MATIÖ

’MƲFAGOGOLÄ MATIÖ ‑JƖJRAA’

MATIÖ

‑Pɔɔkʋa ’mlɩa wii

Matiö, ɔ ’ü ’daraa’ bɩa Alëfea ’jʋ Levii nɩ (Marëkë 2.14, Lukë 5.27), ’ɔ bä bɩa Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Ɔ ma ’kplaa bɩa Rɔmëa ‑gofɩanëmalɔ ’kama käa’ Israɛɛlëa ’blɩ, ’ia dapooa mölii. Jesua ’taɩn ’lɩ nɩ, juifënyɔɔ ma ’kpakpla Rɔmënyüüa dapoo nɩ, juifënyüü ’dara ’ɔɔn ‑balʋnyɔɔ kpakö. ’Ü jrara ’ia ’samaa nyɔɔ ’nyüa ’mlɩ. ’Be nyüülü nyra Israɛɛlë ’nyɩ ’paa’ ‑tu, ’üü ’ɔ jö ‑gba. ‑Maa Jesu ’jä Matiöa nyatɛrɩ. ’Ɔnya we ’ɔɔn ’ɔmä dapooa ’jrʋpa ‑wälɩ ’cɛrɛ, ’ɔmä ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyɔɔ bä.

‑Taa ’mʋfagogolä kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ nɩ, ‑gbala Matiö ‑gbala amɩ ’sɩrɩ Jesu ’Kriisë bäa’ ’kɩɩlɔ ’pʋɔa’ Israɛɛlë; ’kɩɩ Daviidëa ‑glügbö ’klɩa nyɔɔ ’ɔ bä. ’A ’ɔa ‑gä ‑tɛɛ, Nyɔsʋa ’daa abɩa ’ɔa mlɩpalanyüü ‑gbala käa’ Israɛɛlëa ’jü ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’taɩn ’doo ’lɩ ji, ‑bɛ ’ɔmäa’ ’üün ’lɩmlɩba. ‑Taa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ nɩ, ’sɩrɩ Jesu ma ’kpɩaa’ ‑gböösa wiili käläa’ cɛɩɩa ’mlɩa ’kamapläa wii ‑gba, ’ii a ’jää. Nyɔsʋa cɛɩɩa ’kamaplä nyra Nyɔsʋaa ’kamaplä bä dɛɛ ’dee. ’Kpɩkpɩakʋa ’drü ‑gböö Matiö ’balɩ ‑tɔrʋpɩɔ:

1. Jesu ’kpɩa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɩrɩ ’ümäa’ ’nyɛ üma bä ’ɔa ’kamapläa ’mlɩa ’jü (5–7).

2. Jesu ’kpɩa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɩrɩ ’ümäa’ ‑jria ’klɩ cɛɩɩa ’mlɩa ’kamapläa ‑gogoa ’sasadɛɛ nʋ (10–11).

3. Jesu ’pala cɛɩɩa ’mlɩa ’kamapläa ‑sisiediia ‑gä tapönänä ’lɩ (13).

4. Jesu ’paa ‑balʋ nyra ‑balʋa cerekʋa ‑gä (18).

5. Jesu ’paa ’taɩn a bɩarafaa ‑gä (23–25).

‑Jäsɩ ‑pɔɔkʋlʋ ’totroa’ ’klɩ:

Jesua ’jrʋpaa ’käkolofa 1.1–4.11

’Jrʋpalä Jesu ‑fɛɛɛrɛa’ Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ 4.12–18.35

Sɔ Perea ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑a ji Jerusalɛɛmë 19.1–20.34

Jesua ’jrʋpaa bɩarafa 21–25

Jesua jäjäkʋ nyra ’ɔa ’kuaabrea sɔsɔkʋ 26–28

JESUA ’JRƲPAA ’KÄKOLOFA

1.1–4.11

Sɔ Abraamë ‑gälɩ ‑a ‑tɔɔ Jesu ’Kriisë ‑gälɩ

Lukë 3.23-38

¹‑Jää Jesu ’Kriisëa tʋɩɩa tʋɩɩa wii; ’ɔɔlɔ bäa’ Daviidë nyra Abraamëa ‑glügbö ’klɩa ’jʋ:

²Abraamë bä Isaakëa tʋ. Isaakë bä Jakɔɔbëa tʋ. Jakɔɔbë bä Judaa nyra ’ɔa ‑wlajüa tʋ.

³Judaa bä Pɛrɛsë nyra Sɛraa tʋ; ’üa ’yio ’ü ’dara Tamarë. Pɛrɛsë bä Ɛsërɔmëa tʋ; Ɛsërɔɔmë bä Aramëa tʋ.

⁴Aramë bä Aminadabëa tʋ. Aminadabë bä Nasɔɔn a tʋ. Nasɔɔn bä Samɔɔa tʋ.

⁵Samɔɔ bä Boasëa tʋ. ’Ɔa ’yio ’ü ’dara Raabë. Boasë bä Obɛɛdëa tʋ; ’ɔa ’yio ’ü ’dara Rutë. Obɛɛdë nya ‑gu Jɛsee.

⁶Jɛsee bä ’kɩɩ Daviidëa tʋ. ’Kɩɩ Daviidë bä ’kɩɩ Salomɔɔa tʋ; ’ɔ nyra Uriia ’ŋlʋʋ ‑gu ’ɔɔn.

⁷Salomɔɔ bä Roboamëa tʋ. Roboamë bä Abijaa tʋ. Abija bä Asaa1.7 Asaa tʋ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Asafëa tʋ. tʋ.

⁸Asa bä Josafatëa tʋ. Josafatë bä Joramëa tʋ. Joramë bä Osiasëa tʋ.

⁹Osiasë bä Jotamëa tʋ. Jotamë bä Akasëa tʋ. Akasë bä Esekiasëa tʋ.

¹⁰Esekiasë bä Manasɛa tʋ. Manasɛ bä Amɔa tʋ. Amɔ bä Josiasëa tʋ.

¹¹’Taɩn ’lɩ ’ü fa käa’ Josiasë nyra ’ɔa ‑wlajü Babilɔɔnëbätä, ’a ‑nyɛɛ ’ɔ ‑glooro Jekoniasë nyra ’ɔa ‑wlajü.

¹²’Ü sɔa’ Babilɔɔnëbätä nɩ, Jekoniasë nya ‑gu Salatɩɛlë. Salatɩɛlë nya bä Sorobabɛlëa tʋ.

¹³Sorobabɛlë bä Abiudëa tʋ. Abiudë bä Eliakimëa tʋ. Eliakimë bä Asorëa tʋ.

¹⁴Asorë bä Sadokëa tʋ. Sadokë bä Akimëa tʋ. Akimë bä Eliudëa tʋ.

¹⁵Eliudë bä Eleasaarëa tʋ. Eleasaarë bä Matanëa tʋ. Matanë bä Jakɔɔbëa tʋ.

¹⁶Jakɔɔbë bä Josɛɛfëa tʋ. Josɛɛfë bä Mariia dʋɔ; ’a Mariilɔ ‑gu Jesu, ɔ ’ü ’daraa’ ’Kriisë.

¹⁷Sɔ Abraamë ‑gälɩ ‑a ‑tɔɔ Daviidë ‑gälɩ, ’ü ‑goglo ’lɩ ’wʋ ‑pʋ ’wʋ mlɔɔ ’wʋ. Sɔ Daviidë ‑gälɩ ‑a ’tɔ ’taɩn ’lɩ kä mlɩ ’ü fa Israɛɛlënyüü Babilɔɔnëa ’bre nɩ, ’ü ‑goglo ’lɩ ’wʋ ‑pʋ ’wʋ mlɔɔ ’wʋ. Sɔ ’ia ’taɩn ’lɩ ‑a ‑tɔɔ ’Kriisë ‑gälɩ nɩ, ’ü ‑goglo ’lɩ ’wʋ ‑pʋ ’wʋ mlɔɔ ’wʋ.

’Sɩrɩ Jesu ’Kriisë ‑glooroa’

Lukë 2.1-7; Misee 5.1-2; Esaii 7.14; 9.5

¹⁸‑Jäsɩ Jesu ’Kriisë ‑glooroa’. Josɛɛfë ma ‑wlɛɛɛ Marii, Jesua ’yio; ‑maa ’ü ‑kaaŋlʋ nyüköli pa Nyɔsʋaa ’Nyüna ‑Susua ’klü nʋ ’iin ’ɔnya bä nʋgbla ’lɩ. ¹⁹’Ɔa dʋɔ Josɛɛfëlɔ nɩ, ’ɔ bä ’klɩgänyɔɔ. ‑Bɛ ’ɔnyɩ ’bataa’ ’ɔmäa’ ’ɔɔn ‑fälɩ be nyüüa ’klɩ nɩ, ’ɔ ’bata ’ɔmä ‑sisie ’ümä ‑gbasɔsrɔ. ²⁰’Ɔ ‑ka bobo ’iin ‑bɛ ’Pläkänyɔɔa ’aanjë ’tɔrɔ ’ɔɔn ’klɩ sanyü ’lɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Josɛɛfë, Daviidëa ’jʋ, ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ ‑mä Marii kä, ’Nyüna ‑Susua ’klü nʋ ’iin ’ɔnya bä nʋgbla ’lɩ. ²¹Nyɩbɛjʋ ’ɔmä ‑gu, ’ba ‑nyɩ ’ɔɔn Jesu1.21 Jesu: Ebröönyrɩ bäsaa; ’ia ‑gbaa bä: «’Lɩmlɩbanyɔɔ». ’nyrɩ, ’be ’ɔɔ nëmä ’ɔa nyüü ’üa ‑balʋ mlɩ ’ba.» ²²’Asɩ ’ia ’fɩɔ nʋ ‑sisidɛɛ ’kä wiili ’Pläkänyɔɔa mlɩpalanyɔɔ ’sa käa’ ’lɩ ’mä nrörö. ‑Jäsɩ ’ɔ ‑gba käa’:

²³Ponyakli! ’Ŋlëkayria ‑kaaŋlʋa’ nyɩbɛrʋ jre nya nʋgbla ’lɩ bäa ’kä ’ɔnya nyɩbɛjʋ ‑gu,

’kä ’ünya ’ɔɔn Emanuɛɛlë ’dara1.23 Esaii 7.14..

’Ia ‑gbaa bä: «Nyɔsʋa bä ana ‑tɔrʋpɩɔ».

²⁴Josɛɛfë tɛa’ ’kä nɩ, wiili ’Pläkänyɔɔa ’aanjë ’daaa’ ɔ nʋa’ nɩ, ’ii ’ɔ nʋ, ’ɔnya fa ’ɔa ’ŋlʋʋ. ²⁵‑Maa ’ɔ nyra ’ɔɔn ’nyɩ jejre ‑a jejre ’ɔnya ‑gu nyɩbɛjʋlɔ. ’Ɔnya ‑nyɩ ’ɔɔn Jesu ’nyrɩlɩ.

Wiijrenyüülü jia’ ’jʋ ’jä

¹Jesu ‑glooro Bɛtëlɛɛmë, Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’taɩn ’lɩ Erɔɔdë ‑ka bä käa’ ’kɩɩ. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ‑jää wiijrenyüülü tɛa’ ‑särë ’klɩ ‑bɛ ü dɛtɛa’ sɔ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfaa ’pɛlɩ ü ji Jerusalɛɛmë. ²’Ünya ’bete: «‑A ’jää juifëa ’kɩɩlɔ ‑glooroa’ ‑plɩɩ le? A ’järä ’ɔa ‑särëeji cɛlɩ, ’ia ‑gʋ a ji ’ɔɔn ‑pʋpʋa2.2 ’Asɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Balaamë ‑gba (Nɔɔbrë 24.17). ‑Särëeji ’dee nya Jakɔɔbäa ’jüa ‑tɔrʋpɩɔ ’tɔrɔa. ’Ɔɔ bä ’Kriisë, Israɛɛlëa ’Lɩmlɩbanyɔɔ..» ³’Kɩɩ Erɔɔdë ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ɔa plɛ ’caklalɩ, ’palɩ Jerusalɛɛmëa ’fɩɔ. ⁴’Ɔnya ’papla juifënyüüa ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ’üa ‑dɔkpɩanyüüa ’fɩɔ ‑gba, ’ɔnya ’bete ’üün ‑plɩɩlɩ ’Kriisëlɔ ’mä ɩa’ ‑glooro. ⁵’Ü ‑nëma: «Bɛtëlɛɛmë bäsaa, Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ; ’be ’i ‑jɩjra nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔa ‑pɔɔkʋ ’lɩ, ‑maa:

⁶‑Mɔ, Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩa Bɛtëlɛɛmë,

’n jresaa ‑mää ‑mɔ ’nyɩ Judeea bätë kpaküa dɛrɩblöö bätä bä.

‑Na ‑nyɛɛ ’kamanyɔɔ ’doo ’mä sɔ,

’ɔmä ’na ‑glügbö Israɛɛlë ’nyiöli ‑gäälä2.6 Misee 5.1..»

⁷’Ii känyrɩ Erɔɔdë nya we wiijrenyüülü ’ɔ nyra ’üa ’kpɔ ’mä ’sraa ’pla; ’ɔnya ’bete ’üün ’taɩn ’plɛɛ ’lɩ ‑tɛɛ ‑särëejilɛ ’cie le. ⁸’Ɔnya blɔ ’ümɩ Bɛtëlɛɛmë, ’ɔ ‑nëma: «’Ba mi ’ba ’bete nyɩbɛjʋlɔa ‑gʋ ‑gböösa, ’ama ’jä ’ia ’cɩcasa nɩ, ’ba ji ’ba ‑gbala ’mɩ, ’na ’mʋgbɛ ’mä mi ’mä ’ɔɔn ‑pʋpʋa.»

⁹’Kɩɩ bɩaa’ ’lɩsasakʋ ’ünya mi. ‑Särëejilɛ ’ü ’jä ɩa’ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfa ’wʋ nɩ, ’ɛnya ’tiere ’üün ’tiere ’ünya ’tɔ ‑plɩɩlɩ ’jʋlɔ bäa’. ¹⁰’Ü ’jäa’ ‑plɩɩ ‑särëejilɛ ’nyüglöa’ nɩ, dɔrʋ nya ’bla ’üün ‑gböösa. ¹¹’Ü paa’ nyukulua ‑wälɩ, ‑bɛ ’ü jäa’ ’jʋlɔ ‑bɛ ’ɔa ’yio Marii nɩ, ’ünya ’pakotifli ’ünya ‑pʋpʋa ’jʋlɔ. ’Ünya ‑jeje ’üa ‑pööti ’ünya ’crɛrɛ ’jʋlɔ ‑sika nyra ’kɩna, nyra ’nɔnʋpafʋfʋʋlʋ ’ü ’daraa’ ’miirë. ¹²’I ‑sia’ nɩ, Nyɔsʋa nya ‑gbala nyüülü sanyü ’lɩ ‑maa ’ü ‑kanyɩ ’blöö Erɔɔdëa ‑nyɛɛ dɛrɩ; ’ia ‑gʋ ’ünya fa ‑pasa ’nyʋfɔ ’ünya mi ’üa ’bre.

Josɛɛfë nyra Marii fɔa’ ’ü mia’ Ejiipëtë

¹³Wiijrenyüülü mia’ nɩ, ’Pläkänyɔɔa ’aanjë nya ’tɔrɔ Josɛɛfë ’nyü ‑gälɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «Sɔwʋ dɔrɔ ’jʋlɔ nyra ’ɔa ’yio ’wʋ, ’ba fɔ ’ba mi Ejiipëtë, ’be Erɔɔdë ’bata ’ɔmä ’jʋlɔ ’bla. ’Ii ’ba kʋ kʋ ’kä ’mɔɔ ’n ‑gbala ‑mɩ ’ba ’blöö.» ¹⁴Josɛɛfë sɔa’ ’wʋ ‑gbiara nɩ, ’ɔ nyra ’jʋ ‑bɛ ’ɔa ’yio nya mi Ejiipëtëa ’bre. ¹⁵’A ‑nyɛɛ ’ɔ kʋ kʋ Erɔɔdë nya jä. ’I nrörö ’kä ’Pläkänyɔɔa wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’sa käa’ ’lɩ ’mä nrörö. ‑Jäsɩ ’ɔ ‑gba käa’: « ’N ‑gbala ’na ’jʋ ɔ sɔ Ejiipëtë2.15 Osee 11.1..»

’Jüa ’bablakʋ

¹⁶Erɔɔdë jrea’ ’saa ‑maa wiijrenyüülü nya ’ɔɔn ‑wälɩ ’wʋ nɩ, ’ɔ ‑gbaala ’crɛlɩkä. ’Ɔnya blɔ ’ɔa ’sʋgɩa Bɛtëlɛɛmë nyra bätëlë kä ’fɩɔ bäa’ ’äa ‑gbaa ’mlɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün, ü ’babla nyɩbɛjülü kä ’fɩɔ ‑kaaŋlʋa’ ‑sɩ ’sɔɔ kä. ’Taɩnlɩ kä ’mlɩ ’ɔ ‑glooroa’ i wiijrenyüülü ‑gbala käa’ ’ɔɔn nɩ, ’ii ’ɔ blɛ ’ɔnya ’daa ’ü ‑kaaŋlʋa’ ‑sɩ ’sɔɔ ‑gbasi. ¹⁷’Asɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Jeremiia mlɩa wii nʋ ’inya nrörö ’kasa; ‑jäsɩ ’ɔ ‑gba käa’:

¹⁸Wii ’pala kä Ramabätä, ’dugu, ’kpökpöwii nyra ‑sɩsrakʋ ’kɔkɔmlɛ.

Rasɛɛlë ’wuö ’ɔa ’jü,

’ɔnyɩ ’nyie ’nyie ‑a nyɔɔ ’mä ’ɔɔn bibie,

’be ’ü ‑kanyɩ ’plä ’wʋ ‑a bä2.18 Jeremii 31.15..

Josɛɛfë nyra Marii ’blööa’ Israɛɛlëa ’bre dɛrɩ

¹⁹Erɔɔdë jäa’ ‑bɛ Josɛɛfë ‑ka bäa’ Ejiipëtë nɩ, Josɛɛfë ’järä ’Pläkänyɔɔas ’aanjë sanyü ’lɩ. ²⁰’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Sɔwʋ, dɔrɔ ’jʋlɔ nyra ’ɔa ’yio ’wʋ, ’ba ’blöö Israɛɛlëa ’bre dɛrɩ; ’be nyüülü ’bata ɩa’ ’jʋlɔa ’bablakʋ, ’ü ’a jäjä.» ²¹Josɛɛfë nya sɔwʋ ’ɔnya dɔrɔ ’jʋlɔ nyra ’ɔa ’yio ’wʋ ’ünya ’blöö Israɛɛlëa ’bre dɛrɩ.

Lukë 2.39-40

²²‑Maa ’ɔ ’nua’ ‑maa Arëkelausë ’ɔɔ dɔrɔ ’ɔa tʋ Erɔɔdëa ’kpata ’wʋ Judeea ’bre nɩ, ŋalɛ ’bla ’ɔɔn ’ɔmä ’lɩ dɛrɩblöö. Sanyü ’lɩ ’ü ‑gbala ’ɔɔn, ’ɔnya mi Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩa bätä ’dööa ’mlɩ kʋ. ²³’Ää ’ü ’dara Nasarɛɛtë. ’Asɩ ’i nʋ ‑sisidɛɛ ’kä wiili nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’sa käa’ ’lɩ ’mä nrörö, ’iibä: «Nasarɛɛtënyɔɔ, ’ü nëmä ’ɔɔn ’dara.»

Jaan Batiisëa nyɔsʋaajrʋpa

Marëkë 1.2-6; Lukë 3.1-6; Jaan 1.19-23

¹’A ’ia ’taɩn ’lɩ Jaan Batiisë ji ‑aaga ’lɩ, Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ’Ɔ ma ’paa nyɔsʋaawii ‑bɛ ’ɔ ma ‑gbala nyüü ²‑maa: «’Ba toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ, ’be Cɛɩɩa ’kamaplä ‑kanyɩ ’lɩdɛrɩ ‑a tʋŋlɔ!» ³’A Jaanlɔ kä ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ’pa käa’ ‑bɛ ’ɔ ’daaa’ ‑maa:

Nyɔɔa wewewii ja ‑aaga ’lɩ:

’Ba ‑nyɩgla *’Pläkänyɔɔa ’trii ’kä;

’ba ‑gägä ’ɔa ’nyifi ’klɩ3.3 Esaii 40.3.!

⁴Samooa ‑püpliia ’lɩpadɛɛ Jaan ma ’sroo. Mlaafua ‑pɛɛtʋ ’ɔ ma kpasra ’lɩ ‑gälɩ. ’Ɔa jijri ma bä ‑aaga ’lɩa ‑kpakpëë nyra dʋgbakpɩ.

⁵Jerusalɛɛmëa nyüü, Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ nyra Jurëdɛɛn a ’nie ‑gba nyüüa ’fɩɔ ma mö ’ɔa ’pɛ ’lɩ. ⁶’Ü ma ’saalɩ ’üa ‑balʋa ’fɩɔ, ’kä ’ɔ ’paa ’üün ’nɩwli Jurëdɛɛn a ’mlɩ.

Nyɔsʋawiili Jaan Batiisë ’paa’

Lukë 3.7-9

⁷Jaan jrea’ ’saa Farisinyüü nyra Sadusinyüü ’kɔkɔmlɛ ma jö ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔmä ’üün ’nɩwlipa nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Mëmlɛtapaa ’jü ’amɩ, nyɔɔ ’plɛɛ srara ’amɩ Nyɔsʋaa ’crɛlɛ jöa’, ’ɛa ’klɩfɔlɔkʋ le? ⁸’Ba srara nʋnʋgbili ‑gbalaa’ nyüü ’sɩrɩ ’anya ’a ‑balʋ ’pie. ⁹’Anyɩ ’daa ’ana plɛklɩ ‑maa: ‹ Abraamë bä ana tʋ3.9 Jaan 8.33,37,39.!› ’Amɔ ’n ‑gbala, Nyɔsʋa ’mrɛɛ ɔ nrörö ‑taa ’täkëlë kʋa’ ‑pɩ Abraamëa ’jü ’lɩ. ¹⁰‑Bɛ ‑tɛ ’a ’nɩmɩ tiia tigblii ’lɩ ’pala. Tuulu ’nyɩ tʋa’ ’cɩca ’bü nɩ, ’unya ’kalaa ’kä ’unya kapu ’lɩ bere.

Marëkë 1.7-8; Lukë 3.15-17; Jaan 1.24-28

¹¹«’Mɔɔlɔ nɩ, ’nɩ ’n ’paa ’amɩ ’wli ’amä ‑balʋ ’pie; ‑maa nyɔɔlɔ nëmäa’ ’mɩ ’klɩtroro, ’ɔ ‑sɔɔrɔwʋ ’ɔnya ‑si ’mɩ ’wʋ. ’Nyɩ ’nɩmɩ ’lɩ ‑a bɩa ‑a ’balɩ ’ɔa ’sii. ’Ɔɔlɔ nɩ, ’ɔnya ’amɩ ’Nyüna ‑Susu nyra kapu ’wlipaa. ¹²’Ɔ ’klaa ’ɔa papɛɛ kälɩ ’ɔmä ‑bleeejaju nyra ’ɛa frɩ ‑gbasasra, ’ɔmä ’ɛɛn nyiklili ’jrara, ‑maa ’ɔnya ’ɛa frɩ kapulu ’nyɩ bɩaraa’ a mlɩ ’pütröa.»

Jesua ’nɩwlipapakʋ

Marëkë 1.9-11; Lukë 3.21-22; Jaan 1.29-34

¹³Jesu nya sɔ Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’ɔnya ji Jaan a ‑nyɛɛ, Jaan ’mä ’ɔɔn ’nielɛ ’ü ’daraa’ Jurëdɛɛn, ’ɛa ’mlɩ ’nɩwlipala. ¹⁴‑Maa Jaan ’bata ’ɔmä blara, ’ɔ ‑nëma: «‑Mɔ kä ‑mä ’mɩ ’nɩwlipa, ‑bɛ ‑nö ’mɔɔ ‑a ’pa ‑mɩ ’nɩ ’wli?» ¹⁵‑Maa Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «A nʋ ’iin ’saa. ’Asɩ anya nʋ ’kä diili kä ’fɩɔ ‑gäa’ ’klɩ Nyɔsʋaa ’nyü ‑gälɩ nya nrörö.» Jaan nya ’nyie. ¹⁶Jesu ’palaa’ ’nɩ ’wli, ’nie ’lɩ ’ɔ ’cie dotro ‑bɛ cɛɩɩ ‑jieroklɩ. ’Ɔnya ’jä Nyɔsʋaa ‑Susu ’unya ’cere ’ɔɔn ‑gälɩ ‑beere ‑sögö. ¹⁷Mlɩa wii nya ja cɛa mlɩ: «’Na plɛ ‑gälɩa ’Jʋ kʋ ‑pɩ, ’ɔɔ bä ’na dɔrʋ ‑gböösa.»

’Sɩrɩ Sataan ’traɩn a’ Jesu ‑aaga ’lɩ

Marëkë 1.12-13; Lukë 4.1-13

¹’I ‑sia’ nɩ, Nyɔsʋaa ‑Susu nya fa Jesu ‑aaga ’lɩ Sataan ’mä ’ɔɔn ’traɩn. ²’Ɔ bɩaa’ ‑srɩa ‑glʋɩsɔɔ nyra ‑gbiaa ‑glʋɩsɔɔa supapakʋ nɩ, ‑gbëka nya ’bla ’ɔɔn ‑gböösa. ³’Traɩnyɔɔ Sataan nya jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «‑Ama bä Nyɔsʋaa ’Jʋ nɩ, ’pala ’täkëlë kʋa’ ‑pɩ wii ‑gba ’ümä ’flɔɔ ’lɩ ’cicri.» ⁴’Iibäa’ Jesu nɩ: «’I ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑maa: ‹ ‑Mää jijrɛa ’doo ’nyɩ ‑nyɩ nyɔɔ ’klä4.4 Deteronɔɔmë 8.3., ‑maa ’papawiili kä ’fɩɔ jaa’ Nyɔsʋaa mlɩ, ‑nyɛɛɛ ’klä.› » ⁵’I ‑sia’ nɩ, Sataan nya ’tiere ’ɔɔn ’Nyüna Bätäa ’mlɩ, ’ɔnya fa ’ɔɔn Nyɔsʋaanyuku kpakua ’ukpɛ ’wʋ. ⁶’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa:

« ‑Ama bä Nyɔsʋaa ’Jʋ nɩ, sɔ ‑tɛ ‑a be ‑na nyufa ‑tʋtʋ ’wʋ;

’be ’i ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑maa: Nyɔsʋa nya ’ɔa ’aanjë ‑gbalaa,

’ümä ‑mɩ ‑gbötö ‑na bɔʋ ‑pɩ ’täkä ’klɩ ’kala4.6 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 91.11-12..»

⁷’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ii ‑jɩjra ’lɩ bɩa ‑maa: ‹ ‑Nyɩ ’traɩn ‑na *’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋa4.7 Deteronɔɔmë 6.16.!› »

⁸Sataan nya fa ’ɔɔn ’dʋgba kpakö ’wli, ’ɔnya srara ’ɔɔn ‑tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa ’fɩɔ nyra ’üa ’wliklɩbʋabʋakʋ, ⁹’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Ama ’pala ’na ’klʋɩ kotifli ‑bɛ ‑ama ‑pʋpʋa ’mɩ, ’nyaa ‑mɩ ’ia ’fɩɔ ‑nyɩa.» ¹⁰Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Mumlö ’mɩ ’lɩ dɛrɩ, Sataan! ’I ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩ ‑maa: ‹ ’Pläkänyɔɔ, ‑na Nyɔsʋa, ’ɔa ’dooa ’klʋɩ ‑nëmä kotifli ’pala, ’ɔa ’doo ‑nëmä ‑pʋpʋa4.10 Deteronɔɔmë 6.13..› »

¹¹Sataan nya cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ; ’aanjë nya ji ’ünya kälä ’ɔa wii ‑gba.

’JRƲPALÄ JESU ‑FƐƐƐRƐA’ GALILEEA ‑TƲTƲ ‑GÄLƖ

4.12–18.35

Jesu ’blööa’ Galilee dɛrɩ

Marëkë 1.14-15; Lukë 4.14-15

¹²Jesu ’nua’ ‑maa ’ü ’paa Jaan ‑jie ’lɩ nɩ, ’ɔnya mi Galilee. ¹³’Ɔ sɔa’ Nasarɛɛtë nɩ, ’ɔnya mi Kapɛrënaumëbätälä bäa’ Sabulɔɔn nyra Nafëtaliia ‑tʋtʋ ‑gälɩ kʋkalɩ. ¹⁴’Kä wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ’pa käa’ ’mä nrörö; ’ɔ nɩnɩa kä:

¹⁵Sabulɔɔn nyra Nafëtaliia nyüü,

’niea ’pɛlɛ bäa’ Jurëdɛɛn dɛrɩ,

’amɔ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑bɛ ’a kʋa’ Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ:

¹⁶Nyüülü kʋa’ ’jöjrüükpü ’lɩ,

’jä ’napɛ kpaki!

‑Bɛ nyüülü kʋa’ jäjäa ’jöjrüükpü ’lɩ nyra jäjäa ’blɩa ’mlɩ nɩ,

’napɛ nya ’üün ‑gälɩ ŋʋala4.15-16 Esaii 42.7; 9.1.!

¹⁷’A ‑plɩɩ Jesu ’bala nyüüa nyɔsʋaawiia ‑gbapalakʋ. ‑Jäsɩ ’ɔ ‑gbaaa’ nɩ: «’Ba toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ, ’be Nyɔsʋaa ’kamaplä ’a ’amɩ ‑gbajijrö!»

’Wʋnyɛrɛnyüülü ‑kätɩ Jesu wea’

Marëkë 1.16-20; Lukë 5.1-11; Jaan 1.35-51

¹⁸Jesu ‑gblaara ɩ Galileea ’nie, ’ɔnya ’jä Simɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Piɛɛrë nyra ’ɔa ‑wlajʋ Andree. ‑Tata ’ü ’pa ɩ ’nie ’lɩ, ’be fɩafɩanyüü ’ü bä. ¹⁹Jesu nya we ’üün: «’Ba ji ’nyraa ’amɩ ’mä ’nyɛ, ‑bɛ ’mä ’amɩ nyüüfɩanyüü ’lɩnrörö.» ²⁰’Köklesa ’a ‑plɩɩ ’ü ‑gba ’üa ‑tatë ’kä, ’ünya ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ. ²¹’Ɔ mia’ ’klɔɔtrʋ jie nɩ, ’ɔnya ’jä ‑wlajü ’sɔɔ ‑mölöö: Jaakë nyra Jaan, nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Sebedee ’ɔa ’jü, ’üü ‑bɛ ’üa tʋ bä ɩ ‑gɔlʋ ’lɩ ’ü ‑nyɩgla ’üa ‑tatë ’kä; ’ɔnya we ’üün. ²²’A ‑plɩɩ ’ü tɩ dotro ‑gɔlʋ nyra ’üa tʋ Sebedee, ’ünya ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ.

Jesu ’kpɩa, ’ɔ ’saa ’mʋfagogo ‑bɛ ’ɔ ’pʋɔ nyüü

Marëkë 1.39; Lukë 4.44; 6.17-18

²³Jesu nya mi Galileea ’pläa ’fɩɔ ‑gälɩ, ’ɔ ’kpɩa nyüü ’üa ’sraaplanyëka ‑wälɩ ‑bɛ ’ɔ ’sara ’lɩ ’Kamapläa ’mʋfagogo, ‑bɛ ’ɔ ’pʋɔ nyüülü ‑wusu ’blaaa’ nyra ü ’jääa’ mɩmɩakʋa ’fɩɔ.

²⁴’Ɔa ’nyrɩ nya ‑gbaala Siriia ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ, ‑bɛ ’ü jaja ’ɔɔn nyüülü kä ’fɩɔ ‑wusua ’kaɩn ’kaɩn ’blaaa’ ‑bɛ ü ’jääa’ mɩmɩakʋ: nyüülü domüü bäa’ ’lɩ, saklanyüü, nyüülü kä ‑gbaa dii jäa’, ’kä ’ɔ ’pʋɔ ’üün. ²⁵Nyüülü prɛa’ ’ɔɔn dɛrɩ ‑mää ’üa ‑srɩ ’nyɩ ‑pɛ: ’ü sɔ Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’ü sɔ Dekapɔlë4.25 Dekapɔlë: Dekapɔlëa ‑gbaa bä: «bätë ‑pʋ». Bätë ‑pʋa ‑tʋtʋa ’pɛ ‑medee bä Galileea ’niea bei ‑wälɩ, ‑tɛ ’jrʋ jaraa’., ‑mölöö nya sɔ Jerusalɛɛmë, Judee nyra Jurëdɛɛn a ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ.

Jesu ’kpɩara ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’dʋgba ’wli

Marëkë 3.13; Lukë 6.12-13

¹Jesu ’jäa’ ’sɩrɩ nyüü ‑sümlöa’ nɩ, ’ɔnya ’jra ’dʋgba ’wli ’ɔnya kʋwälɩ. ’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba. ²’Ɔnya ‑tʋ ’lɩ ’üa ’kpɩkpɩakʋ, ’ɔ nɩnɩa:

’Cɩca dɔrʋ

Lukë 6.20-23

³«Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü kä bobowli bäa’ ’pʋa ’lɩ,

’üü kä Cɛɩɩa ’kamaplä!

⁴Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü ’wuöa’,

Nyɔsʋa nya ’üün plɛmlɩpaa.

⁵Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü ’wlaa’ ’lɩkä.

’Üü Nyɔsʋa nëmä ’plä jaa ’lɩ ‑nyrɛɛlɛ!

