MARËKË

’MƲFAGOGOLÄ MARËKË ‑JƖJRAA’

MARËKË

‑Pɔɔkʋa ’mlɩa wii

Abɩa ’mʋfagogolä Marëkë ‑jɩjraa’, ’a ’ä kʋ ‑pɩ. ’Marëkë ’nyɩ Jesua apotrë ‑a bä, ‑maa ’ɔ nyra ’Pɔɔlë ’nyɛrɛ ’wʋ, ’ɔ nyra Piɛɛrë nya ‑fɛ ’jrʋpa. ‑Beeredɛ ’abɩa nyɔsʋaawiili Piɛɛrë ’paa’ ’taɩn ’lɩ ’ɔ ma ’saraa’ ’lɩ nyüü Jesua ‑gä ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’a ‑plɩ ’ɔ nönrö ’iin ’wli. ’Ɔ ‑jɩjra ’uun nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ‑gʋ, ’ümä ’saa jre Jesu bä ’tasɩrɩsa Nyɔsʋaa ’jʋ.

Nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩ Nyɔsʋa nɩnɩa kä ’ɔnya nyɔɔ jaa, ’ɔa nyüülü bäa’ Israɛɛlënyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔmä ’üün ’pʋɔ. ’Taɩn ’lɩ Jesu jia’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ, Rɔmënyüü ’a kä Israɛɛlëa ’bre pa, ’ümä ’üa ‑tʋtʋ fa, ’ümä ’üün ’üa ‑goou ’lɩnrörö. Israɛɛlënyüüa bobowlia ’mlɩ, ’Kriisëlɔ, ’ɔɔ Nyɔsʋa ’daa ’ɔmä käa’ ’üün ja, ’ɔ jö ’ɔmä ’üün Rɔmënyüü ’mlɩ ’ba. ‑Maa ‑mää ’ia nɩ ’lɩmlɩbakʋa ‑gʋ Jesu ’nyɩ ji. Nyüülü toroa ’ɔɔn plɛ, ‑bɛ ü ’piea’ ‑balʋ, ‑bɛ ’ü nyra ’ɔɔn ’sɔ ’nyɛrɛa’ ’wʋ, ’üa ’doo ’ɔ ’baalɩ ’mlɩ.

Diili kä ’fɩɔ Jesu nʋa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ, wiili ’ɔ ’kpɩaa’ nyüü, Jesua jäjäkʋ nyra ’ɔa ’kuaabresɔsɔkʋ, ’a ’ii Marëkë ‑jɩjraa ‑taa ‑pɔɔkʋlʋa ’mlɩ. Jesu ’pala nyüü nyɔsʋaawii ‑gba ’tasɩrɩasa, ’ɔ ‑futo ‑wusublanyüü, ’ɔ prɛ ‑balʋsisi, ’ɔnya nʋ dii ’kɔkɔmlɛ ’inya ’sa nyüü ’kugälɩ. ‑Maa ’ɔɔlɔ bäa’ Nyɔsʋa ’Jʋ, ’ɔnyɩ ’ɔa nyufa ’wʋ ‑a dɔrɔ. ’Be «Nyɔɔa ’Jʋ ’nyɩ ji ‑a ji ’ɔmä ‑goou kä, ‑maa ’ɔ ji ’ɔmä ‑geei bä, ‑bɛ ’ɔmä ’ɔa ‑srɩ ’sa ’kɔkɔmlɛ ’mä ’lɩmlɩwʋ» (Marëkë 10.45).

Juifëa ’cɛcɩa ’wliklɩa nyüü ’nyɩ ’lɩ ’ɔɔn ‑a ’kʋɛɛ, ’pɩrɩgälɩ ’ünya ’bla ’ɔɔn. Nyɔɔ o nyɔɔ ’nyɛɛa’ Jesua ‑pi ‑gälɩ nɩ, ɔ kä ’ia plɛ ‑maa ’ɔ ’mrɛɛ ’ɔ ’jä ‑sʋɩ, ‑maa ’ɔa blöröfa nya ’naa.

‑Jäsɩ ‑pɔɔkʋlʋ ’totroa’ ’klɩ:

Jesua ’jrʋpaa ’käkolofa 1.1-13

’Jrʋpalä Jesu ‑fɛɛɛrɛa’ Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ 1.14–9.50

Jesu sɔ Galilee ’ɔ mö Jerusalɛɛmë 10.1-52

Jesua ‑gälɩblörö ’sɔrɛ ‑tʋtʋ ‑gälɩ: ’ɔa ‑gäa ‑srɩɩ, nyra ’ɔa jäjäkʋ 11.1–15.47

Jesu sɔ ’kuaabre 16.1-8

Jesu ’tɔrɔ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ 16.9-20

JESUA ’JRƲPAA ’KÄKOLOFA

1.1-13

Wiili Jaan Batiisë ’palaa’ ‑aaga ’lɩ

Matiö 3.1-12; Lukë 3.1-18; Jaan 1.19-28

¹‑Jää Nyɔsʋaa ’Mʋfagogoa ’käkolofa, ä ’paaa’ Nyɔsʋaa ’Jʋ Jesu ’Kriisëa ‑gä, ²’sɩrɩ ’i ‑jɩjra käa’ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaiia ‑pɔɔkʋ ’lɩ1.2 nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaiia ‑pɔɔkʋ ’lɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.:

‑Jää, ’n ‑taara ’na bɔblɔnyɔɔ ’nyʋfɔ

’ɔmä ‑mɩ ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ ‑ta,

’ɔmä ‑na ’nyʋfɔ ’känyɩgla1.2 Malasii 3.1; Matiö 11.10..

³Nyɔɔa wewewii ja ‑aaga ’lɩ:

’Ba ‑nyɩgla *’Pläkänyɔɔa ’trii ’kä,

’ba ‑gägä ’ɔa ’nyifi ’klɩ1.3 Esaii 40.3.!

⁴’Ii ’lɩ Jaan ’tɔrɔ ‑aaga ’lɩ. ’Ɔ ma ’paa nyüü ’nɩwli, ‑bɛ ’ɔ ma ‑gbala ’üün ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ ’ümä ’nɩwlipa Nyɔsʋa ’mä ’üa ‑balʋ cere. ⁵Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyüüa ’fɩɔ nyra Jerusalɛɛmëa ’mʋgbɛa nyüüa ’fɩɔ ma mö ’ɔa ’pɛ ’lɩ; ’ü ma ’saalɩ ’üa ‑balʋa ’fɩɔ, ’kä ’ɔ ’paa ’üün ’nɩwli Jurëdɛɛn a ’mlɩ.

⁶Samooa ‑püpliia ’lɩpadɛɛ Jaanlɔ ma ’sroo. Mlaafua ‑pɛɛtʋ ’ɔ ma kpasra ’lɩ ‑gälɩ1.6 2 ’Kɩɩ 1.8.. ‑Aaga ’lɩa ‑kpakpëë nyra dʋgbakpɩ ’ɔ ma jö. ⁷’Ɔ ma ‑gbala nyüü ‑maa: «Nyɔɔlɔ nëmäa’ ’mɩ ’klɩtroro, ’ɔ ‑sɔɔrɔwʋ ’ɔnya ‑si ’mɩ ’wʋ. ’Nyɩ ’nɩmɩ ’lɩ ‑a bɩa ‑a ‑ŋäkä ’mä ’ɔa ’siia pɩa ‑jie. ⁸’Nɩ ’n ’pa ’amɩ ’wli, ‑maa ’ɔɔlɔ nɩ, ’Nyüna ‑Susu ’ɔ nëmä ’amɩ ’wlipa.»

Jesua ’nɩwlipa ’taɩn

Matiö 3.13-17; Lukë 3.21-22

⁹’A ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Jesu sɔ Nasarɛɛtë, Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ. Jaan nya ’pala ’ɔɔn ’nielɛ ’ü ’daraa’ Jurëdɛɛn, ’ɛa ’mlɩ ’nɩ ’wli. ¹⁰’Ɔmä ’nie ’lɩ ’cie dotro ‑bɛ cɛ ‑jieroklɩ, ’ɔnya ’jä ‑Susu ’unya ’cere ’ɔɔn ‑gälɩ ‑beere ‑sögö. ¹¹Mlɩa wii nya ja cɛa mlɩ: «‑Mɔ bä ’na plɛ ‑gälɩa ’Jʋ, ‑mɔ bä ’na dɔrʋ ‑gböösa1.11 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 2.7; Esaii 42.1..»

Sataan ’traɩn Jesu ‑aaga ’lɩ

Matiö 4.1-11; Lukë 4.1-13

¹²’I ’wlaraa’ dotro Nyɔsʋaa ‑Susu fa Jesu ‑aaga ’lɩ. ¹³’Ɔ ‑si ‑aaga ’lɩ jrüüa ‑glʋɩsɔɔ; ’ii Sataan ’traɩn ’ɔɔn. ’Klʋɛɛa mlaa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔ ma kʋ. ’Aanjëɩɩ ma kälä ’ɔa wii ‑gba.

’JRƲPALÄ JESU ‑FƐƐƐRƐA’ GALILEEA ‑TƲTƲ ‑GÄLƖ

1.14–9.50

’Mʋfagogolä Jesu ’saraa’ Galilee

Matiö 4.12; Lukë 4.14-15

¹⁴’Ü ’kplaa’ Jaanlɔ1.14 Jaanlɔ: Jaan Batiisë bäsaa. Tɛ bɩa 6.17. ‑bɛ ’ü ’paa ’ɔɔn ‑jie ’lɩ nɩ, Jesu nya mi Galilee, ’ii ’ɔ ’sara Nyɔsʋaa ’kamapläa1.14 ’kamapläa: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’mʋfagogo. ¹⁵’Ɔ nɩnɩa: «’Taɩn ’lɩ Nyɔsʋa ’daaa’ ’i ’a ’wlijrä, ’ɔa ’kamaplä ’a ’amɩ ‑gbajijrö. ’Ba toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ, ’kä ’a toro Nyɔsʋaa ’Mʋfagogo plɛ.»

Nyüü mlɔɔlü ‑kätɩ Jesu wea’

Matiö 4.18-22; Lukë 5.1-11

¹⁶Jrüü ’doo ’lɩ, Jesu ‑gblaara ɩ Galileea ’nie ’ɔnya ’jä fɩafɩanyüü ’sɔɔ, Simɔɔ nyra ’ɔa ‑wlajʋ Andree. ‑Tata ’ü be ɩ ’nie ’lɩ. ¹⁷Jesu nya we ’üün: «’Ba ji ’nyraa ’amɩ ’mä ’nyɛ, ‑bɛ ’mä ’amɩ nyüüfɩanyüü ’lɩnrörö.» ¹⁸’Köklesa ’a ‑plɩɩ ’ü ‑gba ’üa ‑tatë ’kä, ’ünya ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ. ¹⁹’Ɔ mia’ ’klɔɔtrʋ jie nɩ, ’ɔnya ’jä Jaakë nyra ’ɔa ‑wlajʋ Jaan, nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Sebedee ’ɔa ’jü; ’üa ‑gɔlʋ ’lɩ ’ü bä ‑bɛ ’ü ‑nyɩgla ’üa ‑tatë ’kä. ²⁰’A ‑plɩɩ ’ɔ kʋ ’ɔnya we ’üün. ’Ünya tɩ ‑plɩɩ ’üa tʋ Sebedee nyra ’jrʋpafɛnyüü ‑gɔlʋ ’lɩ, ’ünya mi ’ɔa ‑nyɛɛ ’ü nyra ’ɔɔn ’mä ’nyɛ.

Jesua ’kpɩkpɩakʋlʋ kalaa’ nyüü plɛklɩ

Lukë 4.31-37

²¹’Ünya ’jra Kapɛrënaumëbätä. ‑Srɩlɩ bäa’ ‑fʋflʋpasrɩ nɩ, Jesu paa’ juifëa ’sraaplanyukua ‑wälɩ nɩ, ’kpɩa ’ɔ ’kpɩa ’üün. ²²’Ɔa ’kpɩkpɩakʋ pa ’üün ‑gba. ’Sɩrɩ ’ɔ ’kpɩaa’ ‑mää ’sɩ ‑dɔkpɩanyüü ’nyɩ ’kpɩa. ’Ɔɔlɔ nɩ, ’kamasa ’ɔ ’kpɩa1.22 Matiö 7.28-29.. ²³‑Jää nyɔɔ ’tɔrɔ juifëa ’sraaplanyukulua ‑wälɩ, ‑frepasusu bä ’ɔmɩ ’lɩ. ’Ɔnya ’kpölɩkä: ²⁴«‑Yii! Wii ’plɛɛ bä a nyra ‑mɔ kɔsɔa ‑tɔrʋpɩɔ le, Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu? Amɔ ‑ji bʋblɔ? ’N jre nyɔɔlɔ bäa’: Nyɔsʋaa ’Nyünanyɔɔ, ’ɔɔ ‑bä!» ²⁵Jesu nya nyrara ’uun ’wli: «’Kpla ‑na ’mä, ’kä ‑ciie nyɔɔlɔ ’lɩ!» ²⁶‑Frepasusulu nëmäa’ ’cie nɩ, ’u trara nyɔɔlɔ, ’unya ’pa ’popowle. ²⁷’I prɛ ’üa ’fɩɔa ‑gälɩa ‑susu, ‑bɛ ’ü ’betre ’lɩ ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ: «‑Mɩ ’plɛɛ kʋ ’sɔɔwʋ ‑pɩ le? ’Kpɩkpɩakʋ ‑mɩdoo! ’Kamasa ’ɔ ’paa wii, ‑bakää ‑frepasisi, wiili ’ɔ ’saaa’ ’lɩ, ’a ’ii ’ü ’nööwli!» ²⁸’A ‑plɩɩ Jesua ’nyrɩ kʋ ’inya ‑gbaala Galileea ’pläa ’fɩɔ ‑gälɩ ’kä.

Jesu ’pʋɔ Simɔɔa ŋʋtayio

Matiö 8.14-15; Lukë 4.38-39

²⁹Jesu, Jaakë, Jaan, Simɔɔ ‑bɛ Andree ’ciea’ dotro juifëa ’sraaplanyüköli nɩ, Simɔɔ nyra Andreea ‑gbööli ’ü mi. ³⁰’Ü mia’ nɩ, Simɔɔa ŋʋtayioa fugba fumö; ’ɔ ’pi ‑pɔkɩ ‑gälɩ. ’A ‑plɩɩ ’ü kʋ, ’ünya ‑gbala ’iin Jesu. ³¹Jesu nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya ’kpla ’ɔa ’darʋa ’mä ’klɩ, ’ɔnya ‑gä ’ɔɔn ’klɩ. ’A ‑plɩɩ ‑wusulu nya sɔ ’ɔɔn ’lɩ. ’Ɔ sɔa’ ’wʋ ’üa ‑gä ’ɔ ’pa.

‑Wusublanyüülü Jesu ’pʋɔa’

Matiö 4.24; 8.16-17; Lukë 4.40-41

³²‑Gbia kaklaa’ ’klɩ nɩ1.32 ‑Gbia kaklaa’ ’klɩ nɩ: ’Iibä ‑fʋflʋpasrɩ ’a ‑si (tɛ 1.21); ‑särë ma ’cecie dotro ‑fʋflʋpasrɩ ’a ‑si., ’ünya ja Jesu ‑wusublanyüü nyra nyüülü kä ’fɩɔ domüü bäa’ ’lɩ. ³³Bätäa ’fɩɔ trara nyukulua ’mëmla ’klɩ. ³⁴’Ɔ ’pʋɔ ‑wusublanyüü ’kɔkɔmlɛ ü ‑wusua ’kaɩn ’kaɩn ’blaaa’. ’Ɔ prɛ domüü ’kɔkɔmlɛ. Domüü jrea’ ‑gʋ nyɔɔlɔ ’ɔ bäa’ nɩ, ’ɔnyɩ ‑nyɩ ’üün ’casɩ ‑a ’ümä wii ’pa1.34 Akëtë 16.17-18..

Jesu ’cie Kapɛrënaumëbätä

Matiö 4.23; Lukë 4.42-44

³⁵‑Srɩkägbalawlaa, ’jöjrüükpü ‑ka pa, Jesu nya sɔ ’wʋ ’ɔnya ’cie bätä, ’ɔnya bereklɩ ‑aaga ’lɩ ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa. ³⁶’I ‑wlɛa’ ’lɩ, Simɔɔ nyra ’ɔa ‑mölöö nya mi ’ɔɔn ’bata. ³⁷’Ü ’jäa’ ’ɔɔn nɩ, ’ünya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Mɔ nyüüa ’fɩɔ ’bata.» ³⁸’Iibäa’ Jesu nɩ: «A mi bätë ‑mölööa ’mlɩ, ’mä bɩa ’lɩ nyɔsʋaawii ’pala; ’ia ‑gʋ ’n ji.» ³⁹’Ɔnya mi Galileea ’pläa ’fɩɔa ‑gälɩ, ’ɔ ’pala ’üa ’sraaplanyëka ‑wälɩ nyɔsʋaawii ‑bɛ ’ɔ prɛ domüü.

’Jrʋklanyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’

Matiö 8.1-4; Lukë 5.12-16

⁴⁰’I bä jrüü ’doo, ’jrʋklanyɔɔ ’doo nya jijrö Jesu ‑gba, ’ɔnya ’pa ’ɔa ’klɩ kotifli ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔmɩ: «‑Ama ’bata ’na ’pɔpʋɔkʋ, ‑mrɛɛ ‑a ‑futo ’mɩ.» ⁴¹Nyɔɔlɔa nyatɛrɩ nya ’bla Jesu, ’ɔnya to ’darʋ, ’ɔnya ‑fɛ ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’N ’bata ‑na ’pɔpʋɔkʋ; ’pʋ!» ⁴²’A ‑plɩɩ ’jrʋ kʋ dotro ’unya bɩa ’ɔa fugba ’lɩ. ⁴³Jesu nya ‑flɔɔrɔ nyɔɔlɔ ’nyüa ’mlɩ ’ɔnya prɛ ’ɔɔn. ⁴⁴‑Maa ‑jäsɩ Jesu ‑gbalaa’ ’ɔmɩ nɩ: «‑Nyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ, ‑maa mi ‑a ‑srara ‑na nyufa ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ ’klɩ, ’kä ‑saaa ‑gbɔlʋ Moisë ’daaa’ ’ba ’saa’; ’uu nëmä ’nyrɩkä, ’kä nyüüa ’fɩɔ nya ’iin jre ’sɩrɩ ’jrʋ ‑kanyɩa’ ‑mɩ kla1.44 Levitiikë 14.2-32..» ⁴⁵‑Maa nyɔɔlɔ mia’ dotro nyüüa ’fɩɔ ’ɔ ’sara ’iin ’lɩ ‑bɛ ’ɔ ‑piie. ’A ’ia ‑gʋ Jesu ‑kanyɩ ’wlalɩkä ’ɔnyɩ ’jra bätä ‑a. ‑Maa bätë ‑gba, ‑plɩɩlɩ nyüü ’nyɩa’ ‑sümlö nɩ, ’ii ’ɔ kʋä, ’asɩɛ nyüü ’jajra ‑gälɩ, ’ü mö ‑tɛ ’lɩ ’ɔ bäa’.

Nyɔɔlɔ kä ‑gbaa dii jäa’ ‑bɛ Jesu ’pʋɔa’

Matiö 9.1-8; Lukë 5.17-26

¹’Ii ‑sia’ jrüü nɩ, ’ɔnya ’blöö Kapɛrënaumë dɛrɩ. Nyüü ’nua’ ’ɔ ’a ji, ɔ bä ‑gbööli2.1 ‑gbööli: Anya ’daa Andree ‑bɛ Simɔɔa ‑gbööö bäsaa. Tɛ 1.29. nɩ, ²’ünya ji ‑gbööli dotro2.2 dotro: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. Nyüülü jia’ ’üa ‑srɩ ’nyɩ ‑pɛ ‑a ‑pɛ. ’Mëmlaa ’fɩɔ kala; ‑sröröfa ’nyɩ ’lɩ ‑a bä nyüüa ‑sümlökʋa ‑gʋ. ‑Bɛ Jesu ’pala ’üün nyɔsʋaawii ‑gba. ³Nyɔɔ ’doo bälɩ ’ɔa ‑gbaa dii jä. Nyüü nya ’pie ’ɔɔn ‑gbitɛɛ ‑gälɩ, nyüü mlɔɔ nya ‑gbötö ’ɔɔn, ’ünya ja ’ɔɔn. ⁴‑Maa nyüüa ‑sümlökʋa ‑gʋ nɩ, ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ü ’tɔ Jesu ‑gba. ’Ü ‑gölöa’ nɩ, nyukulu kä ‑wälɩ Jesu bäa’ ’ua ‑gälɩ ’ü ’bö ’mä. Nyɔɔlɔ ’pi ‑gbitɛɛ ‑gälɩ, ’ünya ’cere ’lɩ ’ɔɔn. ⁵Jesu ’jäa’ ’üa nyɔsʋaplɛ nɩ, ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: «’Na ’jʋ, ‑na ‑balʋ ’a ‑mɩ cere.»

⁶‑Dɔkpɩanyüülü bä käa’ ‑plɩɩ nɩ, plɛ ’klɩ ’ü ’pala wii: ⁷«Dɛplɛɛ kä ‑gʋ nyɔɔlɔ nö ’saa ‑bɛ ’ɔ ’pawii le? Nyɔsʋa ’ɔ nɔpɔ. Ima ’nyɩ Nyɔsʋa ’doo ‑a bä nyɔɔ ’plɛɛ ’mrɛɛ ɔ cere ‑balʋ le?» ⁸Jesu jrea’ ’üa bobowli nɩ, ’ɔnya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’pala ’samaa wii ’ana plɛ ’klɩ le? ⁹‑A ‑gbala nyɔɔlɔ kä ‑gbaa dii jäa’: ‹‑Na ‑balʋ ’a ‑mɩ cere›, ‑bɛ ‑a ‑gbala ’ɔɔn: ‹Sɔ ’wʋ, dɔrɔ ‑na ‑gbitɛɛ ’wʋ, ‑bɛ ‑a ‑nyɛɛ ‑mä mi› nɩ, ‑mɩ ’plɛɛ klalɩ le? ¹⁰‑Maa ’amä ’saa jre ’sɩrɩ Nyɔɔa ’Jʋ2.10 Nyɔɔa ’Jʋ: ‑Kätɩ kuöa ’mlɩ ‑taa waklöölä kʋa’ ‑pɩ kolokä (Daniɛɛlë 7.13-14). Kuö dëdräa ’mlɩ nɩ, nyɔɔlɔ Nyɔsʋa ‑nyɛɛa’ ’klü ’ɔmä ‑gä ‑tʋ nyra ‑balʋ cerekʋa ’klü; ’ɔɔ kuö dëdrä ’dara ’saa. ’Mʋfagogoa ’mlɩ nɩ, ’asɩ Jesu ’paa ’ɔa ’mʋgbɛa ‑gä. käläa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’kamakʋ. ’Ɔ ’mrɛɛ ’ɔ cere ‑balʋ.» ’Ia ‑gʋ ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: ¹¹«‑Mɔ ’n ’daa, sɔwʋ, dɔrɔ ‑na ‑gbitɛɛ ’wʋ, ’kä mö ‑gbööli!» ¹²’Köklesaplɩɩ, nyüüa ’fɩɔa ’klɩ, nyɔɔlɔ nya sɔwʋ, ’ɔnya dɔrɔ ’ɔa ‑gbitɛɛ ’wʋ, ’ɔnya ’cie. ’I kala ’üa ’fɩɔ plɛ ’klɩ: «A ‑kaapɩɔ ’ia ’samaa wii ’jä!» ’Asɩ ’ü ‑gbaaa’ ‑bɛ ’ü ’bʋala Nyɔsʋa ’nyrɩ.

Jesu we Levii

Matiö 9.9-13; Lukë 5.27-32

¹³’I ‑sia’ jrüü, Jesu nya ’blöö Galileea ’nie ‑gba dɛrɩ. Nyüü ’kɔkɔmlɛ ma ‑mɛɛɛ ’ɔɔn ‑gälɩ ‑bɛ ’ɔ ma ’kpɩa ’üün. ¹⁴’Ɔ mia’ nɩ, ’ɔnya ’jä dapookälɩpɛrɛnyɔɔ ’doo, ’ɔ kʋ ‑plɩɩ ’lɩ ’ü ’pɛɛrɛa’ dapoo. ’Ɔ ’ü ’daraa’ Levii, Alëfeea ’jʋ. Jesu nya we ’ɔɔn, ’iibä: «Ji ’nyraa ‑mɔ ’mä ’nyɛ!» ’Ɔ sɔa’ ’wʋ, ‑gälɩ ’ɔ ‑mɛ ’ɔɔn.

¹⁵‑Jää Jesu mi Leviia nyuku ‑wälɩ dɛɛjrörö. ’Ɔɔ ‑bɛ dapookälɩpɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ nyra ‑balʋnyüü ‑mölöö; ’üü ji, ’üü ‑bɛ Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya tara ’wʋ. Nyüülü ma ‑mɛɛa’ ’ɔɔn ‑gälɩ, ’ü ma ‑sümlö. ¹⁶Farisinyüü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’jäa’ Jesu ‑bɛ dapookälɩpɛrɛnyüü nyra ‑balʋnyüülü taraa’ ’wʋ nɩ, ’ünya ’bete Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ɔ nyra dapookälɩpɛrɛnyüü nyra ‑balʋnyüü ‑mölöö tara ’wʋ ‑bɛ ’ü ’mlara ’wʋ2.16 ‑bɛ ’ü ’mlara ’wʋ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. le?» ¹⁷Jesu ’nu wiili ’ü ’betea’ ’wli, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyüülü kä fugbë ’naa’ nɩ, ‑mää ’üün ’nyɩ mi ‑dɔta ’lɩ; ‑maa ‑wusublanyüü, ’üü mö ‑dɔta ’lɩ. ’Nyɩ nyüülü ‑gäa’ ’klɩ wekalɩ ‑a ji, ‑maa ‑balʋkänyüü ’n ji we ’ümä ‑balʋ ’pie.»

Wiili kä ‑gʋ Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩa’ su pa

Matiö 9.14-17; Lukë 5.33-39

¹⁸Jrüü ’doo ’lɩ nɩ, Jaan a ’wʋnyɛrɛnyüü nyra Farisinyüüa nü pa su. Nyüü nya ji Jesu ’bete: «Wii ’plɛɛ kä ‑gʋ Jaan a ’wʋnyɛrɛnyüü nyra Farisinyüüa nü pa su, ‑bɛ ‑na nü ’nyɩ pa su le?» ¹⁹Jesu nya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔ ma ’ti ‑bɛ üma ’brere ’ɔɔn ’klɩ nɩ, ’kä ’ɔa ‑mülü bäa’ ’ɔɔn ‑gba nya ‑gbëka ’lɩ ’prere? ’Ü nyra ’ɔɔn ‑ka bäa’ ‑plɩɩ nɩ, ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ümä su ’lɩ pa. ²⁰‑Maa jrüülü kä ’mlɩ ’ümäa’ ’ɔɔn ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ba nɩ, ’bala ’ia jrüülüa ’mlɩ nɩ ’ünya su paa. ²¹Nyɔɔ ’nyɩ nʋ dapɛ dëdrä ’ɔnyɩ ’pa dafʋ ’pakɩ ‑a. Ɔma nʋ ’imɩ nɩ, dapɛ dëdrä nya sʋa nu ’ŋlaraa, ’kä ’ua ’ŋlarakʋ nya ’wlisie. ²²‑Bɛ ’sɔɔwʋ nɩ, nyɔɔ ’nyɩ pɔtrɔ ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ ’klɩbɩa mlafikpalë ’lɩ ‑a. Ɔma nʋ ’iin nɩ, ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ nya ’kpalëlë wa wa, ’kä ‑duvɛɛnlɛ nya ’kägblɔɔ2.22 ’kägblɔɔ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’kä ’kpalëlë nya bʋblɔ. Mlafikpalë dëdrëa ’mlɩ ’ü kä ’ümä2.22 ’ü kä ’ümä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ ’pa.»

