛɛoa?

12 Má á yãnakpaa ázĩawa ń á yãkɛao ɛɛkaɛ́ á ↄzĩ,

a kã́fĩakɛɛ́o.

13 Tó a wɛ̃na wii lɛ̀,

á zĩadↄ̃abↄ pↄ́ á kã̀aaↄ á bↄ mɛ̀!

Aa gɛ̃ ń ĩ́anao píi,

baa lɛ́’ĩana a ń sɛ́lɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ nàmazi mɛ́ a bùsu túbible,

ↄ̃mɛ a gↄ̃ ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa vĩ.

Lua gbɛ̃́ↄ gbã́gbãa

14 Dii mɛ̀: À zɛ́kpa! À zɛ́kpa!

Àli miↄnaↄ bibi!

À pↄ́ pↄ́ wa gɛ̃nalɛwà gága ma gbɛ̃́ↄ zɛ́u!

15 Asa ma Lua Musude má dɛńla,

má kú gↄↄpii mɛ́ ma tↄ́ kua adoa.

Ma mɛ̀: Ma bɛ ku gulɛsĩ pↄ́ a kua adoau,

má kú lↄ ń nↄ̀sɛniɛ sùuudeo.

Mi sùuudeↄ gba wɛ̃ni dafu,

mi nↄ̀sɛniɛdeↄ gba sↄ̃.

16 Máↄ yã́gagańnↄ láasaio,

ma pↄ aↄ paańzi gↄↄpiio.

Tó màaɛ, ma pↄkɛaↄ yɛ̃̀ɛɛ a láa,

an ĩ́an wɛ̃nide pↄ́ bↄ̀ ma kĩ́i a gɛ̃zɛa.

17 An gbɛ̃ble’ai tàae mɛ́ ma pↄ fɛ̃̀,

ↄ̃ ma ń gbɛ̃́ ma ulɛnɛ́ ń pↄkpɛ̃nɛo,

ↄ̃ aa gì bↄ̀ ma kpɛ,

aa ń pↄeã zɛ́ sɛ̀.

18 Baa kɛ́ ma ń yãkɛaↄ è màa,

má ń gbã́gbã, má ń tàlakpa,

má ń sↄ̃ níninɛ́ vlɛ̃́vlɛ̃.

19 Má tó ma sáaukpaa aↄ dↄ ↄↄlↄnapiↄ lɛ́u.

Ma Dii ma mɛ̀ má aafia kpá

gbɛ̃́ pↄ́ kú zã̀ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú kãiↄwa,+ 57.19 Ɛfɛ 2.17

mí ń gbã́gbã.

20 Vãikɛnaↄ dɛ lán ísia í pãpãakↄ̃wawa.

A í líↄ ku kílikilio,

a ikooaↄ ì fɛlɛ ń pɛ̀lɛao ń gbãsĩo.

21 Ma Dii ma mɛ̀

vãikɛnaↄ aaↄ aafiao.

58

Lɛyea sĩande

1 Wii lɛ́ gbã́ugbãu,

ńsu ǹ nzĩa kṹkũo.

Ǹ n lↄↄ fɛlɛ musu lán kuu’ↄwa.

Ma gbɛ̃́ↄ tàae kpàwakɛnɛ́,

Yakↄbu buipiↄ duunaↄ onɛ́.

2 Aaìↄ ma kĩ́i wɛɛlɛ lá gu lɛ́ dↄ,

an mɛ̀sa ì wã ma yãkɛaↄ dↄ̃ai

lán bui pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa

ìli pãkpa a Lua yãdilɛaↄziowa.

Aaì yã́gↄ̃gↄ̃a a zɛ́wa gbɛaa,

aaìↄ ye mà sↄ̃ńzi.

3 Ɔ̃ aaì ma la: Bↄ́yãi wa lɛyèi,

kɛ́ ńlɛ wá gwao ni?

Bↄ́yãi wa wázĩa bùsainɛ,

kɛ́ ń wá fãn vĩo ni?

Gwa! Á lɛyegↄↄ i ázĩa pↄeã kɛ,

mɛ́ i á zĩkɛnaↄ wɛtã píi.

4 Gwa! Á lɛyea ì midɛ ń lɛkpaao ń sòleo,

i kↄ̃ gbɛ̃ ń ↄkũ gbãao.

Á fↄ̃ lɛye lá álɛ kɛ gbãɛwa

mà á lↄↄ ma musue?

5 Lá ma lɛye dìlɛn wee?

Zĩabusaa ado yã́ nɛe?

I kɛ mipɛlɛa lán kpootɛ̃wa

ge wúlɛa túfuu ń zwã̀nkasa kákaaálao yã́ no.

Pↄ́ pↄ́ i mɛ lɛyen wea?

Bee mɛ́ ì kamagua?

6 Lɛye pↄ́ má dìlɛ min kɛo lò?

À vãikɛnaↄ gala polo gbɛ̃́ↄwa,

à zuubↄlɛ gbɛ̃́ↄnɛ,

à gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ↄtↄ̃máↄ gbaɛ,

í gbãamↄa gbɛ̃́ↄnɛ midɛ píi.

7 À blɛli nↄandɛnaɛ,

à wɛ̃nade bɛsaide dilɛ.

Tó a gbɛ̃́ è bɛ puizi, à pↄ́ nai.

Tó i bàalɛ á mɛdoũdeɛo,+ 58.7 Mat 25.35

8 gu a puɛ́ lán ĩatɛ̃ bilɛawa,

á gↄ̃a maa a bↄlɛ àannↄ,

á maakɛa a zɛmikũɛ́,

ma gawi iↄ tɛ́ á kpɛ.

9 Tó a lɛzùmazi sa, má wewá,

tó a wiilɛ̀mazi, má oɛ́: Má kɛ́!

Tó a gbãamↄa gbɛ̃́ↄnɛ mìdɛ á guu

ń ↄtondↄakↄ̃wao ń yãpãsĩ’oao,

10 tó a nↄandɛna gbà á pↄeã blɛ,

mɛ́ a pↄ́ kpà wɛ̃nadewa à kã̀,

gu a puɛ́ gusiau,

gubeebee a gↄ̃ɛ́ lán fãanɛwa,

11 míↄ dↄaaɛ́ gↄↄpii.