⁶Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü ’klɩgägäkʋa ‑gbëka nyra ’mamlatʋ ’blaaa’,

’be wiili ’ü ’bataa’ nya nröröa!

⁷Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü käa’ nyatɛplɛ,

’be Nyɔsʋaa nya ’üa nyatɛrɩ ’jäa.

⁸Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü kä plɛ ‑gälɩ ’pɔlɔa’,

’be ’ünya Nyɔsʋa ’jäa.

⁹Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü ’bataa’ ’wlinönrökʋ,

’üü ’ü nëmä Nyɔsʋaa ’jü were!

¹⁰Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü ’ü nöa’ ‑gbigba,

’klɩgägbili ’ü nöa’ ’ia ‑gʋ; ’üü kä Cɛɩɩa ’kamaplä!

¹¹«Abɩa dɔrʋ ’bla ’amɩ nyüü ma ‑jejre ’amɩ, üma nʋ ’amɩ ‑gbi ‑gba, üma ’pa ’ana ‑gʋ bʋbɔwii nyra üma ‑tʋ bɩa ’amɩ ‑gbagblɛ ‑gälɩ ’na ‑gʋ. ¹²’Ba ’bri ‑bɛ abɩa dɔrʋ ’bla ’amɩ, ’be ’ana ’pɛɛ nya ’bʋaa cɛlɩ! ’Asɩ ’ü nʋ, ’ünya nʋ kä nyɔsʋaamlɩpalanyüü ‑gbi ‑gba, ’a ‑kaaŋlʋa’ ji.

‑Tʋtʋ ‑gälɩa taŋlʋ nyra ’pläa ’napɛ

Marëkë 9.50; Lukë 14.34-35

¹³«’Amɔ bä ‑tʋtʋ ‑gälɩa taŋlʋ; ‑maa taŋlʋ ma ‑kanyɩ ’ua mɛ ‑a kä, ‑asɩ ’ünya ’sɔɔwʋ ’uun ’ua mɛ ‑nyɩ le? ’U ‑kanyɩ ’nɩmɩ ’na ‑a ’na dɩjɔ ’dooa ‑gʋ. ‑Fälɩ ’ü be ’uun, ’kä nyüü ’nyɛɛ ’uun ‑gälɩ.

Marëkë 4.21; Lukë 8.16; 11.33

¹⁴«’Amɔ bä ’pläa ’napɛ. Bätälä ’palaa’ ’dʋgba ’wli ’nyɩ ‑sisiesa ‑a bä. ¹⁵‑Bɛ ’ü ’nɩ ‑gölö ’napɛ ‑a ’ümä ’ɛɛn ‑soru ‑gälɩ ’kägbri. ’Napua tii ‑gälɩ ’ü ’sree ’ɛɛn ’kä, ’kä ’ɛ ŋʋala nyüüa ’fɩɔ ‑gälɩ. ¹⁶’Asɩ ’ana ’napɛ kä ’ɛmä bɩa nyüü ‑gälɩ ŋʋala, ’ümä ’mʋfa ‑gbili ’a nöa’ ’jä, ‑bɛ ’ümä ’ana Tʋlɔ bäa cɛɩɩa ’mlɩ ’bʋala.

Jesu ’sasra ’lɩ Moisëa ‑Dɔ

¹⁷«’Ana plɛ ’nyɩ bobo ‑maa Moisëa ‑Dɔ ’aiɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’kpɩkpɩakʋ ’n ji ’lɩgbugblo. ’Nyɩ dɛɛ ’lɩgbugblokalɩ ‑a ji, ‑maa wiili ’palaa’, ’imä nrörö ’ia ‑gʋ ’n ji. ¹⁸’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ nɩ, cɛɩɩ nyra ‑tʋtʋ ‑ka bäa’ ‑plɩɩ nɩ, ‑dɔa ‑pɔɔkʋa ’mlɩa ‑jɩjrajrii, nyra ’nɩmɩ ’ua ’mlɩa ’jrii jɔ ‑nëmä ‑srɩɩ ‑si ‑a ‑si ’plɔʋ ’kä wiia ’fɩɔ nya nrörö. ¹⁹’A ’ia ‑gʋ, ‑bakää nyɔɔ wala ‑dɔa blaadɩɔ, ‑bɛ ɔma ’kpɩa nyüü ü nʋ ’ɔa ’sa nɩ, ’ɔɔ nëmä blaadɩɔ bä Cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩ. ‑Maa nyɔɔlɔ ‑trääräa’ ’lɩ ‑dɔ nɩ, ‑bɛ ɔ ’kpɩaa’ nyüü ü nʋ ’ɔa ’sa nɩ, ’ɔnya nyɔɔ kpakö bäa Cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩ.

²⁰«’Amɔ ’n ‑gbala, ’ana ’klɩgägäkʋ ma ’nyɩ Farisinyüü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’wʋ ‑a ‑si, ’a ‑nëmä Cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩ ‑a pa ’plɔʋ.

’Wlinönrökʋ

Marëkë 11.25; Lukë 12.57-59

²¹«’A ’nu ’sɩrɩ ’ü ‑gbalaa’ ana tʋɩɩ ‑maa: ‹ ‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä nyɔɔ ’bla, ‑bɛ nyɔɔ o nyɔɔ ’blaaa’ nyɔɔ nɩ, ’ünya ’ɔɔn ‑gätʋnyüü faa ’ümä ’ɔɔn ’pɔnɩ.› ²²‑Maa ‑jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ: Nyɔɔ o nyɔɔ ‑trääräa’ ’ɔa ‑moloo ’crɛ ‑gba nɩ, ‑dɔ ’kpla ’ɔɔn. Nyɔɔ ma tɛ ’ɔa ‑moloo ’klɩ: ‹Mlüünyɔɔ›, ’ünya ’ɔɔn juifëa tropina ’lɩ faa ’ümä ’ɔɔn ’pɔnɩ. Nyɔɔlɔ tɛa’ ’ɔa ‑moloo ’klɩ ‹Saklanyɔɔ›, ’ünya ’ɔɔn kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋ, ’ua ’mlɩ faa ’ümä ’ɔɔn ’pɔnɩ.

²³«’Ii känyrɩ ‑ama ja ‑gbɔsadɛɛ Nyɔsʋaa ‑gbɔsatöwlö ‑gälɩ, ‑bɛ ‑ama ’pa plɛ ’sɩrɩ ‑na wii bäa’ ‑na ‑molooa ’mlɩ nɩ, ²⁴’pie ‑na ‑gbɔlʋ ‑jaa’ ‑plɩɩ ’töwlö ‑gba, ’kä ‑mö ‑nyra ‑na ‑wlajʋ ’mä ‑kätɩ ’wlinönrö ’fɩɔwʋ ’kä ‑jö ‑na ‑gbɔ ’sa.

²⁵«Nyɔɔ ma fa ‑mɩ tropina ’lɩ nɩ, ’sosowʋ ’sɩrɩ ’a ‑ka bäa’ ’nyʋfɔ ’wʋ nɩ, ‑nyra ’ɔɔn ’mä ’wlinönrö ’fɩɔwʋ ‑a ji ’amä ‑gätʋnyɔɔa ’klɩ ’tɔ, ’kä ‑gätʋnyɔɔ ‑pɩ ‑mɩ ’sʋgɩa kälɩ ‑nyɩ, ‑bɛ ’ü ‑pɩ ‑mɩ ‑jie ’lɩpa. ²⁶’Cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ‑ama ’nyɩ ’ɔa ’kpaa ’fɩɔ ‑a ’sa, ‑nëmä ‑srɩɩ ’lɩ ‑a ’cie.

Bätësa

Matiö 18.8-9; Marëkë 9.43,47-48

²⁷«’A ’nu ’sɩrɩ ’ü ‑gbalaa’ ana tʋɩɩ: ‹ ‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä bätësa ’pa5.27 Ɛgësɔɔdë 20.14; Deteronɔɔmë 5.18.!› ²⁸‑Maa ‑jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ: Nyɔɔ o nyɔɔ tɛa’ ’ŋlʋʋ ’klɩ ‑bɛ ɔ ’bataa’ ’ɔɔn ’ɔa plɛklɩ nɩ, ’ɔ ’a bätësa ’pa. ²⁹‑Na ’dupa ’nyiöa ‑gʋ ‑ama nʋ ‑balʋ nɩ, ’balɩ ’ään, be ’ämɩ kpaun ’klʋɛɛ. ’I ‑siwʋ ‑a ‑mɔɔlɔ ‑na fugbaa ’pɛ ’dee ’kä ’ümä ‑na ’fɩɔ kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ be. ³⁰‑Na ’dupa ’darʋa ‑gʋ ‑a ‑ma nʋ ‑balʋ nɩ, ’bölɩ ’uun. ’I ‑siwʋ ‑a ‑mɔɔlɔ ‑na fugbaa ’pɛ ’dee ’kä ’ümä ‑na ’fɩɔ kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ be.

‑Gbasɔsrɔkʋ

Matiö 19.7-9; Marëkë 10.4-5,10-12; Lukë 16.18

³¹«’I ‑jɩjra bɩa: ‹ Nyɔɔ ma ’cɛrɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ ‑wälɩ, ɔ ‑nyɩ ’ɔɔn ‑gbasɔsrɔpɔɔkʋ5.31 Deteronɔɔmë 24.1.› ³²‑Maa ‑jäsɩ ’n ‑gbaa’ nɩ: Nyɔɔ o nyɔɔ prɛa’ ’ɔa ’ŋlʋʋ ima ’nyɩ bätësaa ‑gʋ ‑a bä nɩ, ’ɔɔ ’tutro ’ɔɔn bätësaa ’mlɩ. ‑Bɛ nyɔɔ o nyɔɔ käa’ ’ŋlʋʋlɔ ’ɔa dʋɔ prɛa’ nɩ, bätësa ’ɔ ’paa bɩa.

’Papawii ‑gälɩa ’sɔrɩkʋ

³³«’A ’nu bɩa ’sɩrɩ ’ü ‑gbalaa’ ana tʋɩɩ ‑maa: ‹ ‑Ama ’sɔrɩ nɩ, ‑nyɩ sɔ ’iin dɛrɩ, nʋ wiili kä ‑gälɩ ‑sɔɔrɩa’ *’Pläkänyɔɔa ’klʋɩ, ‑bɛ ‑daaa’ ‑nya ’iin nʋa5.33 Levitiikë 19.12; Nɔɔbrë 20.3; Deteronɔɔmë 23.22-24..› ³⁴‑Maa ‑jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, ’anyɩ ’sɔrɩ ’plɔʋ! ’Anyɩ ’sɔrɩ cɛa ’nyrɩklɩ, ’be Nyɔsʋaa ’kɩɩkpata bäsaa. ³⁵’Anyɩ ’sɔrɩ ‑tʋtʋa ’nyrɩklɩ, ’be ’ii ’ɔ ‑tʋʋä ’ɔa bei. ’Anyɩ ’sɔrɩ Jerusalɛɛmëa ’nyrɩklɩ, ’be ’Kɩɩ kpaköa bätä bäsaa. ³⁶’Anyɩ ’sɔrɩ ’ana ’wlia ’nyrɩklɩ, ’be ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’ana ’wlia ’ŋueieji ’dee ’pɔlɔ ’aiɛ ’amä ’iin ‑kpöörö. ³⁷’Ba ’daa: ‑Yɛɛ, ima bä ‑yɛɛ, ‑bɛ ’Woo, ima bä ’woo. ‑Mɩlɩ ‑ka jöa’ ’lɩgälɩ nɩ, Plɛbʋbɔsusua5.37 Plɛbʋbɔsusu: Sataan a ’nyrɩ bäsaa. ni bäsaa.

Wiia ’kpaa ’sasakʋ

Lukë 6.29-30

³⁸«’A ’nu ’ü ‑nëmä: ‹ ’Nyiö ’saa ’nyiöa ’kpa; ‑glɛ ’saa ‑glɛa ’kpa5.38 Ɛgësɔɔdë 21.24; Levitiikë 24.20; Deteronɔɔmë 19.21..› ³⁹‑Maa ‑jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, nyɔɔ ma nʋ ‑mɩ ‑balʋ ‑gba nɩ, ‑nyɩ ’sa ’ia ’kpa. Nyɔɔ ma ’pa ‑na ’dupa ‑glagbʋ ‑gba ’kpa nɩ, to bɩa ’ɔɔn ’sɔɔa nu ’klɩ. ⁴⁰Nyɔɔ ma ’daa ’ɔmä ‑mɩ tropina ’lɩ fa ’ɔmä ‑mɩ ‑na ’lɩpakotu kälɩ ’ba nɩ, ‑nyɩ bɩa ’ɔɔn ‑na ‑gälɩpakotu5.40 Ɛgësɔɔdë 22.25-26; Deteronɔɔmë 24.13. Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ‑gälɩpakotulu nɩ, ’uu ’ü ’piepie ‑gälɩ ‑gbiara; ’a ’ia ‑gʋ ‑dɔ ’daa ü ’balɩ ’uun ‑srɩwla.. ⁴¹Nyɔɔ ma ‑nyɩ ‑mɩ ‑gbötödiia ’klüa ni, ‑bɛ ɔma ’daa ‑a ‑nyɛɛ kilomɛtrë ’dee ‑bɛ klöö5.41 Grɛɛkëwii nö: milö ’dee. Milö ’dee bä kilomɛtrë ’dee ‑bɛ klöö. Rɔmëa ’sʋgɩa ma kä ’ümä nyüüa ’klüa nü ’kpla ’ümä ’üa ‑pööti ‑gbötö, ’kä ’ɔnya kilomɛtrë ’dee ‑bɛ klöö ’nyɛ. nɩ, ‑gbötö ’iin ‑a nʋ kilomɛtrë tää. ⁴²Nyɔɔ ma ‑sɛ ‑mɩ, ‑nyɩ ’ɔɔn; ‑bɛ nyɔɔ ma ’betre ‑mɩ ’kpa ’lɩ ‑nyɩ ’blara ’ɔɔn ’klɩ.

’Nyüamlɩjraranyüüa ‑wawakʋ

Lukë 6.27-28,32-36

⁴³«’A ’nu ’ü ‑nëmä: ‹ ‑Kä ‑mä ‑na ‑moloo ‑wa, ‑bɛ ‑mä ‑na ’nyüamlɩjraranyɔɔ ’nyüamlɩjrara5.43 Levitiikë 9.18..› ⁴⁴‑Maa ‑jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, ’ba ‑wa ’ana ’nyüamlɩjraranyüü, nyüülü busua’ ’amɩ, ’ba ’pa ’üün ’nɩ, ‑bɛ ’ba nʋ ’ana ’nyüamlɩjraranyüü ’cɩcagbi ‑gba, ’kä ’a bibie nyüülü nöa’ ’amɩ ‑gbi ‑gba ’üa ’wli ’lɩ5.44 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑Maa ‑jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, ’ba ‑wa ’ana ’nyüamlɩjraranyüü, ’kä ’a bibie nyüülü nöa’ ’amɩ ‑gbi ‑gba ’üa ’wli ’lɩ.». ⁴⁵’A nöa’ ’saa nɩ, nyüü ’a srara ’sɩrɩ ’a bäa’ ’ana Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ, ’ɔa ’jü; ’be ’ɔ ŋʋala ’ɔa ’jrʋ plɛbʋbɔnyüü nyra ’cɩca nyüüa ‑gälɩ; ’ɔa ’nʋŋlʋ ’dara ü ‑gäa’ ’klɩ nyra nyüülü ’nyɩa’ ’klɩgä ‑gälɩ. ⁴⁶’Ama ‑wa nyüülü kä ’doo ‑waa’ ’amɩ nɩ, dɛɛ ’plɛɛ ’a ’bata abɩa Nyɔsʋa ‑nyɩ ’amɩ le? Dapookälɩpɛrɛnyüüa ’mʋgbɛ nö ’imɩ! ⁴⁷’Ama ’trɛɛ ’ana nyüüa ’doo nɩ, ’ana ’plɛɛ ’anya ’a ’cɩcadɛɛ kpaki nʋ? Nyüülü ’nyɩa’ ’nɩmɩ juifë bä, ’asɩ ’ü nö5.47 Juifënyüüa plɛɛ ‑balʋnyüü ‑glügbü ‑mülü bä; ’üü juifë, ’ü nɩnɩa ’üü ‑siwʋ.! ⁴⁸’Ii känyrɩ ’ba ‑gäklɩ, ’sɩrɩ ’ana Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ ‑gäa’ ’klɩ.

’Pʋablanyɔɔa dɛɛ ‑nyɩnyɩkʋ

¹«’Ba ‑tre ’ana nyüfë, ’anyɩ nʋ ’ana nyɔsʋaajrʋpa ’kä nyüü ’mä ‑gʋ ’amɩ ’jäjrä. ’Ama nʋ ’saa nɩ, ’ana Nyɔsʋalɔ bäa’ cɛlɩ ‑ka ‑nëmä ’amɩ dɛɛlɛ ’ɔmä ɩa’ ’amɩ ‑nyɩ ‑a ‑nyɩ. ²’Ii känyrɩ, ‑ama ‑nyɩ ’pʋablanyɔɔ dɛɛ nɩ, ‑nyɩ ’fɛrɛ ’iin ’kä, ‑beere ’sɩrɩ ‑glagälɩsrörönyüü nöa’ juifëa ’sraaplanyëka ‑wälɩ nyra ’nyifi ’wʋ. Nyüü ’mä ’üün ’bʋala, ’a ’ia ‑gʋ ’ü nö ’iin. ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ü ’a ’üa ’pɛɛ ’jä! ³‑Maa ‑mɔ ‑ama ‑nyɩ ’pʋablanyɔɔ dɛɛ nɩ, nʋ ’iin ’sɩrɩ ‑na kʋmla ’darʋ ‑pɩa’ wiili ‑na ’dupa ’darʋ nöa’ ’jä. ⁴’Asɩ dɛɛlɛ ‑nyɛɛa’ ’pʋablanyüü kä ’imä ‑sisie. ’Ia ’taɩn ’lɩ ‑na Tʋlɔ ’jääa’ wiili nöa’ ‑sisiedii ’lɩ ’mä ‑mɩ ‑jria ’klɩ6.4 ‑jria ’klɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkëa kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’pɛrɛ.

’Sɩrɩ nyɔɔ ’mäa’ Nyɔsʋa bibie

⁵«‑Ama bibie Nyɔsʋa nɩ, ‑nyɩ nʋ6.5 ‑Ama bibie Nyɔsʋa nɩ, ‑nyɩ nʋ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Ama bibie Nyɔsʋa nɩ, ’anyɩ nʋ». ‑glagälɩsrörönyüüa ’sa. ’Üü ‑wa ’nyüglökʋ üma bibie Nyɔsʋa juifëa ’sraaplanyëka ‑wälɩ nyra ’nyifi ‑gba; ’üü ‑wa nyüü ’mä ’üün ’jäjrä. ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ü ’a ’üa ’pɛɛ ’jä! ⁶‑Maa ‑mɔ ‑ama ’mä Nyɔsʋa bibie nɩ, pa ‑na nyüköli, ’pa ‑na tatu ’kä bibie ‑na Tʋlɔ bäa’ ‑plɩɩlɩ ‑sisrea’. ’Ia ’taɩn ’lɩ ‑na Tʋlɔ ’jääa’ diili ‑nöa’ ‑sisredii ’lɩ ’mä ‑mɩ ‑jria ’klɩ6.6 ‑jria ’klɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’pɛrɛ.

⁷«’Ama bibie Nyɔsʋa nɩ, ’anyɩ ’salɩ wii ’kɔkɔmlɛ ‑beere nyüülü ’nyɩa’ Nyɔsʋa jre. ’Üa plɛɛ, üma ’pawii ’kɔkɔmlɛ, ’a ‑plɩɩ Nyɔsʋa ’mä ’üün ’nyaklipo. ⁸’Anyɩ nʋ ’üa ’sa; ’be ’ana Tʋ jre sököö dɛɛlɛ ’a ’bataa’, ’fɩɔwʋ ’kä ’a ‑sɛɛɛ ’ɔmɩ ’ɛɛn.

Ana Tʋ Nyɔsʋa

Lukë 11.2-4

⁹«’Ii känyrɩ ‑jäsɩ ’a käa’ ’amäa’ Nyɔsʋa bibie:

Ana Tʋ, ɔ bäa’ cɛa ’mlɩ,

abɩa ‑na ’nyünanyrɩ ’bʋala.

¹⁰Abɩa ‑na ’kamadɛɛ ’tɔ ‑tʋtʋ ‑gälɩ.

Wiili ‑baataa’, i nrörö ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’sɩrɩ ’i nröröa’ cɛa ’mlɩ.

¹¹‑Nyɩ amɩ ana ‑srɩa ’mlɩa jijrɛ.

¹²Cere amɩ ana ‑balʋ ’sɩrɩ ana ’mʋgbɛ cerea’ nyüülü nöa’ amɩ ‑balʋ ‑gba, ’üa ‑balʋ.

¹³‑Nyɩ tɛ bɩa amɩ ’klɩ anyɩ mi ‑balʋ ’lɩ, ‑maa ’ba amɩ Plɛbʋbɔsusu6.13 Plɛbʋbɔsusu: Sataan a ’nyrɩ bäsaa. kälɩ,

’be ‑mɔ kä ’pläa ’kamakʋ, ’klü nyra ’bʋalakʋ ’plɔʋplɔʋ. ’Asɩ i bä.

¹⁴«’Be ’ama cere nyüü ’üa ‑balʋ, ’ana Tʋ bäa’ cɛa ’mlɩ ’ɔnya ’amɩ ’ana ‑balʋ cerea. ¹⁵‑Maa ’ama ’nyɩ cere nyüü ’üa ‑balʋ ‑a nɩ, ’ana Tʋ ‑nëmä bɩa ’ana ‑balʋ ‑a cere.

’Sɩrɩ ’ü paa’ su

¹⁶«‑Bɛ ’ama pa su nɩ, ’anyɩ ’kpɔɔ ‑beere ‑glagälɩsrörönyüü. Üma pa su nɩ, ’ü kpasa ’klɩ nyüü ’mä ’saa jre ’sɩrɩ ’ü paa’ su. ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ü ’a ’üa ’pɛɛ ’jä! ¹⁷‑Maa ‑mɔlɔ nɩ, ‑ama pa su nɩ, su ‑na ’klʋɩ, ’pa ‑na ’wli ‑daŋlʋɩnɩ ¹⁸nyɔɔ ‑pɩ ’saa jre ’sɩrɩ ‑paa’ su, ima ’nyɩ ‑na tʋlɔ bäa’ ‑sisrefawʋa ’doo ‑a bä. ’Ia ’taɩn ’lɩ ‑na Tʋlɔ ’jääa’ diili nröröa’ ‑sisredii ’lɩ nya ‑mɩ ‑jria ’klɩ6.18 ‑jria ’klɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkëa kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’pɛrɛa.

’Bɩɔlʋ bäa’ cɛa ’mlɩ

Lukë 11.33-34

¹⁹«’Anyɩ ’papla ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’bɩɔ ‑gba; ’be ’nya nyra ‑wlɔsʋ bʋblɔ ’uun, ‑bɛ ’jejienyüü wa wa dii ‑bɛ ’ü ’jie ’iin. ²⁰‑Maa ’papla cɛlɩa ’bɩɔ ‑gba, ’be ’nya nyra ‑wlɔsʋ ’nyɩ bʋblɔ ’uun ‑a. ’Jejienyüü ’nyɩ wawla ’lɩ dii ‑a, ‑bɛ ’ünyɩ ’jiere ’lɩ ‑a. ²¹’Be ‑plɩɩlɩ ’ana ’bɩɔ bäa’, ’ii ’ana plɛ ’pi6.21 ’ana ’bɩɔ bäa’, ’ii ’ana plɛ ’pi: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑na ’bɩɔ bäa’, ’ii ‑na plɛ ’pi.».

’Nyiö bä nyɔɔa fugbaa ’napɛ

Lukë 11.34-36

²²«’Nyiö bä nyɔɔa fugbaa ’napɛ. ‑Na ’nyü ma ’na nɩ, ‑na fugbaa ’fɩɔ bä ‑srɩ ’klɩ. ²³‑Maa ‑na ’nyü ma ’nyɩ ‑ya ‑a ‑ya nɩ, ‑na fugbaa ’fɩɔ nya ’jöjrüükpü ’lɩ bäa. ’Ii känyrɩ, ’napɛlɛ bäa’ ‑mɩ ’lɩ ma bä ’jöjrüükpü nɩ, ’jöjrüükpülü nya ’wlisiea ‑o!

Nyɔsʋaa ‑wawakʋ nyra möliia ‑wawakʋ

Lukë 16.13

²⁴«Nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bä ’ɔmä ’kamanyüü ’sɔɔa ’jrʋpa ’wʋfɛrɛ. ’Ɔnya ’doo ’nyüamlɩjraraa ’kä ’ɔnya ‑mɔlɔ ‑wa. ’Aiɛ ’ɔnya ’lɩ ’doo ‑trääräa ‑gböösa, ’kä ’ɔnya ‑mɔlɔ sawʋ ’pa. ’Anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä Nyɔsʋaa ’jrʋpa nyra möliia ’jrʋpa ’wʋ ‑fɛrɛ.

Plɛlɩtaarakʋ

Lukë 12.22-32

²⁵«’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ ’ana ’kläa ‑gʋ: ’kä dɛɛlɛ ’amäa’ ji, dɛɛlɛ ’amäa’ ’mla, ’ana fugba nyra diili ’amäa’ ’srooa ‑gʋ. ’Klä ‑si jijri ’wʋ; fugba nya ‑si ’sosroodii ’wʋ. ²⁶’Ba ’jä nyisie. ‑Mää pla ’inyɩ pla, ‑mää ’üa papladii ’ünyɩ ’sa. ‑Mää nyikli ’lɩ ’ünyɩ ’jrara jijri, ‑maa ’ana Nyɔsʋalɔ bäa’ cɛlɩ ’fini ’iin ’klɩ! ‑Bɛ ’a ‑si nyisie ’wʋ ‑gböösa ’e! ²⁷Nyɔɔ ’plɛɛ bä ‑pɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ɔ ’mrɛɛ ’kä plɛlɩtaarakʋa ‑gʋ ɔ ’pa ’ɔa jrüüa ‑gälɩ ‑gliiibɔʋ6.27 ‑gliiibɔʋ: Grɛɛkëwii nö «kudee ’dee». ’Üa ‑nyɛɛa kudee ’dee ‑beere sɔ ’dasemrekete ’klɩ ‑a ‑tɔɔ wlua ’mri ’klɩ. le?

²⁸«‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ana plɛ ‑taaralɩ ’lɩpadiia ‑gʋ le? ’Ba ‑pʋpɔ ’sɩrɩ pöplösipi ‑gaaa’. ’Inyɩ ‑fɛ ’jrʋpa ‑a, ‑mää ’koti ’inyɩ ’kpla. ²⁹‑Maa ’amɔ ’n ‑gbala, ’Kɩɩ Salomɔɔ kä ’mʋgbɛ jia’ ’bɩɔ ‑gböösa, ’ɔ ‑kaapɩɔ ’mʋfadii ’sroo ‑beere pöplödiili kʋa’ ‑pɩ. ³⁰‑Bɛ Nyɔsʋa ma nʋ ’saa ɔma ’sroo ’klʋɛɛa ’sipili nëmäa’ ‑pɩ doro ’ümäa’ ’pütö nɩ, ‑asɩ ’ɔ ‑nëmä ’amɩ ’sroo le, ’amɔ kä nyɔsʋaplɛ ’nyɩa’ ’bʋa?

³¹«’Ii känyrɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ. ’Anyɩ ’daa: ‹Dɛplɛɛ amä ji le, dɛplɛɛ amä ’mla le, dɛplɛɛ a nëmä ’sroo le?› ³²’Be ’ia ‑taa diilia ’fɩɔlʋ nɩ, nyüülü ’nyɩa’ Nyɔsʋa jre ’bata ’iin ‑gböösa. ’Be ’ana Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ, ’ɔ jre diilia ’fɩɔ ’makɩa’ ’amɩ. ³³’Ba ’bata ‑kätɩ Nyɔsʋaa ’kamaplä nyra ’ɔa ’klɩgägäkʋ, ‑bɛ ’ɔmä ’lɩ ’amɩ ‑taa diilia ’fɩɔ ’wlibɩa.

³⁴«’Ii känyrɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ ‑sraakäpɩa ‑gʋ. ‑Sraakäpɩ nya ’ia ’mʋgbɛa ‑gä ’paa. ‑Srɩ ‑bɛ ’ia wii.

Tuu klöö kpakö nyra ‑napusragbʋ

Lukë 6.37-42

¹«’Anyɩ ’bölö ’ana ‑mölöö ‑gä ‑gälɩ, ‑gä ‑pɩ bɩa ’amɩ ‑gälɩ ’bölö. ²’Be ’sɩrɩ ’a ’bölöa’ ’ana ‑mölöö ‑gä ‑gälɩ, ’asɩ Nyɔsʋa ’mä ’amɩ ‑gä ‑gälɩ ’bölö. Dɛɛlɛ ’a nöa’ ‑bɛ ’a nyakaa’ ’ana ‑mölöö, ’ɛɛ Nyɔsʋa ’mä nʋ ’ɔmä bɩa ’amɩ nyaka. ³Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑jäää ‑napusragbʋlʋ bäa’ ‑na ‑wlajʋa ’nyüa ’mlɩ, ‑bɛ ‑nyɩ ‑tʋ tuu klöö kpakölä bäa’ ‑na ’mʋgbɛa ’nyiöa ’mlɩ ’nyügba le? ⁴Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑gbala ‑na ‑wlajʋ ‑maa: ‹Ji ‑a ’balɩ ‑napusragbʋlʋ bäa’ ‑na ’nyiöa ’mlɩ›, ‑bɛ tɩɛ ‑plɩɩ tuu klöö kpakölä bä ‑na ’nyiöa ’mlɩ le? ⁵‑Glagälɩsrörönyɔɔ! ’Balɩ tuu klöö kpakölä bäa’ ‑kätɩ ‑na ’nyiöa ’mlɩ ’fɩɔwʋ, ‑bɛ ‑mä ’käjä ‑mä ’lɩ ‑napusragbʋlʋ bäa’ ‑na ‑wlajʋa ’nyiöa ’mlɩ ’ba!

’Nyünadiia ’lɩsasakʋ

⁶«’Anyɩ ‑nyɩ dɛɛlɛ berea’ ’klɩ Nyɔsʋaa ‑gʋ ‑fä, ’ü ‑pɩ ’ana ’pɛlɩ kälɩ ‑sie ’ü ‑pɩ ’amɩ ’ŋaŋla; ’anyɩ be ’ana ’peru ’bʋa ’wle ’bösaru, ’u ‑pɩ ’ɛɛn ‑gälɩ ’nyɛ.

Nyɔsʋabibiekʋ

Lukë 11.9-13

⁷«’Ba ‑sɛ, ‑bɛ Nyɔsʋa ’mä ’amɩ ‑nyɩ; ’ba ’bata, ’anya ’ɛɛn ’jäa; ’ba bɔtɔ tatu, ’ɔnya ’amɩ tatu ’klɩ ’saa. ⁸’Be nyɔɔ o nyɔɔ ‑sɛa’ Nyɔsʋa ‑nyɛɛ ’ɔɔn; nyɔɔlɔ ’bataa’ ’ɔ ’jää dɛɛlɛ ’ɔ ’bataa’; ’kä nyɔɔlɔ bɔtɔa’ tatu, ’ɔ ’saa ’ɔɔn tatu ’klɩ. ⁹‑Bɛ nyɔɔ ’plɛɛ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ɔ ’ɔa ’jʋ ma ‑sɛ ’flɔɔ, ’ɔmä ’ɔɔn ’täkä ‑nyɩ le? ¹⁰’Aiɛ ’ɔa ’jʋ ma ‑sɛ ’ɔɔn ‑sre, ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn trɔɔ ‑nyɩ le? ¹¹’Amɔ kä plɛ bʋbɔa’, ’a jre ’ana ’jüa ’mʋfadiia ‑nyɩnyɩkʋ. ‑Maa ’ana Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ ’ɔɔ ‑nëmä ’mʋfadii nyüülü ‑sɛɛɛa’ ’ɔmɩ ’iin ‑nyɩ?

‑Mölööa ‑wawakʋ

Lukë 6.31

¹²«Wiili ’a ’bataa’ ‑mölöö ’mäa’ ’amɩ ‑gba nʋ nɩ, ’ba nʋ bɩa ’saa ’üün. ’A wiili Moisëa ‑Dɔ nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’fɩɔ ’kpɩaa’.

’Mëmla jɔ

Lukë 13.23-24

¹³«’Ba ‑srörö ’mëmla jɔa mlɩ; ’be ’mɔlɔ ’mëmla flɛrɛwʋ, ‑bɛ ’nyʋfɔlʋ falaa’ ’lɩ nya flɛrɛwʋ ‑gböösa. Nyüülü ‑sröröa’ ’ua mlɩ nya ‑sümlö. ¹⁴‑Maa ’kläa ’mëmla ‑jɩa nyra ’nyʋfɔlʋ falaa’ ’lɩ nya ’paplagba. ‑Bɛ nyüülü ’jääa’ ’uun ’nyɩ ‑sümlö ‑a ‑sümlö.

