RƆMËNYÜÜ

‑PƆƆKƲLƲ ’PƆƆLË FAA’ RƆMËNYÜÜ

RƆMËNYÜÜ

‑Pɔɔkʋa ’mlɩa wii

Juifënyɔɔ ’Pɔɔlë bä, Tarësëa bätälä ’ü ’daraa’ Sirii, ’ii ’ü ‑gloro ’ɔɔn. ‑Maa Jerusalɛɛmë ’ɔ ’bʋala, ’ii ’ɔ ’kpɩara nyɔsʋaawii. ’Ɔa juifëa ’brea ‑dɔa wii ‑sɔɔrɔ kä ’wʋ. ’Pɔɔlë ma nö ’cɛcɩnyüülü ma bäa’ ’lɩ ‑gbi ‑gba. ‑Maa ’Pläkänyɔɔ Jesu nya srara ’ɔɔn ’ɔa nyufa, ’ɔnya we ’ɔɔn ’ɔmä ’ɔa wiipanyɔɔ bä nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Pɔɔlë nya mi ’Mʋfagogo Rɔmëa ’brea ‑pɩɔ ’kɔkɔmlɛ ’sara.

Korɛɛntëbätä ’Pɔɔlë bä kä ’ɔnya ‑jɩjraa’ ‑taa ‑pɔɔkʋlʋ. ’Ɔ ’bata ɔ mi Jerusalɛɛmë nyra Rɔmë. ’Ii känyrɩ ’ɔnya ‑jɩjra Rɔmëa ’cɛcɩnyüü ’wʋ ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’üa ‑nyɛɛ mi, ’ɔmä ’üün ’kpɩa ‑bɛ ’ɔmä ’üün ’klülɩpa.

’Pɔɔlë ’sara ‑pɔɔkʋlʋ ’wʋ tää ’wʋ. ’Ua ‑kätɩa nua ’mlɩ nɩ, ’Mʋfagogo ’ɔ ’sasralɩ. ’Sɩrɩ ana ’fɩɔ bäa’ ‑balʋ ’lɩ Nyɔsʋaa ’klʋɩ ‑gälɩ. Juifë o, ‑nyɩ juifë bä o, Nyɔsʋaa ’crɛ bä ana ’fɩɔ ‑gälɩ (1.18–3.20). ‑Maa ’Kriisëlɔ ’nyɩa’ ‑balʋa dɩjɔ ’doo nʋ nɩ, ’ɔa jäjäkʋ ’balɩ ana ‑balʋ, ’ɔnya ’balɩ amɩ mlɩ. ’Ii känyrɩ nyüülü kä ’fɩɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ nɩ, Nyɔsʋa ’jää ’ümɩ ’klɩgänyüüa ’sa (3.21–5.21). ’Pɔɔlë srara ’sɩrɩ Nyɔsʋaa ‑dɔ ’naa’, ‑maa anyɩ ’klü ‑a kä amä ’uun ’lɩträärä. ’A ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ’jä ana nyatɛrɩ ’ɔnya ja amɩ ’ɔa ’Nyüna ‑Susu ’umä amɩ ‑gbaji ‑bɛ amä Nyɔsʋaa ’jü bä (6–8).

‑Pɔɔkʋlʋa ’papawii ‑uunmlɔɔ, waklüü ‑pʋ ‑bɛ ’doo ‑gälɩ nɩ (9.11), juifënyüülü ’nyɩa’ ’üa nyüfë Jesu kälɩ ‑nyɩ, ’üa ‑gä ’Pɔɔlë ’paa ‑gböösa. ’Üma ’nyɩ ’lɩ Jesu ‑a ’kʋɛɛ nɩ, ’ɔɔ Nyɔsʋalɔ nɩ, ’ɔnyɩ ’ɔa nyüü ‑gälɩ ’klɩ ‑a be.

Sɔ ‑pɔɔkʋlʋa ’papawii ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ, waklöö ’döö ‑gälɩ (12.1) ‑a ji ’papawii ‑pʋ ‑bɛ ‑gbööö, waklüü ‑pʋ ‑bɛ tää ‑gälɩ (15.13), ’ia ’mlɩ nɩ, ’sɩrɩ nyüülü ’nyierea’ Jesu ’klɩ ’mäa’ ’nyɛnyɛdɛɛ nʋ ‑bɛ nyüülü ’nyɩa’ ’cɛcɩnyüü bä ’mäa’ ’saa jre ’sɩrɩ ’ü ‑nyɩa’ ’kasa ’üa nyüfë Jesu kälɩ. Wiili bäa’ ’ia ’mlɩa wii nɩ, ’iibä ‑na ‑molooa ‑wawakʋ. ’Ɔ mia’ ‑jra nɩ, ’ɔ ’trɛɛ ’ɔa ‑gbötü ’kɔkɔmlɛlü bäa’ ’lɩ (15.14–16.27).

‑Jäsɩ ‑pɔɔkʋlʋ ’totroa’ ’klɩ:

‑Kätɩwii 1.1-17

Nyüüa ’fɩɔ nʋ ‑balʋ 1.18–3.20

Nyɔsʋaplɛtorokʋlʋ ‑gääa’ nyɔɔ ’klɩ 3.21–4.25

’Mʋfagogo ’sree ana polu ’kä 5.1–8.39

Dɛɛlɛ bäa’ Israɛɛlë wii 9.1–11.36

’Mʋfagogoa ’klülü ’cicia’ nyɔɔ 12.1–15.13

‑Pɔɔkʋa ‑jraarafa 15.14–16.27

‑KÄTƖWII

1.1-17

’Trɔrʋ

¹’Mɔɔ ’Pɔɔlë ‑jɩjra ’amɩ ’wʋ, ’mɔɔ Jesu ’Kriisëa ‑geei. Nyɔsʋa ’balɩ ’mɩ ’mä apotrë bä, ’ɔnya bere ’mɩ ’klɩ ’mä Nyɔsʋaa ’Mʋfagogo ’sa. ²’Mʋfagogolä nɩ, Nyɔsʋa ’a kä ’äa ‑gä ’pa; ’ɔa ’mlɩpalanyüü ’ɔ ‑srörö kä kälɩ ’ɔnya ’pala ’äa ‑gä ’Nyüna ‑Pɔɔkɩa ’mlɩ. ³’Ɔa ’jʋa ‑gä ’ä ’paa. Dɛɛlɛ bäa’ ’ɔa nyɔɔa ’pɛ nɩ, Daviidëa napio ’klɩa nyɔɔ ’ɔ bä. ⁴‑Maa Nyɔsʋa ’baa’ ’ɔɔn ’kuaabre nɩ, ’Nyüna ‑Susu nya srara ’ɔɔn ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ Nyɔsʋaa ’Jʋlɔ käa’ ’klü, ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ Jesu ’Kriisë ana ’Pläkänyɔɔ. ⁵’Ɔɔ Nyɔsʋa ‑srörö kälɩ ’ɔnya ‑nyɩ amɩ ’ɔa ‑gbinanakʋ, ’ɔa ‑gʋ ’ɔ nrörö amɩ apotrë ’lɩ, amä ’iin nʋ ’kä ’ɔa ’nyrɩklɩ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’mä ’ɔɔn plɛtoro ‑bɛ ’ümä ’ɔɔn ’lɩträärä. ⁶’Ana ’mʋgbɛ bä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’amɔ Jesu ’Kriisë wea’. ⁷’N ‑jɩjra ’ana ’fɩɔlü bäa’ Rɔmë ’wʋ, Nyɔsʋaa ‑wawanyüü ’amɩ, ’amɔ bäa’ ’ɔa ’nyünanyüü. ’N ’trɛɛ ’amɩ; abɩa Nyɔsʋalɔ bäa’ ana Tʋ nyra ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ‑gbinanakʋ nyra plɛgälɩflɛrɛkʋ bä ’amɩ ‑gälɩ!

’Trɔrʋ nyra wiili ’Pɔɔlë ’bataa’

⁸’N ’trɛɛ ‑kätɩ ’na Nyɔsʋa ’ana ’fɩɔa ‑gʋ ’kä Jesu ’Kriisëa ’nyrɩklɩ; ’be nyüü ’paa ’ana nyɔsʋaplɛtorokʋa ‑gä ’pläa ’fɩɔa ’mlɩ. ⁹Nyɔsʋa ’jää ’mɩ ’wʋ, ’ɔɔlɔ kä ‑gʋ ’n nöa’ ’na plɛa ’fɩɔ ‑bɛ ’n ’salɩ ’ɔa ’Jʋa ’Mʋfagogo. ’Ɔ jre ’iin ’sɩrɩ ’n ’paaa’ ’plɔʋplɔʋ ’ana ‑gä plɛ, ¹⁰‑bɛ ’asɩ ’n bibiea’ Nyɔsʋa nɩ, ’n ‑gbala ’ɔɔn ɔma ’nyie, ’ɔ ‑nyɩ ’mɩ ’nyʋfɔ ’mä ’ana ‑nyɛɛ ji. ¹¹’N ’bata ’tasɩrɩ ‑a ’jä ’amɩ ’mä ’amɩ dɛɛlɛ ’Nyüna ‑Susu ‑nyɩa’ ’mɩ ‑nyɩ, ‑bɛ ’ana nyɔsʋaplɛ ’mä ’wʋsɔɔrɔ. ¹²’Aiɛ, ana nyɔsʋaplɛtorokʋlʋ bäa’ ’doo ’mä ’na ’klü nyra ’ana ’klü ’jrara. ¹³’Na ‑wlajü ’amɩ, ’ba jresaa ‑srɩ ‑mɩdoo ’lɩ ’n ‑tʋʋä ’lɩ jrüü ’mä ’ana ‑nyɛɛ ji1.13 Akëtë 19.21., ‑maa ’n ‑kaaŋlʋ ’saalɩ ’casɩ ‑a ’jä ’mä ɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ nyra ’blɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’nyüüdëdrë ’järä. ¹⁴’Na ’jrʋpa bä ‑a mi nyüülü ’paa’ grɛɛkëwii nyra nyüülü ’nyɩ ’paa’ grɛɛkëwiia ‑nyɛɛ; ’mä bɩa nyüülü ‑glaa’ ’lɩ nyra ünyɩa’ ’lɩglaa ‑nyɛɛ mi1.14 ’Pɔɔlëa ’taɩn ’lɩ nɩ, grɛɛkënyüü ’üü nyüüa ’fɩɔ jre ’sɩrɩ ’üa ’wia ‑jieroa’ ’klɩ, ’üü jre ‑pɔɔkʋ. Nyüülü kä ’fɩɔ ’nyɩ käa’ grɛɛkënyüüa ’sa bä nɩ, ’üü ’üma ’dara ’wia ’kägbrinyüü ’aiɛ ’klʋɛɛa nyüü; üma ’nyɩ pa ‑suku ‑a, ’ii känyrɩ grɛɛkënyüü nɩnɩa ’ünyɩ dɛɛ ‑a jre.. ¹⁵‑Jää wiili kä ‑gʋ ’n ’sosoa’ ’wʋ ’mä ’amɩ ’Mʋfagogo ’sa ’palɩ ’amɔlɔ bäa’ bɩa Rɔmë.

Nyɔsʋaa ’Mʋfagogoa ’klü

¹⁶’Be ’nyɩ ’Mʋfagogolä ’paaa’ ’Kriisëa ‑gäa ’sasakʋa ’nyüsü ‑a kä. ’Ää bä Nyɔsʋaa ’klülü ’ɔ ‑sröröa’ kälɩ ‑bɛ ’ɔ ’pʋɔa’ nyɔɔ o nyɔɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ: kolo juifë ‑gälɩ ’kä, ‑a jrä ünyɩa’ juifë bä ‑gälɩ. ¹⁷’Ää srara ’klɩgägäkʋlʋ sɔa’ Nyɔsʋa ‑nyɛɛ: nyɔsʋaplɛtorokʋa ’doo ’lɩ ’ü ’järä ’klɩgägäkʋ sɔ ’ia ’käkolofa ’wʋ ‑a ‑tɔɔ ’ia bɩarafa ’wʋ, ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’: « Nyɔɔlɔ ‑gäa’ ’klɩ nɩ, ’ɔa ’klä bä nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ1.17 ’I ’mrɛɛ i bä bɩa: «Nyɔɔlɔ ‑gäa’ ’klɩ nɩ, Nyɔsʋa ’ɔ toroplɛ ‑bɛ ’ɔ ’kʋwälɩ».Abakuukë 2.4; Galaatënyüü 3.11..»

NYÜÜA ’FƖƆ NƲ ‑BALƲ

1.18–4.25

‑Balʋ kʋ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑gälɩ

¹⁸‑A ‑gbala ’amɩ, ’bala cɛlɩ Nyɔsʋa srara amɩ ’sɩrɩ ’crɛ ’blaaa’ ’ɔɔn: nyüü ’nyɩ ’ba ’ɔɔn nyɔɔ ’wʋ ‑a ’plɔʋ, ’ü nö ‑balʋgbia ’fɩɔ. ’A ’üa ‑balʋgbili ’ü nö ‑bɛ ’ü kakla ’cɩcasa ‑fʋflʋ ’klɩ. ¹⁹Wiili nyɔɔ käa’ ’ɔmäa’ jre Nyɔsʋa ‑gälɩ nɩ, ’inyɩ ‑sisie ‑a ‑sisie; Nyɔsʋaa ’mʋgbɛ srara ’ümɩ ’iin. ²⁰’Be ’bala ’pläa nʋnʋtaɩn ’lɩ, wiili a ‑kaapɩɔa’ Nyɔsʋa ‑gba ’järä nɩ, ’iibä ’ɔa ’klülü ’nyɩ bɩaraa’ nyra ’sɩrɩ ’ɔa ’doo bäa’ Nyɔsʋa, a ’järä ’ia ’fɩɔlʋ diili ’ɔ nʋa’, ’ia ’mlɩ. ’Ii känyrɩ nyüü ‑nëmä ‑gbagbawii ‑a kä. ²¹’Asɩɛ ’ü jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa bäa’ ’plä ’wʋ ‑maa ’ünyɩ ’ɔɔn ’bʋala ‑a ’bʋala, ’ünyɩ ’ɔɔn ’trɛɛ ‑a ’trɛɛ. ’Ü ‑gölöa’ ’üa bɔwɛ bobowli ’ü ’nyɛɛ ‑gälɩ, ’äa polulu ’nyɩa’ bobokʋ kä nya blö ’jöjrüükpü ’lɩ. ²²’Üa plɛ ’ü ‑glalɩ, ‑maa mlüünyüü ’ü bä. ²³’Ünya ‑tʋ Nyɔsʋaa ’wliklɩbʋabʋakʋlʋ ’nyɩ ’cicia’ ’ia ‑pi ’lɩ ‑papawäsɩa: nyɔɔ ɔ ’mrɛɛa’ ’ɔmäa’ jä nɩ, ’ɔɔ ’ü ‑paaa ‑kä nyisie, ‑kä mlaalü ’nyɛrɛa’ bei mlɔɔ nyra ‑pɛrɛdii ’ii ’ü nrörö ’üa ‑wäsɛ ’lɩ1.23 Deteronɔɔmë 4.16-18; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 106.20..

²⁴’Ia ‑gʋ Nyɔsʋaa ’mʋgbɛ nya ’cɛrɛ ’üün ’üa plɛa bʋbɔbobowli ‑gba, ’ia ’taɩn ’lɩ ’üa ’mʋgbɛ pla ’üa nyüfë ‑fre ’lɩ ‑bɛ ’ü bä ’nyüsü ’wʋ. ²⁵’Ü ‑tʋ Nyɔsʋaa ’cɩcasaa ‑pi ’lɩ ‑gbagblɛ: diili ’ɔ nʋa’ ’ii ’ü ‑pʋpʋa, ’ii ’ü ‑tʋʋä ’nyügba ‑bɛ ’ü tɩɛ ‑plɩɩ Diiafɩɔanʋnʋnyɔɔ. ’Ɔɔ a kä amä ’bʋala ’plɔʋplɔʋ. ’Asɩ i bä!

²⁶’A ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ’sara ’üün wiili bäa’ ’nyüsü ’wʋ kälɩ: ’üa ’ŋlëgë ’nyɩ ’pa ‑salä käläa’ ’lɩ ‑a, ‑maa ‑salä ’nyɩa’ bätänyɔɔa ‑gbi bä, ’ää ’ü ’paa. ²⁷’Asɩ nyɩbɛrʋa ’mʋgbɛ nyra ’ŋlʋʋ ‑kanyɩ ’pa ‑salä käläa’ ’lɩ ‑a, ‑maa ’üa ’kpɔa ’tʋ ’sesie ’üün ’lɩ: nyɩbɛrʋ ‑bɛ nyɩbɛrʋ ’pie, ’nyüsügbi ’ü nö. ’Ü nöa’ ’imɩ nɩ, ’üa ’pɛɛ bä ’pɔnɩkʋ ’üa ’nyʋfɔwʋsɔsɔkʋa ‑gʋ. ²⁸‑Bɛ Nyɔsʋa jejrekʋ ’nyɩa’ ’üa ‑nyɛɛ ‑gbaa kä nɩ, Nyɔsʋa nya ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ ’üü ‑bɛ ’üa bʋbɔbobowli ’sɔ ’ümä wiili ’nyɩa’ nʋnʋsa bä nʋ. ²⁹’Ü ’si ‑balʋgbia ’kaɩn ’kaɩn ’klɩ: ‑saa ‑balʋ, plɛbʋbɔkʋ, dɛɛnyükäkäkʋ, bʋbɔgbi, ’bablakʋ, ’blarakʋ, yrʋkäkäkʋ, ‑gbʋgblʋʋkänyüü. ‑Tutronyüü ’ü bä, ³⁰’ü bʋblɔ nyüü ’nyrɩ, ’ü jrara Nyɔsʋa, ’üa ’papawiia ’fɩɔ bä ’klülɩ, ’üa ’kʋɩa ‑sɔɔrɔwʋ, ’ü ’bʋala ’üa nyüfë, ‑balʋ ‑mɩdooa ’srɛkänyüü, ’ünyɩ ‑träärälɩ ’üa tʋɩɩ ‑a. ³¹’Ünyɩ bobokʋ ‑a kä, ’ünyɩ ‑träärälɩ ’üa ’papawii ‑a, ’üa polu ’bʋa, ’ünyɩ ’cɛrɛ wii ‑wälɩ ‑a1.31 ’ünyɩ ’cɛrɛ wii ‑wälɩ ‑a: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’ünyɩ nyüüa nyatɛrɩ ‑a kä; ³²’ü jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’daaa’ ‑maa: ü kä ’ümä nyüülü nöa’ ’ia ’samaa wii ’bla. ’Asɩɛ ’ü nö ’imɩ, ‑bɛ ’ü ’nyiere nyüülü nöa’ bɩa ’iin.

Juifëa ’mʋgbɛ bä ‑balʋ ’lɩ

¹’Ii känyrɩ, nyɔɔ o, ‑mɔ ’daaa’ ‑mölöö, ‑nyɩ ‑gbagbawii ‑a kä; ’be ‑ama ’daa ‑na ‑mölöö nɩ, ‑na ’mʋgbɛ ‑kala dɛrɩ. ‑Mɔ ’daaa’ ‑na ‑moloo nɩ, ‑na ’mʋgbɛ ’a dii ’doolü ‑nö2.1 Matiö 7.1-5; Lukë 6.37.! ²A jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋaa ‑tʋʋäa’ ’klɩgäsa nyüülü nöa’ ’samaa wiia ‑gä. ³Boboa’ nɩ, ‑mɔ nyɔɔ, ‑tʋʋäa’ nyüülü nöa’ ’samaa diia ‑gä ‑bɛ ‑na ’mʋgbɛ ‑nöa’ nɩ, ‑nya Nyɔsʋaa ‑gätʋtaɩn ’mlɩ ’wʋa? ⁴‑Ale ’ɔa ’pɔnɩkʋ nyra ’ɔa plɛböblökʋ ‑wlɛɛɛa’ ’lɩ, ’ia ‑gʋ ‑paaa ’ɔa ‑gbinanakʋ sawʋ; ‑nyɩ ’saa ‑a jre Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’uu ’tiere ‑mɩ ‑balʋa ’piepiekʋ ’lɩ? ⁵‑Na ’nyakliwlisusukʋ nyra ‑na plɛlɛ ’nyɩ ’cicia’ nɩ, ’ia ‑gʋ ’ɔa ’crɛ bä ‑mɩ ‑gälɩ ‑bɛ ‑glaaa Nyɔsʋaa ’crɛa srara ‑srɩa ’taɩn ’lɩ ’ɔmäa’ nyüüa ‑gä ‑tʋ ’klɩgäsa2.5 Sofonii 1.14-18; 2.2-3.. ⁶’A ’sɩrɩ ‑moloo ‑fɛa’ ’jrʋpa ’asɩ ’ɔmä ’ɔɔn ’pɛɛ2.6 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 62.12.. ⁷Nyüülü nöa’ ’cɩcagbi ’plɔʋplɔʋ, ‑bɛ ü ’bataa’ ’bʋalakʋ, ’lɩträäräkʋ nyra dɛɛlɛ ’nyɩa’ bɩarafa kä nɩ, ’ɔnya ’üün ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ‑nyɩa. ⁸‑Maa ‑mülü nöa’ ’üa plɛklɩa wii, ünyɩ ‑trääräa’ ’lɩ ’cɩcasa ‑bɛ ’ü ‑trääräa’ ’lɩ wiili ’nyɩa’ ’klɩgä nɩ, ’üülü nɩ, Nyɔsʋa nya ’üün ’ɔa ’crɛ kpaki ‑gälɩ ’sɔrɔa. ⁹Nyɔɔ o nyɔɔ nöa’ bʋbɔgbi nɩ, ’ɔnya ‑sʋɩ nyra sɩsɩakʋ ’jäa, kolo juifë ‑gälɩ ’kä ’fɩɔwʋ, ‑a ‑tɔɔ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑gälɩ. ¹⁰‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ nöa’ ’cɩcagbi nɩ, Nyɔsʋa nya ’ɔɔn ’bʋalaa, ’ɔnya ’ɔɔn ’nyrɩ nyra fugbaflɛrɛkʋ ‑nyɩa, kolo juifë ‑gälɩ ’kä ’fɩɔwʋ, ‑a ‑tɔɔ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑gälɩ. ¹¹Nyɔsʋa ’nyɩ ‑glɛglɛ ‑a.