Jesu ‑bɛ ‑fʋflʋpasrɩ

Matiö 12.1-8; Lukë 6.1-5

²³‑Srɩlɩ bäa’ ’üa ‑fʋflʋpasrɩ nɩ, Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑srörö ‑bleeeputu ’lɩ. ’Asɩ ’ü ’nyɛɛ, ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’saa ‑bleee2.23 ‑bleee: Juifëa ’brea jijri; ’i ‑beere ‑kɔpʋ. Deteronɔɔmë 23.25.. ²⁴’Iibäa’ Farisinyüü nɩ: «‑Jää ’iin ’wʋ, ‑bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü nö wiili ’nyɩa’ nʋnʋsa bä ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ le?» ²⁵’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Gbëka ’bla käa’ Daviidë, wiili ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nʋa’, ’a ‑kaapɩɔ ’iin ‑täsä ‑a ‑täsä? ²⁶’Sɩrɩ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakölɔ ’ü ’daraa’ Abiataa2.26 Abiataa: 2 Samiɛɛlë 15.35. ’ɔa ’taɩn ’lɩ, Daviidë paa’ Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ, ’ɔ ’baalɩ ’flɔɔlʋ ’ü ’saraa’ Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩa ‑gʋ, u nyɔɔ ‑molo ’nyɩ jia’ ima ’nyɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüüa ’doo ‑a bä, ’ɔ ji ’uun. ’Ɔnya ‑nyɩ ’nɩmɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü, ’ünya ji bɩa ’uun2.26 1 Samiɛɛlë 21.2-7. ‑Gbɔsapɛrɩnyüüa ’doo kä ’ii ’klü. Levitiikë 24.9..» ²⁷Jesu nya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔa ‑gʋ Nyɔsʋa ‑tʋ ’lɩ ‑fʋflʋpasrɩ, ‑maa ’ɔnyɩ nyɔɔ ‑a nʋ ‑fʋflʋpasrɩa ‑gʋ. ²⁸’Asɩ Nyɔɔa ’Jʋ ‑si ’nɩmɩ ‑fʋflʋpasrɩ ’wʋ.»

Nyɔɔlɔ kä ’damäklɩ jäa’ ‑bɛ Jesu ’pʋɔa’

Matiö 12.9-14; Lukë 6.6-11

¹’I ‑sia’ nɩ, Jesu nya pa ’sɔɔwʋ juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ. ’Ua ‑wälɩ nyɔɔ ’doo bä ɩ ’lɩ ’ɔa klʋgba jä. ²’Ü ’järä Jesu ’nyü ‑glɛ ’lɩ ɔma nya nyɔɔlɔ ’pʋɔ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ, ’ümä ’ɔɔn wii ’kplara. ³Jesu nya ‑gbala nyɔɔlɔ kä klʋgba jäa’: «Sɔwʋ ‑a ’nyüglö, nyüüa ’fɩɔ ’mä ‑mɩ ’wʋjä.» ⁴’Ɔ sɔa’ ’wʋ nɩ, Jesu nya ’bete ’üün: «’Cɩcagbi nyra bʋbɔgbi ’sɔ, ‑mɩ ’plɛɛ nyɔɔ ’mä ‑plɩ nʋ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ le? Nyɔɔ ’mrɛɛ ɔ ’pʋɔ nyɔɔ, ‑maa ɔ ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ ɔ jä?» ’Ünyɩ mɛ ‑a cɛ. ⁵’Üa plɛbʋbɔkʋ pa ’ɔɔn ‑gba ’crɛsa ’ɔnya ‑piie ’üün ’nyü ‑gälɩ, ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: «To ‑na klʋgba.» Nyɔɔlɔ toa’ ’ɔa klʋgba, ’änya ’pʋ ‑beere klʋgba ‑mälä3.5 ‑beere klʋgba ‑mälä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ⁶Farisinyüü ’ciea’ juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’üü ‑bɛ Erɔɔdëa nyüü kɔsɔ ’pla ’sraa ’sɩrɩ ’ümä ’ɔɔn ’bla.

Nyüü ’kɔkɔmlɛ prɛ Jesu dɛrɩ

Matiö 12.15-16; Lukë 6.17-19

⁷Jesu ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya bereklɩ ’ünya mi ’nie ‑gba. Nyüülü prɛa’ ’ɔɔn dɛrɩ ‑mää ’üa ‑srɩ ’nyɩ ‑pɛ. ’Ü sɔ Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’ü sɔ Judee, ⁸’kɔkɔmlɛ nya sɔ bɩa Jerusalɛɛmë, ‑më sɔ Idumee3.8 Idumee: ’Ia nɛ ‑tʋtʋ ’pɛlɛ bä Judeea bei ‑wälɩ, ’a ‑tʋtʋ ’pɛ ’deelɛa ‑gälɩ bätälä ’ü ’daraa’ Ebrɔɔn bä., ‑mölöö nya sɔ Jurëdɛɛn a ’pɛ ‑medee ‑gälɩ, ‑më sɔ bɩa Tiirë nyra Sidɔɔn. ’Ia nyüüa ’fɩɔ ji ’jrʋpalä ’ɔ ‑fɛɛɛa’ ’ü ’nua’ ’äa ‑gä ’wli, ’iɛ ’ü ji ’ɔɔn ’jä. ⁹Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü, ü tɛrɛ ’ɔɔn ‑gɔlʋ ’doo, ’sɩrɩ nyüü ‑pɩa’ ’ɔɔn ’lɩkʋɛɛkrʋɛɛ ’üa ‑sümlökʋa ‑gʋ. ¹⁰’Ɔ ’pʋɔa’ ‑wusublanyüü ’kɔkɔmlɛ nɩ, nyüülü kä ’fɩɔ ‑wusu ’blaaa’ nɩnɩa ’ümä ’ɔɔn ‑gbafɛ. ¹¹‑Frepasisi ‑mɔmɔɔ, ’asɩ ’i ’jääa’ ’ɔɔn ’asɩ ’i ’paa ’ɔa ’klɩ kotifli ’kä ’i ma ’kpökpölɩkä: «‑Mɔ bä Nyɔsʋaa ’Jʋ!» ¹²Jesu ma ‑sɔɔrɔ wii ’wʋ ’kä ’ɔ ma ‑gbala ’iin, ’inyɩ ‑srara ’ɔɔn nyüü ’klɩ.

Jesu ’balɩ Nyüüpʋnyüüsɔɔ

Matiö 10.1-4; Lukë 6.12-16

¹³Jesu nya ’jra ’dʋgba ’wli, ’ɔnya were ’lɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü3.13 ’wʋnyɛrɛnyüü: Tɛ Lukë 6.13 nyra Matiö 10.2. ’ɔ ’bataa’, ’ünya mi ’ɔa ’pɛ ’lɩ. ¹⁴’Ɔnya tɛ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya ’balɩ nyüüpʋnyüüsɔɔ, ’ü nyra ’ɔɔn ’mä ’nyɛ, ‑bɛ ’ɔmä ’üün blɔ ’ümä nyɔsʋaawii ’pa. ¹⁵’Ɔnya ‑nyɩ ’üün ’klü ’ümä ‑wusublanyüü ’pʋɔ3.15 ’ümä ‑wusublanyüü ’pʋ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑bɛ ’ümä domüü prɛ. ¹⁶Nyüüpʋnyüüsɔɔlü Jesu ‑tʋa’ ’ɔa nyufa ‑gba, ‑jää ’üa ’nyrɩ3.16 Nyüüpʋnyüüsɔɔlü Jesu ‑tʋa’ ’ɔa nyufa ‑gba, ‑jää ’üa ’nyrɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.: Simɔɔlɔ ’ɔ ’daraa’ bɩa Piɛɛrë3.16 Piɛɛrë: Piɛɛrëa ‑gbaa bä ’täkä. Tɛ Matiö 16.16-18 nyra Jaan 1.42., ¹⁷Sebedeea ’jü Jaakë nyra ’ɔa ‑wlajʋ Jaan, ’üü Jesu ’dara Boanɛɛsë, ’ia ‑gba bä ‑mamɛɛa ’jü; ¹⁸’ɔ we bɩa Andree, Filipë, Batëlemii, Matiö, Tomaa, Alëfeea ’jʋ Jaakë, Tadee, Kananyɔɔ3.18 Kananyɔɔ: ’Ia ‑gbaa bä: nyɔɔlɔ ‑waa’ ’ɔa ‑glügbö juifë ‑gböösa, ɔ fumöa’ Moisëa ‑dɔa ‑gʋ bɩa. ’Ɔnyɩ ’nyie Rɔmënyüü ‑a. ’ü ’daraa’ Simɔɔ, ¹⁹nyra Judaa Isëkario, ɔmäa’ Jesu ’sa.

Jesua ‑gböölia nyüü ji ’ɔa ’klɛɛ

²⁰Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi ‑gbööli. Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ’si ’sɔɔwʋ nyuku ’klɩ; ’ü ‑kanyɩ ’taɩn ‑a ’jä ’ümä dɛɛji nyüüa ‑sümlökʋa ‑gʋ. ²¹Jesua nyüü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’iibä: «’Ɔa ’wlia ’mlɩ ’a ’kousɔ» ’a ’ia ‑gʋ ’ü jö ’ɔɔn nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ’bakalɩ.

‑Dɔkpɩanyüü srörö Jesu

Matiö 12.24-32; Lukë 11.15-23; 12.10

²²‑Dɔkpɩanyüülü sɔa’ Jerusalɛɛmë ü jia’, ’ü ‑nëma nɩ: «Bɛlësebuulë3.22 Bɛlësebuulë: Domüüa ’kamanyɔɔa ’nyrɩ ‑mɩdoo. Tɛ Marëkë 1.13 nyra Matiö 12.24. bä ’ɔɔn ’lɩ», ‑bɛ ’sɔɔwʋ nɩ: «Domüüa ’cifi ’ɔ ‑srörö kälɩ ‑bɛ ’ɔ prɛ domüü!» ²³Jesu ’nua’ ’iin ’wli, ’ɔnya we ’üün, ’ɔnya ’pala ’üün tapönänä ’klɩ: «Sataan ’mrɛɛ ɔ prɛ ’ɔa nyufa? ²⁴‑Glügbö ’dööa ’mlɩa nyüü ma kä toufujrʋpa nɩ, ’ia ‑glügbölä ’nyɩ ‑wɩara ‑wɩara ‑a; ²⁵‑bɛ ‑gbööö ’döö ’lɩa nyüü ma ’nyɩ ’jäjrä bɩa ’nyüa ’mlɩ ‑a nɩ, ’ia ‑gbööö ’nyɩ ‑wɩara ‑wɩara ‑a. ²⁶‑Bɛ Sataan ma be ’ɔa ’mʋgbɛa ‑glügbölä ’ɔ ’kamaa’ ’äa ‑tɔrʋpɩɔ tou nɩ, ‑tɩa ‑glügbölä ’mä ’bölö, ’ä ‑nëmä ‑wɩara ‑a ‑wɩara, ’a ’ɔa nia ’fɩɔ! ²⁷Nyɔɔ ’nyɩ ’mrɛɛ ‑a ’mrɛɛ ’ɔmä ’wʋsɔɔrɔnyɔɔa nyüköli pa ’ɔmä ’ɔa käkädii ’jie ɔma ’nyɩ ’wʋsɔɔrɔnyɔɔlɔ ‑a kpasa. ’Ia ’taɩn ’lɩ ’ɔ ’mrɛɛ ɔ ’jie nyükölia dii.»

²⁸«’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: Nyɔsʋa ’mrɛɛ ɔ cere nyüü ’üa ‑balʋa ’fɩɔ nyra srörö ‑mülü kä ’fɩɔ ’ümäa’ ’ɔɔn dɛrɩ fa, ²⁹‑maa nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ ’Nyüna ‑Susu nɔpɔ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’ɔmɩ ’ia nu ‑balʋlʋ ‑a cere. ’Ɔa ’pɔnɩkʋ3.29 ’Ɔa ’pɔnɩkʋ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑Balʋlʋ ’ɔ nʋa’ nya tɩɔrɔ ’ɔɔn ‑gälɩ ’plɔʋplɔʋ.» nya tɩɔrɔ ’ɔɔn ‑gälɩ ’plɔʋplɔʋ.» ³⁰Wiili kä ‑gʋ ’ü ’daaa’ ‑maa: «‑Frepasusu bä ’ɔɔn ’lɩ» nɩ, ’a ’ia ‑gʋ Jesu nʋ ’saa ‑bɛ ’ɔ ’pawii.

Jesua ‑gbööö ’döö ’lɩa nyüü

Matiö 12.46-50; Lukë 8.19-21

³¹Jesua ’yio nyra ’ɔa ‑wlajü jia’ nɩ, ‑fälɩ ’ü ’nyüglö ‑bɛ ’ɔ bä nyüköli. ’Ünya blɔ ’ɔɔn nyɔɔ dɛrɩ ’ɔmä ’ɔɔn we. ³²Nyüü trara ɩ Jesu ’klɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Tɛrɩkä ‑o, ‑na ’yio nyra ‑na ‑wlajü3.32 ‑na ‑wlajü: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑na ‑wlajü nyra ‑na ‑wlayörü». bä ‑fälɩ; ‑na ‑gʋ ’ü ’bete.» ³³’Iibäa’ Jesu nɩ: «Ɔ bä ’na ’yio le? Ɔ bä ’na ‑wlajü le?» ³⁴’Ɔnya ‑piie nyüülü kä ’fɩɔ traraa’ ’ɔɔn ’klɩ ’nyü ‑gälɩ, ’ɔ ‑nëma: «‑Jää ’na ’yio nyra ’na ‑wlajü! ³⁵Nyɔɔ o nyɔɔ nöa’ wiili Nyɔsʋa ’daaa’, ’ɔɔ bä ’na ‑wlajʋ, ’ɔɔ bä ’na ‑wladia nyra ’na ’yio.»

Paplanyɔɔa tapönänä

Matiö 13.1-9; Lukë 8.4-8

¹’I ‑sia’ nɩ, Jesu ’prɛrɛa’ ’nie ‑gba, ’kpɩa ’ɔ ’kpɩa. Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya trara ’ɔɔn ’klɩ. ’Üa ‑sümlökʋa ‑gʋ nɩ, ’ɔnya ’wla ‑gɔlʋ ’lɩ ’kä ‑bɛ ’ɔ kʋ ’nie ’klɩ. Nyüülü kä ’fɩɔ jia’, ’a ‑plɩɩ ’kɔtʋ ’wli ’ü kɔ kɔ. ²’Ɔ ’kpɩa ’üün wii ’kɔkɔmlɛ. Tapönänä ’ɔ ’paa ‑bɛ ’ɔ ‑gbala ’üün. ’Ɔ nɩnɩa: ³«’Ba ponyakli ’cɩcasa. ‑Jää paplanyɔɔ ’doo mi ’ɔa putu ’lɩ papladii ‑gbagba. ⁴’Asɩ ’ɔ ‑gbaaa’ ’iin ‑bɛ ’ɔ möa’ nɩ, ’jaju ‑moloo böblö ’nyʋfɔ ’mlɩ, ’kä nyisie jö ’ua ’fɩɔ. ⁵‑Moloo böblö ’täkë ‑tʋtʋ ’lɩ, ‑tɛ ’lɩ ‑tʋtʋ ’nyɩa’ ‑sümlö. ’Ua nu ‑gaaa sɔsɔ, ’be ‑tʋtʋ ’nyɩ ’lɩ ‑a ‑sümlö. ⁶‑Maa ’ua tigblii ’nyɩa’ ‑gʋ ’lɩtʋŋlɔ nɩ, ’jrʋ ’pʋa’, ’unya jä. ⁷’Jaju ‑moloo böblö nänë ’lɩ. ’U mia’ ‑ga, ’uu ‑bɛ nänë ‑gaala ‑pɩɔ ’doo ’wʋ, ’unyɩ ‑fɔfrɔ ‑a ‑fɔfrɔ, ’unyɩ dɛɛ ‑a tʋ. ⁸‑Moloo nya böblö ’mʋfa ‑tʋtʋ ’lɩ; ’unya ‑ga, ’unya tʋ ’mʋfasa. ‑Gö ‑mölöö tʋä ’jaju ‑glʋ ’jaju ‑pʋ (30), ‑mölöö tʋä ’jajua ‑glʋɩtää (60) ‑bɛ ‑mölöö tʋä ‑glʋɩgböö (100).» ⁹Jesu nya ‑gbala ’üün: «‑Moloo ma kä ’nununyakli, ɔ ’nu!»

Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ’bete ’ɔɔn wiili ’ɔ ’paplaa’ ’klɩ, ’ia ‑gbaalɩ

Matiö 13.10-15; Lukë 8.9-10

¹⁰Jesu tʋŋlɔa’ ’lɩ nyüü dɛrɩ nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nyra nyüüpʋnyüüsɔɔlü nyra nyüülü prɛa’ ’ɔmɩ dɛrɩ nya ’betre ’ɔɔn tapönänëlëa ‑gbaa. ¹¹’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Amɔlɔ nɩ, ’ana ’nyü ‑jieroklɩ, ’a jre Nyɔsʋaa ’kamapläa wiili ‑sisiea’. ‑Maa nyüü ‑mülü ’nyɩ ’nyɛrɛa’ ’mɩ ‑gba nɩ, wiili kä ’fɩɔ ’n ’paaa’, tapönänë ’n ’pala ’üün ’klɩ, ¹²’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’:

’Ü ‑pʋpɔ, ‑maa ’ünyɩ ’jäkä ‑a;

’ü ponyakli, ‑maa ’ünyɩ ’nunu ‑a;

’ü ‑pɩ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ kälɩsie,

’ɔ ‑pɩ ’üa ‑balʋ cere4.12 Esaii 6.9-10..»

¹³’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ama ’nyɩ ’i kʋa’ ‑pɩ ’wli ‑a ’nu, ‑asɩ ’anya tapönänë ‑mülüa ’fɩɔ ’wlinu le? ¹⁴Jijrili paplanyɔɔ ‑gbaaa’ nɩ, nyɔsʋaawii bäsaa. ¹⁵I böblöa’ ’nyʋfɔ ‑gba nɩ, ’a nyüülü üma ’nua’ nyɔsʋaawii dotro ‑bɛ Sataan jöa’ ’iin ’üa plɛ ‑gälɩ ’bakalɩ. ¹⁶’Asɩ i böblöa’ bɩa ’täkëtʋtʋ ’lɩ nɩ, ’a nyüülü üma ’nua’ nyɔsʋaawii ’wli dotro ‑bɛ ü ’kplaaa’ ’iin dɔrʋsa, ¹⁷‑maa ’üa plɛ ’nyɩ ’iin ’kpla ‑a ’kpla ’cɩcasa, ’ünyɩ ‑tʋ wii ’nyügba; ’pɩrɩgälɩ nɩ, üma bä ‑sʋɩ ’lɩ, ’aiɛ üma jrara ’üün ’nyüamlɩ nyɔsʋaawiia ‑gʋ nɩ, ’köklesaplɩɩ ’ü ’wʋä nyɔsʋaawii dɛrɩ. ¹⁸I böblöa’ nänä ’lɩ nɩ, ’a nyüülü ’nööa’ nyɔsʋaawii, ¹⁹‑maa ’ü kä plɛ ‑ka bäa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩa dii dɛrɩ, ü ‑ka fɔlɔa’ ’bɩɔ dɛrɩ ’fʋflɛsa, nyra dɛɛnyükäkäkʋ. ’Ii kakla nyɔsʋaawii ’klɩ, ’a ’ia ‑gʋ ’inyɩ ’lɩ ‑a bɩa i tʋ. ²⁰‑Maa i böblöa’ ’mʋfa ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’a nyüülü ’nöa’ nyɔsʋaawii ’wli ‑bɛ ’ü toroa’ ’iin plɛ. ‑Gö ’döö tʋä ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋ (30), ‑mölöö tʋä ‑glʋɩtää (60) ‑bɛ ‑mölöö tʋä ‑glʋɩgböö (100).»

’Napɛa tapönänä

Lukë 8.16-18

²¹Jesu nya ’bete ’üün ’sɔɔwʋ: «’Ü ja ’napɛ ’kä ’ü ‑gbreee ’ɛa ‑gälɩ ‑soru ’kä? ’Aiɛ ’kä ’ü pla ’ɛɛn ‑pɔkɩ ‑wälɩ? ‑Maa ‑mää ’napua tii ’wli ’ünyɩ ’sree ’ɛɛn ’kä? ²²Diili kä ’fɩɔ ‑sisiea’ nya ’wʋcrɛrɛa, ‑bɛ ‑mɛlɛ bäa’ ’jöjrüükpü ’lɩ ’mä ‑fälɩ blö. ²³‑Moloo ma bä ’nununyɔɔ ɔ ponyakli!» ²⁴Jesu nya ‑gbala ’üün ’sɔɔwʋ: «Wiili ’a poa’ ’nyakli, ’ba ’nu ’iin ’wli ’cɩcasa. Dɛɛlɛ ’a nöa’ ‑bɛ ’a nyakaa’ ’ana ‑mölöö, ’ɛɛ Nyɔsʋa ’mä nʋ ’ɔmä ’amɩ nyaka; ’asɩ ’ɔmä ’ana ni ’wlibɩa. ²⁵’Be nyɔɔlɔ ’klaaa’ diijie, Nyɔsʋa nya ’iin ’wlibɩaa; ‑maa nyɔɔlɔ ’nyɩa’ dɛɛ ’klaa nɩ, ’ɔnya ’nɩmɩ ’ɔɔn ‑mɛlɛ ’ɔ ’klaaa’ kälɩ ’baa.»

’Jajulu kä ’kpɔ ‑gaaa’, ’ua tapönänä

²⁶’Ɔnya ‑gbala ’üün ’sɔɔwʋ: «Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ ‑gbaa’ ’ɔa putu ’lɩ ‑bleeea ’jaju. ²⁷‑Gbia ma ka, ’ɔ ’mʋmɔ o, ’aiɛ ’ɔ tɛkä ‑srɩwlaa o, ’sɩrɩ ’u ‑gaaa’ ‑bɛ ’u ’bʋaa’ ’ɔnyɩ ’iin jre ‑a jre. ²⁸‑Tʋtʋa ’mlɔɔ ’uu ‑gaala papladɛɛ, ’napɩ ‑kätɩ ’cie, ’kä kpatʋ ’tɔɔ, ’kä ’jaju ’tɔtrɔ ’ua ’wli. ²⁹Uma ‑flɔɔɔ dotro ’lɩkpripaka ’ü nö ‑bɛ ’ü ’böö ’uun, ’ua ’böbötaɩn ’a ’lɩjrä.»

Mutarëdëa ’jajua tapönänä

Matiö 13.31-32; Lukë 13.18-19

³⁰Jesu ‑nëma ’sɔɔwʋ nɩ: «Dɛplɛɛ a ’mrɛɛ amä Nyɔsʋaa ’kamaplä ’klɩ ’papla le? ’Aiɛ wii ’plɛɛ anya ‑plɩɩ ’ään ’klɩpapla le? ³¹’Ä ‑beere mutarëdë ’jaju. Mutarëdë ’jaju bä sʋsʋ; ’unya ‑si ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’jajua ’fɩɔwʋ. ³²‑Maa ’üma pla ’uun nɩ, ’ua ‑gö ’bʋa ’kä ’ä ‑sööö putulɩa ’sʋsʋa tiia ’fɩɔwʋ; ’ä ‑gaaa katë kpakü, ’sɩrɩ nyisie ’mäa’ ’äa katëa pɩpɛ ’lɩ ’dëdrëë ’palakalɩ ji.»

³³’A ’samaa tapönänë ’kɔkɔmlɛ Jesu nö ‑bɛ ’ɔ ’paa nyɔsʋaawii. ’Sɩrɩ ’ɔmäa’ nʋ ‑bɛ ’ümäa’ ’nu, ’a ’ia ’saa ’ɔ nö; ³⁴’Ɔ ’nyɩa’ wii ’klɩpapla ’ɔ ‑kaaŋlʋ ’üün ‑a ‑gbala. ‑Maa ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’kä ’ɔ ‑gbala ’ia ‑gba ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü.

‑Püpölä Jesu kaa’ ’klɩ

Matiö 8.23-27; Lukë 8.22-25

³⁵’Ia ‑srɩ ’doolʋa ‑gbiajrʋ ’lɩ nɩ, Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «A ’pɩ amä ’niea ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ mi.» ³⁶’Ünya sɔ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ‑gɔlʋlʋ kä ’mlɩ Jesu bäa’ nɩ, ’ua ’mlɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’jra ‑bɛ ’ü nyra ’ɔɔn ’pɩɛ ’nie. ‑Pasa ‑goli ‑mɩdoo nyra ’ɔɔn mlörölɩ. ³⁷‑Jää ’üü ‑püpö kpakö jrä ’nie ’klɩ, ’niea dakë ’kakla ‑gɔlʋ ’klɩ. ’Nɩ ’kɔkɔmlɛ papa ’ua ’mlɩ, ‑bɛ ’u ’sie ’nɩ ’klɩ. ³⁸’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Jesua ’mʋgbɛ ’pi ‑gɔlʋa ‑togoklɩ. ’Ɔ ’pie ’ɔa ’wli ’pina ‑gälɩ ‑bɛ ’ɔ ’mʋmɔ. ’Ünya tɛrɛ ’ɔɔn ’kä: «’Kpɩkpɩanyɔɔ! A nëmäa’ ’nie ’lɩ järä nɩ, ‑nyɩ ’jä ’iin ’wʋ ‑a?» ³⁹Jesu tɛa’ ’kä, ’ɔnya ’nyüglö ‑püpö, ’ɔnya ‑sɔɔrɔ wii ’wʋ ’ɔnya ‑gbala ’nielɛ: «‑Tuuan! ’Nyüglö!» ‑Püpö nya ’nyüglö, ’ia ’fɩɔ nya bä ‑pio. ⁴⁰’Ɔnya ’bete ’üün: «‑Asɩ ’a nʋ ‑bɛ ’a kä ’saa ŋalɛ le? ’A ‑kaaŋlʋ ’saa Nyɔsʋa plɛtoro?» ⁴¹Ŋalɛ ’si ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ, ’ünya ’betre ’lɩ: «Nyɔɔ ‑glügbö ’plɛɛ kʋ ‑pɩ ‑gbaa ’iin, ‑bɛ ‑fʋflʋ nyra ’nie ’baa ’ɔa wii wii ’wʋ le?»

Jesu ’ba nyɔɔ ’doo ‑balʋsusu ‑gälɩ

Matiö 8.28-34; Lukë 8.26-39

¹’Ünya ’prɛrɛ ’niea ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ, Gadaranyüüa5.1 Gadaranyüü: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’ü ‑jɩjra: Gɛraseenyüü. Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa bätä. ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ²Jesu ’ciea’ ‑gɔlʋ ’lɩ nɩ, ‑jää nyɔɔ ’doo ‑frepasusu bäa’ ’lɩ nɩ, ‑jää ’ɔ sɔ ’dasi ’lɩ ‑bɛ ’ɔ ’jrara ’ɔɔn ’klɩ. ³’Dasi ’lɩ nyɔɔlɔ kʋ. Nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ kpasa ’ɔɔn ‑a ji ’ɔmä kpasradii ’lɩwlɛ, ‑bakää ’ü nö ’cɩa ’mʋgbɛ; ⁴’be ‑srɩ ‑mɩdoo ’lɩ nɩ, ’ü ’paa ’ɔa ’dari ’lɩ ’cɩ, ’kä ’ü ’paa ’ɔɔn detukpölɩ, ‑maa ’ɔ ma köklö ’kɩlɩ ’kä ’ɔ ma ’böblö detukpülü ‑tɩa. Nyɔɔ ‑ma ’nyɩ ’ɔɔn mlɩ ‑a bɩa. ⁵’Kuyi nyra ’dʋgbëa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔ ‑piie ’plɔʋplɔʋ, ‑srɩ ‑bɛ ‑gbia, ’ɔ ’kpöö, ‑bɛ ’ɔ ’babla ’ɔa nyufa ’täkë.

⁶Jesu ’ciea’ ‑gɔlʋ ’lɩ nɩ, ’ɔ ‑ka tʋŋlɔlɩdɛrɩ nyɔɔlɔ nya ’jä ’ɔɔn, ’ɔnya fɔ ’ɔnya ji ’ɔa ’klɔɔtrʋ kotifli ’pa, ⁷’ɔnya ’kpölɩkä: «Wii ’plɛɛ bä ’nyraa ‑mɔ ’sɔa ‑tɔrʋpɩɔ le, ’Wʋsi Nyɔsʋaa ’Jʋ Jesu? ’N bibie ‑mɩ Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩa ‑gʋ, ‑nyɩ nʋ ’mɩ ‑gbi ‑gba!» ⁸‑Bɛ Jesu ‑ka ’pa ɩ wii: «’Cie nyɔɔlɔ ’lɩ, ‑mɔ ‑taa ‑frepasulu!» ⁹Jesu nya ’bete nyɔɔlɔ: «‑Asɩ ‑na ’nyrɩ bä le?» ’Iibäa’ nyɔɔlɔ nɩ: «Ana ‑sümlökʋa ‑gʋ, ’na ’nyrɩ bä ’Kɔkɔmlɛ.» ¹⁰’Ɔ kʋ Jesu ’klɩ ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔɔn, ’ɔnyɩ prɛ ‑sisili ’inyɩ tʋŋlɔ ’lɩ ’üa ’bre dɛrɩ.