Má tó pↄ́ mↄ́wá gu tɛ́kũau,

má á wá baasaɛ́,

íↄ dɛ lán swalu mↄ̀sɛdewa,

lán nibↄna pↄ́ a í lí baowa.

12 Á á bɛzia zi fɛlɛ,

á á wɛ̃́lɛ pↄ́ kálɛa à gɛ̃̀gɛ̃ vu,

wi mɛɛ́ bĩ́igbooa ń uazĩↄ kɛ̀kɛnaↄ.

13 Tó álɛ gbabↄ kã́mabogↄↄzĩo,

mɛ́ álɛ ázĩa pↄeã kɛ ma gↄↄpiwao,

tó a mɛ̀ kã́mabogↄↄzĩ na,

mɛ́ a ma gↄↄpi dìlɛ gbia,

tó á dìlɛ gbia mɛ́ a á bↄↄlɛ tò,

tó i ázĩa pↄeã kɛuo,

mɛ́ i yãyaaabↄlɛuo,

14 á pↄ́ a kɛa na,

mí tó àↄ kible bùsu gulɛsĩↄu,

mí tó à á dezi Yakↄbu túbible.

Ma Dii ma lɛ́ mɛ́ ò.

59

Gbɛ̃́ↄ duuna bↄa gupuau

1 Dii ↄ i kɛ geseũ à kɛ̃́sã á suabaaio.

Aà swã́ i kɛ gbãa à gí yãmaiwáo.

2 Á yãvãiↄ mɛ́ á kɛ̃́kↄ̃wa ń á Luao,

á duuna mɛ́ tò à a wɛ́ gòwá,

ↄ̃ à gì á yãmai.

3 Asa gbɛ̃dɛ’au gↄ̃́kpa á ↄwa,

á tàaeↄ á ↄkↄↄ pà.

Ɛɛ mɛ́ ìↄ dↄ á lɛ́u,

iↄ yãkpaanla bↄlɛ.

4 Gbɛ̃e lí wiilɛ yã́zɛdeio,

gbɛ̃e lí sĩana’o yã́kpalɛuo.

Aaì zɛ ń yãpão, aaìↄ ɛɛto.

Aaì nↄsi yãkele ũ,

aaì nɛ’i gudɛ ũ.

5 Aaì mlɛ̃̀ gbe pipi,

aaì dã̀nsaba tã́.

Tó gbɛ̃́ ń gbe blè, a gaɛ,

tó gbɛ̃́ wì sↄ̃, kyã́ a bↄ.

6 An bapiↄ lí pↄkasa kɛo,

an ↄzĩpiↄ lí pↄ́ nańzio.

An yãkɛaↄá gudɛɛ,

aa ↄdìdi yãpãsĩwa.

7 An kɛ̀sɛ lɛɛũ ń vãikɛao,

aaì yãesaide dɛ àannↄ.

Gudɛlaasoo aaìↄ kɛ,

aaì ásoo ń músio kpáńzi.

8 Aa aafia zɛ́ dↄ̃o,+ 59.8 Lom 3.15-17

yã́ dↄ̀ↄde kú ń tufauo.

Aaì zɛ́ kolekolea da,

gbɛ̃́ pↄ́ bɛuↄ líↄ aafia dↄ̃o.

9 A yã́i tò yã́zɛde zã̀kũwanↄ,

mɛ́ yãmaa i wá leo.

Gupua wá wɛ́ dↄi,

ↄ̃ gusia wa su è,

gukɛ̃a wá mɛ wã̀i,

ↄ̃ gubeebee wá bɛu.

10 Wi ↄdↄ gĩi lán vĩ̀aↄwa,

wi ↄmalɛmalɛ lán wɛsaideↄwa,

wi gɛ̃nalɛ fãanɛ lán guluuluuiwa.

Wá gbãa fá,

ń beeo wá dɛ lán gɛↄwa.

11 Wi wiilɛ lán wàiↄwa,

wi ↄ́ↄlↄ wɛ̃nannↄ lán felenaↄwa.

Wá wɛ́ ìↄ dↄ yã́zɛdei, wili eo,

wá mɛ wã̀ wà wá suaba, a zã̀wanↄ.

12 Asa wá tàaeↄ kↄ̃̀nɛ,

wá duuna wá dá yã́u.

Wá tàaeↄ zↄ̃̀lɛwá,

wá wá yãkɛaↄ dↄ̃ sa.

13 Wa bↄ Dii kpɛ wa mↄafilikɛ̀ɛ̀,

wa gi wá Luazi,

yãkpaanla ń kĩ́iwãio ì dↄaawɛ̃ɛ.

Ɛɛ kↄ̃̀ wá sↄ̃ guu, àlɛ bↄlɛ wá lɛ́u.

14 Màa yã́zɛde pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀,

maakɛa zɛa kãaa,

sĩana gɛ̃mbↄlɛ gãaɛ,

yã́ dↄ̀ↄde kùa gɛ̃kĩiwa.

15 Sĩana gbɛzãkpà,

wì ↄ̃zↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃̀ vãiwawa.

Dii wɛkpàlɛ gwà, à kɛ̀ɛ̀ ĩ́i,

asa yã́zɛde kuo.

16 A è gbɛ̃́ maae kuo.

Kɛ́ yãkɛkɛnae kuo, à dìwà.

Ɔ̃ à suabazɛ bↄ̀ ń a gↄ̃sagbãakɛo,

à gbãa’è a maakɛawa.

17 À maakɛa dà mↄ̀ ula ũ,+ 59.17 Ɛfɛ 6.14

à suabaa kpà mↄ̀ fùa ũ,+ 59.17 Ɛfɛ 6.17, 1Tɛs 5.8

à tↄsima dà pↄkasaↄ ũ,

à ãiapãsĩ kàkaala ulada ũ.