Tuua ’bö ’ü nö ‑bɛ ’ü jre ’umɩ

Lukë 6.43-44

¹⁵«’Ba ‑tre ’ana nyüfë ‑gbagblɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑gʋ! ‑Bablëëjüa ’fu ’ü ’paa ‑gälɩ ‑bɛ ’ü jö ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ‑maa klaklamlaa ’ü bä. ¹⁶’Üa nʋnʋgbi kälɩ ’a nëmä ‑srörö ’kä ’anya ’üün jre. ’Ü ’sara rɛsɛɛn ’jaju7.16 rɛsɛɛn ’jaju: Tuujɔ bäsaa, ’uu tʋä rɛsɛɛn. ’A rɛsɛɛn ’ü nö ‑bɛ ’ü pie ‑duvɛɛn. nänä ‑gälɩ, ‑ale ’ü ’sara figiebö7.16 figiebö: ’Üa ’brea tuulu ’ü ’daraa’ figietuu, ’ua ’bü bäsaa. ’bütütii ’wli? ¹⁷’Cɩca tuu tʋä ’cɩca ’bü; ‑maa tuulu ’nyɩa’ ’na tʋä ’bülü ’nyɩa’ ’na. ¹⁸’Cɩca tuu ’nyɩ tʋ bʋbɔ ’bü ‑a, ‑bɛ tuulu ’nyɩa’ ’na, ‑mää ’uun ’nyɩ tʋ ’cɩca ’bü. ¹⁹Tuulu ’nyɩ tʋa’ ’cɩca ’bü nɩ, ’böö ’ü ’böö ’uun ’kä ’ü be ’uun kapu ’lɩ. ²⁰’Ii känyrɩ, ’üa nʋnʋgbi ’lɩ ’a nëmä ‑gbagblɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüü jrere.

Wiia ’papakʋ ‑bɛ ’ia nʋnʋkʋ

Lukë 6.46; 13.25-27

²¹«‑Mää nyüülü kä ’fɩɔ werea’ ’mɩ: ‹ ’Pläkänyɔɔ, ’Pläkänyɔɔ› nɩ, ‑mää ‑nëmä cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩ pa. Nyɔɔlɔ nöa’ wiili ’na Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ ‑gbala ’ɔɔn nɩ, ’ɔa ’doo nëmä ’lɩ pa. ²²’Ia ‑srɩlɩa ’mlɩ7.22 ’Ia ‑srɩlɩa ’mlɩ: ’Ii bä: Nyɔsʋaa ‑gätʋsrɩ. nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ’mɩ ‑gbalaa ‑maa: ‹’Pläkänyɔɔ, ’Pläkänyɔɔ›, ‑na ’nyrɩklɩ ’n ’pala nyɔsʋaawii, ‑na ’nyrɩklɩ a prɛ domüü! ’A ‑na ’nyrɩklɩ a nrörö ‑saragbi ’kɔkɔmlɛ! ²³’Kä ’nyaa ’üün ‑gbala: ‹’Ba tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩdɛrɩ, ’amɔlɔ ’pɩɛa’ Nyɔsʋaa ‑dɔ ‑gälɩ; ’n ‑kaapɩɔ ’amɩ jre!›

’Papanyëka ’sɔɔa ’klɩpaplakʋ

Lukë 6.47-49

²⁴«Nyɔɔ o nyɔɔ ma po ‑taa wiili ’nyakli ‑bɛ ɔma ‑träärälɩ ’imɩ nɩ, ’ɔnya ‑beere nyɔɔlɔ ’paaa’ ’ɔa nyuku ’täkä ‑gälɩ. ²⁵’Nʋŋlʋ dara ’uun, ’nʋŋlʋpati kpakü ’cere ’uun ’wʋ, ‑fʋflʋ nya ji, ’ia ’fɩɔ jrä ’uun ‑gälɩ, ’unyɩ blö ‑a blö ’be ’täkä ‑gälɩ ’u ’pala. ²⁶‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ ’nööa’ ’na ’papawii ’wli ‑bɛ ’ɔnyɩ ‑träärälɩ ’imɩ nɩ, ’ɔ ‑beere mlüünyɔɔlɔ ’paaa’ ’ɔa nyuku ’pisiatu ’lɩ. ²⁷’Nʋŋlʋ dara ’uun, ’nʋŋlʋpati kpakü ’cere ’uun ’wʋ, ‑fʋflʋ nya ji, ’ia ’fɩɔ ’nya jrä ’uun ‑gälɩ, ’unya blö ’unya ‑gblooro.»

Jesu ’kpɩa ’kamasa

Marëkë 1.22; Lukë 4.32

²⁸Jesu bɩaa’ ‑taa wiili ’papakʋ nɩ, ’ɔa ’kpɩkpɩakʋ pa nyüü ‑gba. ²⁹’Sɩrɩ ’ɔ ’kpɩaa’ ‑mää ’sɩ ‑dɔkpɩanyüü ’nyɩ ’kpɩa. ’Ɔɔlɔ nɩ, ’kamasa ’ɔ ’kpɩa7.29 Tɛ Lukë 4.32..

’Jrʋklanyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’

Marëkë 1.40-45; Lukë 5.12-14

¹Jesu ’ciea’ ’dʋgba ’wli nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛ nya prɛ ’ɔɔn dɛrɩ. ²’Jrʋklanyɔɔ ’doo nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya ’pa ’ɔa ’klɩ kotifli, ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔmɩ: « ’Pläkänyɔɔ, ‑ama ’bata ’na ’pʋpʋɔkʋ, ‑mrɛɛ ‑a ‑futo ’mɩ.» ³Jesu nya to ’darʋ, ’ɔnya ‑fɛ ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’N ’bata ‑na ’pʋpʋɔkʋ; ’pʋ!» ’A ‑plɩɩ nyɔɔlɔ kʋ dotro ’ɔnya ’pʋ. ⁴Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Nyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ, ‑maa mi ‑a ‑srara ‑na nyufa ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ ’klɩ, ’kä ‑saaa ‑gbɔlʋ Moisë ’daaa’ ’ba ’saa’; ’uu nëmä ’nyrɩkä, ’kä nyüüa ’fɩɔ nya ’iin jre ’sɩrɩ ’jrʋ ‑kanyɩa’ ‑mɩ kla8.4 Levitiikë 14.2-32..»

Rɔmëa ’sʋgɩanyɔɔa ‑geeilɛ Jesu ’pʋɔa’

Lukë 7.1-10; Jaan 4.46-54

⁵Jesu paa’ Kapɛrënaumëbätä nɩ, ’sʋgɩanyɔɔ kpakö nya ’jrara ’ɔɔn ’klɩ, ’ɔnya bibie ’ɔɔn ⁶‑maa: «’Pläkänyɔɔ, ’na ’jrʋpafɛnyɔɔ ’pi nyüköli, ’ɔa ‑gbaa dii jä ‑bɛ ’ɔ sɩa ‑gböösa!» ⁷’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Nyaa jia, ’nyaa ’ɔɔn ’pʋɔa.» ⁸‑Maa ’sʋgɩanyɔɔlɔ nya ‑gbala Jesu: «’Pläkänyɔɔ, ’nyɩ ’iin ’klɩ ‑a ’wʋ ‑mä ’na nyuku ‑wälɩ pa. ‑Maa ’pa waklöö ’döö ‑bɛ ’na ’jrʋpafɛnyɔɔ ’mä ’pʋ. ⁹’Be ’na ’mʋgbɛ ’n kä ’kamanyüü ‑bɛ ’n ’kama ’sʋgɩa. Ama ‑gbala ’doo: ‹Mi ‑tɛ›, ’ii ’ɔ mö; ama ‑gbala ‑moloo: ‹Ji›, jö ’ɔ jö. ‑Bɛ ama ‑gbala ’na ’jrʋpafɛnyɔɔ: ‹Nʋ ’saa›, ’ii ’ɔ nö.» ¹⁰Jesu ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’i kala ’ɔɔn plɛklɩ. ’Ɔnya ‑gbala nyüülü prɛa’ ’ɔɔn dɛrɩ ‑maa: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’nyɩ ’samaa plɛtoronyɔɔ Israɛɛlënyüüa ’mʋgbɛa ‑tɔrʋpɩɔ ‑a ’järä. ¹¹’Amɔ ’n ‑gbala: nyüü nya ‑pɩɔa ’fɩɔ sɔa ’kä ’unya ji, sɔ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfa ’wʋ ‑a mi ’ua ’prerefa ’wʋ. ’Kä ’ü nyra Abraamë, Isaakë nyra Jakɔɔbë nya ’wʋtara cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩ. ¹²‑Maa ’kamapläa ’jülü nëmä ɩa’ pa nɩ, ’ünya ‑fälɩ berea ’jöjrüükpü ’lɩ; ’a ‑plɩɩ ’amä ’wloro, ’a ‑plɩɩ ’amä ‑gla jrörö.» ¹³Jesu nya ‑gbala ’sʋgɩanyɔɔ kpakö: «Mi ‑na ‑nyɛɛ, ‑na nyɔsʋaplɛtorokʋa ‑gʋ dɛɛlɛ ‑baataa’ ‑nya ’ɛɛn ’lɩjräa.» ’A ’ia ‑gliiilɛa ’mlɩ ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’plʋɔrɔ.

Jesu ’pʋɔ ‑wusublanyüü ’kɔkɔmlɛ

Marëkë 1.29-34; Lukë 4.38-41

¹⁴Jesu nya pa Piɛɛrëa nyuku ‑wälɩ, ’ɔnya ’jä Piɛɛrëa ŋʋtayio, ’ɔa fugba fumö, ’ɔ ’pi ‑pɔkɩ ‑gälɩ. ¹⁵Jesu nya ‑fɛ ’ɔa ’darʋ ‑gba, ‑wusulu nya sɔ ’ɔɔn ’lɩ. ’Ɔ sɔa’ ’wʋ dotro Jesua ‑gä ’ɔ ’pa8.15 Jesua ‑gä ’ɔ ’pa: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’üa ‑gä ’ɔ ’pa.».

¹⁶‑Gbia kaklaa’ ’klɩ nɩ, ’ünya ja ’ɔɔn nyüü ’kɔkɔmlɛlü kä ’fɩɔ domüü bäa’ ’lɩ. ’Ɔa ’papawii ’ɔ nö ‑bɛ ’ɔ prɛ domüü, ’kä ’ɔ ’pʋɔ ‑wusublanyüülüa ’fɩɔ. ¹⁷’Asɩ wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ‑gba käa’ nrörö; ’ɔ nɩnɩa kä:

« ’Ɔ ‑gbötö ana ‑sʋɩ

’ɔnya dɔrɔ ana ‑wusu ’wʋ8.17 Esaii 53.4..»

Nyüülü ’bataa’ ’ümäa’ Jesu ‑gälɩ ‑mɛ

Lukë 9.57-60

¹⁸Jesu ’jäa’ nyüü ’kɔkɔmlɛ traraa’ ’ɔɔn ’klɩ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «A ’pɩ amä ’niea ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ mi.» ¹⁹‑Dɔkpɩanyɔɔ ’doo nya jijrö Jesu ‑gba ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑plɩɩ ’lɩ kä ’fɩɔ ‑nëmäa’ mi ’nyraa ‑mɔ ’sɔɔ mö.» ²⁰’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Klʋɛɛa ‑fä8.20 ’klʋɛɛa ‑fä: Mrɛɛlɛ kä ‑gä grɛɛkënyüü ’paaa’ ‑tɛ nɩ, ’ɛ ‑beere ‑fɛ. ’Ɛɛ ‑gögbii ’dara «renard». kä ’pifa, ’nyisie kä ’dëdrëë, ‑maa Nyɔɔa ’Jʋ ’nyɩ ’wlipiefa ‑a kä.» ²¹’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyɔɔ ‑moloo nya bibie ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, ’mɔɔ jö, ‑a mi ‑a ‑tʋ ‑kätɩ ’na tʋ.» ²²‑Maa Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Mɛ ’mɩ ‑gälɩ, ’cɛrɛ jäjänyüü ‑wälɩ ’ümä ’üa jäjänyüü ‑tʋ.»

‑Püpölä Jesu kaa’ ’klɩ

Marëkë 4.35-41; Lukë 8.23-25

²³’Ɔnya ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ. ²⁴‑Jää ’üün ‑püpö kpakö jrä ’nie ’klɩ. Jesu ’mʋmɔ ɩ ‑bɛ ’niea dakë ’sie ‑gɔlʋ ’klɩ. ²⁵’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ünya tɛrɛ ’ɔɔn ’kä: «’Pläkänyɔɔ, ’balɩ amɩ mlɩ; ‑maa jä a nëmä jä!» ²⁶’Ɔ ‑nëma: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a kä ’saa ŋalɛ le? Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ana nyɔsʋaplɛ ’nyɩ ’bʋa le?» ’Ɔ sɔa’ ’wʋ, ’ɔnya ‑sɔɔrɔ wii ’wʋ ’ɔnya ’pala ‑püpö nyra ’nie wii ‑gba. ’Ia ’fɩɔ nya bä ‑pio. ²⁷’Üa plɛklɩ kalaa’ nɩ, ’ü ‑nëma: «Nyɔɔ ‑glügbö ’plɛɛ kʋ ‑pɩ, ɔ ’pala ‑püpö nyra ’nie wii ‑gba, ‑bɛ ’i ’baa ’ɔa wii wii ’wʋ le?»

Nyüü ’sɔɔlü Jesu ’baa’ ‑balʋsisi ‑gälɩ

Marëkë 5.1-20; Lukë 8.26-39

²⁸Jesu ’prɛrɛa’ ’niea ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ Gadaranyüüa8.28 Gadaranyüü: Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’üa bätä. Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Gɛraseenyüü. ‑tʋtʋ ‑gälɩ, nyüü ’sɔɔ domüü bäa’ ’lɩ nya sɔ ’dasi ’lɩ, ’ünya ’jrara ’ɔɔn ’klɩ. ’Üa plɛbʋbɔkʋa ‑gʋ nyɔɔ ma ’nyɩ fa ’ia ’nyʋfɔlʋ ‑a. ²⁹’Üa ’kpökpöwiia ’mlɩ, ’ü ‑nëma: «Wii ’plɛɛ bä a nyra ‑mɔ ’sɔa ‑tɔrʋpɩɔ le, Nyɔsʋaa ’Jʋ Jesu8.29 Jesu: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.? Amɔ ‑ji ‑gbi ‑gba nʋ ’fɩɔwʋ ‑bɛ ana ‑sʋɩa ‑srɩ ’mä ’lɩjrä ‑ale?» ³⁰’Bösaru ’kɔkɔmlɛ bä ɩ ‑nyɛɛ ’lee, ’u jö ɩ dɛɛ. ³¹Domüü nya bibie Jesu: «‑Ama prɛ amɩ nɩ, prɛrɛ amɩ ’bösarulu kɔkɔa’ ‑nyɛɛ ’lee ’ua ‑tɔrʋpɩɔ, amä ’uun ’lɩcecre.» ³²’Ɔnya ‑gbala ’iin: «’Ba mi!» Domüülü nya ’cie nyüülü ’lɩ, ’unya pa ’bösarulu ’kɔkɔmlɛlu ’lɩ. ’Bösarulu nya ’ba fʋfɔlʋ ‑nyɛɛ ’dʋgba ’wli ’unya bebre ’ua nyüfë ’nie ’lɩ ’unya jä jä. ³³’Bösarulua ‑gbaglaaranyüü nya fɔ, ’ünya mi wiili kä ’fɩɔ ‑sia’ bätäa nyüü ‑gbalakalɩ. ’Ünya ‑gbala ’üün bɩa wiili nröröa’ nyüülü domüü ma bäa’ ‑gälɩ, ’üa ’kläa ’mlɩ. ³⁴’Ii känyrɩ, bätäa nyüüa ’fɩɔ nya ’cie bätä ’ümä Jesu ’jä. ’Ü ’jäa’ ’ɔɔn nɩ, ’ünya bibie ’ɔɔn ɔ sɔ ’üa ’bre.

Kpakpanyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’

Marëkë 2.1-12; Lukë 5.17-25

¹Jesu nya ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ, ’ɔnya ’pɩ ’tanie, ’ɔnya ’jra ’ɔa bätä.

²Nyüü nya ’pie kpakpanyɔɔ ’doo ’wʋpidɛɛ ‑gälɩ ’ünya ja ’ɔmɩ ’ɔɔn. Jesu ’jäa’ ’üa nyɔsʋaplɛ nɩ, ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: «’Na ’jʋ, ’pa ‑na nyufa ’klü ’lɩ! ‑Na ‑balʋ ’a ‑mɩ cere.» ³’Ia ‑gʋ ‑dɔkpɩanyüü ‑mölöö ’pala plɛ ’klɩ wii ‑bɛ ’ü nö: «‑Taa nyɔɔlɔ nɔpɔ Nyɔsʋa!» ⁴‑Maa Jesu jrea’ ’üa bobowli nɩ, ’ɔnya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’pala ’samaa bʋbɔwii ’ana plɛ ’klɩ le? ⁵‑Gbala nyɔɔ ‑maa ‹‑Na ‑balʋ ’a ‑mɩ cere›, ‑bɛ ‑a ‑gbala ’ɔɔn: ‹Sɔwʋ ‑a ‑nyɛɛ!› ‑Mɩ ’plɛɛ ’nyɩ ’lɩkla le? ⁶‑Maa ’amä ’saa jre ’sɩrɩ Nyɔɔa ’Jʋ9.6 Nyɔɔa ’Jʋ: ‑Kätɩ kuöa ’mlɩ ‑taa waklöölä kʋa’ ‑pɩ kolokä (Tɛ Daniɛɛlë 7.13-14). Kuö dëdräa ’mlɩ nɩ, Nyɔɔlɔ Nyɔsʋa ‑nyɛɛa’ ’klü ’ɔmä ‑gä ‑tʋ nyra ‑balʋ cerekʋa ’klü, ’ɔɔ kuö dëdrä ’dara ’saa. Matiöa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ nɩ, ’asɩ Jesu ’paa ’ɔa ’mʋgbɛa ‑gä. käläa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’kamakʋ. ’Ɔ ’mrɛɛ ’ɔ cere ‑balʋ.»

’Ia ‑gʋ ’ɔ ‑gbala nyɔɔlɔ: «Sɔwʋ! Dɔrɔ ‑na ’wʋpidɛɛ ’wʋ, ’kä mö ‑gbööli!»

⁷’Ɔnya sɔwʋ, ’ɔnya mi ‑gbööli. ⁸‑Jria ’lɩa nyüü ’jäa’ ’imɩ nɩ, ’üa plɛklɩkala ‑bɛ ’ü ’bʋala Nyɔsʋalɔ ‑nyɩa’ nyüü ’ia ’samaa ’kamakʋlʋ.

Jesu we Levii

Marëkë 2.13-17; Lukë 5.27-32

⁹Jesu nya mi. ’Ɔ mia’ nɩ, ’ɔnya ’jä nyɔɔ ’doo, ’ɔ kʋ ‑plɩɩ ’lɩ ’ü ’pɛɛrɛa’ dapoo, ’ɔ ’ü ’daraa’ Matiö. Jesu nya we ’ɔɔn: «Ji ’nyraa ‑mɔ ’mä ’nyɛ!» ’Ɔ sɔa’ ’wʋ, ‑gälɩ ’ɔ ‑mɛ ’ɔɔn.

¹⁰’Pɩrɩgälɩ nɩ, Jesu jö ɩ dɛɛ nyuku ‑wälɩ, dapookälɩpɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ nyra ‑balʋnyüü ‑mölöö nya ji; ’üü ‑bɛ Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya tara ’wʋ. ¹¹Farisinyüü ’jäa’ ’üün nɩ, ’ünya ’bete ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑maa: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ana ’kpɩkpɩanyɔɔ nyra dapookälɩpɛrɛnyüü nyra ‑balʋnyüü ‑mölöö tara ’wʋ le?»

¹²Jesu ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyüülü kä fugbë ’naa’ nɩ, ‑mää ’üün ’nyɩ mi ‑dɔta ’lɩ; ‑maa ‑wusublanyüü, ’üü mö ’lɩ. ¹³’Ba mi ’ba ’bata ‑taa wiili kʋa’ ‑pɩa ‑gbaa: ‹ Nyatɛplɛ ’n ’bata, ‑maa ‑mää ‑gbɔ ’sasakʋ ’nyɩ ’bata9.13 Osee 6.6..› ’Nyɩ nyüülü ‑gäa’ ’klɩ wekalɩ ‑a ji, ‑maa ‑balʋkänyüü ’n ji we ’ümä ‑balʋ ’pie.»

Jesu nyra sua papakʋ

Marëkë 2.18-22; Lukë 5.33-39

¹⁴Jrüü ’doo ’lɩ nɩ, Jaan a ’wʋnyɛrɛnyüü ji Jesu ’bete: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ amɔ ‑bɛ Farisinyüü pa su ’plɔʋplɔʋ ‑bɛ ‑na nyüü ’nyɩ pa su le?» ¹⁵Jesu nya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔ ma ’ti ‑bɛ üma ’brere ’ɔɔn ’klɩ nɩ, ’kä ’ɔa ‑mülü bäa’ ’ɔɔn ‑gba nya ’kpɔɔ? ‑Maa jrüülü kä ’mlɩ ’ümäa’ ’ɔɔn ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ba nɩ, ’bala ’ia jrüülüa ’mlɩ nɩ, ’ünya su paa. ¹⁶Nyɔɔ ’nyɩ nʋ dapɛ dëdrä ’ɔnyɩ ’pa dafʋ ’pakɩ ‑a. Ɔma nʋ ’imɩ nɩ, dapɛ dëdrä nya dafʋlʋ ’ŋlaraa, ’kä ’ua ’ŋlarakʋ nya ’wlisie. ¹⁷’Asɩ nyɔɔ ’nyɩ ’pa bɩa ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ ’klɩbɩa mlafikpalë ’lɩ ‑a. Ɔma nʋ ’iin nɩ, ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ nya ’kpalëlë wa wa, ’kä ‑duvɛɛnlɛ nya ’kägblɔɔ, ’kä ’kpalëlë nya bʋblɔ. Mlafikpalë dëdrëa ’mlɩ ’ü ’paa ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ, ’ia ’taɩn ’lɩ ’ia ’sɔɔ ’nyɩ bʋblɔ bʋblɔ ‑a.»

’Ŋlʋʋlɔ Jesu ’pʋɔa’ nyra ’ŋlëkayrialɔ jäa’ ‑bɛ Jesu tɛrɛa’ ’kä

Marëkë 5.21-43; Lukë 8.40-56

¹⁸Jesu ’pala ɩ nyüü wii ‑gba ‑bɛ ’kamanyɔɔ ’doo ji ’ɔa ’klɩ kotifli ’pala, ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔmɩ: «’Na ’ŋlëkayria jä ‑plɩɩ ’köklesa. Ji ‑a ‑piie ’ɔɔn klʋgbë ‑gälɩ ’ɔmä ’kätɛ.» ¹⁹Jesu nya sɔwʋ ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ‑mɛ nyɔɔlɔ ‑gälɩ.

²⁰’Ŋlʋʋ ’doo bä ɩ ‑plɩɩ, ‑toru ’ciea’ ’ɔɔn ’lɩ ’ia ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ. ’Ɔnya ja Jesua dɛrɩ ’ɔnya ‑fɛ ’ɔa ’lɩpadɛɛa ’mäklɩ ‑gba. ²¹’Be ’ɔa plɛklɩ ’ɔ nɩnɩa: «Ama nya ɩ dɩɛ ’ɔa ’lɩpadii ‑gbafɛ, ’nyaa ’pʋa!» ²²Jesu nya ‑siekälɩ, ’ɔ ’jäa’ ’ɔɔn ’ɔ ‑nëmä: «’Na ’ŋlëkayria, ’pa ‑na nyufa ’klü ’lɩ! ‑Na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’a ‑mɩ ’pʋɔ.» ’A ‑plɩɩ ’ŋlʋʋlɔ kʋ dotro ’ɔnya ’pʋ. ²³Jesu ’tɔa’ ’wliklɩanyɔɔlɔa ‑gbööli nɩ, ’ɔ jrä ’lɩ ‑gbaprʋkɔbönyüü nyra ’wuwunyüü, ²⁴’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba sɔ ‑plɩɩ! ’Ŋlëkayrialɔ ’nyɩ jä ‑a jä, ’mʋmɔ ’ɔ ’mʋmɔ!» Nyüü ‑gölöa’ srörö ’ü srörö ’ɔmɩ. ²⁵’Ɔ bea’ nyüülüa ’fɩɔ ‑fälɩ nɩ, ’ɔnya pa ‑plɩlɩ ’ŋlëkayrialɔ ’pia’, ’ɔnya ’kpla ’ɔa ’darʋ, ’ŋlëkayrialɔ nya sɔwʋ. ²⁶’Ia wiili nya ‑gbaala ‑tʋtʋa ’fɩɔa ‑gälɩ ’kä.

’Nɔnɔnyüü ’sɔɔlü Jesu ’pʋɔa’

Matiö 20.29-34

²⁷Jesu sɔa’ nyɔɔlɔa ‑nyɛɛ ‑bɛ ’ɔ möa’ nɩ, ’nɔnɔnyüü ’sɔɔ prɛ ’ɔɔn dɛrɩ ‑bɛ ’ü we ‑gböösa: «Daviidëa ’Jʋ, ’jä ana nyatɛrɩ!» ²⁸Jesu ’tɔa’ ‑gbööli nɩ, ’ünya jijrö ’ɔɔn ‑gba. Jesu nya ’bete ’üün: «’A boboa’ ’n ’mrɛɛ ‑a nʋ wiili ’a ’bataa’?» ’Iibäa’ nyüülü: «‑Yɛɛ! ’Pläkänyɔɔ.» ²⁹Jesu nya ‑fɛ ’üa ’nyü ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Wiili ’a ’bataa’ i nrörö ’sɩrɩ ’ana nyɔsʋaplɛtorokʋ bäa’!» ³⁰’Ünya ’jäkä. Jesu nya ‑flɔɔrɔ ’üün ’nyüa ’mlɩ ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Amɔ ’n ‑gbala, nyɔɔ ’doo ’nyɩ jre wiili nröröa’ ’plɔʋ!» ³¹‑Maa ’ü ’ciea’ dotro, ’ü ’pala Jesua ‑gä ’ia ‑tʋtʋlʋa ’fɩɔ ‑gälɩ.

Jesu prɛ domoolɔ kaa’ nyɔɔ ’dooa ’mä

Lukë 11.14-15; Matiö 12.22-24

³²’A ’cie Jesu ’cie ɩ ‑bɛ nyüü ja ’ɔɔn nyɔɔ ’doo kä ’mä domoo kaa’. ³³Jesu prɛa’ domoolɔ dotro, nyɔɔlɔ nya ’pawii. ’I kalaa’ nyüüa ’fɩɔ plɛklɩ nɩ, ’ü ‑nëma: «’Samaa wii ‑kaapɩɔ ‑tɛklɩ Israɛɛlë jrä!» ³⁴‑Maa Farisinyüü ‑nëma: «Domüüa ’cifi ’ɔ ‑srörö kälɩ ‑bɛ ’ɔ prɛ domüü!»

Jesu ’jäa’ ‑jria

Marëkë 6.6; Lukë 8.1

³⁵’I ‑sia’ nɩ, Jesu mö bätë jie nyra bätë kpaküa ’mlɩ ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa nyüü ’üa ’sraaplanyëkaa ‑wälɩ, ’ɔ ’sara ’lɩ ’üün ’Kamapläa ’Mʋfagogo, ‑bɛ ’ɔ ‑futo nyüüa ‑wusua ’fɩɔ nyra ’üa mɩmɩakʋa ’fɩɔ.

Marëkë 6.34; Lukë 10.2

³⁶’Ɔ ’jäa’ nyüü ’kɔkɔmlɛa ‑jria, ’üa nyatɛrɩ nya ‑sie ’ɔɔn ’wli, ’üa sɩsɩakʋ nyra ’üa ’klüa ’lɩjäjäkʋa ‑gʋ. ’Ü ‑beere ‑bablëëlë ’nyɩa’ ‑gbanyɛrɛnyɔɔ kä. ³⁷’Ii känyrɩ ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «Putulu nëmäa’ ’bölö, ’u ’bʋa ‑maa ’ua ’böbönyüü ’nyɩ ‑sümlö ‑a ‑sümlö. ³⁸’Ii känyrɩ, ’ba bibie Nyɔsʋa ɔ bäa’ putukänyɔɔ, ’ɔmä ’jrʋpafɛnyüü ‑mölöö ja, ’ümä ji ’ümä ’uun ’bö.»

Nyüüpʋnyüüsɔɔlü Jesu ’baa’ ’lɩ

Marëkë 3.16-19; Lukë 6.14-16; Akëtë 1.13

¹Jesu nya we ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nyüüpʋnyüüsɔɔ, ’ɔnya ‑nyɛnyɛ ’üün ‑gälɩkamladɛɛ ’ümä ‑frepasisi prɛ, ‑bɛ ’ümä ‑wusua ’kaɩn ’kaɩn nyra ‑nɩarakʋa ’fɩɔ ‑futo.

²‑Jää apotrë ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔlüa ’nyrɩ: ’klɩsaa nɔ ’ü ’dara Simɔɔ, ’ɔɔ ’ü ’dara bɩa Piɛɛrë, nyra ’ɔa ‑wlajʋ ’ü ’daraa’ Andree, nyra nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Sebedee, ’ɔa ’jü Jaakë nyra ’ɔa ‑wlajʋ Jaan, ³Filipë, Batëlemii, Tomaa, Matiölɔ ’ü ’pɛrɛa’ dapoo kälɩ, Jaakë Alëfeea ’jʋ, nyra Lebeelɔ ’ü ’daraa’ Tadee10.3 Lebeelɔ ’ü ’daraa’: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ⁴nyra Kananyɔɔ10.4 Kananyɔɔ: ’Ia ‑gbaa bä: nyɔɔlɔ ‑waa’ ’ɔa ‑glügbö juifë ‑gböösa, ɔ fumöa’ Moisëa ‑dɔa ‑gʋ bɩa. ’Ɔnyɩ ’nyie Rɔmënyüü ‑a. ’ü ’daraa’ Simɔɔ, ‑a ‑paalɩ Judaa Isëkariolɔ ’mäa’ Jesu ’sa.

Nyüüpʋnyüüsɔɔlü Jesu blɔa’ nyɔsʋajrʋpa ’lɩ

Marëkë 6.7-11; Lukë 9.2-5; 10.3-12

⁵’A nyüüpʋnyüüsɔɔlü Jesu blɔa’. ‑Jäsɩ ’ɔ ‑gbalaa’ ’üün: «’Anyɩ fa nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ‑nyɛɛ; ’anyɩ pa bɩa Samariinyüüa bätëa ’mlɩ.

⁶«‑Maa Israɛɛlëa nyüülü ’mɔlɔa’ ‑beere ‑bablëë, ’üa ‑nyɛɛ ’ba mi.

⁷«‑Plɩɩlɩ kä ’fɩɔ ’a nëmäa’ ‑srörö nɩ, ’ba ‑gbala nyüü ‑maa: ‹Cɛɩɩa ’kamaplä ’a ’amɩ ‑gbajijrö.› ⁸’Ba ’pʋɔ ‑wusublanyüü, ’ba tɛrɛ jäjänyüü ’kä, ’ba ‑futo nyüülü ’jrʋ ’klaaa’, ’ba prɛ bɩa domüü. ’Flɛɛlɩ ’a ’jä ’ia ’klülü, ’ii känyrɩ ’ba ‑fɛ bɩa ’ia ’jrʋpalä ’flɛɛlɩ.

⁹«’Anyɩ fa ‑sika, ’anyɩ fa ’pɔlɔsika nyra mölii ’ana keiwaa ’mlɩ; ¹⁰’anyɩ fa sakɔsʋ, ’anyɩ fa ’koti ’sɔɔ, ’anyɩ fa ’sii nyra ’sɩsɩa; ’be ’jrʋpafɛnyɔɔ kä ’ɔmä dɛɛji.

¹¹«Bätä o bätä kä ’mlɩ ’amäa’ pa nɩ, ’ba ’bata ’cɩcanyɔɔlɔ ’mäa’ ’amɩ ’lɩkʋɛɛ; ’ii ’ba kʋ kʋ ’kä ’a ’cie bätäläa ’mlɩ.

¹²«’Ama pa nyukua ‑wälɩ nɩ, ’ba ’trɛɛ; ¹³‑gbööläa nyüü ma bä ’cɩcanyüü nɩ, üma ’kʋɛɛlɩ ’amɩ nɩ, ’ba bibie ’üa ’wli ’lɩ plɛgälɩflɛrɛkʋ ’mä ’üa ‑gbööli bä. ‑Maa ’üma ’nyɩ ’cɩcanyüü ‑a bä, ‑bɛ ’üma ’nyɩ ’lɩ ’amɩ ‑a ’kʋɛɛ nɩ, abɩa ’ana mlɩa wii ’blöö ’amɩ bei ’wʋ dɛrɩ.

¹⁴«‑Maa nyüü ma ’nyɩ ’lɩ ’amɩ ‑a ’kʋɛɛ, ‑bɛ üma ’nyɩ po ’amɩ ’nyakli ‑a nɩ, ’ba ’cie ‑gböölä ’aiɛ bätäläa ’mlɩ, ’kä ’a ‑gbɔplɔ ’lɩ ’ana bökli ‑wälɩa ‑tʋtʋ10.14 ’kä ’a ‑gbɔplɔ ’lɩ ’ana bökli ‑wälɩa ‑tʋtʋ: ’Ia ‑gbaa bä ’anya ’a ’wlara, ’a nyra ’ia bätäläa nyüü ‑kanyɩ nʋnʋdɛɛ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ ‑a kälä; ü blara ’papawiili ’paaa’ Jesua ‑gä ’klɩ. ’Ii känyrɩ ‑nëmä ’ia dɛɛ jɔ ’doo ‑a fa, ’ia ’pisiatua ’mʋgbɛ ‑nëmä ’ɔa ‑gba ‑a tɩɔ. Akëtë 13.51; 18.6.. ¹⁵’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, jrüülü kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ ‑gä ‑tʋ nɩ, Sodɔɔmë nyra Gomɔɔrëbätäa ‑gä ‑nëmä dɛɛ ‑a bä ’kä ’ia në bätäläa ‑gʋ.