¹²Nyüülü kä ’fɩɔ ’nyɩ ’nyɛrɛa’ Moisëa ‑Dɔ ‑gälɩ ‑bɛ ’ü nöa’ ‑balʋ nɩ, ‑bakää ’ünyɩ ‑dɔlʋ jre ’ünya jäa. Nyüülü kä ’fɩɔ jrea’ ‑dɔ ‑bɛ ’ü nöa’ ‑balʋ nɩ, ‑dɔlʋa ’sa ’üa ‑gä ’mä ‑träärä. ¹³‑Mää nyüülü poa’ ‑dɔ ’nyakli, ‑mää ’üün ’nyɩ ’klɩgänyüü bä Nyɔsʋa ’klɔɔtrʋ. Nyüülü ‑trääräa’ ’lɩ ‑dɔ nɩ, ’üü Nyɔsʋa ’dara ’klɩgänyüü. ¹⁴Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä nɩ, ’ünyɩ Moisëa ‑Dɔ ‑a ’klaa, ‑maa ’taɩn ’lɩ ’ü nöa’ ’üa nʋnʋgbia ’mlɩ wiili ‑dɔ ’daaa’ nɩ, ’iibä ‑dɔ bä ’üün ’lɩ ‑bakää ’ünyɩ Moisëa ‑Dɔ ’klaa. ¹⁵’Iibä wiili ‑dɔ ’daaa’ nɩ, ’i ‑jɩjra ’üa plɛklɩ. ’Üa bobowli srara ’imɩ, ’be ‑srɩ ‑mɩdoo ’lɩ ’üa bobowli ’daa ’üün ‑bɛ ‑srɩ ‑mɩdoo ’lɩ ’i ’kɔlɔ ’üün. ¹⁶Wiili ’n ’daaa’ ‑plɩɩ nɩ, ’taɩn ’lɩ Nyɔsʋa ’mäa’ Jesu ’Kriisë kälɩ ‑srörö ‑bɛ ’ɔmäa’ nyüüa ‑sisiewii ‑fälɩ be ’ɔmäa’ ’üa ‑gä ‑tʋ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’imä ’järä.

Juifë nyra ‑dɔ

¹⁷‑Mɔ ’daraa’ ‑na nyufa juifënyɔɔ, ‑dɔ ‑piie plɛ ‑gälɩ ‑bɛ ‑gbaaa’ ’lɩ Nyɔsʋaa ‑gʋ; ¹⁸‑mɔ jrea’ wiili ’ɔ ’bataa’ ’sɩrɩ ‑dɔ ’kpɩaa’ ‑mɩ, ɔ jrea’ diili ’naa’; ¹⁹‑mɔ jrea’ ’saa ‑maa ‑mɔ ’tiere ’nɔnɔnyüü, ɔ bäa’ ’jöjrüükpülɩa nyüüa ’napɛ; ²⁰‑mɔ ’kama nyüülü ’nyɩa’ ’lɩgla, ‑mɔ ’kpɩa ’jüplü, ’be ‑jre ’iin ‑dɔa ’mlɩ bä wiijejrekʋ nyra ’cɩcasa. ²¹‑Bɛ ‑mɔ ’kpɩaa’ ‑mülü nɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑nyɩ ’kpɩa ‑na nyufa le? ‑Mɔ nöa’ nyɔɔ ’nyɩ ’jie, ‑nyɩ ’jie ’jie ‑a? ²²‑Mɔ nöa’ nyɔɔ ’nyɩ ’pa bätësa nɩ, ‑nyɩ ’pa bätësa? ‑Bɛ ‑mɔ ’nyɩ ’bataa’ ‑wäsɩa nɩ, ‑nyɩ ’jiere ‑wäsɩaa nyükölia ‑a? ²³‑Mɔ ‑gbaaa’ ’lɩ ‑dɔa ‑gʋ nɩ, ‑kä Nyɔsʋa ’nyüsü ’wʋ ’be ‑pɩɩɛ ‑dɔ ‑gälɩ! ²⁴’Be ’i ‑jɩjraa’ ‑maa: «’Ana ‑gʋ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’nyɩ ‑träärälɩ Nyɔsʋaa ’nyrɩ ‑a.»2.24 Esaii 52.5

²⁵‑Ama nʋ wiili ‑dɔ ’daaa’ nɩ, ’böbökʋ ’na. ‑Maa ‑ama ’pɩ ‑dɔ ‑gälɩ nɩ, ‑na ’böbökʋ ‑beere ’sɩrɩ ‑nyɩa’ ’bölö2.25 Nyɔsʋa ‑gbala Abraamë nyra ’ɔa ’jü kɔsɔ, ’ü ’bö ’üa nyɩbɛjüa ’fɩɔ. ’Jʋlɔ ma ‑gloro dotro ’ɔa jrüü ‑uunsɔɔa ‑srɩlɩ ’ü ’bö ’ɔmɩ. ’A ’bölökʋlʋ nɩ ’uu ‑gbala nyüü ’sɩrɩ ‑bäa’ juifë. ’A ’ia ‑gʋ ’ü dara juifënyüü «nyüülü ’bölöa’». ‑Maa juifë ’kpla ’iin ‑pasasa. ’Üa plɛ nɩnɩa kä nyɔɔ ma ’bölö nɩ, ’ɔ ’na Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ ‑bakää ’ia nyɔɔlɔ nö ‑balʋ.. ²⁶‑Bɛ nyɔɔlɔ ’nyɩa’ ’bölö ma nʋ wiili ‑dɔ ’daaa’ nɩ, a ‑nëmä ’daa ’ia nyɔɔlɔ ’bölö? ²⁷Nyɔɔlɔ kä ’jajɛ ’nyɩa’ ’bölö ‑bɛ ’ɔ nöa’ wiili ‑dɔ ’daaa nɩ, ‑mää ’ɔɔ ‑nëmä ‑na ‑gä ‑tʋ? ‑Bɛ ‑mɔlɔ nɩ, ‑klaaa ‑dɔ ’u ‑jɩjra, ‑böölö ‑maa ‑nyɩ ‑träärälɩ ‑dɔ ‑a. ²⁸‑A ‑gbala ’amɩ, juifënyɔɔlɔ nɩ, ‑mää ‑mɔlɔ üma ’jäa’ ‑bɛ ’ü jrea’ ‑a, ‑bɛ ’böbökʋlʋ nɩ, ‑mää ‑a ‑böö ‑kätɩ ‑na ’jajɛ ‑a. ²⁹’Tasɩrɩa juifëlɔ nɩ, ’a nyɔɔlɔ bäa’ juifë plɛklɩ; ‑bɛ ’böbökʋlʋ nɩ, plɛa ’böbökʋ bäsaa. ’Ia ’böbökʋlʋ nɩ, ’Nyüna ‑Susu ’uu nö ’iin, ‑maa ‑mää ‑dɔlʋ ‑jɩjraa’ ‑a2.29 Deteronɔɔmë 30.6.. ’Ia juifënyɔɔlɔ nɩ, ‑mää nyüü ’nyɩ ’bʋala ’ɔɔn ‑maa Nyɔsʋa ’ɔɔ ’bʋala ’ɔɔn.

Nyɔsʋaa ‑gäa ’taɩn

¹Dɛplɛɛ nyɔɔ ’järä juifëa bäbäkʋ ’lɩ le? ’Aiɛ ‑gbaa ’plɛɛ ’bölökʋ kä le3.1 Waklüü 1 ‑a ’tɔ waklüü 9 ‑gälɩ ’Pɔɔlë ’bete ’ɔa ’wlitotronyüü juifë waklüü ‑gböö ’lɩ, ü ’ü nëmä ɩa’ ’ɔɔn ’lɩbetre.? ²’Kasa ’lɩgälɩjärädii bälɩ ’plɔʋ! ’Üü ‑kätɩ Nyɔsʋa ‑nyɩ ’ɔa ’papawii. ³‑Bɛ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ‑mölöö ma ’nyɩ Nyɔsʋa plɛ ‑a toro nɩ, ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ’mä ’ɔa ’jü dɛrɩ sɔ? ⁴’Büa! A kä amä ’saa jre Nyɔsʋa bä ’cɩcasa, ‑bɛ nyüüa ’fɩɔ kä ‑gbagblɛ ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ Nyɔsʋaa ‑pɔɔkʋ ’lɩ:

Nyüü ’mä ’iin jre ’sɩrɩ ‑bäa’ ’cɩcasa ‑na ’papawiia ’mlɩ,

‑bɛ ‑mä ’wʋsi ’taɩn ’lɩ ’ümäa’ ‑na ‑gä ‑tʋ3.4 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 51.6..

⁵‑Maa ima ’daa ana bʋbɔgbili ’ii srara ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑gäa’ ’klɩ nɩ, ‑asɩ anya ‑gba le? ’Kä anya ’daa Nyɔsʋa ’nyɩ ’klɩ ‑a ‑gä dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’ɔa ’crɛ ’cerea’ amɩ ‑gälɩ? ’Sɩrɩ nyɔɔ ’mä ɩa’ wii ’pa ’asɩ ’n ’pawii. ⁶’Büa! Ima bäsaa ‑asɩ Nyɔsʋa ’mä ’pläa ‑gätʋdɛɛ nʋ le? ⁷‑Bɛ ima ’daa ’na ‑gbagblɛlɛ ’ɛɛ srara Nyɔsʋaa ’cɩcasa ‑bɛ ’ɛ ’papla ’ɔa ’wliklɩbʋabʋakʋ ‑gälɩ nɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’na ‑gä ’mä ’sɔɔwʋ ‑träärä ‑beere ‑balʋnyɔɔ le? ⁸‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ nyɔɔ ’nyɩ ’daa: «A nʋ ‑balʋ ‑bɛ wiili ’naa’ ’mä ’ua ’pɛɛ bä» le? ‑Gbakäklɛnyüü ‑mölöö nɩnɩa amɔ nö ’saa ɔ ’paa wii. ’Ia nyüülü bä ’pɔnɩsa.

’Pläa ’fɩɔ bä ‑balʋ ’lɩ

⁹‑Bɛ ‑a ’jä ’iin ɔ le? Amɔ bäa’ juifë, ’kä anya ’daa a ‑si ’üün ’wʋ? ’Klaaklä! ’Be anya ’iin srara ɩ ’sɩrɩ juifëa ’fɩɔ nyra nyüülü ’nyɩa’ juifë bä bäa’ ‑balʋ ’lɩ, ¹⁰’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’:

’Klɩgänyɔɔ ’doo ’doo ’nyɩ ’lɩ ‑a bä;

¹¹’Lɩglanyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bä,

nyɔɔlɔ ’mäa’ Nyɔsʋa ’bata, ’ia nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bä;

¹²’Üa ’fɩɔ ’a ’mʋfanyʋfɔ ’wʋsɔ, ’üa ’fɩɔ ’a bʋblɔ;

nyɔɔlɔ ’mäa’ ’cɩcagbi nʋ, ’ia nyɔɔ ’doo ’doo ’nyɩ ’lɩ ‑a bä3.12 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 14.1-3; 53.2-5; ’Lɩglanyɔɔ 7.20..

¹³’Üa ‑plëkali ‑beere mlɩgadasu;

’üa mɛ ’sara nyüü ‑gbagblɛ,

’üa ’mäklɩa ’mëmlɛa ‑gla3.13 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 5.10; 140.4..

¹⁴Busukʋ nyra ’cɩcɛkäwii ’si ’üa mlɩ.

¹⁵’Ü ’sosowʋ ’ümä ‑toru ’kägbäträ;

¹⁶‑pɩɔ o ‑pɩɔ ’ü ‑sröröa’, ’ü bʋblɔ dii, ’ü tɩɛ ’lɩ busukʋ,

¹⁷’ünyɩ ’nyʋfɔlʋ bäa’ ‑pio ‑a jre3.15-17 Esaii 59.7-8..

¹⁸Nyɔsʋaa pɩpɩkʋ ’nyɩ ’üa ’nyüa ’mlɩ ‑a bä3.18 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 36.2..

¹⁹‑Bɛ a jre ’iin ’sɩrɩ wiili kä ’fɩɔ ‑dɔ ’paaa’ nɩ, nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ ‑dɔ ‑wälɩ ’üü ’u ’daa, nyüüa ’më ’mä blörö ‑bɛ ’pläa ’fɩɔ ‑pɩ ‑gä kä Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ. ²⁰Nyɔɔ ’doo nyɔɔ ’doo ‑nëmä ’klɩ ‑a ‑gä ’ɔa ’klɔɔtrʋ3.20 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 143.2. ‑dɔa ’lɩträäräkʋ ‑a ‑gʋ; ’be ‑dɔ srara nyɔɔ dɛɛlɛ bäa’ ‑balʋ.

NYƆSƲAPLƐTOROKƲLƲ ‑GÄÄA’ NYƆƆ ’KLƖ

3.21–4.25

Nyɔɔa nyɔsʋaplɛtorokʋ Nyɔsʋa ’jää ’kä ’ɔ ‑gäää ’ɔɔn ’klɩ

²¹‑Maa ’köklesaplɩɩ nɩ, Nyɔsʋa srara amɩ ’klɩgägäkʋlʋ sɔa’ ’ɔɔn kälɩ, ’i ‑bɛ ‑dɔ ’nyɩ pɛprɛ ‑a pɛprɛ. ‑Dɔa ‑pɔɔkʋ nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’pa ’imɩ. ²²’Klɩgägäkʋlʋ sɔa’ ’ɔɔn kälɩ nɩ, Jesu ’Kriisëa plɛtorokʋ ’lɩ ’u ‑srörö ’kä ’u jrä nyüülü kä ’fɩɔ toroa’ Nyɔsʋa plɛ ‑gälɩ; ’be nyüüa ’fɩɔ bä dɛɛ ’dee. ²³Nyüüa ’fɩɔ nʋ ‑balʋ, ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ’ba ’üün ’ɔa ’wliklɩbʋabʋakʋ kälɩ. ²⁴‑Maa Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’lɩ ’ɔ ‑gä ’üün ’klɩ ’flɛɛlɩ. Jesu ’Kriisë ’ɔ ‑srörö kälɩ ’ɔnya ’balɩ ’üün mlɩ. ²⁵’A ’Kriisëlɔ Nyɔsʋa ja ’ɔ nrörö ‑gbɔ ’lɩ, ’ɔa ‑toru ’mä ’kägblɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’crɛ ’mä ’wʋcie, nyüülü toroa’ ’ɔɔn plɛ, ’üa ‑gʋ. Nyɔsʋa nʋ ’imɩ ’ɔmä nyüü ‑gbala ’sɩrɩ ’ɔ ‑gäa’ ’klɩ, ’be ‑kätɩsa nɩ, ‑balʋlʋ nyüü ma nöa’ nɩ, ’ɔ ma nö ’sɩrɩ ’ɔnyɩ ’jäa’ ’üün ’wʋ, ’be ‑glaaa ’ɔ ma ‑glaaa. ²⁶’Ɔ nʋ ’imɩ ’ɔmä ’saarɩ nyüü ’ɔa ’klɩgägäkʋ srara. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’ɔ ‑gäklɩ ‑bɛ ’ɔ ‑gäää bɩa nyɔɔlɔ toroa’ Jesu plɛ ’klɩ.

Nyɔɔ ’nyɩ kä ‑a kä ’ɔmä ’lɩgba

²⁷A ’mrɛɛ amä ’lɩgba? ’Inyɩ ’iin ’klɩ ‑a ’wʋ! ‑Dɔ ’plɛɛa ’nyrɩklɩ le? ‑Dɔa ’lɩträäkʋa ’nyrɩklɩ? ‑Mää ’sɩ ’inyɩ bä! Nyɔsʋaplɛtorokʋa ‑dɔa ’nyrɩ! ²⁸‑Jäsɩ a ‑gbaa’ nɩ: nyɔsʋaplɛtorokʋa ‑gʋ nyüü ‑gäklɩ, ‑maa ‑mää ‑dɔa ’lɩträäräkʋa ‑gʋ ‑a. ²⁹’Aiɛ Nyɔsʋalɔ nɩ, ’ɔ bä juifëa ’kpɔa Nyɔsʋa? ‑Mää nyüülü ’nyɩa’ juifë bä a Nyɔsʋa ’ɔnyɩ bɩa bä? ’Kasa, ’ɔ bä bɩa nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa Nyɔsʋa; ³⁰’be Nyɔsʋa bä ’doo. ’Ɔnya nyüülü ’bölöa’ ’klɩgäa üma toro Jesu plɛ; ’ɔnya bɩa nyüülü ’nyɩa’ ’bölö ’klɩgäa üma toro bɩa Jesu plɛ. ³¹‑Bɛ ima bäsaa nɩ, ’a ‑dɔ a ‑gblooo? ‑Mää ’sɩ ’inyɩ bä! ‑Dɔ a ’sreekä.

’Sɩrɩ Abraamë toroa’ Nyɔsʋa plɛ

¹Abraamëlɔ bäa’ ana tʋ ’jajɛa ’pɛlɩ nɩ, ‑asɩ anya ’ɔa ‑gʋ ‑gba le? Dɛplɛɛ ’ɔ ’järä ’lɩ ’mlɩ le? ²Abraamëa ’cɩcagbia ‑gʋ ɔma ‑gäklɩ nɩ, ’ɔa ’lɩgbagbakʋ kälä ’lɩ, ‑maa ‑mää ’sɩ ’inyɩ bä Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ. ³‑Asɩ nyɔsʋapɔɔkʋ ‑gbala amɩ le? ’U nɩnɩa: «Abraamë toro Nyɔsʋa plɛ, ’a ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ’dara ’ɔɔn ’klɩgänyɔɔ4.3 Jenɛɛsë 15.6..» ⁴Nyɔɔ ma ‑fɛjrʋpa nɩ, ’ɔa ’pɛpɛɛmölii ’nyɩ ’flɛɛlɩ ‑a bä, ‑maa ’ɔa ’pɛpɛɛdɛɛ bäsaa. ⁵‑Maa nyɔɔlɔ ’nyɩ ‑fɛa’ ’jrʋpa ’pɛpɛɛkʋa ‑gʋ ‑bɛ ɔ toroa’ Nyɔsʋalɔ nröröa’ ‑balʋnyüü ’klɩgänyüü ’lɩ plɛ nɩ, ’ɔa nyɔsʋaplɛtorokʋ nrörö ’ɔɔn ’klɩgänyɔɔ ’lɩ Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ. ⁶’Asɩ Daviidë ‑gba bɩa. ’Ɔ nɩnɩa, dɔrʋ ’si nyɔɔlɔ Nyɔsʋa ’daraa’ ’klɩgänyɔɔ ’klɩ. ‑Maa ‑mää ’klɩgägäkʋlʋ jaraa’ ‑dɔa ’lɩträäräkʋ kälɩ ‑a.

⁷Dɔrʋ ’blaa nyüülü kä bʋbɔgbi Nyɔsʋa cerea’;

nyüülü kä ‑balʋ ’ɔ ’baaa’ ’lɩ.

⁸Dɔrʋ ’blaa nyɔɔlɔ kä ‑balʋ ’Pläkänyɔɔ ’nyɩ ’daraa’ wii4.8 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 32.1-2.!