18 A fĩabo gbɛ̃́ↄnɛ ń yãkɛawa,

a pↄkũmabↄbↄ a ibɛɛↄwa,

a tↄsi a wɛ̀lɛↄwa,

i asea kɛ ísiabaadeↄnɛ a zɛ́wa.

19 Bɛ’aɛdeↄ vĩakɛ Dii tↄ́ɛ,

gukpɛdeↄ aà gawi da gbia,

asa a mↄ́ lán í gufↄ̃awa,

lán í pↄ́ Dii lɛ́’ĩana lɛ́ ↄzↄ̃iwa.

20 Yakↄbu buiↄ Bona a mↄ Siↄna

gbɛ̃́ pↄ́ mikɛ̃̀ ń duunaↄwaↄ kĩ́i.+ 59.20 Lom 11.26

Ma Dii mámɛ má ò.

21 Ma Dii ma mɛ̀,

ma bàakuańnↄ yã́n kɛ:

Ma Nisĩna pↄ́ kúwá

ń ma yã́ pↄ́ má dàɛ́ á lɛ́uo

a bↄ á lɛ́uo ge á nɛ́ↄ ge á tↄũnaↄ

za gbã e gↄↄpii.

60

Siↄna gawi zia

1 Fɛlɛ tɛkɛ, asa n gupua mↄ̀,

Dii gawi pìsima.

2 Gwa! Guluuluu kù dṹniaa,

gusia kùlɛ a gbɛ̃́ↄwa.

Mpi sↄ̃, Dii a bilɛma,

aà gawi i bↄma.

3 Buiↄ mↄ n gupuau,

kíaↄ sↄ̃ n pípia í gbãai.

4 Wɛzu gugwa ǹ liai,

aa kã̀aa píi, aalɛ mↄ́ n kĩ́i.

N nɛgↄ̃ɛↄ bↄ̀ za zã̀zã, aalɛ su,

wa n nɛnↄɛↄ naaa ń gbã̀tɛ̃ɛu, wàlɛ suńnↄ.

5 Tó n bee è, n pↄna a pisi n oawa,

n nↄ̀sɛ a yáalↄ kua nzĩa dakĩiwa.

Wa n gba ísia baa àizɛɛↄ,

wa mↄnɛ ń buiↄ pↄmaaↄ.

6 Yiongo waiↄ li n bùsua,

Madiã ń Efa bùsu yiongo nɛ́ bↄlↄↄ.

Seba bùsudeↄ mↄ píi

vua ń tulaleti gĩnanaↄ sɛa,

aalɛ ma yãkɛaↄ baokpa.

7 Wa Kedaa bùsu pↄtuoↄ kãaanɛ píi,

wa Nɛbaioↄ sãsaↄ kpama ǹ n bↄↄlɛkɛò,

wi sa pↄ́ ì kamagu oò ma gbagbakĩiwa,

mí a kpɛ́ gawide gawi kã́fĩò.

8 Bↄ́mɛ táa’ò lɛ́ su lán louwa,

lán felenguuluↄ sua ń kpɛ́uwa keei?

9 Ísiabaadeↄ lɛ́ kãaamazi we,

ísia gó’ilɛnaↄ mɛ́ zɛmikũa we.

Aa bↄ̀ ń n nɛ́ↄ za zã̀zã,

aalɛ mↄ́ ń ń ã́nusuↄ ń ń vuaↄ

ma Dii n Lua tↄbↄi,

asa ma Isailiↄ Lua ma kua adoaɛ,

má gawi pisima.

10 Buipãleↄ ɛa n bĩ́iↄ bo,

an kíaↄ zĩkɛnɛ.

Baa kɛ́ ma n gbɛ̃ ń pↄfɛ̃o yãa,

má wɛ̃nadↄ̃nɛ ma sùuu yã́i sa.

11 N bĩ́ibↄlɛↄ aaↄ wɛ̃aɛ gↄↄpii,

aaliↄ taao fãanɛ ń gwãasĩnao,

kɛ́ buiↄ mↄnɛ ń ń àizɛɛↄ

ń ń kíaↄ kpán’aɛkɛa.+ 60.11 Zia 21.25-26

12 Asa bui ge kpala pↄ́ i zↄblenɛo a midɛɛ,

wa ń bùsuↄ dɛɛlɛmpa míↄmiↄ.

13 Wa mↄnɛ ń Libã bùsu gawio,

pɛ̃liↄ ń kpɛ̃liↄ ń sɛ̃́liↄ píi,

kɛ́ mà e zãbleò ma kúkĩiwa,

ma gbadibↄpi iↄ gawi vĩ.

14 N wɛtãna nɛ́ↄ mↄ kúlɛnɛ,+ 60.14 Zia 3.9

gbɛ̃́ pↄ́ aa sakàngupiↄ wúlɛnɛ n gbázĩ,

aai onɛ Dii wɛ̃́lɛ

Siↄna pↄ́ Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa kàlɛ.

15 Baa kɛ́ gbɛ̃́ↄ zàngu yãa

aa pãkpànzi,

gbɛ̃eli gu baavĩ n guuo,

má n kɛ ĩ́andãbↄ láasai ũ,

gbɛ̃́ↄ iↄ pↄnakɛò e ń buiwa.

16 Ńyↄ̃ buiↄ vĩ mi,

an kíaↄ yↄ̃́ kpama,

níↄ dↄ̃ mámɛ máa Dii n Suabana ũ,

Yakↄbu Lua gbãade n Bona ũ.

17 Má mↄ́ ń vuao mↄgotɛ̃ gbɛu,

ã́nusu sↄ̃ mↄsi gbɛu.

Má mↄ́ ń mↄgotɛ̃oli gbɛu,

mↄsi sↄ̃ gbɛ gbɛu.

Má aafia dilɛnɛ n laaidↄmade ũ,

má yã́zɛde danɛ n gbãade ũ.

18 Wa yãpãsĩ súu ma n bùsuu lↄo,

ásoo ń músio a sↄ̃ n bùsu zↄ̃lɛio.

Wa tↄ́kpa n bĩ́iɛ Suaba,

n bↄlɛↄ sↄ̃ Táasi.