‑Sʋɩlɩ ’mäa’ ji

Marëkë 13.9-13; Lukë 12.11-12; 21.12-19

¹⁶«’Ba mi! Blɔ ’n blɔ ’amɩ ‑beere ‑bablëëjü bä ’klʋɛɛa ‑fäa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Ia ‑gʋ ’ba ‑tre ’ana nyüfë ‑beere ‑trii ‑bɛ ’ba ’wlalɩkä ‑beere ‑sögü.

¹⁷«‑Maa ’ba ‑gäälä ’ana nyüfë ’nyiöli nyüüa ‑gʋ. ’Ünya ’amɩ juifëa tropina ’lɩa nyüü kälɩ ’saraa, ’kä ’ünya ’amɩ ‑gbalɛfi ‑gälɩgbagba ’üa ’sraaplanyukua ‑wälɩ. ¹⁸’Ünya ’amɩ ‑gʋmlanyüü nyra ’kɩɩɩ ’klɩ faa ’na ‑gʋ. ‑Bɛ ’üa ’klʋɩ, ’üü ‑bɛ nyüülü ’nyɩa’ juifënyüü bä, ’amä ’üün ’cɩcasalä ’a ’järäa’ ’mɩ ’lɩ ‑gbala. ¹⁹’Taɩn ’lɩ ’ümäa’ ’amɩ ’sakalɩ fa nɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ wiili ’a nëmäa’ ’pa ’ia ‑gʋ. ’Papawii nya ’amɩ ‑nyɛɛrɛa ’ia ‑gliiilɛa ’mlɩ. ²⁰‑Mää ’ana ’mʋgbɛ ‑nëmä ’iin ’pa, ’ana Tʋa ‑Susu nëmä ’amɩ ’iin mlɩ ’pa.

²¹«‑Wlajʋ nya ‑wlajʋ ‑moloo jäjä mlɩ ’saraa, tʋ nya ’ɔa ’jʋ ’saa; ’jü nyra ’üa tʋɩɩ nya ’wlitotroa, ’kä ’ünya ’üün ’bla10.21 Misee 7.6.. ²²Nyüüa ’fɩɔ nëmä ’amɩ ’nyüamlɩjraraa ’na ’nyrɩa ‑gʋ, ‑maa nyɔɔlɔ ‑nëmäa’ ’iin ’klɩfɔlɔ, ɔmäa’ ’ia bɩarafa ’wʋ ’tɔ nɩ, ’ɔnya ’lɩmlɩwʋa.

²³«Üma nʋ ’amɩ ‑gbigba bätälä kä ’mlɩ ’a bäa’ nɩ, ’ba sɔ ’lɩ, ’ba mi bätä ‑mölööa ’mlɩ; ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: ’a ‑nëmä Israɛɛlëa bätëa ’fɩɔa ’mlɩ ‑srörökʋ ‑a bɩa ’kä Nyɔɔa ’Jʋ nya ji.

²⁴«‑Sukujʋ ’nyɩ ’ɔa ’kpɩkpɩanyɔɔ ’wʋ ‑a ‑si, ’asɩ ’jrʋpafɛnyɔɔ ’nyɩ bɩa ’ɔa ’kamanyɔɔ ’wʋsi. ²⁵’I ’na ’kä ‑sukujʋ ’mä ’ɔa ’kpɩkpɩanyɔɔ ja, ‑bɛ ’jrʋpafɛnyɔɔ ’mä bɩa ’ɔa ’kamanyɔɔ ja. ‑Bɛ ’ü werea’ nyukukänyɔɔ Bɛlësebuulë nɩ10.25 Bɛlësebuulë: ‑Balʋsisia ’kamanyɔɔa ’nyrɩ ‑mɩdoo. Tɛ Marëkë 3.22; Lukë 11.15-19., ‑asɩ ’ü ‑nëmä ’ɔa nyuku ‑wälɩa nyüü ‑jejre le?

Nyɔɔlɔ a käa’ amäa’ pɩ

Marëkë 8.36; Lukë 9.26; 12.2-9

²⁶«’Ii känyrɩ ’anyɩ pɩ ’üün, ’be diili kä ’fɩɔ ‑sisiea’ nya ’wʋcrɛrɛa, ‑bɛ wiili ’nyɩa’ ’lɩsara nya jrerea. ²⁷Wiili ’n ‑gbalaa’ ’amɩ ’jöjrüükpü ’lɩ nɩ, ’ba ’pala ’iin ‑srɩ ’klɩ; ‑bɛ wiili ’ü ‑ŋuŋloa’ ’amɩ nɩ, ’ba ’pala ’iin ‑fälɩ. ²⁸’Anyɩ pɩ nyüülü ’blaaa’ ’jajɛa ’doo, ‑bɛ ’ünyɩa’ ’lɩbɩa ’ümäa’ ‑gälɩa ‑susu ’bla. Nyɔsʋaa pɩpɩkʋ ‑siwʋ, ’ɔɔ ’mrɛɛ ɔ be ’jajɛ nyra ‑gälɩa ‑susu kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ. ²⁹Nyɔɔ ’nyɩ ’pa ’fɩfɩɛ ‑jie ’sɔɔ ’perua ‑flaaeji ’deea ‑gʋ ‑a? ‑Maa ’asɩɛ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ’nyɩ blöblö ‑a ’kä ’ana Tʋ ’nyɩ jre ’iin. ³⁰’Ŋueili bäa’ ’nɩmɩ ’ana ’wli, ‑srülü ’i bäa’ ’ɔ jre ’ia ’fɩɔ. ³¹’Ia ‑gʋ, ’anyɩ kä ŋalɛ, ’be ’a ‑si ’fɩfɩɛ ‑jie ’kɔkɔmlɛ ’wʋ.

³²«Nyɔɔ o nyɔɔ ’mäa’ ’mɩ jre nyüüa ’klɩ nɩ, ’na ’mʋgbɛlɔ nɩ, ’nyaa ’ɔɔn jrea ’na Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ, ’ɔa ’klɩ. ³³‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ ’mäa’ ’daa ’ɔnyɩ ’mɩ ‑a jre nyüüa ’klɩ nɩ, ’na ’mʋgbɛ, ’nëmä bɩa ’ɔmɩ ‑a jre ’na Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ, ’ɔa ’klɩ.

Jesua ‑gʋ nyüü ’bölötɩa

Lukë 12.51-53

³⁴«’Anyɩ bobo ‑maa ’wlinönrökʋ ’n ja ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ’Nyɩ ’wlinönrökʋ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑a ja, ‑maa ‑jɛrɛ ’n ja. ³⁵Ji ’n ji nyüü ’mä ‑tɩabölö: Tʋ ‑bɛ ’ɔa nyɩbɛjʋ ‑nëmä ’wli ‑a ’nönrö, ’ŋlëkayriajʋ nyra ’ɔa ’yio ‑nëmä ’wli ‑a ’nönrö, ’kä ’jʋa ’ŋlʋʋ nyra ŋʋtayio ‑nëmä ’wlinönrö. ³⁶Ana ‑gböölia nyüü nëmä ana ’nyüamlɩjraranyüü bä10.36 Misee 7.6..

’Sɩrɩ Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü käa’ ’ümäa’ bä

Marëkë 8.34-35; Lukë 9.23-24; 14.26-27

³⁷«Nyɔɔlɔ ‑waa’ ’ɔa tʋ ’aiɛ ’ɔa ’yio, ɔ ‑sia’ ’mɩ ’wʋ nɩ, ’ia nyɔɔlɔ ’nyɩ ’mɩ ’klɩ ‑a ’wʋ. ‑Bɛ nyɔɔlɔ ‑waa’ ’ɔa nyɩbɛjʋ ’aiɛ ’ɔa ’ŋlëkayria ɔ ‑sia’ ’mɩ ’wʋ nɩ, ’ia nyɔɔlɔ ’nyɩ bɩa ’mɩ ’klɩ ‑a ’wʋ. ³⁸Nyɔɔlɔ ’nyɩ ‑gbötöa’ ’ɔa krʋa10.38 Krʋaa ‑gbötökʋa ‑gbaa bä: nyɔɔlɔ ’nyierea’ ‑sʋɩ ’klɩ Jesua ‑gʋ, ɔ ’nyierea’ jäjäkʋ ’klɩ Jesua ‑gʋ. ‑bɛ ɔ ’daaa’ ’ɔmä ’mɩ dɛrɩprɛ nɩ, ’ɔnyɩ ’mɩ ’klɩ ‑a ’wʋ. ³⁹Nyɔɔlɔ ’bataa’ ’ɔa ’kläa ‑wälɩtʋtʋkʋ, ’ɔnya ’ään ’mɔlɔa. ‑Maa nyɔɔlɔ ’mɔlɔa’ ’ɔa ’klä ’na ‑gʋ nɩ, ’ɔnya ’ään ’jäa.

Nyɔɔ ma ’kʋɛɛlɩ ’amɩ, ’mɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ

Marëkë 9.37,41; Lukë 9.48; 10.16; Jaan 13.20

⁴⁰«Nyɔɔ ma ’kʋɛɛlɩ ’amɩ nɩ, ’mɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ; ‑bɛ nyɔɔ ma ’kʋɛɛlɩ ’mɩ nɩ, nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ, ’ɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ. ⁴¹Nyɔɔlɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’ɔa nyɔsʋamlɩpala ’jrʋpaa ‑gʋ nɩ, nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔa ’sa ’ia nyɔɔlɔ ’mä ’pɛrɛ. ‑Bɛ nyɔɔlɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ ’klɩgänyɔɔ, ’ɔa ’klɩgäjrʋpaa ‑gʋ nɩ, ’klɩgänyɔɔa ’sa ’ia nyɔɔlɔ ’mä ’pɛrɛ. ⁴²Nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ ‑taa ’jülü kʋa’ ‑pɩa ‑tɔrʋpɩɔa ’jʋ ’doo ’mamlanɩa ‑glasɩ ’deedee ‑nyɩ, ’kä ’na ’wʋnyɛrɛnyɔɔ ’ɔ bäa’ ’ia ‑gʋ nɩ, ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ia nyɔɔlɔ nya ’pɛɛrɛa ’mʋfagbili ’ɔ nʋa’ ’ia ‑gʋ.»

¹Jesu bɩaa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nyüüpʋnyüüsɔɔlü ‑gbalakʋ nɩ, ’ɔnya sɔ ’lɩ ’ɔnya mi ’üa ‑tʋtʋ ‑gälɩa bätë ‑mölööa ’mlɩ ’kpɩara ‑bɛ ’ɔ ’sara ’lɩ nyɔsʋaawii.

Wiili Jaan Batiisë ’betea’ Jesua ‑gʋ

Lukë 7.18-35

²‑Bɛ Jaan Batiisë ‑ka bä käa’ ‑jie ’lɩ nɩ, ’ɔ ’nu wiili ’Kriisë nöa’ ’wli. ’Ɔnya blɔ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɔɔ, ³ü ’bete ’ɔɔn: «‑Mɔ bä nyɔɔlɔ nëmäa’ ji, ‑ale ’ia nɔ ‑ka bä dɛrɩ?» ⁴Jesu nya ’sa ’üün ‑gälɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Ama mi nɩ, ’ba ‑gbala Jaan wiili ’a ’nua’ ’wli ‑bɛ ’a ’jäa’: ⁵‹’Nɔnɔnyüü ’jääkä, kpakpanyüü ’nyɛɛ, ’jrʋklanyüü ’pʋɔ, ’susunyüü ’nöö, jäjänyüü tɛtɛkä, ‑bɛ ’ü ’sara ’lɩ ’pʋablanyüü ’Mʋfagogo11.5 Esaii 25.5-6; 61.1.. ⁶Abɩa dɔrʋ ’bla nyɔɔlɔ ’nyɩ blöa’ ‑balʋ ’lɩ ’na ’nyrɩa ‑gʋ!› »

⁷’A mö nyüülü mö ɩ, ‑bɛ Jesu ’paa Jaan a ‑gä ‑jria ’klɩ: «Dɛplɛɛ ’a mi ‑aaga ’lɩ ’järä le, ’kugbasugö ‑fʋflʋ ’dögöa’ ’kä? ⁸‑Bɛ dɛplɛɛ ’a mi ’jä le? Nyɔɔ bälɩ ’ɔ ’sroo ’mʋfakoti, ’ɔɔ ’a mi ’jä? ‑Bɛ nyüülü ’srooa’ ’mʋfakoti nɩ, ’kɩɩɩa nyüköli ’ü kɔkɔ. ⁹Nyɔɔ ’plɛɛ ‑gbaa ’iin ’a mi ’jä le? Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ? ‑Yɛɛ, ’amɔ ’n ‑gbala, ’ɔ ‑si ’nɩmɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’wʋ. ¹⁰’A ’ɔɔlɔ kä ‑gä ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ:

‑Jää, ’n ‑taara ’na bɔblɔnyɔɔ ’nyʋfɔ ’ɔmä ‑mɩ ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ ‑ta,

’ɔmä ‑na ’nyʋfɔ ’känyɩgla11.10 Malasii 3.1; Marëkë 1.2; Lukë 7.27..

¹¹«’Asɩ i bä, ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyüülü kä ’fɩɔ ’ŋlëgë ‑gua’ nɩ, nyɔɔ ’nyɩ Jaan Batiisë ’wʋ ‑a ‑si. ‑Maa Cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩa blaaadɩɔ ’bʋa ’ɔnya ‑si ’ɔɔn ’wʋ. ¹²Sɔrɔ Jaan Batiisëa jrüü ‑gälɩ ‑a ‑tɔɔ ’saarɩ nɩ, nyüü fa Cɛɩɩa ’kamaplä11.12 ’I ’mrɛɛ i bä bɩa: «Cɛɩɩa ’kamaplä ja ’klü ’ä jö». ’klü ‑gba ‑bɛ ’ü käa’ ’klü ’üü dɔrʋ ’ään ’wʋ. ¹³’Be sɔ nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’fɩɔ nyra Moisëa ‑Dɔ ‑gälɩ ‑a ‑tɔɔ Jaan a ’taɩn ’lɩ nɩ, ’üa ’fɩɔ ’a kälɩ wiili nëmä ɩa’ ’lɩtɔrɔ ’sa. ¹⁴’Ama nya ’mɩ ’wlinu nɩ, ’ɔɔ bä Eliilɔ nëmäa’ ji11.14 Malasii 4.5.. ¹⁵Nyɔɔlɔ käa’ ’nununyakli, ɔ ’nu!

¹⁶«‑Maa nyɔɔ ’plɛɛ ’nëmä ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ ’klɩpapla le? ’Ü ‑beere ’sɩrɩ ’jü kʋa’ ‑saplɛ ’klɩ ‑bɛ ’ü ‑gbala ‑mölöö ¹⁷‑maa:

‹’Ana ‑gʋ a bö ‑gbaprʋkɔ,

’anyɩ yɛ ‑a yɛ!

Anya brɩ ’dügbödʋ,

’anyɩ ’wu ‑a ’wu!›

¹⁸’Be Jaan jia’, ’ɔnyɩ ji kä dɛɛ ‑a, ’ɔ ma ’nyɩ ’mlamla ‑a, ’ü nɩnɩa: ‹Domoo bä ’ɔɔn ’lɩ.› ¹⁹Nyɔɔa ’Jʋ nya ji, ’ɔ jödɛɛ, ’ɔ ’mlaa, ’kä ’a nö: ‹‑Jää nyɔɔ jöa’ jijri, ’nʋmlanyɔɔ ‑susugbee, dapookälɩpɛrɛnyüü nyra ‑balʋnyüüa ‑bei!› ’Lɩgaglakʋa nʋnʋdii ’ii srara ’sɩrɩ ’lɩgaglakʋ ‑gäa’ ’klɩ.»

Bätëlë jraraa’ Jesu ’nyüamlɩ

Matiö 10.15; Lukë 10.12-15

²⁰Jesu nya ’daa bätëlë kä ’mlɩ ’ɔ nröröa’ ‑saragbi ’kɔkɔmlɛ, ’be ’ünyɩ ’üa ‑balʋ ‑wälɩ ‑a ’cɛrɛ: ²¹«A busukʋ jrä ’amɩ ‑gälɩ Korasɛɛnyüü ’amɩ! Busukʋ jrä ’amɩ ‑gälɩ Bɛtësaidaanyüü ’amɩ! ‑Saragbili nröröa’ ’ana bätä, ’ima ’daa Tiirë nyra Sidɔɔn11.21 Tiirë nyra Sidɔɔn: Nyüüa ’fɩɔ jre ’iin ’sɩrɩ ’cɩcasa ’nyɩa’ ’ia bätëlëa ’mlɩ bä. ’i nrörö kä nɩ, ’ia nyüü ’a ’kä ‑balʋ ‑wälɩ ’cɛrɛ; ’ü ’a kä ‑bɛjʋ ’sroo ’ümä ’dugu ’lɩ pa, ’kä ’ünya ’pʋpʋ ’lɩ ’käwawla11.21 Juifëa ’brea ‑dɔ bäsaa. ’Asɩ ’ü pa ’dugu ’lɩ, ’asɩ ’ü ’cie ’üa nyüfë ’wʋ, ’asɩ ’ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ.. ²²’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ, ‑gätʋsrɩ ’lɩ nɩ, Tiirë nyra Sidɔɔn a ‑gä ‑nëmä dɛɛ ‑a bä ’kä ’ana näa ‑gʋ, ²³nyra ’amɔ Kapɛrënaumëa nyüü ’amɩ, ’amɔ boboa’ ‑maa ’anya ’a cɛlɩ ’jra, ’anya ’wʋciecie ’kä ’anya ’kuaabre ’tɔ! ’Be ‑saragbili nröröa’ ’ana ‑nyɛɛ, ’ima ’daa Sodɔɔmë ’i nrörö kä nɩ, ’ä ‑ka nya ɩ ’lɩbäa ’saarɩ. ²⁴’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ, ‑gätʋsrɩ ’lɩ nɩ, Sodɔɔmëa ‑gä ‑nëmä dɛɛ ‑a bä ’kä ’ana näa ‑gʋ.»

Jesu srara Tʋ

Lukë 10.21-22

²⁵’Ia ’taɩn ’lɩ Jesu ‑nëmä: «Tʋ, cɛ nyra ‑tʋtʋa ’Pläkänyɔɔ, ’n ’trɛɛ ‑mɩ ’sɩrɩ nʋa’ ‑bɛ ‑sisrea’ wiili ’lɩglanyüü nyra ‑pɔɔkɩjrenyüü ‑gba, ‑bɛ ‑sraraa’ ’iin ’jütɛtɛɛ. ²⁶‑Yɛɛ Tʋ, ’a wiili käa’ ‑mɩ ’tʋ, ’ii nʋ!

²⁷«’Na Tʋ ‑nyɩ ’mɩ diia ’fɩɔ kälɩ. Nyɔɔ ’nyɩ ’Jʋ ‑a jre, ima ’nyɩ Tʋ ‑a bä. Nyɔɔ ’nyɩ Tʋ ‑a jre, ima ’nyɩ bɩa ’Jʋ nyra nyɔɔlɔ ’Jʋ ’bataa’ ’ia srarakʋ ‑a bä.

²⁸«’Ba ji ‑tɛ ’n bäa’ ’amɔ nyüülü ‑sɩaa’ ɔ järäa’ kälɩbä ‑gblɛ ‑wälɩ, ‑bɛ ’mä ’amɩ ‑fʋflʋpapakʋ ‑nyɩ. ²⁹’Ba ’pie ’na ‑gblɛ ‑plɩ ‑gälɩ11.29 ’pie ’na ‑gblɛ ‑plɩ ‑gälɩ: Grɛɛkëa ‑nyɛɛ nɩ, waklüülü kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’sɩrɩ üma ‑tʋʋäa’ tuu klöö bruu ‑gälɩ ’umä ‑pɩɔ ’doo ’wʋ kʋ, ‑bɛ ’umä tuu ’aiɛ dete ’kʋɛɛ ‑bɛ putu ’mä ’lɩgoglo. ‑Gögbiiwii ’lɩ ’ü nɩnɩa «juugë». ‑Tɛklɩ üma ’daa juugë nɩ, ’a Jesua ’kpɩkpɩakʋlʋ ’nyɩa’ ’lɩkla. Tɛ Matiö 23.4. ’kä ’a ’cɛrɛ ’na ’kpɩkpɩakʋ ‑wälɩ ’umä ’amɩ ’tiere, ’be ’n ’wlalɩkä ’na plɛ nya ’jɔrɔ; ‑bɛ ’amä ‑fʋflʋ ’pa11.29 Jeremii 6.16.. ³⁰’Be ’na ‑pootu ‑blɛkälɩ, ’na ‑gblɛ nya ’fʋma.»

Wiili Jesu ’paa’ juifëa ‑fʋflʋpasrɩa ‑gʋ

Marëkë 2.23-28; Lukë 6.1-5

¹Juifëa ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ nɩ, Jesu ‑srörö ɩ ‑bleeeputu ’lɩ, ‑bɛ ‑gbëka ’blaa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ, ’ünya ’sa ‑bleee12.1 ‑bleee: Juifëa ’brea jijri; ’i ‑beere ‑kɔpʋ. Deteronɔɔmë 23.25. ‑bɛ ’ü ta. ²‑Maa Farisinyüü ’jäa’ ’imɩ nɩ, ’ünya ‑gbala Jesu: «‑Jää ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü nö wiili ’nyɩa’ nʋnʋsa bä ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ!» ³’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Gbëka ’bla käa’ Daviidë nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ, wiili ’ü nʋa’ ’anyɩ ’iin ‑täsä ‑a ‑täsä12.3 1 Samiɛɛlë 21.6.? ⁴’Sɩrɩ ’ɔ paa’ Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ, ‑bɛ ’ɔ jia’ ’flɔɔlʋ ’ü ’saraa’ Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩ, ‑bɛ ima ’nyɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüüa ’doo ‑a bä, nyɔɔ ‑moloo ’nyɩ ji ’ia dɛɛ ‑a; ’palɩ ’ɔɔ Daviidë nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü. ⁵‑Ale ’anyɩ Moisëa ‑Dɔ ‑a jre? ‑Gbɔsapɛrɩnyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ Nyɔsʋaanyuku ’kpaku ‑wälɩ ’jrʋpa ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ nɩ, ‑Dɔ ’ü ’pɩɛ ’saa ‑gälɩ? ⁶‑Maa, ’mɔɔ ‑gbala ’amɩ: dɛɛ bä ‑pɩ ’ɛ ’bʋawliklɩ ’ɛnya ‑si Nyɔsʋaanyuku kpaku ’wʋ! ⁷’Ama jre ɩ nyɔsʋaawiili bäa’: ‹ Nyatɛplɛ ’n ’bata, ‑mää ‑gbɔ ’sasakʋ ’nyɩ ’bataa12.7 Osee 6.6.› ‑gba ɩ nɩ, ’a ‑nëmä ɩ nyüülü kʋa’ ‑pɩ wii ‑a ’kplara. ⁸’Be Nyɔɔa ’Jʋ bä ’nɩmɩ ‑fʋflʋpasrɩa käkänyɔɔ.»

Nyɔɔlɔ kä klʋgba jäa’

Marëkë 3.1-6; Lukë 6.6-11

⁹Jesu sɔa’ ‑plɩɩ nɩ, ’ɔnya pa ’üa ’sraaplanyuku ‑wälɩ. ¹⁰‑Jää ’ua ‑wälɩ nyɔɔ ’doo bä ɩ ’lɩ ’ɔa klʋgba jä, ’ünya ’bete Jesu ’ümä ’ɔɔn wii ’kplara, ‑maa: «Ana ‑dɔ ’nyie ’ümä nyɔɔ ’pʋɔ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ?» ¹¹Jesu ‑nëma: «Nyɔɔ ’plɛɛ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ɔ ‑nëmä ’ɔa ‑bablɛɛlɛ blöa’ ’bütügba ’lɩ ’lɩba ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ le? ¹²Nyɔɔ ‑si ‑bablɛɛ ’wʋ, ’wʋ ‑glʋɩpʋ ’wʋ! ’Ia ‑gʋ, nyɔɔ ’mrɛɛ ’ɔ nʋ nyɔɔ ’mʋfagbi ‑gba ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ ana ‑dɔa ’mlɩ.» ¹³’Ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: «To ‑na klʋgba.» Nyɔɔlɔ toa’ ’ɔa klʋgba, ’änya ’pʋ; ’änya ‑beere klʋgba ‑mälä.

¹⁴Farisinyüü nya ’cie ’ünya pla ’sraa ’sɩrɩ ’ümä ’ɔɔn ’bla.

Jesu bä Nyɔsʋaa ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’ɔ ’baa’ ’lɩ

¹⁵‑Maa Jesu ’nua’ ’iin ’wli, ’ɔnya bereklɩ. Nyüü ’kɔkɔmlɛ prɛ ’ɔɔn dɛrɩ; ‑bɛ ’ɔ ’pʋɔ ’üa ’fɩɔ. ¹⁶’Ɔnya ‑sɔɔrɔ wii ’wʋ ’ɔnya ‑gbala ’üün ’ünyɩ srara ’ɔɔn nyüü ’klɩ. ¹⁷’Kä wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ‑gba käa’ ’mä nrörö; ’ɔ nɩnɩa kä:

¹⁸‑Jää ’na ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’n ’baa’ ’lɩ, ’na ‑wawanyɔɔ. ’Ɔɔ kä ’mɩ tʋ ‑gböösa.

’Ɔɔ ‑gälɩ ’mä ’na ‑Susu ’cere,

’kä ’ɔnya ’pläa ’fɩɔ ’klɩgägäkʋa ‑gogo ’sa.

¹⁹’Ɔ ‑nëmä ‑golu ‑a ‑fu, ’ɔ ‑nëmä ’kpö ‑a ’kpö.

Nyɔɔ ‑nëmä ’ɔa mlɩa wii ‑jria ’lɩ ’wli ‑a ’nrörö.

²⁰’Ɔ ‑nëmä ’kugbasulu ’kpria’ ’lɩ ‑a ’kata,

’ɔ ‑nëmä bɩa ’napɛlɛ nyaa’ ’nyrɔlɔkʋ bɩa ‑a ’nyrɔlɔ.

’Asɩ ’ɔnya nʋ nʋ ’kä ’klɩgägäkʋ nya ’wʋsi ‑gböösa.

²¹’Kä ’pläa ’mlɩa ‑glügbü nya ’ɔɔn plɛgälɩpie12.21 Esaii 42.1-4..

Farisinyüü sröröa’ Jesu

Marëkë 3.22-27; Lukë 11.14-23; Matiö 9.32-34

²²’Ünya ja ’ɔɔn nyɔɔ ’doo domoo bäa’ ’lɩ, ’i kä ‑gʋ ’ɔ ’sua’ ‑bɛ ɔ ’nɔɔa’. ’Ɔnya ’pʋɔ ’susunyɔɔlɔ ’nɔɔa’, ’ɔnya ’pawii, ’ɔnya ’jäkä. ²³’Ii prɛ ’üa ‑gälɩa ’ku, ’ü ‑nëma: «‑Mää Daviidëa ’Jʋ ’nyɩ ‑pɩ kʋ?» ²⁴‑Maa Farisinyüülü ’nua’ ’iin ’wli, ’ü ‑nëma: «‑Taa nyɔɔlɔ, domüüa ’cifi Bɛlësebuulë ’ɔ ‑srörö kälɩ ‑bɛ ’ɔ prɛ domüü.»

²⁵‑Maa Jesu jrea’ wiili ’ü boboa’ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Glügbö ’dööa ’mlɩa nyüü ma kä toufujrʋpa nɩ, ’ia ‑glügbölä bɩa. ‑Bɛ bätä o bätä ’aiɛ ‑gbööö o ‑gböööa ’mlɩa nyüü ma ’bölötɩa nɩ, ’ünyɩ ‑wɩara ‑wɩara ‑a. ²⁶Sataan ma prɛ Sataan nɩ, ‑asɩ ’ɔa ’plä nya ‑wɩara le? ²⁷‑Bɛ ’mɔɔlɔ nɩ, ama nʋ Bɛlësebuulëa ’klü ‑bɛ ama prɛ domüü nɩ, ‑bɛ ’ana ’jü le, nyɔɔ ’plɛɛ ‑nyɛɛ ’üün ’klü ‑bɛ ’ü prɛ ’üün le? ’A ’ia ‑gʋ, ’ana ’jüa ’mʋgbɛ nëmä ’amɩ ‑gbala ’sɩrɩ ’a bäa’ ‑gbagblɛ ’lɩ. ²⁸‑Maa ima ’daa Nyɔsʋaa ‑Susu ’n ‑srörö kälɩ ‑bɛ ’n prɛ domüü nɩ, ’ba jresaa Nyɔsʋaa ’kamaplä ’a ’ana ‑nyɛɛ ’tɔ. ²⁹‑Asɩ nyɔɔ ’mrɛɛ ’ɔmä ’wʋsɔɔrɔnyɔɔa nyüköli pa ’ɔmä ’ɔa käkädii ’jie ɔma ’nyɩ ‑kätɩ ’wʋsɔɔrɔnyɔɔlɔ ‑a kpasa le? ’Ia ’taɩn ’lɩ ’ɔ ’mrɛɛ ɔ ’jie nyükölia dii. ³⁰Nyɔɔlɔ nyra ’mɔɔ ’nyɩa’ po nɩ, ’na ’nyüamlɩjraranyɔɔ ’ɔ bä. ‑Bɛ nyɔɔlɔ ’nyɩ jia’ ’mɩ ‑gba amäa’ ‑gbapapla nɩ, ’pläkägbanyɔɔ ’ɔ bä.

Nyɔɔa ’papawii nëmä ’ɔa ‑gä tʋ

Marëkë 3.28-29; Lukë 12.10

³¹«’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔa ‑balʋa ’fɩɔ nyra ‑jejreekʋlʋ kä ’fɩɔ ’ɔ ‑jejreea’ nya ’ɔɔn cerea; ‑maa nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ Nyɔsʋaa ‑Susu nɔpɔ, ’ia ‑balʋlʋ ‑nëmä ’ɔmɩ ‑a cere. ³²Nyɔɔ o nyɔɔ ’mäa’ Nyɔɔa ’Jʋa ‑gʋ bʋbɔwii ’pa nɩ, ’ɔa ‑balʋ bä ceresa. ‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ ’Nyüna ‑Susua bʋbɔwii ’pa nɩ, ’ia ‑balʋlʋ ‑nëmä ’ɔmɩ ‑a cere ’plɔʋplɔʋ ‑taa ’pläläa ’mlɩ, nyra ’plälä jöa’ ’äa ’mlɩ.

Tuua ’bö ’ü nö ‑bɛ ’ü jre ’umɩ

Matiö 7.16-20; Lukë 6.43-45

³³«Tuu ma ’na ’ua ’bü ’naa; tuua ’bü ma bʋbɔ ’u bʋbɔ, ’be tuua ’bü ’ü nö ‑bɛ ’ü jre ’umɩ. ³⁴’Mëmlɛtapaa ‑glügbö ’a bä! ‑Asɩ ’ana polu bʋbɔ ‑bɛ ’a ’paa ’mʋfa wii le? ’Be wii ma nyaa’ plɛklɩ ’si, ’a ‑plɩɩ ’mä ’paa wii ‑o. ³⁵’Cɩcanyɔɔlɔ nɩ, ’ɔa plɛ ’si ’cɩcadii ’klɩ; ’ii ’ɔ ’baa ’cɩcadii. Plɛbʋbɔnyɔɔlɔ nɩ, ’ɔa plɛlɛ ’sia’ bʋbɔgbi ’klɩ nɩ, ’ii ’ɔ ’baa plɛbʋbɔdii. ³⁶’Amɔ ’n ‑gbala: ‑Gäa ‑srɩlɩ nɩ, ‑moloo ma bälɩ ’ɔnya Nyɔsʋa ‑gbalaa wiili kä ‑gʋ ’ɔ ’paa’ wiili ’ɔ ‑nëmä ɩa’ ’pa. ³⁷‑Na ’papawii ’mä ‑srɩɩ ‑mɩ ‑gä ‑nyɩ, ’aiɛ ‑na ’papawii ’mä ‑mɩ ‑gä kälɩ ’ba.»

Farisinyüü nɩnɩa abɩa Jesu nʋ ‑saragbi

Matiö 16.1-4; Marëkë 8.11-12; Lukë 11.16,29-32

³⁸‑Dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü nya ’bete ’ɔɔn, ‑maa: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, nʋ ‑saragbia tie amä ’saa jre ’sɩrɩ Nyɔsʋa blɔa’ ‑mɩ.» ³⁹Iibäa’ Jesu nɩ: «Nyüüglügbölä kä plɛ bʋbɔa’, ä sɔa’ Nyɔsʋa dɛrɩ, ’ää ’bata ‑saragbia tie. ‑Maa ‑saragbi ‑mɩdoo ‑nëmä nrörö ‑a nrörö ima ’nyɩ ‑saragbili jräa’ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Jonaasë ‑gälɩ ‑a bä. ⁴⁰’N ‑gbaa’ ’iin nɩ, ’sɩrɩ Jonaasë ‑si käa’ ‑sre kpakia ’mlɩ jrüü tää, ‑gbia tää nɩ, ’asɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mä ‑tʋtʋa mlɩ jrüü tää, ‑gbia tää ‑si. ⁴¹‑Srɩlɩ kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ nyüüa ‑gä ‑tʋ nɩ, Niniivëa bätäa nyüü nya ’wʋsɔa, ’kä ’ünya ’üün ’klɩ ’nyüglö ’ümä ’üün ‑gbala ’sɩrɩ ’ünyɩa’ ‑gä kä. ’Be Niniivëa nyüülü, ’ü poa’ Jonaasëa ’papawii ’nyakli, ’ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ12.41 Jonaasë 3.5,8,10. ‑bɛ nyɔɔ bä ‑pɩ ’ɔ ‑si Jonaasë ’wʋ! ⁴²‑Srɩlɩ kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ nyüüa ‑gä ‑tʋ nɩ, ’ŋlʋʋlɔ ’kamaa’ Saba12.42 ’ŋlʋʋlɔ ’kamaa’ Saba: Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä «’blɩlɩ bäa’ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfaa ’dupa ’lɩ.» ’A Etiopiia ’brea a ‑kätɩ bätä. Juifënyüü ma ’dara ’ia nyüü, nyüülü ’nyɩ toroa’ Nyɔsʋa plɛ ‑bɛ ü ’bööa’ ’ɔɔn ’klɩ. ‑Bɛ Jesu nö ’a ’ia nyüülü nëmä juifënyüüa ‑gä tʋ ’üa ’nyakliwisusukʋa ‑gʋ. nya ’wʋsɔa, ’kä ’ɔnya ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ srara ’sɩrɩ ’ünyɩa’ ‑gä kä. ’Ɔɔlɔ nɩ, ’ɔ sɔ ’blɩa blöröfa ’wʋ ’ɔnya ji kä ’Kɩɩ Salomɔɔa ’lɩgaglakʋ ’nyaklipo12.42 1 ’Kɩɩ 10.1-10.; ‑bɛ nyɔɔ bä ‑pɩ ’ɔ ‑si Salomɔɔ ’wʋ!