⁹’Ia dɔrʋplɛlɛ nɩ, nyüülü ’bölöa’ ’üü kä ’ɛmɩ? ‑Ale nyüülü ’nyɩa’ bɩa ’bölö? ’Be a nɩnɩa ‑plɩɩ nɩ, Nyɔsʋa ’jä Abraamëa nyɔsʋaplɛtorokʋ ’ɔnya ’dara ’ɔɔn ’klɩgänyɔɔ. ¹⁰‑Asɩ ’ɔ bä kä ‑bɛ Nyɔsʋa ’pa ’imɩ le? ’Ɔ ’bölö kä ’fɩɔwʋ ‑ale, ‑maa ’ɔ ‑kaaŋlʋ kä ’bölö? ’Ia ’taɩn ’lɩ ’ɔ ‑kaaŋlʋ kä ’bölö. ¹¹Nyɔsʋa nya ‑tʋ kä ’ɔɔn ’bölökʋa tie ‑gälɩ4.11 Jenɛɛsë 17.9-14.: ’a tielɛ ’ɛɛ srara ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’daraa’ ’ɔɔn ’klɩgänyɔɔ ’ɔa nyɔsʋaplɛtorokʋa ‑gʋ, ‑bɛ ’ia ’taɩn ’lɩ ’ɔ ‑kaaŋlʋ kä ’bölö. ’Asɩ Abraamë nʋ, nyüülü ’nyɩa’ ’bölö ‑bɛ ’ü toroa’ Nyɔsʋa plɛ, ’üa tʋa bäbäkʋ; ‑bɛ Nyɔsʋa ’mä bɩa ’üün ’klɩgänyüü ’dara. ¹²’Ɔ nʋ bɩa ’bölönyüüa tʋ, nyüülü ’nyɩ toroa’ ’bölökʋa ’doo plɛ, ‑maa ü ’nyɛrɛa’ ana tʋ Abraamëa nyɔsʋaplɛtorokʋa ’sa ’taɩn ’lɩ ’ɔ ‑kaaŋlʋ käa’ ’bölö.

Wiili Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔmäa’ nʋ Abraamë nyra ’ɔa ’jüa ‑gʋ

¹³Nyɔsʋa ‑gbala Abraamë nyra ’ɔa ’jü ‑maa ’ɔnya ’üün ’blɩa ’fɩɔ ‑nyɩa, ’a ’üa ‑jaaa4.13 Jenɛɛsë 12.2-3; 17.4-6; 22.15-18.. ‑Mää dɛɛlɛ kä ‑gʋ Abraamë ‑trääräa’ ’lɩ ‑dɔ nɩ, ‑mää ’ia ‑gʋ ’ɔnyɩ ’iin pa, ‑maa ’ɔa nyɔsʋaplɛtorokʋa ‑gʋ Nyɔsʋa ’dara ’ɔɔn ’klɩgänyɔɔ. ¹⁴Ima ’daa nyüülü ‑trääräa’ ’lɩ ‑dɔ ’üü bä ‑jaajinyüü nɩ, nyɔsʋaplɛtorokʋ ‑kanyɩ ‑gbaa ‑a kä, ‑bɛ diili Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔmäa’ ‑nyɩ nɩ, ’i ‑nëmä bɩa ‑gbaa ‑a kä. ¹⁵‑Dɔ ja ’crɛ; ’be ‑pɩɔ ‑dɔ ’nyɩa’ bä nɩ, ‑dɔ ‑gälɩpɩpɩkʋ ’nyɩ ’lɩ ‑a bä. ¹⁶’A ’ia ‑gʋ nyɔɔa nyɔsʋaplɛtorokʋ kälɩ ’ɔ ‑srörö ’kä ’ɔ jö ‑jaaa, ’ia ‑toko ’mä Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ bä. ‑Bɛ wiili Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔmäa’ nʋ ‑bɛ ’imäa’ Abraamëa ’jüa ’fɩɔa dɛɛ bä nɩ, ‑mää ‑mülü kä ’doo ‑trääräa’ ’lɩ ‑dɔ ‑a, ‑maa nyüülü toroa’ bɩa Nyɔsʋa plɛ ’sɩrɩ Abraamë toroa’ ’ɔɔn plɛ. ’Ɔɔ bä ana ’fɩɔa tʋ, ¹⁷’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑maa: «’N nrörö ‑mɩ ’plä ’kɔkɔmlɛa tʋ ’lɩ4.17 Jenɛɛsë 17.5..» Abraamë bä ana tʋ Nyɔsʋalɔ ’ɔ toroa’ plɛa ’klɔɔtrʋ. ’A Nyɔsʋalɔ tɛrɛa’ jäjänyüü ’kä ‑bɛ ɔ wea’ diili ‑kaapɩɔa’ ’plä ’wʋ bä ‑bɛ ibäa’ ’plä ’wʋ. ¹⁸‑Plɩɩlɩ plɛ ‑kanyɩa’ ’piesa bä nɩ, ’ɔa plɛ ‑ka ’pi ’lɩ ’ɔ toro Nyɔsʋa plɛ. ’Asɩ ’ɔ nʋ ’plä ’kɔkɔmlɛa tʋa4.18 Jenɛɛsë 17.5. bäbäkʋ ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑gbala käa’ ’ɔɔn ‑maa: «’Asɩ ‑na ’jü ’mä bä4.18 Jenɛɛsë 15.5..» ¹⁹’Ɔa nyɔsʋaplɛtorokʋ ’nyɩ ’wʋ ‑a ’cie; ’ɔnyɩ ’daa ’ɔa jäjäkʋ bɩa, ’be ’ɔa ‑sɩa ‑glʋɩgbööa (100) ’samadɛɛ, ’ɔnyɩ bɩa Saraa4.19 Nyɔsʋa nyra Abraamë ’palɩ kuö ’döö. ’Ɔ ‑gbala ’ɔɔn ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’ɔɔn ’jü ’kɔkɔmlɛ ‑nyɩ. Abraamë nya jresaa Nyɔsʋa nya wiili ’ɔ ’daaa’ nʋa, ‑bakää ’inyɩ bä ’ɔa tagbüdɛɛ ’lɩ ‑bɛ ’ɔ ‑kaaŋlʋa’ ’jʋ kä. Tɛ Jenɛɛsë 17.1,15-22. ‑gbɔgbɔkʋa ‑gä ‑a bobo. ²⁰Wiili Nyɔsʋa ’saalɩ nɩ, ’ɔnyɩ ’iin dɛrɩ ‑a sɔ, ’ɔ toro ’ɔɔn plɛa ’doo. ’Ɔa nyɔsʋaplɛ nya nyɔnyrɔ ‑gböösa ’sɔɔwʋ ‑bɛ ’ɔ ’bʋala Nyɔsʋa. ²¹Wiili kä ’doo ’ɔ ’piea’ plɛ ‑gälɩ ’iibä: Nyɔsʋa ’mrɛɛ ɔ nʋ wiili ’ɔ ’daaa’. ²²’A ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ’dara ’ɔɔn bɩa ’klɩgänyɔɔ4.22 Jenɛɛsë 15.6..

²³‑Maa ‑taa waklöölä bäa’: «Nyɔsʋa ’dara ’ɔɔn ’klɩgänyɔɔ» nɩ, ‑mää ’ɔa ’dooa ‑gälɩ ’änyɩ ’pala; ²⁴ana ‑gʋ ’ä ’pala bɩa, amɔlɔ Nyɔsʋa ’mäa’ ‑gbala a bä bɩa ’klɩgänyüü, amɔ toroa’ nyɔɔlɔ ’baa’ ana ’Pläkänyɔɔ Jesu jäjäa ’mlɩ plɛ. ²⁵’Ɔ ’sara ana ‑balʋa ‑gʋ4.25 Esaii 53.4-6.; Nyɔsʋa ’ba ’ɔɔn ’kuaabre ’ɔmä amɩ ’klɩgä ’ɔa ’klɔɔtrʋ.

’MƲFAGOGO ’SREE ANA POLU ’KÄ

5.1–8.39

Nyɔsʋa ’pʋɔ amɩ, a nyra ’ɔɔn ’sɔɔ ’nönröwli

¹’I ’na, ‑bɛ Nyɔsʋa ’daaa’ ‑maa a bä ’klɩgänyüü ana nyɔsʋaplɛtorokʋa ‑gʋ nɩ, ’i känyrɩ ’wlinönrökʋ bä a nyra Nyɔsʋa kɔsɔa ‑tɔrʋpɩɔ ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ’nyrɩklɩa ‑gʋ. ²’A ’ɔa plɛtorokʋa ‑gʋ ’ɔ ’sa amɩ ’ɔa ‑gbinanakʋa ’nyʋfɔa tatu ’klɩ, ‑bɛ a kʋ ’lɩ ’mʋfasa ‑mlatɩ. Dɔrʋ ’blaa amɩ ’be anya ‑pɩ Nyɔsʋaa ’bʋalakʋ ’jäa. ³’Pɩrɩgälɩ nɩ, ‑sʋɩ ma blö amɩ ‑gba nɩ, dɔrʋ ’blaa amɩ, ’be a jre ’iin ’sɩrɩ ‑sʋɩ jaa’ plɛböblökʋ; ⁴’kä plɛböblökʋ ‑nyɛɛ amɩ ’klü amä ‑sʋɩ ’wʋsi; ’kä ‑sʋɩa ’wʋsisikʋ ja plɛgälɩpiepiekʋ. ⁵‑Bɛ plɛgälɩpiepiekʋ ’nyɩ ‑trɔɔrɔ nyɔɔ ‑a, ’be Nyɔsʋa ‑srörö ’Nyüna ‑Susulu ’ɔ ‑nyɩa’ amɩ kälɩ ’ɔnya ’fɛrɛ ana polu ‑gälɩ ’ɔa ‑wawakʋ ’kä.

⁶’Iibä, ’taɩn ’lɩ anyɩ käa’ ’klü kä, ‑bɛ ’ɔa ’taɩnlɩ jräa’ ’wli nɩ, ’Kriisë nya jä ‑balʋnyüüa ‑gʋ. ⁷’I klalɩ nyɔɔ ’mä ’klɩgänyɔɔa ‑pi ’lɩ järä; ‑beeredɛ nyɔɔ ’mrɛɛ ’ɔ järä ’cɩca nyɔɔa ‑pi ’lɩ. ⁸‑Maa ‑jäsɩ Nyɔsʋa srara amɩ ’sɩrɩ ’ɔ ‑waa’ amɩ: ’taɩn ’lɩ a ‑ka bäa’ ‑balʋnyüü nɩ, ’a ’ia ’taɩn ’lɩ ’Kriisë jä ana ‑gʋ. ⁹‑Plɩɩ ’i ‑sia’ ‑bɛ Nyɔsʋa ’daaa’ a bä ’klɩgänyüü ’ɔa ‑torua ‑gʋ nɩ, ‑asɩ ’Kriisë ‑nëmä bɩa amɩ Nyɔsʋaa ’crɛ mlɩ ’ba le? ¹⁰A ‑ka jrara Nyɔsʋa ’nyüamlɩ, ’ɔnya ‑srörö ’ɔa ’Jʋa jäjä ’lɩ ’ɔnya ’nönrö amɩ ’wli. ‑Bɛ ’köklesaplɩɩ ’ɔ ‑ka bäa’ ’lɩ ‑bɛ a ’nönröa’ ’wli nɩ, ‑asɩ ’ɔ ‑nëmä amɩ ’lɩmlɩba le? ¹¹‑Bɛ ‑mää ’ia ’doo ‑a: dɔrʋ ’blaa amɩ Nyɔsʋa ’lɩ, ’ɔ ‑sröröa’ ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë kälɩ ‑bɛ ɔ nröröa’ amɩ ’wli a nyra ’ɔɔn kɔsɔ.

Adaan ‑bɛ ’Kriisë

¹²’Ii känyrɩ, nyɔɔ ’doo ‑balʋ ‑srörö kälɩ ’unya pa ’pläa ’mlɩ, ‑balʋ nya ja jäjä. Jäjä nya jrä nyüüa ’fɩɔ ‑gälɩ, ’be ’nyüüa ’fɩɔ nʋ ‑balʋ …5.12 ’Pɔɔlëa ’papawii pösö ‑tɛklɩ, ’inyɩ blö ‑a blö. ’Ɔ ’pa ’iin ’sɔɔwʋ waklüü 18 ‑taa ni ‑sia’ waklüü 13-17.¹³’Be ‑balʋ bä kä ’pläa ’mlɩ ’fɩɔwʋ ‑dɔ nya ji, ‑maa ‑dɔ ma ’nyɩ ’lɩ ‑a bä nɩ, Nyɔsʋaa ‑gbʋʋ ‑nëmä ‑balʋ ‑gba ‑a bä. ¹⁴‑Maa sɔrɔ Adaan a ’taɩn ’lɩ ‑a ji Moisëa ’taɩn ’lɩ nɩ, jäjä kälä kä nyüü ’klü ‑gälɩ, ’palɩ nyüülü ’nyɩa’ Adaan a ’sa ‑balʋ5.14 Adaan ’nyɩ ’lɩ wiili Nyɔsʋaa ’mʋgbɛ ‑gbalaa’ ‑a nʋ (Jenɛɛsë 2.16-17). nʋ. ¹⁵‑Maa wiili Adaan nʋa’ nyra Nyɔsʋaa ’flɛɛlɩa wiiwälɩcɛrɛkʋ ’nyɩ dɛɛ ’dee ‑a bä. Nyɔɔ ’dooa ‑balʋa ‑gʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ ma jä nɩ, Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ‑siwʋ ‑gböösa: nyɔɔ ’doo Nyɔsʋa ‑srörö kälɩ, Jesu ’Kriisëa ‑gbinanakʋ kälɩ ’ɔ ‑srörö ’ɔnya ‑gbäträ ’ɔa ‑gbinanakʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ ’wʋ kä.

¹⁶Dɛɛlɛ Nyɔsʋa ‑nyɩa’ nyra wiili jräa’ ’lɩ nyɔɔ ’dooa ‑balʋa ‑gʋ ’nyɩ dɛɛ ’dee ‑a bä. Nyɔɔ ’dooa ‑balʋa ‑gʋ Nyɔsʋa nɩnɩa anyɩ ‑gä ‑a kä; ’ia ‑gʋ a bä ’pɔnɩnyüü. ‑Maa ‑balʋ ’kɔkɔmlɛ ’mä nrörökalɩ mi nɩ, Nyɔsʋa ‑nyɩ nyüü ’klɩgägäkʋ ’flɛɛlɩ. ¹⁷Jäjä ma kälä nyüü ’klü ‑gälɩ nyɔɔ ’dooa ‑balʋa ‑gʋ nɩ, nyɔɔ ’doo Nyɔsʋa ‑srörö kälɩ ’ɔnya ‑nyɩ nyüü i ‑sia’ ’wʋ: nyüülü ’ɔ ‑nyɛɛa’ ’ɔa ‑gbinanakʋlʋ ’ɔnyɩ ’mɩsɩa’ nyra ’klɩgägäkʋ, ’ünya ’klä ’jäa Jesu ’Kriisëa ’dooa ’nyrɩklɩ ’kä ’ü nyra ’ɔɔn nya ’kama.

¹⁸’Ii känyrɩ, ’sɩrɩ ‑balʋ ’doo faa’ nyüüa ’fɩɔ ’pɔnɩkʋ ’lɩ nɩ, ’asɩ nyɔɔ ’dooa ’klɩgägäkʋ fa nyüüa ’fɩɔ ’klɩgägäkʋlʋ ‑nyɛɛa’ ’kläa ’mlɩ. ¹⁹Nyɔɔ ’doo ’nyɩa’ Nyɔsʋaa mlɩa wii nyɔɔwʋba nɩ, ’a ’ia ‑gʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ nʋ ‑balʋnyüü. ’Asɩ nyɔɔ ’doo ’ba Nyɔsʋaa mlɩa wii nyɔɔwʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ nya nʋ ’klɩgänyüü. ²⁰‑Dɔlɔ nɩ, ’u ji bʋbɔgbi ’mä ‑sümlö ‑gböösa. ‑Maa ‑plɩɩlɩ ‑balʋ ‑sümlöa’ nɩ, Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’papla ’sɔɔwʋ ‑gälɩ. ²¹‑Kätɩsa ‑balʋ ma kälä nyüü ’klü ‑gälɩ ’u ja jäjä, ’asɩ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ nëmä nyüü ’klügälɩ kälä ’umä ’üün ’klɩgä, ’ümä ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë kälɩ ‑srörö ’ümä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä.

Amɔ ‑bɛ ’Kriisë järä ‑balʋa ’klʋɩ

¹‑Bɛ ‑a ’jä ’iin le? ’Kä anya ’daa amä ‑balʋ nʋa ’doo ‑bɛ Nyɔsʋa ’mä ’ɔa ‑gbinanakʋ ‑gälɩ ’paplaa? ²’Klaaklä! Anya ’a jä. ’Ii känyrɩ anya ’a ‑balʋa mlɩ ’wʋ. ‑Asɩ a ‑ka ’mä ‑balʋ mlɩ kʋ le? ³‑Ale ’anyɩ ’iin jre ‑a jre ’sɩrɩ ’nɩlɩ ’ü ’paa’ ana ’fɩɔ ’wli Jesu ’Kriisë ’lɩ bäa’ ’ɔa jäjäkʋa ’nɩwlipapakʋ? ⁴‑Bɛ ’a ’nɩwlipapakʋ ’lɩ a nyra ’Kriisë järä ’wʋ, ’ünya ‑träärä amɩ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ. ’Ü ’pa amɩ ’nɩwli amä ’klä dëdrä ‑gälɩ ’nyɛrɛ ’sɩrɩ Tʋa ’wliklɩbʋabʋakʋ ’lɩ ’ɔ ’baa’ ’Kriisë jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ. ⁵’Ii känyrɩ, a nyra ’ɔɔn ’sɔ ma bä ’doo ’kä ana jäjäkʋ nyra ’ɔa jäjäa ’klɩpaplakʋlɩ nɩ, anya ’ɔɔn nya bɩa ‑maalaa ’kä anya ’kuaabre sɔ ‑beere ’ɔa ’kuaabresɔsɔkʋ. ⁶A jre ’iin ’sɩrɩ ’ɔɔ ‑bɛ ana ‑kätɩnyɔɔ koloa’ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ. ’Ii känyrɩ ‑taa ‑balʋfugbalä kä ’ämä bʋblɔ a ‑kapɩ ‑balʋa ‑goou bä. ⁷’Be nyɔɔlɔ nyaa’ jä, ’ɔ ’a ‑balʋa mlɩ sɔ. ⁸‑Bɛ, a nyra ’Kriisë ma järä ’wʋ nɩ, a jresaa a nyra ’ɔɔn nya ‑pɩɔ ’doo ’wʋ kʋa. ⁹A jresaa ’Kriisë sɔa’ ’kuaabre ’ɔ ‑ka ‑nëmä jä ‑a jä; jäjä ‑kanyɩ ’ɔɔn ’klü ‑gälɩ ‑a kälä. ¹⁰’Ɔ jä ’ɔmä ‑balʋa ’klü bʋblɔ, ’ɔ nu ’iin ’wʋ ’doo ’wʋ ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ. ’Köklesaplɩɩ ɔ nɩ, ’klälä ’ɔ ’klaaa’ ‑plɩɩ nɩ, Nyɔsʋaa ‑gʋ ’ɔ bälɩ. ¹¹’Ii känyrɩ nɩ, ’ama ’jä ‑balʋ nɩ, ’ba ’jä ’ana nyüfë ‑beere jäjänyüü, ‑bɛ ’anya Jesu ’Kriisë ana ’Pläkänyɔɔ6.11 ana ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑maa’ nɩ, ’ba bä ’lɩbänyüü Nyɔsʋaa ‑gʋ. ¹²’Anyɩ ’cɛrɛ ‑balʋ ‑wälɩ ’unyɩ kälä ’ana fugbalä ’mäa’ ‑srɩɩ jä ’klü ‑gälɩ, ‑bɛ ’anyɩ ’dara ’äa dɛɛnyükäkäkʋ wii. ¹³’Anyɩ ’sara ’ana fugba ‑balʋ kälɩ ‑beere ’jrʋpafɛdiili ’nyɩ nʋa’ ’klɩgägbi. ‑Maa ’ba ’sara ’ana fugba Nyɔsʋa kälɩ ‑beere ’lɩbänyüü sɔa’ ’kuaabre, ’amä ’jrʋpafɛdiili nöa’ wiili ‑gäa’ ’klɩ bä, ¹⁴’be ‑balʋ ‑ka ‑nëmä ’amɩ ’klü ‑gälɩ ‑a kälä. ‑Dɔ ‑kanyɩ ’kama ’amɩ ‑a, ‑maa Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’uu ’kama ’amɩ.