¹¹’Ia ’taɩn ’lɩ ’bösaru5.11 ’bösaru: Juifë nɩnɩa ‑balʋ bä ’ään ’lɩ. ’Üa ‑kpa bäsaa. Ama mi ’ia ’mlɩ ’jäkalɩ nɩ, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ‑tʋtʋ ‑gälɩ i nrörö. Levitiikë 11.7; Deteronɔɔmë 14.8. ’kɔkɔmlɛ bä ɩ ‑plɩɩ ’dʋgba ’wli, u jö ɩ dɛɛ. ¹²Domüü bibie Jesu ɔ: «Prɛrɛ amɩ ’bösarulu kɔkɔa’ ‑nyɛɛ ’lee ’ua ‑tɔrʋpɩɔ, amä ’uun ’lɩcecre.» ¹³Jesu nya ’nyie. ‑Frepasisi nya ’cie nyɔɔlɔ ’lɩ, ’inya pa ’bösarulu ’lɩ; ’ua ’bösarua ‑diigbööa ’samaa dɛɛa ’fɩɔ (2 000) nya ‑gbugblo ’dʋgba, ’unya böblö ’nie ’lɩ; ’nie nya ’bla ’uun.

¹⁴’Bösarulua ‑gbaglaaranyüü nya fɔ ’ünya mi ’iin bätäa nyüü nyra ’kpafë ’wʋa nyüü ‑gbalakalɩ, ’ünya ji wiili nröröa’ ’lɩ ’jäkalɩ. ¹⁵’Ü ’tɔa’ Jesu ‑gba, ’ünya ’jä nyɔɔlɔ domüü ma bäa’ ’lɩ, ’ɔ ’sroo ’lɩpadɛɛ ‑bɛ ’ɔ kʋwälɩ, domüü ‑kanyɩ ’ɔɔn ’lɩ ‑a bä; ’ia ŋalɛ nya ’bla ’üün. ¹⁶Nyüülü bäa’ ‑plɩɩ ‑bɛ ’i nönröa’ nɩ, ’üü ’saralɩ ‑mëlëë wiili jräa’ nyɔɔlɔ domüü ma bäa’ ’lɩ nyra ’bösarulua ‑gä. ¹⁷’A ‑plɩɩ ’ü kʋ, ’ünya bibie Jesu ɔ sɔ ’üa ’bre.

¹⁸’Ɔ ’jraaa’ ‑gɔlʋ ’lɩ nɩ, nyɔɔlɔ bʋbɔsisi ma bäa’ ’lɩ nɩ, bibie ’ɔɔn bibie, ’ɔ nyra ’ɔɔn ’mä ’wʋnyɛrɛ. ¹⁹Jesu ’nyɩ ’nyie ‑a ’nyie, ‑maa ’ɔ ‑gbala ’ɔɔn: «Mi ‑na ‑nyɛɛ, ’saralɩ ‑na nyüü ’cɩcagbili kä ’fɩɔ ’Pläkänyɔɔ nʋa’ ‑mɩ ‑gba, nyra ’sɩrɩ ’ɔ ’jäa’ ‑na nyatɛrɩ.» ²⁰Nyɔɔlɔ nya mi, ’jrʋpalä kä ’fɩɔ Jesu ‑fɛɛɛrɛa’ ’ɔa ’kläa ’mlɩ nɩ, ’ɔnya ’saralɩ ’ia ’fɩɔ bätë ‑pʋa ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’i ’ü ’daraa’ Dekapɔlë5.20 Dekapɔlë: Dekapɔlëa ‑gbaa bä «bätë ‑pʋ». Bätë ‑pʋa ‑tʋtʋa ’pɛ ‑mɩdee bä Galileea ’niea bei ‑wälɩ, ‑tɛ ’jrʋ jaa’.. ’Inya kala ’ia nyüüa ’fɩɔ plɛ ’klɩ.

Jesu ‑si ‑wusu nyra jäjä ’wʋ

Matiö 9.18-26; Lukë 8.40-56

²¹Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya nʋ ‑gɔlʋ, ’ünya ’pɩ ’nie. ’I ’ɔ bä ɩ; nyüü ’kɔkɔmlɛ nya trara ’ɔɔn ’klɩ. ²²‑Jää juifëa ’sraaplanyukua ’wliklɩanyɔɔ ’doo ’jäa’ ’ɔɔn nɩ, ’ɔnya blö ’ɔɔn bei ’wʋ; ’ɔɔ ’ü ’dara Jairusë, ²³’ɔnya bibie ’ɔɔn: «’Na ’ŋlëkayria nëmä jä, ji ‑a ‑piie ’ɔɔn klʋgbë ‑gälɩ ’ɔmä ’pʋ ’ɔ ‑pɩ jä!» ²⁴Jesu nyra ’ɔɔn nya mi, ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ prɛ ’ɔɔn dɛrɩ, ’üa ‑sümlökʋa ‑gʋ, ’ü ’kakla ’ɔɔn ’klɩ.

²⁵’Ŋlʋʋ ’doo bä ɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑toru ’cie ’ɔɔn ’lɩ, ’ia ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ. ²⁶’Ɔ kätɛ ’ɔnya ’jä ‑sʋɩ, ‑dɔtë sɩara ’ɔɔn, ’ɔ ’sa ’ɔa käkädiia ’fɩɔ, ‑maa ’ɔnyɩ ’lɩ ’cɩcasa ‑a ’ba; ’lɩklüa ’doo ’ɔa fugba ’paa. ²⁷‑Bɛ ’ɔ ’nua’ Jesua ’nyrɩ ’wli nɩ, ’ɔnya ja ’ɔa dɛrɩ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya ‑fɛ ’ɔa ’lɩpadɛɛ ‑gba. ²⁸‑Jää ’sɩ ’ɔ ‑gbaa’ ’ɔa plɛklɩ nɩ: «Ama nya ɩ dɩɛ ’ɔa ’lɩpadii ‑gbafɛ, ’nyaa ’pʋa.» ’A ’ia ‑gʋ ’ɔ ‑fɛ Jesua ’kotu ‑gba. ²⁹’A ‑plɩɩ ‑torulu kʋ dotro ’unya ’nyüglö; ’ɔa ’mʋgbɛ ’jäa’ ’ɔa ’jajɛa ’mlɩ nɩ, ’ɔ jresaa ’ɔ ’a ’pʋ. ³⁰Jesu nya jre ’iin dotro ’sɩrɩ ’klü ’ciea’ ’ɔɔn ’lɩ. ’Ɔ ‑siea’ kälɩ, ‑jria ’ɔ ’bete: «Nyɔɔ ’plɛɛ ‑fɛ ’na ’lɩpadɛɛ ‑gba le?» ³¹’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ: «‑Jää nyüü ’ü ’kakla ‑mɩ ’klɩ, ‑bɛ ‑beete: ‹Ɔ ‑fɛ ’mɩ ‑gba le?› » ³²Jesu ‑gölöa’ ’ɔa ‑gba ’ɔ tɩtrɛkä ’ɔmä ɔ nʋa’ ’iin ’jä. ³³‑Bɛ ’ŋlʋʋlɔ jrea’ wiili ‑sia’ nɩ, ŋalɛ ’blaa ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ tɩtrɛ, ’ɔnya ji ’ɔɔn bei ’wʋ blö; ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ’cɩcasaa ’fɩɔ. ³⁴Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Na ’jʋ, ‑na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’a ‑mɩ ’pʋɔ5.34 ’a ‑mɩ ’pʋɔ: ’Aiɛ «’a ‑mɩ ’lɩmlɩba»., mi, abɩa ‑na fugbaa ’mlɩ flɛrɛ! ‑Wusulu ’blaaa’ ‑mɩ nɩ, ’u ‑kanyɩ ’bla ‑mɩ.»

³⁵Jesu ‑ka ’paa ɩ wii ‑bɛ nyüü sɔ ’sraaplanyukua ’wliklɩanyɔɔlɔa ‑gbööli ’ünya ji nyɔɔlɔ ‑gbala: «‑Na ’ŋlëkayria ’a ɔ jä; dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑ka ’yagba ’sɔɔwʋ ’Kpɩkpɩanyɔɔ le?» ³⁶‑Maa Jesu ’nyɩ ’iin ’nyakli dɛrɩ ‑a fa; ’ɔnya ‑gbala ’wliklɩanyɔɔlɔ: «Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ, toro Nyɔsʋaa ’doo plɛ!» ³⁷Jesu ’nyɩ ’nyie ‑a ’nyie nyɔɔ ’mä ’ɔɔn ‑gälɩ ‑mɛ, ‑maa Piɛɛrë, Jaakë nyra ’ɔa ‑wlajʋ Jaan, ’ɔ nyra ’üün mi. ³⁸’Ünya ’tɔ ’sraaplanyukua ’wliklɩanyɔɔlɔa ‑gbööli. Jesu nya ’jä nyüülü jia’ ’dügböli, ’ü ’wuö ‑bɛ ’ü ’paa ’popowle ‑gböösa. ³⁹’Ɔnya pa ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ’dugua ‑yrɛ ’a nö ’saa ’a trara le? ’Ŋlëkayrialɔ ’nyɩ jä ‑a jä, ’mʋmɔ ’ɔ ’mʋmɔ!» ⁴⁰Ü ‑gölöa’ srörö ’ü srörö ’ɔmɩ. ’Ɔ bea’ nyüülüa ’fɩɔ ‑fälɩ nɩ, ’ɔɔ, ’ŋlëkayrialɔa tʋ, ’ɔa ’yio, nyra nyüülü jaraa’ ’ɔɔn, ’ünya pa ‑tɛ ’lɩ ’jʋlɔ bäa’. ⁴¹’Ɔ dɔrɔa’ ’jʋlɔa ’darʋ ’wʋ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Talita kumi5.41 Talita kumi: Waklöölä kʋa’ ‑pɩ, Arameenyüüa wii bäsaa.!» ’Ia ‑gba bä: «’Ŋlëkayria, ’mɔɔ ‑gbala ‑mɩ, sɔwʋ!» ⁴²’Köklesaplɩɩ ’wʋ ’ŋlëkayrialɔ sɔ, ‑bɛ ’ɔ ’nyɛnyɛ kä. ’Ɔa ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ. ’I prɛ ’üa ‑gälɩa ’ku. ⁴³’Ɔnya blöplɛ ’ɔnya ‑gbala ’üün, ’sɩrɩ ’ü ‑pɩa’ ’iin nyɔɔ ’doo ‑gbala. ’Ɔnya ‑gbala ’üün ü ‑nyɩ ’ŋlëkayrialɔ jijrɛ ’ɔmä dɛɛji.

Nasarɛɛtënyüü ’nyɩ Jesu ‑a ‑wa

Matiö 13.53-58; Lukë 4.16-30

¹’Ɔnya sɔ ’lɩ, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi bätälä kä ’mlɩ ’ɔ ’bʋalaa’. ²‑Fʋflʋpasrɩ ’lɩ nɩ, ’ɔ ‑tʋ ’lɩ ’kpɩkpɩakʋ ’sraaplanyüköli. Nyüülü poa’ ’ɔɔn ’nyakli nɩ, ’kɔkɔmlɛa plɛ ’klɩ kala, ‑jää ’sɩ ’ü ‑gbaaa’ nɩ: «‑A ’plɛɛ ‑taa në nyɔɔlɔ ’ba ’ia ni le? ‑A ’plɛɛ ’ɔ ’ba ’sama ’lɩgaglakʋ nyra ‑saragbili ’ɔ nöa’ le! ³‑Mää Mariia nyɩbɛjʋlɔ bäa’ ’kamëdɛ, ‑mɔ ‑a? ‑Mää Jaakë, Josɛɛsë, Judë nyra Simɔɔɩɩa nɔ ‑wlajʋlɔ ‑a? ‑Mää ‑mɔlɔ kä ‑wlayörü a nyra ’üün kʋa’ bätä ‑a6.3 TɛJaan 6.42.!» ’A ’ia ’fɩɔlʋa ‑gʋ ’ünyɩ ’ba ’ɔa mlɩa wii nyɔɔ ’wʋ ‑a. ⁴Jesu nya ‑gbala ’üün ‑maa: «‑Pɩɔ o ‑pɩɔ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑sröröa’ ’ü ’dara ’ɔɔn nyɔɔ; ‑maa ’ɔa ’brea nyüü, ’ɔa ‑gböölia nyüü nyra ’ɔa nyükölia nyüü, ’üa ’doo ’üü ’nyɩ ’dara ’ɔɔn nyɔɔ6.4 Lukë 4.24; Jaan 4.44..» ⁵’Ia ‑gʋ ’ɔnyɩ ’lɩ ‑saragbi ‑a nrörö ‑bɛ ’asɩɛ ’ɔ ’pie ‑wusublanyüü ‑mölöö ’dari ‑gälɩ ’ɔnya ’pʋɔ ’üün. ⁶’Ünyɩ ’ɔɔn plɛ ‑a toro; ’i ’kala ’ɔɔn plɛklɩ. ’Ɔnya ‑gblaara bätëlë kɔkɔa’ ’lɩ ‑gba, ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa.

Nyüüpʋnyüüsɔɔlü Jesu blɔa’ ’jrʋpa ’lɩ

Matiö 10.5-15; Lukë 9.1-6

⁷Jesu nya we nyüüpʋnyüüsɔɔlü, ’ɔnya blɔ ’üün ’sɔɔrɔsɔɔ, ’ɔnya ‑nyɛnyɛ ’üün ‑gälɩkamladɛɛ ’ümä ‑frepasisi ’klü ‑gälɩ kälä. ⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün ünyɩ fa dɛɛ, ima ’nyɩ sɩsɛ ‑a bä. ’Ünyɩ fa jijrɛ, ’ünyɩ fa sakɔsʋ, ’ünyɩ ’pa ’üa keiwaa ’mlɩ mölii, ⁹’Ünyɩ fa ’koti ’sɔɔ, ‑maa ’ü pa ’siilɩ. ¹⁰Jesu nya ‑gbala ’üün: «Nyuku o, nyuku kä ‑wälɩ nyüü nëmäa’ ’amɩ pla nɩ, ’ii ’ba kʋ kʋ, ’kä ’ana mimitaɩn jräwli. ¹¹‑Pɩɔ o ‑pɩɔ ’a nëmäa’ ’tɔ ’ia nyüü ma ’nyɩ ’amɩ nyuku ‑a ‑nyɩ, ‑bɛ üma ’nyɩ po ’amɩ ’nyakli ‑a nɩ, ’ba sɔ ’lɩ, ’kä ’a ‑gbɔplɔ ’lɩ ’ana böklölia ‑tʋtʋ6.11 ‑gbɔplɔ ’lɩ ’ana böklölia ‑tʋtʋ: ‑Kätɩnyüü jre ’ia ‑gbaa. ’Sɩrɩ nyɔɔ ’daa ‑maa bätälä kʋa’ ‑pɩ ‑nëmä nyɔsʋaawii ’klɩ ‑a ’nyiere, ’ii känyrɩ ’nëmä ’ia dɛɛ jɔ ’doo ‑a fa, ’ia ’pisiatua ’mʋgbɛ ‑nëmä ’ɔɔn ‑gba ‑a tɩɔ. Akëtë 13.51; 18.6., ’ii ’mä ’üün ‑gbala ’sɩrɩ ’üa nʋnʋgbi ’nyɩa’ ’na. ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, jrüülü kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ ‑gä ‑tʋ nɩ, Sodɔɔmë nyra Gomɔɔrëbätäa ‑gä ‑nëmä dɛɛ ‑a bä ’kä ’ia në bätäläa ‑gʋ6.11’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, jrüülü kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ ‑gä ‑tʋ nɩ, Sodɔɔmë nyra Gomɔɔrëbätäa ‑gä ‑nëmä dɛɛ ‑a bä ’kä ’ia në bätäläa ‑gʋ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ¹²Nyüüpʋnyüüsɔɔlü ‑gbala nyüü, ü ’cici ’üa bobowli ’ümä nyɔsʋaawii ’klɩ ’nyiere. ’Asɩ ü ‑gbala nyüü ‑bɛ ’ü ‑piie. ¹³‑Bɛ ’ü prɛ domüü ’kɔkɔmlɛ, ’ü ’paa ‑wusublanyüü ’kɔkɔmlɛ ’kpɩ ’wʋ, ‑bɛ ’ü ’pʋɔ ’üün.

Erɔɔdë ’dara Jesu Jaan Batiisë

Matiö 14.1-2; Lukë 9.7-9

¹⁴’Kɩɩlɔ ’ü ’daraa’ Erɔɔdë6.14 Erɔɔdë: Erɔɔdë Antipaasë bäsaa; ’ɔ ’kama bɩa Galilee., ’ɔ ’nua’ Jesua ’nyrɩ mimikʋ ’wli nɩ, ’iibä: «Jaan Batiisë bäsaa, ’kuaabre ’ɔ sɔa’ ’ia ’klü ’ɔ ’klaa ‑bɛ ’ɔ nö ‑saragbi!» ¹⁵‑Mölöö nö: «Elii bäsaa.» ‑Bɛ ‑mölöö nö: «Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ bäsaa; ’ɔ ‑beere Nyɔsʋaamlɩpalanyüülü ‑kätɩ ji käa’ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo.» ¹⁶Erɔɔdë ’nua’ ’ia ’fɩɔ ’wli nɩ, ’iibä: «Jaanlɔ kä ’wli ’n ’böa’ ’lɩ, ’ɔɔ sɔ ’kuaabre!»

¹⁷Jaan ‑ka bä käa’ ’lɩ nɩ, Erɔɔdë ’ɔɔ ’pa kä ’ɔɔn ’cɩ ’ɔnya ’pa ’ɔɔn ‑jie ’lɩ, Erɔɔdëa ‑wlajʋ Filipëa6.17 Filipë: Erɔɔdëa nɔ ‑wlajʋ Filipë. ‑Maa ‑mää Filipëlɔ ’kamaa’ bätälä ’ü ’daraa’ Sesaree ‑a. Tɛ 8.27. ’ŋlʋʋ Erɔdiadëa ‑gʋ. ’Ŋlʋʋlɔ nɩ, ’ɔɔ Erɔɔdë ma kä: ¹⁸«‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä ‑na ‑wlajʋa ’ŋlʋʋ ‑na ’ŋlʋʋ ’lɩnrörö6.18 Levitiikë 18.16; 20.21..» ’A wiili Jaan ma ‑gbala Erɔɔdë. ¹⁹’Ia ‑gʋ Erɔdiadë ’pa Jaan a ’crɛ ’mlɩ, ‑bɛ ’ɔ ’bata ɔ ’bla ’ɔɔn, ‑maa ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa. ²⁰Erɔɔdë jre ’iin ’sɩrɩ Jaan bäa’ ’klɩgänyɔɔ, ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ ’nɩmɩ ’nyünanyɔɔ, ’ia ‑gʋ ’ɔ ma ‑träärälɩ Jaan ‑bɛ ’ɔnyɩ ’bata ’bata ‑a wii ’mä Jaan ‑gälɩjrä. Erɔɔdë ma po ’ɔɔn ’nyakli nɩ, ’ɔa plɛ ’cakla ’lɩ, ‑maa ’asɩɛ ’ɔ ma ‑wa ’ɔa ’nyaklipopokʋ.

²¹’Inya kä ’taɩn ’doo, ’i bä kä Erɔɔdëa ’klɩbreresrɩ, ’taɩnlɩ kä ’mlɩ ’ü ‑gu käa’ ’ɔɔn. ’Ɔnya tupo kä ’ɔa tagbü, ’sʋgɩaa ’kamanyüü nyra Galileea ’lɩträäränyüüa ’fɩɔ. ²²Erɔdiadëa ’ŋlëkayria nya pa ’ɔnya yɛ. ’Ɔa yɛyɛbei kä Erɔɔdë nyra ’ɔa tuponyüü ’tʋ. ’Kɩɩ nya ‑gbala kɔklʋayrialɔ: «Dɛɛlɛ ‑baataa’, ‑ga ’ɛmɩ ’nyrʋ ’mä ‑mɩ ’ɛɛn ‑nyɩ.» ²³’Ɔ ’sɔrɩ ’ɔnya ‑gbala ’ŋlëkayrialɔ: «Dɛɛlɛ ‑nëmäa’ ’nyrʋga ’nyaa ’ɛɛn ‑mɩ ‑nyɩa, ‑bakää ’i bä ’plälä ’n ‑gbaaa’ ’mäklɩ, ’äa ’pɛ ‑mɩdee.» ²⁴Kɔklʋayrialɔ ’ciea’ ’ɔnya ’bete ’ɔa ’yio: «Dɛplɛɛ ’nëmä ’nyrʋga le?» ’Iibäa’ ’ɔa ’yio nɩ: «’Daa, Jaan Batiisëa ’wli ‑baata.» ²⁵’Köklesaplɩɩ ’kɩɩa ‑nyɛɛ ’ɔ ’blöödɛrɩ ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’N ’bata ’köklesaplɩɩ Jaan Batiisëa ’wli ‑pöööa ’mlɩ.» ²⁶’I pa ’kɩɩ ‑gba, ‑maa ’be tuponyüüa ’fɩɔa ’klɩ ’ɔnya ’pa kä wiili, ’üa ‑gʋ, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ blara ’ŋlëkayrialɔ ’klɩ. ²⁷’A ‑plɩɩ ’ɔ kʋ dotro ’ɔnya blɔ ’sʋgɩanyɔɔ ’doo, ɔ mi ɔ ja ’ɔɔn Jaan Batiisëa ’wli. ’A ‑nyɛɛ ‑jienyüköli nyɔɔlɔ ’bölö ’iin. ²⁸’Ɔnya ’pa Jaan a ’wli ‑pööö ’lɩ ’ɔnya ja ’iin, ’ɔnya ‑nyɩ ’iin ’ŋlëkayrialɔ, ’ŋlëkayria nya ‑nyɩ ’iin ’ɔa ’yio. ²⁹Jaan a ’wʋnyɛrɛnyüü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya fa ’ɔa jäjäa nɔ ’ünya ’pie ’ɔɔn ’kuyu ’lɩ.

Jesu ’fini nyüüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋ (5 000) ’klɩ

Matiö 14.13-21; Lukë 9.10-17; Jaan 6.1-15

³⁰Apotrëlü Jesu blɔ käa’ nya trara ’ɔɔn ’klɩ ‑bɛ ’ü ’saa ’ɔɔn ‑gogo, wiili kä ’fɩɔ ’ü nʋa’ nyra ’ii kä ’fɩɔ ’ü ’kpɩaa’ nyüü. ³¹’Ü ’nɩ jä ’taɩn ‑a ’ümä dɛɛji, nyüülü jöa’ ü möa’ ’üa ‑gʋ; Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ba ji amä ’klɩbere ‑aaga ’lɩ, ’amä ‑fʋflʋ ’pa jie.» ³²’Ünya ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ ’ünya mi ‑aaga ’lɩ ’ünya bereklɩ. ³³Nyüü ’jä ’üa mimidɛɛ; ’kɔkɔmlɛ ‑tʋ ’üün ’nyü ‑gba. Nyüü sɔsɔ bätëa ’mlɩ ’ünya fa bei ’ünya ’bösrö ’üün ‑aaga ’lɩ.

³⁴Jesu ’mä ‑gɔlʋ ’lɩ ’ciekalɩ mi nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛa ‑jria ’ɔ ’jä, ’üa nyatɛrɩ nya ‑sie ’ɔɔn ’wli. ’Ü ‑beere ‑bablëëlë ’nyɩa’ ‑gbanyɛrɛnyɔɔ6.34 ‑bablëëa ‑gbanyɛrɛnyɔɔ: Nɔɔbrë 27.17; 1 ’Kɩɩ 22.17. kä. ’A ‑plɩɩ ’ɔ ’bala ’üa wii ’kɔkɔmlɛa ’kpɩkpɩakʋ. ³⁵‑Bɛ ’taɩn ‑söööa’ nɩ, Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ünya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Plɩɩlɩ a bäa’ nɩ, ‑aaga ’lɩ bäsaa; ‑bɛ ’taɩn ’a ‑si! ³⁶’Cɛrɛ ’üün ‑wälɩ, ’ümä bätë nyra ’kpafëlë bäa’ ‑pɩklɩa ’mlɩ mi ’ümä ’üa jijri ‑su, ’be ’ünyɩ jijri ‑a kä ’ümä dɛɛji6.36 ’be ’ünyɩ jijri ‑a kä ’ümä dɛɛji: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ³⁷’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Amɔ, ’ba ‑nyɩ ’üün jijri.» ’Iibäa’ ’üün nɩ: «‑Yaa! ‑Bakää anyɩ ‑su deniea ‑glʋɩsɔɔa6.37 deniea ‑glʋɩsɔɔ: Denie ’dee bä jrüü ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛkʋ. Matiö 20.2. ’flɔɔ, ’kä ’unya ’üün mlɩ bɩaa?» ³⁸Jesu nya ’bete ’üün: «’Flɔɔbü ‑srüplɛɛ ’a ’klaa le?» ’Ü tɛa’ ’lɩ, ’iibä: «’Flɔɔbü ‑gböö nyra ‑srü ’sɔɔ.» ³⁹Jesu nya ‑gbala ’üün ü ’sesre nyüü ’klɩkä, ’kä ü ‑gbala ’üün ü kɔkɔ ’sipi ‑gälɩ. ⁴⁰’Ünya ’sesre nyüülü ’klɩkä, ’ünya kɔkɔwälɩ. ’Üa ‑glügbö ‑mölöö bä ‑glʋɩgböö (100), ‑mölöö bä ‑glʋɩsɔɔ ‑bɛ ‑pʋ (50). ⁴¹Jesu nya dɔrɔ ’flɔɔbü ‑gböö nyra ‑srü ’sɔɔlü ’wʋ, ’ɔnya ’jrara cɛ ’nyü ’kä, ’ɔnya ’trɛɛ Nyɔsʋa. ’Ɔ bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ nɩ, ’ɔnya ’böblö ’flɔɔ nyra ‑srülü ‑tɩa, ’ɔnya ‑nyɩ ’iin ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’ümä ’iin nyüülü ’lɩ ‑päälä. ⁴²’Üa ’fɩɔ nya jidɛɛ ’ünya dö. ⁴³’Ü ‑nyɩglaa’ ‑srü nyra ’flɔɔ klüülü tɩɔa’ ’lɩ ’kä nɩ, ’ü ’sie dɔgbɩ ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ6.43 2 ’Kɩɩ 4.42-44.. ⁴⁴Nyüülü jia’ jijrili ’üa nyɩberüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋ (5 000)6.44 Matiö 14.21..

Jesu ’nyɛrɛ ’nie ’klɩ

Matiö 14.22-33; Jaan 6.16-21

⁴⁵’Ia ’fɩɔ ‑sia dotro Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü, ü ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ, ü ‑ta ’nyʋfɔ ü mi ’nie dɛrɩ, bätälä ’ü ’daraa’ Bɛtësaidaa ’mlɩ, ‑bɛ ’ɔmä nyüülü ‑gbala ’ümä ’üa ‑nyɛɛ mömö. ⁴⁶’Ü ’dɛrɩa’ ’ɔɔn ’lɩ, ’ɔnya ’jra ’dʋgba ’wli ’ɔnya mi Nyɔsʋa bibie. ⁴⁷‑Gbia kakla ’klɩ ä jö, ‑gɔlʋ ’a ’niea ‑tɔrʋpɩɔ ’tɔ, ‑bɛ Jesua ’doo bä ’nie ’mäklɩ ’dʋgbalä ’wli. ⁴⁸‑Srɩkägbalawlaa, ’jöjrüükpü ‑ka pa6.48 ‑Srɩkägbalawlaa, ’jöjrüükpü ‑ka pa: Grɛɛkëa ‑nyɛɛ ’ü ’böblö ’taɩn ‑tɩa. Sɔ ‑gbiaraa ‑gliiibei ‑uundoo ‑gälɩ, ‑a mi ‑gbiaraa ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ ‑gälɩ, ’iibä ‑gbiaraa ‑gälɩglaaranyɔɔa ’taɩn ’doo. ‑Tɛklɩ nɩ, ‑gbiaraa ‑gälɩglaaranyɔɔa ’taɩn mlɔɔa ‑gä ’ü ’daa.; Jesu ’jäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’wʋ ’lee nɩ, ’üa ’dudukʋa ‑gʋ sɩa; ‑fʋflʋ ’jrara ’üün ’klɩ. Jesu nya ’nyɛrɛ ’nie ’klɩ, ’ɔnya mi ’üa ’pɛ ’lɩ, ’ɔmä ɩ ’üün ‑gbasi ‑o nɩ, ⁴⁹’ü ’jäa’ ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ ’nyɛrɛa’ ’nie ’klɩ nɩ, ’ünya ’kpö, ’üa plɛɛ papadɛɛ. ⁵⁰’Üa ’fɩɔ ’jäa’ ’ɔɔn, ’üa ’fɩɔ tɩtrɛ ŋalɛa ‑gʋ. ’A ‑plɩɩ Jesu kʋ dotro, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba ’pa plɛ ’mlɩ, ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’amɩ, ’mɔɔ bäsaa.» ⁵¹’Ɔnya ’jra ’üa ‑gɔlʋ ’lɩ, ‑fʋflʋ nya ’nyüglö. ’I kala ’üün plɛklɩ ‑gböösa, ⁵²‑bɛ ’ünyɩa’ bobokʋ kä nɩ, ’flɔɔa ‑saragbili Jesu nʋa’, ’ünyɩ ’ia ‑gbaa ’wli ‑a ’nu.