‑Balʋsusu ma ’blöö nyɔɔa ’kläa ’mlɩ dɛrɩ

Lukë 11.24-26

⁴³«‑Frepasusu ma sɔ nyɔɔ ’lɩ nɩ, ‑aaga ’lɩ ’u mö kʋfa ’batra. Uma ’nyɩ kʋfa ‑a ’jä nɩ, ⁴⁴’kä ’u nö: ‹’Mä ’na nyukulu kä ‑wälɩ ’n sɔa’ dɛrɩblöö.› Uma ’blöödɛrɩ nɩ, nyukulua ‑wälɩ wɔplɔ, ’ua ‑wälɩ ‑nyɩglakä ’mʋfasa, ‑bɛ nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a kʋ. ⁴⁵’Kä ’u mö ’u we ‑sisi ‑uunsɔɔ ‑mɩdoo, i bʋbɔa’ i ‑sia’ ’uun ’wʋ, ’kä ’i pa, ’kä ’i kʋä nyukulua ‑wälɩ. ‑Sʋɩlɩ ’ia nyɔɔlɔ ’mäa’ ’jä nya ‑kätɩa ni ‑sʋɩ ’wʋsia. ’Ii nëmä ’saarɩa ‑taa plɛbʋbɔnyüü ‑gälɩjrä.»

Jesua ’tasɩrɩa ‑gbööö

Marëkë 3.31-35; Lukë 8.19-21

⁴⁶Jesu ’pala ɩ nyüü wii ‑gba, ‑bɛ ’ɔa ’yio nyra ’ɔa ‑wlajü ’tɔ. ’Ü bä ‑fälɩ ’ü ’bata ’ümä ’ɔɔn wii ‑gba ’pala ɩ. ⁴⁷Nyɔɔ ’doo nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Na ’yio nyra ‑na ‑wlajü bä ‑fälɩ, ’ü ’bata ’ümä ‑mɩ wii ‑gba ’pala.» ⁴⁸‑Maa ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ ’palaa’ ’ɔɔn wii ‑gba, ’ɔ ‑nëma: «Ɔ bä ’na ’yio le? Ɔ bä ’na ‑wlajü le?» ⁴⁹’Ɔnya to ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü wlu, ’ɔ ‑nëma: «‑Jää ’na ’yio nyra ’na ‑wlajü! ⁵⁰Nyɔɔ o nyɔɔ nöa’ wiili ’na Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ ’bataa’ nɩ, ’ɔɔ bä ’na ‑wlajʋ, ’ɔɔ bä ’na ‑wladia nyra ’na ’yio.»

Paplanyɔɔa tapönänä

Marëkë 4.1-9; Lukë 8.4-8

¹’Ia ‑srɩ ’lɩ nɩ, Jesu ’ciea’ nyüköli ’ɔnya mi ’nie ‑gba ’ɔnya ’kʋwälɩ. ²Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya trara ’ɔɔn ’klɩ. ’Üa ‑sümlökʋa ‑gʋ nɩ, ’ɔnya ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ ’ɔnya kʋwälɩ, ’a ‑plɩɩ ’kɔtʋmlɩ nyüülü kä ’fɩɔ jia’ ’nyüglö.

³’Ɔ ’kpɩa ’üün wii ’kɔkɔmlɛ. Tapönänä ’ɔ ’paa ‑bɛ ’ɔ ‑gbala ’üün. ’Ɔ nɩnɩa: «‑Jää paplanyɔɔ ’doo mi kä ’ɔa putu ’lɩ papladii ‑gbagba. ⁴’Asɩ ’ɔ ‑gbaaa’ ’iin ‑bɛ ’ɔ möa’ nɩ, ’jaju ‑moloo böblö ’nyʋfɔ ’mlɩ, ’kä nyisie jö ’ua ’fɩɔ. ⁵‑Moloo böblö ’täkë ‑tʋtʋ ’lɩ, ‑tɛ ’lɩ ‑tʋtʋ ’nyɩa’ ‑sümlö. ’Ua nu ‑gaaa sɔsɔ, ’be ‑tʋtʋ ’nyɩ ’lɩ ‑a ‑sümlö. ⁶‑Maa ’ua tigblii ’nyɩa’ ‑gʋ ’lɩtʋŋlɔ nɩ, ’jrʋ ’pʋa’, ’unya jä. ⁷‑Moloo böblö nänë ’lɩ. Nänë ‑gaa’ ’änya kakla ’uun ‑fʋflʋ ’klɩ. ⁸‑Moloo nya böblö ’mʋfa ‑tʋtʋ ’lɩ; ’unya ‑ga, ’unya tʋ ’mʋfasa. ‑Gö ‑mölöö tʋä ’jajua ‑glʋɩgböö (100), ‑mölöö tʋä ’jajua ‑glʋɩtää (60), ‑bɛ ‑mölöö tʋä ’jaju ‑glʋ ’jaju ‑pʋ (30). ⁹Nyɔɔlɔ käa’ ’nununyakli, ɔ ’nu!»

Wiili kä ‑gʋ Jesu ’palaa’ nyüü tapönänë ’klɩ

Marëkë 4.10-12; Lukë 8.9-10

¹⁰’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ünya ’bete ’ɔɔn: «Wii ’plɛɛ kä ‑gʋ ‑paalaa’ nyüü tapönänë ’klɩ le?» ¹¹’Ɔ ‑nëma: «Nyɔsʋa ‑nyɩ ’amɩ ’klü ’amä ’ɔa cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩa ‑sisiewii jre; ‑maa ’ɔnyɩ ’iin nyüü ‑mülü ‑a ‑nyɩ. ¹²Nyɔɔlɔ ’klaaa’ diijie, Nyɔsʋa nya ’iin ’wlibɩaa ’ɔmä ’kɔkɔmlɛ kä. ‑Maa nyɔɔlɔ ’nyɩa’ dɛɛ ’klaa nɩ, ’ɔnya ’nɩmɩ ’ɔɔn ‑mɛlɛ ’ɔ ’klaaa’ kälɩ ’baa. ¹³’A ’ia ‑gʋ ’n ’pala ’üün tapönänë ’klɩ ‑bɛ ’n ‑gbala ’üün: ’Ü ‑pʋpɔ ‑maa ’ünyɩ ’jäkä ‑a, ’ü ponyakli ‑maa ’ünyɩ ’nunu ‑a, ‑bɛ ’ünyɩ ’ia ‑gbaa jre. ¹⁴’I jrä ’lɩ ’kä wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ’daa käa’ ’mä nrörö. ’Ɔ nɩnɩa kä:

’Anya ’nyaklipo po, ‑maa ’a ‑nëma ‑srɩɩ ’nu ‑a ’nu;

’anya ‑pʋpɔ ‑pʋpɔ, ‑maa ’a ‑nëmä ‑srɩɩ dɛɛ ’wʋ ‑a ’jä.

¹⁵’Be ‑taa ‑glügböläa plɛ ’a ’bʋa,

’üa ’nunukʋ ’a ’lɩkla;

’ü ’mʋmɔ ’üa ’nyü

’ü ‑pɩ ’nyü nʋ ’ü ‑pɩ ’käjä;

’ü ‑pɩ ’nyakli nʋ ’ü ‑pɩ ’nyaklipo;

’üa plɛ ‑pɩ wii ’wlinu, ’ü ‑pɩ ’na ’pɛlɩ kälɩsie ’nyɩ ‑pɩ ’üün ’pʋɔ13.15 Esaii 6.9-11..

¹⁶‑Maa ’amɔlɔ nɩ, abɩa dɔrʋ ’bla ’amɩ ’be ’ana ’nyü ’jääkä ‑bɛ ’ana ’nyakli ’nöö. ¹⁷’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’kɔkɔmlɛ nyra ’klɩgänyüü ’kɔkɔmlɛ ’bata kä wiili ’a ’jäa’ ’ia ’jäjäkʋ, ‑maa ’ünyɩ ’iin ’jä ‑a ’jä. ’Ü ’bata wiili ’a ’nööa’ ’wli, ’ia ’wlinunukʋ ‑maa ’ünyɩ ’iin ’wli ‑a ’nu.

Paplanyɔɔlɔa tapönänäa ‑gbaa

Marëkë 4.13-20; Lukë 8.11-15

¹⁸«’Amɔlɔ nɩ, ’ba ’nu wiili paplanyɔɔlɔa tapönänä ‑gbaa ’wli. ¹⁹’Nyʋfɔlʋ kä mlɩ papladii böblöa’ nɩ, ’a nyɔɔlɔ poa’ ’Kamapläa wii ’nyakli ‑bɛ Plɛbʋbɔsusu13.19 Plɛbʋbɔsusu: Sataan a ’nyrɩ ‑mɩdoo bäsaa. jöa’ ‑bɛ ’u ’baaa’ ’ɔa plɛ ’klɩ wiili plaraa’ ’lɩ. ²⁰’Täkëtʋtʋlʋ kä ‑gälɩ papladii böblöa’ nɩ, ’a nyɔɔlɔ ɔma ’nua’ nyɔsʋaawii ’wli dotro ‑bɛ ɔ ’kplaaa’ ’iin dɔrʋsa, ²¹‑maa ’ɔa plɛ ’nyɩ ’iin ’kpla ‑a ’kpla ’cɩcasa. ’Ɔnyɩ ‑tʋ wii ’nyügba ‑a. ’Pɩrɩgälɩ nɩ, ɔma bä ‑sʋɩ ’lɩ, ’aiɛ üma jrara ’ɔɔn ’nyüamlɩ nyɔsʋaawiia ‑gʋ nɩ, ’köklesaplɩɩ ’ü ’wʋä nyɔsʋaawii dɛrɩ. ²²Papladiili blöa’ nänëa mlɩ nɩ, ’a nyɔɔlɔ ’nööa’ nyɔsʋaawii ’wli, ‑maa ’ɔa plɛ ‑ka bä ‑tʋtʋ ‑gälɩa dii dɛrɩ, ’ɔa ’nyü ‑ka fɔlɔa’ ’bɩɔ dɛrɩ ’fʋflɛsa. ’Ii kakla nyɔsʋaawii ’klɩ, ’a ’ia ‑gʋ ’inyɩ ’lɩ ‑a bɩa i tʋ. ²³‑Maa papladiili blöa’ ’mʋfa ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’a nyɔɔlɔ poa’ nyɔsʋaawii ’nyakli ‑bɛ ’ɔ ’nöa’. ’Ɔɔ ‑beere papladiili kä ‑gö ’döö tʋäa’ ‑glʋɩgböö (100), ‑mölöö tʋäa’ ‑glʋɩtää (60), ‑bɛ ‑mölöö tʋäa’ ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋ (30).»

Bʋbɔsipia tapönänä

²⁴Jesu nya ja tapönänä ‑mölöö, ’ɔ nɩnɩa: «Cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ plaa’ ’cɩcadii ’ɔa putu ’lɩ. ²⁵‑Maa ’taɩn ’lɩ nyüü ’mʋmɔa’ nɩ, ’ɔa ’nyüamlɩjraranyɔɔ nya ji, ’ɔnya papla bleeejajulu ’ɔ pla ɩa’ a ’mlɩ bʋbɔsipi ’ɔnya mi. ²⁶‑Bleeelɛ ‑gaa’ ’ɛnya tʋ, bʋbɔsipi nya ‑ga bɩa. ²⁷Putukänyɔɔa ’jrʋpafɛnyüü nya ji ’ɔɔn ’bete: ‹’Kamanyɔɔ, ‑mää ’cɩca papladii ‑nyɩ ɩ ‑na putu ’lɩ pla? ‑Bɛ ‑a ’plɛɛ ‑taa bʋbɔ ’sipili sɔ le?› ²⁸’Iibäa’ ’ɔɔn nɩ: ‹’Na ’nyüamlɩjraranyɔɔ nʋ ’imɩ.› ’Ünya ’bete ’ɔɔn: ‹‑Baata a mi a ’dɛdɩɛ bʋbɔ ’sipili?› ²⁹’Ɔnya ‑gbala ’üün: ‹’Woo! ’Ama ’dɛdɩɛ bʋbɔsipi nɩ, ’i ’mrɛɛ i ’dɛdɩɛ bɩa ‑bleeelɛ. ³⁰’Ba ’cɛrɛ ’iin ‑wälɩ ‑bleeea ’sasataɩn ’mä ’lɩjrä. ’Ɛa ’sasataɩn ’lɩ nɩ, ’nyaa ’jrʋpafɛnyüü ‑gbalaa: ’Ba ’böbö ‑kätɩ bʋbɔsipi ’amä ’iin ’pütö. ‑Maa ‑bleeelɛ nɩ, ’ba ‑teere ’ɛɛn ’na nyikli ’lɩ.› »

Mutarëdëa ’jajua tapönänä

Marëkë 4.30-32; Lukë 13.18-19

³¹Jesu nya ja tapönänä ‑mölöö, ’ɔ ‑nëma: «Cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ dɔrɔa’ mutarëdëa ’jaju ’wʋ ‑bɛ ’ɔ plaa’ ’uun ’ɔa putu ’lɩ. ³²Mutarëdë ’jaju bä sʋsʋ ’unya ‑si ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’jajua ’fɩɔ, ‑maa uma ’bʋa ’u ‑sööö putulɩa ’sʋsʋa tiia ’fɩɔ ’wʋ ’kä ’u nö tuu kpaku, ’kä nyisie ’pala ’ua katëa ’mlɩ ’dëdrëë.»

Farinë nyra levurëa tapönänä

Lukë 13.20-21

³³’Ɔnya ‑gbala ’üün tapönänä ‑mölöö: «Cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ ’ŋlʋʋ ’paa’ farinëa kiloo ‑glʋ ‑bɛ ‑gbööa13.33 kiloo ‑glʋ ‑bɛ ‑gböö: Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä «sata tää». Farinëa kiloo ‑glʋ ‑bɛ ‑gböööa ’samaa dɛɛ. ’Ia jijrɛ ’mrɛɛ ɛ ’fini nyüüa ‑glʋɩgböö ’klɩ. dɛrɩ levurë ‑bɛ ’ia ’fɩɔ ’jraaa’.»

Tapönänë ’kɔkɔmlɛ Jesu nö ‑bɛ ’ɔ ’paa nyɔsʋaawii

Marëkë 4.33-34

³⁴’Ia ’fɩɔlʋ nɩ, tapönänë Jesu nö ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa nyüü. ’Ɔnyɩa’ tapönänë ’pa ’ɔ ‑kaaŋlʋ ’üün ‑a ‑gbala. ³⁵’Asɩ wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑gba käa’ ’mä nrörö; ’ɔ nɩnɩa kä:

Tapönänë ’nëmä ’pa ‑bɛ ’mä ’üün ’kpɩa.

’Bala ’pläa ’käkolofa ’wʋ ‑a jrä ’saarɩ ‑gälɩ,

’nyaa ’lɩ ’ia wiili ‑sisiea’ ’saa13.35 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 78.2..

Bʋbɔsipilia tapönänäa ‑gbaa

³⁶Jesu nya sɔ ‑jria ’lɩ ’ɔnya pa nyüköli. ’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ü ‑nëma: «Tapönänälä ‑paaa’ ‑plɩɩ, ‑bɛ ’daaa’ bʋbɔsipili ‑gaaalaa’ putu ’lɩ nɩ, ‑nyɩ amɩ ’ia ‑gbaa.» ³⁷’Ɔ ‑nëma: «Nyɔɔlɔ ‑gbaaa’ ’cɩcaa papladiili nɩ, ’a Nyɔɔa ’Jʋ. ³⁸Putulu nɩ, ’u bä ’plä; ’cɩca papladiili nɩ, ’iibä ’kamapläa ’jü; bʋbɔsipili nɩ, ’a Plɛbʋbɔsusua13.38 Plɛbʋbɔsusu: Sataan a ’nyrɩ ‑mɩdoo bäsaa. ’jü. ³⁹’Nyüamlɩjraranyɔɔlɔ plaa’ bʋbɔsipi nɩ, Sataan bäsaa; ’ia ’böbökʋlʋ nɩ, ’a ’pläa bɩarafa, nyüülü ’bööa’ ’uun nɩ, ’abɩa ’aanjëɩɩ. ⁴⁰’Sɩrɩ ’ü ’bütöa’ bʋbɔsipi ‑bɛ ’ü bea’ ’iin kapu ’lɩ nɩ, ’asɩ ’pläa bɩarafa ’mä ‑srɩɩ bä. ⁴¹Nyɔɔa ’Jʋ nya ’ɔa ’aanjë blɔa; ’kä ’ünya ’ɔa ’kamapläa ’mlɩ nyüülü kä ’fɩɔ ’tutroa’ nyüü ‑balʋ ’lɩ nyra nyüülü nöa’ ‑balʋ ’lɩba. ⁴²’Kä ’ünya ’üün kapu kpaku ’lɩ be. ’A ‑plɩɩ ’ümä ’wu ‑bɛ ’ümä ‑gla ji. ⁴³’A ‑plɩɩ ’klɩgänyüü ’mä ’üa Tʋa ’kamapläa ’mlɩ plörö ‑beere ’jrʋ. Nyɔɔlɔ käa’ ’nununyakli, ɔ ’nu!

’Bɩɔlʋ ‑sisiea’ a tapönänä

⁴⁴«’Asɩ cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ ’bɩɔ ‑sisrea’ putu ’lɩ. Nyɔɔ ’doo nya ’jä ’uun ’ɔnya ‑sisie ’sɔɔwʋ ’uun ‑pɩɔ ‑mɩdoo. ’Ɔa dɔrʋa ’mlɩ nɩ, ’ɔnya ’pa diili kä ’fɩɔ ’ɔ ’klaaa’ ’peru ’ɔmä putulu ‑su.

’Wlea tapönänä

⁴⁵«’Asɩ cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ ’perupanyɔɔ ’bataa’ ’nana ’wlelɛ kä ’peru ’bʋaa’. ⁴⁶’Ɔ ’jäa’ ’wlelɛ kä ’peru ’bʋaa’ nɩ, ’ɔnya ’pa diili kä ’fɩɔ ’ɔ ’klaaa’ ’peru ’ɔnya ‑su ’ɛmɩ.

‑Tataa tapönänä

⁴⁷«’Asɩ cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ‑tatalä ’ü bea’ ’tanie ’lɩ ‑bɛ ä ’kplaaa’ ‑srüa ’kaɩn ’kaɩn. ⁴⁸Äma ’si ’kä ’ü ’kʋɛɛrɛ ’ään ’kɔtʋmlɩ, ’kä ’ü ‑gbasa ’mʋfa ‑srü ’lɩ: ‑mülü ’naa’ ’ü ’papa ’üün dɔgbɩ ’lɩ, ’kä ’ü be be ‑mülü ’nyɩa’ ’na ’klʋɛɛ. ⁴⁹’Asɩ ’imä ‑srɩɩ bä ’pläa bɩara ’taɩn ’lɩ: ’aanjëlü nya jia ’ümä ’klɩgänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ plɛbʋbɔnyüü ’ba. ⁵⁰’Ünya ’üün kapu kpaku ’lɩ berea. ’A ‑plɩɩ ’ümä ’wloro ‑bɛ ’ünya ‑gla ji.»

Dɛɛ sʋ nyra dɛɛ dëdrä

⁵¹Jesu nya ’bete ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’A ’nu ’ia ’fɩɔlʋ ’wli?» ’Ü ‑nëma: «‑Yɛɛ, ’Pläkänyɔɔ13.51 ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ⁵²’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’A ’ia ‑gʋ ‑dɔkpɩanyüülü kä ’fɩɔ nröröa’ cɛɩɩa ’kamapläa ’wʋnyɛrɛnyüü ’lɩ nɩ, ’ü ‑beere ‑gböööa tʋ: ’ɔ ’baa ’ɔa ’dokloeea ’mlɩ dii dëdrë nyra dii sʋ.»

’Sɩrɩ Nasarɛɛtënyüü ’nyɩa’ Jesu ‑wa

Marëkë 6.1-6; Lukë 4.16-24

⁵³Jesu bɩaa’ tapönänë ’papakʋ nɩ, ’ɔnya mi. ⁵⁴’Ɔ ’tɔa’ bätälä kä ’mlɩ ’ɔ ’bʋalaa’, ’ɔnya ‑tʋ ’lɩ ’kpɩkpɩakʋ ’üa ’sraaplanyüköli. ’I kala nyüü plɛklɩ ‑bɛ ’ü ’bete: «‑A ’plɛɛ ‑taa nɔ nyɔɔlɔ ’ba ’sama ’lɩgaglakʋ nyra ‑saragbili ’ɔ nöa’ le? ⁵⁵‑Mää ’kamëdɛa ’jʋ ‑a? ‑Mää ’ɔa ’yioa ’nyrɩ ’nyɩ Marii bä? ‑Mää Jaakë, Josɛɛsë13.55 Josɛɛsë: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Josɛɛfë., Simɔɔ nyra Judëɩɩa në ‑wlajʋlɔ ‑a? ⁵⁶‑Mää ‑mɔlɔ kä ‑wlayörü a nyra ’üün kä ’fɩɔ kʋa’ bätä ‑a? Nyɔɔ ’plɛɛ ‑nyɩ ’ɔɔn ’ia ’klülüa ’fɩɔ le?» ⁵⁷’A ’ia ’fɩɔlʋa ‑gʋ ’ünyɩ toro ’ɔɔn plɛ ‑a. ‑Bɛ Jesu ‑gbala ’üün ‑maa: «‑Pɩɔ o ‑pɩɔ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑sröröa’ nɩ ’ü ’dara ’ɔɔn nyɔɔ, ‑maa ’ɔa ’brea nyüü, ’ɔa nyükölia nyüü, ’üa ’doo ’üü ’nyɩ ’dara ’ɔɔn nyɔɔ.» ⁵⁸’Ünyɩa’ ‑gʋ ’ɔɔn plɛtoro nɩ, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑saragbi ’kɔkɔmlɛ ‑a nrörö.

Jaan Batiisëa jäjäkʋ

Marëkë 6.14-16; Lukë 9.7-9

¹’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’kɩɩlɔ14.1 ’kɩɩ: Grɛɛkëwii ’lɩ ’i bä «tɛtëlakë». ’Asɩ ’ü ’dara nyɔɔlɔ ’kamaa’ ’üa ’blɩa ‑tʋtʋ ‑pɛ ’dee. ‑Maa ’asɩɛ Matiö nyra Marëkë ’dara ’ɔɔn ’kɩɩ. Erɔɔdë Antipaasë ’ü ’dara bɩa ’saa. Antipaasëlɔ nɩ, ’ɔ ’kamla kä Galileea ‑tʋtʋ ’pɛ ‑gälɩ. Erɔɔdë kpaköa ’jʋ bäsaa. ’ü ’daraa’ Erɔɔdë, ’ɔɔ ma ’kama Galileea ‑tʋtʋ. ’Ɔnya ’nu Jesua ’nyrɩ ’wli. ²’Ɔnya ‑gbala ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü: «Jaan Batiisë bäsaa; ’kuaabre ’ɔ ’sɔa’ ’ia ’klü ’ɔ ’klaa ‑bɛ ’ɔ nö ‑saragbi!»

Marëkë 6.17-29; Lukë 3.19-20

³’A Erɔɔdëlɔ ’ɔɔ ’nyüglö kä Jaan, ’ɔa ‑wlajʋ Filipëa ’ŋlʋʋ Erɔdiadëa ‑gʋ. ⁴’Be Jaan ‑gbala kä ’ɔɔn ‑maa: «‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä Erɔdiadë ‑na ’ŋlʋʋ ’lɩnrörö.» ⁵’A ’ia ‑gʋ Erɔɔdë ’bata ɔ ’bla Jaan, ‑maa nyüüa ŋalɛ ’bla ’ɔɔn, ’be ’üa ’fɩɔ ’dara Jaan nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ.

⁶‑Bɛ ‑srɩlɩ bäa’ Erɔɔdëa ‑gloorosrɩa ‑glɩsɩglɩsɩ nɩ, Erɔdiadëa ’ŋlëkayria nya yɛrɛ nyüülü jia’ ’klɩ. ’Inya kä Erɔɔdë ’tʋ, ⁷’ɔnya ’sɔrɩ ’ɔnya ‑gbala ’ŋlëkayrialɔ: «’Betre ’mɩ dɛɛ o dɛɛ ‑baataa’ ’lɩ, ’nyaa ‑mɩ ’ɛɛn ‑nyɩa.» ⁸’Ŋlëkayrialɔa ’yio nya ‑gbala ’ɔa ’jʋ ɔ ’daa: «‑Nyɩ ’mɩ ‑pɩklɩ Jaan Batiisëa ’wli ‑pöööa ’mlɩ!» ⁹’I pa ’kɩɩ ‑gba, ‑maa ’be tuponyüüa ’fɩɔa ’klɩ ’ɔnya ’pa kä wiili, ’ia ‑gʋ ’ɔ ‑nëma ’ü ja ’iin ’ŋlëkayrialɔ. ¹⁰’Ɔnya blɔ nyüü ü ’bölö Jaan a ’wli ‑nyɛɛ ‑jienyüköli. ¹¹’Ünya ja ’ɔa ’wlili ‑pööö ’lɩ, ’ünya ‑nyɩ ’iin ’ŋlëkayrialɔ, ’ŋlëkayria nya ‑nyɩ ’iin ’ɔa ’yio. ¹²Jaan a ’wʋnyɛrɛnyüü nya dɔrɔ ’ɔa jäjäa nɔ ’wʋ ’ünya fa ’ɔɔn ’ünya ‑tʋ ’ɔɔn. ’Ünya mi wiili ‑sia’ Jesu ’lɩsarakalɩ.

Jesu ’fini nyüüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋ (5 000) ’klɩ

Marëkë 6.30-44; Lukë 9.10-17; Jaan 6.1-14

¹³Jesu ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ɔnya ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ ’ɔnya sɔ ’lɩ, ’ɔnya bereklɩ ‑aaga ’lɩ. ‑Maa nyüü ’kɔkɔmlɛ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya ’cie ’ia bätëlë bä bäa’ ’lɩ ‑gbaa ’mlɩ, ‑bɛ ’ü ‑gblaara ’nie ’ü ‑mɛɛɛ Jesu ‑gälɩ. ¹⁴Jesu ’mä ‑gɔlʋ ’lɩ ’ciekalɩ mi nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛa ‑jria ’ɔ ’jä, ’üa nyatɛrɩ nya ‑sie ’ɔɔn ’wli. ’Ɔnya ’pʋɔ ’üa ‑wusublanyüü.

¹⁵‑Gbiaa ’jrʋ möa’ ɔ nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ünya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Plɩɩlɩ a bäa’ nɩ, ‑aaga ’lɩ bäsaa ‑bɛ ’taɩn ’a ‑si. ‑Gbala ’üün ü mi bätëa ’mlɩ ’ümä ’üa jijri ‑su.» ¹⁶Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ünyɩ mi, ’amɔ ’ba ‑nyɩ ’üün jijri.» ¹⁷’Ü ‑nëma: «Anyɩ dɛɛ ‑a ’klaa ima ’nyɩ ’flɔɔbü ‑gböö nyra ‑srü ’sɔɔ ‑a bä.» ¹⁸’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ba ja ’mɩ ’imɩ.» ¹⁹’Ɔnya ‑gbala nyüü ü ’wawla ’sipi ‑gälɩ ’kä. ’Ɔ dɔrɔa’ ’flɔɔbü ‑gböölü nyra ‑srü ’sɔɔlü ’wʋ nɩ, ’ɔnya ’jrara cɛ ’nyü ’kä ’ɔnya ’trɛɛ Nyɔsʋa. ’Ɔ bɩaa’ Nyɔsʋaa ’tɛtrɛɛkʋ nɩ, ’ɔnya ’böblö ’flɔɔ nyra ‑srülü ‑tɩa, ’ɔnya ‑nyɩ ’iin ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’ümä ’iin nyüülü ’lɩ ‑päälä. ²⁰’Üa ’fɩɔ nya jidɛɛ ’ünya dö. ’Ü ‑nyɩglaa’ jijrili tɩɔa’ ’lɩ ’kä nɩ, ’i ’sie dɔgbɩ ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ! ²¹Nyüülü jia’ jijrili ’üa nyɩberüa ’kpɔ bä ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋa ’samaa dɛɛ (5 000), ’ŋlëgë nyra nyükue ’nyɩ ’lɩ ’mlɩ ‑a ‑täsrä.

Jesu ’nyɛrɛ ’nie ’klɩ

Marëkë 6.45-52; Jaan 6.16-21

²²’Ii ‑sia’ dotro Jesu nya kʋ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ ü ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ, ü ‑ta ’nyʋfɔ ü ’pɩ ’nie ‑bɛ ’ɔmä nyüülü ‑gbala ’ümä ’üa ‑nyɛɛ mö mö. ²³Nyüü ‑gbagbaa’ ’kä nɩ, ’ɔa ’doo ’ɔnya ’jra ’dʋgba ’wli ’ɔmä Nyɔsʋa bibie. ‑Gbia kaklaa’ ’klɩ nɩ, ’ɔa ’doo bälɩ.

²⁴‑Maa ’ia ’taɩn ’lɩ ‑gɔlʋlʋ bä ɩ ’niea ‑tɔrʋpɩɔ. ’Niea dakë sɩara ’üün, ’be ‑fʋflʋ ’jrara ’üün ’klɩ. ²⁵‑Srɩkägbalawlaa ’jöjrüükpü ‑ka pa14.25 ‑Srɩkägbalawlaa ’jöjrüükpü ‑ka pa: Grɛɛkëa ‑nyɛɛ ’ü ’böblö ’taɩn ‑tɩa. Sɔ ‑gbiaraa ‑gliiibei ‑uundoo ‑gälɩ, ‑a mi ‑gbiaraa ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ ‑gälɩ, ’iibä ‑gbiaraa ‑gälɩglaaranyɔɔa ’taɩn ’doo. ‑Tɛklɩ nɩ, ‑gbiaraa ‑gälɩglaaranyɔɔa ’taɩn mlɔɔa ‑gä ’ü ’daa. Jesu nya ’nyɛrɛ ’nie ’klɩ, ’ɔnya mi ’üa ’pɛlɩ, ²⁶‑bɛ ’wʋnyɛrɛnyüü ’jäa’ ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ ’nyɛrɛa’ ’nie ’klɩ nɩ, ’üa plɛɛ ‑gbakä ‑bɛ ’ü nö: «Papadɛɛ bäsaa!» ’Ünya ’kpö ŋalɛa ‑gʋ. ²⁷’A ‑plɩɩ Jesu kʋ dotro ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba ’pa plɛ ’mlɩ, ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’amɩ, ’mɔɔ bäsaa.» ²⁸Piɛɛrë nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ! Ima ’daa ‑mɔ nɩ, ‑gbala ’mɩ ‑a ’nyɛrɛ ’nie ’klɩ ‑a ji ‑na ’pɛlɩ!» ²⁹Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Ji!» Piɛɛrë nya ’cie ‑gɔlʋ ’lɩ, ’ɔnya ’nyɛrɛ ’nie ’klɩ ’ɔnya mi Jesua ’pɛlɩ. ³⁰‑Maa ‑fʋflʋ ‑sɔɔrɔa’ ’wʋ nɩ, ŋalɛ nya ’bla ’ɔɔn. ’Ɔ paa’ ’nɩ ‑fli ‑bɛ ’ɔ möa’ nɩ, ’ɔnya ’kpö ‑gböösa ’ɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ! ’Balɩ ’mɩ mlɩ!» ³¹’Köklesaplɩɩ Jesu nya to ’ɔɔn ’darʋ ’klɩ, ’ɔnya ’kpla ’ɔɔn, ’ɔ ‑nëma: «‑Na nyɔsʋaplɛ ’nyɩ ’wʋ ‑a ‑sɔɔrɔ! Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑na plɛ ‑pie ’lɩklɩ le?» ³²’Ü ’jraa’ ‑gɔlʋ ’lɩ, ‑fʋflʋ nya ’nyüglö. ³³’Ii känyrɩ nyüülü bä ɩa’ ‑gɔlʋ ’lɩ nya ji ’ɔa ’klɩ ’kägbegbre, ‑bɛ ’ü nö: «’Cɩcasa, ‑mɔ bä Nyɔsʋaa ’Jʋ!»

Nyüülü Jesu ’pʋɔa’ Genesarɛtëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ

Marëkë 6.53-56; Jaan 6.22-25

³⁴’Ü ’pɩa’ ’nie nɩ, Genesarɛtëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’ü ’nyüglö. ³⁵’Ia nyüü ‑tʋa’ Jesu ’nyü ‑gba, ’ünya blɔ nyüü ü ‑gbala wiili ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyüüa ’fɩɔ. Nyüü nya ja ’ɔɔn ’üa ‑wusublanyüüa ’fɩɔ. ³⁶’Ü bibie ’ɔɔn ɔ ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ ü ‑fɛ ’ɔa ’lɩpadɛɛa ’mäklɩ ‑gba. Nyüülü kä ’fɩɔ ‑fɛɛɛa’ ’ɔɔn ‑gba nɩ, ’ü ’pʋɔ.