‑Balʋ mlɩa ’wʋwʋkʋ ’cɩcasaa ‑gʋ

¹⁵‑Asɩ le? ‑Dɔ ‑kanyɩ ’kamaa’ amɩ ‑bɛ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’kamaa’ amɩ ɔ nɩ, ’a ’ia ‑gʋ amä ‑balʋ nʋ? ’Klaaklä! ¹⁶’Anyɩ ’saa ‑a jre ’ama ‑nyɩ ’ana nyüfë nyɔɔ kälɩ ’amä ’ɔa ‑goou bä nɩ, ’a kä ’amä ’lɩ ’ɔɔn ‑träärä? ’Ama ‑wa ’ba ‑träärälɩ ‑balʋlʋ faa’ ’amɩ jäjä mlɩ, ’aiɛ ’ba ‑träärälɩ Nyɔsʋalɔ faa’ ’amɩ ’klɩgägäkʋ ’lɩ. ¹⁷‑Maa a ’trɛɛ Nyɔsʋa, ’amɔ ma bäa’ ‑balʋa ‑goou, ’a nʋ ’ana plɛ ’anya ‑träärälɩ ’kpɩkpɩakʋlʋ Nyɔsʋa ‑nyɩa’ ’amɩ. ¹⁸‑Bɛ ’a sɔa’ ‑balʋa ’mlɩ nɩ, ’anya ’a ’klɩgägäkʋa ‑goou nʋ. ¹⁹’Ana ’nunukʋ klalɩ, ’a ’ia ‑gʋ ’n ’paa ’saa wii. ’A ’saa’ ’klɩ nɩ, ’a nrörö ’ana fugba ‑frepadiia ‑geei ’lɩ ‑bɛ ‑balʋ ’tiere ’amɩ ‑balʋ ’lɩ. ’Ba nrörö ‑mlatɩ ’ana fugba ’klɩgägäkʋa ‑geei ’lɩ ‑bɛ i ’tiere ’amɩ ’klälä ’nyɩa’ ‑fre paa ’mlɩ. ²⁰’Be ’a ‑ka bä käa’ ‑balʋa ‑goou nɩ, ’klɩgägäkʋ ’nyɩ kä ’amɩ ’klü ‑gälɩ ‑a kälä. ²¹’Ia ’taɩn ’lɩ ‑a ’jää ’bülü ’a tʋa’ le? ’Ia ’nyüsü ’blaaa’ ‑mlatɩ ’amɩ ’be ’i faa’ ’amɩ jäjä mlɩ. ²²‑Maa dɛɛlɛ a kʋa’ ‑plɩɩ ‑gälɩ nɩ, ’anya ’a ‑balʋ mlɩ sɔ, ’anya ’a Nyɔsʋaa ‑goou bä. ’A tʋä ’bölö ’nyɩa’ ‑fre pa, ’ii ’tiere ’amɩ ’nyüna ’kläa ’mlɩ ‑bɛ ’amä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä. ²³‑Balʋa ’pɛpɛɛdɛɛ bä jäjäkʋ; ‑maa dɛɛlɛ Nyɔsʋa ‑nyɛɛɛa’ amɩ ’flɛɛlɩ ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë ’lɩ nɩ, ’ɛɛ bä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä.

Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’ba amɩ ‑dɔa ‑geeidɛɛ ’lɩ

¹’Na ‑wlajü ’amɩ, ’anyɩ ’saa ‑a jre ‑maa nyɔɔ ‑kaaŋlʋa’ ’jä nɩ, ‑dɔ ‑ka ’kama ’ɔɔn? ’Be ‑dɔjrenyüü ’n ’pala wii ‑gba. ²‑Dɔ nɩnɩa ’ŋlʋʋ ’tia’ ’ɔa dʋɔ ‑kaaŋlʋa’ jä nɩ, ’ɔ ‑ka bä ’ɔa ’ŋlʋʋ. ‑Maa ’ɔa dʋɔ ma jä nɩ, ‑dɔlʋ kpasra ɩa’ ’ŋlʋʋlɔ ’ɔa dʋɔ ‑gba ‑kanyɩ ’lɩ ‑a kälä. ³’Ii känyrɩ ’ɔa dʋɔ ma ‑ka bälɩ ‑bɛ ɔma kä nyɔɔ ‑moloo nɩ, bätësapaŋlʋʋ ’ümä ’ɔɔn ’dara. ‑Maa ’ɔa dʋɔlɔ ma jä nɩ, ‑dɔ ‑kanyɩ ’ɔɔn ’klü ‑gälɩ ‑a kälä. Ɔma kä nyɔɔ ‑moloo nɩ, ‑mää bätësa ’nyɩ ’saabä. ⁴’Na ‑wlajü ’amɩ, ’asɩ ’a bä bɩa. ‑Dɔa ’mlɩ nɩ, jäjänyüü ’a bä ’be ’Kriisë jäa’ nɩ, ’a nyra ’ɔɔn järä ‑pɩɔ ’doo ’wʋ. ’Ii känyrɩ ’ɔɔ kä ’amɩ, ’ɔɔ Nyɔsʋa ’ba ’kuaabre. ’Ii känyrɩ ’ɔɔ kä amɩ amä ’cɩca ’bü tʋ Nyɔsʋaa ‑gʋ. ⁵’Taɩn ’lɩ a nʋa’ bʋbɔgbili käa’ ’ana plɛ ’tʋ nɩ, ‑dɔ tɛrɛ ‑balʋa ’tʋ ’kä ana ’kläa ’fɩɔa ’mlɩ amä jäjäbü tʋ. ⁶‑Maa dɛɛlɛ a kʋa’ ‑plɩɩ ‑gälɩ nɩ, ‑dɔ ‑kanyɩ amɩ ‑gälɩ ‑a bä, ’be anya ’a jä. ’Ii känyrɩ ‑Susua ’kamakʋ dëdrä ’lɩ a ‑fɛɛɛrɛ Nyɔsʋaa ’jrʋpa. ’I ‑kanyɩ ‑kätɩdɔa ’kamakʋ ’lɩ ‑a bä.

Moisëa ‑dɔa ’taɩn ’lɩ

⁷‑Bɛ ‑asɩ anya ‑gba le? ’Kä anya ’daa ‑dɔ bä ‑balʋ? ’Klaaklä! ’Ima ’nyɩ ɩ ‑dɔa ‑gʋ ‑a bä ɩ nɩ, ’nëmä ɩ ‑balʋ ‑a jre. ’Be ‑dɔ ma ’nyɩ ɩ ’daa: «’A ’nɩ kä dɛɛnyü7.7 Ɛgësɔɔdë 20.17; Deteronɔɔmë 5.21.», ’nëmä dɛɛlɛ bäa’ dɛɛnyükäkäkʋ ‑a jre. ⁸‑Maa ‑balʋ ‑srörö ‑dɔ kälɩ ’unya nrörö ’na ’kläa ’mlɩ dɛɛnyükäkäkʋa ’kaɩn ’kaɩn. ‑Dɔ ma ’nyɩ ’lɩ ‑a bä, ‑balʋ ’a jä. ⁹‑Kätɩsa nɩ, ‑mää ‑dɔa ’mlɩ ’maa ’nyɩ ’nyɛrɛ. ‑Maa ’u jia’ nɩ, ‑balʋ nya tɛkä, ’mɔɔlɔ nɩ, ’nyaa jä7.9 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑taa waklüülü ‑jɩjra waklüü 10 ‑gälɩ.. ¹⁰’Ia ‑gʋ ‑dɔlʋ ’mä ɩa’ ’klä7.10 Levitiikë 18.5; Deteronɔɔmë 4.1; 5.33; Esekiɛɛlë 20.11. ‑nyɩ nɩ, ’unya fa ’mɩ jäjä ’lɩ. ¹¹’Be ‑dɔ kälɩ ‑balʋ ‑srörö ’unya ‑trɔɔrɔ ’mɩ7.11 Jenɛɛsë 3.13., ’ua ‑gʋ ‑balʋ nya ’bla ’mɩ. ¹²’Ii känyrɩ, ‑dɔ ’nyɩ ‑fre ‑a pa; ’u ‑gäklɩ, ’unya ’na.

‑Dɔa ’kamakʋ

¹³‑Bɛ dɛɛlɛ ’naa’ nɩ, ’ɛɛ bä ’na ‑gʋ jäjäkʋ? ’Klaaklä! ‑Balʋ ’uu ja jäjä. Nyüüa ’fɩɔ ’mä ’saa jre ‑balʋ bä ‑balʋ, ’u ‑srörö ’cɩcasa kälɩ ’umä ’mɩ jäjä ‑nyɩ. ’Asɩ ‑dɔ nʋ ’unya srara ’sɩrɩ ‑balʋa bʋbɔkʋ ‑sesrea’ ‑gbʋgbʋmäklɛ. ¹⁴A jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑tʋa’ ’lɩ ‑dɔ. ‑Maa ’mɔɔlɔ nɩ, ’jajɛ ’n bä ’nyaa bä ‑balʋ kälɩ. ¹⁵Diili ’n ’nöa’ ’nyɩ ’nu ’imɩ ’wli ‑a: ’be dɛɛlɛ ’n ’bataa’ ‑mää ’ɛɛn ’nyɩ nʋ, ‑maa ‑mɛlɛ ’n jraraa’, ’ɛɛ ’n nö. ¹⁶‑Bɛ ama nʋ wiili ’nyɩ ’bataa’ nɩ, ’n ’nyiere ‑dɔ, ’u ’na. ¹⁷’Ii känyrɩ ‑mää ’mɔɔ ’nyɩ nʋ ’imɩ, ‑maa ‑balʋlʋ bäa’ ’mɩ ’lɩ, ’uu nö ’iin. ¹⁸’N jre ’iin ’sɩrɩ ’cɩcasa ’nyɩa’ ’mɩ ’lɩ bä, ’na ’jajɛ ’n ’daa. ’N ’bata ’cɩcasaa nʋnʋkʋ ’mʋfasa, ‑maa ’nyɩ ’ia ’klü ‑a kä. ¹⁹‑Jäsɩ ’i nʋa’ nɩ, ’cɩcasalä ’n ’bataa’ ‑mää ’ään ’nyɩ nʋ; ‑maa ‑balʋlʋ ’nyɩ ’bataa’ ’uu ’n nö. ²⁰‑Bɛ ama nʋ wiili ’nyɩ ’bataa’ nɩ, ‑mää ’mɔɔ ‑kanyɩ nʋ ’iin ’la! ‑Balʋlʋ bäa’ ’mɩ ’lɩ nɩ, ’uu nö ’imɩ.

²¹’Ia ‑gʋ, ‑jää ‑dɔlʋ ’n ’jääa’ ’wʋ: ’mɔɔ ’bataa’ ’cɩcasaa nʋnʋkʋ nɩ, ‑balʋ ’uu ’maa ’mɩ ‑gälɩ ’kä. ²²’Na plɛklɩ nɩ, Nyɔsʋaa ‑dɔ ’u kä ’mɩ ’tʋ. ²³‑Maa ‑dɔ ‑moloo ’n ’järäa’ ’na fugbaa ’mlɩ, ’uu ‑bɛ ’na bobowlia ‑dɔ ‑fuuö, ’ia ‑dɔlʋ nrörö ’mɩ ‑balʋa ‑dɔa ‑geei ’lɩ, ‑bɛ ’u ’nyɛrɛ ’na fugbaa ’mlɩ. ²⁴’Mɔɔ ‑taa nyatɛnyɔɔlɔ! Nyɔɔ ’plɛɛ ’nyaa ’jä ’ɔnya ’mɩ ‑taa jäjäfugbalä ‑gälɩ ’ba le? ²⁵’N ‑srörö ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë kälɩ ’nyaa ’trɛɛ Nyɔsʋa! ’Ii känyrɩ, ’mɔɔlɔ nɩ, ’na bobowlia ’mlɩ Nyɔsʋaa ‑dɔa ‑geei ’n bä; ‑maa ’na ’jajɛa ’pɛlɩ nɩ, ‑balʋa ‑dɔa ‑geei ’n bä.

’Nyüna ‑Susulu ‑nyɛɛa’ ’klä

¹Dɛɛlɛ a kʋa’ ‑plɩɩ ‑gälɩ ɔ nɩ, nyüülü bäa’ Jesu ’Kriisë8.1 Jesu ’Kriisë: Tɛ wiia ’lɩsasrakʋa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ, wiili ‑jɩjraa’ ’lɩ ’Kriisë nyra Jesua ‑gʋ. ’lɩ ‑kanyɩ ’pɔnɩkʋ ‑a kä, ’abɩa nyüülü ’nyɩ ’nyɛrɛa’ ’üa ’jajɛa wii ‑gälɩ8.1 nyüülü ’nyɩ ’nyɛrɛa’ ’üa ’jajɛa wii ‑gälɩ, ‑bɛ ’ü ’nyɛrɛa’ ’Nyüna ‑Susua wii ‑gälɩ: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ‑bɛ ’ü ’nyɛrɛa’ ’Nyüna ‑Susua wii ‑gälɩ. ²’Be ’Nyüna ‑Susua ‑dɔlʋ ‑nyɛɛa’ ’klä ’Kriisë Jesu ’lɩ ’ba ’mɩ8.2 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ‑mɩ. ‑balʋ nyra jäjäkʋa ‑dɔa mlɩ. ³‑Dɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa u nʋ ’iin, ’be ’jajɛ ’fʋmla ’uun8.3 ’jajɛ ’fʋmla ’uun: ’Pɔɔlë ma ’daa «’jajɛ» nɩ, nyɔɔa ’pɛlɛ ‑balʋ ’kamaa’ ’ɛɛ ’ɔ ’daa.. ‑Maa Nyɔsʋa nʋ ’imɩ; ‑balʋa ‑gʋ ’ɔ nrörö ’ɔa ’mʋgbɛa ’Jʋ nyɔɔ ’lɩ ‑beere amɔ ‑balʋnyüü8.3 Fugbalä a ’klaaa’ ’ää Jesu ma ’klaa, ‑balʋa ’doo ’ɔnyɩ nʋ., ’ɔmä ‑balʋlʋ bäa’ nyüü ’lɩa ‑gä ‑tʋ. ⁴’Ɔ nʋ ’imɩ ’kä wiili ‑dɔ ’paa’ ’mä ana ’kläa ’mlɩ nrörö, amɔlɔ ’nyɩ ’nyɛrɛa’ ’jajɛa wii ‑gälɩ, ‑maa amɔlɔ Nyɔsʋaa ‑Susu ’tierea’ ana ‑gʋ. ⁵’Be nyüülü ’üa ’jajɛ ’tierea’, ’üa bobowli bä ’üa ’jajɛa wii ‑gälɩ. ‑Maa ‑mülü ‑Susu ’tierea’ nɩ, ’ü ‑tʋʋä ’üa bobowli Nyɔsʋaa ‑Susua wii ‑gälɩ. ⁶’Jajɛa bobowli fala nyüü jäjäa ’nyʋfɔ ’wʋ; ‑maa nyüülü Nyɔsʋaa ‑Susulu ’tierea’, ’üa bobowli fala ’klä nyra plɛgälɩflɛrɛkʋ ‑gälɩ; ⁷’be wiili käa’ ’jajɛ ’tʋ ’iibä Nyɔsʋaa ’nyüamlɩjraradɛɛ: ’ɛnyɩ ‑träärälɩ Nyɔsʋaa ‑dɔ ‑a, ’ɛnyɩ ’nɩmɩ ’lɩ ‑a bɩa. ⁸‑Bɛ nyüülü nöa’ wiili käa’ ’jajɛ ’tʋ nɩ, ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ümä Nyɔsʋa ’tʋkä. ⁹‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ‑mää ’jajɛ ’nyɩ ’tiere ’amɩ, ’be Nyɔsʋaa ‑Susu bä ’amɩ ’lɩ. Nyɔɔ ma ’nyɩ ’Kriisëa ‑Susua ’klaa, ’ɔnyɩ ’ɔa nyɔɔ ‑a bä. ¹⁰‑Bɛ ’Kriisë ma bä ’amɩ ’lɩ, ‑bakää ’ana fugba jä ‑balʋa ‑gʋ nɩ, Nyɔsʋaa ‑Susu bä ’ana ’klä ’klɩgägäkʋlʋ Nyɔsʋa ‑nyɩa’ ’amɩ ’ia ‑gʋ. ¹¹Nyɔsʋa ’ba Jesu jäjäa ’mlɩ. Nyɔsʋaa ‑Susulu ma kʋ ’amɩ ’lɩ nɩ, Nyɔsʋalɔ ’baa’ ’Kriisë jäjäa ’mlɩ nya ’ana fugbalä ’mäa’ jä ’klä ‑nyɩa. ’Ɔa ‑Susulu kʋa’ ’amɩ ’lɩ, ’uu ’ɔmä kälɩ ‑srörö ’ɔmä ’iin nʋ. ¹²’A ’ia ‑gʋ, ’na ‑wlajü ’amɩ, anyɩ kä ‑a kä amä ’lɩ ana ’jajɛ ‑träärä, anyɩ kä ‑a kä amä wiili käa’ ’jajɛ ’tʋ nʋ; ¹³’be ’ama nʋ wiili ’ana ’jajɛ ’bataa’ nɩ, ’anya jäa. ‑Maa Nyɔsʋaa ‑Susu ma ji ’amɩ ‑gba ‑bɛ ’ama ’bla wiili ’ana fugba ’bataa’ nɩ, ’anya ’klä ’jäa.

‑Susulu nrörö amɩ Nyɔsʋaa ’sɔrɔjü

¹⁴Nyüülü kä ’fɩɔ Nyɔsʋaa ‑Susu ’tierea’ ’üü bä Nyɔsʋaa ’jü. ¹⁵‑Bɛ ‑Susulu Nyɔsʋa ‑nyɩa’ ’amɩ nɩ, ‑mää ‑geeidɛɛ nyra ŋalɛ ’mä ’sɔɔwʋ ’amɩ ’blaa ‑gʋ ‑a. ‑Maa ’ɔ ‑nyɩ ’amɩ ‑Susulu nröröa’ ’amɩ ’sɔrɔjü ’lɩ. ’Uu känyrɩ ‑bɛ a we Nyɔsʋa: «Aba8.15 Aba: «’Na tʋ» ’ii ’ü ’dara ’saa Arameenyüüa wii ’lɩ. Tɛ Marëkë 14.36.! Tʋ!» ¹⁶Nyɔsʋaa ‑Susua ’mʋgbɛ ’nyiere ana ‑susu ’sɩrɩ a bäa’ Nyɔsʋaa ’jü. ¹⁷‑Bɛ a bäa’ ’ɔa ’jü nɩ, a bä bɩa ‑jaajinyüü: Nyɔsʋaa ‑jaajinyüü a bä, a nyra ’Kriisë kɔsɔ, ima ’daa ’kasa a nyra ’ɔɔn ’järä ‑sʋɩ ’wʋ nɩ, a nyra ’ɔɔn nya bɩa ’bʋalaa.

’Wliklɩbʋbʋakʋlʋ Nyɔsʋa ’mäa’ srara

¹⁸‑A ‑gbala ’amɩ, ama ’jä ’köklesaplɩɩa ‑sʋɩ nyra ’wliklɩbʋabʋakʋlʋ Nyɔsʋa ’mäa’ ’amɩ srara nɩ, ’inyɩ pɛprɛ ‑a pɛprɛ; ¹⁹’be ’pläa ’fɩɔ ’sosowʋ ’ümä ’taɩnlɩ kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ ’plä ’ɔa ’jü ’klɩsrara. ²⁰’Fʋflɛgbi kälɩ ’plä bä. ‑Mää ’plä ’nyɩ ’iin ’bata, ‑maa Nyɔsʋa ’ɔɔ ‑tʋ ‑plɩɩ ’saa ’ämɩ. ’Asɩɛ ’äa plɛ ‑ka ’pi ‑sraakäpɩ ‑gälɩ. ²¹’Ä jresaa ’änya jäjäkʋ nyra bʋblɔkʋa ‑geeidɛɛ ’lɩ sɔa, ’kä ’änya fugbalɩflɛrɛkʋ nyra Nyɔsʋaa ’jüa ’bʋalakʋ ’lɩ pa. ²²A jre ’iin ‑piii ‑a ‑tɔɔ ’saarɩa ‑srɩ ’lɩ, ’sɩrɩ ’pläa ’fɩɔ pütöa’ ‑sʋɩa ‑gʋ ‑beere ’ŋlʋʋ bä ‑gloorofa ’wʋ. ²³‑Maa ’änyɩ ’döö ‑a bä: ana ’mʋgbɛlɔ ’klaaa’ Nyɔsʋaa ‑Susu u bäa’ Nyɔsʋaa ’klɩsa ‑nyɩnyɩdɛɛ nɩ, ’asɩ a pütö ana plɛklɩ bɩa. A ’sosowʋ Nyɔsʋa ’mä amɩ ’ɔa ’jü ’lɩnrörö ‑bɛ ’ɔmä amɩ ana fugba mlɩ ’ba; ²⁴’be a jresaa anya ’a ’lɩmlɩwʋ ‑maa anyɩ ’jä ‑kätɩ ’iin ’wʋ ‑a. Ana ’nyü ma ’jä dɛɛlɛ amäa’ ’jä nɩ, ’i ‑kanyɩ ’saa jejrekʋ ‑a bä, ’be anya ’ɛɛn ’jä: dɛplɛɛ kä ‑gʋ a ‑ka ‑glaaa dɛɛlɛ anya ’a ’jä le? ²⁵‑Maa ama jresaa anya ’a dɛɛlɛ anyɩ ’jäa’ ’wʋ ’jä nɩ, plɛ a blö ‑bɛ a ‑glaaa.