19 Ĩatɛ̃ ali gupunɛ fãanɛ lↄo,

mↄvua í gbãa a gupunɛ lↄo.

Ma Dii mámɛ máↄ dɛ n gupua ũ gↄↄpii,

mapi n Lua, mámɛ máↄ dɛ n tɛkɛa ũ.+ 60.19 Zia 21.23, 22.5

20 N ĩatɛ̃ a gɛ̃ kpɛ́u bauo,

mɛ́ n mↄ a ↄsikɛo,

asa mámɛ máↄ dɛ n gupua láasai ũ,

n ↄↄlↄ a midɛ sa.

21 N gbɛ̃́ↄ aaↄ maa píiɛ,

mɛ́ aaↄ bùsu vĩ gↄↄpii.

Aaↄ dɛ lí pↄ́ má bà vlãpaa ũ,

ma ↄgbɛ ũ ma zãblea yã́i.

22 An gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃́sãańzi

a kↄ̃ à ka gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo,

an gbɛ̃́ pↄ́ kpɛɛ ń guu,

a gↄ̃ bui zↄ̃ↄ ũ.

Mámɛmaa Dii,

má yã́pi kɛ a gↄↄwa ń wãao.

61

Dii ɛ̀fãaigↄↄ

1 Dii Lua Nisĩna kua,

à ma sɛ mà baonakpa taasideↄnɛ,+ 61.1 Mat 11.5, Luk 7.22

à ma zĩ mà pↄsiadeↄ gba sↄ̃

mà zĩ̀zↄↄ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ ń dakpɛunaↄ gbaɛao kpàwakɛ,

2 mà Dii gbɛ̃kɛkɛnɛgↄↄ+ 61.2 Luk 4.18-19

ń wá Lua tↄsimagↄↄo onɛ́,

pↄsiadeↄ nↄ̀sɛ i níni píi.+ 61.2 Mat 5.4

3 À ma zĩ mà fùakpa Siↄna ↄↄlↄnaↄnɛ túfu gbɛu,

mà pↄna nísi dↄↄmá an gbãsĩkpaa gbɛu,

mà táasilɛa pↄkasa danɛ́ an kãgaa gbɛu.

Aaↄ maa, wiↄ mɛnɛ́

lí pↄ́ Dii bà azĩa tↄbↄa yã́iↄ.

4 Aa bɛzia sà zizi vu,

aa pↄ́ pↄ́ wà a dɛɛlɛmpà yãaↄ kɛkɛ,

aa ɛa wɛ̃́lɛ pↄ́ gↄ̃̀ da wáiwai za káauↄ kálɛ lↄ.

5 Bui zĩ̀loↄ á pↄ́ↄ dã́dãɛ́,

buipãleↄ á bua ń á vɛ̃ɛbuↄ sɛ̃waɛ́.

6 Ápiↄ sↄ̃, wa mɛɛ́ Dii gbàgbanaↄ,

wa á sísi wá Lua zĩkɛnaↄ.

Á buiↄ àizɛɛble,

á ĩ́anadã ń ń pↄmaaↄ.

7 Ma gbɛ̃́ↄ asea e lɛɛ pla

wí pↄ́ wa dàmá gbɛu,

aa pↄnakɛ ń ń baao

an gɛɛkpanwɛia gbɛu.

Aa gↄ̃ bùsu lɛɛ pla vĩ,

pↄna láasai aↄ dɛ ń pↄ́ ũ.

8 Asa ma Dii, yã́zɛde mɛ́ ì kamagu,

má za pↄ́siama ń gbãableamáogu.

Má ń asea kpámá ń náaio,

ma bàa aↄ kúńnↄ gↄↄpii.

9 Waↄ ń buiↄ dↄ̃ dṹniau,

an nɛ́ↄ tↄbↄ bui píi kĩ́i,

gbɛ̃́ pↄ́ ń é píi i dↄ̃ kɛ́

aa dɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma báaadàńguↄ ũ.

10 Mi pↄnakɛ ń Diio maamaa,

ma pↄ na ma Luawa,

asa à suabaa nàmazi pↄkasa ũ,

à bↄa maa dàmɛɛ ula ũ,

lán nↄsɛna pↄ́ kákakɛ̀wa,

lá aà nↄ pↄ́ a zãblebↄↄ fĩ̀wawa.+ 61.10 Zia 21.2

11 Lá tↄↄlɛ ì to pↄ́ bↄlɛwa,

mɛ́ bua ì to pↄ́wɛna fɛlɛ,

màa Dii Lua a to yã́zɛde ligua,

a to wà ma táasilɛ bui píi wáa.

62

Yelusalɛũ dafu

1 Siↄna yã́i máↄ nílɛao,

Yelusalɛũ yã́i ma lɛ́ a gↄ̃ kpaaũao

e a gɛ bↄò maa lá gu ì dↄwa,

e a suabaa gɛ àↄ pípi lán sɛ̃tɛwa.

2 Buiↄ n bↄa maa e,

kíaↄ wɛsi n gawilɛ ḿpii.

Wa tↄ́ dafu pↄ́ a bↄ Dii lɛ́u kpánɛ.

3 Ńyↄ̃ↄ dɛ lán tulu gawidewa Dii ↄzĩ,

ńyↄ̃ↄ dɛ kíafua ũ á Lua ↄlau.

4 Wa mɛnɛ Bɛzia bau lↄo,

wa n bùsu sísi Guwaiwai bau lↄo.

Waↄ mɛnɛ Mapↄeãwɛ̃lɛ,

n bùsu sↄ̃ Nↄzãe,

asa Dii pↄ aↄ dↄma,

mɛ́ n bùsu a zãkɛaànↄ.

5 Lá ɛ̀waaso ì wɛ̃́ndia sɛ́,

màa n Kɛna a n sɛ́.

Lá nↄsɛna ì pↄnakɛ ń a nↄo,

màa n Lua a pↄnakɛnnↄ.

6 Yelusalɛũ, ma gudↄ̃anaↄ dilɛ n bĩ́iↄ musu,

aaↄ nílɛao fãanɛ ń gwãasĩnao píi.