Farisinyüüa ‑dɔ

Marëkë 7.1-13

¹’I ‑sia’ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü nya sɔ Jerusalɛɛmë, ’ünya ji Jesu ’jä. ’Ünya ’bete ’ɔɔn: ²«Wii ’plɛɛ kä ‑gʋ ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü ’pɩɛ ana tʋɩɩa ‑dɔ ‑gälɩ le? Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ünyɩ su wlu ana ’brea ’sa ‑bɛ ’ü jödɛɛ le?» ³Jesu nya ‑gbala ’üün ‑maa: «‑Bɛ ’amɔ le, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’pɩɛ Nyɔsʋaa ‑dɔ ‑gälɩ, ’ana ’brea ‑dɔa ‑gʋ le? ⁴’Be Nyɔsʋa nɩnɩa: ‹ ‑Träärälɩ ‑na tʋ nyra ‑na ’yio.› ‑Bɛ ’sɔɔwʋ nɩ: ‹ Nyɔɔlɔ nëmäa’ ’ɔa tʋ ’aiɛ ’ɔa ’yio bʋbɔ ’mä dɛrɩ fa nɩ, ’ɔ bä jäjänyɔɔ15.4 Ɛgësɔɔdë 20.12; Deteronɔɔmë 5.16; Ɛgësɔɔdë 21.17; Levitiikë 20.9..› ⁵‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’a nɩnɩa: ‹Nyɔɔ o nyɔɔ ma ‑gbala ’ɔa tʋ ’aiɛ ’ɔa ’yio ‑maa: Dɛɛlɛ ’nëmä ɩa’ nʋ ’mä ɩa’ ‑mɩ ‑gbaji, ’ɛɛ ’n ‑nyɩ Nyɔsʋa.› ⁶’A nöa’ ’saa nɩ, Nyɔsʋaa ‑dɔ ’a ’pɩɛ ‑gälɩ ‑bɛ ’a ‑träärälɩ ’ana ’brea ‑dɔ. ⁷‑Glagälɩsrörönyüü! Wiili Esaii tɩ käa’ ‑srɩ dɛrɩ ’ɔ ’paa ’ana ‑gʋ, ’ɔ kä kä ‑gä. ’Ɔ nɩnɩa kä:

⁸’Lɩsawiia ’mlɩ ‑glügbölä ‑kʋa’ ‑pɩ jijrö ’mɩ ‑gba15.8 ’Lɩsawiia ’mlɩ ‑glügbölä kʋa’ ‑pɩ jijrö ’mɩ ‑gba: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.,

mlɩa ’doo ’ü ‑träärälɩ ’mɩ;

‑maa ’üa polu tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩdɛrɩ.

⁹’Fʋflɛsa ’ü ‑pʋpʋa ’mɩ,

’üa ’brea ‑dɔ ’üa ’mlɔɔ ’paa’ ’lɩ, ’uu ’ü ’kpɩa nyüü15.9 Esaii 29.13..»

Nʋnʋgbili plaa’ nyɔɔ ‑fre ’lɩ

Marëkë 7.14-23

¹⁰’I ‑sia’ nɩ, Jesu nya we ‑jriaa ’fɩɔ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba po ’mɩ ’nyakli, ’amä ’nu ’cɩcasa. ¹¹Dɛɛlɛ möa’ nyɔɔa mlɩ nɩ, ‑mää ’ɛɛ ’nyɩ pla ’ɔɔn ‑fre ’lɩ. ‑Maa dɛɛlɛ plaa’ ’ɔɔn ‑fre ’lɩ nɩ, ’a ɛ ’ciea’ ’ɔa mlɩ.»

¹²’Ii känyrɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ü ‑nëma: «‑Tʋ ‑plɩɩ Farisinyüü ’nyü ‑gba? ’Ü ’nua’ wiili ‑paa’ ’wli nɩ, ’i pa ’üün ‑gba ‑gböösa?» ¹³Jesu ‑nëma: «Papladɛɛ bäa’ papladɛɛ, ɛ ’na Tʋ ’nyɩa’ pla nɩ, ’ɛnya ‑fli ’wʋa. ¹⁴’Ba ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ; ’nɔnɔnyüü ’ü bä ‑bɛ ’ü ’tiere ’nɔnɔnyüü! ’Nɔnɔnyɔɔ ma ’tiere ’nɔnɔnyɔɔ ‑moloo nɩ, ’üa ’sɔɔ nya ’bütügba ’lɩ blöa.»

¹⁵Piɛɛrë nya dɔrɔ wii ’wʋ ’ɔ ‑nëmä: «‑Gbala amɩ tapönänäläa ‑gbaa.» ¹⁶’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ana ’mʋgbɛ ‑kaaŋlʋ ’saa ’lɩgla? ¹⁷’Anyɩ ’saa ‑a jre ’sɩrɩ diili kä ’fɩɔ ‑sröröa’ nyɔɔa mlɩ ‑bɛ i möa’ ’ɔa ’mlɩ ’cie ’ɔa fugba ’lɩ? ¹⁸‑Maa wiili sɔa’ plɛ ‑gälɩ ’ii jara mlɩ, ’a ’ii pla nyɔɔ ‑fre ’lɩ. ¹⁹Nyɔɔa plɛklɩ, ’ii ‑balʋwiia bobokʋ sɔ: nyüübablakʋ, bätësa, ‑sagbili Nyɔsʋa ’nyɩ ’bataa’, ’jejiekʋ, nyɔɔa ‑gbagblɛ ‑gälɩtʋtʋkʋ nyra nyüüa bʋbɔnyrɩa ’papakʋ. ²⁰‑Jää ‑gbili plaa’ nyɔɔ ‑fre ’lɩ! ‑Maa ‑nyɩ su wlu ‑bɛ ‑a jidɛɛ nɩ, ‑mää ’iin ’nyɩ pla nyɔɔ ‑fre ’lɩ.»

Nyɔtugbaŋlʋʋlɔ toroa’ Jesu plɛ

Marëkë 7.24-30

²¹’I ‑sia’ nɩ, Jesu nya sɔ ’lɩ ’ɔnya mi Tiirë nyra Sidɔɔn a ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ²²‑Jää Kanaan15.22 Kanaan: ‑Taa ’ŋlʋʋlɔ ’ü ’daraa’ Kanaan a ’ŋlʋʋ nɩ, ’ɔ bä nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ’yria ‑bɛ ɔ kʋa ’ia ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ‑Kätɩ kuöa mlɩ nɩ, Kanaan a nyüüa ‑balʋ ma ‑sümlö. Nyɔsʋa nya ’daa ü prɛ kä ’üün ’üa ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ‑Maa juifë ’nyɩ wiili nyɔsʋa ’daaa’ ‑a nʋ. a ’brea ’ŋlʋʋ ’doo ma bäa’ ’lɩ, ’ɔnya jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ɔnya ’pawii ‑gböösa ’ɔ ‑nëmä: «’Pläkänyɔɔ, Daviidëa ’Jʋ, ’jä ’na nyatɛrɩ! Domoo sɩara ’na ’ŋlëkayria ‑gböösa!» ²³‑Maa ’ɔnyɩ ’ɔɔn ‑yru ’wʋ ‑a ’pa. ’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ü ‑nëma: «Prɛ ’ɔɔn! Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ɔ ’kpöö ‑bɛ ’ɔ prɛ amɩ dɛrɩ le?» ²⁴Jesu ‑nëma: «Nyɔsʋa blɔ ’mɩ Israɛɛlëa nyüülü ’mɔlɔa’ ‑beere ‑bablëë ’üa ’dooa ‑gʋ.» ²⁵’Ŋlʋʋlɔ nya ’pala ’ɔa ’klɩ kotifli, ’ɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ ji ’mɩ ‑gba!» ²⁶’Iibäa’ Jesu nɩ: «Nyɔɔ ’mä ’jüjiea jijrɛ ’wʋdɔrɔ ’ɔmä ’ɛɛn ‑fäjie ‑nyɩ nɩ, ’inyɩ ’na ‑a ’na.» ²⁷’Iibäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ: «’Cɩcasa bäsaa ’Pläkänyɔɔ, ‑maa ’a jijrili sɔsɔa’ ’üa ’kamanyɔɔa ’töwlö ‑gälɩ i böblöa’ nɩ, ’a ’ii ‑fäjielë jö.» ²⁸Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Ŋlʋʋ ‑o, ‑na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’bʋa! Abɩa wiili ‑baataa’, nrörö ‑o.» ’Ɔ ’paa ’imɩ dotro ’a ‑plɩɩ ’ɔa ’ŋlëkayrialɔ kʋ dotro ’ɔnya ’pʋ.

‑Wusublanyüülü Jesu ’pʋɔa’

Marëkë 7.31-37

²⁹Jesu nya sɔ ’lɩ ’ɔnya mi Galileea ’niea ‑gba. ’Ɔnya ’jra ’dʋgba ’wli, ’ɔnya kʋwälɩ. ³⁰Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya mi ’lɩ ’lee, ’ü jaja ’ɔɔn kpakpanyüü, ’nɔnɔnyüü, ’susunyüü, nyüülü kä ‑gbaa dii jäa’, nyra ‑wusublanyüü ‑mölöö ’kɔkɔmlɛ. ’Ünya ’pie ’üün Jesu bei ’wʋ ’ɔnya ’pʋɔ ’üün. ³¹Nyüülü bä ɩa’ ‑plɩɩa ‑gälɩa ’ku fɔ; nyüülü ’sua’ ‑bɛ ünyɩ ’paa wii, ’paa wii, nyüülü kä ‑gbaa dii jäa’ ’pʋ, kpakpanyüü ’nyɛɛ ‑bɛ ’nɔnɔnyüü ’jääkä. ‑Jriaa ‑tʋ ’lɩ Israɛɛlëa Nyɔsʋaa ’bʋalakʋ.

Jesu ’fini nyüüa ‑diipʋ (4 000) ’klɩ

Marëkë 8.1-10; Matiö 14.13-21

³²Jesu nya we ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyüülü kʋa’ ‑pɩ kä ’mɩ nyatɛrɩ ’wʋ, ’nyraa ’üün kʋa’ ‑wälɩ ’ia jrüü tää ‑bɛ ’ünyɩ jijrɛ ‑a ’klaa ’ümä dɛɛji. ‑Gbëka ‑nëmä ’üün ’bla ‑a ’bla ‑bɛ ’mä ’üün ‑gbala ü ’blöödɛrɩ; ’kɔprʋ ‑pɩ ’üün ’nyʋfɔ ’wʋ ’kplara.» ³³’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’bete ’ɔɔn: «‑Taa ‑aagalä kä ’mlɩ a bäa’ ‑plɩɩ ‑a ’plɛɛ amä jijrɛ ’järä amä nyüü ’kɔkɔmlɛlü kʋa’ ‑pɩ ’klɩfini le?» ³⁴Jesu nya ’bete ’üün: «’Flɔɔbü ‑srüplɛɛ ’a ’klaa le?» ’Iibä: «’Flɔɔbü ‑uunsɔɔ, nyra ‑srü sʋsʋ jie.» ³⁵’Ɔnya ‑gbala nyüülüa ’fɩɔ ü ’wawlakä. ³⁶’Ɔnya dɔrɔ ’flɔɔbü ‑uunsɔɔlʋ nyra ‑srülü ’wʋ, ’ɔ ’bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ, ’ɔnya ’böblö ’iin ‑tɩa ’ɔnya ‑nyɩ ’iin ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ü ‑päälä ’ümɩ ’iin ’lɩ. ³⁷’Üa ’fɩɔ jidɛɛ ji ji ’ünya dö. Jijrili tɩɔa’ ’lɩ ’sie ‑kätë ‑uunsɔɔ. ³⁸Nyüülü jia’ jijrili ’ü bä nyɩberüa ‑diipʋ (4 000), ’ŋlëgë nyra ’jü ’nyɩ ’lɩmlɩ ‑a ‑täsrä.

³⁹’Ɔ bɩa nyüü ‑gbalakʋ ü ’blöö ’üa ‑nyɛɛ dɛrɩ nɩ, ’ɔnya ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ, ’ɔnya mi Magëdalaa15.39 Magëdala: ‑Plɩlɩ bäa’ ’saa anyɩ ’lɩ ‑a jre. Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Magadanë. ‑tʋtʋ ‑gälɩ.

Farisinyüü nyra Sadusinyüü ’pa Jesu bɔʋdɛrɩ

Marëkë 8.11-13; Lukë 11.16,29

¹Farisinyüü nyra Sadusinyüü nya ji Jesu bɔʋdɛrɩ ’pa. ’Ü ‑gbala ’ɔɔn ɔ srara ’üün ‑saragbia tielɛ sɔa’ cɛlɩ. ²‑Jäsɩ Jesu ‑gbalaa’ ’üün nɩ: «‑Gbiajrʋ ma mi ‑bɛ cɛlɩ ma ‑flɔɔɔ ’a nö: ‹‑Srɩakäpɩa ‑srɩ nya ’naa.› ³‑Suwla ’kä ’a nö: ‹’Nʋŋlʋ nya daa, ’be cɛlɩ ’kpörö.› ‑Glagälɩsrörönyüü16.3 ‑Glagälɩsrörönyüü: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.! ’Ama tɛ cɛ ’klɩ ’a jre wiili nëmäa’ ’lɩjrä, ‑maa wiili ‑sööa’ ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’iin ’klɩtɛ ’amä ’lɩ wiili nëmäa’ ’lɩjrä ‑taa ’taɩnlɩa ’mlɩ, ’amä ’iin ’lɩsa! ⁴Nyüüglügbölä kä plɛ bʋbɔa’, ä sɔa’ Nyɔsʋa dɛrɩ, ’ää ’bata ‑saragbia tie. ‑Maa ‑saragbi ‑mɩdoo ‑nëmä nrörö ‑a nrörö ima ’nyɩ ‑saragbili jräa’ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Jonaasë ‑gälɩ ‑a bä.» ’Ɔnya tɩ ‑plɩɩ ’üün ’ɔnya mi.

Farisinyüü nyra Sadusinyüüa levurë

Marëkë 8.14-21

⁵’Wʋnyɛrɛnyüü ’tɔa’ ’niea ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ nɩ, ’ünya ’pa plɛ ’sɩrɩ ’ünyɩa’ ’flɔɔ fa. ⁶Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Amɔ ’n ‑gbala! ’Ba ‑tre ’ana nyüfë Farisinyüü nyra Sadusinyüüa levurëa ‑gʋ!» ⁷’Üa ’kpɔ ‑toplo ’lɩ ‑bɛ ’ü nö: «Anyɩa’ ’flɔɔ ja, ’a ’ia ‑gʋ ’ɔ ‑gba ’iin.» ⁸Jesu ’nu wiili ’ü ’paaa’ ’wli, ’ɔnya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’paa ’samaa wii le ’amɔ kä nyɔsʋaplɛ ’nyɩa’ ’bʋa; ’sɩrɩ ’anyɩa’ ’flɔɔ ja ’ii ’a ‑toplo ’lɩ? ⁹’A ‑kaaŋlʋ ’saa wiia ‑gbaa jre? ’Ba ’pa ’flɔɔbü ‑gböölü plɛ ’ü ’n nʋa’ ‑bɛ ’n ’finia’ nyüüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋ (5 000) ’klɩ; nyra ‑mɩlɩ tɩɔa’ ’lɩ ’ia ‑gä plɛ; jijria ‑kätë ‑srüplɛɛ ’a fa le? ¹⁰‑Bɛ ’n ’böblöa’ ’flɔɔbü ‑uunsɔɔ ‑tɩa nyüüa diipʋa ‑gʋ nɩ (4 000), ‑kätë ‑srüplɛɛ ’a fa le? ¹¹Wiili ’n ’daa, ‑mää ’flɔɔa wii ’inyɩ bä. ’Anyɩ wiia ‑gbaa ‑a jre? ’Ba ‑tre ’ana nyufa Farisinyüü nyra Sadusinyüüa levurëa ‑gʋ!» ¹²’A ‑plɩɩ ü ’nu ’sɩrɩ ’ɔnyɩ ’paa’ ’flɔɔa levurëa ‑gä, ‑maa ü ‑tre ’üa nyüfë, ü tʋŋlɔlɩ Farisinyüü nyra Sadusinyüüa ’kpɩkpɩakʋlʋ ’ü ’kpɩaa’ nyüüa dɛrɩ.

Piɛɛrë nɩnɩa Jesu bä Nyɔsʋaa ’Lɩbanyɔɔ ’Kriisë

Marëkë 8.27-30; Lukë 9.18-21; Jaan 6.66-71

¹³Jesu ’tɔa’ Sesareea ‑tʋtʋ ‑gälɩa bätälä ’ü ’daraa’ Filipë nɩ, ’ɔnya ’bete ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «‑Asɩ nyüü ‑gbaaa ’na ‑gʋ le, ’mɔɔ Nyɔɔa ’Jʋ?» ¹⁴’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ: «’Ü nɩnɩa ‑mɔ bä Jaan Batiisë, ‑mölöö nö Elii, ‑mölöö nö Jeremii ’aiɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo ‑bä.» ¹⁵’Ɔnya ’bete ’üün: «‑Bɛ ’amɔ le? ‑Asɩ ’a ‑gbaaa ’na ‑gʋ le?» ¹⁶Simɔɔ Piɛɛrë nya ’saa ’ɔɔn ‑gälɩ ’ɔ ‑nëma: «‑Mɔ bä ’Kriisë16.16 ’Kriisë: ’Ia ‑gbaa bä grɛɛkëwiili nɩ: «’Kɩɩlɔ ’baaa’ ’lɩ nyüü mlɩ, ɔ ‑glügböa ’fɩɔ ‑glaaa’.» Ebrööwiili nɩ, ’ü nö Mesii: nyɔɔlɔ kä ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyüü nyra Jaan Batiisë ma ’paaa’, ɔ kä ’nyʋfɔ ’ü ji käa’ ’känyɩgla., ’Lɩbä Nyɔsʋaa ’Jʋ.» ¹⁷Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «Simɔɔ, Jonasëa ’Jʋ, abɩa dɔrʋ ’bla ‑mɩ, ’be ‑mää nyɔɔ16.17 nyɔɔ: Grɛɛkëwii ’lɩ ’ü nö: «’jajɛ nyra ‑toru». ’nyɩ ‑mɩ ’iin mlɩ ’pa, ‑maa ’na Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ, ’ɔɔ ’pa ‑mɩ ’iin mlɩ. ¹⁸’Na ’mʋgbɛ ‑jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ‑mɩ nɩ: ‑Mɔ bä Piɛɛrë16.18 Piɛɛrë: Grɛɛkëwii ’lɩ Piɛɛrëa ‑gbaa bä «’täkä kpakö». ’Täkä kpakölä nɩ, ’a wiili Piɛɛrë ’paa ’ii Jesu ’sa ‑gälɩ wiia ’klɩpaplasa. ‑bɛ ’a ’ia ’täkäläa ‑gälɩ ’mä ’na ’cɛcɩ ’pala. ’Kuaabrea ’klü ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ü ’kpa ’uun ’kä. ¹⁹’Nyaa ‑mɩ cɛɩɩa ’kamapläa ’sapu ‑nyɩa; diili kä ’fɩɔ ‑nëmäa’ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ kpasra nɩ, ’inya cɛa ’mlɩ kpasraa. Diili kä ’fɩɔ ‑nëmäa’ ‑jejie ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’inya cɛa ’mlɩ ‑jejroa.» ²⁰’Pɩrɩgälɩ nɩ, Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ünyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ ’sɩrɩ ’ɔɔ Jesu bäa’ ’Kriisë.

Jesu ’paa ’ɔa jäjäkʋ nyra ’ɔa ’kuaabrea sɔsɔkʋa ‑gä

Marëkë 8.31-33; Lukë 9.22

²¹’Bala ‑plɩlɩ ɔ nɩ, Jesu ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɩrɩ ’ɔ käa’ ’ɔmäa’ Jerusalɛɛmë mi, ‑bɛ ’ɔmäa’ ‑sʋɩ ’jä ‑gböösa; juifëa tagbü, ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüüa ‑gʋ; ’sɩrɩ ’ümäa’ ’ɔɔn ’blaa ‑bɛ ’ɔmäa’ kuaabre sɔ ’ia jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ. ²²Piɛɛrë nya fa ’ɔɔn ’ünya bereklɩ, ‑bɛ ’ɔ ’daa ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, ’ba ’iin mlɩ. ’I ‑nëmä ‑srɩɩ ‑mɩ ‑gälɩ ‑a jrä!» ²³Jesu nya ‑siekälɩ ’ɔnya ‑gbala Piɛɛrë: «Tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩdɛrɩ, Sataan! ’Mɔɔ ‑ji bɔʋdɛrɩ ’pa! Wiili ‑klaaa’ ‑plɩɩ, nyüüa ni ‑klaaa, ‑maa ‑mää Nyɔsʋaa ni ‑nyɩ ’klaa!»

Jesua ’wʋnyɛrɛkʋ

Marëkë 8.34–9.1; Lukë 9.23-27

²⁴’I ‑sia’ nɩ, Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «Nyɔɔ o nyɔɔ ’bataa’ nyra ’ɔɔn ’mä ’wʋnyɛrɛ nɩ, ɔ ‑trɔ ’ɔa nyufaa ‑gä, ɔ ’pie ’ɔa krʋaa ‑plɩ ‑gälɩ16.24 Krʋa ‑plɩ ‑gälɩa ’piepiekʋa ‑gbaa bä: ‑nyiie ‑mä ‑sʋɩ ’jä, ‑mä ’nɩmɩ jä Jesua ‑gʋ. ’kä ’ɔ jö ‑bɛ ’nyraa ’ɔɔn ’mä ’wʋnyɛrɛ. ²⁵‑A ‑gbala ’amɩ, nyɔɔ o nyɔɔ ’bataa’ ’ɔa ’kläa ‑wälɩtʋtʋkʋ nɩ, ’ɔnya ’ään ’mɔlɔa. ‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ ’mɔlɔa’ ’ɔa ’klä ’na ‑gʋ nɩ, ’ɔnya ’ään ’jäa. ²⁶‑Bɛ ’sɔɔwʋ nɩ, nyɔɔ ma ’sa ’ɔa ’klä ‑bɛ ɔma ji ’plä ’wʋa ’bɩɔa ’fɩɔ nɩ, ‑gbaa ’plɛɛ ’u kä le? Dɛplɛɛ ’ɔ ‑ka ’mä ‑plɩɩ ’sa, ‑bɛ ’ɔmä ’lɩ ’ɔa ’klä mlɩ ’ba le? ²⁷’Be Nyɔɔa ’Jʋ nyra ’ɔa ’aanjë nëmä ’ɔa Tʋa ’wliklɩbʋabʋakʋ ja ‑bɛ ’ɔmä ji ‑o. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ‑moloa nʋnʋgbi ’ɔmä ’klɩtɛ ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn ’pɛɛ. ²⁸’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑mölöö bä ‑pɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ’ünya Nyɔɔa ’Jʋa jijidɛɛ ’jäa ’ɔa ’Kamapläa ’mlɩ ’fɩɔwʋ ‑a ji ’ümä jä.»

Jesu ’cicria’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑tääa ’klɩ

Marëkë 9.2-10; Lukë 9.28-36

¹Jrüü ‑uundoo ’mä ‑si nɩ, Jesu nya dɔrɔ Piɛɛrë, Jaakë nyra ’ɔa ‑wlajʋ Jaan ’wʋ, ’ɔ nyra ’üün nya bereklɩ ’dʋgba kpakö ’döö ’wli. ²Jesu nya ’cicri ’üa ’klɩa ’mʋgbɛ; ’ɔa ’klʋɩ ŋʋa ‑beere ’jrʋ, ’ɔa ’lɩpadii nya plö ’inya ’pɔlɔ ‑beere ‑srɩ17.2 Tɛ 2 Piɛɛrë 1.16-18.. ³Elii nyra Moisë nya ’tɔrɔ ’üa ’klɩ, ‑bɛ ’üü nyra ’ɔɔn dɛtɛ. ⁴Piɛɛrë nya ’pawii ’ɔnya ‑gbala Jesu: «’Pläkänyɔɔ, ‑tɛ a jia’ ’i ’na, ‑ama ’nyie ’mä ‑tetu tää ’pa; ‑na nɛ ’dee, Moisëa nɛ ’dee, nyra Eliia nɛ.» ⁵’Ɔ ‑ka ’paa wii ‑bɛ pöplö ‑gbru ‑gblɔɔ ’üün ‑gälɩ ’kä, mlɩa wii nya ja ‑gbrulua ’mlɩ ’i ‑nëma: «’Na plɛ ‑gälɩa ’Jʋ kʋ ‑pɩ, ’ɔɔ ’lɩ ’n ‑tʋ ’na dɔrʋa ’fɩɔ. ’Ba po ’ɔɔn ’nyakli!»

⁶’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüülü ’nua’ ’papawiili ’wli ŋalɛ nya ’bla ’üün ‑gböösa, ’ünya ’pi ‑gu ‑gälɩ ’ünya ‑gbri ’üa ’klʋɩ ’kä. ⁷Jesu nya jijrö ’üün ‑gba, ’ɔnya ‑fɛ ’üün ‑gba, ’ɔ ‑nëma: «’Ba sɔwʋ! Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’amɩ!» ⁸’Ü dɔrɔa’ ’klʋɩ ’wʋ, ’ü ‑kanyɩ ‑pasanyɔɔ ‑moloo ‑a ’jä ima ’nyɩ Jesua ’doo ‑a bä.

⁹’Ü ’ciea’ ’dʋgba nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «Wiili ’a ’jäa’ ’anyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ ’kä Nyɔɔa ’Jʋ sɔ ’kuaabre.»

’Wʋnyɛrɛnyüü ’bete Jesu Eliia ‑gʋ

Marëkë 9.11-13

¹⁰’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’bete ’ɔɔn, ’ü ‑nëma: «‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑dɔkpɩanyüü nö ‑maa Elii ‑kätɩ nëmä ji17.10 Tɛ Malasii 4.5. ’fɩɔwʋ le?» ¹¹Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Asɩ ’i bä, Elii ‑kätɩ jö ’ɔmä diia ’fɩɔ ’ia kʋfa ’wʋ ‑tätä. ¹²‑Maa ’amɔ ’n ‑gbala: Elii ’a kä ji, ‑maa nyüü ’nyɩ ’ɔɔn ’nyügba ‑a ‑tʋ ’ünya nʋ ’ɔɔn wiili ’ü ‑waa’ ‑gba. ’A dɛɛ ’deelɛ ’ümä bɩa Nyɔɔa ’Jʋ ‑gba nʋ; ’ünya ’ɔɔn ‑sʋɩ ‑siea.» ¹³’Fɩɔwʋ ’a ’wʋnyɛrɛnyüü ‑ka jre ɩa’ ’saa ’sɩrɩ ’ɔɔ ’paaa’ Jaan Batiisëa ‑gä.

’Jʋlɔ Jesu ’baa’ ‑balʋsusu ‑gälɩ

Marëkë 9.14-29; Lukë 9.37-43

¹⁴’Ü ’tɔa’ ‑jria ‑gba nɩ, nyɔɔ ’doo nya ji ’ɔnya ’pa ’ɔa ’klɩ kotifli ’ɔnya bibie ’ɔmɩ: ¹⁵«’Pläkänyɔɔ, ’jä ’na ’jʋa nyatɛrɩ. ‑Patɛɛ ’blaa ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ ’jä ‑sʋɩ ‑gböösa. ‑Srɩ ‑mɩdoo ’ɔ böblö kapu ’lɩ ’aiɛ ’nie ’lɩ. ¹⁶’N ja ’ɔɔn ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü ‑maa ’ünyɩ ’ɔɔn ’pʋɔ ‑a ’pʋɔ.» ¹⁷’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Amɔ nyüü ‑glügbölä kʋa’ ‑pɩ, ünyɩ toroa’ Nyɔsʋa plɛ, ü nöa’ ‑balʋ! ’Taɩn ’plɛɛ ’a ‑ka ’bata ’saa ‑a ‑gbötö ’amɩ le? ’Ba ja ‑pɩklɩ ’mɩ ’jʋlɔ!» ¹⁸Jesu nya ‑sɔɔrɔ wii ’wʋ domoo nya ’cie ’jʋlɔ ’lɩ. ’A ‑plɩɩ ’jʋlɔ kʋ dotro ’ɔnya ’pʋ.

¹⁹’I ‑sia’ nɩ, ’wʋnyɛrɛnyüülü nya jijrö Jesu ‑gba ’ünya ’bete ’ɔɔn ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ a prɛ domoolɔ ‑bɛ ’ɔnyɩ mi le?» ²⁰Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ana nyɔsʋaplɛ ’nyɩ ’bʋa ‑a ’bʋa, ’ia ‑gʋ. ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ama kä nyɔsʋaplɛ, ɛma bä dɩjɔ ‑beere mutarëdëeji nɩ, ’anya ‑taa ’dʋgbalä ‑gbalaa: ‹Sɔ ‑pɩ, mi ‑nyɛɛ!› ’Kä ’änya ’kousɔ. Dɛɛ ’nyɩ ’lɩ ‑a bä ’ɛmä ’amɩ ’nyüglö. ²¹‑Maa ’ia ’samaa domoolɔ nɩ, nyɔsʋabibiekʋ nyra su ’ii ’mrɛɛ i prɛ ’ɔmɩ17.21 ‑Taa ’pɛlɩ ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..»

Jesu ’paa’ ’sɔɔwʋ ’ɔa jäjäkʋ nyra ’kuaabresɔsɔkʋa ‑gä

Marëkë 9.30-32; Lukë 9.43-45

²²’Taɩn ’lɩ ’ü traraa’ Galilee nɩ, Jesu nya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Ünya Nyɔɔa ’Jʋ nyüü kälɩ ’saraa, ’kä ²³’ünya ’ɔɔn ’blaa; ‑maa ’ia jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ nɩ, ’ɔnya ’kuaabre sɔa.» ’I pa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑gba ‑gböösa.

Nyɔsʋaanyuku dapooa ’pɛpɛɛkʋ

²⁴’Ü ’tɔa’ Kapɛrënaumëbätä nɩ, Nyɔsʋaanyukua dapookälɩpɛrɛnyüü nya jijrö Piɛɛrë ‑gba ’ünya ’bete ’ɔɔn: «’Ana ’kpɩkpɩanyɔɔ ’nyɩ ’pɛɛ Nyɔsʋaanyuku dapoo ‑a?» ²⁵’Iibäa’ Piɛɛrë: «‑Yɛɛ.» Piɛɛrë ’paa’ nyüköli dotro Jesu ‑kätɩ ’bete ’ɔɔn: «Simɔɔ, nyüü ’plɛɛ kä ’ümä ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’kɩɩ dapookälɩpɛrɛ le, bätäläa ’mʋgbɛa nyüü ‑maa nyɔtugbanyüü? ‑Asɩ bobo ’iin le?» ²⁶’Iibäa’ Piɛɛrë: «Nyɔtugbanyüü bäsaa.» Jesu ‑nëma: «‑Bɛ, bätäläa ’mʋgbɛa nyüü ’nyɩ ’pɛɛ dɛɛ ‑a. ²⁷‑Maa nyüüa ’fɩɔ ‑pɩa’ amɩ ’nyügba ‑tʋ nɩ, mi ’nie ‑gba, be ’faflɛ ’nie ’lɩ. ‑Srelɛ ‑kätɩ ‑nëmäa’ fɩa nɩ, tɛ ’ɛa mlɩ, ‑nya ’lɩ mölii ’järäa. Dɔrɔ ’iin ’wʋ ’kä ‑pɛɛ ‑na dapoo nyra ’na nä.»

Nyɔɔlɔ ‑sia’ ’wʋ cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩ

Marëkë 9.33-37; Lukë 9.46-48

¹’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’wʋnyɛrɛnyüü nya jijrö Jesu ‑gba, ’ünya ’bete ’ɔɔn: «Nyɔɔ ’plɛɛ ‑si ’ɔa ‑mölöö ’wʋ cɛɩɩa ’kamaplä ’lɩ le?» ²Jesu nya we ’jʋjɔ ’doo, ’ɔnya ‑tʋ ’ɔɔn ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ³’ɔ ‑nëma: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ama ’nyɩ ’jüjiea ’saa ‑a bä nɩ, ’a ‑nëmä ‑srɩɩ cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩ ‑a pa. ⁴’Ii känyrɩ, nyɔɔ o nyɔɔ ’ciea’ ’ɔa nyufa ’wʋ ‑beere ’jʋlɔ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’ɔɔ bä ’wʋsia nɔ cɛɩɩa ’kamaplä ’lɩ. ⁵‑Bɛ nyɔɔ o nyɔɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ ’jʋ o ’jʋ ‑beerea’ ‑taa ’jʋlɔ ’na ’nyrɩklɩ nɩ, ’mɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ.

‑Balʋa ’klɩfɔlɔkʋ

Marëkë 9.42-48; Lukë 17.1-2

⁶«‑Maa nyɔɔ ma ’tutro ‑taa ’jülü toroa’ ’mɩ plɛ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ‑balʋ ’lɩ nɩ, ’i ‑siwʋ ü ’pa ’ia nyɔɔlɔ diisrorotäkä18.6 diisrorotäkä: ’Täkä kpakö ‑susugbee bäsaa, ’äa ‑gälɩ ’ü sroro ‑bleee. ‑Sʋbre ma ‑siesie ’täkälä kälɩ ’äa kälɩbäbäkʋa ‑gʋ. ‑Flää ma bä ’täkäläa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ii ’ü ma ’paa ‑bleeejaju ‑bɛ u ma suö ’uun. ‑susugbee ’kä ’ü bere ’ɔɔn ’taniea ‑fli.