Nyüülü Jesu ’pʋɔa’ Genesarɛtëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ

Matiö 14.34-36

⁵³Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’pɩa’ ’nie nɩ, Genesarɛtëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’ü ’nyüglö. ⁵⁴’Ü ’ciea’ ‑gɔlʋ ’lɩ nɩ, ’ia nyüü ‑tʋ Jesu ’nyügba, ⁵⁵’ü ‑gbaala ’ia ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ ’kä, ’ü ’pepe ‑wusublanyüü ‑gbituu ‑gälɩ, ‑bɛ ’ü fafa ’ɔmɩ ’üün ‑pɩɔ o ‑pɩɔ ’ɔ bäa’. ⁵⁶‑Pɩɔ o ‑pɩɔ ’ɔ ’tɔɔa’, ‑kä bätëa ’mlɩ, bätë kpaküa ’mlɩ, ‑kä ’kpafëa ’mlɩ, ’ü ’pepe ‑wusublanyüü ‑saplɛ ’lɩ, ‑bɛ ’ü bibie ’ɔɔn: «’Cɛrɛ ’üün ‑wälɩ ü ‑fɛ ‑na ’lɩpadɛɛa ’mäklɩ ‑gba.» Nyüülü kä ’fɩɔ ‑fɛɛɛa’ ’ɔɔn ‑gba nɩ, ’ü ’pʋɔ.

Farisinyüüa ‑dɔ

Matiö 15.1-9

¹Farisinyüü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’doorodoo nya sɔ Jerusalɛɛmë ’ünya ji Jesu ’jä. ²’Ü ‑tʋ Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ‑mülü ’nyügba ünyɩa’ ‑gbafuto ‑bɛ ’ü jöa’ dɛɛ. ’Ia ‑gbaa bä ’ünyɩ ’üa ’bisa wlu ‑a su. ‑Bɛ ’ü nɩnɩa ‑balʋ ’ü nö7.2 ‑Bɛ ’ü nɩnɩa ‑balʋ ’ü nö: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ³’Palɩ Farisinyüü ‑a ‑paalɩ Juifë ‑mülüa ’fɩɔ, ’ü ‑träärälɩ ’üa tʋɩɩa ’taɩn ’lɩa wii: üma ’nyɩ ’üa ’bisa wlu ‑gba ‑a ‑futo, ’ünyɩ jidɛɛ ‑a. ⁴Üma sɔ ’makatɩ ’klɩ üma ji nɩ, ’ü ‑futogba ’fɩɔwʋ ’kä ’ü jödɛɛ. ’Üa ’brea ‑dɔ ’kɔkɔmlɛ ‑moloo ‑ka bälɩ; ’plëë kä ’üa në ’lɩkpëtäkʋ, ’lɩmlaradii kä ’ia në ’lɩkpëtäkʋ, ’plëtë kä ’üa nü ’lɩkpëtäkʋ7.4 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: nyra ‑pɔkɩa ni nya bälɩ. ⁵’Ia ‑gʋ Farisinyüü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’bete ’ɔɔn: «Wii ’plɛɛ kä ‑gʋ ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩ ‑träärälɩ ana tʋɩɩa ‑dɔ le? Wii ’plɛɛ kä ‑gʋ ’üa wlu pa ‑fre ‑bɛ ’ü jödɛɛ le?» ⁶’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Glagälɩsrörönyüü! Wiili Esaii tɩ käa’ ‑srɩ dɛrɩ ’ɔ ’paa ’ana ‑gʋ, ’ɔ kä kä ‑gä. ’Asɩ ’i ‑jɩjra:

Mlɩa ’doo ‑glügbölä kʋa’ ‑pɩ ‑träärälɩ ’mɩ;

‑maa ’üa polu tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩdɛrɩ.

⁷’Fʋflɛsa ’ü ‑pʋpʋa ’mɩ,

’üa ’brea ‑dɔ ’üa ’mlɔɔ ’paa’ ’lɩ ’uu ’ü ’kpɩa nyüü7.7 Esaii 29.13..

⁸’A ‑plɩɩ ’a tɩɛ Nyɔsʋaa ‑dɔ ‑bɛ ’a ‑träärälɩ nyüüa në ’brea ‑dɔ. ’Plëë nyra ’lɩmlaradii kä ’üa në ’lɩkpëtäkʋ, ‑bɛ ’a ’samaa bʋbɔgbi ’kɔkɔmlɛ ’a nö7.8’be ’plëë nyra ’lɩmlaradii kä ’üa në ’lɩkpëtäkʋ, ‑bɛ ’a ’samaa bʋbɔgbi ’kɔkɔmlɛ ’a nö: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ⁹’Ɔnya ‑gbala ’üün ’sɔɔwʋ: «’A ‑sɔɔrɔwʋ, Nyɔsʋaa ‑dɔ ’a ’baa ‑plɩɩ ’amä ‑gʋ ’lɩ ’ana ’brea ‑dɔ ‑träärä! ¹⁰‑Bɛ ‑jää ’sɩ Moisë ‑gbaa’ nɩ: ‹ ‑Träärälɩ ‑na tʋ nyra ‑na ’yio,› ‑bɛ ’sɔɔwʋ nɩ: ‹ Nyɔɔlɔ nëmäa’ ’ɔa tʋ, ’aiɛ ’ɔa ’yio bʋbɔ ’mä dɛrɩ fa nɩ, ’ɔ bä jäjänyɔɔ7.10 Ɛgësɔɔdë 20.12; 21.17; Deteronɔɔmë 5.16..› ¹¹‑Maa ’a nɩnɩa: ‹Nyɔɔ ma ‑gbala ’ɔa tʋ ’aiɛ ’ɔa ’yio ‑maa: Dɛɛlɛ ’nëmä ɩa’ ‑mɩ ‑nyɩ, kɔrëban7.11 kɔrëban: Arameenyüüa mlɩa wii. ’Ia ‑gbaa bä dɛɛlɛ ’ü ‑nyɩa’ Nyɔsʋa; ’aiɛ dɛɛlɛ ’ü ‑tʋa’ Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩ. bäsaa, ’i ’na. ’Ia ‑gbaa bä ’nyaa ’iin Nyɔsʋa ‑nyɩ.› ¹²’Sɩrɩ ’a nöa’ nyüüa ’klü ’a ’jrara, ’ü ‑ka ‑pɩ ’üa ’yio, ’aiɛ ’ɔa tʋ ‑gbaji. ¹³Nyɔsʋawii ’a ‑pi ’lɩ; ’a ‑tʋʋä ’ana ’brea ‑dɔ. ’A ’samaa bʋbɔgbi ’kɔkɔmlɛ ’a nö.»

Nʋnʋgbili plaa’ nyɔɔ ‑fre ’lɩ

Matiö 15.10-20

¹⁴’I ‑sia’ nɩ, Jesu nya we ‑jriaa ’fɩɔ7.14 we ‑jriaa ’fɩɔ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: we ’sɔɔwʋ ‑jria., ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ana ’fɩɔ ’ba po ’mɩ ’nyakli, ’ba ’nu ’mɩ ’wli! ¹⁵Dɛɛlɛ möa’ nyɔɔa mlɩ, ‑mää ’ɛɛ ’nyɩ pla ’ɔɔn ‑fre ’lɩ. ‑Maa ɛ jaa’ ’ɔa mlɩ, ’ɛɛ pla ’ɔɔn ‑fre ’lɩ. ¹⁶‑Moloo ma bä ’nununyɔɔ, ’ɔnya ’nua.» ¹⁷Jesu sɔa’ ‑jria ’lɩ ‑bɛ ’ɔ mia’ ‑gbööli nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’bete ’ɔɔn: «Wiili ‑paaplaa’ ’klɩ, ’ia ‑gba le?» ¹⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ana ’mʋgbɛ ‑kaaŋlʋ ’saa ’lɩgla? ’Anyɩ ’saa ‑a jre ’sɩrɩ dɛɛlɛ sɔa’ ‑fälɩ ɛ möa’ nyɔɔa ’mlɩ, ‑mää ’ɛɛ ’nyɩ pla ’ɔɔn ‑fre? ¹⁹Dɛɛlɛ nyɔɔ jöa’, ‑mää ’ɔa plɛa ’mlɩ ’ɛnyɩ mi, ’ɔa ’mlɩ ’ɛ ’cere, ’kä ’ɔ mö ’ɛɛ ’klʋɛɛ tɩ.» ‑Gbala ’ɔ ‑gbala ’üün ’sɩrɩ jijria ’fɩɔ bäa’ jijisa. ²⁰’Ɔ ‑nëma nɩ: «‑Mɩlɩ plaa’ nyɔɔ ‑fre ’lɩ nɩ, ’a ‑mɩlɩ ’ciea’ ’ɔa mlɩ. ²¹Nyɔɔa plɛklɩ ’ii ‑balʋwiia bobokʋ sɔ: bätësa, ‑sagbili Nyɔsʋa ’nyɩ ’bataa’, nyüübablakʋ7.21 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔɔa plɛklɩ ’ii ‑balʋwiia bobokʋ sɔ, ‑sagbili Nyɔsʋa ’nyɩ ’bataa’, ’jejiekʋ, nyüübablakʋ., ²²’jejiekʋ7.22 ’jejiekʋ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., tɛkäkäkʋ, plɛbʋbɔkʋ, yrʋkäkäkʋ, mlüüjrarakʋ, dɛɛnyükäkäkʋ, ’nyrɩbʋblɔkʋ, ‑tɔklʋbɔtɔkʋ, nyɔkɔgbia nʋnʋkʋ. ²³’Ia bʋbɔgbilia ’fɩɔ plɛ ’klɩ ’i sɔ; ’a ’ii pla nyɔɔ ‑fre ’lɩ.»

Nyɔtugbaŋlʋʋ toroa’ Jesu plɛ

Matiö 15.21-28

²⁴’I ‑sia’ nɩ, Tiirë nyra Sidɔɔn a7.24 nyra Sidɔɔn: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑tʋtʋ ‑gälɩ Jesu mi. ’Ɔ mia’, nyüköli ’ɔ kʋ, ’ɔnyɩ ’bata ’bata ‑a nyɔɔ ’mä ’ɔɔn ’jä. ‑Maa ’ü ’jä ’ɔɔn. ²⁵’Be ’ŋlʋʋ ’dooa ’ŋlëkayria ‑frepasusu bäa’ ’lɩ nɩ, ’ɔ ’nua’ ’ɔa ’nyrɩ ’wli nɩ, ’ɔnya ji ’ɔɔn bei ’wʋ blö. ²⁶’Ŋlʋʋlɔ bä grɛɛkëŋlʋʋ, Sirofenisia ’bre ’ɔ sɔ. ‑Bɛ ’ɔ bibie Jesu, ’ɔ prɛ domoolɔ bäa’ ’ɔa ’jʋlɔ ‑gälɩ. ²⁷‑Jää ’sɩ ’ɔ ‑gbalaa’ ’ɔɔn nɩ: «Sɔ ‑kätɩ ’jüjie ‑gba ü dö; nyɔɔ ’mä ’jüjiea jijrɛ ’wʋdɔrɔ, ’ɔmä ’ɛɛn ‑fäjie ‑nyɩ nɩ, ’inyɩ ’na ‑a ’na.» ²⁸’Iibäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ: «’Cɩcasa bäsaa ’Pläkänyɔɔ, ‑maa ‑fäjielë bäa’ ’töwlö ‑wälɩ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’jüjie jöa’ dɛɛ, ’a ‑fäjielë ’üü jö ‑mɩlɩ böblöa’.» ²⁹‑Jää ’sɩ Jesu ‑gbala ’ɔɔn nɩ: «Mi! ‑Na ’papawiia ‑gʋ domoo ’a ‑na ’jʋ ’lɩ ‑gälɩ sɔ.» ³⁰’Ŋlʋʋlɔ mia’, ‑bɛ ’ɔ paa’ ’ɔa nyüköli nɩ, ’ɔ jrä ’ɔa ’jʋ ‑pɔkɩ ‑gälɩ. Domoo nya ’ɔɔn ’lɩ ‑gälɩ sɔ.

’Susunyɔɔlɔ ’nyɩ ’paa’ wii ‑bɛ Jesu ’pʋɔa’

³¹Jesu sɔa’ Tiirë nyra Sidɔɔn a ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ‑bɛ ’ɔ möa’ ’nielɛ ’ü ’daraa’ Galilee ’äa ’pɛlɩ nɩ, Dekapɔlë ’ɔ ‑gölɩ. ³²Nyüü nya ja ’ɔɔn ’susunyɔɔ ’doo ɔ kä wiipapakʋ klaa’ ’lɩ, ‑bɛ ’ü bibie Jesu ɔ ’pie nyɔɔlɔ klʋgba ‑gälɩ. ³³’Ɔ ’kplaa’ nyɔɔlɔ, ’ünya tʋŋlɔlɩ ‑jria dɛrɩ. ’Ɔ plaa’ ’ɔa ’nyakli ’lɩ wlu nɩ, ’ɔnya ’ku nyɔɔlɔa mɛ ‑tatʋ. ³⁴’Ɔnya ’jrara cɛ ’nyükä, ’ɔ ‑gblɔɔa’ ‑fʋflʋ kä, ’iibä: «Efata!» ’Ia ‑gba bä: «’Ba ‑jieroklɩ!» ³⁵’A ‑plɩɩ nyɔɔlɔ kʋ dotro ’ɔnya ’nu, ’ɔnya ’pawii ’cɩcasa. ³⁶Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Anyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ.» ‑Plɩɩ ’lɩ ‑mɔmɔɔ ’ɔ ‑gbala ’üün ’ünyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü ’saralɩ ’iin nyüü ‑gböösa. ³⁷Dɛɛlɛ ’lɩ ’i kala ’üün plɛ ’klɩ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü kʋ ‑bɛ ’ü nö: «Diili kä ’fɩɔ ’ɔ nöa’, ’i ’na. ’Ɔ ’pʋɔ ’susunyüü nyra nyüülü kä wiipapakʋ klaa’ ’lɩ.»

Jesu ’fini nyüüa ‑diipʋ (4 000) ’klɩ

Matiö 15.32-39

¹’A ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyüüa ‑jria kpakö nya trara ’sɔɔwʋ. ‑Bɛ jijrɛ ’nyɩa’ ’lɩbä nɩ, Jesu nya we ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’ɔnya ‑gbala ’üün: ²«Nyüülü kʋa’ ‑pɩ kä ’mɩ nyatɛrɩ ’wʋ, ’nyraa ’üün kʋa’ ‑wälɩ ’ia jrüü tää ‑bɛ ’ünyɩ jijrɛ ‑a ’klaa ’ümä dɛɛji. ³Ama ’nyɩ ’üün jijrɛ ‑a ‑nyɩ ‑bɛ ama ’daa ü ’blöö ’üa ‑nyɛɛ dɛrɩ nɩ, ü ‑nëmä ’nyʋfɔ mlɩ ‑a bɩa, ’be ’kɔkɔmlɛ sɔ tʋŋlɔ ‑pɩɔ.» ⁴’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ: «‑Taa ‑aagalä kä ’mlɩ a bäa’ ‑plɩɩ, ‑a ’plɛɛ amä jijrɛ ’järä amä ’üa ’fɩɔ ’klɩfini le?» ⁵Jesu ’bete ’üün: «’Flɔɔbü ‑srüplɛɛ ’a ’klaa le?» ’Iibä: «A ’klaa ’flɔɔbü ‑uunsɔɔ.» ⁶’Ɔnya ‑gbala nyüülüa ’fɩɔ ’ü ’wawlakä. ’Ɔnya dɔrɔ ’flɔɔbü ‑uunsɔɔlʋ ’wʋ, ’ɔ bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ ’ɔnya ’böblö ’uun ‑tɩa ’ɔnya ‑nyɩ ’uun ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’ümä ’uun ‑jria ’lɩ ‑päälä. ’Ünya ‑päälä ’uun ‑jria ’lɩ. ⁷’Ü ’klaa ɩ bɩa ‑srü jie kälɩ, ’ɔ ’trɛɛa’ Nyɔsʋa, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’Ba ‑pä ’üün bɩa.» ⁸’Ü jidɛɛ jiji ’ünya dö; jijrili tɩɔa’ ’lɩ ’sie ‑kätë ‑uunsɔɔ. ⁹Ü jia’ jijrili ’ü ’mrɛɛ ü jrä nyüüa ‑diipʋ (4 000). ’I ’wlaraa’ Jesu nya ‑gbala ’üün ü mömö ’üa ‑nyɛɛ. ¹⁰Dotro, ‑gɔlʋ ’lɩ ’ɔ ’jra ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi Dalëmanutaa ‑tʋtʋ ‑gälɩ.

Farisinyüü nɩnɩa abɩa Jesu nʋ ‑saragbia tie

Matiö 16.5-12

¹¹Farisinyüü jia’ nɩ, ’üü ‑bɛ Jesu ‑tʋ ’lɩ wiia ’lɩkʋɛɛkrʋɛɛkʋ. ’Ümä ‑gʋ ’ɔɔn bɔʋdɛrɩ ’pa, ’iibä: «Nʋ ‑saragbia tie amä ’iin ’jä.» ¹²Jesu nya ‑gblɔɔ ‑fʋflʋ ’kä, ’iibä: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ ’bata ‑saragbia tie le? ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ ‑saragbi ‑nëmä ‑taa nyüüglügböläa ’klʋɩ ‑a nrörö.» ¹³’A ‑plɩɩ ’ɔ ‑gba ’üün ’kä, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’blöö ‑gɔlʋ ’lɩ dɛrɩ ’ünya mi ’niea ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ.

¹⁴’Ümäa’ ’nie ’pɩ nɩ, Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ‑trɔ, ’ünyɩ jijri ‑a fa ima ’nyɩ ’flɔɔbö ’döö ‑a bä. ¹⁵Jesu nya ’pa ’üün ‑tɔɔɔ ’lɩ: «’Ba ‑tre ’ana nyüfë Farisinyüü nyra Erɔɔdëa levurëa ‑gʋ.» ¹⁶’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’kpɔ ‑toplo ’lɩ ‑bɛ ’ü nö: «Anyɩ ’flɔɔ ‑a ’klaa, ’a ’ia ‑gʋ ’ɔ ‑gba ’iin.» ¹⁷Jesu nya ‑tʋ ’üün ’nyü ‑gba, ’iibä: «’Sɩrɩ ’anyɩa’ ’flɔɔ ’klaa ’ii ’a ‑toplo le? ’A ‑kaaŋlʋ ’saa wiia ‑gbaa jre? ’A ‑kaaŋlʋ ’saa ’nu, ’aiɛ ’a ‑kaaŋlʋ boboplɛ ‑a kä? ¹⁸’A kä ’nyü, ‑maa ’anyɩ ’jäkä ‑a? ’A kä ’nyakli, ‑maa ’anyɩ ’nu ’nu ‑a8.18 Jeremii 5.21; Esekiɛɛlë 12.2.? ’Ba ’pa plɛ ’la! ¹⁹’Taɩn ’lɩ ’n ’böblöa’ ’flɔɔbü ‑gböölü ‑tɩa ‑bɛ ’n ’finia’ nyüüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋ (5 000) ’klɩ nɩ, ‑kakë ‑srüplɛɛ ’si jijri ’klɩ ’a fa le?» ’Iibä: «A fa ‑kakë ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ.» ²⁰’Ɔnya ’bete ’üü ’sɔɔwʋ: «‑Bɛ ’n ’böblöa’ ’flɔɔbü ‑uunsɔɔ ‑tɩa ‑bɛ ’n ’finia’ nyüüa ‑diipʋ (4 000) ’klɩ, ‑kakë ‑srüplɛɛ ’si jijri ’klɩ ’a fa le?» ’Iibä: «A fa ‑kakë ‑uunsɔɔ.» ²¹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’A ‑kaaŋlʋ ’sa ‑a ’nu?»

’Nɔnɔnyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’ bätälä ’ü ’daraa’ Bɛtësaidaa, ’äa ’mlɩ

²²’I ‑sia’ nɩ, Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi bätälä ’ü ’daraa’ Bɛtësaidaa. Nyüü nya ja ’nɔnɔnyɔɔ ’doo, ‑bɛ ’ü bibie Jesu ’ɔmä ’ɔɔn klʋgbë ‑gälɩ ’pie. ²³’Ɔnya ’kpla nyɔɔlɔa ’darʋ ’ɔ nyra ’ɔɔn nya ’cie bätä, ’ɔnya ’pa ’ɔa ’nyü ’klɩ ‑tatʋ, ’ɔ ’piea’ nyɔɔlɔ klʋgbë ‑gälɩ, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «‑Jäää dɛɛ ’wʋ.» ²⁴Nyɔɔlɔ ‑pʋpɔa’ ’iibä: «’N ’jää nyüüa ’nyɛnyɛdɛɛ ’wʋ, ‑maa ’ü ‑beere tii.» ²⁵Jesu nya ‑tʋ ’sɔɔwʋ nyɔɔlɔa ’nyü ’klɩ wlu, ’ɔ ‑pʋpɔa’ tee; ’ɔ ’jääkä ’cɩcasa. ²⁶Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn ɔ ’blöö ’ɔa nyüköli dɛrɩ, ‑maa ’ɔnyɩ ‑gö bätä ’lɩ, ’ɔnyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ8.26 ‑nyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.!

Jesu ’bete ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü

Matiö 16.13-20; Lukë 9.18-21

²⁷’I ‑sia’ nɩ, Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü mö ɩ Filipëa ‑gbaa bätälä ’ü ’daraa’ Sesaree, ’äa ’mlɩ. ’Ü ’nyɛɛa’ ‑bɛ ’ü möa’ ’lɩ nɩ, Jesu nya ’bete ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «‑Asɩ nyüü ‑gbaaa ’na ‑gʋ le?» ²⁸’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ: «’Ü nɩnɩa ‑mɔ bä Jaan Batiisë, ‑mölöö nö Elii, ‑bɛ ‑më nö nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ‑bä.» ²⁹Jesu nya ’bete ’üün bɩa: «‑Bɛ ’amɔ le? ‑Asɩ ’a ‑gbaaa ’na ‑gʋ le?» ‑Jäsɩ Piɛɛrë ‑gbaa’ ‑bɛ ’ɔ ’saa’ ’ɔɔn ‑gälɩ nɩ: «‑Mɔ bä Nyɔsʋaa ’Kriisë8.29 ’Kriisë: Grɛɛkëwii bäsaa; ’ia ‑gbaa bä ’Lɩmlɩba ’Kɩɩlɔ nyüüa ’fɩɔ ma ‑glaaa. Ebrööwii ’lɩ ’iibä «Mesii». Nyɔɔlɔ kä ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyüü nyra Jaan Batiisë ma ’paaa’, ɔ kä ’nyʋfɔ ’ü ji käa’ ’känyɩgla..» ³⁰Jesu nya ‑gbala ’üün ’ünyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ.

Jesu ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɩrɩ ’ɔmäa’ jä

Matiö 16.21-28; Lukë 9.22-27

³¹Jesu ’bala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’kpɩkpɩakʋ ’sɩrɩ ’ɔɔ Nyɔɔa ’Jʋ käa’ ’ɔmäa’ ‑sʋɩ ’jä ‑gböösa, ’sɩrɩ juifëa tagbü, ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, nyra ‑dɔkpɩanyüü nya ’ɔɔn ’nyüamlɩjraraa; ’ünya ’ɔɔn ’blaa, ’kä ’ɔnya ’kuaabre sɔ jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ. ³²’Ɔ nöa’ ‑plɩɩ ’saa ‑bɛ ’ɔ ’saaa’ ’lɩ nɩ, ‑mää wii ’ɔ ‑kanyɩ ’paplaklɩ. Piɛɛrë nya fa ’ɔɔn ’ünya bereklɩ ‑bɛ ’ɔ ’daa ’ɔɔn. ³³Jesu nya ‑siekälɩ ’ɔnya tɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ, ’ɔnya ‑gbala Piɛɛrë: «Tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩdɛrɩ, Sataan! Wiili ‑klaaa’ ‑plɩɩ, nyüüa ni ‑klaaa, ‑maa ‑mää Nyɔsʋaa ni ‑nyɩ ’klaa!»

³⁴’Ɔnya we ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nyra ‑jria ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔ o nyɔɔ ’bataa’ nyra ’ɔɔn ’mä ’wʋnyɛrɛ nɩ, ɔ ‑trɔ ’ɔa nyufaa ‑gä, ɔ ’pie ’ɔa krʋaa ‑plɩ ‑gälɩ8.34 Krʋa ‑plɩ ‑gälɩa ’piepiekʋa ‑gbaa bä: ‑nyiie ‑mä ‑sʋɩ ’jä, ‑mä ’nɩmɩ jä Jesua ‑gʋ. ’kä ’ɔ jö ‑bɛ ’nyraa ’ɔɔn ’mä ’nyɛ. ³⁵‑A ‑gbala ’amɩ, nyɔɔ o nyɔɔ ’bataa’ ’ɔa ’kläa ‑wälɩtʋtʋkʋ nɩ, ’ɔnya ’ään ’mɔlɔa. ‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ ’mɔlɔa’ ’ɔa ’klä ’na ‑gʋ nyra ’mʋfagogoa ‑gʋ nɩ, ’ɔnya ’ɔa ’klä ‑wälɩtʋa. ³⁶‑Bɛ ’sɔɔwʋ nɩ, nyɔɔ ma ji ’plä ’wʋa ’bɩɔa ’fɩɔ, ‑bɛ ’ɔa ’klä ma ’nyɩ ’lɩmlɩ ‑a ’wʋ, ’jrʋpa ’plɛɛ ’ɔa ’bɩɔ ‑ka kä le? ³⁷Nʋnʋdɛɛ ’plɛɛ ‑ka bä ‑plɩɩ ’lɩ ɛ ’ɔmä nʋ, ‑bɛ ’ɔmä ’lɩ ’ɔa ’klä mlɩ ’ba le? ³⁸’Ia ‑gʋ nyɔɔ o nyɔɔ ’mɔɔ ‑bɛ ’na mlɩa wii ’mäa’ ’nyüsü ’wʋ kä, nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ, ä kä ’mlɩa nyüü ’sia’ ‑balʋ ’klɩ, ä sɔa’ Nyɔsʋa dɛrɩ nɩ, ’taɩn ’lɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ’ɔa tʋa ’wliklɩ ’bʋabʋakʋ ja ’ɔɔ ‑bɛ ’nyüna ’aanjëɩɩ ’mäa’ ji nɩ, ’ɔnya ‑srɩ ’ɔa ’nyüsü käa bɩa.»

Jesu ’cicria’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑tääa ’klɩ

Matiö 17.1-8; Lukë 9.28-36

¹Jesu nya ‑gbala ’üün ’sɔɔwʋ: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑mölöö bä ‑pɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ’ünya Nyɔsʋaa ’kamapläa ’klü ’jäa ’fɩɔwʋ ’kä ’ünya jä.»

²Jrüü ‑uundoo ’mä ‑si nɩ, Jesu nya dɔrɔ Piɛɛrë, Jaakë nyra Jaan ’wʋ, ’ɔ nyra ’üün nya bereklɩ ’dʋgba kpakö ’döö ’wli. Jesu nya ’cicri ’üa ’klɩa ’mʋgbɛ. ³’Ɔa ’lɩpadii plö9.3 plö: 2 Piɛɛrë 1.16-18. ’inya ’pɔlɔ ’pʋɩɩ ‑beere sɩɔa ‑gbru9.3 ‑beere sɩɔa ‑gbru: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ’Pɔlɔnyülü ’i ’klaaa’ nɩ, ’ia nyɔɔ ’nyɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑a bä ’ɔmä dɛɛ pɔtɔ ‑bɛ ’ɛmä ’saa ’pɔlɔ. ⁴’Ümä ’saa nʋkalɩ mi nɩ, Elii nyra Moisë ’ü ’jää, ’üü nyra Jesu dɛtɛ. ⁵’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «Rabii9.5 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä «’Kpɩkpɩanyɔɔ». Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ., ‑tɛ a jia’ ’i ’na; amä ‑tetu tää ’pa, ‑na nɛ ’dee, Moisëa nɛ ’dee, nyra Eliia nɛ.» ⁶‑Bɛ ŋalɛ ’blaaa’ ’üa täälä nɩ, wiili ’ɔmäa’ ’pa ’ɔnyɩ jre ‑a jre. ⁷‑Gbru nya ‑gblɔɔ ’üün ‑gälɩ ’kä; mlɩa wii nya ja cɛlɩ: «’Na plɛ ‑gälɩa ’Jʋ kʋ ‑pɩ: ’ba po ’ɔɔn ’nyakli9.7 ’ii ’ba nʋ: Tɛ 1.11; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 2.7; Deteronɔɔmë 18.15.!» ⁸Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ’mä ’üa ‑gba ’kätɩtrɛkalɩ mi nɩ, ’ü ‑kanyɩ ’jä nyɔɔ ‑a, Jesua ’doo ’ü nyra ’ɔɔn kʋ ‑plɩɩ.