Á Dii sìsinaↄ, ásu kã́maboo,

7 àↄ zɛaàzi e a gɛ Yelusalɛũ kálɛ,

i aà kɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ dṹnia àↄ aà táasilɛ ũ.

8 Dii ladà ń ↄlɛlɛao,

a ò ń a gã̀sa gbãa dↄao à mɛ̀

á á blɛwɛ kpá á ibɛɛↄwa bau lↄo,

buipãleↄ vɛ̃ɛ pↄ́ a a zĩkɛ̀ mi lↄo.

9 A kɛ̀kɛnaↄ ble, aai ma táasilɛ,

vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃naↄ mi ma kpɛ́ kpɛɛlɛ.

10 À bↄlɛ! À bↄlɛ wɛ̃́nkpɛ!

À zɛkɛkɛ gbɛ̃́ↄnɛ!

À kpá! À zɛda kpá! À gbɛↄ gágau,

í gudↄkↄ̃ɛkĩi dilɛ buiↄnɛ!

11 Gwa! Dii kpàwakɛ̀ e dṹnia lɛ́wa:

O Siↄnaɛ aà Suabana lɛ́ mↄ́.

Gwa! A a asea kũa

mɛ́ a a zĩ ài kpán’aɛkɛa.+ 62.11 Isa 40.10, Zia 22.12

12 Wa mɛnɛ́ Lua gbɛ̃́ↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń bóↄ.

Wa mɛnɛ Wa’ↄliai, Bɛzianlↄo.

63

Dii tↄsimagↄↄ

1 Démɛ bↄ̀ Ɛdↄũ bùsuu, àlɛ mↄ́,

à bↄ̀ Bↄzɛla, aà pↄkasaↄ tã̀ keei?+ 63.1 Isa 34.5-8

Démɛ lɛ́ gↄ̃sagↄ̃sa táa’o ń gbãa zↄ̃ↄo,

a ula gawide daa keei?

Mámɛ, málɛ zĩblea kpàwakɛ,

má gbɛ̃́ↄ suabaa gbãa vĩ.

2 Bↄ́yãi n ula ń n pↄkasaↄ tã̀

lán gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃zↄ̃̀ vɛ̃ɛfɛ̃kĩiu pↄ́wai?

3 Ma ↄ̃zↄ̃̀ vɛ̃ɛfɛ̃kĩiu mado,

gbɛ̃e kumanↄo, baa do.

Ma ↄ̃zↄ̃̀ buiↄwa ń pↄkũmao,

ma kɛ̀sɛ tↄ̃̀má ma pↄfɛ̃ yã́i.

An au fã̀fã ma pↄkasaↄwa,+ 63.3 Zia 14.19, 19.13, 15

ma ula gbãsĩkpà píi.

4 Asa má tↄsimagↄↄ kũa ma sↄ̃u,

ma gbɛ̃́ↄ bogↄↄ kà.

5 Ma gugwàgwa, gbɛ̃e ku à dↄmalɛo,

yã́ dìa kɛ́ gbɛ̃e ku à ma gba gbãao.

Ɔ̃ ma zĩblè ń mazĩa gã̀sa gbãao,

ma pↄkũma mɛ́ ma gba gbãa.

6 Ma ↄ̃zↄ̃̀ buiↄwa ń pↄfɛ̃o,

má tò ma pↄkũma í zↄ̃̀lɛmá,

ma ń au kↄ̀lɛ zĩ́lɛ.

Dii gbɛ̃kɛ galikɛa

7 Má Dii gbɛ̃kɛ galikɛ ń aà táasilɛao,

asa à yã́pii kɛ̀wɛ̃ɛ wá gwaa guu,

à yãmaa dasi kɛ̀ wá Isailiↄnɛ gbɛ̃kɛ guu.

8 À mɛ̀: Aa dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ,

aa mↄafiliyã kɛmɛɛo,

ↄ̃ à gↄ̃̀ ń Suabana ũ.

9 A dↄ̃ńnↄ ń taasikɛa guu píi,

aà aɛ malaika ń suabà,

à ń bó kɛ́ a yeńzi à ń wɛ̃nagwà yã́i.

A ń sɛa za yãayãa a ń kũa.

10 Kási aa bↄ̀ aà kpɛ,

aa aà Nisĩna pↄ yàɛ̀.

Ɔ̃ à mikpɛdↄ̀nɛ́ à gↄ̃̀ ń ibɛɛ ũ,

à zĩkàńnↄ.

11 Ɔ̃ Mↄizi gↄↄ yã́ dↄ̀ aà gbɛ̃́ↄgu aa mɛ̀:

Lua pↄ́ bùa ń a kpàsa dã̀dãnao ísiawa,

à a Nisĩna dàńgu ku má ni?

12 À a gã̀sa gawide pòo Mↄizi ↄplaai,

ↄ̃ à í zↄ̃̀ɛ ń aɛ,

kɛ́ à tↄbↄ e gↄↄpii yã́i.+ 63.12 Bↄa 14.21

13 À gɛ̃̀ńnↄ í títiu, aai gɛ̃mbↄlɛo

lán sↄ̃́ pↄ́ lɛ́ bàalɛ guwaiwaiuwa.

14 Ɔ̃ Dii Nisĩna ń gbá ĩ́ampakĩi,

lán zu pↄ́ wà gɛ̀ńnↄ swadↄↄiↄwa.

Màa n dↄaanɛ́,

kɛ́ n e tↄbↄ yã́i.

Suabaa wii

15 Kua za musu wɛ́kpalɛ ǹ gwa,

kua za n gulɛsĩ gawide pↄ́ a kua adoau.

N pãsĩ ń n nɛgↄ̃nkɛo tↄ́n lá?

N gi wɛ̃na ń sósobio kɛiwɛ̃ɛ.

16 Baa tó Ablahaũ wá dↄ̃o,

ḿmɛ ń wá Mae ũ.

Baa kɛ́ wá yã́ i dↄ Isailiguo,

Dii, ḿmɛ ń wá Mae ũ,

n tↄ́n wá Bona za zi.