⁷«Abɩa busukʋ jrä ’plä ‑gälɩ nyüüa ’käkpakpakʋa ‑gʋ. ’Be diili ’kpakpaa’ nyüü ’kä ‑nëmä ’üün ‑a wala, ‑maa busukʋ jrä nyɔɔlɔ ’i jaraa’ kälɩ ‑gälɩ!

⁸«‑Na ’darʋ ’aiɛ ‑na bɔʋa ‑gʋ ‑ama nʋ ‑balʋ nɩ, ’bölɩ ’üün ’kä be ’üün kpaun. Fa ’darʋ ’doo ’aiɛ fa bɔʋ ’doo ‑a mi Nyɔsʋaa ’klɩ ‑siwʋ ’kä ‑mä ’dari ’sɔɔ ’aiɛ bei ’sɔɔ kä ‑bɛ ’ümä ‑mɩ kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ bere. ⁹‑Na ’nyiöa ‑gʋ ‑ama nʋ ‑balʋ nɩ, ’balɩ ’ään ’kä be ’ään kpaun. Fa ’nyiö ’döö ‑a mi Nyɔsʋaa ’klɩ ‑siwʋ ’kä ‑mä ’nyü ’sɔɔ kä ‑bɛ ’ümä ‑mɩ kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ bere.

¹⁰«’Ba ‑tre ’ana nyüfë ‑bɛ ’anyɩ ’pa ’ia ‑tɔrʋpɩɔa ’jʋ ’doo sawʋ, ’be ’n ‑gbala ’amɩ: ’üa ’aanjëlü bäa’ cɛlɩ, ’ü kʋ ’na Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ, ’ɔa ’klɩ ’plɔʋplɔʋ. ¹¹’Be Nyɔɔa ’Jʋ ji ’ɔmä nyüülü ’mɔlɔa’ ’pʋɔ18.11 ’Be Nyɔɔa ’Jʋ ji ’ɔmä nyüülü ’mɔlɔa’ ’pʋɔ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

‑Bablëëa tapönänä

Lukë 15.3-7

¹²«Wii ’plɛɛ ’a bobo ‑taa wiili kʋa’ ‑pɩa ‑gʋ le? Nyɔɔ ma kä ‑bablëëa ‑glʋɩgböö (100) ‑bɛ ’dee ma ’mɔlɔ nɩ, ‑mää ‑plɩɩ ’dʋgba ’wli ’ɔ ‑nëmä ‑bablëëa ‑glʋɩmlɔɔ ‑bɛ ‑pʋ ‑bɛ ‑uunmlɔɔlë (99) tɩ, ’kä ’ɔ ‑nëmä ɛ ’mɔlɔa’ ’batakalɩ mi? ¹³Ɔma ’jä ’ɛmɩ nɩ, ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, dɔrʋ nya ’ɔɔn ’blaa. Dɔrʋlʋ nɩ, ’unya ’bʋaa ‑gböösa ’kä ’unya ‑bablëëlëa ‑glʋɩmlɔɔ ‑bɛ ‑pʋ ‑bɛ ‑uunmlɔɔlë (99) ’nyɩa’ ’mɔlɔa dɔrʋ ’wʋsi. ¹⁴’Asɩ ’ana Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ ’nyɩ ’bata ’nɩmɩ ’bata ‑a ’ɔa ’jʋ ’doo ’mä ’mɔlɔ.

‑Wlajʋa ’nyʋfɔ ’wʋa jajakʋ

¹⁵«‑Na ‑wlajʋ ma nʋ ‑mɩ ‑balʋ ‑gba nɩ, mi ‑a ‑jää ’ɔɔn ’ana ’sɔɔ ’kä ‑srara ’ɔɔn wiili ’ɔ nʋa’. Ɔma ’nu ‑mɩ ’wli nɩ, ‑nya ’sɔɔwʋ ‑na ‑wlajʋ ’lɩkʋɛɛ. ¹⁶‑Maa ɔma ’nyɩ ‑mɩ ’nyakli ‑a po nɩ, dɔrɔ nyɔɔ ’doo ’wʋ, ’aiɛ nyüü ’sɔɔ ’wʋ, ’ba ’blöö ’ɔa ‑nyɛɛ dɛrɩ. ’Asɩ wiia ’fɩɔ ma nëmä ’bölö nɩ, ’i kä ’imä nyüü ’sɔɔ ’aiɛ nyüü tääa mlɩ ja18.16 Deteronɔɔmë 19.15.. ¹⁷Ɔma ’nyɩ bɩa ’üün ’nyakli ‑a po nɩ, ‑gbala ’iin ’cɛcɩnyüü. Ɔma ’nyɩ bɩa ’cɛcɩnyüü ’nyakli ‑a po nɩ, ’ba ’kpla ’ɔɔn ’sɩrɩ nyɔɔlɔ ’nyɩa’ Nyɔsʋa jrea ’sa; ’ba ’kpla ’ɔɔn ‑beere dapookälɩpɛrɛnyɔɔ. ¹⁸’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, diili kä ’fɩɔ ’a nëmäa’ kpasa ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’inya bɩa kpasraa cɛlɩ; ‑bɛ wiili kä ’fɩɔ ’a nëmäa’ ‑jejie ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’inya ‑jejroa cɛlɩ.

’Wlinönrökʋa dɛɛa Nyɔsʋaa ‑sɛsɛkʋ

¹⁹«’Amɔ ’n ‑gbala, ’pɩrɩgälɩ ’nɩ, ’ana ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’sɔɔ ma ’nönröwli ‑bɛ üma ‑sɛ dɛɛ o dɛɛ nɩ, ’na Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ nya ’ümɩ ’ɛɛn ‑nyɩa. ²⁰’Be ‑plɩɩlɩ nyüü ’sɔɔ nyüü tää traraa’ ’na ‑gʋ nɩ, ’n bä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ.»

‑Wlajüa wii cecrekʋ

²¹Piɛɛrë nya jijrö Jesu ‑gba ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, ’na ‑wlajʋ ma nʋ ’mɩ ‑balʋ ‑gba nɩ, ’wʋ ‑srüplɛɛ ’wʋ ’mä ’ɔmɩ ’iin cere le? ’Wʋ ‑uunsɔɔ ’wʋ?» ²²Jesu ‑nëma «’Woo, ’nëmä ’daa ’wʋ ‑uunsɔɔ ’wʋ, ‑maa ka ‑glʋɩtää ‑bɛ ‑pʋ (70), ’wʋ ‑uunsɔɔ ’wʋ.

Plɛbʋbɔ ’jrʋpafɛnyɔɔa tapönänä

²³«’A ’ia ‑gʋ cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ ’kɩɩ ’doo ’daa käa’ ’ɔmäa’ ’ɔa ’kpëlë ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü ’klaa’ ’jä. ²⁴’Ɔ cɛtɛa’ dotro nɩ, ’ünya ja ’ɔɔn ’jrʋpafɛnyɔɔ ’doo ɔ ’klaaa’ ’ɔa talaan a ‑diiglʋ ‑diigböö18.24 talaan a ‑diiglʋ ‑diigböö: Grɛɛkëwii bäsaa; mölii ’kɔkɔmlɛ bäsaa. Talaan ’dee bä deniea ‑diipʋ ‑diigböö (6 000). Denie ’dee ‑bä ‑srɩ ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛmölii ’üa ’taɩn ’lɩ. (10 000). ²⁵‑Bɛ nyɔɔlɔ ’nyɩa’ ’lɩbɩa ’ɔmäa’ möliili mlɩsa nɩ, ’kɩɩlɔ ‑nëma ’ü ’pa ’ɔɔn ’peru ‑geeia ’sa, ’palɩ ’ɔa ’ŋlʋʋ, ’ɔa ’jü nyra diili kä ’fɩɔ ’ɔ käa’, ’ɔmä ’ɔa ’kpa ’sa. ²⁶’Jrʋpafɛnyɔɔlɔ nya blö ’ɔɔn bei ’wʋ ’ɔ ‑nëma: ‹’Pläkänyɔɔ18.26 ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’n bibie ‑mɩ blöplɛ ’nyaa ’ia ’fɩɔ ’pɛɛa!› ²⁷’Jrʋpafɛnyɔɔa nyatɛrɩ nya ’si ’kɩɩlɔ ’klɩ ’ɔnya cere ’ɔmɩ ’kpaläa ’fɩɔ ’ɔnya ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ. ²⁸’Jrʋpafɛnyɔɔlɔ mia’ nɩ, ’ɔnya ’jä ’ɔa ‑moloo ’jrʋpafɛnyɔɔ ’klaaa’ ’ɔa ’kpa; deniea ‑glʋɩgböö18.28 deniea ‑glʋɩgböö: ’Ɔa ni möliili ’nyɩ ‑sümlö ‑a ‑sümlö ’kä ’kɩɩa nia ‑gʋ. Denie ’dee ‑bä ‑srɩ ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛmölii. (100). ’Ɔnya ’kpla ’ɔa ‑plɩ, ’ɔ kakla ’ɔɔn ‑fʋflʋ ’klɩ ‑bɛ ’ɔ nö: ‹’Sa ’na ’kpalä ‑klaaa’!› ²⁹’Ɔa ‑mɔlɔ nya blö ’ɔɔn bei ’wʋ ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔɔn ‑maa: ‹’N bibie ‑mɩ blöplɛ ’nyaa ’ia ’fɩɔ ’saa!› ³⁰‑Maa ’ɔ blara, ’ɔnya mi ’ɔnya ’pa nyɔɔlɔ ‑jie ’lɩ ɔma ’sa ’ɔa ’kpa ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’ɔmä ’cie. ³¹’Jrʋpafɛnyüü ‑mölöö ’jäa’ ’iin nɩ, ’i pa ’üün ‑gba ‑gböösa. ’Ünya mi ’ünya ‑gbala ’ia ’fɩɔ ’kɩɩlɔ. ³²’Kɩɩlɔ nya we ’ɔɔn ’ɔ ‑nëma: ‹Plɛbʋbɔ ’jrʋpafɛnyɔɔ! ‑Bibie ’mɩ, ’nyaa cere ‑mɩ ’na ’kpa kpakölä ’klaa ɩa’. ³³‑Mää ‑mä ɩ bɩa ‑na ‑molooa nyatɛrɩ ’jä ɩ ‑a, ’sɩrɩ ’n ’jäa’ ‑na nyatɛrɩ ‑a?› ³⁴’Ɔa ’kamanyɔɔ ‑tʋa’ ’crɛ ’ɔnya ’sara ’ɔɔn nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ ‑jienyuku ‑wälɩ kälɩ ’ümä ’ɔɔn ‑gbi ‑gba nʋ nʋ ’ɔmä ’ɔa ’kpalä ’ɔ ’klaaa’ mlɩsa.»

³⁵Jesu ‑nëma: «’Ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ma ’nyɩ ’ɔa plɛa ’fɩɔ ‑a nʋ ɔma ’nyɩ cere ’ɔa ‑wlajʋ ’ɔa ‑balʋ ‑a nɩ, ’asɩ ’na Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ ’mä ’amɩ nʋ.»

SƆ PEREA ‑TƲTƲ ‑GÄLƖ ‑A JI JERUSALƐƐMË

19.1–20.34

’Ŋlʋʋa pɛprɛkʋ

Marëkë 10.1-12

¹Jesu ’wlaraa’ ‑taa ’kpɩkpɩakʋlʋ nɩ, ’ɔnya ’cie Galilee, ’ɔnya mi Judeea ‑tʋtʋ ’pɛ ‑mɛlɛ bäa’ ’nielɛ ’ü ’daraa’ Jurëdɛɛn a dɛrɩ. ²Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya prɛ ’ɔɔn dɛrɩ, ’ɔnya ’plɔrɔ ’lɩ ’üa ‑wusublanyüü.

³Farisinyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ümä ’ɔɔn bɔʋdɛrɩ ’pa. ’Ünya ’bete ’ɔɔn: «Nyɔɔ ’mrɛɛ ɔ prɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ wii o wiia ‑gʋ?» ⁴’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Anyɩ wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑a ‑täsä, ’sɩrɩ ’Pläanʋnyɔɔ nʋa’ ‑kätɩ nyɩbɛrʋ nyra ’ŋlʋʋ ’pläa ’käkolofa ’wʋ19.4 Jenɛɛsë 1.27; 5.2.? ⁵Jesu ‑nëma ’sɔɔwʋ: ’Ia ‑gʋ nyɔɔ nya ’ɔa tʋ nyra ’ɔa ’yio ‑gbasɔa, ’kä ’ɔ nyra ’ɔa ’ŋlʋʋ nya ‑gba kpasraa, ’kä ’üa ’sɔɔ nya ’jajɛ ’dee bä19.5 Jenɛɛsë 2.24.. ⁶’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’ü ‑kanyɩ ’sɔɔ ‑a bä, ‑maa nyɔɔ ’doo ’ü bä. ’Ia ‑gʋ, dɛɛlɛ Nyɔsʋa nröröa’ ’dee ’lɩ nɩ, nyɔɔ ’nyɩ ’sasra ’ɛɛn ‑gba.» ⁷’Iibäa’ nyüülü nɩ: «‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ Moisë ’daa ’kpɔɔ nyɔɔ ma nëmä ’ɔa ’ŋlʋʋ prɛ ɔ ‑nyɩ ’ɔɔn ‑gbasɔsrɔpɔɔkʋ ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn prɛ le19.7 Deteronɔɔmë 24.1-4.?» ⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Ana ’nyakliwlisusukʋa ‑gʋ Moisë ’nyie ’amä ’ŋlʋʋ prɛ, ‑maa ‑kätɩsa ‑mää ’sɩ ’inyɩ bä. ⁹‑Maa ’amɔ ’n ‑gbala, nyɔɔ ma prɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ ‑bɛ ima ’nyɩ bätësaa ‑gʋ ‑a bä, ‑bɛ ɔma kä ’ŋlʋʋ ‑moloo nɩ, bätësa ’ɔɔ ’paa. ‑Bɛ nyɔɔ o nyɔɔ käa’ ’ŋlʋʋlɔ ’ɔa dʋɔ prɛa’ nɩ, bätësa ’ɔ ’paa bɩa19.9 ‑Bɛ nyɔɔ o nyɔɔ … bätësa ’ɔ ’paa bɩa: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..»

¹⁰’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ: «‑Bɛ ima ’daa ’asɩ ’imä bä nyɩbɛrʋ nyra ’ŋlʋʋ ’sɔa ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ’titiö ’a ’na dotro ’la!» ¹¹’Ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Mää nyüüa ’fɩɔ ‑nëmä ‑taa wiili ’klɩnyiere, ima ’nyɩ nyüülü kä ’doo Nyɔsʋa ‑nyɩa’ ’ɔa ’klü ‑a bä. ¹²’Be ‑mölöö ’nyɩ nyɩbɛrʋ ‑a bä ’ünya ‑glooro, ‑mölöö bälɩ ’ü ‑wa ’üün. ‑Mölööa ’mlɔɔ nya ’daa ’ü ‑nëmä ’ti ‑a ’ti cɛɩɩa ’kamapläa ‑gʋ. Nyɔɔlɔ ’mrɛɛa’ ɔmäa’ ’iin ’lɩ ’nyiere ’ɔ nʋ dɛɛ!»

Jesu nyra ’jüjie

Marëkë 10.13-16; Lukë 18.15-17

¹³’Ii ‑sia’ nɩ, nyüü ja ’ɔɔn ’jü ’ɔmä ’üün klʋgbë ‑gälɩ ’pie ’ɔmä ’üa ’wlilia nyɔsʋabibie, ‑maa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’daa ’üün. ¹⁴Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ba ’cɛrɛ ’jü ‑wälɩ ü jijrö ’mɩ ‑gba, ’anyɩ kaka ’üün ’klɩ; ’be nyüülü bäa’ ’üa ’saa, ’a ’üü kä cɛɩɩa ’kamaplä.» ¹⁵’Ɔnya ’pepe ’üün klʋgbë ‑gälɩ, ’ɔnya sɔwʋ ’ɔnya mi.

Jesu nyra ’bɩɔjinyɔɔ ’doo

Marëkë 10.17-31; Lukë 18.18-30; 13.30

¹⁶‑Jää nyɔɔ ’doo ji ɔ ’bete Jesu: «’Cɩca ’kpɩkpɩanyɔɔ, ’cɩcadii ’plɛɛ ’nyaa nʋ ‑bɛ ’nyaa ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä le?» ¹⁷’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑daara ’mɩ ’Cɩcanyɔɔ le? Nyɔsʋaa ’doo ’ɔɔ bä ’cɩcanyɔɔ. ‑Maa ‑ama ’bata ‑mä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä nɩ, ‑träärälɩ Nyɔsʋaa ‑dɔ!» ¹⁸’Iibäa’ nyɔɔlɔ: «‑Dɔ ’plɛɛ le?» Jesu ‑nëma: « ‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä nyɔɔ ’bla. ‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä bätësa ’pa. ‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä nyɔɔ ‑gbagblɛ ‑gälɩ ‑tʋ. ‑Nyɩ kä ‑a kä ‑mä ’jie. ¹⁹‑Träärälɩ ‑na tʋ nyra ‑na ’yio. ’Sɩrɩ ‑waa’ ‑na nyufa, ‑wa ’saa ‑na ‑moloo19.19 Ɛgësɔɔdë 20.12-16; Deteronɔɔmë 5.16-20; Levitiikë 19.18..» ²⁰’Iibäa’ ‑sëgbanyʋklɔlɔ nɩ: «’Ii kä ’fɩɔ ‑daaa’, ’nyaa kä ’iin ’lɩträärä kolo ’na nyɔkɔdɛɛ ’lɩ ’kä19.20 kolo ’na nyɔkɔdɛɛ ’lɩ ’kä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. Dɛplɛɛ tɩɔ ’lɩ ’mä nʋ le?» ²¹Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Ama ’bata ‑mä ’wlijrä nɩ, mi, ’pa diili kä ’fɩɔ ‑klaaa’ ’peru, ‑nyɩ ’iin ’pʋablanyüü, ‑bɛ ‑mä ’bɩɔ cɛlɩ kälä, ’kä ‑jö ‑bɛ ’nyraa ‑mɔ ’mä ’nyɛ.» ²²‑Maa ‑sëgbanyʋklɔlɔ ’nua’ ‑taa wiili ’wli nɩ, ’ɔa ’klü jä ’lɩ ‑bɛ ’ɔ mö, ’be ’ɔ kä dii ’kɔkɔmlɛ.

²³Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑maa: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’inya ’lɩklaa ’kä ’bɩɔjinyɔɔ ’mä cɛɩɩa ’kamapläa ’mlɩ pa.» ²⁴’Amɔ ’n ‑gbala ’sɔɔwʋ: «’I klalɩ ’kä Samoo ’mä ’kʋɛɛa ‑flääa ’mlɩ ‑srörö, ‑maa ’bɩɔjinyɔɔa ni nya ’wʋsia ɔma nëmä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ pa.» ²⁵’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’üa plɛklɩkala ‑gböösa, ’ü ‑nëma: «‑Bɛ ‑mɔ ’plɛɛ nya ɔ ’lɩmlɩwʋ le?» ²⁶Jesu nya tɛ ’üün ’klɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Inyɩ nʋnʋsa ‑a bä nyɔɔa ‑nyɛɛ, ‑maa Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ diia ’fɩɔ bä nʋnʋsa.»

²⁷’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «Tɛ ’lɩ, ‑na ‑gʋ a ‑gba ‑nyɛɛ ana dii ’kä, a nyra ‑mɔ ’mä ’nyɛ. ‑Asɩ ana ‑gbaa ‑gä nya bä le?» ²⁸Jesu ‑nëma: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’taɩn ’lɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ’ɔa ’kɩɩkpatalä ’bʋawliklɩ ‑gälɩ kʋ nɩ, ’amɔlɔ prɛa’ ’mɩ dɛrɩ nɩ, ’ana ’mʋgbɛ nya ’kɩɩkpatë ‑pʋ ‑bɛ ‑uunsɔɔ ‑gälɩ kɔ kɔa ’amä Israɛɛlëa ‑glügbü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔa ’cifu bä. ²⁹‑Bɛ nyɔɔ o nyɔɔ ma ‑gba ‑nyɛɛ ’ɔa nyëka ’kä, ’palɩ ’ɔa ‑wlajü, ‑wlayörü, tʋ, ’yio, ’ŋlʋʋ19.29 ’ŋlʋʋ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’jü, ’aiɛ ’ɔa papladii, ’kä ’na ’nyrɩklɩa ‑gʋ, ’ɔnya ’iin ’wʋ ‑glʋɩgböö ’wʋ ’järäa, ’kä ’ɔnya ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä. ³⁰’Kɔkɔmlɛ bä ’wliklɩ, ’ünya ‑srɩɩ dɛrɩtäpaa, ’kä ’kɔkɔmlɛlü ’paa’ dɛrɩtä nya ‑srɩɩ ’wliklɩ bä.»

Putu ’lɩa ’jrʋpafɛnyüü

¹«’Be cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ ‑gböökänyɔɔ ’doo mia’ ‑suwla ‑ŋʋɩsɩɩ ’jrʋpafɛnyüü ’bata ’ümä ’ɔa viinyëputu20.1 viinyë: Tuujɔ bäsaa ’uu tʋä rɛsɛɛn. ’A rɛsɛɛn ’ü nö ‑bɛ ’ü pie ‑duvɛɛn. ’lɩ ’jrʋpa ‑fɛɛɛrɛ. ²’Ünya ’nönröwli ’ɔmä ’üün denie ’dee ’pɛɛ ‑srɩa ’mlɩ. ’Ɔnya fa ’üün ’jrʋpa ’lɩ ’ɔa viinyëputu ’lɩ. ³‑Srɩwlaa ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ20.3 ‑Srɩa ’lɩmɩmrɛ ’taɩn ’lɩ nɩ, nyra ‑srɩwlaa ‑gliiibei ‑pʋ ‑bɛ ‑gböö: Grɛɛkëwii nö: ‑gliiibei ‑uundoo ’lɩ, nyra ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ ’lɩ. ’Jrʋ ma ’cie dotro, ’a ‑plɩɩ ’ü ’bala ‑täsäkʋ. ’lɩ ’ɔnya sɔ putu ’lɩ; ’ɔnya ’järä nyüü ‑mölöö bätäa ‑saplɛ ’lɩ ‑mää dɛɛ ’ünyɩ nʋ. ⁴’Ɔnya ‑gbala ’üün: ‹’Amɔlɔ nɩ, ’ba mi bɩa ’na viinyëputu ’lɩ, ‑bɛ ’mä ’amɩ ’ia mölii ’pɛɛ.› ⁵’Jrʋpafɛnyüülü nya mi. ‑Srɩa ’lɩmɩmrɛ ’taɩn ’lɩ nɩ, nyra ‑srɩwlaa ‑gliiibei ‑pʋ ‑bɛ ‑gböö ’lɩ nɩ, ’ɔnya ji ’sɔɔwʋ ‑mölööa ’klɛɛ. ⁶’Jrʋ ’pia’, ’ɔnya mi ’sɔɔwʋ bätäa ‑saplɛ ’lɩ ’ɔnya jrä ’lɩ nyüü ‑mölöö ’nyɩ nʋa’ dɛɛ. ’Ɔnya ’bete ’üün: ‹Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’anyɩ nʋ dɛɛ ‑srɩa ’mlɩ le?› ⁷’Iibäa’ ’üün nɩ: ‹Nyɔɔ ’nyɩ ‑nyɩ amɩ ’jrʋpa ‑a ’ia ‑gʋ.› ’Ɔnya ‑gbala ’üün: ‹’Ana ’mʋgbɛ ’ba mi ’na putu ’lɩ, ‑bɛ ’mä ’amɩ ’ia mölii ’pɛɛ20.7 ‑bɛ ’mä ’amɩ ’ia mölii ’pɛɛ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..› ⁸‑Gbiajrʋ mia’ nɩ, nyɔɔlɔ käa’ putulu nya ‑gbala ’ɔa ’jrʋpafɛnyüüa ’wliklɩanyɔɔ ‑maa: ‹We ’jrʋpafɛnyüülü ’kä ‑pɛɛɛ ’üün, ’bala ‑kätɩ ‑mülü ’paa dɛrɩtä ‑gälɩ ’kä ’wlara ü ‑kätɩ jia’ ‑gälɩ.› ⁹’Jrʋpafɛnyüülü jia’ ’jrʋpa ’lɩ ’jrʋa ’pipitaɩn ’lɩ nya ji, ’ünya ‑nyɩ ’üün denie ’deeredee. ¹⁰‑Mülü ‑kätɩ mia’ putulua ’mlɩ jia’, ’üa plɛɛ nɩnɩa ’üa ni nya ɩ ’wʋsia, ‑maa denie ’deeredee ’ü ’jä bɩa. ¹¹’Ü dɔrɔa’ ’iin ’wʋ nɩ, ‑plɛlɩ ’ü ’pala wii ‑bɛ ’ü ’daa ‑gböökänyɔɔlɔ, ¹²‑jää wiili ’ü ’paa’: ‹Ü ’paa’ dɛrɩtä ’ü jia’, ‑gliiibɔʋ ’dooa ’jrʋpa ’ü ‑fɛ, ‑bɛ a nyra ’üün ’mɩmrɛ mölii ’lɩ; amɔ nyüülü jia’ ‑suwla ɔ ‑ka ‑fɛɛɛrɛa’ ‑mla ’jrʋ ’klɩ ’jrʋpa!› ¹³‑Maa putukänyɔɔ nya ‑gbala ’üün: ‹’Na ‑bei, ’nyɩ ‑mɩ bʋbɔgbi ‑gba ‑a nʋ. Anyɩ ’wli ‑a nönrö ’sɩrɩ ’mäa’ ‑mɩ denie ’dee ’pɛɛ ‑srɩ ’lɩ? ¹⁴Dɔrɔ ‑na ni ’wʋ ‑mä mi. Dɛɛlɛ ’n ‑nyɩa’ ‑mɩ ’ɛɛ ’n ’bata ’mä ’ɔɔn ‑nyɩ. ¹⁵Wiili ’n ’bataa’ ’mäa’ ’na mölii ‑gba nʋ ’nyɩ kä ‑a kä ‑a nʋ ’lɩ ’iin? ‑Maa ’na ‑gbinanakʋ kä ‑mɩ wasä ’wʋ?›

¹⁶«’Asɩ ’i bä: dɛrɩtäpanyüülü nɩ, ’ünya ‑srɩɩ ’wliklɩ bäa, ’kä ‑mülü bäa’ ’wliklɩ nya ‑srɩɩ dɛrɩtäpa. ’Be tuponyüü ‑sümlö, ‑maa ‑mülü ’ü ’baa’ ’lɩ ’nyɩ ‑sümlö ‑a ‑sümlö20.16 ’Be tuponyüü … ‑sümlö ‑a ‑sümlö: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..»

Jesu ’paa’ tääfawʋ ’ɔa jäjäkʋ nyra ’kuaabrea sɔsɔkʋa ‑gä

Marëkë 10.32-34; Lukë 18.31-34

¹⁷Jesu mö ɩ Jerusalɛɛmë, ’ɔnya we ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑pʋ nyüüsɔɔ ‑gasë ‑gba ’nyʋfɔ ’wʋ ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: ¹⁸«‑Jää, Jerusalɛɛmë a ’jraa, Nyɔɔa ’Jʋ nya ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü kälɩ ’saraa; ’ünya ’ɔɔn jäjä ‑jie ’lɩ ’paa. ¹⁹’Ünya ’ɔɔn nyüülü ’nyɩa’ juifë bä kälɩ ’saraa, ’kä ’ünya ’ɔɔn srörö. ’Ünya ’ɔɔn ‑gbalɛfi ‑gälɩgbaa, ’kä ’ünya ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolo ’kä ’ɔnya jä. Jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ nɩ, ’kä ’ɔnya ’kuaabre sɔ.»

Wiili Sebedeea ’jüa ’yio ’betrea’ Jesu ’lɩ

Marëkë 10.35-41

²⁰’I ‑sia’ nɩ, Sebedeea ’jüa ’yio nyra ’ɔa nyɩbɛjü nya jijrö Jesu ‑gba, ’ŋlʋʋ nya ’pa Jesua ’klɩ kotifli ’ɔmä ’ɔɔn dɛɛ ’lɩ ’betre. ²¹Jesu nya ’bete ’ɔɔn: «Dɛplɛɛ ‑baata le?» ’Iibäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ: «’Nyie abɩa ’na nyɩbɛjü ’sɔɔ kʋ ‑na ‑gba ‑na ’kamapläa ’mlɩ; ’doo ‑na ’dupa ’lɩ, ’kä ’doo kʋä ‑na kʋmla ’lɩ.» ²²Jesu nya ‑gbala ’üün: «Wiili ’a ’daaa’ ‑a nʋa’ ’anyɩ ’iin jre ‑a jre ‑bɛ ’a ’bete ’iin. ‑Sʋɩa ‑köwölä ’nëmäa’ ’mla, ’a bɩalɩ ’amä ’ään ’mla? ’Aiɛ ’sɩrɩ ’mäa’ ’nɩwlipala, ’kä ’anya ’saa ’nɩwlipaa20.22 ’Aiɛ ’sɩrɩ ’mäa’ ’nɩ ’wli ’pala, ’kä ’anya ’saa ’nɩwlipaa: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑Sʋɩ ’ü ’papla ‑köwö ’klɩ. Tɛ ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 75.9; Esaii 51.17-22; Jeremii 25.15; Esekiɛɛlë 23.31-34.?» ’Ünya ’nyie: «A bɩalɩ.» ²³’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Kasa ’anya ’na ‑köwölä ’mlaa, ’sɩrɩ ’nëmäa’ ‑sʋɩa ’nɩwlipala ’kä ’anya ’sa ’nɩwlipalaa20.23 ’sɩrɩ ’nëmäa’ ’nɩ ’wli ’pala ’anya ’sa ’nɩ ’wli ’palaa: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.; ‑maa wiili bäa’ ’na ’dupa ’lɩ nyra ’na kʋmla ’lɩa kʋkʋkʋ nɩ, ’inyɩ ’mɩ ‑gba ‑a kälä, ’na Tʋ ’ɔɔ ‑tʋ ‑plɩɩ kʋfëlë nyüü ‑mölööa ‑gʋ.»

Marëkë 10.42-45; Lukë 22.24-27

²⁴’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑pʋ ‑mülü kʋa’ ‑plɩɩ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya ‑träärä ‑wlajü ’sɔɔlü ’crɛ ‑gba. ²⁵Jesu nya we ’üün, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’A jre ’iin nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’üa ’kamanyüü, ’üü ‑siie ’plä ‑sʋɩ, ‑bɛ nyüü kpakü fala ’üa ’kamadɛɛ ’plä ‑gälɩ. ²⁶’Inyɩ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ. ‑Maa nyɔɔlɔ ’bataa’ ’ɔmäa’ kpaköa nɔ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ɔ bä ’ana ’jrʋpafɛnyɔɔ; ²⁷‑bɛ nyɔɔ o nyɔɔ bäa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ɔ ’bataa’ ’wliklɩa kʋkʋkʋ nɩ, ɔ bä ’ana ‑geei. ²⁸’Asɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’nyɩ bɩa ji ‑a ji ’ɔmä ’jrʋpafɛnyüü kä, ‑maa ’ɔ ji ’ɔmä ’jrʋpafɛnyɔɔ bä, ‑bɛ ’ɔmä ’ɔa ’klä ’sa ’kɔkɔmlɛ ’mä ’lɩmlɩwʋ.»

’Nɔnɔnyüü ’sɔɔlü Jesu ’pʋɔa’ Jerikoobätä

Marëkë 10.46-52; Lukë 18.35-43; Matiö 9.27-31

²⁹Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’cie Jerikoobätä, ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ bä ’ɔɔn dɛrɩ. ³⁰‑Jää ’nɔnɔnyüü ’sɔɔ kʋ ‑plɩɩ ’nyʋfɔ ‑gba. ’Ü ’nua’ ’sɩrɩ Jesu ‑sööö ɩa’ nɩ, ’ünya ‑gbolomlɩ ’ünya we: «’Pläkänyɔɔ, Daviidëa ’Jʋ, ’jä ana nyatɛrɩ!» ³¹‑Jria nya fa ’üün ’mä dɛrɩ ü ’kpla ’mä; ‑maa ’ünya ’kpölɩkä ‑gböösa: «’Pläkänyɔɔ, Daviidëa ’Jʋ, ’jä ana nyatɛrɩ!» ³²Jesu nya ’nyüglö, ’ɔnya we ’üün: «Dɛplɛɛ ’a ’bata ‑a nʋ ’amɩ ‑gba le?» ³³’Ü ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ‑jie ana ’nyü!» ³⁴’Üa nyatɛrɩ nya ‑sie Jesu ’wli, ’ɔnya ‑fɛ ’üa ’nyü ‑gba. ’A ‑plɩɩ ’üa ’nyü kʋ ’ünya ‑jieroklɩ, ’ünya prɛ Jesu dɛrɩ.

JESUA ’JRƲPAA BƖARAFA

21–28

Jesu ’jraa’ Jerusalɛɛmë

Marëkë 11.1-10; Lukë 19.28-40; Jaan 12.12-16

¹’Ü möa’ Jerusalɛɛmë ’tɔ nɩ, ‑bɛ ’ü jijröa’ Bɛtëfajëbätä ‑gba, ‑nyɛɛ Oliivëtiia ’Dʋgbaa ’pɛlɩ nɩ, Jesu nya blɔ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’sɔɔ. ²’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba mi bätälä ’a ’jääa’ ’wʋ ’lee ’äa ’mlɩ. ’Ama ’jra ’lɩ dotro, ‑sʋbre nyra ’ɛa ’jʋ kpasra ‑plɩɩ; ’ba ‑jejie ’üün ’kä ’a ja ’mɩ ’üün. ³Nyɔɔ ma ’bete ’amɩ, ’ba ‑gbala ’ɔɔn: ‹’Pläkänyɔɔ ’bata ’üün.› ’Ɔnya ‑plɩɩ ’amɩ ‑wälɩcɛrɛa.» ⁴’Asɩ ’ia ’fɩɔ nʋ ‑sisidɛɛ, ’kä ’Pläkänyɔɔa wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’sa käa’ ’lɩ ’mä nrörö. ’Ɔ nɩnɩa kä:

⁵«’Ba ‑gbala Siɔɔnbätäa ’yria:21.5 Siɔɔnbätäa ’yria: Ebrööwii ’lɩ ’iia ‑gbaa bä: «Siɔɔnbätäa nyüü». ’Iiibä Jerusalɛɛmë.