²⁶’Asɩ Nyɔsʋaa ‑Susu jö bɩa amɩ ‑gba ama ‑kanyɩ ’klü ‑a kä, ’be ama bibie Nyɔsʋa dɛɛlɛ amäa’ ’bete anyɩ ’ɛɛn jre ‑a jre. ’Ii känyrɩ ‑Susua ’mʋgbɛ bibie Nyɔsʋa ana ‑gʋ ’dugua ’mlɩ ’inyɩ ’lɩsasa ‑a bä. ²⁷‑Bɛ Nyɔsʋalɔ ’järäa’ polu ‑gälɩ ’kä nɩ, ’ɔ jre wiili ‑Susu boboa’: ’be ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’bataa’, ’asɩ ‑Susu bibie Nyɔsʋaa ’nyünanyüüa ’wli ’lɩ. ²⁸‑Bɛ a jre ’iin ’sɩrɩ wiili kä ’fɩɔ jräa’ nyüülü ‑waa’ Nyɔsʋa ‑bɛ ü werea’ ’sɩrɩ ’ɔ ‑waa’ ‑gälɩ nɩ, Nyɔsʋa ‑nyɩgla ’iin ’kä ’imä ’na ’üa ‑gʋ. ²⁹Nyüülü ’ɔ jrea’ sököö nɩ, ’ɔ ’a kä ’lɩ ’üün ’ba ’ümä bɩa ’ɔa ’Jʋa ’sa bä, ’ɔmä ‑wlajü ’kɔkɔmlɛa ‑tɔrʋpɩɔa ‑kätɩjʋ bä. ³⁰Ü ’ɔ ’baa’ ’lɩ sököö nɩ, ’ɔ we ’üün bɩa; ü ’ɔ wea’ nɩ, ’ɔ ’dara bɩa ’üün ’klɩgänyüü, ü ’ɔ ’daraa’ ’klɩgänyüü nɩ, ’ɔnya ’bʋala ’üün bɩa.

Dɛɛ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ɛmä amɩ Nyɔsʋaa ‑wawakʋ ‑gba ’ba

³¹‑Asɩ anya ’ia ‑gʋ ‑gba le? Nyɔsʋa ma bä amɩ dɛrɩ nɩ, nyɔɔ ’plɛɛ ’mä amɩ ’nyüamlɩjrara le? ³²’Ɔɔ ’nyɩa’ ’ɔa ’Jʋ ’klɩbere ‑bɛ ɔ ’saa ’ɔɔn ana ’fɩɔa ‑gʋ, ‑asɩ ’ɔ ‑nëmä bɩa ’ɔa ’Jʋ nyra amɩ diia ’fɩɔ ‑nyɩ le? ³³Nyɔɔ ’plɛɛ ’mä nyüülü Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ tropina ’lɩ fa le? Nyɔsʋa, ’ɔɔ ‑gäää nyɔɔ ’klɩ! ³⁴Nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’üün ’pɔnɩ le? ’Kriisë ’ɔ jä! ’Pɩrɩgälɩ nɩ, ’ɔnya sɔ jäjäa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔ bä Nyɔsʋaa ’dupa ’pɛlɩ ‑bɛ ’ɔ bibie ana ’wli ’lɩ! ³⁵Dɛplɛɛ ’mrɛɛ ɛ ’ba amɩ ’Kriisëa ‑wawakʋ kälɩ le? ‑Sʋɩ, ‑ale mɩmɩakʋ, ‑maa nyüü ma nʋ amɩ ‑gbigba, ‑ale ‑gbëka, ‑maa ’pʋa, ‑ale ŋalɛ, ‑maa jäjäkʋ8.35 jäjäkʋ: Grɛɛkëwii nö ‑jɛrɛ.? ³⁶‑Jäsɩ ’i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ:

‑Na ‑gʋ ’ü ’blaa amɩa ’doo;

’ü ’kplaa amɩ ‑beere ‑bablëë ’ümä ‑plɛlɩ ’bö8.36 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 44.23..

³⁷‑Maa ’ia ’fɩɔlʋa ’mlɩ nɩ, amɔ ‑siwʋ ‑gböösa nyɔɔlɔ ‑waa’ amɩ ’ɔa ‑gʋ. ³⁸’Na plɛ ’srikä ’nyaa jresaa: ‑mää jäjä, ’aiɛ ’klä, ’aiɛ ’aanjë, ’aiɛ ‑sisia ’klü, ’aiɛ ’saarɩ, ’aiɛ ‑srɩɩ, ³⁹’aiɛ dɛɛlɛ bäa’ cɛ ’lɩ, ’aiɛ ɛ bäa’ ‑tʋtʋ ’wʋ, ’aiɛ ‑fälɩa dɛɛ ‑mɩdee ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa i ’ba amɩ Nyɔsʋaa ‑wawakʋlʋ ’ɔ sraraa’ amɩ ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë ’lɩ kälɩ.

DƐƐLƐ BÄA’ ISRAƐƐLË WII

9.1–11.36

Wiili Nyɔsʋa ’daa nyra Israɛɛlëa wii

¹’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑mää ‑gbagblɛ ‑a, ’be ’Kriisë ’lɩ ’n bä; ’Nyüna ‑Susu ’tiere ’na bobowli ’kä ’i ’paa watu ’doo: ²’n ’kpɔɔ ‑gböösa ‑bɛ ’na plɛ fiea ’doo. ³’Na plɛ nɩnɩa ‑a busu ’nyraa ’Kriisë ’mä ‑gbasɔsrɔ ’na ‑wlajülü bäa’ ’na ‑glügbö, ’üa ‑gʋ. ⁴’Üü bä Israɛɛlë: Nyɔsʋa nrörö ’üün ’ɔa ’sɔrɔjü ’lɩ, ’ɔ ‑päälä ’üün ’ɔa ’bʋalakʋ ’lɩ, ’ɔ nyra ’üün ’pa kuö, ’ɔ ‑nyɩ ’üün ’ɔa ‑dɔ, ’ɔ ‑srara ’üün ’sɩrɩ ’ümäa’ ’ɔɔn bibie, ’ɔ ‑gbala ’üün wiili ’ɔ ‑nëmäa’ nʋ ’üa ‑gʋ9.4 Ɛgësɔɔdë 4.22; Deteronɔɔmë 7.6; Osee 11.1.. ⁵’A ’üü bä tʋɩɩ kpaküa ’jü9.5 tʋɩɩ kpaküa ’jü: Abraamë, Isaakë, Jakɔɔbë nyra ’ɔa ’jü, ’üü bä tʋa tʋɩɩ.. ‑Bɛ ’Kriisëlɔ nɩ, dɛɛlɛ bäa’ ’ɔa nyɔɔa ’pɛ nɩ, ’a tʋɩɩlüa napio ’klɩa nyɔɔ ’ɔ bä, ’ɔɔ bä diia ’fɩɔa ’wliklɩ, ’ɔɔ bä Nyɔsʋalɔ ’palaa’ ’nɩ ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ. ’Asɩ i bä.

’Tasɩrɩa Israɛɛlë

⁶‑Mää ’kä wiili Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔnyɩ ’iin nʋ ‑a nʋ. ‑Mää Israɛɛlëa ’jüa ’fɩɔ ’nyɩ ’tasɩrɩ Israɛɛlëa ’jü bä9.6 Jakɔɔbë nyra Nyɔsʋa bɩaa’ ‑fufukʋ nɩ, ’a ‑plɩɩ Nyɔsʋa ‑nyɩ ’ɔɔn Israɛɛlënyrɩ. Tɛ Jenɛɛsë 32.29. ’Sɔɔwʋ nɩ, ’ü ’dara bɩa Jakɔɔbëa ’jü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ, ’üa ’jü.. ⁷‑Bɛ ‑mää Abraamëa ’jüa ’fɩɔ ’nyɩ ’ɔa ’tasɩrɩa ’jü bä, ’be Nyɔsʋa ‑gbala Abraamë: «Isaakëa ’jü ’ü nëmä ‑na ’tasɩrɩa ’jü bä9.7 Jenɛɛsë 21.12..» ⁸’Ia ‑gbaa bä: ‑mää ‑gugujüa ’fɩɔ9.8 ‑gugujü: ’A Isëmaɛɛlëa ’jülü Abraamë nyra ’ŋlʋʋlɔ ’ü ’daraa’ Agaa ‑gua’. ’Papla ’iin Galaatënyüü 4.22-23. ’nyɩ Nyɔsʋaa ’jü bä, ‑maa ’ü ‑glooroa’ ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑gba käa’, ’üü bä ’tasɩrɩa ’jü. ⁹‑Jää wiili Nyɔsʋa ‑gba käa’: «’Samaa ’taɩn ’doolʋa ’mlɩ nɩ, ’nyaa ’sɔɔwʋ jia ’kä Sara nya nyɩbɛjʋ ‑gu9.9 Jenɛɛsë 18.10-14..» ¹⁰‑Mää ’ia ’fɩɔ ‑a, Rebekaa ’mʋgbɛ bälɩ, ’ɔa ’jü kä kä tʋ ’doo9.10 ’Pou bäsaa: Esau nyra Jakɔɔbë. Tɛ Jenɛɛsë 25.24-26., ana tʋ Isaakë. ¹¹’Be Nyɔsʋaa ’mlɔɔ ’ɔɔ ’baalɩ nyüü: ‑maa ‑mää ’üa ‑gbi ’ɔnyɩ tɛklɩ ‑bɛ ’ɔnyɩ ’balɩ ’üün, ’ɔɔ bäa’ Nyɔsʋa ɔ ’baa’ ’lɩ nyüü ’ɔa ’doo ’i bäkälɩ. ’Asɩ ’jülü ‑kaaŋlʋ ‑glooro, ’ü ‑kaaŋlʋ ’nɩmɩ ‑balʋ nyra ’cɩcasa ‑a nʋ, ¹²Nyɔsʋa nya ‑gbala Rebeka: « Kpaköa nɔ nya ‑beere blaaa nɔa ‑geei bäa9.12 Jenɛɛsë 25.23..» ¹³’I ‑jɩjra bɩa:

’N ‑wa Jakɔɔbë; ’nyaa jrara Esau ’nyüa ’mlɩ9.13 Malasii 1.2-3..

Wiili Nyɔsʋa boboa’

¹⁴‑Asɩ anya ‑gba le? ’Kä anya ’daa Nyɔsʋa ’nyɩ ’klɩ ‑a ‑gä? ’Klaaklä! ¹⁵’Ɔ ‑gbala Moisë ‑maa: « Nyɔɔlɔ kä nyatɛrɩ ’n ’bataa’ ’mäa’ ’jä ’ɔa nyatɛrɩ ’n ’jä, ‑bɛ nyɔɔlɔ ’n ’bataa’ ’mäa’ kälɩ ’nara ’ɔɔ ’n ’nara kälɩ9.15 Ɛgësɔɔdë 33.19..» ¹⁶’Ii känyrɩ, ‑mää nyɔɔ ’inyɩ kälɩ bä, ‑mää bɩa nyɔɔa ’klüa wii ‑a, ‑maa Nyɔsʋalɔ käa’ nyatɛplɛ ’ɔɔ ’i bäkälɩ. ¹⁷’Be nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩ Nyɔsʋa ‑gbala Faraɔɔn9.17 Faraɔɔn: ’Asɩ ’ü were Ejiipëtëa ’kɩɩ Nyɔsʋaa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ. ‑maa: « Wii ’dooa ‑gʋ ’n ‑tʋ ‑mɩ ’lɩwliklɩ, ’mä ‑mɩ kälɩ ‑srörö ’mä ’na ’klü srara ’na ’nyrɩ ’mä ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ ’kä ‑gbaala9.17 Ɛgësɔɔdë 9.16..» ¹⁸’Ii känyrɩ ’ɔ ’jää nyɔɔlɔ kä nyatɛplɛ ’ɔ ’bataa’ ’ɔmäa’ ’jä, ’kä ’ɔ ’bʋala nyɔɔlɔ kä plɛ ’ɔ ’bataa’ ’ɔmäa’ ’bʋala.

¹⁹’Anya ’mɩ ‑gbalaa ‑maa: «‑Bɛ nyɔɔ ’nyɩa’ ’lɩbɩa ’ɔmäa’ ’ɔɔn ’klɩnyüglö nɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ɔ ‑ka ’daa amɩ le?» ²⁰‑Maa, ‑mɔ nyɔɔ, nyɔɔ ’plɛɛ bä ‑bɛ nyra Nyɔsʋa ‑topo le? Dɛɛ nyɔɔ ‑ka ‑paaa’ nɩ, ’ɛ ’mrɛɛ ɛ ‑gbala nyɔɔlɔ ‑paaa’ ’ɛɛn ‑maa: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑paa ’saa ’mɩ le9.20 Esaii 29.16; 45.9.?» ²¹Nyɔɔlɔ ’maaa’ bëtë nɩ, ‑mää ’ɔɔn ’nyɩ ’kama ‑mamɛɛ? ‑Mää ’ɔɔ ’nyɩ nrörö ‑mamɛɛ ’deelɛ ’cɩcɩatakɔ nyra ’lɩkäwlatakɔ ’lɩ9.21 Jeremii 18.6.? ²²‑Bɛ Nyɔsʋa ma ’bata ’ɔa ’crɛ nyra ’ɔa ’klüa srarakʋ ’ɔ kätɛ ’ɔnya ‑gbötö ’crɛa ‑takɔɩɩ ’ɔ ‑tʋa’ ‑plɩɩ ’ɔmäa’ wa wa, ²³’ɔmä ’ɔa ’wliklɩbʋabʋakʋ nyatɛ ‑takɔɩɩa ’pɛlɩ srara, ’ɔmä ü ’ɔ tɩa’ ‑srɩ dɛrɩ ’ɔ ‑gbalaa’ ’bʋala. ²⁴Amɔ bäsaa. ‑Mää juifëa ’dooa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnyɩ amɩ were, ’ɔ were bɩa amɩ nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ‑tɔrʋpɩɔ. ²⁵’Asɩ ’ɔ ‑gba bɩa Oseea ‑pɔɔkʋa ’mlɩ:

Ünyɩ ɩa’ ’na ‑glügbö bä, ’üü ’nëmä ’na ‑glügbö ’dara,

‑bɛ ɔnyɩa’ ‑wawaa nɔ bä nɩ, ’ɔɔ ’nëmä ‑wawaa nɔ ’dara9.25 Osee 2.23..

²⁶‑Bɛ ‑glügbölä ’ü ‑gbalaa’ ‑maa: «’Anyɩ ’na ‑glügbö ‑a bä nɩ»,

’üü ’ümä ’Lɩbä Nyɔsʋaa ’jü ’dara9.26 Osee 1.9..

²⁷Israɛɛlëa nüa ‑gʋ nɩ, Esaii nɩnɩa,

‑Bakää Israɛɛlëa ’jü ma ‑sümlö ‑beere ’tanie ’lɩa ’pisiatu nɩ,

’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’pɛ ’dee nëmä ’lɩmlɩwʋ;

²⁸’be ’Pläkänyɔɔ nya wiili ’ɔ ’daaa’ ’wlaraa sɔsɔ9.28 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra bɩa: nyra ’cɩcasa ’lɩ, ’sɩrɩ ’ɔ nöa’ ’iin sɔsɔ. ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ.

²⁹’Sɩrɩ Esaii ’daa käa’ bɩa ‑maa:

’Pläkänyɔɔlɔ ’kamaa’ cɛlɩa ’sʋgɩa ma ’nyɩ amɩ ’jü ‑a ‑nyɩ nɩ,

anya ɩ ‑beere Sodɔɔmëbätäa nyüü,

anya ɩ Gomɔɔrëbätäa9.29 Esaii 1.9. Tɛ bɩa Jenɛɛsë 19.23-28. nyüüa ’saa bäa.

Israɛɛɛlë, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, nyra Nyɔsʋaa ’klɩgägäkʋ

³⁰‑Bɛ ‑asɩ anya ‑gba le? Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’ünyɩ ’bataa’ ’klɩgänyüüa bäbäkʋ, ’a ’ü ’jä ’klɩgägäkʋ, ’klɩgägäkʋlʋ Nyɔsʋa ‑nyɛɛa’ nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ. ³¹‑Maa Israɛɛlë, ’ü ’bata ɩa’ ’klɩgägäkʋ ‑dɔa ’lɩträäräkʋa ’mlɩ nɩ, ’ünyɩ ’klɩgägäkʋ ‑a ’jä ‑dɔa ’lɩträäräkʋ ’lɩ. ³²Dɛplɛɛ kä ‑gʋ le? ’Ünyɩ nyɔsʋaplɛtorokʋ kälɩ ‑a ‑srörö ‑maa ‑dɔa ’lɩträäräkʋ kälɩ ’ü ‑srörö. ’Ünya ‑gbɔɔlɔ ’täkälä ’kpakpaa’ nyüü ’kä ’klɩ, ³³’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’:

‑A ‑gbala ’amɩ, ’n ‑tʋ Siɔɔnbätäa ’mlɩ ’täkälä ’kpaaa’ nyüü ’kä,

’täkä ‑susugbee ’kpaaa’ nyüü ’kä;

nyɔɔ o nyɔɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ nɩ, ’nyüsü ‑nëmä ’ɔmɩ ‑a ’bla9.33 Esaii 28.16’Asɩ ’i ‑jɩjra grɛɛkëwii ’lɩ ‑Kätɩ Kuöa ‑pɔɔkʋ ’lɩ. ’Papla Esaii 8.14-15..

Nyɔɔ o nyɔɔ bibiea’ ’Pläkänyɔɔ nya ’lɩmlɩwʋa

¹’Na ‑wlajü ’amɩ, wiili ’na plɛa ’fɩɔ ’bataa’, ‑bɛ i kä ‑gʋ ’n bibiea’ Nyɔsʋa nɩ, abɩa Israɛɛlë ’wʋlɩmlɩ. ²‑Yɛɛ ’n ’mrɛɛ ‑a ’daa ’ü fumö Nyɔsʋaa ‑gʋ, ‑maa ’üa fumökʋa ’mlɩ ’nyɩ wiijejrekʋ ‑a bä. ³’Ünyɩ ’nu ‑a ’nu ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑gääa’ nyüü ’klɩ ‑bɛ ’ü ’bata ’ümä ’üa ’mʋgbɛa ’klü kälɩ ‑srörö ’ümä ’klɩgä. ‑Plɩɩlɩ Nyɔsʋa ’daaa’ ü ‑sröröa’ ’ümäa’ ’klɩgä nɩ, ’ünyɩ ’iin wii ‑a ’dara. ⁴’Kriisë, ’ɔɔ bä ‑dɔa bɩarɛ, ’kä nyüülü kä ’fɩɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ nɩ, Nyɔsʋa ’mä ’üün ’klɩgänyüü ’dara.