17 Dii, bↄ́yãi ń tò wa zã n zɛ́wai?

Àkɛa n wá swã́ gbãakũ̀,

ↄ̃ wá n vĩa vĩo ni?

Ɛa su wápi n zↄ̀blenaↄwa,

gbɛ̃́ pↄ́ ń sɛ̀ buiↄn wá ũ.

18 Wa gↄ̃ bùsu pↄ́ ń kpàwá vĩ gↄↄpla,

ↄ̃ wá ibɛɛↄ mↄ̀ ↄ̃zↄ̃̀ n kpɛ́wa.

19 Wá dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ ń iko vĩmáoↄwa à gɛ̃̀gɛ̃,

lán gbɛ̃́ pↄ́ n tↄ́ kúmáoↄwa.

Kai! Tó n musu wɛ̃̀ n pila,

gbɛ̀sĩsĩↄ lualua n aɛ.

64

1 Ńyↄ̃ↄ dɛ lán tɛ́ pↄ́ kũ̀ yàa giiwa

a tò ípiwa,

n ibɛɛↄ i n tↄ́ dↄ̃,

buiↄ i gilikɛ n aɛ.

2 Asa kɛ́ n pila yãa,

n dabudabu pↄ́ wá a fãn vĩo kɛ̀,

gbɛ̀sĩsĩↄ lùalua n aɛ.

3 Dii pↄ́ ì yãkɛ gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄaàziↄnɛ,

mɛ́ ì kɛ n bàasio, wi e yãa gueio.

Gbɛ̃e swã́ i mao, gbɛ̃e i wɛsiɛo.+ 64.3 1Kln 2.9

4 Ni zɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ n yã́li sãaàguoo,

gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa ń pↄnao.

Ãma kɛ́ wa duunakɛ̀, n fɛ̃wázi,

wá kuò à gɛ̃̀gɛ̃, kpelewa wá bↄui?

5 Wápii, wa gↄ̃ gbãlɛa,

wá maakɛaↄ píi dɛ lán bↄlↄwa.

Wápii wálɛ i’o lán lí láwa,

wá yãvãikɛa a gɛ̃wanↄ zɛ́a lán ĩ́anawa.

6 Gbɛ̃e lɛ́ n sisi lↄo,

gbɛ̃e i fɛlɛ lɛ́ zɛzɛnzi lↄo,

asa n n wɛ́ gàwɛ̃ɛ,

n wá kpá wá yãvãiↄla.

7 Kási ḿmɛ ń wá Mae ũ Dii,

gĩn wá ũ, wá bonan n ũ,

n ↄgbɛn wá ũ wápii.

8 Dii, n pↄ su pawázi à gɛ̃agɛ̃o,

wá yãvãiↄ su àↄ dↄngu gↄↄpiio.

Wá wɛgwa, n gbɛ̃́ↄn wá ũ wápii.

9 N wɛ̃́lɛↄ gↄ̃̀ gbáa ũ,

baa Siↄna gↄ̃̀ gbáa ũ,

Yelusalɛũ gↄ̃̀ guwaiwai ũ.

10 N kpɛ́ gawide pↄ́ a kua adoa

pↄ́ wá deziↄ n táasilɛ̀u tɛkũ̀,

pↄ́ pↄ́ wá pↄ dↄwàↄ ↄ̃̀ↄkpà píi.

11 Ńyↄ̃ↄ yã́ beeↄ gwa, ní gí yãe kɛia?

Ńyↄ̃ↄ nílɛ kpɛ̃́, ní ↄtↄ̃ↄlɛwá à gɛ̃agɛ̃̀a?

65

Yã́kpalɛkɛa ń Isailiↄ

1 Ma sↄu mà mà wemá,

ↄ̃ gbɛ̃e i ma gbɛao,

má kɛ̀ wà ma e,

ↄ̃ gbɛ̃e i ma kĩ́i wɛɛlɛo.

Má ò bui pↄ́ lɛ́ ma sisioↄnɛ:

Má kɛ́! Má kɛ́!

2 Ma ↄ ìↄ dↄa bui swã́gbãadeↄzi,

kási aa bɛ zɛ́ vãi guu tɛa ńzĩa pↄeãi.+ 65.2 Lom 10.20-21

3 Bui pↄ́ ìↄ ma lɛ́wɛ gↄↄpiin ń ũ,

aaìↄ sa’o swaluu,

aaì tulaletikatɛa tàasoↄu.

4 Aaì zↄ̃lɛ miai, aaì i bàalikpɛu,

aaì sa’osawa nↄ̀ↄ só,

aaì pↄ́ bɛ̃̀ɛↄ yãma dɛ ń dou.

5 Aaì mɛ: Ɛa, ńsu sↄ̃mazio,

asa má ye mà gↄ̃ gbãlɛao!

Gbɛ̃́ beeↄ dɛ tɛ́ pↄ́ ìↄ kũ gↄↄpii súɛlɛ ũ ma nízĩɛ.

6 Dii mɛ̀: Gwa!

A kɛ̃a láu ma aɛ, máↄ nílɛo,

má fĩabonɛ́ à gɛ̃ ń kṹ,

7 má fĩabonɛ́ ń duuna

ń ń deziↄ duunao yã́ musu píi,

asa aa tulaletikàtɛa gbɛ̀sĩsĩↄwa,

aa lɛ’ɛ̀a sĩ̀sĩↄ musu.

Má yã́ pↄ́ aa kɛ̀ yãaↄ fĩabonɛ́ a lɛ́u à gɛ̃ ń kṹ.

8 Ma Dii ma mɛ̀:

Baa tó vɛ̃ɛbɛↄ í vĩ yↄↄnnↄ,

wì mɛ wasu a ↄ̃̀ↄkpao,

asa a kã́fĩa vĩɛ.

Màa má kɛ ma zↄ̀blenaↄ yã́i,

má gbɛ̃́ↄ midɛ píio.

9 Má bui sɛ Yakↄbu buiↄ guu,

Yudaeↄ gↄ̃ ma gbɛ̀sĩsĩↄ vĩ.

Gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄ mɛ́ aa gↄ̃ vĩ,

wekĩi ma zↄ̀blenaↄ aaↄ kuu.

10 Salↄna a gↄ̃ dã́dãkɛkĩi ũ,

Akoo guzulɛ+ 65.10 Yoz 7.26 a gↄ̃ zuↄ kálɛkĩi ũ

ma gbɛ̃́ pↄ́ aaì ma kĩ́i wɛɛlɛↄnɛ.

11 Á gbɛ̃́ pↄ́ a pãkpàmaziↄ sↄ̃,

ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa yã́ sã̀águ,

i blɛkalɛ tã́a pↄ́ ì mↄ́ ń minaoɛ,

i í gbãa yãalɛ tↄ̃́lɛ tã́a pↄ́ ì ń baa kpámáwa.

12 Má á baa kpáwá fɛ̃nda ũ,

í kúlɛ wà á dɛdɛ,

asa ma lɛzù, i weao,

ma yã’ò, i swã́sɛio,

a yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀,

a zɛ ń yã́ pↄ́ i kamaguoo.

13 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀

ma zↄ̀blenaↄ pↄble, nↄana i á dɛ.

Ma zↄ̀blenaↄ imi, imi i á dɛ.

Ma zↄ̀blenaↄ pↄnakɛ, wí i á kṹ.

14 Ma zↄ̀blenaↄ gulakɛ ń nↄ̀sɛnao,

ápiↄ sↄ̃ á wiilɛ ń yã’ↄ̃mao,

í búbuapɛ ń pↄsiao.

15 Á tↄ́ a gↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄnɛ gbɛ̃́kabↄ ũ.

Ma Dii Lua má á dɛdɛ,

ãma má tↄ́ dafu kpá ma zↄ̀blenaↄnɛ.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ sa’olɛkɛnɛ́ bùsupiu

a kɛ ń Lua sĩande tↄ́o.

Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lada bùsupiu,

a da ń Lua sĩande tↄ́o.

Asa taasi pↄ́ aa kɛ̀ yãa a sã́ńgu,

i sãalɛ ma wɛ́u.

Musu dafu ń zĩ́lɛ dafuo

17 Málɛ musu dafu ń zĩ́lɛ dafuo kɛ.+ 65.17 Isa 66.22, 2Piɛ 3.13, Zia 21.1

Yãziↄ dↄ gbɛ̃́ↄgu lↄo,

a gɛ̃ ń làasoo guuo.

18 À pↄnakɛ,

àↄ yáalↄ pↄ́ pↄ́ málɛ kɛwa gↄↄpii,

asa málɛ Yelusalɛũ kɛ wà yáalↄu,

aà gbɛ̃́ↄ i pↄnakɛu.

19 Má yáalↄ Yelusalɛũwa,

ma pↄ a kɛ ma gbɛ̃́ↄwa na.

Wa ↄↄlↄ ń búbuapɛao súu ma a guu bau lↄo.+ 65.19 Zia 21.4

20 Wa nɛ’iulitɛ̃n kpɛ́ɛ bau lↄo.

Mae zↄ̃ↄe a ga we a gↄↄ lesaio.

Tó gbɛ̃́ kà wɛ̃̀ basↄo mɛ́ à gà,

wa mɛ ɛ̀waasoɛ.

Tó gbɛ̃́ i ka wɛ̃̀ basↄoo, mɛ́ à gà,

wa mɛ Lua lɛkɛ̀ɛ̀ɛ.

21 Aa kpɛdↄdↄ, aaiↄ kuu,

aa vɛ̃ɛliↄ pɛ́pɛ, aaiↄ a bɛ ble.

22 Aa kpɛdↄdↄ buipãleↄnɛo,

aali pɛ́pɛ, dãↄ a bɛ bleo,

asa ma gbɛ̃́ↄ wɛ̃ni kɛ lán líwa,

gbɛ̃́ pↄ́ ma ń sɛ́piↄ ń zĩ ài ble.

23 Aa isima ga kpa pão,

aa nɛ’i à ɛɛ ń tó weo,

asa aaↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma báaadàńguↄ ũ,

ampiↄ ń ń nɛ́ↄ sãnu.

24 E aaↄ gɛ́ lɛzui, má wemá,

e aaↄ yã’o aaↄ gɛ́ láai, má swã́sɛi.

25 Àwalɛwana ń são a sɛ̃ ble sãnu,

nↄ̀ↄmusu a tàaable lán zuwa,

mlɛ̃ↄ pↄblea aↄ dɛ bùsu ũ.

Aa pↄe kɛ’ĩa ge aa pↄe ↄ̃̀ↄkpa ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musuo.+ 65.25 Isa 11.6-9

Ma Dii mámɛ má ò.

66

Dii bui píi kãaa

1 Ma Dii ma mɛ̀:

Musu mɛ́ ma kpalabaa ũ,+ 66.1 Mat 5.34, 23.22

tↄↄlɛ mɛ́ ma gbadibↄ ũ.+ 66.1 Mat 5.35

Kpɛ́ pↄ́ á ye dↄmɛɛ bee ku máɛ?

Ma zↄ̃lɛkĩi bee kà kpelewai?

2 Ma ↄ mɛ́ pↄ beeↄ kɛ̀ píi,

ↄ̃ aa kuo lò?+ 66.2 Zĩn 7.49-50

Ma Dii mámɛ má ò.

Gbɛ̃́ pↄ́ má aà wɛgwan kɛ:

Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa bùsa mɛ́ a nↄ̀sɛ doũ,

mɛ́ a ma yã́ↄ vĩa vĩ.

3 Wì sa’oa ń zuo, ↄ̃ wì gbɛ̃dɛ lↄ,

wì sa’oa ń são, ↄ̃ wì gbɛ̃ waa fĩ,

wì mↄ ma gba pↄ́wɛnti, ↄ̃ wì sàwa au tↄ̃́lɛ,

wì tulaletikamɛɛ tɛ́a, ↄ̃ wì kúlɛ tã́aɛ.

