TITË

‑PƆƆKƲLƲ ’PƆƆLË FAA’ TITË

TITË

‑Pɔɔkʋlʋa ’mlɩa wii

’A ‑pɔɔkʋlʋ ’Pɔɔlë ‑jɩjraa’ grɛɛkënyɔɔ Titë ’wʋ (Galatënyüü 2.1-3). ’Ɔɔ bä ’Pɔɔlëa ’cɩca ’jʋ nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ. ’Ɔ fala ’Pɔɔlë ’wʋ ’kɔkɔmlɛ. ’Pɔɔlë nya blɔ ’ɔɔn Korɛɛntëbätä nyra bätë ‑mölööa ’mlɩ (2 Korɛɛntënyüü 2.13; 7.6; 8.16; 2 Timotee 4.10).

Dugbalä ’ü ’daraa’ Krɛɛtë, ’ii Titë bä ɩ, ’a ‑nyɛɛ ‑pɔɔkʋlʋ jrä ’ɔɔn. ’Pɔɔlë tɩ ’lɩ ’ɔmɩ ’ɔmä ’lɩ nyüü ’ba ’ümä ’cɛcɩtagbü bä. ‑Pɔɔkʋlʋa ’klɩsa ’papawiia ’mlɩ nɩ, ’Pɔɔlë ’paa Titë plɛ nyüülü ’ɔmäa’ ’lɩba ’ümäa’ ’cɛcɩtagbü bä nɩ, ’sɩrɩ ’üa ’klä käa’ ’ämäa’ bä. ‑Pɔɔkʋlʋa ’sɔɔa ni ’papawiia ’mlɩ nɩ, ’Pɔɔlë ‑gbala ’ɔɔn ’sɩrɩ ’ɔmäa’ bɩa ’cɛcɩnyüü srara ’sɩrɩ ’ümäa’ ’wʋnyɛrɛdɛɛ nʋ ‑bɛ ’sɩrɩ ’üa ’klä ’mäa’ ’wʋ bä. ’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ’sɩrɩ ’ɔmäa’ tagbü, tagbüŋlëgë, ‑sëgbë nyra ‑goou ‑tɔɔ ’lɩpa (Titë 2-3). ’Ɔ mia’ ’wlarakalɩ nɩ, ’ɔnya ‑gbala Titë ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’nyɛɛ ‑bɛ ’ɔmäa’ nyüü ’kpɩa.

‑Jäsɩ ‑pɔɔkʋlʋ ’totroa’ ’klɩ:

’Trɔrʋ nyra ’wlitrarakʋ 1.1-4

’Cɛcɩtagbüa ‑tɔɔɔlɩpapakʋ 1.5-16

’Cɛcɩnyüüa ‑tɔɔɔlɩpapakʋ 2.1–3.11

’Täpa ’trɔrʋ 3.12-15

’Trɔrʋ

¹’Mɔɔ ’Pɔɔlë, Nyɔsʋaa ‑geei nyra Jesu ’Kriisëa apotrë, ’mɔɔ ‑jɩjra. Nyɔsʋa ‑gbala ’mɩ ‑a we ’ɔa nyüülü ’ɔ ’baa’ ’lɩ ’ümä nyɔsʋaplɛtoro, ’ümä ’cɩcasa jre, ’üa ’nyɛnyɛkʋ nyra ’üa nyɔsʋaplɛ ’mä dɛɛ ’dee bä. ²’Ia ’taɩn ’lɩ ’ünya ’üa plɛ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ‑gälɩ ’piea. ’Klälä nɩ, ‑tʋtʋ ‑kaaŋlʋ kä ’lɩbä Nyɔsʋalɔ ’nyɩ käa’ ‑gbagblɛ ‑nëma ’ɔnya kä amɩ ’ään ‑nyɩa. ³’Ia ‑srɩ jräa’ ’lɩ nɩ, ana ’Lɩmlɩbanyɔɔ Nyɔsʋa nya nʋ ’iin ’ɔa ’papawii ’mä jrere. ’A ’papawiili ’ɔ ‑nyɩ ’mɩ, ’ii ’ɔ ’daa ‑a ’pa. ⁴Titë, ’n ‑jɩjra ‑mɩ ’wʋ, ‑mɔ bäa’ ’na ’cɩca ’jʋ nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ; nyɔsʋaplɛtorokʋlʋ ana ’sɔɔ käa’. Abɩa Nyɔsʋalɔ bäa’ Tʋ nyra ana ’Pläkänyɔɔ1.4 ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Jesu ’Kriisëa ‑gbinanakʋ, nyatɛplɛ1.4 nyatɛplɛ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. nyra plɛgälɩflɛrɛkʋ bä ‑mɩ ‑gälɩ.