’Mʋfagogo nyra ‑dɔ

⁵Moisëlɔ nɩ, ’ɔ ma ’pa ’klɩgägäkʋlʋ sɔa’ ‑dɔa ’mlɩa ‑gä nɩ, ’ɔ nɩnɩa: «Nyɔɔlɔ nöa’ wiili ‑dɔ ’daaa’ nɩ, ’ii ’ɔmä kälɩ ‑srörö ’kä ’ɔnya ’klä ’jä10.5 Levitiikë 18.5..» ⁶‑Maa ’klɩgägäkʋlʋ sɔa’ plɛtorokʋ ’lɩ nɩnɩa: «‑Nyɩ ’daa ‑na plɛklɩ: Nyɔɔ ’plɛɛ ’mä cɛa ’mlɩ ’jra le?» ’Ia ‑gbaa bä: ’sɩrɩ nyɔɔ ’ciea’ ’Kriisë. ⁷’Aiɛ «‑Nyɩ ’daa ’sɔɔwʋ: Nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’lɩtʋŋlɔbütügbaläa ’mlɩ ’cere le10.7 Deteronɔɔmë 30.12-13.?» ’Ia ‑gbaa bä: ’sɩrɩ nyɔɔ ’baa’ ’Kriisë ’kuaabre. ⁸‑Asɩ nyɔsʋaapɔɔkʋ ‑gbaaa le? ’U nɩnɩa: « ’Papawii bä ‑na ‑gba, ’i bä ‑na mlɩ nyra ‑na plɛklɩ10.8 Deteronɔɔmë 9.4; 30.12-14..» ’A ’papawiili ’ii ’paa nyɔsʋaplɛtorokʋlʋ kä ‑gä a ’paaa’. ⁹Ima ja ‑na mlɩ ’sɩrɩ Jesu bäa’ ’Pläkänyɔɔ nɩ, ‑bɛ ‑na plɛklɩ ‑ama jresaa Nyɔsʋa ’ba ’ɔɔn ’kuaabre, ‑nya ’lɩmlɩwʋa. ¹⁰Plɛ a toro Nyɔsʋa ’kä Nyɔsʋa nö a bä ’klɩgänyüü; ’mä nyɔɔ nö ’kä ’ɔ ’saalɩ ’kä Nyɔsʋa ’baalɩ ’ɔɔn mlɩ. ¹¹Nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa: « Nyɔɔ o nyɔɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ nɩ, ’nyüsü ‑nëmä ’ɔɔn ’bla ‑a ’bla10.11 ’Asɩ Esaii 28.16 ‑jɩjra grɛɛkëwii ’lɩ ‑Kätɩ Kuöa ‑pɔɔkʋ ’lɩ..» ¹²Juifënyɔɔ ’nyɩ ’dɔ ‑a bä ‑bɛ grɛɛkënyɔɔ ’nyɩ ’dɔ ‑a bä, ’be ’üa ’fɩɔ ’klaa ’Pläkänyɔɔ ’doo, ’kä ’ɔ ’paa nyüülü kä ’fɩɔ wea’ ’ɔɔn ’nɩ, ’ɔnyɩ nyaka ’iin ‑a. ¹³’Be « nyɔɔ o nyɔɔ bibiea’ ’Pläkänyɔɔ nya ’lɩmlɩwʋa10.13 Joɛɛlë 3.5..»

Israɛɛlë ’nyɩa’ ’lɩ Nyɔsʋa ‑träärä

¹⁴‑Maa ‑asɩ nyüülü ’nyɩ toro ’ɔɔn plɛ nya ’ɔɔn we le? Üma ’nyɩ ’ɔa ’nyrɩ ’wli ‑a ’nu, ‑asɩ ’ümä ’ɔɔn plɛtoro le? Nyɔɔ ma ’nyɩ ’lɩ ‑a bä ’ɔmä ’üün nyɔsʋaawii ‑gba ’pala nɩ, ‑asɩ ’ünya ’iin ’wlinu le? ¹⁵‑Bɛ nyɔɔ ma ’nyɩ ’üün blɔ ‑a blɔ ‑asɩ ’ünya nyüü nyɔsʋaawii ‑gba ’pala le? ’I ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑maa: « ‑Abɩa nyüülü ’saaa’ ’Mʋfagogoa bei ’naa10.15 Esaii 52.7.!» ¹⁶‑Maa ’üa ’fɩɔ ’nyɩ ’lɩ ’Mʋfagogo ‑a ‑träärä. Esaii nɩnɩa kä: « ’Pläkänyɔɔ, nyɔɔ ’plɛɛ ’dara ana ’papawii wii le10.16 Esaii 52.7.?» ¹⁷’Ii känyrɩ, nyɔsʋaawii a ’poa’ ’nyakli, ’ii ‑nyɛɛɛ nyɔsʋaplɛtorokʋ; ‑bɛ nyɔsʋaawiili a ’poa’ ’nyakli nɩ, Nyɔsʋaa10.17 Nyɔsʋa: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Kriisëa mlɩa wii bäsaa.» mlɩa wii bäsaa. ¹⁸‑Maa ’bete ’n ’bete: ’Ünyɩ ’nu ‑a ’nu? ’Ü ’nu!

’Üa mlɩa wii mi ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ,

’üa ’papawii nya mi ’pläa blöröfa ’wʋ10.18 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 19.5..

¹⁹‑Maa ’bete ’n ’bete: Israɛɛlëa nyüü ’nyɩ ’iin ’wli ‑a ’nu? ’I ’saaklɩ Moisë nɩnɩa:

’Nyaa ’amɩ nyüülü ’nyɩa’ ‑glügbö bä, ’üa wasäkänyüü ’lɩnröröa.

‑Glügbölä ’nyɩa’ ’lɩgla, ’ää ’nëmä nʋ ’mä ’amɩ ’crɛ ’blara10.19 Deteronɔɔmë 32.21..

²⁰’Kä Esaii ’pa plɛ ’klü ’lɩ ‑bɛ ’ɔ nɩnɩa:

Nyüülü ’nyɩa’ ’mɩ ’bata ’üü ’jä ’mɩ;

’n srara ’na nyufa nyüülü ’nyɩa’ ’mɩ we ’klɩ10.20 Esaii 65.1..

²¹‑Maa dɛɛlɛ bäa’ Israɛɛlë nɩ, Nyɔsʋa nɩnɩa:

« ’N to ’na ’dari ’taɩn a ’fɩɔ ’lɩ ‑glügbölä ’klɩ,

änyɩ ‑trääräa’ ’lɩ ’mɩ ‑bɛ ä kä ’klɩsɔɔrɔa’ ’wʋ10.21 Esaii 65.2..»

Israɛɛlë Nyɔsʋa ’balɩ ‑maa ’ü ’sunyakliwli

¹’Bete ’n ’bete ɔ: Nyɔsʋa ’wʋ ’ɔa ‑glügbö dɛrɩ ’ia ‑gʋ? ’Klaaklä! ’Na ’mʋgbɛ Israɛɛlënyɔɔ ’n bä; Abraamëa ‑gbööli ’n sɔ, Bɛnjamɛɛa11.1 Filipënyüü 3.5. ‑glügbö ’klɩ. ²Nyɔsʋaa ’jülü ’ɔnya käa’ ’lɩba, ’ɔnyɩ ’üün dɛrɩ ‑a sɔ. ‑Ale wiili nyɔsʋaawii ’paa’ Eliia ‑gʋ ’anyɩ ’iin ’wli ‑a ’nu, ’sɩrɩ ’ɔ bibiea’ Nyɔsʋa Israɛɛlëa ‑gʋ ‑bɛ ’ɔ ’daaa’ ‑maa: ³« *’Pläkänyɔɔ, ’ü ’bla ‑na mlɩpalanyüü, ’ünya ‑gblooo ‑na *‑gbɔsatöwlü. ’Na ’doolɔ tɩɔa’ ’lɩ nɩ, ’ü ’bata ’ümä ’mɩ ’bla!» ⁴‑Asɩ Nyɔsʋa ‑gbala ’ɔɔn le? ’Ɔ nɩnɩa: « ’N bere nyüüa ‑diipʋ ‑dii ‑uunsɔɔ ‑glʋɩpʋ (7 000) ’klɩ ’na ‑gʋ. ’Ü ‑kaapɩɔ *Baalëa ’klʋɩ ’koti ‑fli ’pala11.4 1 ’Kɩɩ 19.18..» ⁵’Asɩ ’i bä bɩa ’saarɩ. Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’lɩ ’ɔ bere nyüü ‑mölöö ’klɩ. ⁶‑Bɛ ima ’daa ‑gbinanakʋ ’lɩ ’ɔ ‑srörö nɩ, ‑mää nyɔɔa nʋnʋdiia ‑gʋ ‑a; ima ’daa ɩ ’iin nɩ, ‑gbinanakʋ ‑kanyɩ ‑gbinanakʋ ‑a bä. ‑Bɛ ima ’daa nyɔɔa nʋnʋdiia ‑gʋ nɩ, ‑mää ‑gbinanakʋ ‑kanyɩ ’saabä; ima bä ɩ ’iin nɩ, nyɔɔa nʋnʋdii ‑kanyɩ nyɔɔa nʋnʋdii ‑a bä11.6 ‑Bɛ ima ’daa nyɔɔa nʋnʋdiia ‑gʋ nɩ, ‑mää ‑gbinanakʋ ‑kanyɩ ’saabä; ima bä ɩ ’iin nɩ, nyɔɔa nʋnʋdii ‑kanyɩ nyɔɔa nʋnʋdii ‑a bä: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ⁷‑Asɩ anya ‑gba le? Dɛɛlɛ Israɛɛlë ’bataa’ ’ünyɩ ’ɛɛn ’jä ‑a ’jä, ‑maa ‑mülü Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ nɩ, ’ü ’jä dɛɛlɛ ’ü ’bataa’. ‑Mülü nɩ, Nyɔsʋa nya bälä ’üa plɛ kälɩ, ⁸’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’,

« Nyɔsʋa bɔtɔ ’üa bobowli,

‑a ‑tɔɔ ’saarɩ ‑gälɩ, ’üa ’nyü ‑kanyɩ ’jä dɛɛ ‑a,

’üa ’nyakli ‑kanyɩ ’nu dɛɛ ’wli ‑a11.8 Deteronɔɔmë 29.3; Esaii 6.10..»

⁹Daviidë nya ’daa:

« Abɩa ’üa jijria ’töwlö bä ‑gbasi ’üa ‑gʋ, ä bä ‑tata ’üa ‑gʋ,

ä bä ’üa ’käkpadɛɛ, i bä ’üa ’pɔnɩkʋ11.9 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 69.23..

¹⁰Abɩa ’üa ’nyüa ’mlɩ bä ’jöjrüükpü ’ü ‑pɩ ’käjä,

’kä ’ü ‑gbreeekä ’plɔʋplɔʋ11.10’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 69.24.!»

Wiili Nyɔsʋa boboa’ Israɛɛlëa ‑gʋ

¹¹‑Jäsɩ ’n ’betea’ nɩ: ‑gbɔ juifënyüü ‑gbɔ ’ünya blö? ’Klaaklä! ’Üa ‑balʋa ‑gʋ ’lɩmlɩwʋwʋkʋ ’tɔ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ’pɛlɩ, ’ümä wasä ‑tʋ. ¹²‑Bɛ ’üa böblökʋ ma ‑nyɩ ’plä ’bɩɔ nɩ, ima ‑nyɩ bɩa nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’bɩɔ nɩ, dɛɛlɛ Nyɔsʋa ’mäa’ Israɛɛlë ‑nyɩ üma ’blöö ’ɔa ’pɛlɩ dɛrɩ nɩ, ’ɛnya ’bʋaa ‑gböösa. ¹³’Amɔ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’amɔ ’n ‑gbala: ’be ’mɔɔ bä nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa Apotrë, ’ii känyrɩ ’na ’jrʋpa kä ’mɩ dɔrʋ ’wʋ. ¹⁴’N nö ’imɩ ’imä ’na ‑glügbö wasä plɛklɩ ‑tʋ ’kä ’doorodoolü bäa’ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’mä ’lɩmlɩwʋ. ¹⁵’Üa dɛrɩsɔsrɔkʋ ma ja ’wlinönrökʋ ’pläa ’mlɩ nɩ, ’üa dɛrɩböblöökʋ nya ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ ’sɔa’ ’kuaabre ‑bɛ ’ɔ jia’ ’plä ’wʋ!

Nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ’nyaklukʋɛkʋɛkʋ

¹⁶‑Bɛ ’flɔɔpɛlɛ ‑kätɩ ’ü ‑nyɩa’ Nyɔsʋa ma ’nyɩ ‑fre ‑a pa nɩ, ’iibä diili ’ü nʋa’ ‑bɛ ’ü pia’ ’uun nɩ, ’inyɩ ‑fre ‑a pa11.16 Nɔɔbrë 15.19-21.. ‑Bɛ tigblii ma ’nyɩ ‑fre ‑a pa nɩ, katëa ’mʋgbɛ ’nyɩ bɩa ‑fre ‑a pa. ¹⁷’Ii känyrɩ katë ‑mülü ma ’bölö nɩ, ‑bɛ ‑mɔ oliivëtuu ‑gaa’ ’klʋɛɛ ’lee, ’üa ‑pi ’lɩ ’ü ’ma ‑mɩ ’kä, ‑bɛ ‑jää oliivëtuua tigbliia ’nɩ. ¹⁸’Ii känyrɩ ‑nyɩ nʋ katëlë ‑nyɩ ’ba ‑na nyufa nyɔɔwʋ. ‑Ama nëmä ‑na nyufa nyɔɔwʋba nɩ, ‑nyɩ ‑trɔ ’sɩrɩ ‑toŋloa’ tigblii ‑wälɩ, ‑maa tigblii ’ii nö ‑mɩ. ¹⁹‑Ama ‑gölö ‑nya ’daa: «’Na ’lɩgbakämakʋa ‑gʋ ’ü ’böbö katëlë.» ²⁰’I ’na; ’ünyɩ toro Nyɔsʋa plɛ ‑a, ’a ’ia ‑gʋ ’ü ’bölɩ ’ümɩ. ‑Bɛ ‑mɔlɔ nɩ, nyɔsʋaplɛtorokʋa ‑gʋ ‑sɔɔrɔwʋ. ’Ii känyrɩ ‑nyɩ bɔtɔ ‑tɔklʋ! ‑Maa abɩa ŋalɛ ’bla ‑mɩ, ²¹’be Nyɔsʋa ma ’nyɩ ‑kätɩa nü katë ’klɩ ‑a bere nɩ, jresaa ’ɔ ‑nëmä bɩa ‑mɩ ’klɩ ‑a bere. ²²‑Jää Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ nyra ’ɔa ’nyüamlɩflɔɔrɔkʋ: ’ɔ ‑flɔɔɔrɔ ü blöa’ ’nyüa ’mlɩ, ’kä ’ɔ ‑nyɛɛ ‑mɩ ’ɔa ‑gbinanakʋ ‑ama ‑ka bä ’ɔa ‑gbinanakʋ ’lɩ. Ima ’nyɩ ’iin bä ‑a bä ’ɔnya bɩa ‑mɩ ’lɩböa. ²³’Üa ’mʋgbɛ, üma ’cici nɩ, ’ɔnya ’lɩ ’üün ’kämaa, ’be Nyɔsʋa ’mrɛɛ ɔ ’ma bɩa ’lɩ ’üün ‑gbakä. ²⁴‑Mɔlɔ nɩ, ’klʋɛɛa oliivëtuua ‑gba ’ü ’ba ‑mɩ, ’uu ma kä ‑mɩ, ’ünya ’ma ‑mɩ ’cɩca oliivëtuua ‑gbakä u kä kata ‑nyɩa’ bä. ’Cɩca oliivëtuua ’mʋgbɛa kataa ’lɩgbamamakʋ ’nyɩ ’lɩ ‑a kla.

Israɛɛlëa ’fɩɔa ’lɩmlɩwʋwʋkʋ

²⁵’Na ‑wlajü ’amɩ, ’n ’bata ’ba jre wiili ‑sisiea’ ’a ‑pɩ bobo ‑maa ’amɔ jre wii: ’iibä Israɛɛlëa ’pɛ ’dee ’bʋala plɛ ’kä nyüülü Nyɔsʋa ’bataa’ ünyɩa’ juifë bä ’üa ’fɩɔ nya ’ɔa ‑nyɛɛ pa. ²⁶’A ’ia ’taɩn ’lɩ Israɛɛlëa ’fɩɔ ’mä ’lɩmlɩwʋ ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’:

’Lɩmlɩbanyɔɔ nya *Siɔɔn ’cerea,

’kä ’ɔnya Jakɔɔbëa plɛ ’cici ’ɔa ‑balʋgbia ‑gʋ.

²⁷’Ii nëmä ’na kuö bä ’nyraa ’üün kɔsɔ,

’taɩn ’lɩ ’mäa’ ’lɩ ’üa ‑balʋ ’ba11.26-27 Esaii 59.20-21; 27.9..

²⁸Dɛɛlɛ bäa’ ’Mʋfagogo nɩ, juifë jajra ’nyüamlɩ ’ana ‑gʋ, ‑maa dɛɛlɛ bäa’ Nyɔsʋa ’balɩ ’üün mlɩ nɩ, ’üa tʋɩɩa ‑gʋ Nyɔsʋa ‑waa ’üün. ²⁹’Be Nyɔsʋa ma ‑nyɩ dɛɛ ’ɔ ‑kanyɩ ji ’ɛa ’klʋɛɛ ‑a, ‑bɛ ɔma we nyüü ’ɔnyɩ sɔ ’üün dɛrɩ ‑a. ³⁰’Ana ’mʋgbɛ nɩ, ’anyɩ kä ’lɩ Nyɔsʋa ‑a ‑träärä, ‑maa ’köklesaplɩɩ ɔ nɩ, Nyɔsʋa ’ünyɩa’ nyɔɔwʋba nɩ, ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa nya ’jä ’ana nyatɛrɩ. ³¹’Asɩ ’saarɩ ’üa ’mʋgbɛ ’nyɩ bɩa ’lɩ Nyɔsʋa ‑träärä. ’I nëmä ’iin nʋ ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’jäa’ ’ana nyatɛrɩ nɩ, ’kä ’ɔnya bɩa ’üa nyatɛrɩ ’jä. ³²Nyüüa ’fɩɔ ’nyɩ ‑träärälɩ wii ‑a, Nyɔsʋa ‑tʋ ’ümɩ ’iin ‑gälɩ ’ɔmä ’üa ’fɩɔa nyatɛrɩ ’jä.

Nyɔsʋa kä ’bʋalakʋ

³³Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’bʋa! ’Ɔa ’lɩgaglakʋ nyra ’ɔa wiijejrekʋ ’bʋa! Nyɔɔ ’plɛɛ jre wiili Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔmäa’ nʋ le? Nyɔɔ ’plɛɛ ’mrɛɛ ’ɔ ’nu ’ɔa ‑gätʋtʋkʋ ’wli le? Nyɔɔ ’plɛɛ ’mrɛɛ ’ɔ ’nu wiili ’ɔ ’bataa’ ’wli le11.33 Esaii 55.8; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 139.6,17-18.!

³⁴Nyɔɔ ’plɛɛ jre ’Pläkänyɔɔa bobowii le?

Nyɔɔ ’plɛɛ bä ’ɔa ‑tɔɔ ’lɩpanyɔɔ le11.34 Esaii 40.13.?

³⁵’Aiɛ nyɔɔ ’plɛɛ ‑kätɩ ‑nyɩ ’ɔɔn dɛɛ,

‑bɛ ’ümä ’daa ’ɛɛ ’ɔ ’saamlɩ le11.35 Jɔɔbë 41.3.?

³⁶’Be ’ɔɔ diia ’fɩɔ sɔ kälɩ, ’ɔɔ ’ii ‑srörö kälɩ, ’ɔɔ kä ’imɩ. ’Ɔ kä ’bʋalakʋ ’plɔʋplɔʋ! ’Asɩ i bä!

’MƲFAGOGOA ’KLÜLÜ ’CICIA’ NYƆƆ

12.1–15.13

‑Na nyufaa Nyɔsʋaa ‑nyɩnyɩkʋ

¹’Na ‑wlajü ’amɩ, Nyɔsʋaa nayatɛrɩa ‑gʋ ’n bibie ’amɩ, ’ba ‑nyɩ ’ɔɔn ’ana nyüfë ‑beere ’lɩbägbɔsadɛɛ ɛnyɩa’ ‑fre pa ‑bɛ ɛ ’naa’ Nyɔsʋaa ‑gʋ. ’A ’tasɩrɩa nyɔsʋabibiekʋ. ²’Anyɩ dɔrɔ ‑taa ’plälä kʋa’ ‑pɩa nʋnʋgbi ’wʋ, ‑maa ’ba ’cɛrɛ Nyɔsʋa ‑wälɩ ’ɔmä ’amɩ ’cici ’ɔmä ’amɩ bobowli dëdrä ‑nyɩ, ’amä ’tasɩrɩ wiili Nyɔsʋa ’bataa’ jre: wiili ’naa’, i ’mɩmrɛa’ ’klɩ, nyra wiili ’naa’ ’mʋfasa.

’Wʋcieciekʋ

³Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋlʋ ɔ ‑nyɩa’ ’mɩ nɩ, ’ua ’nyrɩklɩa ‑gʋ, ’n ‑gbala ’amɩ ’doorodoo: ’ana bobowli ’nyɩ ’jrara ’amɩ ‑gböösa ’inyɩ ‑sie ’wli, ‑maa ’ba jre ’ana kʋfa. ‑Moloo ma bälɩ ɔ ’jä ’ɔa nyɔsʋaplɛtorokʋlʋ Nyɔsʋa ‑nyɩa’ ’ɔɔn ’kä ’ɔ nö ’ia ’sa. ⁴’Be fugbalä a ’klaaa’ ’ä bä ’döö ‑maa ’äa ‑gbaa dii ‑sümlö, ’ia ’fɩɔ ’nyɩ ’jrʋpa ’döö ‑a kä. ⁵’Asɩ a ‑sümlö ‑maa a bä nyɔɔ ’doo ’Kriisë ’lɩ, ‑bɛ ‑moloo bä ‑molooa ’pɛ. ⁶Anya kä ’srɛa ’kaɩn ’kaɩn, ɛ Nyɔsʋa ‑nyɩa’ amɩ ’ɔa ‑gbinanakʋ ’lɩ. Ima ’daa nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔa ’saa ‑nëmä wii ’pa nɩ, ’pa ’iin ’sɩrɩ nyɔsʋaplɛtorokʋ ’daaa’. ⁷Ima ’daa nyüü ‑nëmä ‑gbaji nɩ, ji nyüü ‑gba. Ima ’daa ’kpɩa ‑nëmä ’kpɩa nɩ, ’kpɩa. ⁸Ima ’daa nyüü ‑nëmä ’klülɩpa nɩ, ’pa nyüü ’klü ’lɩ. Ima ’daa käkädii ‑nëmä ‑nyɩ nɩ, a bɩa ‑na plɛ ’wlalɩkä ‑a ‑nʋ ’imɩ. Ima ’daa ’kama ‑nëmä ’kama nɩ, ’kama ’cɩcasa. Ima ’daa nyatɛplɛ ‑nëmä kä nɩ, kä ’ɛmɩ dɔrʋsa.