Eliia jijiwii

Matiö 17.9-13

⁹’Ü ’ciea’ ’dʋgba nɩ, Jesu nya ‑gbala ’üün ‑maa: «wiili ’a ’jäa’ ’anyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ, ’kä Nyɔɔa ’Jʋ sɔ ’kuaabre.» ¹⁰’Ü ‑träärälɩ wiili ’ɔ ’saalɩ, ‑maa ’üa ’kpɔ ‑toplo ’lɩ: «Nyɔɔ ’mä jä, ‑bɛ ’ɔmä ’täpa ’ɔmä ’kuaabre sɔ; ’ia ‑gbaa le?» ¹¹’Ünya ’bete Jesu, ’ü ‑nëma: «‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑dɔkpɩanyüü nö ‑maa Elii ‑kätɩ nëmä ji9.11 Elii ‑kätɩ nëmä ji: Malasii 4.5. ’fɩɔwʋ le?» ¹²’Iibäa’ Jesu nɩ: « ’Asɩ ’i bä, Elii ‑kätɩ jö ’ɔmä diia ’fɩɔ ’ia kʋfa ’wʋ ‑tätä. ‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑jɩjradii ’daa bɩa Nyɔɔa ’Jʋ nya ‑sʋɩ ’jäa ‑gböösa, kä ’ünya ’ɔɔn ’nyüamlɩjraraa le9.12 Tɛ Esaii 53.3; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.1-18.? ¹³’Amɔ ’n ‑gbala, Elii ’a kä ji, ’sɩrɩ nyüüa plɛ ‑waa’ ’ü ’a kä ’lɩ ’ɔɔn nʋ. ’Sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ, ’asɩ ’ü nʋ ’ɔɔn.»

’Jʋlɔ Jesu ’baa’ bʋbɔsusu ‑gälɩ

Matiö 17.14-21; Lukë 9.37-43

¹⁴Jesu nyra ‑mülü jöa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑mülüa ‑nyɛɛ nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛ trara ’üün ’klɩ, ‑bɛ ’üü ‑bɛ ‑dɔkpɩanyüü ‑topo. ¹⁵Nyüü ’jäa’ Jesu nɩ, ’üa ’fɩɔa plɛ ’klɩ kala. ’Ünya fɔ ’ünya mi ’ɔɔn ’trɛɛ. ¹⁶Jesu nya ’bete: «Wii ’plɛɛ ’a nyra ’üün ‑toplo ’lɩ le?» ¹⁷’Iibäa’ nyɔɔ ’doo nɩ: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ’na ’jʋ ‑balʋsusu bälɩ, ’uu ka ’ɔa ’mä, ’ɔɔ ’n ja ‑mɩ. ¹⁸‑Pɩɔ ‑mɩ uma jrä ’ɔɔn, ’u ’kpaaa’ ’ɔɔn ’kä, ’kä ‑tatrii ’cie ’ɔa mlɩ, ‑bɛ ’ɔ jö ‑gla ’kä ’ɔa ’fɩɔ tiolɩ. ’Nyaa bibie ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü ü ’ba ’ɔmɩ ’uun ‑gälɩ, ‑maa ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa.» ¹⁹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Amɔ nyüü ‑glügbölä kʋa’ ‑pɩ, ünyɩ toroa’ Nyɔsʋa plɛ. ’Taɩn ’plɛɛ ’a ‑ka ’batra ’saa ’mɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ le? ’Taɩn ’plɛɛ ’a ‑ka ’bata ’saa ‑a ‑gbötö ’amɩ le? ’Ba ja ’mɩ ’jʋlɔ.» ²⁰’Ünya ja ’ɔmɩ ’ɔɔn. ‑Susulu ’jäa’ Jesu dotro, ’u trara ’jʋlɔ, ’unya ’kpa ’ɔɔn ’kä, ‑bɛ ’ɔ ’kpakpakä, ’ɔa mlɩ ’cie ‑tatrii. ²¹Jesu nya ’bete ’jʋlɔa tʋ: «I nöa’ ’ɔɔn ’ia jrüü ‑si?» ’Iibäa’ ’jʋa tʋ nɩ: «’Ɔ ‑ka bä nyʋklɔ ’unya ’bla ’ɔɔn, ²²‑srɩ ‑mɩdoo ’lɩ, uma blö ’ɔɔn ‑gälɩ: ’u be be ’ɔɔn kapu ’lɩ, ’u be be ’ɔɔn ’nie ’lɩ ’umä ’ɔɔn ’bla. ‑Ama ’mrɛɛ ‑mä dɛɛ nʋ nɩ, ’jä ana nyatɛrɩ ‑a ji amɩ ‑gba.» ²³’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Ama ’mrɛɛ ‑mä Nyɔsʋa plɛtoro! Nyɔɔlɔ toroa’ Nyɔsʋa plɛ, ’ɔ ’mrɛɛ ɔ nʋ diia ’fɩɔ.» ²⁴’A ‑plɩɩ ’jʋlɔa tʋ kʋ dotro ’ɔ ‑nëma: «’N toro Nyɔsʋa plɛ, ‑maa ji ’mɩ ‑gba, ’na nɩ plɛtorokʋ ’nyɩ ’klʋɛɛ ’lɩ ‑a tʋŋlɔ!»

²⁵Jesu ’jääa’ nyüü, ’ü ’jajraa’ ‑gälɩ ’ü jöa’ nɩ, ’ɔnya nyrara ‑frepasusulu ’wli ’ɔ ‑nëma: «‑Susu, ‑mɔ ’nyɩ ’paa’ wii ‑bɛ ‑nyɩ ’nua’, ‑mɔ ’n ‑gbala, ’wʋ ’jʋlɔ ’lɩ, ‑ka ’nɩ blö ’ɔɔn ‑gälɩ dɛrɩ!» ²⁶’U nëmäa’ ’cie, ’u ’pa ’popowle, ’unya trara ’jʋlɔ ‑gböösa. ’U ’ciea’ ’ɔɔn ’lɩ, ’ɔ ‑beere jäjänyɔɔ, ’kɔkɔmlɛ nɩnɩa ’nɩmɩ: «’Ɔ ’a jä.» ²⁷‑Maa Jesu nya ’kpla ’ɔa ’darʋ ’ɔnya dɔrɔ ’ɔɔn ’wʋ; ’ɔnya sɔ ’wʋ ’ɔnya ’nyüglö.

²⁸Jesu paa’ nyukua ‑wälɩ nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’bete ’ɔɔn ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ a prɛ ‑susulu ‑bɛ ’unyɩ mi le?» ²⁹’Ɔ ‑nëma nɩ: «Nyɔsʋabibiekʋa ’doo ’mrɛɛ ’samaa ‑susulua pɛprɛkʋ ’mlɩ.»

Jesu ’paa ’sɔɔwʋ ’ɔa jäjäkʋ nyra ’ɔa ’kuaabresɔsɔkʋa ‑gä

Matiö 17.22-23; Lukë 9.43-45

³⁰Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü sɔa’ ‑plɩɩ nɩ, Galilee ’ü ‑gblaara ‑bɛ ’ü mö. ’Ɔ ’nɩ ’bata ’bata ‑a nyüü ’mä ’iin jre. ³¹’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’ɔ ’kpɩa ‑bɛ ’ɔ ‑gbala ’üün ‑maa: «’Ünya Nyɔɔa ’Jʋ nyüü kälɩ ’saraa, ’ünya ’ɔɔn ’blaa, ’kä ’ɔnya ‑fälɩ dɛrɩ ’blöö jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ.» ³²‑Maa wiili ’ɔ ’paaa’ nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩ ’ɔɔn ’wli ‑a ’nu, ‑bɛ ŋalɛ ’blaa ’üün ’ümä ’ɔɔn ’bete.

Nyɔɔlɔ bäa’ kpaköa nɔ

Matiö 18.1-5; Lukë 9.46-48

³³’Ünya ’tɔ Kapɛrënaumë. ’Ü paa’ nyüköli nɩ, Jesu nya ’bete ’üün: «Wii ’plɛɛ ’a ‑toplo ɩ ’lɩ ’nyʋfɔ mlɩ le?» ³⁴’Ünyɩ ’ɔɔn mɛ dɛrɩ ‑a cɛrɛ. Wiili ’üa ’kpɔ ‑toplo ɩa’ ’lɩ ’nyʋfɔ mlɩ nɩ, ’iibä: «‑Mɔ ’plɛɛ ‑si ‑mɔ ’wʋ ana ’fɩɔa ‑tɔrʋpɩɔ le?» ³⁵’Ɔnya kʋwälɩ ’ɔnya we nyüüpʋnyüüsɔɔlü, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔ ma ’bata ’ɔɔ ’mä ‑kätɩa nɔ bä nɩ, ɔ bä nyüüa ’fɩɔa ’täpaa nɔ; ɔ bä nyüüa ’fɩɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ.» ³⁶Jesu nya ‑tʋ ’jʋjɔ ’doo ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya dɔrɔ ’ɔɔn ’wʋ, ’iibä: ³⁷«’Sɩrɩ ’jʋjɔlɔ kʋa’ ‑pɩ bäa’, nyɔɔ o nyɔɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ ’jʋlɔ ’na ’nyrɩklɩa ‑gʋ nɩ, ’mɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ bɩa. Nyɔɔ o nyɔɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ ’mɩ nɩ, ‑mää ’na ’doo ’ɔnyɩ ’lɩkʋɛɛ, ‑maa nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’ɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ.»

Nyɔɔlɔ ’nyɩ jraraa’ amɩ ’nyüa ’mlɩ bä ana nyɔɔ

Lukë 9.49-50

³⁸Jaan ‑gbala Jesu: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, a ’jä nyɔɔ ’doo, ‑na ’nyrɩklɩ ’ɔ prɛrɛ domüü; ‑bɛ ’ɔnyɩa’ ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ bä nɩ, anya ‑gbala ’ɔɔn ɔ fio ’ia ‑gʋ.» ³⁹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’A ’nɩ ’nyüglö ’ɔɔn. Nyɔɔ nöa’ ‑saragbi ’na ’nyrɩklɩ nɩ, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ‑siekälɩ ’sɔɔwʋ ɔ ’pa ’na ‑gʋ bʋbɔwii. ⁴⁰Nyɔɔlɔ ’nyɩ jraraa’ amɩ ’nyüa ’mlɩ nɩ, ’ɔɔ bä ana nyɔɔ. ⁴¹Nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ ’amɩ ’mamlanɩa ‑glasɩ ’dee ‑nyɩ ’kä ’Kriisëa nyüü ’a bäa’ ’ia ‑gʋ nɩ; ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ia nyɔɔlɔ nya ’pɛɛrɛa ’mʋfagbili ’ɔ nʋa’ ’ia ‑gʋ.»

‑Plɩɩ ‑balʋ blöröa’ nyüü

Matiö 18.6-9; Lukë 17.1-2

⁴²«‑Maa nyɔɔ ma ’tutro ‑taa ’jülü toroa’ ’mɩ plɛ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ‑balʋ ’lɩ nɩ, ’i ‑siwʋ ü ’pa ’ɔɔn diisrorotäkä9.42 diisrorotäkä: ’Täkä kpakö ‑susugbee bäsaa, ’äa ‑gälɩ ’ü sroro ‑bleee. ‑Sʋbre ma ‑siesie ’täkälä kälɩ ’äa kälɩbäbäkʋa ‑gʋ. ‑Flää ma bä ’täkäläa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ii ’ü ma ’paa ‑bleeejaju ‑bɛ u ma suö ’uun. ‑susugbee ‑plɩ ’lɩ ’kä ’ü bere ’ɔɔn ’taniea ’mlɩ. ⁴³‑Na ’darʋa ‑gʋ ‑ama nʋ ‑balʋ nɩ, ’bölɩ ’uun; fa ’darʋ ’doo ‑a mi Nyɔsʋa ’klɩ ‑siwʋ ’kä ‑mä ’dari ’sɔɔ kä ‑bɛ ‑mä kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ mi,

⁴⁴u kä ’mlɩa tʋa ’nyɩ jäa’, ünyɩ sɩaa’ nyüüa jijikʋa ‑gʋ, i kä kapu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋ9.44 Esaii 66.24..

⁴⁵‑Na bɔʋa ‑gʋ ‑ama nʋ ‑balʋ nɩ, ’bölɩ ’uun; fa bɔʋ ’doo ‑a mi Nyɔsʋa ’klɩ ‑siwʋ ’kä ‑mä bei ’sɔɔ kä ‑bɛ ’ümä ‑mɩ kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ be,

⁴⁶u kä ’mlɩa tʋa ’nyɩ jäa’, ünyɩ sɩaa’ nyüüa jijikʋa ‑gʋ, i kä kapu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋ9.46 Esaii 66.24..

⁴⁷‑Na ’nyiöa ‑gʋ ‑ama nʋ ‑balʋ nɩ, ’balɩ ’ään; fa ’nyiö ’döö ‑a mi Nyɔsʋaa ’kamaplä ’lɩ ‑siwʋ ’kä ‑mä ’nyü ’sɔɔ kä ‑bɛ ‑mä kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ bere,

⁴⁸u kä ’mlɩa tʋa ’nyɩ jäa’, ünyɩ sɩaa’ nyüüa jijikʋa ‑gʋ, i kä kapu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋ9.48 Esaii 66.24..

⁴⁹Kapu nya nyüüa ’fɩɔ jräa, ’sɩrɩ ’ü ‑gbagbaa’ ’mrɛɛ taŋlʋ ‑gälɩ ’ɛ ‑pɩa’ ‑fɛ9.49 Levitiikë 2.13.. ⁵⁰Taŋlʋ bä ’mʋfadɛɛ; ‑maa uma ‑kanyɩ ’na ‑a ’na, dɛplɛɛ a ‑ka ’mrɛɛ amä ‑plɩɩ nʋ ‑bɛ ’umä ’mɛnɛ le? Abɩa taŋlʋ bä ’amɩ ’lɩ; ‑bɛ ’ba ’nönröwli.»

JESU SƆ GALILEE ’Ɔ MÖ JERUSALƐƐMË

10.1-52

’Ŋlʋʋa pɛprɛkʋ

Matiö 19.1-12; Lukë 16.18

¹Jesu nya sɔwʋ, ’ɔnya ’prɛrɛ ’nielɛ ’ü ’daraa’ Jurëdɛɛn, ’ɛa ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ, ’i ’ɔ ‑srörö ’ɔnya ’tɔrɔ Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ. Nyüü nya ’patä ’ünya trara ’ɔɔn ’klɩ; ’kpɩkpɩakʋ bäa’ ’ɔa ‑dɔ nɩ, ’ɔ ‑tʋ ’sɔɔwʋ ’lɩ ’üa ’kpɩkpɩakʋ. ²Farisinyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ümä ’ɔɔn bɔʋdɛrɩ ’pa. ’Ünya ’bete ’ɔɔn: «Nyɔɔ ’mrɛɛ ɔ prɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ?» ³’Iibäa’ ’ɔɔn nɩ: «‑Asɩ Moisë ‑gbala ’amɩ le?» ⁴’Iibäa’ ’üün nɩ: «Moisë nɩnɩa, abɩa nyɔɔ ‑jɩjra ‑gbasɔsrɔpɔɔkʋ ’fɩɔwʋ, ’kä ’ɔ prɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ10.4 Deteronɔɔmë 24.1-4..» ⁵’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ana ’nyakliwlisusukʋa ‑gʋ Moisë ‑jɩjra ’umɩ. ⁶’Pläa ’käkolofa ’wʋ nɩ, Nyɔsʋa nʋ nyɩbɛrʋ nyra ’ŋlʋʋ10.6 Jenɛɛsë 1.27.; ⁷’ia ‑gʋ nyɔɔ nya ’ɔa tʋ nyra ’ɔa ’yio ‑gbasɔa, ’kä ’ɔ nyra ’ɔa ’ŋlʋʋ nya ‑gba kpasraa10.7 Jenɛɛsë 2.24., ⁸’kä ’üa ’sɔɔ nya ’jajɛ ’dee bä10.8 Jenɛɛsë 2.24.. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’ü ‑kanyɩ ’sɔɔ ‑a bä ‑maa ’jajɛ ’dee ’ü bä. ⁹’Ia ‑gʋ, dɛɛlɛ Nyɔsʋa nröröa’ ’dee ’lɩ nɩ, nyɔɔ ’nyɩ ’sasra ’ɛɛn ‑gba.»

¹⁰’Ü ’tɔa’ nyüköli nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’mʋgbɛ nya ’betre ’ɔɔn ’ia ‑gba ’lɩ. ¹¹’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔ o nyɔɔ, prɛa’ ’ɔa ’ŋlʋʋ, ‑bɛ ɔ ’paaa’ ’tä ɔ käa’ ’ŋlʋʋ ‑moloo nɩ, bätësa ’ɔ ’paa. ¹²’Ŋlʋʋa ’mʋgbɛ ma sɔ ’ɔa dʋɔ ‑gba, ‑bɛ ɔma kä nyɔɔ ‑moloo nɩ, bätësa ’ɔ ’paa.»

Jesu ’paa’ ’jüjie ’nɩ

Matiö 19.13-15; Lukë 8.15-17

¹³Nyüü ja ’üa ’jü ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔmä ’üün klʋgba ‑gälɩ ’pie. ‑Maa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’daa ’üün. ¹⁴Jesu ’jäa’ ’iin nɩ, ’ɔnya ‑tʋ ’crɛ ’ɔ ‑nëma: «’Ba ’cɛrɛ ’jü ‑wälɩ ü jijrö ’mɩ ‑gba; ’a ’nɩ kaka ’üün ’klɩ, ’be nyüülü bäa’ ’üa ’saa, ’a ’üü kä Nyɔsʋaa ’kamaplä. ¹⁵’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔ o nyɔɔ ‑nëmäa’ ’jüjiea ’saa Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑a ’kʋɛɛ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ‑srɩɩ ’äa ’mlɩ ‑a ’jra.» ¹⁶’I ‑sia’ ’ɔnya ‑gbere ’jülü, ’ɔnya ’pepe ’üün klʋgbë ‑gälɩ ’ɔnya ’pa ’üün ’nɩ.

’Bɩɔjisëgbanyʋklɔ ’doo

Matiö 19.16-30; Lukë 18.18-30

¹⁷Jesu sɔwʋ ’ɔmä mi, ‑bɛ nyɔɔ ’doo ja fʋfɔlʋ ’ɔ ’jrara ’ɔɔn ’klɩ, ’ɔnya ’pa ’ɔa ’klɔɔtrʋ kotifli; ’iibä: «’Cɩca ’kpɩkpɩanyɔɔ, ‑asɩ ’nyaa nʋ ‑bɛ ’nyaa ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä le?» ¹⁸’Iibäa’ Jesu nɩ: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑daara ’mɩ ’Cɩcanyɔɔ le? Nyɔsʋaa ’doo, ’ɔɔ bä ’cɩcanyɔɔ. ¹⁹‑Jre ‑dɔlʋ ’daaa’: ‑Nyɩ ’pa bätësa; ‑nyɩ ’bla nyɔɔ; ‑nyɩ ’jie; ‑nyɩ ‑tʋ nyɔɔ ‑gbagblɛ ‑gälɩ; ‑nyɩ ’sa nyɔɔ yrʋ; ‑träärälɩ ‑na tʋ nyra ‑na ’yio10.19 Ɛgësɔɔdë 20.12-16; Deteronɔɔmë 5.16-20..» ²⁰’Iibäa’ ’ɔɔn nɩ: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, i kä ’fɩɔ ‑daaa’, ’n ‑träärälɩ ’iin kolo ’na nyɔkɔdɛɛ ’lɩ ’kä.» ²¹Jesu tɛ ’ɔɔn ’klɩ tee, ’ɔnya ‑wa ’ɔɔn; ’iibä: «Dɛɛ ’dee ‑ka tɩɔ ’lɩ ‑mɩ; mi, ’pa diili kä ’fɩɔ ‑klaaa’ ’peru, ‑nyɩ ’iin ’pʋablanyüü, ‑bɛ ‑mä ’bɩɔ cɛlɩ kälä, ’pie ‑na plɛ ’klɩa ni, ’pie ‑na krʋa ‑plɩ ‑gälɩ10.21 ’pie ‑na krʋaa ‑plɩ ‑gälɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Krʋa ‑plɩ ‑gälɩa ’piepiekʋa ‑gbaa bä: ‑nyiie ‑mä ‑sʋɩ ’jä, ‑mä ’nɩmɩ jä Jesua ‑gʋ., ’kä ‑jö ‑bɛ ’nyraa ‑mɔ ’mä ’nyɛ.» ²²‑Maa nyɔɔlɔ ’nua’ wiili Jesu ’paa’ ’wli nɩ, ’inyɩ ’ɔa plɛ ‑a ’bla; ’ɔa ’koi ’jɔklɔ ‑bɛ ’ɔ mö; ’be ’ɔ kä dii ’kɔkɔmlɛ.

²³Jesu tɩtrɛa’ ’ɔa ‑gba ’kä, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’Inya ’lɩklaa ’kä ’bɩɔjinyüü ’mä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ pa.» ²⁴Jesua wiipadɛɛ kala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü plɛ ’klɩ. ’Ɔnya ’patä ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ’jü ’amɩ, Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩa papakʋ nya ’lɩklaa, ’kä nyüülü kä plɛ bäa’ diikäkäkʋ dɛrɩa ‑gʋ10.24 ’kä nyüülü kä plɛ bäa’ diikäkäkʋ dɛrɩa ‑gʋ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ²⁵’I klalɩ ’kä Samoo ’mä ’kʋɛɛa ‑flääa ’mlɩ ‑srörö, ‑maa ’bɩɔjinyɔɔa ni nya ’wʋsia ɔma nëmä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ pa.» ²⁶’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa plɛklɩ nya ’patä ’inya kala, ’üa ’kpɔ ’betre ’lɩ: «‑Mɔ ’plɛɛ nya ɔ ’lɩmlɩwʋ le?» ²⁷Jesu nya tɛ ’üün ’klɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Inyɩ nʋnʋsa ‑a bä nyɔɔa ‑nyɛɛ, ‑maa Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ diia ’fɩɔ bä nʋnʋsa.»

²⁸’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «Tɛ ’lɩ, ‑na ‑gʋ a ‑gba ‑nyɛɛ ana dii ’kä, a nyra ‑mɔ ’mä ’nyɛ.» ²⁹Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: nyɔɔ ma ‑gbaa ‑nyɛɛ ’ɔa nyuku ’kä, ’aiɛ, ’ɔa ‑wlajü, ‑wlayörü, tʋ, ’yio, ’ŋlʋʋ10.29 ’ŋlʋʋ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’ɔa ’jü, ’aiɛ ’ɔa papladii, ’kä ’na ‑gʋ nyra ’mʋfagogoa ‑gʋ nɩ, ³⁰’ɔnya ’iin ’wʋ ‑glʋɩgböö ’wʋ ’järäa ’taɩnlɩ a kʋa’ ‑plɩɩ ‑gälɩ: ’ɔa nyëka, ‑wlajü, ‑wlayörü, ’yioɩɩ, tʋɩɩ, ’jü nyra papladiia ‑glʋɩgböö käa, ’taɩn ’lɩ a kʋa’ ‑plɩɩ ‑gälɩ ’ia ’mlɩ; ’ɔnya bɩa ‑sʋɩ ’jäa, ’kä ’ɔnya ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä ‑srɩɩ ‑mɩlɩ bäa’ dɛrɩ ’ia ’mlɩ. ³¹’Kɔkɔmlɛ bä ’wliklɩ, ’ünya dɛrɩtäpaa, ’kä ’kɔkɔmlɛlü ’paa’ dɛrɩtä nya ‑srɩɩ ’wliklɩ bäa.»

Jesu ’saalɩ ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’kuaabre sɔ

Matiö 20.17-19; Lukë 18.31-34

³²’Ü mö ɩ Jerusalɛɛmë; Jesu ‑ta ’nyʋfɔ. ’I kala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü plɛklɩ; ŋalɛ ’bla ’üün ‑bɛ ’ü mö. Jesu nya ’patä ’ɔnya were ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nyüüpʋnyüüsɔɔ ‑gasë ‑gba, ‑bɛ ’ɔ ‑gbala ’üün wiili nëmäa’ ’ɔɔn ‑gälɩjrä: ³³«‑Jää Jerusalɛɛmë a ’jraa, Nyɔɔa ’Jʋ nya ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü kälɩ ’saraa; ’ünya ’ɔɔn jäjä ‑jie ’lɩ ’paa, ’kä ’ünya ’ɔɔn nyüülü ’nyɩa’ juifë bä kälɩ ’sara, ³⁴’kä ’ünya ’ɔɔn srörö, ’ünya ’ɔɔn ‑tatrii ’wʋ ’pa ’paa, ’ünya ’ɔɔn ‑gbalɛfi ‑gälɩgbaa, ’ünya ’ɔɔn ’blaa, ‑maa ’dugua jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ ’ɔnya ’kuaabre sɔa.»

Wiili Sebedeea ’jü ’betrea’ Jesu ’lɩ

Matiö 20.20-28; Lukë 22.24-27; Jaan 13.3-17

³⁵Sebedeea ’jü ’sɔɔlü ’ü ’daraa’ Jaakë ‑bɛ Jaan, nya jijrö Jesu ‑gba, ’iibä nɩ: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, a ’bata ‑a ‑nʋ wiili ’amäa’ ‑mɩ ’lɩ ’betre ana ‑gʋ.» ³⁶’Iibäa’ ’ɔɔn nɩ: «Wii ’plɛɛ ’a ’bata ‑a nʋ ’ana ‑gʋ le?» ³⁷’Iibäa’ ’üün nɩ: «’Taɩn ’lɩ ‑mäa’ ‑na ’bʋalakʋ ’lɩ kʋ nɩ, ’nyie abɩa ’doo kʋ ‑na ’dupa ’lɩ, ’kä ’doo kʋä ‑na kʋmla ’lɩ.» ³⁸Jesu nya ‑gbala ’üün: «Wiili ’a ’daaa’ ‑a nʋa’ ’anyɩ ’iin jre ‑a jre ‑bɛ ’a ’bete ’iin. ‑Sʋɩa ‑köwölä10.38 ‑Sʋɩ ‑köwö: ‑Kätɩ kuöa ‑pɔɔkʋ ’lɩ nɩ, ‑sʋɩ ’ü ’papla ‑köwö ’klɩ. Tɛ ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 75.9; Esaii 51.17-22; Jeremii 25.15; Esekiɛɛlë 23.31-34. ’nëmäa’ ’mla ’a bɩalɩ ’amä ’ään ’mla, ’aiɛ ’sɩrɩ ’mäa’ ’nɩwlipala, ’kä ’anya ’saa ’nɩwlipaa?» ³⁹’Iibäa’ ’üün nɩ: «A bɩalɩ.» ’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Kasa, ‑köwölä ’nëmäa’ ’mla ’anya ’ään ’mlaa, ’sɩrɩ ’nëmäa’ ‑sʋɩa ’nɩwlipala ’anya ’sa ’nɩwlipalaa10.39 Akëtë 12.2.; ⁴⁰‑maa wiili bäa’ ’na ’dupa ’lɩ nyra ’na kʋmla ’lɩa kʋkʋkʋ nɩ, ’inyɩ ’mɩ ‑gba ‑a kälä. ‑Maa nyüülü kä ‑gʋ kʋfëlë kʋa’ ‑plɩɩ ’üü kä ’üün.»

⁴¹’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑pʋ ‑mülü kʋa’ ‑plɩɩ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya ‑träärä Jaakë nyra Jaan ’crɛ ‑gba. ⁴²Jesu nya we ’üa ’fɩɔ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’A jre ’iin, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, nyüülü ’ü ’daraa’ ’üa ’kamanyüü, ’üü ‑siie ’plä ‑sʋɩ. ‑Bɛ nyüü kpakü fala ’üa ’kamadɛɛ ’plä ‑gälɩ. ⁴³’Inyɩ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ. ‑Maa nyɔɔlɔ ’bata ’ɔmäa’ kpaköa nɔ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ɔ bä ’ana ’jrʋpafɛnyɔɔ; ⁴⁴‑bɛ nyɔɔ o nyɔɔ bäa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ɔ ’bataa’ ’wliklɩa kʋkʋkʋ nɩ, ɔ bä ’ana ’fɩɔa ‑geei. ⁴⁵Nyɔɔa ’Jʋ ’nyɩ ji ‑a ji ’ɔmä ’jrʋpafɛnyüü kä, ‑maa ’ɔ ji ’ɔmä ’jrʋpafɛnyɔɔ bä, ‑bɛ ’ɔmä ’ɔa ’klä ’sa ’kɔkɔmlɛ ’mä ’lɩmlɩwʋ.»

’Nɔnɔnyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’

Matiö 20.29-34; Lukë 18.35-43

⁴⁶’Ünya ’tɔ Jerikoo. Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’cie ɩ bätä, ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ bä ’üün dɛrɩ. ’Nɔnɔnyɔɔ ’doo bälɩ ’ɔɔ ’ü ’dara Batimee, Timieea ’jʋ. ’Ɔ kʋ ‑plɩɩ ’nyʋfɔ ‑gba ‑bɛ ’ɔ ‑sɛɛɛ mölii. ⁴⁷’Ɔ ’nu ’sɩrɩ ’i bäa’ Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu; ’ɔnya we: «Daviidëa ’Jʋ, Jesu, ’jä ’na nyatɛrɩ!» ⁴⁸Nyüü ’kɔkɔmlɛ fa ’ɔɔn ’mä dɛrɩ ɔ ’kpla ’mä; ‑maa mlɩ ’ɔ ‑gbolo ’ɔnya we: «Daviidëa ’Jʋ, ’jä ’na nyatɛrɩ!» ⁴⁹Jesu ’nyüglö; ’ɔnya ‑gbala ’üün ü we ’ɔɔn. ’Ünya we ’nɔnɔnyɔɔlɔ: «’Pa ‑na nyufa ’klü ’lɩ, sɔ ’wʋ, ‑mɔ ’ɔ we.» ⁵⁰’Nɔnɔnyɔɔlɔ nya be ‑nyɛɛ ’kotulu ’ɔ ’pa ɩa’ ‑gälɩ, ‑fua; ’ɔnya sɔ ’wʋ, ’ɔnya ji ‑tɛ Jesu bäa’. ⁵¹’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Asɩ ‑baata ‑a nʋ ‑mɩ le?» ’Iibäa’ ’nɔnɔnyɔɔlɔ nɩ: «Rabii, ‑a ’jäkä.» ⁵²Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Mi; ‑na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’a ‑mɩ ’pʋɔ10.52 ‑na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’a ‑mɩ ’pʋɔ: ’Aiɛ «‑na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’a ‑mɩ ‑futo»..» ’A ‑plɩɩ ’ɔ kʋ ’ɔnya ’jäkä, ‑bɛ ’ɔ prɛ Jesu dɛrɩ.

JESUA ‑GÄLƖBLÖRÖ ’SƆRƐ ‑TƲTƲ ‑GÄLƖ’ƆA ‑GÄA ‑SRƖƖ NYRA ’ƆA JÄJÄKƲ

11.1–15.47

’Sɩrɩ Jesu ’jraa’ Jerusalɛɛmë

Matiö 21.1-11; Lukë 19.28-40; Jaan 12.12-19

¹’Ü möa’ Jerusalɛɛmë ’tɔ nɩ, ‑bɛ ’ü jijröa’ Bɛtëfajëbätä nyra Betaniibätä11.1 Bɛtëfajëbätä nyra Betaniibätä: Bätälä ’ü ’daraa’ Bɛtëfajë ’a ä ’maa Jerusalɛɛmë ‑gba ’kä, ’ä ’troroa’ Oliivëtiia ’dʋgbaa ’dupa ’pɛ ’lɩ. Betanii ’nyɩ ’lɩ Bɛtëfajë dɛrɩ ‑a tʋŋlɔ. Oliivëtiia ’dʋgbaa ’troro Jerusalɛɛmëa ’dupa ’pɛ ’lɩ. ’A bätëlëa ‑tɔrʋpɩɔ Sodɔɔmëa ’nɩbutugba ma bä.‑gba nɩ, ‑nyɛɛ Oliivëtiia ’dʋgbaa ’pɛlɩ nɩ, Jesu nya blɔ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’sɔɔ, ²’ɔ ‑gbala ’üün: «’Ba mi bätälä ’a ’jääa’ ’wʋ ’lee ’äa ’mlɩ. ’Ama ’jra ’lɩ dotro, ‑sʋbrejʋ kä ‑gälɩ nyɔɔ ‑kaapɩɔa’ ’jra kpasra ‑plɩɩ, ’ba ‑jejie ’ɔɔn ’kä ’a ja ’ɔɔn. ³Nyɔɔ ma ’bete ’amɩ: ‹Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a nö ’saa le?› ’Ba ‑gbala ’ɔɔn: ‹’Pläkänyɔɔ ’bata ’ɛɛn.› ’Ɔnya ‑plɩɩ ’amɩ ‑wälɩcɛrɛa, ’kä ’anya ’ɛɛn ja.» ⁴’Ü mia’, ’ü jrä ‑plɩɩ ‑sʋbrejʋ ‑fälɩ, ’ɔ kpasra tatu ’mä ’klɩ ’nyʋfɔ ‑gba; ’ünya ‑jejie ’ɔɔn. ⁵Nyüülü bä ɩa’ ‑plɩɩ nya ’bete: «Dɛplɛɛ ’a nö le? Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ‑jejie ‑sʋbrejʋlɔ le?» ⁶’Sɩrɩ Jesu ‑gbala ɩa’ ’üün nɩ, ’ünya nʋ ’saa ’ünya ‑gbala nyüülü. ’Ünya ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ ’ünya mi. ⁷’Ünya fa Jesu ‑sʋbrejʋ. ’Ünya ’pepe ’ɔa ‑gälɩ ’üa ’koti, Jesu nya ’jra ’lɩ ‑gälɩ. ⁸Nyüü ’kɔkɔmlɛ ’pepe ’üa ’sosroodii ’nyʋfɔ ’wʋ, ‑bɛ ‑mölöö ’pepe ’lɩ ’wawë ’jɩjarɛlë ’ü ’bölöa’ ’klʋɛɛ11.8 ’klʋɛɛ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: tii ’wli.. ⁹Nyüülü bäa’ Jesua ’klɔɔtrʋ nyra ‑mülü bäa’ ’ɔa dɛrɩ ’bʋala ’ɔɔn:

«Osana!

‑Jɔrʋ pala nyɔɔlɔ jröröa’ ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩ ‑gälɩ11.9 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.25-26.!

¹⁰Abɩa Nyɔsʋa ’pa ’kɩɩa ’kamaplälä jöa’ ’nɩ11.10 ’pa ’kɩɩa ’kamaplälä jöa’ ’nɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’pa ’kɩɩa ’kamaplälä jöa’ Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩ ’nɩ».,

ana tʋ Daviidëa ’kamaplä!

Osana! A ’bʋala Nyɔsʋalɔ bäa’ cɛlɩ11.10 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.25-26.!»

¹¹Jesu ’tɔa’ Jerusalɛɛmë nɩ, ’ɔnya pa Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ. ’Ɔmä ’ua ’fɩɔa ‑wälɩ ’jäjräkʋ bɩa nɩ, ‑gbiajrʋ ’a mi, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa nyüüpʋnyüüsɔɔ nya mi Betanii.

’Figietuulu Jesu busua’

Matiö 21.18-19; Lukë 19.45-48; Jaan 2.13-22

¹²‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä, ‑bɛ ’ü ’ciea’ Betanii nɩ, ‑gbëka nya ’bla Jesu. ¹³’Ɔ tʋŋlɔlɩdɛrɩ ’ɔnya ’järä figietuua11.13 figietuu: ’Üa ’brea tuu ’doo bäsaa, tuulu tʋäa’ figiebö. ’wli ’napɩ. ’Ɔa plɛ ’ɔnya ’lɩ ’bü ‑jie ’järäa, ‑maa ’ɔmä ’uun ‑gbajijrökalɩ mi nɩ, ’napɩa ’kpɔ bä ’ua ’wli. ‑Mää ’ua tʋtʋ ’taɩn ‑a. ¹⁴’Iibäa’ Jesu: «Nyɔɔ ‑ka ‑nëmä ‑na ’wlia ’bö ‑a ji!» ’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’nu ’iin ’wli. ¹⁵’Ü ’tɔa’ Jerusalɛɛmë, Jesu nya pa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. ’Ɔnya prɛ nyüülü ’palaa’ ’lɩ ’üa dii ’peru, nyra ü jöa’ ’lɩ ’makatɩ ’pala. ’Ɔ ’kpakpa mölii ’cicinyüüa ’töwlü ’kä, nyra ‑mülü ’palaa’ ’lɩ ‑sögü ’peru ’üa ’kpatë11.15 Juifëlë sɔ nyɔtugbabre üma ji, ’a ‑nyɛɛ ’ü ’cicri ’üa mölii, ’kä ’ü ‑suuö ’üa ‑gbɔsamlaa, ’kä ’ü ’pɛɛ ’üa dapoo.. ¹⁶’Ɔ ’nɩ ’nyie ’nyie ‑a nyɔɔ ’mä dɛɛ ’klaa ’ɔmä Nyɔsʋaanyuku ’lɩgö. ¹⁷’Pɩrɩgälɩ nɩ, ’kpɩa ’ɔ ’kpɩa ’üün; ’ɔ ‑nëma: «’I ’nɩ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑a ‑jɩjra ’kä: ‹ ’Na nyukua ’nyrɩ bä ‑glügbüa ’fɩɔa nyɔsʋabibienyuku11.17 Esaii 56.7; Jeremii 7.11..› ‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’a nrörö ’uun ’jejienyüüa trarafa ’lɩ!» ¹⁸‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ümä ’ɔɔn ’bla ’ia bei ’ü ’srikä, ‑maa ’ɔa ’kpɩkpɩakʋ pa nyüüa plɛ ‑gba, ’ia ‑gʋ ’ɔa ŋalɛ ’bla ’üün.

¹⁹‑Gbiajrʋ mia’ nɩ, Jesu nya ’cie bätä.

Nyɔsʋaplɛtorokʋa ’klü

Matiö 21.20-22

²⁰‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä ‑bɛ ’ü ‑sööa’ ’ü möa’ nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’jä figietuulu; ’u ’fu, ’ua tigbliia ’fɩɔ ’fu. ²¹Piɛɛrë ’paa’ plɛ nɩ, ’ɔ ‑nëma: «Rabii11.21 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä «’Kpɩkpɩanyɔɔ». Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ., tɛ ‑nyɛɛ figietuulu ‑busua’, ’u ’a ’fu!» ²²Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ba toro Nyɔsʋa plɛ! ²³’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔ ma ‑gbala ’dʋgbalä kʋa’ ‑pɩ: ‹Sɔ ‑plɩɩlɩ kʋa’, mi ‑a blö ’tanie ’lɩ›, ’ɔa plɛ ma ‑si, ɔma jresaa wiili ’ɔ ’saalɩ nya nröröa nɩ, ’ɔa ’klɩ ’kä ’inya nrörö. ²⁴’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ: Dɛɛ ’a nëmäa’ Nyɔsʋa ’lɩ ’betre, abɩa ’ana plɛ jresaa ’anya ’ɛɛn ’jä, ’ia ’taɩn ’lɩ ’ɔnya ’amɩ ‑nyɩa. ²⁵’Asɩ ’a nëmäa’ ’nyüglö ’amä Nyɔsʋa bibie nɩ, nyɔɔa wii ma bä ’ana ’mlɩ nɩ, ’ba cere ’ɔmɩ ’iin, ‑bɛ ’ana Tʋlɔ bäa’ cɛa ’mlɩ ’mä bɩa ’ana ‑balʋ cere. ²⁶‑Maa ’ama ’nyɩ cere ’ana ‑mëa ‑balʋ ‑a, ’ana Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ ‑nëmä bɩa ’amɩ ’ana ‑balʋ ‑a cere.»

Jesua ’kamakʋ

Matiö 21.23-27; Lukë 20.1-8

²⁷’Ünya ’blöö ’sɔɔwʋ Jerusalɛɛmë dɛrɩ, Jesu ‑piie ɩ Nyɔsʋaanyukua ‑glɔ ’lɩ, ‑bɛ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, ‑dɔkpɩanyüü, nyra tagbü ’tɔ ’ɔɔn ‑gba, ²⁸’ünya ’bete ’ɔɔn: «‑Na ’ciö ’plɛɛ ‑bɛ ‑nö ’saa le? Nyɔɔ ’plɛɛ ‑gbala ’saa ‑mɩ le?» ²⁹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Na ’mʋgbɛ wii ’doo ’nëmä ’amɩ ’lɩbetre, ’ba ’sa ’mɩ ‑gälɩ ‑bɛ nyɔɔlɔ ‑gbalaa’ ’saa ’mɩ ’mä ’amɩ ’ɔa ’nyrɩ ‑nyɩ. ³⁰‑A ’plɛɛ Jaan a nyüüa ’nɩwlipajrʋpa sɔrɔ le? Cɛlɩ ‑maa nyüü kälɩ? ’Ba ’sa ’mɩ ‑gälɩ.» ³¹’Üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’pawii ɔ: «Ama ’daa: ‹Nyɔsʋa blɔ kä ’ɔɔn›, ’ɔnya ’daa: ‹‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’anyɩ wiili Jaan ’saalɩ wiidara le?› ³²‑Maa ama ’daa: ‹Nyüü blɔ kä ’ɔɔn.› » Nyüülü kä ’fɩɔ kʋa’ ‑plɩ ’üa ŋalɛ ’blaa ’üün; nyüülüa ’fɩɔ jre ’iin ’sɩrɩ Jaan bäa’ ’tasɩrɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ. ³³’Iibäa’ ’üün nɩ: «Anyɩ ’iin jre ‑a jre.» ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ’mʋgbɛ, nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’nëmä ’amɩ ’ɔa ’nyrɩ ‑a ‑nyɩ.»

Matiö 21.33-46; Lukë 20.9-19

Plɛbʋbɔ ’jrʋpafɛnyüü

Matiö 21.33-46; Lukë 20.9-19

¹’I ‑sia’ nɩ, Jesu ’pala ’üün tapönänë ’klɩ ɔ: «Nyɔɔ ’doo pla kä viinyëputu12.1 viinyë: Tuujɔ bäsaa ’uu tʋä rɛsɛɛn., ’ɔ klu ’uun ’klɩ, ’ɔnya ma ’wlitʋŋlɔ ’kpa kpakë ’ɔmä putu ‑gälɩ ‑glaara, ’ɔnya ‑goolo ’lɩ ’bütügbalä kä ’mlɩ ’ümäa’ rɛsɛɛn12.1 rɛsɛɛn: ’A rɛsɛɛn ’ü nö ‑bɛ ’ü pie ‑duvɛɛn. pɔtrɔ, ’ɔnya tɩ ’ua ’mlɩ ’jrʋpafɛnyüü ’ɔnya mi nyɔtugbabre12.1 Esaii 5.1-2. ‑Pɔɔkʋlʋa ’mlɩ nɩ, Israɛɛlë ’nyɩa’ ’jülü Nyɔsʋa ‑glaaa ɩa’ ’nyügbatʋ, ’ü bä viinyë. ’Jrʋpafɛnyüülü nɩ, ’üü bä ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, ‑dɔkpɩanyüü nyra tagbü.. ²Rɛsɛɛn a ’sasataɩn jräa’ ’lɩ nɩ, ’ɔnya blɔ ’ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ ’doo nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ putulua ’mlɩ ’jrʋpa, ü ‑nyɩ ’ɔɔn ’ɔa nɛ rɛsɛɛn, ɔ ja ’ɔmɩ ’ɛɛn. ³’Ü ’kplaa’ nyɔɔlɔ nɩ, bɔtɔ ’ü bɔtɔ ’ɔɔn, ’ünyɩ ’ɔɔn dɛɛ ‑a ‑nyɩ ’ünya prɛ ’ɔɔn. ⁴’Ɔnya ’patä ’ɔnya blɔ ’lɩ ’jrʋpafɛnyɔɔ ‑moloo; ’ünya be be ’ɔɔn ’täkë12.4 ’ünya ’be ’ɔɔn ’täkë: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’ünya bɔtrɔ ’ɔɔn ’wli bɔtrɔ, ’ünya ‑jejre ’ɔɔn. ⁵’Ɔnya blɔ ’sɔɔwʋ ‑moloo, ’ünya ’bla ’ɔɔn; ‑mölöö nya ’trorolɩ; bɔtɔ ’üün bɔtɔ, ‑a ’blaa ‑mölöö. ⁶’Ɔa ‑wawajʋa ’doo tɩɔ ’lɩ. ’Ɔa plɛ ’klɩ ’ɔ ‑nëma: ‹Ama blɔ ’na ’jʋ, ’ünya ’ɔɔn nyɔɔwʋbaa.› ’Ɔnya ’pala ’jʋlɔ ‑gälɩ ’tä, ’ɔnya blɔ ’ɔɔn nyüülüa ‑nyɛɛ. ⁷‑Maa ’jrʋpafɛnyüülüa plɛ ’klɩ ’ü ‑nëma nɩ: ‹‑Jää ’jʋlɔ nëmäa’ ‑jaaa ji; ’ba ji a ’bla ’ɔɔn, ‑bɛ amä ‑jaalä ji!› ⁸’Ünya ’kpla ’ɔɔn, ’ünya ’cie ’ɔɔn viinyëputu ’lɩ, ’ünya ’bla ’ɔɔn.

⁹«‑Asɩ putukänyɔɔlɔ nya ‑plɩɩ nʋ ɔ le? ’Ɔnya jia, ’kä ’ɔnya ’jrʋpafɛnyüülü ’bla; ’kä ’ɔnya ’lɩ ’jrʋpafɛnyüü ‑mölöö ‑tʋ. ¹⁰’Amä ’daa ’a ‑kaapɩɔ ‑taa waklüülü ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑täsä?

’Täkälä nyëkapanyüü be käa’ ’klʋɛɛ nɩ,

’ää nʋ ’tasɩrɩ nyukua ‑gɔmʋʋ12.10 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.22-23..

¹¹’A ‑pɩ ’Pläkänyɔɔ ‑tʋ ’iin;

’ia ’mʋfadɛɛ ’nyɩ bä ‑a bä ana ‑gʋ!»

¹²’Ü jre ’iin ’sɩrɩ tapönänälä Jesu ’paa’ käläa’ ’üün ‑gba. ’Ia ‑gʋ ’ü ’bata ’ümä ’ɔɔn ’kpla, ‑maa nyüülü ‑gblɔɔa’ ‑plɩɩ ’kä ’üa ŋalɛ ’blaa ’üün. ’Ünya ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ ’ünya mi.

Dapooa ’pɛpɛɛkʋ

Matiö 22.15-22; Lukë 20.20-26

¹³’Ünya blɔ ’ɔɔn Farisinyüü ’doorodoo nyra Erɔɔdëa nyüü ’doorodoo dɛrɩ ’ümä ’ɔa ’papawii kälɩ ‑srörö ’ümä ’ɔɔn ’kpla. ¹⁴’Ünya ji Jesu ’bete: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, a jre ’sɩrɩ ‑saaa’ ’lɩ ’cɩcasa, ‑bɛ ‑kpɩaa’ ’cɩcasa Nyɔsʋaa ’nyʋfɔ. Nyɔɔ ’nyɩ ‑mɩ ŋalɛ ’wʋ ‑a kä, ‑nyɩ ‑gbasa nyüü ’lɩ ‑a. A kä amä Sesaa dapoo kälɩ ’pɛɛrɛ? ‑Yɛɛ ‑ale ’Woo?» ¹⁵Jesu jrea’ ‑gʋ ’iin ’sɩrɩ ’ü bäa’ ‑glagälɩsrörönyüü nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ji ’mɩ ’lɩtɛ le? ’Ba ja ’mɩ denie ’dee12.15 denie ’dee: ‑Srɩ ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛmölii. ’mä ’ɛɛn ’jä.» ¹⁶’Ünya ja ’ɔmɩ ’iin; Jesu nya ’bete ’üün: «Nyɔɔ ’plɛɛ kä ’pike nyra ‑jɩjradii bä ’lɩ ‑gälɩ le?» ’Ü ‑nëma: «Sesaalɔ.» ¹⁷’Ia ‑gʋ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛɛlɛ bäa’ Sesaa dɛɛ, ’ba ‑nyɩ ’ɛɛn Sesaa, ‑bɛ dɛɛ bäa’ Nyɔsʋaa dɛɛ ’ba ‑nyɩ ’ɛɛn Nyɔsʋa.» ’Ɔnya kala ’üün plɛ ’klɩ.

Jäjänyüü nya ‑srɩɩ ’kuaabre sɔa?

Matiö 22.23-33; Lukë 20.27-40

¹⁸Sadusinyüülü ’daaa’ ‑maa nyɔɔ ma jä ’ɔ ‑kanyɩ sɔ ’kuaabre ‑a nɩ12.18 Akëtë 23.8., ’ünya jijrö Jesu ‑gba, ’ünya ’bete ’ɔɔn: ¹⁹«’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑jää ’sɩ Moisëa ‑dɔ ‑gbalaa’ amɩ nɩ: ‹ Nyɔɔa ‑wlajʋ nyra ’ɔa ’ŋlʋʋ ma ’nyɩ ’jʋ ‑a ‑gu ‑bɛ ɔma jä nɩ, ’ɔa ‑wlajʋ kä ’kusroŋlʋʋlɔ ’ɔ nyra ’ɔɔn ’mä ’ɔa ‑wlajʋa ’jü ‑gu12.19 Deteronɔɔmë 25.5-6; Jenɛɛsë 38..› ²⁰‑Jää ‑wlajü ‑uunsɔɔ. Kpaköa nɔ ‑kätɩ ’ti, ’ɔnyɩ ’jʋ ‑a ‑gu ’ɔnya jä. ²¹’Ɔa ‑wlajʋ nya dɔrɔ ’kusroŋlʋʋlɔ ’wʋ ’ɔnya kä ’ɔɔn. ’Ɔnyɩ ’jʋ ‑a ‑gu ’ɔnya jä bɩa. Tääa nɔa ’mʋgbɛ, ’a dɛɛ ’dee. ²²’Üa ‑uunsɔɔlü ’nyɩ ’jü ‑a ‑gu ’ünya jä. ’Üa ’fɩɔ nya bɩa, ’ŋlʋʋlɔ nya jä bɩa. ²³’Üa ’fɩɔ ma sɔ ‑srɩɩ ’kuaabre, ‑mɔ ’plɛɛ nya ’ŋlʋʋlɔ kä ɔ le? ’Be ’ɔ kä ’üa ‑uunsɔɔa ’fɩɔ ‑o?» ²⁴’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Mää dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’anyɩ ’nua’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’wli, ‑bɛ ’anyɩa’ Nyɔsʋaa ’klü jre nɩ, ‑mää ’ia ‑gʋ ’anyɩ ‑trɔɔrɔ ‑plɩɩ ’ana nyüfë? ²⁵’Taɩn ’lɩ jäjänyüü ’mäa’ ‑srɩɩ ’kuaabre sɔ nɩ, ’titikʋ ‑ka ‑nëmä ’lɩ ‑a bä; ‑maa ’ünya ‑beere ’aanjëlü bäa’ cɛlɩ. ²⁶Wiili bäa’ jäjänyüüa ’kuaabrea sɔsɔkʋ nɩ, ’amä ’daa ’a ‑kaapɩɔ ’iin Moisëa ‑pɔɔkʋ ’lɩ ‑täsrä? ’Pɛlɛ ’paaa’ tiijiea fifikʋa ‑gä, ’ɛa ’mlɩ Nyɔsʋa ‑gbala Moisë: ‹ ’Mɔɔ bä Abraamëa Nyɔsʋa, Isaakëa Nyɔsʋa ’nyaa bä Jakɔɔbëa Nyɔsʋa12.26 Ɛgësɔɔdë 3.2-6; 15–16.?› ²⁷Nyɔsʋa ’nyɩ jäjänyüüa Nyɔsʋa ‑a bä, ‑maa ’lɩbänyüüa Nyɔsʋa ’ɔ bä. ’A ‑trɔɔrɔ ’ana nyüfë ‑gböösa.»

‑Dɔlʋ ‑sia’ ’wʋ

Matiö 22.34-40; Lukë 10.25-28

²⁸’Ü ‑topoa’, ‑dɔkpɩanyɔɔ ’doo po ’üün ’nyakli. Jesu ’saa’ Sadusinyüü ‑gälɩ ’cɩcasa nɩ, ‑dɔkpɩanyɔɔlɔ nya jijrö Jesu ‑gba ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «‑Dɔa ’fɩɔa ‑tɔrʋpɩɔ, ‑mʋ ’plɛɛ ‑siwʋ le?» ²⁹’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Jää ‑dɔlʋ ‑sia’ ’wʋ: ‹ Israɛɛlë, ’ba ponyakli. Ana ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋa, ’ɔa ’doo bä ’Pläkänyɔɔ ³⁰’kä ‑nya ‑na plɛa ’fɩɔ nʋ, ‑na ‑susu, ‑na bobowli nyra ‑na ’klüa ’fɩɔ, ’kä ‑nya ‑na ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋa ‑wa12.30 Deteronɔɔmë 6.4-5..› ³¹‑Jää ’ua ’sɔɔa nu: ‹ ’Sɩrɩ ‑waa’ ‑na nyufa, ‑wa ’saa ‑na ‑moloo12.31 Levitiikë 19.18..› ‑Dɔ ‑moloo ‑kanyɩ ’lɩ ‑a bä ’unyɩ ’ia ’sɔɔlʋ ’wʋ ‑a ‑si.» ³²’Iibäa’ ‑dɔkpɩanyɔɔlɔ nɩ: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ’cɩcasa ‑saalɩ Nyɔsʋa bä ’doo; ‑moloo ‑kanyɩ ’lɩ ‑a bä12.32 Deteronɔɔmë 4.35., ³³nʋ ‑na plɛa ’fɩɔ, ‑na bobowlia ’fɩɔ, ‑na ‑susu nyra ‑na ’klüa ’fɩɔ ‑a ‑wa ’ɔɔn; ’sɩrɩ ‑waa’ ‑na nyufa, ‑wa ’saa ‑na ‑moloo. ’I ‑si Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩa mlaa ’pütökʋ ’wʋ, ’inya ‑si ‑gbɔa ’fɩɔwʋ12.33 Osee 6.6..» ³⁴Jesu ’jäa’ nyɔɔlɔa ’lɩgaglakʋ ’ɔa ’lɩsasawiia ’mlɩ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Nyɩ ’lɩ Nyɔsʋaa ’kamaplä dɛrɩ ‑a tʋŋlɔ.» ’Bala ’lɩ ‑gälɩ, nyɔɔ ‑kanyɩ ’ɔɔn ’bete ‑a ’bete.

Nyɔɔ ’plɛɛ kä ’jʋ bä Jesu le?

Matiö 22.41-46; Lukë 20.41-44

³⁵Jesu ’kpɩaraa’ Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ nɩ ’ɔnya ’bete: «’A jre ‑gbaalä kä ‑gʋ ‑dɔkpɩanyüü ’daaa’ ‑maa ’Kriisë bä Daviidëa ’jʋ? ³⁶’Nyüna ‑Susu ’cerea’ Daviidë ‑gälɩ ’ɔa ’mʋgbɛ nɩnɩa:

’Pläkänyɔɔ ‑gbala ’na ’Pläkänyɔɔ: ’A ‑pɩ ’na ’dupa ’lɩ ‑a kʋ kʋ,

’kä ’n ’pie ‑na ’nyüamlɩjraranyüü ‑na bökli ‑wälɩ

‑beere bökligälɩtʋkpö12.36 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 110.1..

³⁷Daviidëa ’mʋgbɛ ’dara ’ɔɔn ’Pläkänyɔɔ; ‑bɛ ‑asɩ ’ɔ nʋ ‑bɛ ’ɔ bä bɩa ’ɔa ’jʋ le?» ‑Jria kpakö po ’ɔɔn ’nyakli dɔrʋsa.

‑Dɔkpɩanyüüa bʋbɔgbi

Matiö 23.1-36; Lukë 20.45-47

³⁸’Ɔ ’kpɩaa’ ’üün nɩ, ’ɔ ‑gbala ’üün: «’Ba ‑tre ’ana nyüfë ‑dɔkpɩanyüüa ‑gʋ. ‑Panë ’ü ’palɩ ‑bɛ ’ü ‑piie, ‑bɛ ü ‑waa’ ‑saplɛ ’klɩa ’trɔrʋ, ³⁹nyra ’sraaplanyuku ‑wälɩa ’klɔɔtrʋa ’kpatëa ‑gälɩa kʋkʋkʋ. ‑Glɩsɩglɩsɩ ma jrälɩ nɩ, tuponyüüa ’kpatë ‑gälɩ ’ü kɔ kɔ. ⁴⁰’Ü bɩa ’kusroŋlëgë diia ’fɩɔ kälɩ, ‑bɛ üma bibie Nyɔsʋa ’ü ‑wlɛlɩ ‑beere ’cɩcanyüü, nyüü ’mä ‑gʋ ’üün ’jäjrä. ’Üa ‑gäa ‑tʋtʋkʋ nya ’lɩklaa ‑gböösa.»

’Pʋablakusroŋlʋʋ

Lukë 21.1-4

⁴¹Jesu ’prɛrɛa’ ‑plɩɩ nyüü ’pɛɛrɛa’ nyɔsʋamöliia ‑gba nɩ, ’ii ’ɔ kʋ ‑bɛ ’ɔ tɛ ’üün ’klɩ ’ü ’pa ’pa ’lɩ mölii. ’Bɩɔjinyüü ’kɔkɔmlɛ ’saa mölii ’kɔkɔmlɛ. ⁴²’Pʋablakusroŋlʋʋ ’doo nya ji ’ɔnya ’palɩ möliieju ’sɔɔ ’nyɩa’ ‑tɔɔɔ kä. ⁴³Jesu nya we ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü, ’iibä: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’pʋablakusroŋlʋʋlɔ kʋa’ ‑pɩ, ’ɔɔ ’sa mölii ’ɔnya ‑si nyüülü kä ’fɩɔ ’paa’ ‑tɛ mölii ’wʋ, ⁴⁴ü kä ’fɩɔ ’paa’ ‑tɛ mölii nɩ, ’inyɩ ’üa ’nyü ‑gälɩ dɛɛ ‑a bä, ‑maa ’ɔɔlɔ nɩ, dɛɛlɛ tɩɔa’ ’lɩ ’ɔɔn ’ɔmäa’ dɛɛji, ’ɛɛ ’ɔ ’sa.»