’Sɩrɩ ’cɛcɩtagbü käa’ ’ümäa’ bä

⁵’N tɩ ‑mɩ Krɛɛtëa ’mlɩ, ’kä diili ‑kaaŋlʋa’ ’känyɩgla nɩ, ‑mä ’iin ’känyɩgla, ‑bɛ ’cɛcʋlʋ bäa’ bätäa ’mlɩ nɩ, ‑mä ’ua ’mlɩ ’cɛcɩtagbü ‑tätä, ’sɩrɩ ’n ‑gbala käa’ ‑mɩ. ⁶’Ünyɩ bä nyüülü kä bʋbɔnyrɩ nyüü ’paaa’, ’ia nyɔɔlɔ kä ’ɔmä ’ŋlʋʋ ’doo kä. ’Ɔa ’jü kä ’ümä Nyɔsʋa plɛtoro; ’ɔa ’jüa bʋbɔnyrɩ ’nyɩ kä ‑a kä ’imä nyüüa mlɩ bä, ’ü kä ’ümä ’lɩ nyüü ‑träärä. ⁷’Be ’cɛcɩtagbölɔ ‑fɛɛɛa’ Nyɔsʋaa ’jrʋpaa ’klä kä ’ämä ’na, ’ɔa bʋbɔnyrɩ ’nyɩ kä ‑a kä ’imä nyüüa mlɩ bä. ’Ɔnyɩ bä ‑tɔklʋbɔtɔnyɔɔ, ’ɔnyɩ kä ’crɛ, ’ɔnyɩ bä ’nʋblanyɔɔ, ’ɔnyɩ bä nyɔɔlɔ ‑waa’ ‑golu, ’ɔnyɩ bä nyɔɔlɔ fɔlɔa’ mölii dɛrɩ ‑balʋsa. ⁸‑Maa ’ɔ kä ’ɔmä nyüü ’lɩkʋɛɛnyɔɔ bä, ’ɔ kä ’ɔmä diili ’naa’ ‑wa. ’Ɔ kä ’ɔmä ’lɩsasakʋ jre, ’ɔ kä ’ɔmä ’klɩgä, nyɔɔlɔ ’nyɩa’ ‑fre pa, ɔ jre ’ɔa ’mʋgbɛa ’tierekʋ. ⁹’Ɔ kä ’ɔmä nyɔsʋaawiia ’mlɩ nyɔnyrɔ ’sɩrɩ ’ü ’kpɩaa’ ’ɔmɩ ’iin. ’Ia ’taɩn ’lɩ ’ɔnya ’mrɛɛa ’ɔmä ‑mölöö ’klülɩpa, ’kä ’ɔnya ’üün srara ’sɩrɩ wiili ’ü ’saalɩ bäa’ ‑gbagblɛ.