Aa zɛ̀ ń ńzĩa pↄeão,

an pↄ ìↄ na ń yãbɛ̃ɛpiↄwa.

4 Mapi sↄ̃ ma zɛò

mà yã́ gɛa ń kpɛo sua ń aɛo kɛnɛ́,

má mↄ́má ń yã́ pↄ́ aa a vĩa vĩo,

asa ma lɛzù, gbɛ̃e i weao,

ma yã’ò, aai swã́sɛio.

Aa yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀,

aa zɛ̀ ń yã́ pↄ́ i kamaguoo.

5 Á gbɛ̃́ pↄ́ á ma vĩa vĩↄ à ma yãma.

Á gbɛ̃́ pↄ́ aa zaágu,

aaì á bↄ adoa ma yã́iↄ mɛ̀:

Dii tↄbↄ, wí á pↄna e mɛ̀!

Wí a ń kṹ ḿpii.

6 Wɛ̃́lɛ súu ma dↄ!

Ma kpɛ́ kↄ̃fĩ ma dↄ!

Málɛ fĩabo ma ibɛɛↄnɛ a lɛ́ gbɛu.

7 E aàↄ gɛ́ nↄwãwãkɛi à pìla,

e aà nↄ̀sɛ àↄ gɛ́ swaa kĩ́iwa,

à nɛ’ì gↄ̃ɛ ũ.+ 66.7 Zia 12.5

8 Démɛ yã́ bee taa mà yãai?

Démɛ wɛsìɛ màai?

Wa bùsu i gↄↄ doa?

Wa buikɛ kã́ndo gↄ̃̀ↄa?

Kási kɛ́ nↄwãwã mↄ̀ Siↄnawa,

à nɛ́ↄ bↄ̀bↄ gↄ̃̀ↄ.

9 Ma Dii ma mɛ̀

má tó nɛ’igↄↄ ká, nɛ́ gí bↄ pɛ́lɛia?

Mapi á Lua ma mɛ̀

má tó pilagↄↄ ká, mí sakpɛ tataa?

10 À pↄnakɛ Yelusalɛũ yã́ musu,

à yáalↄwà, á gbɛ̃́ pↄ́ á yeaàziↄ.

À pↄnakɛò, á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ ↄ́ↄlↄɛ̀ↄ.

11 Asa á aà yↄ̃́ mi à kã́, á nↄ̀sɛ i níni,

á aà í mi, á pↄ i kɛ aà àizɛɛ zↄ̃ↄwa na.

12 Asa ma Dii ma mɛ̀

má aafia pisiwà lán swawa,

má buiↄ àizɛɛ naaaɛ̀ lán swa paawa,

i yↄ̃́ kpáwá, i á kuɛ, i á kpá a gbáa.

13 Lá da ì a nɛ́ nↄ̀sɛ níni,

màa má á nↄ̀sɛ níniɛ́,

á nↄ̀sɛ a níni Yelusalɛũ.

14 Tó a wɛsìaàlɛ, á pↄ a kɛ na,

á mɛ iↄ aafia lán sɛ̃̀kusiwa.

Dii a to a zↄ̀blenaↄ a gbãa dↄ̃,

kási a kpɛ̃nɛmuu bↄbↄ a ibɛɛↄwa.

15 Gwa! Dii lɛ́ mↄ́ ń tɛ́o,

aà zĩkasↄ̃go aↄ dɛ lán zàawa.

A sumá ń kyã̀wãao,

a ń lele ń tɛ́lɛpiↄo.

16 Asa Dii a yã́kpalɛkɛ ń bui píio ń tɛ́o ń fɛ̃ndao,

mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a ń dɛdɛↄ fàao.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì gbãbↄ ńzĩaɛ aa gɛ́ sa’oiↄ,

aaìↄ tɛ sa’onazi e swaluu,

aaì sàwa sa’onↄↄ só ń zaeo ń ɛ̃́nao,

aa midɛ sãnuɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

18 An yãkɛaↄ ń ń làasooↄ yã́i málɛ mↄ́ bui píi kãaai. Tó aa mↄ̀, aa wɛsi ma gawilɛ. 19 Má seelakɛ ń guu, mí ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀eↄ gbaɛ buiↄwa, Taasisi ń Libiio ń Ludi pↄ́ kàzunaↄ vĩo ń Tubalio ń Gɛlɛsio ń ísia baa bùsu zã̀zãↄ, gu pↄ́ wi ma tↄ́ mauo mɛ́ wì wɛsi ma gawilɛoↄ, aai ma gawi kpàwakɛ buiↄnɛ. 20 Aa bↄ ń á gbɛ̃́ↄ bui píi kĩ́i dia sↄ̃́ kpɛ ń sↄ̃baonaↄ ń yiongoↄ kua sↄ̃́goↄ ń zugoↄ guu. Ma Dii ma mɛ̀ wa mↄ́ńnↄ ma kpɛ́u wà ma gba Yelusalɛũ ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu, lá Isailiↄ ì mↄ́ ń pↄ́wɛntio ta gbãlɛsai guuwa. 21 Ma Dii ma mɛ̀, má ń gbɛ̃eↄ sɛ dilɛ sa’onaↄ ń Levii buiↄ ũ.

22 Ma Dii ma mɛ̀ lá musu dafu ń zĩ́lɛ dafu+ 66.22 Isa 65.17, 2Piɛ 3.13, Zia 21.1 pↄ́ málɛ kɛo aaↄ ku ma aɛ gↄↄpii, màa á nɛ́ↄ ń á tↄ́o aↄ ku gↄↄpii. 23 Ma Dii ma mɛ̀ mↄ ń mↄo, kã́mabogↄↄzĩ ń kã́mabogↄↄzĩo, bui píi aliↄ mↄ kúlɛi ma aɛ. 24 Tó aa bↄ̀ wɛ̃́nkpɛ, aa gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ma kpɛↄ gɛↄ gwagwa. An kↄ̀ↄbiiↄ láao, an tɛ́ a gao,+ 66.24 Maa 9.48 mɛ́ bui píi aↄ ye ń gĩyãio.