Jerusalɛɛmëa ‑gbogblookʋ nyra Nyɔɔa ’Jʋa dɛrɩböblöökʋ

Matiö 24.1-14; Lukë 21.5-19

¹Jesu ’ciea’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyɔɔ ’doo nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, tɛ ’lɩ! Abɩa nyukupatäkë ’na; ’tasɩrɩa ’mʋfa nyuku!» ²Jesu nya ’sa ’ɔɔn ‑gälɩ: «‑Jäää nyëka kpakülü kɔkɔa’ ‑pɩ ’wʋ? Nyukupatäkä ’döö ‑nëmä ’döö ‑gälɩ ‑a tɩɔ; ’üa ’fɩɔ nya ‑gbloooa.»

³’Ɔnya ’prɛrɛ Oliivëa ’dʋgba ’wli ’ii ’ɔ kʋ ‑bɛ ’ɔ ’jä Nyɔsʋaanyuku ’wʋ. Piɛɛrë, Jaakë, Jaan ‑bɛ Andree tɩɔa’ ’ɔɔn ‑gba nɩ, ’ünya ’bete ’ɔɔn: ⁴«‑Gbala amɩ, ’taɩn ’plɛɛ ’lɩ ’imä ’lɩjrä le? ‑Asɩ anya ’iin jre ’sɩrɩ ’ia ’fɩɔ ’mäa’ nrörö le?» ⁵Jesu nya ‑gbala ’üün ɔ: «’Ba ‑tre ’ana nyüfë! Nyɔɔ ’nyɩ ’pa ’amɩ mlüülɩ. ⁶’Be ’kɔkɔmlɛ nya ’na ’nyrɩ jaa ’kä ’ünya ji, ’ünya ’daa: ‹’Mɔɔ bä ’ɔɔn,› ’kä ’ünya nyüü ’kɔkɔmlɛ mlüülɩpa. ⁷‑Srɩ ’lɩ ’amäa’ toua ’nyrɩ ’wli ’nu, nyra ’sɩrɩ ’u ‑flooroa’ ’plä ‑gälɩ nɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑gbakä; ’i kä ’imä ’lɩjrä. ‑Maa ‑mää ’pläa bɩarataɩn ‑kaaŋlʋ ’saabä. ⁸‑Glügbö ‑bɛ ‑glügbö nya ’wlitotroa, ’kɩɩɩ ‑bɛ ’kɩɩɩ nya ’wlitotroa; ‑tʋtʋ nya ‑pɩɔ ’kɔkɔmlɛ tɩtrɛa, ‑gbëka nyra ‑sʋɩ nya paa. ’A ’ŋlʋʋ ‑gälɩsɔsrɔkʋa ’klɩsa mɩmɩakʋ.

⁹«’Amɔlɔ nɩ, ’ba kä ’ia plɛ. ’Ünya ’amɩ tropina ’lɩ faa, ’ünya ’amɩ ‑gbalɛfi ‑gälɩ ‑gbagbaa juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ. ’Na ‑gʋ, ’ünya ’amɩ ’cifu nyra ’kɩɩɩ ’klɩ faa, wiili ’a jrea’ ’amä ’iin ’lɩsa. ¹⁰‑Maa abɩa ’mʋfagogo ’sara ‑kätɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa ’fɩɔa ’mlɩ. ¹¹’Taɩn ’lɩ ’ümäa’ ’amɩ ’sakalɩ fa nɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ wiili ’a nëmäa’ ’pa, ’ia ‑gʋ; ‑maa ’ia ‑srɩ ’lɩ nɩ, ’ba ’salɩ wiili nëmäa’ ’ana ’wlia ’mlɩ ji. ‑Mää ’ana ’mʋgbɛ ‑nëmä ’iin ’pa, ‑maa ’Nyüna ‑Susu nëmä ’iin ’pa. ¹²‑Wlajʋ nya ‑wlajʋ ‑moloo jäjä mlɩ ’saraa, tʋ nya ’ɔa ’jʋ ’saa; ’jü nyra ’üa tʋɩɩ nya ’wlitotroa, ’kä ’ünya ’üün ’bla13.12 Misee 7.6.. ¹³Nyüüa ’fɩɔ nëmä ’amɩ ’nyüamlɩjraa ’na ’nyrɩa ‑gʋ; ‑maa nyɔɔlɔ ‑nëmäa’ ’iin ’klɩfɔlɔ, ɔmäa’ ’ia bɩarafa ’wʋ ’tɔ nɩ, ’ɔnya ’lɩmlɩwʋa.»

Nyɔsʋaa jraradɛɛ

Matiö 24.15-51; Lukë 21.20-36

¹⁴«‑Srɩ ’lɩ ’a ’jäa’ Nyɔsʋa jraradɛɛ, dɛɛlɛ kä ‑gä Nyɔsʋaa ’wʋdɛtrɛnyɔɔ Daniɛɛlë ’pa käa’13.14 dɛɛlɛ kä ‑gä Nyɔsʋaa ’wʋdɛtrɛnyɔɔ Daniɛɛlë ’pa käa’: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Tɛ Daniɛɛlë 9.27; 11.31; 12.11., ɛma pa ‑plɩɩ ’ɛ ‑nëmäa’ kʋ nɩ, abɩa nyɔɔlɔ ‑täsäa’ ’nu! ‑Mülü ’mäa’ Judee bä ’ia ‑srɩ ’lɩ nɩ, ü fɔlɔ ’dʋgbë ’lɩ. ¹⁵‑Mɔlɔ nëmäa’ nyuku ‑gälɩ bä, ’ɔnyɩ ’cie, ’ɔnyɩ mi dɛɛa ’klɛɛ nyüköli. ¹⁶‑Mɔlɔ nëmäa’ ’klʋɛɛ bä, ’ɔnyɩ ’blöö ’ɔnyɩ ji ’kotua ’klɛɛ. ¹⁷’Ia ‑srɩ ’lɩ ‑nëmä nʋgblaŋlëgë nyra ü ’nyaaa’ ’jü kälɩ ‑a ’nara. ¹⁸’Ba bibie Nyɔsʋa ’i ‑pɩ ’lɩjrä sɩɔpataɩn ’lɩ. ¹⁹’Ia jrüülüa ’mlɩ, ‑sʋɩlɩ nëmäa’ ’lɩjrä, ’bala ’pläa ’käkolofa ’wʋ, ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ Nyɔsʋa nʋa’ ’plä, ’ia ’samaa ‑sʋɩ ‑kaapɩɔ ’lɩjrä13.19 Daniɛɛlë 12.1., ’ɛ ‑ka ‑nëmä bɩa ’lɩ ‑a jrä ’plɔʋ. ²⁰’Pläkänyɔɔ ma ’nyɩ ɩ ’ia jrüülü ’klɩ ‑a ’bö, nyɔɔ ’doo ‑nëmä ’lɩmlɩ ‑a ’wʋ; ‑maa ’ɔa nyüülü ’ɔ ’baa’ ’lɩ, ’üa ‑gʋ ’ɔ ’bö jrüü ’klɩ. ²¹Nyɔɔ ma ‑gbala ’amɩ: ‹‑Tɛ ’Kriisë bä› ’aiɛ: ‹‑Pɩ ’ɔ bä› ’anyɩ ’dara ’iin wii. ²²’N ’paa’ ’iin nɩ, ‑gbagblɛ ’kriisë nyra ‑gbagblɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüü nya ‑srɩɩ ’lɩbäa; ’ünya ‑saragbi nyra plɛklɩkalawii nʋa, ’ünya ’nɩmɩ13.22 ’nɩmɩ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. nyüülü Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ mlüü ’lɩpaa ima bä ’ia ’sa. ²³’Amɔlɔ nɩ, ’ba ‑tre ’ana nyüfë: ’n tɩ ‑srɩ dɛrɩ ’nyaa ‑gbala ’amɩ ’ia ’fɩɔ.

²⁴‑Maa ‑sʋɩlɩ ma bɩa ‑taa jrüülüa ’mlɩ nɩ,

’jöjrüükpü nya ’jrʋa ’klɩ ’prɛrɛa,

‑seple ‑ka ‑nëmä ’ɛa plöplönyü ‑a ’klaa,

²⁵‑särë nya cɛlɩ sɔsɔa ’kä ’ünya böblö;

’klülü kä ’fɩɔ bäa’ cɛa ’mlɩ nya tɩtrɛa13.25 Esaii 13.10; 34.4..

²⁶’Ia ’taɩn ’lɩ, ’ünya Nyɔɔa ’Jʋ ‑gbru ‑gälɩ ’järäa ‑bɛ ’ɔnya ji, ’ɔ ‑bɛ ’ɔa ’klü nyra ’wliklɩa ’bʋabʋakʋ13.26 Daniɛɛlë 7.13.. ²⁷’Kä ’ɔnya ’ɔa ’aanjëɩɩ jaa ’ümä ’ɔa nyüülü ’ɔ ’baa’ ’lɩ, ü bäa’ ‑tʋtʋa kotü mlɔɔ ’lɩ ‑gbapapla, sɔ ‑tʋtʋa ’käkolofa ’wʋ ‑a mi ‑a ‑tɔɔ cɛa blöröfa ’wʋ.»

‑Ëlerekʋ

Matiö 24.32-36,43-51; 25.13; Lukë 21.29-36

²⁸«’Ba ’nu ‑tɔɔɔlʋ figietuu ’paaa’ ’wli. ’Ua dawii ma bä ’jɩjarɛ, ‑bɛ ’napɩ ’jɩjarɛ ma ‑ga nɩ, ’a jre ’iin ’sɩrɩ ’ua tʋtʋ ’taɩn nyaa’ ’lɩjrä. ²⁹’Asɩ ’ama ’jä ’ia wiili, ima jrälɩ nɩ, ’ba jresaa wiili nëmäa’ ’tɔ ‑kanyɩ ’lɩdɛrɩ ‑a tʋŋlɔ, ’i bä nyukumla ’klɩ. ³⁰’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩa ’fɩɔ ‑nëmä bɩa ‑a bɩa ’kä ’ia ’fɩɔ nya ’lɩjrä. ³¹Cɛ nyra ‑tʋtʋ nya ‑sia, ‑maa ’na mlɩa wii ‑nëmä ‑si ‑a ‑si ’plɔʋ.

³²«Dɛɛlɛ bäa’ ’ia jrüü ’aiɛ ’ia ’taɩn nɩ, nyɔɔ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre; ’aanjëlü bäa’ cɛlɩ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre, ’inya ’nyɩ bɩa ’Jʋ bä. Tʋa ’doo ’ɔɔ jre ’iin. ³³’Anyɩ ’mʋmɔ, ’ba bibie Nyɔsʋa13.33 ’ba bibie Nyɔsʋa: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’be ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ ’imäa’ ’lɩjrä ’anyɩ ’iin jre ‑a jre. ³⁴’Inya ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ möa’ nyɔtugbabre, ‑bɛ ’ɔ tɩɛa’ ’ɔa nyuku nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ ’ua ‑wälɩ ’jrʋpa ‑gba; ‑bɛ ’ɔ sraraa’ ‑mɔ ’ɔa ’jrʋpa, ‑bɛ ’ɔ ‑gbalaa’ nyɔɔlɔ ‑glaaraa’ ‑gböööa tatu ‑gba; ’ɔ ’nɩ ’mʋmɔ. ³⁵’A ’ia ‑gʋ ’anyɩ ’mʋmɔ, ’be ’taɩnlɩ kä ’mlɩ ‑gböööa tʋ ’mäa’ ji ’anyɩ ’iin jre ‑a jre; ‑bɛ ‑gbiajrʋ ’lɩ ’ɔmä ji, ‑maa ‑srɩlɩtʋŋlʋwlaa, ‑ale ’taɩn ’lɩ sapë ’mäa’ ‑gbe, ‑maa ‑suwla, ’anyɩ ’iin jre ‑a jre; ³⁶Abɩa ŋalɛ ’bla ’amɩ ’ɔ ‑pɩ ’amɩ ‑wälɩfu ‑bɛ ’ɔ ‑pɩ ’amɩ ’mʋmɔ ’lɩjrä. ³⁷Wiili ’n ‑gbalaa’ ’amɩ, ’ana ’fɩɔ kä ’iin. ’A ’nɩ ’mʋmɔ.»

Jesua ’kpɛɛ ’ü pla

Matiö 26.1-5; Lukë 22.1-2; Jaan 11.45-53

¹Jrüü ’sɔɔa ’mlɩ ’ünya ’Paakë nyra ’flɔɔlʋ kä ’mlɩ ’ünyɩ ’paa’ levurëa ‑glɩsɩglɩsɩ ’jäa14.1 Ɛgësɔɔdë 12.1-27.. ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’bata ’sɩrɩ ’ümä Jesu ’kpla yrʋsa ’ümä ’ɔɔn ’bla. ²’Üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’paa wii ɔ: «’I ’nɩ bä ‑glɩsɩglɩsɩa ‑srɩ ’lɩ, nyüü ‑pɩ ’crɛ ‑tʋ.»

’Ŋlʋʋlɔ ‑gblɔɔa’ Jesua ’wli ‑daŋlʋɩnɩ ’kä

Matiö 26.6-16; Lukë 22.3-6; Jaan 12.1-8

³Jesu bä ɩ Betanii ’jrʋklanyɔɔ Simɔɔa nyuku ‑wälɩ. Jesu jö ɩ dɛɛ, ’ŋlʋʋ ’doo nya pa, ’ɔa kälɩa alebatrëa14.3 alebatrë: Ejiipëtë bätäa ’täkä ‑glügbö ‑mölöö bäsaa. ’Ü ’klaa ’pɔlɔnyü nyra ’katʋnyü. ’Üa ’peru ’bʋa. ’kpala jɔ, ’äa ’mlɩa ’tasɩrɩa ’naarëa14.3 ’naarë: Tuu ’doo bäsaa ’ua ’nɩ ’ü nö ‑bɛ ’ü nö ‑daŋlʋɩnɩ. ’Üa ‑daŋlʋɩnɩa ’peru ’bʋa. ‑daŋlʋɩnɩlɩ kä ’peru ’bʋaa’. ’Ɔ waa’ ’kpalaläa ’mä ’klɩ nɩ, ’ɔnya ‑gbäträ ’iin Jesua ’wli ’kä. ⁴’I käa’ ‑gʋ ‑mülü bä ɩa’ ‑plɩɩ ’crɛ ’wʋ nɩ; ‑wälɩ ’ü ‑ŋuŋlo: «Dɛplɛɛ kä ‑plɩɩ ‑daŋlʋɩnɩlɩa bʋblɔkʋ le? ⁵A ’mrɛɛ amä ’iin ’peru ’pa deniea ‑glʋɩtää14.5 deniea ‑glʋɩtää: ‑Sʋ ’dooa ’pɛpɛɛmölii., ’kä anya ’iin ’pʋablanyüü ‑nyɩ.» ’Ünya ’daa ’ŋlʋʋlɔ. ⁶’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ba sɔ ’ɔɔn ‑gba. Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ‑taara ’ɔɔn plɛ ’lɩ le? ’Mʋfagbi ’ɔ nʋ ’mɩ ‑gba. ⁷’Pʋablanyüü bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ’plɔʋplɔʋ14.7 Deteronɔɔmë 15.11., ’taɩnlɩ kä ’mlɩ ’a ‑waa’ ’anya ’üün ‑gbajia. ‑Maa ’mɔɔlɔ nɩ, ’nyɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑a bä ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ. ⁸Dɛɛlɛ ’ɔ ’mrɛɛa’ mlɩ ’ɛɛ ’ɔ nʋ; ‑srɩ ’ɔ tɩ dɛrɩ ’ɔnya ’pa ’mɩ ‑daŋlʋɩnɩ ’na tʋtʋtaɩnlɩa ‑gʋ14.8 Juifëa ‑nyɛɛ nyɔɔ ma jä ’ü ’paa ’ɔɔn ’nɔnʋpawöseri nyra ‑daŋlʋɩnɩ; ’a ’ii Jesu ’daa.. ⁹’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑pɩɔ o ‑pɩɔ ‑taa ’mʋfagogolä ’mäa’ ’sara ’pläa ’fɩɔa ’mlɩ nɩ, wiili ’ŋlʋʋlɔ nʋa’, nyüü nya ’ia ‑gä ’paa ‑bɛ ’ünya ’ɔa ‑gä plɛ ’pa.»

¹⁰Judaa Isëkario, Jesua nyüüpʋnyüüsɔɔa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo, nya ‑sɔ ’wʋ, ’ɔnya mi ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü ’jä ’ɔmä Jesu ’sa. ¹¹Wiili ’ɔ jaa’, ’i kä ’ümɩ dɔrɔ ’wʋ, ’ü ‑nëma ’ünya ’ɔɔn mölii ‑nyɩa. ’Bala ’lɩ ‑gälɩ ’sɩrɩ Judaa ’mäa’ nʋ ‑bɛ ’ɔmäa’ Jesu ’sa, ’ia ’nyʋfɔ ’ɔ ’bata.

Jesua ‑gälɩblörö ’Paakë

Matiö 26.17-25; Lukë 22.7-18,21-30; Jaan 13.21-30

¹²’Flɔɔlʋ kä ’mlɩ ’nyɩa’ levurë bä, ’ua ‑glɩsɩglɩsɩa ’klɩsa jrüü ’lɩ nɩ, ibäa’ ’Paakëa ‑bablëëjüa ’bablasrɩ nɩ, Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’bete ’ɔɔn: «‑Pëplɛɛ ‑baata amä ’Paakëa jijri ’klɩkäsesre ‑bɛ ‑mä dɛɛji le?» ¹³’Ɔnya blɔ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’sɔɔ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba mi bätä, nyɔɔ ’doo nya ’nɩ ’wlitroa; ’a nyra ’ɔɔn nya ’klɩtraraa. ’Ba ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ. ¹⁴‑Plɩɩlɩ ’ɔ nëmäa’ pa, ’ba ‑gbala nyukukänyɔɔ ‑maa: ‹’Kpɩkpɩanyɔɔ ’bete: ‑Pëplɛɛ ’mɔɔ ‑bɛ ’na ’wʋnyɛrɛnyüü ’mäa’ ’Paakë ’wʋ jrörö le?› ¹⁵’Ɔnya ’amɩ nyëka klöö kpakö sraraa ‑nyɛɛ nyuku ‑gälɩ, ’äa ‑wälɩ diia ’fɩɔ ’sesre ’klɩ ’kä. ’A ‑nyɛɛ ’amä ’känyɩgla.» ¹⁶’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi bätäläa ’mlɩ, ’sɩrɩ ’ɔ ‑gbalaa’ ’üün ‑tɛɛ, ’asɩ ’i nrörö. ’Ünya ’sesre ’Paakëa jijri ’kä.

¹⁷‑Gbiajrʋ mia’ ’ɔɔ ‑bɛ nyüüpʋnyüüsɔɔ nya ji. ¹⁸’Ü jö ɩ dɛɛ, Jesu ‑nëma: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo, ’nyraa ’ɔɔn tara ’wʋ, ’ɔnya ’mɩ ’saa14.18 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 41.10..» ¹⁹’Üa ’fɩɔ ’kpɔɔ ɔ, ‑moloo ma bälɩ: «’Mɔɔ ‑ale?» ²⁰’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ana nyüüpʋnyüüsɔɔa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo bäsaa, nyɔɔlɔ ’nyraa ’ɔɔn paplaa’ ’darʋ ’lɩtarapö ’lɩ. ²¹Mö Nyɔɔa ’Jʋ mö, ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ14.21 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.2-19; Esaii 53.. ‑Maa nyɔɔlɔ ’saa’ ’ɔɔn, ’inya bʋbɔa ’ɔa ‑gʋ; ’i ‑si ’nanakʋ ’kä ’ünyɩ ‑gu ɩ ’ɔmɩ!»

²²’Ü ‑ka jö ɩ dɛɛ Jesu nya dɔrɔ ’flɔɔ ’wʋ; ’ɔ bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ, ’ɔnya ’böblö ’uun ‑tɩa ’ɔnya ‑nyɩ ’ümɩ ’uun; ’ɔ ‑nëma: «’Ba dɔrɔ ’uun ’wʋ, ’ba ji ’uun14.22 ’ba ji ’uun: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’Ba blökälɩ, ’na fugba bäsaa., ’na fugba bäsaa.» ²³’Ɔnya dɔrɔ ‑köwö ’wʋ, ’ɔ bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ, ’ɔnya ‑nyɩ ’ümɩ ’uun, ’üa ’fɩɔ nya ’mla ’uun. ²⁴’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ‑toru bäsaa, kuö dëdräa14.24 dëdrä: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑toru, ’uu ‑gblɔɔkä nyüü ’kɔkɔmlɛa ‑gʋ. ²⁵’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’n ‑ka ‑nëmä viinyënʋ14.25 Viinyënʋ: Rɛsɛɛn ’nʋ. Ɛgësɔɔdë 25.6. ‑a ’mla ’plɔʋ; ima ’nyɩ Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ ‑a bä; ’a ‑nyɛɛ ’nya ’sɔɔwʋ ’uun ’mlala.» ²⁶’Ü bɩaa’ ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋa14.26 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ: Üma bɩa ’Paakë ’jäjäkʋ nɩ, Nyɔsʋa ’nyrɩ ’bʋala ’dʋ 115-118 ’ü brɛ. ’dʋ ’bɩbrɩkʋ nɩ, ’ünya mi Oliivëa ’dʋgba ’wli.

²⁷Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ana ’fɩɔ nya ’mɩ ‑gba ’kägbaa, ’i ‑jɩjra: ‹ ’Nyaa ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ ’blaa, ’kä ‑bablëë nya ’kägba ‑gba14.27 Sakarii 13.7..› ²⁸‑Maa ama sɔ ’kuaabre nɩ, ’nyaa ’amɩ ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ ‑taa Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ.» ²⁹’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «‑Bakää ’üa ’fɩɔ ’nyɩ ‑gba ‑mɩ ‑gbakä, ‑mää ’mɔɔ ‑a.» ³⁰Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ‑mɔlɔ nɩ, ’saarɩa ‑gbialä kʋa’ ‑pɩ, sapɛ ‑nëmä ‑gbegbekʋa ‑gʋ ’sɔɔ ‑a ka, ’kä ‑nya ’mɩ ’klɩfɔlɔkʋa ‑gʋ tää ka.» ³¹Piɛɛrë nya ’patä ’ɔ ‑nëmä: «‑Bakää ’ünya ’daa ’nyraa ‑mɔ ’sɔ ’ümä ’bla, ’nëmä ‑srɩɩ ’daa ’nyɩ ‑mɩ ‑a jre.» ’Üa ’fɩɔ nya ’pa watu ’doo.

Jesu bibriea’ Nyɔsʋa Jesëmanee

Matiö 26.36-46; Lukë 22.40-46

³²’Ünya mi ‑pɩɔ ’doo, ’ii ’ü ’dara Jesëmanee14.32 Jesëmanee: ’Ia ‑gbaa bä ’kpɩ ’sarafa.. ’Ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’Ba kʋ ‑pɩ, ’mä mi, ’mä Nyɔsʋa bibie.» ³³’Ɔ nëmäa’ mi ’ɔ fa Piɛɛrë, Jaakë nyra Jaan. ’Ɔa plɛ ‑taaralɩ dotro ‑bɛ ’ɔa ’koia ’fɩɔ ’jɔklɔ. ³⁴’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ‑susua ’kpɔkpɔɔkʋ nëmä ’mɩ ’bla; ’ba kʋ ‑pɩ, ’anyɩ ’mʋmɔ.» ³⁵’Ɔ mia’ ’klɔɔtrʋ jie nɩ, ’ɔnya be ’ɔa nyufa ‑tʋtʋ ’wʋ, ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa ima ’wʋ ’iin ’klɩ, abɩa ‑taa ’taɩnlɩ tʋŋlɔlɩ ’ɔɔn dɛrɩ. ³⁶’Ɔ nɩnɩa: «Aba14.36 Aba: ’Ia ‑gbaa bä «’Na tʋ» Arameenyüüa wii ’lɩ., ’na Tʋ, ‑bɩa wiia ’fɩɔ mlɩ, tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩ ‑taa ‑sʋɩa ‑köwölä dɛrɩ! ’Ia ’fɩɔlʋ nɩ, ’na ni ’nyɩ tɩɔ ’lɩ, abɩa ‑na ni tɩɔ ’lɩ.»

³⁷’Ɔnya ’blöö ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑nyɛɛ dɛrɩ, ’ɔnya jrä ’üün ’mʋmʋ ’lɩ, ’ɔnya ‑gbala Piɛɛrë: «Simɔɔ, ’mʋmɔ ’mʋmɔ? ‑Nyɩ ‑kätɩ ’kä ‑a tɛ jie! ³⁸’Anyɩ ’mʋmɔ, ’ba bibie Nyɔsʋa ’a ‑pɩ ‑balʋ ’lɩ blö. Nyɔɔ ’klaa ’mʋfa bobowli, ‑maa ’ɔa fugba ’nyɩ ’klü ‑a kä.»

³⁹’Ɔnya ’patä ’ɔnya tʋŋlɔ ’lɩ ’üün dɛrɩ, ’ɔnya ’pa ’sɔɔwʋ watu ’doo, ’ɔnya bibie Nyɔsʋa. ⁴⁰’Ɔ mia’ ji, ’ɔ jrä ’sɔɔwʋ ’üün ’mʋmɔ ’lɩ; ’üa ’nyü bäkälɩ. Wiili ’ü ‑ka ’mäa’ ’ɔɔn ‑gbala ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre.

⁴¹Tääa ‑pɩɔ ’ɔ jia’ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’A ‑ka ’mʋmɔ, ‑bɛ ’a ‑ka ’paa ’saa ‑fʋflʋ! ’Taɩn ’a ’lɩjrä, ‑jää, Nyɔɔa ’Jʋ, ’ɔ ’a ‑balʋnyüü kälɩ ’sara. ⁴²’Ba sɔ ’wʋ, amä mi! ‑Jää, nyɔɔlɔ ’saa’ ’mɩ ’ɔa ’tɔtɔkʋ bɩa.»

’Ü ’kplaa’ Jesu

Matiö 26.47-56; Lukë 22.47-53; Jaan 18.2-12

⁴³’Ɔ ‑ka ’paa wii dotro ‑bɛ Judaa ’tɔ, nyüüpʋnyüüsɔɔa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo, ’ɔɔ ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ, ’üa kälɩa ‑järë nyra tii. ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü ‑bɛ juifënyüüa tagbü blɔ ’üün. ⁴⁴Nyɔɔlɔ ’saa’ ’ɔɔn, ‑jäsɩ ’ɔ ‑gbala käa’ ’üün nɩ: «Nyɔɔlɔ ’nëmäa’ ka ‑gbere nɩ, ’a ’ɔɔ bäsaa. ’Ba ’kpla ’ɔɔn, ’ba fa ’ɔɔn, ‑maa ’ba ‑gäälä ’ɔɔn ’nyiöli.» ⁴⁵Judaalɔ ’tɔa’ dotro nɩ ‑gba ’ɔ jijrö ’ɔɔn, ’ɔ ‑nëma: «Rabii14.45 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä ’Kpɩkpɩanyɔɔ. Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ.!» ’Ɔnya ‑gbere ’ɔɔn. ⁴⁶Nyüülü nya jijrö Jesu ‑gba, ’ünya ’kpla ’ɔɔn. ⁴⁷Ü kʋ ɩa’ ‑plɩɩ, ’doo ’baa’ ’lɩ ’ɔa ‑jɛrɛ, ’ɔnya ’kala ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa bʋblɔnyɔɔ dɛɛ, ’ɔnya ’bölɩ ’ɔa ’nyaklu. ⁴⁸Jesu dɔrɔa’ wii ’wʋ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ji ’mɩ ’kpla, ‑bɛ ’a ja ‑järë nyra tii, ‑beere nyüü ji ’jejienyɔɔ ’kpla le? ⁴⁹’Maa bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑srɩ o ‑srɩ; ’n ’kpɩara Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ’anyɩ ’mɩ ‑a ’kpla. ‑Maa nyɔsʋaawiili ‑jɩjraa’ ’mä nrörö, ’ia ‑gʋ ’i bäsaa.» ⁵⁰’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’fɩɔ nya ‑gba ’ɔɔn ‑gbakä, ’ünya fɔfɔ14.50 Marëkë 14.27.. ⁵¹‑Sëgbanyʋklɔ ’doo prɛ ɩ ’ɔɔn dɛrɩ, ’ɔa ‑gälɩa ’papadɔʋ. ’Ünya ’kpla ’ɔɔn, ⁵²‑maa ’ɔnya ‑gba ’üün ’papadɔʋ kälɩ ’kä ’ɔa ’kpɔ nya fɔ.