¹⁰’Be nyüü ’kɔkɔmlɛ ’nyɩ ‑träärälɩ ’cɩcasa ‑a juifëlü prɛa’ Jesu dɛrɩ ‑tɛɛ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ; ’fʋflɛwii ’ü ’paa ‑bɛ ’ü bä nyüütrɔɔrɔnyüü. ¹¹Blörö ’üa ’mä. ‑Gbüüü ’ü ’caklalɩ, wiili ’nyɩa’ ’kpɩkpɩasa bä ’ii ’ü ’kpɩa, ’ümä ‑gʋ ‑gbagblɛ nʋ ’ümä mölii ’jä. ¹²Krɛɛtënyɔɔ ’doo bäa’ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’lɩglanyɔɔ ‑nëma nɩ: «Krɛɛtënyüü, ‑gbagblɛa ’doo ’ü kä, ’ü ‑beere kaklamlaa; jijrijinyüü, ‑fɛfɛnyüü1.12 Nyɔɔlɔ ’paa wiili nɩ, ’ɔɔ ’ü ’dara Epimeniidë. ’Ɔ ‑jɩjraa’ ’iin, ’i ‑si ‑sɩ ’kɔkɔmlɛ ’fɩɔwʋ ’Pɔɔlë nya ’mä ‑glooro. ’Ia ‑sɩa ‑duu ‑glʋɩgböö (500) ’fɩɔwʋ Jesu ’Kriisë nya ’mä ji..» ¹³Wiili ’ɔ ’saarɩ nɩ, ’cɩcasa bäsaa. ’A ’ia ‑gʋ ‑kä ‑mä ’üün ’nyüa ’mlɩ ‑flɔɔrɔ ‑mä ’üün ‑gbala, ’üa plɛtorokʋ ’mä ’klɩgä. ¹⁴’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’ü ‑ka ‑nëmä juifëa ‑kätɩkätɩwii plɛ ‑a toro, ’ü ‑ka ‑nëmä ’lɩ nyüüa ‑dɔlʋ bea’ ’cɩcasa ‑gälɩ ’klɩ ‑a ‑träärä. ¹⁵Nyüülü ’nyɩa’ ‑fre pa, diia ’fɩɔ kpëträ ’üa ‑gʋ, ‑maa ‑mülü ’paa’ ‑fre ‑bɛ ’ünyɩ toroa’ Nyɔsʋa plɛ nɩ, dɛɛ ’dee ’nyɩ kpëträ ‑a kpëträ ’üa në ‑gʋ, ’üa wiijejrekʋ pa ‑fre, ’üa plɛ nya ’su ’wʋ. ¹⁶’Ü nɩnɩa ’ü jre Nyɔsʋa, ‑maa wiili ’ü nöa’, ’i ‑gbala nyüü ’sɩrɩ ’i bäa’ ‑gbagblɛ, ’ü bä cacɩ ’wʋ, ’ünyɩ ‑träärälɩ Nyɔsʋa ‑a ‑bɛ ’ünyɩ ’nɩmɩ ’lɩ ‑a bɩa ü nʋ ’cɩcadɛɛ ’dee.

Tagbü, tagbüŋlëgë, ‑sëgbë nyra ‑gooua ’kpɩkpɩakʋ

¹‑Maa ‑mɔlɔ nɩ, ’kpɩa nyüü wiili nyra ’cɩca ’kpɩkpɩakʋ bäa’ dɛɛ ’dee. ²‑Gbala tagbü, ’ünyɩ ‑sesre ‑gbʋgbʋmäklɩ diia ’fɩɔa ’mlɩ; ü ’nyɛ ’lɩträäräsa, ü jre ’üa nyufaa ’tierekʋ, ü nyɔnyrɔ nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ, ‑wawakʋ ’lɩ, ’mlɩkpʋkplɔkʋ ’lɩ. ³‑Gbala bɩa tagbüŋlëgë ü ’nyɛ ’sɩrɩ nyɔɔ ’nyɩa’ ‑fre pa Nyɔsʋaa ’klɩ, ’ia ’sa. ’Ünyɩ ’pa ’üa ‑mölööa bʋbɔnyrɩ, ’ünyɩ bä ’nʋa ‑goou. Ü ’kpɩa nyüü wiili ’naa’, ⁴’ümä ’ŋlëgë ‑mölöö ‑ka bäa’ ’klɩ ’kpɩa ’sɩrɩ ’ümäa’ ’üa dʋɔɩɩ nyra ’üa ’jü ‑wa. ⁵’Ü kä ’ümä wiia ’kpakplakʋ jre, ’ünyɩ bä ‑fre ’lɩ, ü ‑gäälä ’üa ‑jarɛ ’nyiöli, ü kä ’cɩcagbi ‑bɛ ü ‑träärälɩ ’üa dʋɔɩɩ ‑gböösa. ’Ia ’taɩn ’lɩ nyüü ‑nëmä nyɔsʋaawiia ‑gʋ bʋbɔwii ‑a ’pa.

⁶‑Gbala bɩa ‑sëgbë ü jre wiia ’kpakplakʋ. ⁷‑Na ’mʋgbɛlɔ nɩ, nʋ ’cɩcagbi wiia ’fɩɔa ’mlɩ nyüü ’mä ‑na ’sa nʋ. ‑Bɛ ‑na ’kpɩkpɩakʋa ’mlɩ nɩ, nʋ ’imɩ ’cɩcasa ’lɩ, ’lɩträäräkʋ ’lɩ nyra ’klɩgägäkʋ ’lɩ2.7 nyra ’klɩgägäkʋ ’lɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ⁸Abɩa ‑na ’papawii ’na, nyüü ‑pɩ ’iin kälɩsrörö ’ü ‑pɩ ‑mɩ ’daa. ‑Ama nʋ ’saa nɩ, ’nyüsü nya ‑na ’nyüamlɩjraranyüü ’blaa, ’be ’ü ‑nëmä ana ‑gʋ bʋbɔwiia dɛɛ jɔ ’doo ‑a ’pa.