‑Wawakʋ

⁹’Ana ‑wawlakʋ ’nyɩ bä ‑glaaklɩ. ’Ba jrara ‑balʋ ’nyüa ’mlɩ, ’kä ’a nö i ’naa’ ‑a ’doo. ¹⁰’Ba nʋ ’ana plɛa ’fɩɔ ’ba ‑wawla ‑beere ‑wlajü. ’Amɔ ‑kätɩ ’ba ‑täträlɩ. ¹¹’Ba kli, ’anyɩ ‑fɛ; ’ba kä ’klü ’ana bobowlia ’mlɩ ‑bɛ ’ba ‑fɛ ’Pläkänyɔɔa ’jrʋpa. ¹²A dɔrʋ ’bla ’amɩ ’a jre dɛɛlɛ ’naa’ Nyɔsʋa tɛrɛa’ ’amɩ ‑sraakäpɩa ‑gʋ. ’Ba kpʋkplɔmlɩ ‑sʋɩa ’mlɩ, ’anyɩ ‑sɩa nyɔsʋabibiekʋa ‑gʋ. ¹³’Ba ji Nyɔsʋaa ’nyünanyüü ‑gba. ’Ba ’kʋɛɛlɩ ’mʋfasa nyüülü jöa’ ’ana ‑nyɛɛ.

¹⁴’Ba ’pa nyüülü nöa’ ’amɩ ‑gbi ‑gba ’nɩ, ’anyɩ busu ’üün ‑maa ’ba ’pa ’üün ’nɩ12.14 Matiö 5.44; Lukë 6.28.. ¹⁵’Ba nyra nyüülü dɔrʋ ’blaaa’ nʋ dɔrʋ; nyüülü ’wuöa’ ’ba nyra ’üün ’wu. ¹⁶’Ba ’nönröwli. ’Anyɩ bɔtɔ ‑tɔklʋ, ‑maa abɩa ’ana bobowli bɩara dɛɛlɛ ’ünyɩ ’daraa’ dɛɛ a ’pɛlɩ. ’Anyɩ bobo ‑maa ’a jre wii12.16 Tapönänë 3.7; Esaii 5.21.. ¹⁷’Anyɩ nʋ ‑balʋ ’anyɩ ’sa ‑balʋa ’kpa. ’Ba ’bata wiili nyüüa ’fɩɔ ’daaa’ i ’naa’ ’ia nʋnʋkʋ. ¹⁸Ima ’wʋ ’iin ’klɩ nɩ, ’ba nyra nyüüa ’fɩɔ ’nönröwli. ¹⁹’Na ‑wawanyüü ’amɩ, ’ana ’mʋgbɛ ’nyɩ ‑fu ana ’wlia tou, ’ba ’cɛrɛ Nyɔsʋaa ’crɛ ‑wälɩ ɛ ji. ’I ‑jɩjra: ’Pläkänyɔɔ nɩnɩa: «’Mɔɔ ‑fuuö ’ana ’wli ’lɩa tou. ’Nyaa ’ua ’kpa ’saa.» ²⁰‑Maa, ‑gbëka ma ’bla ‑na ’nyüamlɩjraranyɔɔ nɩ, ‑nyɩ ’ɔɔn jijri; ’mamlatʋ ma ’bla ’ɔmɩ nɩ, ‑nyɩ ’ɔɔn ɔ ’mla. ‑Ama nʋ ’saa nɩ, ’i ‑beere ’sɩrɩ ‑paaplaa’ kaprajruu ‑gba ‑bɛ ‑tʋa’ ’ɔa ’wli12.20 Tapönänë 25.21-22.. ²¹’Anyɩ ’cɛrɛ ‑balʋ ‑wälɩ ’unyɩ ‑sie ’amɩ ’lɩ ‑maa ’ba nʋ ’cɩcagbi ’ba du ‑balʋ.

’Cɛcɩnyɔɔ nyra ‑gofɩanëma

¹‑Moloo ma bälɩ ɔ ‑träärälɩ ‑gofɩanëmaa nyüü; ’be ’kamakʋ ’nyɩ ‑pɩɔ ‑moloo ‑a bä. Nyɔsʋa ’ɔɔ ‑nyɛɛ nyɔɔ ’kamakʋ. Nyɔsʋa ’ɔɔ ‑tʋ ’lɩ ‑gofɩanëmaa nyüü. ²’Ia ‑gʋ, nyɔɔlɔ ’nyɩ ‑trääräa’ ’lɩ ’üa ’kamakʋ nɩ, wiili Nyɔsʋa ’sesrea’ ’klɩ ’kä, ’ii ’ɔnyɩ ‑träärälɩ. Nyüü ’nyɩ ‑trääräa’ ’lɩ ’iin nɩ, ’pɔnɩkʋ nya ’üün ‑gälɩ blöa. ³Nyɔɔ ma nʋ wiili ’naa’ nɩ, ’ɔnyɩ kä ‑a kä ’ɔmä ‑gofɩanëmaa nyüü pɩ. ‑Maa ɔma nʋ wiili bʋbɔa’ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ɔ kä ’ɔmä ’üün pɩ. ‑Nyɩ ’bata ‑gofɩanëmaa nyüüa pɩpɩkʋ ‑a? Nʋ ’cɩcagbi, ’ünya ‑mɩ ’kɔlɔa, ⁴’be Nyɔsʋaa ’jrʋpafɛnyɔɔ ’ɔ bä ‑na ’cɩcasaa ‑gʋ. ‑Maa ‑ama nʋ bʋbɔgbi nɩ, abɩa ŋalɛ ’bla ‑mɩ! ‑Mää ’fëflɛsa ’ɔnyɩ ‑jɛrɛ ’klaa! Nyɔsʋaa ’jrʋpafɛnyɔɔ ’ɔ bä, ’ɔ kʋ ‑plɩɩ ’ɔmä ’ɔa ’crɛ srara ’ɔmä nyɔɔlɔ nöa’ bʋbɔgbi ’pɔnɩ. ⁵’A ’ia ‑gʋ nyɔɔ kä ’ɔmä ’lɩ ’ɔɔn ‑träärä, ‑mää ŋalɛa ’dooa ‑gʋ ‑a, ’be a jre ’imɩ ’sɩrɩ ’i ’naa’. ⁶’A ’ia ‑gʋ ’a ’pɛɛ bɩa dapoo: ’be dapookälɩpɛrɛnyüülü nɩ, ’üü Nyɔsʋa ‑tʋ ’lɩ ’ümä ’jrʋpalä ‑fɛ. ⁷’Ama ’klaa ‑molooa dɛɛ ’ba ‑nyɩ ’ɔmɩ ’ɛɛn: ’ba ’pɛɛ nyɔɔlɔ kä dapooa ’kpa ’a ’klaaa’; ’ba ’pɛɛ diili ’a käa’ ’amäa’ ’pɛɛ; ’ba pɩ nyɔɔlɔ ’a käa’ ’amäa’ pɩ; ’ba ’bʋala nyɔɔlɔ ’a käa’ ’amäa’ ’bʋala.

‑Wawakʋ nyra ‑Dɔ

⁸’Anyɩ ’klaa nyɔɔa ’kpa ima ’nyɩ ‑wawlakʋ ‑a bä; ’be nyɔɔlɔ ‑waa ’ɔa ‑moloo nɩ, ’ɔ ’a ’lɩ Nyɔsʋaa ‑dɔ ‑träärä. ⁹‑Jäsɩ ’i bäa’ nɩ, ‑dɔlʋ nöa’ ‑maa: «‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä bätësa ’pa; ‑nyɩ kä ‑a kä ‑mä nyɔɔ ’bla; ‑nyɩ kä ‑a kä ‑mä ’jie, ‑nyɩ kä ‑a kä ‑mä nyɔɔ ‑gbagblɛ ‑gälɩ tʋ13.9 ‑nyɩ kä ‑a kä ‑mä nyɔɔ ‑gbagblɛ ‑gälɩ tʋ: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.; ‑nyɩ kä ‑a kä ‑mä dɛɛnyü kä» nyra ‑dɔ ‑mɩdoo ’fɩɔ bä ‑taa ’papawiili kʋa’ ‑pɩ: «’Sɩrɩ ‑waa’ ‑na nyufa, ‑wa ’saa ‑na ‑moloo13.9 Ɛgësɔɔdë 20.13-17; Deteronɔɔmë 5.17-21; Levitiikë 19.18..» ¹⁰‑Wawakʋ ’nyɩ nʋ ‑moloo ‑balʋ ‑gba ‑a. ’Ii känyrɩ ‑na ‑molooa ‑wawakʋ bä ’tasɩrɩa ‑dɔa ’lɩträäräkʋ.

’Napɛa ’mlɩa kʋkʋkʋ

¹¹’Ii känyrɩ a nʋ ’imɩ, ’be a jre ’taɩnlɩ kä ’mlɩ a bäa’: ’ana13.11 ’ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ana. ’mʋmʋlɩsɔtaɩn ’a ’lɩjrä; ’be ’lɩmlɩwʋwʋkʋ ’a amɩ ‑gbajijrö. Kolo ’taɩnlɩ kä ’mlɩ a ’balaa’ ’Kriisëa plɛtorokʋ ’i ‑kanyɩ dɛrɩ ‑a tʋŋlʋ ‑beere ‑kätɩsa. ¹²‑Gbia ’a ’lɩtʋŋlɔ, ‑bɛ ‑srɩ jö. ’Ia ‑gʋ, a ’pie ’jöjrüükpülɩa ‑gbi, a dɔrɔ ’napɛ ’klɩa tafudii ’wʋ. ¹³A ’nyɛ ’mʋfasa ’sɩrɩ ‑srɩ paa’: a sɔ jijri jijikʋ nyra ’nʋbablakʋ ’lɩ; a sɔ nyüülü a nyra ’üün ’nyɩa’ käkläa ‑sapapakʋ ’lɩ, anyɩ ‑beere ‑fä; a ’cɛrɛ ’blarʋ nyra wasä ‑wälɩ. ¹⁴‑Maa ’ba pa ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë ’lɩ ‑beere ’kotu, ’anyɩ bobo ’nɩmɩ bʋbɔgbili käa’ plɛ ’tʋ ’kä ’amä ’ana plɛ ’wʋ ’cie.

‑Nyɩ ’bölö ‑na ‑wlajʋ ‑gä ‑gälɩ

¹’Ba ’kʋɛɛlɩ nyɔɔlɔ kä nyɔsʋaplɛ ’nyɩa’ ’wʋsɔɔrɔ; ’anyɩ ‑srɛ ’ɔa bobowli14.1 ‑Taa ’pɛlɛ kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ nɩ, ’cɛcɩnyüü ’Pɔɔlë srara ’sɩrɩ ’üa nʋnʋgbi käa’ ’imäa’ bä ’ü ma bä nyüü ’nyɩ boboa’ ’üa ’sa, ’üa ‑tɔrʋpɩɔ. Nyüülü kä nyɔsʋaplɛ ’nyɩa’ ’wʋ ‑sɔɔrɔ nɩ, ’a juifënyüü ’nyierea’ nyɔsʋaawii ’klɩ ‑bɛ ’ü boboa’ ’sɔɔwʋ ‑maa, ’ü kä ’ümä ’lɩ Moisëa ‑dɔlʋ ’paa’ jijria ‑gä, ‑fʋflʋpasrɩa nyra jrüü ‑mölöa ‑gä ‑träärä. ’Üa plɛɛ ’ü ‑ka kä ’ümä ’iin nʋ ‑bɛ ’ümä ’klɩgä Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ. Nyüülü kä nyɔsʋaplɛ ‑sɔɔrɔa’ ’wʋ nɩ, ’a ’cɛcɩnyüülü jrea’ ’saa ’üa ’Kriisëa plɛtorokʋa ’doo känyrɩ Nyɔsʋa nya ’kʋɛɛlɩ ’üün; ‑maa ‑mää ‑nyɩ ji ‑taa nɛ nyra ‑taa nɛa ‑gʋ ‑a.. ²‑Moloo nya ’daa ’ɔ jö diia ’fɩɔ, ‑bɛ ‑mɔlɔ kä nyɔsʋaplɛ ’nyɩa’ ’wʋsɔɔrɔ ’ɔnyɩ ji mrɛɛ ‑a. ³‑Mɔlɔ jöa’ diia ’fɩɔ ’nyɩ srörö ‑mɔlɔ ’nyɩ jia’ mrɛɛ, ‑bɛ ‑mɔlɔ ’nyɩ jia’ mrɛɛ ’nyɩ srörö ‑mɔlɔ jöa’ diia ’fɩɔ, ’be Nyɔsʋa ’kʋɛɛlɩ ’ɔɔn. ⁴Nyɔɔ ’plɛɛ bä ‑bɛ ‑daaa nyɔɔ ‑molooa ’jrʋpafɛnyɔɔ le? ’Ɔ ’nyüglö o, ’ɔ blö o, ’ɔa ’kamanyɔɔa wii bäsaa. ’Ɔnya ’nyüglöa ’be Nyɔsʋa14.4 Nyɔsʋa: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’Pläkänyɔɔ. ’mrɛɛ ɔ ji ’ɔɔn ‑gba ’kä ’ɔnya ’nyüglö. ⁵‑Molooa plɛɛ jrüü ‑mölöö ‑si ‑mɩdoo ’wʋ; ‑mölööa plɛɛ jrüüa ’fɩɔ bä dɛɛ ’dee. ‑Moloo ma bälɩ ɔ ’suru ’ɔa ’mʋgbɛa bobowli. ⁶Nyɔɔ ma ’daa ‑taa jrüülü ‑si ‑mölöö ’wʋ nɩ, ’Pläkänyɔɔa ‑gʋ ’ɔ nö ’imɩ. ‑Mɔlɔ jöa’ diia ’fɩɔ nɩ, ’Pläkänyɔɔa ‑gʋ ’ɔ jö ’imɩ, Nyɔsʋa ’ɔ ’trɛɛ. ‑Bɛ ‑mɔlɔ ’nyɩ jia’ diia ’fɩɔ nɩ, ’Pläkänyɔɔa ‑gʋ ’ɔnyɩ ji ’imɩ, Nyɔsʋa ’ɔ ’trɛɛ.

⁷‑Jäsɩ ’i bäa’ nɩ, ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo ’nyɩ ’plä ’wʋ ‑a bä ’ɔa ’mʋgbɛa ‑gʋ, ‑bɛ nyɔɔ ’nyɩ jäjä ‑a ’ɔa ’mʋgbɛa ‑gʋ. ⁸Ama bä ’plä ’wʋ nɩ, ’Pläkänyɔɔa ‑gʋ a bälɩ. Ama jäjä nɩ, ’Pläkänyɔɔa ‑gʋ a jäjä. ’Ii känyrɩ, ‑kä a bälɩ, ‑kä a jäjä, ’Pläkänyɔɔ kä amɩ. ⁹’Kriisë ma jä ‑bɛ ɔma sɔ ’kuaabre nɩ, ’ɔmä jäjänyüü nyra ’lɩbänyüüa ’Pläkänyɔɔ bä ’ia ‑gʋ ’ɔ ji. ¹⁰‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑srɛɛɛ ‑na ‑wlajʋ le? ’Aiɛ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑jraara ‑na ‑wlajʋ ’nyüa ’mlɩ le? ’Be ana ’fɩɔ nya ’Kriisëa tropina14.10 ’Kriisëa tropina: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔsʋaa tropina. ’klɩ ’nyüglöa ‑o. ¹¹A jre ’imɩ, ’be ’i ‑jɩjra:

’Mɔɔ ’lɩbä ’Pläkänyɔɔ, ’mɔɔ ’daa:

Kotia ’fɩɔ nya ’na ’klʋɩ ‑fli ’palaa, mɛaa ’fɩɔ nya ’mɩ jrea,

’sɩrɩ ’n bäa’ Nyɔsʋa14.11 ’Asɩ Esaii 45.23 ‑jɩjra grɛɛkëwii ’lɩ ‑Kätɩ Kuöa ‑pɔɔkʋ ’lɩ..

¹²’A ’ia ‑gʋ, ‑moloo ma bälɩ ’ɔɔ nëmä ’ɔa ’mʋgbɛa ‑gogo Nyɔsʋa ’sa.

’Anyɩ ’bata ’ana ‑wlajʋa ’käkpakpakʋ

¹³’Ii känyrɩ, a ’nyüglö ana ’kpɔa ’lɩ ‑sɛsrɛkʋ; ‑maa a bobo wiili a ‑pɩa’ nʋ i ‑pɩa’ ana ‑wlajʋ ’käkpa, ’aiɛ i ‑pɩa’ ’ɔɔn ‑balʋ ’lɩ ’tutro. ¹⁴‑Bɛ ’nyraa ’Pläkänyɔɔ Jesu bäa’ ’doo nɩ, ’n jre ’iin, ’nyaa ’suru ’iin, ’sɩrɩ dɛɛ ’nyɩa’ ‑fre pa. ‑Maa nyɔɔ ma ’daa dɛɛlɛ kʋa’ ‑pɩ pla nyɔɔ ‑fre ’lɩ nɩ, ’ɔa ’dooa ‑nyɛɛ dɛɛlɛ pla ‑fre ’lɩ. ¹⁵‑Ama ’jɔklɔ ‑na ‑wlajʋa ’klü jijria ‑gʋ nɩ, ‑mää ‑wawakʋ ’lɩ ‑kanyɩ ’nyɛrɛ. ‑Nyɩ bʋblɔ nyɔɔlɔ kä ‑gʋ ’Kriisë jäa’ jijria ‑gʋ. ¹⁶’Ii känyrɩ dɛɛlɛ ’naa’ ’ana ‑gʋ nɩ, ’anyɩ ’cɛrɛ nyüü ‑wälɩ ’ünyɩ ’pa ’ɛa bʋbɔnyrɩ; ¹⁷’be Nyɔsʋaa ’kamaplälä nɩ, ‑mää jijri ’aiɛ ’mamladiia wii ’nyɩ ’saabä, ‑maa ’klɩgägäkʋ, ’wlinönrökʋ nyra dɔrʋlʋ sɔa’ ’Nyüna ‑Susua ‑nyɛɛ, ’ia wii bäsaa. ¹⁸Nyɔɔlɔ ‑trääräa’ ’lɩ ’Kriisë ‑taa wiilia ’mlɩ nɩ, ’ɔnya Nyɔsʋa ’tʋkäa, ’kä nyüüa ’mʋgbɛ nya ’ɔa ’cɩcanyrɩ ’pa.

¹⁹’Ii känyrɩ nɩ, a ’bata wiili jaa’ ’wlinönrökʋ nyra wiili ’paaa’ nyüü ’klü ’lɩ ana ‑tɔrʋpɩɔ. ²⁰‑Nyɩ bʋblɔ Nyɔsʋaa ’jrʋpa jijrɛa ‑gʋ. Jijria ’fɩɔ ’nyɩ pla nyɔɔ ‑fre ’lɩ ‑a, ‑maa ’inyɩ ’na ‑a ’na ’kä nyɔɔa jijri ’mä ‑moloo ’käkpa. ²¹Dɛɛlɛ ’naa’ nɩ, ‑nyɩ ji mrɛɛ, ‑nyɩ ’mla ’nʋ nyra diili kä ’fɩɔ ’mrɛɛa’ imäa’ ‑na ‑wlajʋ ’käkpa, ’ɔmä ‑balʋ nʋ ’aiɛ ’ɔmä ’fʋma14.21 ’ɔmä ‑balʋ nʋ ’aiɛ ’ɔmä ’fʋma: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ²²‑Mɔlɔ nɩ, wiili boboa’ nɩ, ‑tʋ ’iin ‑wälɩ, ‑nyra Nyɔsʋa ’sɔa wii bäsaa. A dɔrʋ ’bla nyɔɔlɔ ’nyɩ ’bölöa’ ’ɔa nyufa ‑gä ‑gälɩ diili ’ɔ nöa’, ’ia ‑gʋ! ²³‑Maa ‑mɔlɔ jöa’ dɛɛ ‑bɛ ’ɔa plɛ ’nyɩ ‑sia’ nɩ, ’ɔa nyufa ’ɔ kala dɛrɩ, ’be ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa nyɔsʋaplɛ ’nyɩ po ‑a po. Diili kä ’fɩɔ nyɔɔ nöa’ ‑bɛ i nyra ’ɔa nyɔsʋaplɛ ’nyɩa’ po nɩ ‑balʋ bäsaa.