’Ü faa’ Jesu tropina ’lɩ

Matiö 26.57-68; Lukë 22.54,63-65; Jaan 18.13-15,19-24

⁵³’Ünya fa Jesu ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ‑nyɛɛ; ’ii ‑gbɔsapɛrɩnyüüa ’fɩɔ, tagbü, nyra ‑dɔkpɩanyüüa ’fɩɔ trara. ⁵⁴Piɛɛrë tʋŋlɔlɩdɛrɩ ‑bɛ ’ɔ ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ, ’ɔnya pa ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ‑gböölia ‑glɔ ’lɩ. ’Ɔnya ’prɛrɛ nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ ’lɩ ’jrʋpaa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya kʋwälɩ, ‑bɛ ’ɔ ’mlɔɔ kapu.

⁵⁵‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifëa tropinanyüüa ’fɩɔ ’bata nyüülü nëmäa’ Jesu wii ‑gälɩ ‑tʋ ‑bɛ ’ümäa’ ’ɔɔn ’bla, ‑maa ’ünyɩ ’jä ’ia wii ‑a. ⁵⁶’Kɔkɔmlɛ ‑tätä ’ɔɔn ‑gbagblɛ ‑gälɩ, ‑maa ’üa ’papawii ’nyɩ bä dɛɛ ’dee ‑a14.56 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 27.12; 35.11.. ⁵⁷’Doorodoo nya ‑tʋ ’ɔɔn ‑gbagblɛ ‑gälɩ; ’ü ‑nëma: ⁵⁸«A ’nu, i ja ’ɔa mlɩ ‑maa: ‹’Nyaa Nyɔsʋaanyukulu kʋa’ ‑pɩ u nyɔɔ ’paa’ ‑gbloooa, ’kä ’nyaa ‑moloo ’pa jrüü tääa ’mlɩ, u nyɔɔ ‑nëmäa’ ’pa14.58 Jaan 2.19..› » ⁵⁹’Ünyɩ ’sɔɔwʋ ’ia nä waklööläa ‑gälɩ ’wli ‑a ’nönrö.

⁶⁰’Ia ‑gʋ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nya ’nyüglö ‑jria ’lɩ ’ɔnya ’bete Jesu: «‑Nëmä mɛ ‑a cɛ? ‑Asɩ ‑gba wiili ’ü ’saa’ ’lɩa ‑gʋ le?» ⁶¹Jesu ’nyɩ mɛ ‑a cɛ. ‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nya ’patä ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «‑Mɔ bä ’Kriisë, Nyɔsʋalɔ ’palaa’ ’nɩ, ’ɔa ’jʋ?» ⁶²’Iibäa’ Jesu nɩ: « ‑Yɛɛ, ’ɔɔ ’n bä. ’Anya Nyɔɔa ’Jʋ ’Klükä Nyɔsʋa ’dupa ’lɩ ’järäa, ’ɔnya cɛlɩa ‑gbru ‑gälɩ jaraa ‑bɛ ’ɔnya ji14.62 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 110.1; Daniɛɛlë 7.13..»

⁶³’Ia ‑gʋ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö ’ŋlara ’ɔa ’mʋgbɛa ’koti, ’ɔ ‑nëma: «Wii ’plɛɛ a ‑ka ’bata le? ⁶⁴Bʋbɔwiili ’ɔ ’paa’ Nyɔsʋaa ‑gʋ, ’a ’nu ’iin ’wli? ‑Asɩ ’a ’jää ’iin ’wʋ le?» ’Üa ’fɩɔ nɩnɩa ’ɔ bä jäjänyɔɔ; ’ɔ kä ’ɔmä jä14.64 ’ɔ kä ’ɔmä jä: Levitiikë 24.16.. ⁶⁵‑Mölöö ‑gbagba ’ɔa ’klʋɩ ‑tatrii, ‑mölöö ‑gbreee ’ɔa ’wli dɔʋ ’kä, ’ü ’kakla ’ɔɔn ‑kɔtrë, ’kä ’ü ’bete ’ɔɔn: «Nyɔɔlɔ ’kalaa’ ‑mɩ dɛɛ, ‑ga ’ɔɔn ’nyrʋ!» ’Jrʋpafɛnyüü nya dɔrʋ ’ɔɔn ’wʋ ’ünya ’papa ’ɔa ’nyakli ’lɩ ’kpë14.65 Esaii 50.6..

Piɛɛrë nɩnɩa ’ɔnyɩ Jesu ‑a jre

Matiö 26.69-75; Lukë 22.55-62; Jaan 18.15-18,25-27

⁶⁶Piɛɛrë bä ɩ ‑gböööa bei ‑wälɩ, ‑bɛ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ’jrʋpafɛŋlʋʋ ’doo ji. ⁶⁷’Ɔ ’jäa’ Piɛɛrë ‑bɛ ’ɔ ’mlɔɔa’ nɩ, ’ɔnya be ’ɔɔn ‑fälɩ: «‑Na ’mʋgbɛ nyra Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu ma ’nyɛɛ.» ⁶⁸’Ɔnya babla, ’ɔ ‑nëma: «’Nyɩ ’nu wiili ‑saaalɩ ’wli ‑a, ’nyɩ ’iin jre ‑a jre.» ’Ɔnya ’cie ’ɔnya mi ‑glɔa ’palafa ’wʋ. Sapɛ nya ‑gbe. ⁶⁹’Ŋlʋʋlɔ ’jäa’ ’ɔɔn ’ɔnya ’patä ’ɔnya ‑gbala nyüülü bäa’ ‑plɩɩ: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑plɩɩ bä ’lɩ ’mlɩ.» ⁷⁰’Ɔnya babla ’sɔɔwʋ. Fɩɩɩn, nyüülü bä ɩa’ ‑plɩɩ nya ‑gbala ’sɔɔwʋ Piɛɛrë ‑maa: «‑Nya ’kasa ’lɩ ’mlɩ bäa, Galileenyɔɔ bä. ‑Na ’papawii ‑beere Galileenyɔɔ14.70 ‑na ’papawii ‑beere Galileenyɔɔ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ⁷¹’Ɔ ‑nyɩ ’iin Nyɔsʋa, ’ɔnya ’sɔrɩ: «Nyɔɔlɔ kä ‑gä ’a ’paaa’ ’nyɩ ’ɔɔn jre ‑a jre.» ⁷²‑Bɛ dotro sapɛ ka ‑gbegbekʋa ‑gʋ ’sɔɔ. Piɛɛrë nya ’pa wiili Jesu ‑gbala käa’ ’ɔɔn plɛ: «Sapɛ ’mä ’daa ’ɛmä ’sɔɔ ka ’ɛmä ‑gbe nɩ, ‑mɔlɔ ‑nya tää kaa ’kä ‑nya nyüü ‑gbala ’sɩrɩ ‑nyɩa’ ’mɩ jre14.72 Marëkë 14.30..» ’Ɔ boboa’ ’iin, ’ɔa ’dugu.

’Ü fa Jesu Rɔmënyüüa ’kamanyɔɔ Pilatëa ‑nyɛɛ

Matiö 27.1-2,11-14; Lukë 22.66-71; 23.1-4; Jaan 18.28-38

¹‑Srɩkägbalawlaa, ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, tagbü ‑dɔkpɩanyüü nyra juifëa tropina ’lɩa nyüüa ’fɩɔ nya ’plasraa. ’Ü kpasaa’ Jesu nɩ, ’ünya fa ’ɔɔn ’ünya ‑nyɩ ’ɔɔn Pilatëa kälɩ. ²Pilatë nya ’bete ’ɔɔn: «Juifëa ’kɩɩ bä?» Jesu ‑nëma: «‑Na mlɩ ’i ja.» ³‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü ‑tʋ ’ɔɔn wii ’kɔkɔmlɛ ‑gälɩ. ⁴Pilatë nya ’patä ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «’Ɛɛ ‑nyɩ cɛ mɛ le? Wii ’kɔkɔmlɛlɛ ’ü ‑tʋa’ ‑mɩ ‑gälɩ, ‑nyɩ ’nu ’iin ’wli ‑a?» ⁵‑Maa Jesu ‑kanyɩ mɛ ‑a cɛ, ’i kala Pilatë plɛklɩ.

‑Gäa ’böbökʋ

Matiö 27.15-31; Lukë 23.13-25; Jaan 18.39-40; 19.1-16

⁶’Asɩ ‑glɩsɩglɩsɩlɛ ’ü ’daraa’ ’Paakë jräa’ ’lɩ nɩ, ’asɩ ’ɔ ’cɛrɛ ‑jienyɔɔ ’doo ‑wälɩ, ɔ nyüüa ’fɩɔ ‑gaaa’ ’nyrʋ. ⁷Nyɔɔ ’doo bä ɩ ‑jie ’lɩ ’ɔɔ ’ü ’dara Barabasë, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ‑mölöö. ’Ü ’bla nyɔɔ ’taɩn ’lɩ ’ü jaa’ ‑gʋmlanyüü tou. ⁸Nyüü nya ‑gbolomlɩ, ’ünya ‑gbala Pilatë15.8 Nyüü nya ‑gbolomlɩ, ’ünya ‑gbala Pilatë: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyüü nya ’jra, ’ünya mi Pilatë ‑gbala. ɔ nʋ ’sɩrɩ ’ɔ nöa’ ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩa ’doo. ⁹’Iibäa’ Pilatë nɩ: «’A ’bata ‑a ’cɛrɛ juifëa ’kɩɩ ‑wälɩ?» ¹⁰Pilatë jre ’iin ’sɩrɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü ’saa’ ’ɔɔn wasäsa. ¹¹‑Maa ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nya ’tutro nyüü ’wli ’ɔmä Barabasë ‑wälɩ ’cɛrɛ. ¹²Pilatë nya ’patä ’ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Asɩ ’a ’bata ‑a nʋ ‑mɔlɔ ’a ’daraa’ juifëa ’kɩɩ le?» ¹³’Ünya ’klerewʋ ’sɔɔwʋ: «Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ!» ¹⁴Pilatë nya ’bete ’üün: «Bʋbɔgbi ’plɛɛ ’ɔ nʋ le?» ’Ünya ’klere ’sɔɔwʋ ’wʋ, ’ünya ‑gbolomlɩ ‑gböösa: «Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ!» ¹⁵Pilatëlɔ nɩ, nyüülü ’mä ‑gʋ ’ɔɔn ‑wa nɩ, ’ɔnya ’cɛrɛ Barabasë ‑wälɩ. Pilatëa nyüü bɩaa’ Jesu ‑gbalɛfi ‑gälɩgbagbakʋ nɩ, ’ɔnya ’sa ’ɔɔn ’ümä ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolo.

¹⁶’Sʋgɩa nya fa Jesu ’ünya pa ‑gofɩanëmaa ‑gbööli15.16 ‑gofɩanëmaa ‑gbööli: Rɔmënyüüa ’kamanyɔɔ ’üü ’daraa’ Pilatë, ’ɔa ‑gbööli., ’ünya we ’üa ‑mölööa ’fɩɔ. ¹⁷’Ünya ’pa ’ɔɔn ‑fɔflɔɔ ’kotu kpaku15.17 ‑fɔflɔɔ ’kotu kpaku: ’Üa ’brea dɔʋ. ’Ii ’ü nö ‑bɛ ’ü ’kplaa ’kɩɩa ‑pana. Nyüü kpakü ’sroo ’iin bɩa. ‑gälɩ, ’ünya ’sroo ’ɔɔn. ’Ünya ‑tʋ ’ɔa ’wli nänä ’wlugbölä ’ü daa’, ¹⁸‑bɛ ’ü ’trɛɛ ’ɔɔn: «Juifënyüüa ’kɩɩ, ‑ayoo!» ¹⁹’Kä ’ü ‑gbaaa’ ’ɔa ’wli sɩsɛ ‑gälɩ, ’ü ‑gbaaa ’ɔɔn ‑tatʋ ’wʋ, ’kä ’ü ’paa ’ɔa ’klɔɔtrʋ kotifli, ’kä ’ü ’cie ’üa nyüfë ’wʋ ’ɔa ’klɩ ‑beere ’üa ’kɩɩ. ²⁰’Ü bɩaa’ ’ɔɔn srörökʋ nɩ, ’ünya ’ba ’ɔɔn ‑fɔflɔɔ dɔʋlʋ ‑gälɩ, ’ünya ’sroo ’ɔɔn ’ɔa ’mʋgbɛa ’sosroodii, ’ü nyra ’ɔɔn nya ’cere ‑fälɩ ’ümä ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolo.

Jesua krʋa ‑gälɩa kolokʋ

Matiö 27.32-38; Lukë 23.26-34,38; Jaan 19.17-24

²¹Nyɔɔ ’doo sɔ ɩ ’klʋɛɛ, ’ɔɔ ’ü ’dara Simɔɔ Sirɛɛnëbätäa nyɔɔ15.21 Sirɛɛnëbätäa nyɔɔ: Juifëa ‑glügbö ‑mölöö bäsaa. ’Üa bätälä ’ü ’daraa’ Sirɛɛnë bä kä ’nyrɩmi bätä. ’Ää ’ü ’dara ’saarɩ Libii (Libye)., ’ɔɔ ‑gu Alesandrë nyra Rufusë15.21 Rufusë: Rɔmënyüü 16.13.. ’Ɔ jia’ ‑sikalɩ nɩ, ’sʋgɩa nya ’kpla ’ɔa ’klüa nɔ, ɔ ‑gbötö Jesua krʋa. ²²’Ünya fa Jesu ‑pɩɔ ’doo i ’ü ’daraa’ Gɔlëgotaa; ’ia ‑gbaa bä «’wukapɛa ‑gba». ²³’Ünya ‑nyɩ ’ɔɔn ‑duvɛɛnlɛ ’ü ’caklaa’ ‑wöserili ’ü ’daraa’ ’miirë ’ɔmä ’mla, ‑maa ’ɔnyɩ ’iin ’mla ‑a ’mla. ²⁴’Ü bɩaa’ ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolokʋ, ‑bɛ ’ümäa’ ’ɔa ’koti ’lɩpäälä nɩ, ‑tɔɔo ’ü ’pala ’iin ‑gälɩ15.24 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.19.. ²⁵’Ü ko ’ɔɔn ‑suwlaa ’jrʋpʋwlaa15.25 Grɛɛkëwii nö: «Tääa nä ‑gliiibɔʋ ’lɩ.» Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’jrʋ ’tɔɔa’, ’a ‑plɩɩ ’ü ’bala ’taɩn a ‑täsäkʋ. ’Jrʋlʋ ma ’mɩmrɛlɩ nɩ, ’i bä ‑gliiibei ‑uundoo ’üa ‑nyɛɛ.. ²⁶‑Gbaalä kä ‑gʋ ’ü ’blaa’ Jesu nɩ, ’ü ‑jɩjra ’iin tuu ’pɛ ‑gälɩ; ’iibä: «Juifënyüüa ’Kɩɩ». ²⁷’Ɔɔ ‑bɛ ’jejienyüü ’sɔɔ ’ü kolo ‑pɩɔ ’doo ’wʋ krʋë ‑gälɩ; ’doo bä ’ɔa ’dupa ’lɩ, ’doo nya bä ’ɔa kʋmla ’lɩ. ²⁸’Asɩ wiili ‑jɩjra käa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑gba: « ‑Balʋnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’ü ’dara ’ɔɔn15.28 Lukë 22.37; Esaii 53.12..»

²⁹‑Sisinyüü ‑gbata ’wli ‑bɛ ’ü ‑jejre ’ɔɔn ‑bɛ ’ü nö: «‑A si ‑a ’jä! ‑Mɔ ‑gbloooa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑bɛ ɔ ’paa’ ’uun jrüü tääa ’mlɩ nɩ15.29 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.8; Marëkë 14.58; Jaan 2.19., ³⁰’balɩ ‑na nyufa mlɩ ’kä ‑ciie krʋa ‑gälɩ ’la!» ³¹’Asɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü nö bɩa ‑bɛ ’ü srörö ’ɔɔn: «’Ɔ ’pʋɔ nyüü ‑mölöö, ‑maa ’ɔa nyufa ’ɔnyɩ ’lɩbɩa ɔ ’pʋɔ! ³²A ’Kriisëlɔ bäa’ Israɛɛlëa ’kɩɩ sɔ ɔ krʋa ‑gälɩ, ’kä a ’jää ’ɔɔn ɔ, ‑bɛ ana plɛ ’mä ‑si!» Nyüülü ’ü nyra ’ɔɔn ’sɔɔ koloa’ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ ‑jejre ’ɔɔn bɩa.

³³‑Sopuwlaa nɩ, ’jöjrüükpü nya pala ’ia ’blɩlɩa ’fɩɔ ‑gälɩ pala pala ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää15.33 ‑Sopuwlaa … ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää: Grɛɛkëwii nö: «’Jöjrüükpü nya pa ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ, ‑sɔ ‑gliiibei ‑uundoo ’lɩ ‑a mi ‑a ‑tɔɔ ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ ’lɩ.» Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’jrʋ ’tɔɔa’, ’a ‑plɩɩ ’ü ’bala ’taɩn a ‑täsäkʋ. ’Jrʋlʋ ma ’mɩmrɛlɩ nɩ, ’i bä ‑gliiibei ‑uundoo ’üa ‑nyɛɛ. ‑Gbiajrʋa ‑gliiibei tää ’lɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü ’blaa ’Paakëa ‑bablëë.. ³⁴‑Gbiajrʋa ‑gliiibei tää jräa’ ’lɩ, Jesu nya ’kpö, ’ɔ ‑nëma: « Eloii, Eloii, lama sabakëtani?» ’Ia ‑gbaa bä: « ’Na Nyɔsʋa, ’na Nyɔsʋa, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑sɔ ’mɩ dɛrɩ le15.34 Arameenyüüa wii ’lɩ ’ü ’pala ’iin. ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.2.?» ³⁵‑Mülü bä ɩa’ ‑plɩɩ ’nua’ wiili ’ɔ ’paa’ ’wli ‑nëma: «’Ba ponyakli, Elii ’ɔ we!» ³⁶Nyɔɔ ’doo nya fɔ, ’ɔnya ’ŋʋa dapɛ15.36 dapɛ: ‑Mää dapɛ ‑mede a jrea’ ‑a, ‑maa ’tanie ’lɩa dɛɛ ‑medee bäsaa, ’ɛ ’nyɔnyɔ ’nɩ ’kɔkɔmlɛ. viinɛgrë dɛrɩ, ’ɔnya kpasra ’ɛɛn tuu ’klɩ. ’Ɔmä ’ɛɛn Jesua ’mä ’klɩ ‑tʋ ’ɔmä ’nyɔnyɔ, ‑bɛ ’ɔ nö: «’Ba ’nyüglö amä ’iin ’jä, Elii ma nya ’ɔɔ cɛlɩ ’bakalɩ ji.» ³⁷‑Maa Jesu ’mäa’ ’lɩ ‑fʋflʋ ’ba ’ɔnya ’kpö ‑gböösa.

³⁸Dɔʋlʋ pösö ɩa’15.38 Dɔʋlʋ pösö ɩa’: Dɔʋlʋ kä ’kpökpü ‑gböösa. Dɔʋlʋ kä ’kpökpü ‑gböösa. ’U kʋ Nyɔsʋaa Papapɩɔa palafa ’wʋ. Nyɔsʋa ’ɔɔ ’ŋlara ’uun. ’Ii ‑gbala amɩ ’sɩrɩ Jesua jäjäkʋ ’saa ’ɔa ‑glügbö ’nyʋfɔ ’ümä Nyɔsʋaa ’klʋɩ ’nyüglö ‑mlatɩ. Ɛgësɔɔdë 26.31-33. Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ’unya ‑gaalalɩ ‑plou! Kolo ’ua ’wlugba ’kä ‑a ‑tɔɔ ’lɩ ‑wälɩ. ³⁹’Sʋgɩakamanyɔɔlɔ bä ɩa’ ‑plɩɩ ’jäa’ ’sɩrɩ Jesu ’kpöa’15.39 ’kpöa’: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑bɛ ’sɩrɩ ’ɔ nʋa’ ‑fʋflʋa ’lɩbadɛɛ nɩ, ’ɔ ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ bä ɩ ’kasa Nyɔsʋaa ’jʋ!»

⁴⁰’Ŋlëgë tʋŋlɔlɩdɛrɩ ‑bɛ ’ü ‑pʋpɔ bɩa. ’Üa ‑tɔrʋpɩɔ bä ɩ Magëdalayria Marii, Salomee nyra Mariilɔ ‑gua’ Jaakë jɔ ‑bɛ Josɛɛsë. ⁴¹’Üü nyra Jesu ma ’nyɛrɛ ’wʋ, ’üü ma kälä ’ɔa wii ‑gba ’taɩn ’lɩ ’ɔ ma bä käa’ Galilee. ’Ŋlëgë ’kɔkɔmlɛ ‑mölöö nyra ’ɔɔn nya ’jra Jerusalɛɛmë.

Jesua ‑tʋtʋkʋ

Matiö 27.57-61; Lukë 23.50-56; Jaan 19.38-42

⁴²‑Gbiajrʋ möa’, ‑bɛ ’i bäa’ ‑ëlerekʋ, ‑fʋflʋpasrɩa ‑gʋ nɩ, ⁴³Arimatëbätäa nyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Josɛɛfë; ’ɔ bä juifëa tropina ’lɩa nyɔɔ kpakö; ’ɔa ’mʋgbɛlɔ, Nyɔsʋaa ’kamaplä ’ɔ ‑glaaa; ’ɔɔ ’jä ’klü ’ɔnya mi Pilatë ’klɩ ’nyüglö, ’ɔmä ’ɔɔn Jesua jäjäa nɔ ‑nyɩ. ⁴⁴Pilatëa plɛklɩkala ’kä Jesu ’mä jä ’köklesa; ‑jää ’ii we ’sʋgɩakamanyɔɔ, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn ima ’daa Jesu jäa’ ’i ’a ’lɩwlɛ. ⁴⁵’Sʋgɩakamanyɔɔlɔ, ’saa’ ’ɔɔn ‑gälɩ nɩ, ’ɔnya ‑nyɩ Jesua jäjäa nɔ Josɛɛfë. ⁴⁶’Ɔ ‑sua’ ’cɩcrɛɛ, ’ɔ ’ciea’ ’ɔɔn ’ɔnya ‑fifra ’ɔmɩ ’ɛɛn, ’ɔnya fa ’ɔɔn ’täkä kpakölä ’ü ’kɔtɔa’ ’lɩ ’piekalɩ; ’ɔnya nʋ ’täkä kpakö ’ɔnya kpa ’uun ’klɩ. ⁴⁷Magëdalayria Marii ‑bɛ Josɛɛsëa ’yio Marii ’jä ‑tɛ ’lɩ ’ɔ ‑tʋa’ Jesu.

JESU SƆ ’KUAABRE

16.1-8

Jesua ’kuaabresɔsɔkʋ nyra ’ɔa cɛlɩa ’jajrakʋ

Matiö 28.1-8; Lukë 24.1-8; Jaan 20.1-2

¹‑Fʋflʋpasrɩ ‑sia’ nɩ, Magëdalayria Marii nyra Jaakëa ’yio Marii ‑bɛ Salomee, nya ‑su ’nɔnʋpakpɩ, ’ümä Jesu ‑gba ’papa. ²’Sɔrɛa ‑suwla ‑ŋʋɩsɩɩa ’jrʋfla ‑gölöfa ’wʋ dotro, ‑jää ’üü mi ’kuyu ’lɩ. ³’Ü mö ‑bɛ ’ü ’betre ’üa nyüfë: «Nyɔɔ ’plɛɛ nya ‑plɩɩ ’lɩ ’täkälä ‑gbugble ’ɔnya amɩ ‑nyɩ le?» ⁴’Ümä ’klʋɩ ’wʋdɔrɔkalɩ mi, ’täkä kpakölä ’a ’lɩ ’mä ’klɩ ’wʋ, ‑bɛ ’ä ’bʋa ‑gböösa. ⁵’Ümä ’kuyu ’lɩ pakalɩ mi nɩ, ’ü ’järä ’lɩ ŋɔtugbö, ’ɔ kʋ ’dupa ’pɛ ’lɩ; ’ɔ pa ’pɔlɔ ‑pana ’lɩ. ’I prɛ ’üa ‑gälɩa ’ku. ⁶’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ana ‑gälɩa ’ku ’nyɩ fɔ, Nasarɛɛtënyɔɔ Jesulɔ ’ü koloa’ krʋa ‑gälɩ ɔ ’a ’bataa’, ’ɔ ’a ’kuaabre sɔ, ’ɔnyɩ ‑tɛ ‑a bä, ‑jää ‑pɩ ’ü ’pie ɩ ’ɔɔn. ⁷’Ba mi ’ba ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nyra Piɛɛrë ’sɔ ’sɩrɩ ’ɔ ‑taa ’amɩ ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ Galilee. ’A ‑nyɛɛ ’amä ’ɔɔn ’järä, ’sɩrɩ ’ɔ ‑gbala käa’ ’amɩ16.7 Marëkë 14.28..» ⁸’Ü ’ciea’ ’kuyu ’lɩ, fʋfɔlʋ ’ü fa ’ünya mi. ’Üa ‑gälɩa ’ku fɔ ‑bɛ ’ü tɩtrɛ. Ŋalɛa ‑gʋ ’ü ‑kanyɩ nyɔɔ ’doo ‑a ‑gbala.

JESU ’TƆRƆ ’ƆA ’WƲNYƐRƐNYÜÜ ’KLƖ

16.9-20

⁹Jesu sɔa’ ’kuaabre ’Sɔrɛa ’klɩsa jrüü ’lɩ nɩ, Magëdalayria Mariilɔ ’ɔ ’ba käa’ domüü ‑uunsɔɔ ‑gälɩ, ’ɔɔ ‑kätɩ ’ɔ ’tɔrɔklɩ. ¹⁰’Ɔɔ fa nyüülü nyra ’ɔɔ ma ’nyɛɛa’ ü bäa’ ’dugu ’lɩ ‑gogo. ¹¹’Ü ’nua’ ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ ’lɩ, ‑bɛ ’ɔ ’jäa’ ’ɔɔn nɩ, ’ünyɩ ’iin wiia ’dara.

¹²’I ‑sia’ nɩ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’sɔɔ mö ɩ ’klʋɛɛ, ’ɔnya ’tɔrɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑beere ‑pasanyɔɔ. ¹³’Ünya ’blöö ’ünya mi ’iin ‑mülü ‑gbala, ‑maa ’ünyɩ bɩa ’üa mlɩa wii wii ‑a ’dara.

¹⁴’I mia’ blökalɩ nɩ, ’üa nyüüpʋnyɔɔdoo jö ɩ dɛɛ, ’ɔnya ’tɔrɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ; ’ü ’jäa’ ’ɔa ’kuaabresɔdɛɛ ‑bɛ ’ünyɩa’ ’iin wii ’dara, ’ia ‑gʋ ’ɔ ’daa ’üün ’sɩrɩ ’ü ’sua’ ’nyakliwli ‑bɛ ’ünyɩ toroa’ ’ɔɔn plɛ. ¹⁵’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba mi ’pläa ’fɩɔ ‑gälɩ, ’ba ’saralɩ nyüüa ’fɩɔ ’mʋfagogo. ¹⁶Ɔ nëmäa’ ’ään wii ’dara, ‑bɛ ’ümäa’ ’nɩ ’wli ’pa, ’ɔnya ’lɩmlɩwʋa. ‑Maa ‑mɔlɔ ‑nëmäa’ ’ään wii ’dara, Nyɔsʋa nya ’ɔɔn ’pɔnɩa. ¹⁷‑Jää ‑saragbia tielë nyüülü nëmäa’ ’ään wii ’dara ’mäa’ nʋ: ’Na ’nyrɩklɩ ’ünya domüü prɛa; ’ünya nyüü ‑mölööa mlɩa wii ’paa; ¹⁸’ünya trii ’kplakplaa; üma ’pa ’üa dii dɛrɩ ’bablawöseri, ’i ‑nëmä ’üün dɛɛ ‑gba ‑a nʋ; ’ünya ‑wusublanyüü klʋgbë ‑gälɩ ’piea, ’kä ’ünya ’pʋ.»

¹⁹’Pläkänyɔɔ bɩaa’ ’üün wii ‑gba ’palakʋ, ’ɔnya sakla cɛlɩ, ’ɔnya kʋ Nyɔsʋaa ’dupa ’pɛ ’lɩ16.19 Akëtë 1.9-11.. ²⁰’Ünya mi ‑pɩɔa ’fɩɔ nyɔsʋaawii ’pala. ’Pläkänyɔɔ nyra ’üü ‑fɛɛɛrɛ ’jrʋpa ’wʋ, ‑saragbia tielë ’ü nöa’, ’ii ’paa ’üa wii ’ku ‑gälɩ. ’Asɩ i bä16.20 ’Asɩ i bä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.16.9-20 ‑Taa ’pɛlɩ (9-20) ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.!