⁹Abɩa ‑goou ‑träärälɩ ’üa ’kamanyüü ‑gböösa wiia ’fɩɔa ’mlɩ. ’Sɩrɩ ’ümäa’ nʋ ‑bɛ ’ümäa’ ’üa ’kamanyüü ’tʋkä ’ii ü ’bata, ’ü nyra ’üün ’nyɩ ‑topo, ¹⁰‑bɛ ’ünyɩ ’jie ’üün. ‑Maa ü srara ’taɩn a ’fɩɔ ’lɩ ’sɩrɩ ’ü käa’ ’cɩcagbi ‑bɛ ’ü ‑gäa’ ’klɩ. ’Asɩ ’ümä ’lɩ ana ’Lɩmlɩbanyɔɔ Nyɔsʋaa ’kpɩkpɩakʋ ’bʋala diia ’fɩɔa ’mlɩ.

¹¹’Be Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋlʋ ’baaa’ ’lɩ nyɔɔ mlɩ nɩ, ’uu srara ’ua nyufa nyüüa ’fɩɔ ’klɩ. ¹²’U ’kpɩa amɩ bʋbɔgbi nyra ‑taa ’pläläa diia ‑wawakʋa ‑wälɩcɛrɛkʋ, amä ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ kʋ ’lɩglasa, ana ’klä ’mä ’klɩgä ‑bɛ amä ’lɩ Nyɔsʋa ‑träärä. ¹³’Asɩ a ‑glaaa dɔrʋ ‑srɩlɩ a toroa’ plɛ. ’Ia ‑srɩ ’lɩ nɩ, ana ’Lɩmlɩbanyɔɔ Jesu ’Kriisë, ɔ bäa’ ana Nyɔsʋa Kpakö, nya ’wliklɩbʋalakʋ ’lɩ jröröa. ¹⁴’Ɔ ’sa ’ɔa nyufa ana ‑gʋ, ’ɔnya ’ba amɩ ‑balʋa ’fɩɔ ‑gälɩ ’ɔmä amɩ kpëtä. ’Ia ’taɩn ’lɩ anya ’ɔa ‑glügbölä ’ɔ ’baaa’ ’lɩ bäa, ’kä anya kli ’cɩcagbia nʋnʋkʋa ‑gʋ.

¹⁵‑Jää wiili ‑käa’ ‑nëmäa’ ’kpɩa ’kamasa. ’Jrara nyüüa ’klü ’kä ‑paaa ’üün ‑tɔɔɔ ’lɩ. Nʋ ’imɩ, ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ. Nyɔɔ ’nyɩ fɛrɛ ‑mɩ.

’Sɩrɩ nyɔsʋaanyüü käa’ ’ümäa’ ’nyɛ

¹’Pa ’üün plɛ ’sɩrɩ ’ü käa’ ’ümäa’ ’lɩ ’üa ‑gʋmlanyüü nyra ’üa ’brea ’wliklɩnyüü3.1 Rɔmënyüü 13.1; 1 Piɛɛrë 2.13. ‑träärä, ü ’nyɛɛ wiili ’ü ’daaa’ ‑gälɩ, ü nʋ wiilia ’fɩɔ ’naa’. ²Ünyɩ ‑jree nyɔɔ, ü ‑wa ’wlinönrökʋ, ü bä ‑pɔplɔnyüü, ’kä ’ü srara nyüüa ’fɩɔ ’sɩrɩ ’ü ‑plɔa’.

³Ana ’mʋgbɛlü nɩ, anyɩ kä ’lɩ ‑a ‑gla, a ma blajra, ’mɔlɔnyüü a ma bä. Dɛɛnyü nyra bʋbɔdiili käa’ ana plɛ ’tʋ ’ia ‑goou a ma bä. Plɛbʋbɔkʋ nyra ‑wasägbi ’lɩ a ma kʋ, nyüü ma jrara amɩ ’nyüamlɩ ‑bɛ a ma jrajranyüamlɩ.