‑Na ‑molooa ‑wawakʋ

¹Amɔlɔ ‑sɔɔrɔa’ ’wʋ nɩ, ‑mää wiili käa’ amɩ ’tʋ a nëmä nʋ, a kä amä ünyɩa’ ’wʋsɔɔrɔ ‑gbötö. ²‑Moloo ma bälɩ ɔ nʋ wiili käa’ ’ɔa ‑molo ’tʋ, ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’ɔɔn ‑gbaji ‑bɛ ’ɔmäa’ ’wʋsɔɔrɔ. ³’Kriisëlɔ ’mʋgbɛ ’nyɩ wiili käa’ ’ɔɔn ’tʋ ‑a nʋ. ‑Maa ’be ’i ‑jɩjra: «’Mɔɔ ‑na ‑jejreenyüüa ‑jejreekʋ ji ’wʋ15.3 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 69.10..» ⁴Diili kä ’fɩɔ ‑jɩjra käa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ nɩ, ana ’kpɩkpɩakʋa ‑gʋ ’i ‑jɩjra. ’Inya amɩ plɛböblökʋ nyra ’klü ‑nyɩa, amä ’suru dɛɛlɛ ’naa’ ɛ Nyɔsʋa tɛrɛa’ ’amɩ, ’amä ’ɛɛn ’jä. ⁵Abɩa plɛblö Nyɔsʋa, ’klüjrara Nyɔsʋa, ‑nyɩ ’amɩ ’wlinönrökʋ Jesu ’Kriisëa ’sa. ⁶’Ia ’taɩn ’lɩ ’amä ’mä ’döö ’pa ’amä ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa Tʋ Nyɔsʋa ’bʋala.

⁷’Ii känyrɩ, ‑moloo ma bälɩ ɔ ’kʋɛɛlɩ ‑moloo ’sɩrɩ ’Kriisëa ’mʋgbɛ ’kʋɛɛa’ ’lɩ ’amɩ15.7 ’amɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: amɩ., Nyɔsʋaa ’nyrɩa ’bʋalakʋa ‑gʋ. ⁸’Nɩnɩa nɩ, Jesu15.8 Jesu: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’Kriisë ji ’ɔmä nyüülü ’bölöa’ a ’jrʋpafɛnyɔɔ bä, ’ümä ’saa jre ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’saaa’ ’lɩ ’cɩcasa: wiili Nyɔsʋa ‑gbalaa’ ’üa tʋɩɩa tʋɩɩ nɩ, ’ia ‑gʋ ’ɔ nʋ ’iin. ⁹’Ɔ ji bɩa ’kä nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’mä Nyɔsʋa ’bʋala ’ɔa nyatɛplɛa ‑gʋ, ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ ‑maa:

’Ia ‑gʋ ’nyaa ‑mɩ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä a ‑tɔrʋpɩɔ ’bʋalaa,

’kä ’nyaa ‑mɩ ’lɩbrɛrɛ15.9 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 18.50; 2 Samiɛɛlë 22.50..

¹⁰‑Jäsɩ ‑jɩjradii ‑gbaa’ ’sɔɔwʋ:

’Amɔ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä nɩ, ’ba nyra ’ɔa ‑glügbö nrörö dɔrʋ ’wʋ15.10 Deteronɔɔmë 32.43.!

¹¹’I nɩnɩa ’sɔɔwʋ nɩ:

’Amɔ kä ’fɩɔ ’nyɩa’ juifë bä, ’ba ’bʋala ’Pläkänyɔɔ,

’ba brɛrɛ ’ɔɔn ’lɩ, ’amɔ ‑glügbüa ’fɩɔ15.11 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 117.1.!

¹²Esaii nɩnɩa bɩa:

Jɛseea tuugbluu nya jia,

’umä nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’kama.

’Ɔɔ ’ümä plɛ ‑gälɩ ’pie15.12 Esaii 11.1,10..

¹³Abɩa ’suru Nyɔsʋa ’sie ’amɩ dɔrʋ ’kɔkɔmlɛ nyra plɛgälɩflɛrɛkʋ ’klɩ ’sɩrɩ ’a toroa’ ’ɔɔn plɛ. ’Ama nʋ ’saa nɩ, ’Nyüna ‑Susua ’klü nya ’amɩ ’surukʋ ’wli ‑siea!

‑PƆƆKƲA ‑JRAARAFA

15.14–16.27

’Pɔɔlëa ’jrʋpa nyra ’ɔa ’kousɔsɔkʋ

¹⁴’Na ‑wlajü ’amɩ, ima ’daa ’ana ‑gʋ nɩ, ’na plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ ‑a. ’N jre ’iin ’sɩrɩ ’cɩcagbi ’si ’a ’amɩ ’lɩ, ’a jre wii ’kɔkɔmlɛ, ’a ’mrɛɛ ’amä ‑tɔɔ ’lɩ ’papla. ¹⁵‑Wlajü ’amɩ15.15 ‑Wlajü ’amɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑bɛ ’asɩɛ ’n ‑flɔɔrɔ ’amɩ ’nyüa ’mlɩ ’na ‑pɔɔkʋa ’mlɩ ’mä ’amɩ ’iin plɛpa. Nyɔsʋa nʋa’ ’mɩ ’ɔa ‑gbinanakʋ ’lɩ nɩ, ’ia ‑gʋ ’n nʋ ’iin. ¹⁶’N nʋ Jesu ’Kriisëa ’jrʋpafɛnyɔɔ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ‑gʋ. Nyɔsʋaa ’Mʋfagogoa ’pɛrɩnyɔɔa ’jrʋpa ’n ‑fɛɛɛ, ’kä nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’mä ‑gbɔlʋ käa’ Nyɔsʋa ’tʋ bä, ‑gbɔlʋ ’Nyüna ‑Susu berea’ ’klɩ.

¹⁷‑Bɛ ’nyraa Jesu ’Kriisë bäa’ ’doo nɩ, wiili kä ’fɩɔ bäa’ Nyɔsʋaa ’jrʋpa kä ’mɩ dɔrʋ ’wʋ. ¹⁸’Be ’nyɩ ’papawii ‑a kä ima ’nyɩ wiili ’Kriisë ‑sröröa’ ’mɩ kälɩ ‑bɛ ’ɔ nʋa’ ’iin ‑bɛ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑trääräa’ ’lɩ Nyɔsʋa ‑a bä: ’ɔ ‑srörö ’papawii ’lɩ ’ɔnya ‑srörö nʋnʋdii ’lɩ, ¹⁹’ɔ nʋ ’iin ‑saragbia tie ’lɩ nyra plɛklɩkalawii ’lɩ Nyɔsʋaa ‑Susua ’nyrɩklɩ. ’Bala Jerusalɛɛmë ‑a mi Ilireea15.19 Rɔmëa ’brea ‑tʋtʋ ’pɛlɩ bä ’saarɩ Sɛbii nyra Moteneglʋa ’bre. ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, Jesu ’Kriisëa ’Mʋfagogoa ’doo ’n ’sa. ²⁰’Nyaa ’palɩklü ’nyaa ’sara ’Mʋfagogo ‑plɩɩlɩ ’Kriisëa ’nyrɩ ‑kaaŋlʋa’ ’tɔ, ’nyɩ ‑pɩ nyɔɔ ‑molooa nyuku ’ɔ ’paa’ ‑fli, ’ua ‑gälɩ ’na nu ’pala. ’Ia ‑gʋ ’n nʋ ’imɩ, ²¹’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’:

Nyüülü ’ünyɩa’ ’ɔa ‑gä ‑gbala nya ’ɔɔn ’jäa,

‑bɛ ‑mülü ‑kaapɩɔa’ ’ɔa ‑gä ’wli ’nu nya ’nua15.21 Esaii 52.15..

Jerusalɛɛmë, Rɔmë, nyra Ɛsëpanyë

²²’Ia ‑gʋ ’maa ’nyɩ ’jä ’casɩ ’mä ’ana ‑nyɛɛ ji. ²³‑Maa dɛɛlɛ a kʋa’ ‑plɩɩ ‑gälɩ nɩ, ’na ’jrʋpafɛɛrɛfa ‑kanyɩ ’ia bätëlëa ’mlɩ ‑a bä, ‑bɛ ’ana ‑nyɛɛa jijikʋ ‑wlɛa’ ’na plɛklɩ nɩ, ²⁴’nyaa ’lɩ ‑sröröa ’kä ’nyaa Ɛsëpanyë mi. ’N jresaa ’nyaa ’amɩ dɛɛ kälɩ ’järäa ’mä nyɔtugbabre mi. ‑Maa jrüü jielü ’mäa’ ’amɩ ‑gbasi, ’ia dɔrʋ ’blaa ’mɩ. ²⁵‑Maa Jerusalɛɛmë ’n mö ‑kätɩ ’mä ’ia Nyɔsʋaa ’nyünanyüüa ’jrʋpa ‑fɛ. ²⁶’Be Masedoanë nyra Akaiia15.26 Masedoanë nyra Akaii: Grɛɛsëa ’blɩa ’pɛ ‑mɩdeea ‑kätɩ ’nyrɩ bäsaa. ’cɛcʋ ’baba dii ’klɩ ’ümä ’pʋablanyüülü bäa’ Jerusalɛɛmëa Nyɔsʋaa ’nyünanyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ‑gbaji. ²⁷’Cɛcʋa ’mʋgbɛ nʋ ’imɩ, ’ü kä ’ümä ’iin nʋ, ’be juifënyüü ji nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑gba ’ünya toro Nyɔsʋa plɛ, ’ii känyrɩ ’ü kä ’ümä bɩa ’üün ‑gbaji käkädiia ’mlɩ. ²⁸Ama bɩa ’üa dii ‑nyɩnyɩkʋ nɩ, ’ana ‑nyɛɛ ’mä ‑srörö ’mä Ɛsëpanyë mi. ²⁹’N jöa’ ’amɩ ’jä nɩ, ’Kriisëa ’Mʋfagogoa ’papanɩ ’kɔkɔmlɛ ’n ja ‑bɛ ’n jö.

³⁰’Na ‑wlajü ’amɩ, ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë nyra ‑Susua ‑wawakʋa ’nyrɩklɩa ‑gʋ nɩ, ’n ’jrara ’ana ’klü, ’amä ’mɩ ‑gbaji toua ’mlɩ ’amä Nyɔsʋa bibie ’na ‑gʋ ³¹’nyɩ ‑pɩ Judeea nyüülü ’nyɩ toroa’ ’Kriisë plɛ kälɩ blö. ‑Bɛ diili ’n faa’ Jerusalɛɛmë nɩ, ’cɛcɩnyüü ’mä ’lɩ ’iin ’kʋɛɛ ’mʋfasa. ³²’Ia ’taɩn ’lɩ dɔrʋ nya ’mɩ ’blaa ‑bɛ ’nyaa ’amɩ ’jäkalɩ ji Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩa ‑gʋ; ‑bɛ ’mä ’ana ‑nyɛɛ ‑fʋflʋ ’pala ’mʋfasa. ³³Abɩa Nyɔsʋalɔ bäa’ plɛa ‑pio bä ’ana ’fɩɔ ‑gälɩ! ’Asɩ i bä!

’Pɔɔlë ’pa ‑wladia Febea ’cɩcanyrɩ

¹Ana ‑wladia Febelɔ ‑fɛɛɛrɛa’ ’cɛcɩlɛ bäa’ Senereebätäa ’mlɩ ’jrʋpa nɩ, ’n ‑nyɩ ’amɩ ’ɔɔn kälɩ. ²’Ba ’kʋɛɛlɩ ’ɔɔn ’cɩcasa ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩa ‑gʋ; ’sɩrɩ ’ü ’kʋɛɛa’ ’lɩ Nyɔsʋaa ’nyünanyüü. ’Ba ’pa ’ɔa ‑gä, wii kä ’fɩɔ kä ’mlɩ ’ɔmäa’ ’amɩ were, ’ba ji ’ɔɔn ‑gba; ’be ’ɔ ji nyüü ’kɔkɔmlɛ ‑gba, ’palɩ ’na ’mʋgbɛ.

Nyɔsʋaanyüülü bäa’ Rɔmëa ’trɔrʋ

³’Ba ’trɛɛ Prisëka nyra Akilasë; ’na ’jrʋpawʋfɛɛrɛnyüü Jesu ’Kriisë ’lɩ16.3 Akëtë 18.2.. ⁴’Ü fa ’üa nyüfë ’bablatii ‑wälɩ ’na ‑gʋ. ’N ’trɛɛ ’üün, ‑mää ’na ’doo ‑a, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ’fɩɔ ’trɛɛ ’üün bɩa. ⁵’Ba ’trɛɛ bɩa ’cɛcɩlɛ bäa’ ’üa nyuku ‑wälɩ. ’Ba ’trɛɛ ’na ‑wawanyɔɔ Epainɛtë, ’ɔɔ ‑kätɩ toro ’Kriisë plɛ Asiia16.5 Asiia: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Akaiia. ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ⁶’Ba ’trɛɛ Marii, ’ɔ ‑fɛ ’jrʋpa ana16.6 ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ana. ‑gʋ. ⁷’Ba ’trɛɛ ’na napio ’klɩa nyüü Andronikë nyra Jonia16.7 Jonia: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Joniasë. ’Ŋlʋʋa ’nyrɩ nya ’saabä, ‑maa anyɩ ’saa ’iin ‑a ’suru. ’Aiɛ titinyüü nya ’saabä. ’ü nyra ’üün kɔsɔ paa’ ‑jie. Apotrë ’ü bä, ’ü jre ’üa ’jrʋpa ‑gböösa, ’üü ‑kätɩ jre ’Kriisë ’fɩɔwʋ ’nyaa ’mä ’lɩtroro. ⁸’Ba ’trɛɛ Anpliasë16.8 Anpliasë: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Apliatusë». ’na nyɔɔlɔ ’n ‑waa’ ’Pläkänyɔɔ ’lɩ. ⁹’Ba ’trɛɛ Ubanusë, ɔ a nyra ’ɔɔn ‑fɛɛɛrɛa’ ’jrʋpa ’wʋ ’Kriisë ’lɩ nyra Sëtaki ’na ‑wawanyɔɔ. ¹⁰’Ba ’trɛɛ Apɛlɛsë, ’ɔ srara ’sɩrɩ ’ɔ ‑waa’ ’Kriisë ‑gböösa. ’Ba ’trɛɛ ü bäa’ Alisëtobulëa ‑nyɛɛ. ¹¹’Ba ’trɛɛ ’na napio ’klɩa nyɔɔ Erodɩɔnë. ’Ba ’trɛɛ ü bäa’ Nasiisëa ‑nyɛɛ ü bäa’ ’Pläkänyɔɔ ’lɩ. ¹²’Ba ’trɛɛ Trifɛnë nyra Trifosa ’ŋlëgëlü ‑fɛ ’Pläkänyɔɔa ’jrʋpa. ’Ba ’trɛɛ ’na ‑wawawladia Pɛsidaa, ’ɔ ‑fɛɛɛ ’jrʋpa ‑gböösa ’Pläkänyɔɔa ‑gʋ. ¹³’Ba ’trɛɛ ’Pläkänyɔɔa ’klɩberenyɔɔ Rufusë, nyra ’ɔa ’yio ɔ bäa’ bɩa ’na ’yio. ¹⁴’Ba ’trɛɛ Asɛkliitë, Flegɔn nyra Emasë, ’palɩ Patrobasë, Ɛmɛsë nyra ’cɛcɩnyüülü bäa’ ’üa ‑nyɛɛ. ¹⁵’Ba ’trɛɛ Filogusë, Julia, Nere nyra ’ɔa ‑wladia Olipasë nyra nyɔsʋaanyüülü bäa’ ’üa ‑nyɛɛ. ¹⁶’Ba ‑gbegbre ’ba ’tɛtrɛ ’lɩ Nyɔsʋaa ’nyünanyüüa ’sa. ’Kriisëa ’cɛcʋa ’fɩɔ16.16 a ’fɩɔ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’trɛɛ ’amɩ.

’Pɔɔlë ’paa’ Rɔmëa nü ‑tɔɔ ’lɩ

¹⁷’Na ‑wlajü ’amɩ ’n bibie ’amɩ: ’ba ‑tre ’ana nyüfë nyüülü ‑gbaaa’ nyüü ’kä ’üa ‑gʋ, ’ü to nyüü ‑gbasu ’ümä ’üün ’käkpa. I ’ü nöa’ nyra wiili ’a ’kpɩaa’ ’nyɩ po ‑a po! ’Ba tʋŋlɔlɩ ’üün dɛrɩ! ¹⁸’Ia ’samaa nyüülü nɩ, ’ünyɩ ‑träärälɩ ana ’Pläkänyɔɔ16.18 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Pläkänyɔɔ Jesu». ’Kriisë ‑a, ’üa ‑guia ‑goou ’ü bä! ’Üa mlɩ ’mɛrɛkʋ nyra ’üa ‑gbagblɛ dɛtʋ ’ü nö ‑bɛ ’ü ‑trɔɔrɔ nyüülü ’nyɩa’ ’lɩkla. ¹⁹Nyüüa ’fɩɔ jre ’ana ’lɩträäräkʋ. ’A kä ’mɩ dɔrʋ ’wʋ, ‑maa ’n ’bata ’ba jre wiili ’naa’ ’sɩrɩ ’ana polua ’nyü ’naa’ ’kä ‑balʋa ‑gʋ. ²⁰Nyɔsʋalɔ ‑nyɛɛɛa’ plɛgälɩflɛrɛkʋ jö ’lee ’ɔmä Sataan ’ana bei ‑wälɩ ’käsusro. Abɩa ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ‑gbinanakʋ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ. ’Asɩ i bä16.20 ’Asɩ i bä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

’Pɔɔlëa ’jrʋpawʋfɛɛrɛnyüüa ’trɔrʋ

²¹Nyɔɔlɔ ’nyraa ’ɔɔn ‑fɛɛɛa’ ’jrʋpa, Timotee nyra ’na napio ’klɩa nyüü: Lusiusë, Jasɔɔnë, Sosipatɛrë, ’ü ’trɛɛ ’amɩ. ²²’Mɔɔ Tetiusë, ’mɔɔ ‑jɩjraa’ ‑pɔɔkʋlʋ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’n ’trɛɛ ’amɩ ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩ16.22 Tetiusë ’ɔɔ ‑jɩjra ’Pɔɔlëa ‑pɔɔkɩa ’fɩɔ.. ²³Nyɔɔlɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ ’mɩ ɔ ’ü ’daraa’ Gaiusë, ɔ kä nyüköli ’cɛcɩa ’fɩɔ traraa’ ’trɛɛ ’amɩ. Bätäa möliiwälɩtʋnyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Erasëtë nyra ana ‑wlajʋ Katisë16.23 Akëtë 19.29; 1 Korɛɛntënyüü 1.14; 2 Timotee 4.20. ’trɛɛ ’amɩ. ²⁴Abɩa ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ‑gbinanakʋ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ. ’Asɩ i bä16.24 Abɩa ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ‑gbinanakʋ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ. ’Asɩ i bä: ‑Taa waklüülü (24) ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

Dɛrɩtäpa nyɔsʋabibiekʋ

²⁵A ’bʋala Nyɔsʋa! ’Ɔɔ ’mrɛɛ ’ɔ ‑nyɩ ’amɩ ’klü ’sɩrɩ ’Mʋfagogolä ’n ’saraa’ ’lɩ ’amɩ; ’ää ’paa Jesu ’Kriisë ‑gä, ’ää srara amɩ wiili Nyɔsʋa ’piea’, i ’ɔ ‑sisiea’ ‑sɩ a ‑sɩ. ²⁶‑Maa ’köklesaplɩɩ ɔ nɩ, ‑pɔɔkɩ ’lɩ nyɔsʋaamlɩpalanyüü ‑jɩjraa’, ’ia ‑gʋ nɩ, ’i ’a ‑fälɩ blö, nyüüa ’fɩɔ nya ’jä ’iin. Nyɔsʋalɔ ’nyɩa’ blöröfa kä, ’ɔɔ ’daa i nrörö. ’Ɔ nʋ ’imɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa ’fɩɔ ’mä Nyɔsʋa plɛtoro ’ümä ’ɔɔn ’lɩträärä. ²⁷Abɩa Nyɔsʋalɔ kä ’doo jrea’ wii ’bʋala, Jesu ’Kriisëa ’nyrɩklɩa ‑gʋ ’plɔʋplɔʋ. ’Asɩ i bä16.27 ‑Taa waklüülü (25-27) ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.!