⁴‑Maa ’taɩnlɩ kä ’mlɩ ana ’Lɩmlɩba Nyɔsʋa sraraa’ nyüü ’ɔa ‑gbinanakʋ,

nyra ’sɩrɩ ’ɔ ‑waa’ nyüü, ⁵’ɔnya ’ba amɩ ’lɩmlɩ,

‑mää ’kä wiili a nʋa’ ’i ‑gäklɩ ‑a, ‑mää ’ia ‑gʋ ’ɔnyɩ amɩ ’pʋɔ,

‑maa ’ɔa nyatɛplɛa ‑gʋ ’ɔ ’pʋɔ amɩ.

’Ɔ ‑futo amɩ ’ɔnya nrörö amɩ nyüüdëdrä ’lɩ,

’cicikʋlʋ nɩ, ’Nyüna ‑Susu ’uu nrörö ’iin ana ’kläa ’mlɩ.

⁶‑Susulu nɩ, ana ’Lɩmlɩbanyɔɔ Jesu ’Kriisë Nyɔsʋa ‑srörö kälɩ

’ɔnya ‑gbäträ amɩ ’uun ’wʋ ’kä ‑gböösa,

⁷amä ’saa jre ’sɩrɩ anya ‑jaaa bäa’ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä.

A ’pie ’iin plɛ ‑gälɩ ’be Nyɔsʋa ‑gä amɩ ’klɩ ’ɔa ‑gbinanakʋ ’lɩ.

⁸Wiili ’n ‑gbalaa’ ‑mɩ nɩ, ’i bä ’tasɩrɩa wii, ‑bɛ ’n ’bata ‑a ‑sɔɔrɔ ’ia ‑gälɩ mɛ ’wʋ, nyüülü toroa’ Nyɔsʋa plɛ ’mä ’klü ’pa ’ümä ’mʋfagbi nʋ. ’A wiili ’naa’ ‑bɛ i ’mrɛɛa’ ’imäa’ nyɔɔ ‑gbaji. ⁹‑Maa ‑nyɩ ‑topo mlüüsa, ‑nyɩ mala ‑kätɩnyüüa ’nyrɩa ‑täsäkʋ ’wʋ, ‑nyɩ ’blara, ‑nyɩ ‑topo ‑dɔwiia ‑gʋ. ’Ia ’fɩɔlʋ bä ’fëflɛdii, ’inyɩ fala ’klɔɔtrʋ ‑a. ¹⁰Nyɔɔ ma ji ’cɛcɩ ’kägba nɩ, ‑gbala ’ɔɔn ɔ fio, ka ’doo, ’sɔɔ. Ɔma ’nyɩ ’nunu ‑a nɩ, nyra ’ɔɔn sɔsrɔgba. ¹¹’Be jre ’iin ’sɩrɩ ’ia nyɔɔlɔ nyaa’ ’klɩgänyʋfɔ ’wʋsɔ, ‑bɛ ‑balʋlʋ ’ɔ nöa’ ‑bɛ ’ɔ möa’ nɩ, ’ɔa ’mʋgbɛ ’baa’ ’ɔa nyufa ‑gä kälɩ.

‑Gälɩblöröwii nyra ’trɔrʋ

¹²’Taɩnlɩ ’mäa’ ‑mɩ Atimasë ’aiɛ Tikiikë3.12 Tikiikë: Tɛ Akëtë 20.4; Ɛfɛsënyüü 6.21-22; Kolɔɔsënyüü 4.7-8. ja nɩ, ’pa ’kpɔɔ ‑mä ’mɩ Nikapolëabätä jrä; ’a ‑plɩɩ ’nëmä kʋ ’kä sɩɔ kpakua ’taɩn nya ‑si. ¹³’Nyie ‑a ji ‑gätʋnyɔɔ Senasë nyra Apolɔsë3.13 Apolɔsë: Tɛ Akëtë 18.24; 1 Korɛɛntënyüü 16.12. ‑gba ‑gböösa; nyɔtugbabre ’ü möa’ ’lee, dɛɛ ‑pɩ ’üün ’makɩ. ¹⁴’I ’na ’kä ana nyüü ’kpɩa bɩa ’cɩcagbia nʋnʋkʋ, ’ümä nyüüa ‑gbajijikʋ mlɩbɩa ’ü ‑pɩ ‑beere tuulu ’nyɩ tʋa’.

¹⁵Nyüülü kä ’fɩɔ nyra ’üün bäa’ ‑tɛ ’trɛɛ ‑mɩ. ’Trɛɛ nyüülü kä ’fɩɔ ‑waa’ amɩ nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ. ’Abɩa Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ bä ’ana ’fɩɔ ‑gälɩ. ’Asɩ i bä3.15 ’Asɩ i bä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..