‑Jää ‑na ’kɩɩ; plɛblösa ’ɔ jö ‑na ‑nyɛɛ!

‑Sʋbrea ’jʋ ‑gälɩ ’ɔ kʋ,

‑sʋbrea ’ŋlʋʋa nɛa ’jʋ21.5 Esaii 62.11; Sakarii 9.9.!»

⁶Nyüülü nya mi ’ünya nʋ ’sɩrɩ Jesu ‑gbala ɩa’ ’üün. ⁷’Ünya fa ’ɔɔn ‑sʋbre nyra ’ɛa ’jʋ, ’ünya ’pepe mlaalüa ‑gälɩ ’üa ’koti ’ünya ’sri ’lɩ Jesu ‑gälɩ ’kä. ⁸Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ’pepe ’üa ’sosroodii ’nyʋfɔ ’wʋ, ‑bɛ ‑mölöö ’böbö katë ’jɩjarɛ sʋsʋ tii ’wli ‑bɛ ’ü ’pepe ’üün ’nyʋfɔ mlɩ. ⁹Nyüülü ’nyɛrɛa’ ’ɔa ’klɩ nyra ‑mülü bäa’ ’ɔa dɛrɩ ’kpöö ‑bɛ ’ü nö:

«Osana21.9 Osana: Arameenyüüa wii bäsaa. ’Ia ‑gba bä: «’Balɩ ’mɩ mlɩ, ’n bibie ‑mɩ». ’I bä bɩa Nyɔsʋaa ’bʋalakʋ., Daviidëa ’Jʋ!

‑Jɔrʋ pala nyɔɔlɔ jröröa’ ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩ!

Osana, a ’bʋala Nyɔsʋalɔ bäa’ cɛlɩ21.9 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.25-26.!»

¹⁰Jesu ’tɔa’ Jerusalɛɛmë nɩ, bätäa ’fɩɔ ‑sesregba ‑bɛ ’ü nö: «Nyɔɔ ’plɛɛ kʋ ‑pɩ le?» ¹¹‑Jria ’lɩa nyüü ‑nëmä: «Jesu, nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔlɔ sɔa’ Nasarɛɛtë, Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’ɔɔ bäsaa.»

’Perupanyüülü Jesu prɛrɛa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ

Marëkë 11.15-17; Lukë 19.45-46; Jaan 2.13-17

¹²Jesu nya pa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. ’Ɔnya prɛ nyüülü kä ’fɩɔ ’palaa’ ’lɩ ’peru nyra ü jöa’ ’lɩ ’makatɩ ’pala. ’Ɔ ’kpakpa mölii ’cicinyüüa ’töwlü ’kä, nyra ‑mülü ’palaa’ ’lɩ ‑sögü ’peru ’üa ’kpatë21.12 Juifëlë sɔ nyɔtugbabre üma ji, ’a ‑nyɛɛ ’ü ’cicri ’üa mölii, ’kä ’ü ‑suuö ’üa ‑gbɔsamlaa, ’kä ’ü ’pɛɛ ’üa dapoo.. ¹³’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’I ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ’kä:

’Na nyukua ’nyrɩ bä nyɔsʋabibienyuku21.13 Esaii 56.7.. ‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’a nrörö ’uun ’jejienyüüa trarafa ’lɩ.»

¹⁴’Nɔnɔnyüü nyra kpakpanyüü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ’ɔnya ’pʋɔ ’üün. ¹⁵‑Maa ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’jäa’ plɛklɩkalawiili ’ɔ nʋa’ nyra ’sɩrɩ nyɔkɔsʋsʋ ’kpööa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ‑bɛ ’ü nöa’ «Osana Daviidëa ’Jʋ,» ’i kä ’ümɩ ’crɛ ’wʋ. ¹⁶’Ünya ’bete Jesu: «‑Nöö wiili ’ü ’paaa’ ’wli?» ’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Yɛɛ. ’A ‑kaapɩɔ ‑taa waklüülü ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑täsä?

‹Nyɔkɔsʋsʋ nyra ’jüplüjiea mlɩ ‑srörö ‑nya ’bʋala ‑na ’nyrɩ21.16 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 8.3..› »

¹⁷’Ɔnya tɩ ‑plɩɩ ’üün ’ɔnya ’cie bätä ’ɔnya mi Betaniibätä. ’A ‑nyɛɛ ’ɔ ’prere.

’Figietuulu Jesu busua’

Marëkë 11.12-14,20-25

¹⁸‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä ‑bɛ ’ɔ ’blööa’ bätä dɛrɩ nɩ, ‑gbëka nya ’bla ’ɔɔn. ¹⁹’Ɔnya ’jä figietuu ’nyʋfɔ ‑gba, ‑maa ’ɔmä ’uun ‑gbajijrökalɩ mi nɩ, ’napɩa ’kpɔ bä ’ua ’wli. ’Ɔnya ‑gbala ’uun ‑maa: «Figiebö ‑kä ‑nëmä ‑na ’wli ‑a trɔrɔ ’plɔʋ!» ’A ‑plɩɩ figietuulu kʋ ’unya ’fu.

²⁰’Wʋnyɛrɛnyüü ’jäa’ ’iin nɩ, ’üa plɛ ’klɩ kala: «Wii ’plɛɛ bälɩ ‑bɛ figietuulu ’daa ’fla ‑bɛ ’u ’fu le?» ²¹Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ama toro Nyɔsʋa plɛ ‑bɛ ’ana plɛ ma ’nyɩ ‑pilɩklɩ ‑a nɩ, ’anya i ’n nʋa’ ‑taa figietuulu ‑gba nʋa, ‑mää ‑plɩɩa ’doo ’a ‑nëmä ’blörö, ‑maa ’anya bɩa ’dʋgbalä kʋa’ ‑pɩ ‑gbalaa: ‹Sɔ ‑pɩ, mi ‑a blö ’tanie ’lɩ›, ’kä ’inya nrörö. ²²’Ama toro Nyɔsʋa plɛ nɩ, dɛɛ o dɛɛ ’a nëmäa’ Nyɔsʋa ’lɩ ’betre nɩ, ’ɔnya ’amɩ ’ɛɛn ‑nyɩa.»

Jesua ’kamakʋ

Marëkë 11.27-33; Lukë 20.1-8

²³Jesu paa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ nɩ, nyüü ’ɔ ’kpɩa. ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifënyüüa tagbü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ünya ’bete ’ɔɔn: «‑Na ’ciö ’plɛɛ ‑bɛ ‑nö ’saa le? Nyɔɔ ’plɛɛ ‑gbala ’saa ‑mɩ le?» ²⁴’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Na ’mʋgbɛ wii ’doo ’nëmä ’amɩ ’lɩbetre, ’ba ’sa ’mɩ ‑gälɩ ‑bɛ ’mä ’amɩ nyɔɔlɔ ‑gbalaa’ ’saa ’mɩ ’ɔa ’nyrɩ ‑nyɩ. ²⁵‑A ’plɛɛ Jaan a nyüüa ’nɩwlipajrʋpa sɔrɔ le? Cɛlɩ ‑maa nyüü kälɩ? ’Üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’pawii ɔ: Ama ’daa: ‹Nyɔsʋa blɔ kä ’ɔɔn›, ’ɔnya ’daa: ‹‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’anyɩ wiili Jaan ’saalɩ wiidara le?› ²⁶‑Maa ama ’daa: ‹Nyüü blɔ kä ’ɔɔn› nɩ, anya ’a nyüüa ‑gbʋʋ ’jä, ’be ’üa ’fɩɔ ’dara Jaan nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ.» ²⁷’Iibäa’ ’üün nɩ: «Anyɩ ’iin jre ‑a jre.» ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ’mʋgbɛ, nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’nëmä ’amɩ ’ɔa ’nyrɩ ‑a ‑nyɩ.»

’Jü ’sɔɔa tapönänä

²⁸Jesu nya ’bete ’üün ’sɩrɩ ’ü boboa’ wiili ’ɔ nëmäa’ ’lɩsa: «Nyɔɔ ’doo kä kä ’jü ’sɔɔ. ’Ɔnya ‑gbala ‑kätɩa nɔ: ‹’Na ’jʋ, mi ‑a ‑fɛɛɛrɛ ’saarɩ ’na viinyëputu ’lɩ ’jrʋpa.› ²⁹’Iibäa’ ’jʋlɔ: ‹’N blara.› Fɩɩɩn ’ɔnya ’cici ’ɔa bobowli, ’ɔnya mi. ³⁰Tʋ nya ‑gbala bɩa ’saa ‑mɔlɔ ’troroa’ ’ɔɔn ’klɩ, ’ia nɔ ‑nëmä: ‹‑Woo ’Pläkänyɔɔ, ’nyaa ’lɩ mia.› ‑Maa ’ɔnyɩ mia ‑a mi. ³¹’Üa ’sɔɔlüa ‑tɔrʋpɩɔ ‑mɔ ’plɛɛ ‑träärälɩ tʋ le?» ’Üa ’fɩɔ ‑nëma: «‑Kätɩa nɔ.» ’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, dapookälɩpɛrɛnyüü nyra ’tutuŋlëgë ‑kätɩ nëmä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ pa. ³²’Be Jaanlɔ nɩ, ’klɩgä ’nyʋfɔ ’ɔ ji ’amɩ srara, ‑maa ’anyɩ ’ɔɔn plɛ ‑a toro. ‑Maa dapookälɩpɛrɛnyüü nyra ’tutuŋlëgë toro ’ɔɔn plɛ. ’Amɔlɔ ’jäa’ ’ia ’fɩɔlʋ nɩ, ’anyɩ ’cici ‑a ’cici ’amä ’ɔɔn plɛtoro.»

Plɛbʋbɔ ’jrʋpafɛnyüüa tapönänä

Marëkë 12.1-12; Lukë 20.9-19

³³«’Ba po tapönänä ‑mɩdoo ’nyakli. Putukänyɔɔ ’doo bälɩ, ’ɔ pla kä viinyëputu, ’ɔnya klu ’uun ’klɩ, ’ɔnya ‑goolo ’lɩ ’bütügbalä kä ’mlɩ ’ümäa’ rɛsɛɛn21.33 rɛsɛɛn: Viinyë, ’uu tʋä rɛsɛɛn. ’A rɛsɛɛn ’ü nö ‑bɛ ’ü pie ‑duvɛɛn. pɔtrɔ, ’ɔnya ’pa ‑gbagbɔ ’ɔmä putu ‑gälɩ ‑glaara. ’Ɔnya tɩ ’ua ’mlɩ ’jrʋpafɛnyüü ’ɔnya mi nyɔtugbabre. ³⁴Rɛsɛɛn a ’sasataɩn jräa’ ’lɩ nɩ, ’ɔnya blɔ ’ɔa nyüü nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ putulua ’mlɩ ’jrʋpa, ’üa ‑nyɛɛ, ü ‑nyɩ ’üün ’ɔa nɛ rɛsɛɛn, ü ja ’ɔmɩ ’ɛɛn. ³⁵Nyüülü mia’ nɩ, ‑jää ’üü nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ putulua ’mlɩ ’jrʋpa ’kpla. ’Ü bɔtɔ ’doo, ’ünya ’bla ’sɔɔa nɔ, ’ünya ’kakla tääa nɔ ’täkë. ³⁶’Ɔnya ’patä ’ɔnya blɔ ’lɩ ’jrʋpafɛnyüü ‑mölöö, ’ü ‑sümlö ’ünya ‑si kätɩa nü ’wʋ. ’Asɩɛ nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ putulua ’mlɩ ’jrʋpa nya nʋ ’ümɩ dɛɛ ’dee ‑gba. ³⁷’I mia’ blökalɩ nɩ, ’ɔnya blɔ ’lɩ ’ɔa ’jʋ, ’ɔ ‑nëma: ‹‑Bɛ ’ünya ‑plɩɩ ’ɔɔn nyɔɔwʋbaa!› ³⁸‑Maa ’jrʋpafɛnyüü ’jäa’ ’jʋlɔ nɩ, ’üa plɛ ’klɩ ’ü ‑nëma: ‹‑Jää ’jʋlɔ nëmäa’ ‑jaaa ji; ’ba ji a ’bla ’ɔɔn, ‑bɛ amä ‑jaalä ji!› ³⁹’Ünya ’kpla ’ɔɔn, ’ünya ’cie ’ɔɔn viinyëputu ’lɩ, ’ünya ’bla ’ɔɔn.» ⁴⁰Jesu nya ’bete ’üün: «Viinyëputukänyɔɔ ma ji nɩ, dɛplɛɛ ’ɔmä ’ia ’jrʋpafɛnyüülü ‑gba nʋ le?» ⁴¹’Iibäa’ ’üün nɩ: «Nyatɛrɩ ‑nëmä ’nɩmɩ ’ɔɔn ’bla ‑a ’bla ’kä ’ɔnya ’jrʋpafɛnyüülü ’blaa, ’kä ’ɔnya ’lɩ ’jrʋpafɛnyüü ‑mölöö ‑tʋ, ’ü nëmä ’ɔɔn ’ɔa nɛ ‑nyɩ ’ɛa ’sasataɩn.»

⁴²’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ, ’a ‑kaapɩɔ ’iin ‑täsä?

’Täkälä nyëkapanyüü be käa’ ’klʋɛɛ nɩ,

’ää nʋ ’tasɩrɩ nyukua ‑gɔmʋʋ.

’A ‑pɩ ’Pläkänyɔɔ ‑tʋ ’iin;

’ia ’mʋfadɛɛ ’nyɩ bä ‑a bä ana ‑gʋ21.42 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.22-23..»

⁴³’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ ’sɔɔwʋ: «’Ünya ’amɩ Nyɔsʋaa ’kamaplä kälɩ ’baa, ’kä ’ünya ’ään nyüülü käa’ ’cɩcagbi kälɩ ‑nyɩ. ⁴⁴Nyɔɔlɔ nëmäa’ ’ia ’täkälä ‑gälɩ blö nɩ, ’ɔa ‑gbaa dii nya ’katraa; ‑bɛ äma blö nyɔɔ ‑gälɩ nɩ, ’änya ’ɔɔn fɛtrɔa21.44 ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..»

⁴⁵‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra Farisinyüü ’nua’ ‑taa tapönänä ’wli nɩ, ’ü jre ’iin ’sɩrɩ ’ɔ ’daaa’ ’üün. ⁴⁶’Ü ’bata ’ümä ’ɔɔn ’kpla, ‑maa nyüülü bäa’ ‑plɩɩ ’üa ŋalɛ ’blaa ’üün, ’be nyüülü nɩnɩa nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’ɔ bä.

’Titiöa ‑glɩsɩglɩsɩ kpakia tapönänä

Lukë 14.15-24

¹Jesu nya ’pala ’üün ’sɔɔwʋ tapönänä ‑mɩdoo ’klɩ ’ɔnya ‑gbala ’üün: ²«Cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ ’kɩɩ nʋa’ ‑glɩsɩglɩsɩ ’ɔa nyɩbɛjʋlɔ ’tia’ a ‑gʋ. ³’Ɔnya blɔ ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü ü we nyüülü ’ɔ tupo ɩa’ ’titiöläa ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ. ‑Maa jijitʋ ’nyɩ tuponyüülü ‑a ’bla. ⁴’Ɔnya blɔ ’sɔɔwʋ ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü ‑mölöö ü mi ü ‑gbala ’üün: ‹’Na ‑glɩsɩglɩsɩlɛ ’a ‑ëlere; ’n ’bla ’na nɔnɔ bruu nyra ’na nɔnɔ mlaa, ’ia ’fɩɔ ’a ‑ëlere. ’Ba ji ’titiöa ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ amä dɛɛji!› ⁵‑Maa tuponyüülü ’flara ’iin ’wli kälɩ. ‑Mölöö mi ’üa pütia ’lɩ, ‑mölöö mi ’üa ’perupajrʋpa ’lɩ. ⁶‑Mölöö ’kpla ’jrʋpafɛnyüü ’ünya nʋ ’üün ‑gbigba, ’ünya ’bla ’üün. ⁷’Kɩɩlɔ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ɔnya ‑tʋ ’crɛ ’ɔnya blɔ ’ɔa ’sʋgɩanyüü ’ümä ’ia nyüüblanyüülü ’bla, ’kä ’ü ’pütö ’üa bätä. ⁸’Ɔnya ‑gbala ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü ‑maa: ‹’Titiöa ‑glɩsɩglɩsɩ ’a ‑ëlere, ‑maa tuponyüülü ’nyɩ ɩ ’iin ’klɩ ‑a ’wʋ. ⁹’Ba mi bätäa ’nyifi kpaküa mlɩ, ’ba tupo nyüülü kä ’fɩɔ ’amäa’ ’jä ü ji ’titiöa ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ.› ¹⁰’Jrʋpafɛnyüü nya mi ’ünya ’papla nyüülü kä ’fɩɔ ’ü ’jäa’ ‑gba; ’cɩcanyüü nyra bʋbɔnyüü. ’Asɩ ’ü nʋ nʋ ’titiöa ‑glɩsɩglɩsɩ nya ’si nyüü ’klɩ.

¹¹«’Kɩɩlɔ paa’ ’ɔmäa’ tuponyüülü jä nɩ, ’ɔnya ’jä nyɔɔ ’doo ’nyɩa’ ’titiöa ’kotu ’lɩpa. ¹²’Ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: ‹’Na nyɔɔ, ‑nyɩ ’titiöa ’kotu ’lɩ ‑a ’pa, ‑asɩ nʋ ‑bɛ ‑paa ‑tɛ le?› Nyɔɔlɔ ’nyɩ mɛ ‑a cɛ. ¹³’Kɩɩ nya ‑gbala ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü: ‹’Ba kpasra ’ɔa bei nyra ’ɔa ’dari ‑gba, ’kä ’ba be ’ɔɔn ‑fälɩ ’jöjrüükpü ’lɩ. ’A ‑plɩɩ ’ümä ’wu ‑bɛ ’ümä ‑gla ji.› ¹⁴’Be Nyɔsʋa tupo nyüü ’kɔkɔmlɛ, ‑maa nyüülü ’ɔ ’baa’ ’lɩ ’nyɩ ‑sümlö ‑a ‑sümlö.»

Dapooa ’pɛpɛɛkʋ

Marëkë 12.13-17; Lukë 20.20-26

¹⁵Farisinyüü nya mi ’ünya pla ’ɔa ’kpɛɛ ’sɩrɩ ’ümäa’ ’ɔa ’papawii kälɩ ‑srörö ‑bɛ ’ümä ’ɔɔn ’kpla. ¹⁶’Ünya blɔ ’üa ’wʋnyɛrɛnyüü nyra Erɔɔdëa nyüü Jesu dɛrɩ, ü ’bete ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, a jre ’iin ’sɩrɩ ‑saaa’ ’lɩ ’cɩcasa, ‑bɛ ‑kpɩaa’ ’cɩcasa Nyɔsʋaa ’nyʋfɔ. Nyɔɔ ’nyɩ ‑mɩ ŋalɛ ’wʋ ‑a kä, ‑nyɩ ‑gbasa nyüü ’lɩ ‑a. ¹⁷’Ii känyrɩ, ‑gbala amɩ wiili boboa’ ‑taa wiilia ‑gʋ: A kä amä Sesaa dapoo kälɩ ’pɛɛrɛ? ‑Yɛɛ ‑ale ’woo?» ¹⁸Jesu jrea’ bʋbɔwiili ’ü boboa’ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ji ’mɩ ’lɩtɛ le, ‑glagälɩsrörönyüü ’amɩ? ¹⁹’Ba ‑srara ’mɩ möliili ’ü nöa’ ‑bɛ ’ü ’pɛɛa’ dapoo!» ’Ünya ja ’ɔmɩ denie ’dee22.19 denie ’dee: Mölii sʋsʋ ’ü ’dara ’saa. Denie ’dee bä jrüü ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛkʋ.. ²⁰’Ɔnya ’bete ’üün: «Nyɔɔ ’plɛɛ kä ’pike nyra ‑jɩjradii bä ’lɩ ‑gälɩ le?» ²¹’Ü ‑nëma: «Sesaalɔ.» ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛɛlɛ bäa’ Sesaa dɛɛ, ’ba ‑nyɩ ’ɛɛn Sesaa, ‑bɛ dɛɛ bäa’ Nyɔsʋaa dɛɛ ’ba ‑nyɩ ’ɛɛn Nyɔsʋa.» ²²’Ü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’üa plɛklɩkala. ’Ünya ‑sɔ ’ɔɔn ‑gba, ’ünya mi.

Jäjänyüü nya ‑srɩɩ ’kuaabre sɔa

Marëkë 12.18-27; Lukë 20.27-38

²³’Ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nɩ, Sadusinyüülü ’daaa’ ‑maa nyɔɔ ma jä ’ɔ ‑kanyɩ sɔ ’kuaabre ‑a nɩ, ’ünya jijrö Jesu ‑gba ’ünya ’bete ’ɔɔn: ²⁴«’Kpɩkpɩanyɔɔ, Moisë ‑gbala amɩ: ‹ Nyɔɔ ma jä ‑bɛ ’ɔ ma ’nyɩ ’jʋ ‑a kä nɩ, ’ɔa ‑wlajʋ kä ’kusroŋlʋʋlɔ ’ɔ nyra ’ɔɔn ’mä nyɔɔlɔa ’jü ‑gu22.24 Deteronɔɔmë 25.5-6..› ²⁵‑Bɛ ana ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, a kä kä ‑wlajü ‑uunsɔɔ. Kpaköa nɔ ‑kätɩ ’ti, ’ɔnyɩ ’jʋ ‑a ‑gu ’ɔnya jä. ’Ɔa ‑wlajʋ ’doo nya dɔrɔ ’ŋlʋʋlɔ ’wʋ. ²⁶’A dɛɛ ’dee jrä ’sɔɔa nɔ ‑gälɩ, tääa nɔ, ‑a ‑tɔɔ ‑uunsɔɔa nɔ ‑gälɩ. ²⁷’Üa ’fɩɔ bɩaa’ nɩ, ’ŋlʋʋlɔ nya jä bɩa. ²⁸‑Srɩlɩ nyüü ’mäa’ ’kuaabre sɔ nɩ, ’üa ‑uunsɔɔa ‑tɔrʋpɩɔ ‑mɔ ’plɛɛ nya ’ŋlʋʋlɔ kä le, ’be ’ɔ kä ’üa ’fɩɔ ‑o?»

²⁹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Be ’anyɩ ’nu nyɔsʋapɔɔkʋ ’wli ‑a, ‑bɛ ’anyɩ Nyɔsʋaa ’klü ‑a jre, ’a ’ia ‑gʋ ’a ‑trɔɔrɔ ’ana nyüfë. ³⁰‑Srɩlɩ jäjänyüü ’mäa’ ‑srɩɩ ’kuaabre sɔ nɩ, ’titikʋ ‑ka ‑nëmä ’lɩ ‑a bä, ‑maa ’ünya ‑beere Nyɔsʋaa ’aanjëlü bäa’ cɛlɩ. ³¹‑Bɛ dɛɛlɛ bäa’ jäjänyüüa ’kuaabrea sɔsɔkʋ nɩ, ’a ‑kaapɩɔ wiili Nyɔsʋa ‑gbalaa’ ’amɩ ‑täsä? ’Ɔ nɩnɩa: ³²‹ ’Mɔɔ bä Abraamëa Nyɔsʋa, Isaakëa Nyɔsʋa, ’nyaa bä Jakɔɔbëa Nyɔsʋa22.32 Ɛgësɔɔdë 3.6..› Nyɔsʋa ’nyɩ jäjänyüüa Nyɔsʋa ‑a bä, ‑maa ’lɩbänyüüa Nyɔsʋa ’ɔ bä.» ³³Nyüülü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’i kala ’üün plɛklɩ.

‑Dɔlʋ ‑sia’ ’wʋ

Marëkë 12.28-34; Lukë 10.25-37

³⁴Farisinyüü ’nua’ ’sɩrɩ Jesu kalaa’ Sadusinyüüa ’më nɩ, ’ünya trara. ³⁵’Üa ‑tɔrʋpɩɔa ‑dɔkpɩanyɔɔ ’doo nya ji ’lɩ Jesu tɛ, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: ³⁶«’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑dɔa ’fɩɔa ‑tɔrʋpɩɔ, ‑mʋ ’plɛɛ ‑siwʋ le?» ³⁷’Iibäa’ Jesu nɩ: « ‑Kä ‑mä ‑na plɛa ’fɩɔ nʋ, ‑mä ‑na ‑susua ’fɩɔ nʋ, ‑na bobowlia ’fɩɔ nʋ ‑mä ‑na ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋa ‑wa22.37 Deteronɔɔmë 6.5.. ³⁸’A ‑dɔlʋ bäa’ ‑kätɩ ‑dɔ; u ‑sia’ ‑dɔa ’fɩɔ ’wʋ. ³⁹‑Jää ‑moloo nyra ’uun bäa’ dɛɛ ’dee: ‹ ’Sɩrɩ ‑waa’ ‑na nyufa, ‑wa ’saa ‑na ‑moloo22.39 Levitiikë 19.18..› ⁴⁰‑Dɔa ’fɩɔ nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’kpɩkpɩakʋa ’fɩɔ bä ’ia ‑dɔ ’sɔɔlʋa mlɩ.»

Nyɔɔ ’plɛɛ kä ’jʋ bä Jesu le?

Marëkë 12.35-37; Lukë 20.41-44

⁴¹Farisinyüü traraa’, Jesu nya ’bete ’üün: ⁴²«Wii ’plɛɛ ’a jrere ’Kriisë ‑gälɩ le? Nyɔɔ ’plɛɛ kä ’jʋ ’ɔ bä le?» ’Iibäa’ ’üün nɩ: «Daviidëa ’jʋ ’ɔ bä.» ⁴³’Ɔnya ’bete ’üün: «‑Bɛ ‑asɩ ’i nʋ kä ‑bɛ Nyɔsʋaa ‑Susu ’cere kä Daviidë ‑gälɩ ‑bɛ ’ɔ ’dara ’ɔɔn ’Pläkänyɔɔ le? ’Be ’ɔ nɩnɩa:

⁴⁴’Pläkänyɔɔ ‑gbala ’na ’Pläkänyɔɔ: ’A ‑pɩ ’na ’dupa ’lɩ ‑a kʋ kʋ,

’kä ’n ’pie ‑na ’nyüamlɩjraranyüü ‑na bökli ‑wälɩ

‑beere bökligälɩtʋkpö22.44 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 110.1..

⁴⁵Daviidë ma ’daraa’ ’ɔɔn ’Pläkänyɔɔ nɩ, ‑asɩ ’ɔ nʋ ‑bɛ ’ɔ bä ’sɔɔwʋ ’ɔa ’jʋ le?» ⁴⁶Nyɔɔ ’doo ’nyɩ ’lɩ ‑a bä ’ɔmä ’ɔɔn ‑gälɩsa. Sɔrɔ ’ia jrüülüa ‑gälɩ, nyɔɔ ‑kanyɩ ’ɔɔn ’bete ‑a ’bete.

Jesu kolo ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüüa ’nyüa ’mlɩ wli

Marëkë 12.37-40; Lukë 11.39-52; 20.45-47

¹’Ii ‑sia’ nɩ, Jesu ‑gbala ‑jria nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑maa: ²«‑Dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü kʋ Moisëa ‑pi ’lɩ23.2 Moisëa ‑pi ’lɩ: ’Ia ‑gba bä: ’Ü kä ’ümä Moisëa ‑Dɔ nyüü ’kpɩa nyra ’sɩrɩ ’ümäa’ ’uun ’lɩträärä.. ³’Ii känyrɩ, ’ba ‑träärälɩ wiili kä ’fɩɔ ’ü ’kpɩa ’amɩ; ‑maa ’anyɩ dɔrɔ ’üa nʋnʋgbi ’wʋ, ’be wiili ’ü ’kpɩaa’ nyüü ‑mää ’iin ’ünyɩ nʋ. ⁴Kälɩbä ‑gblalë kä ‑gbötökʋ ’klaa’ ’lɩ, ’üü ’ü kpasa ’ü tro nyüü ’wli; ‑maa ’ü nɩnɩa ’üa wli ‑nëmä dɛɛ ‑gbaa ‑a ‑fɛ ’ü ‑pɩ nyɔɔ ‑gbaji. ⁵Diili kä ’fɩɔ ’ü nöa’, nyüü ’mä ‑gʋ ’üün ’jäjrä. ’Ü kpasra ’üa ’kʋtapra ‑gälɩ nyɔsʋaawii. ’Ü tʋŋlɔ ’üa ‑panëa ’mri ‑gböösa23.5 Nyɔsʋaa ‑pʋpʋakʋ ’lɩ nɩ, ’tasɩrɩa juifë ma ‑jɩjra Moisëa ‑dɔ mlafia ’mlɩ ’kä üma kpasra ’iin ’üa ’kʋtapra ‑gälɩ, ’aiɛ ’üa kʋmla ’darʋ ‑gälɩ (Ɛgësɔɔdë 13.9,16; Deteronɔɔmë 6.8; 11.8). ’Kä ü pla dɛɛ ’dee ‑beerea’ ’tawöa ’tɩpɩ ’üa ‑panë ‑wälɩ, ’ümä ’üa ‑dɔ plɛ ’pa (Nɔɔbrë 15.37-41; Deteronɔɔmë 22.12). Nyɔsʋaa ’bata nyüü ’pa ’ɔa ’papawii plɛ, ‑maa Farisinyüüa ni ‑sesre ‑gbʋgbʋmäklɩ nyüü ’mä ’saa jre ’üün, ’üma bibie nyɔsʋa ’ü ‑wlɛlɩ nyüü ’mä ’üün ’jäjrä.. ⁶’Ü ‑wa ’klɔɔtrʋa ’kpatë ‑gälɩa kʋkʋkʋ ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ nyra juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ. ⁷’Ü ‑wa abɩa nyüü ’trɛɛ ’üün ‑saplɛ ’klɩ, ’kä ’ü were ’üün Rabii, Rabii23.7 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä «’Kpɩkpɩanyɔɔ». Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ..

⁸«‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’kpɩkpɩanyɔɔ ’doo ’a kä, ’ɔɔ bä ’Kriisë23.8 ’Kriisë: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’ii känyrɩ ’anyɩ ’nyie ’ünyɩ ’dara ’amɩ Rabii. ’Ana ’fɩɔ bä ‑wlajü. ⁹Tʋ ’doo ’a kä, ’ɔ bä cɛlɩ; ’ii känyrɩ ’anyɩ were nyɔɔ tʋ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ¹⁰’Anya kä ’Cifi ’doo, ’ɔɔ bäa’ ’Kriisë. ’Ii känyrɩ, ’anyɩ ’nyie ’ünyɩ were ’amɩ ’cifi. ¹¹Nyɔɔlɔ bäa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔa kpaköa nɔ, ɔ bä ’ana ’jrʋpafɛnyɔɔ. ¹²’Be nyɔɔ o nyɔɔ ’mäa’ ’ɔa nyufa ’jrara nɩ, ’ɔnya ’wʋcierea; ‑bɛ nyɔɔ o nyɔɔ ’ciea’ ’ɔa nyufa ’wʋ, ’ɔnya ’jraraa.»

¹³«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü! ’Amɔ ’paa cɛɩɩa ’kamapläa tatu: ’ana ’mʋgbɛ ’nyɩ pa pa ‑a, ’anyɩ ’cɛrɛ bɩa ‑mülü ’bataa’ papakʋ ‑wälɩ ‑a. ¹⁴Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü! ’A bɩa ’kusroŋlëgë diia ’fɩɔ kälɩ, ‑bɛ ’ama bibie Nyɔsʋa ’a ‑wlɛlɩ ‑beere ’cɩcanyüü, nyüü ’mä ‑gʋ ’amɩ ’jäjrä. ’Ia ‑gʋ ’ana ‑gäa ‑tʋtʋkʋ nya ’lɩklaa ‑gböösa23.14 ‑Taa ’pɛlɩ ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

¹⁵«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü! ’A ‑pie ‑tʋtʋ nyra ’nie ‑gälɩ ’amä nyɔɔ ’doo wii ‑gbapala ’ɔmä ’ana ’wʋnyɛrɛnyɔɔ bä. ’Ama ’jä ’ia nyɔɔlɔ nɩ, ’a nrörö ’ɔɔn ’wʋsɔɔ ’wʋ kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ a ’jʋ ’lɩ; ’sɩrɩ ’anyɩa’ bä.

¹⁶«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ, ’amɔ ’nɔɔa’ ‑bɛ ɔ ’tierea’ nyüü. ’A nɩnɩa: Nyɔɔ ma ’sɔrɩ Nyɔsʋaanyuku kpakua ’nyrɩklɩ nɩ, ’ia ’sɔrɩkʋlʋ ’nyɩ ‑gbaa ‑a kä. ‑Maa ɔma ’sɔrɩ ‑sikalä bäa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩa ’nyrɩklɩ nɩ, ’ii kä ‑gbaa, ’ɔ kä ’ɔmä wiili ’ciea’ ’ɔ mlɩ nʋ. ¹⁷Mlüüpanyüü ’amɩ! ’Nɔnɔnyüü! ‑Mɛ ’plɛɛ ‑siwʋ le, ‑sika ‑ale Nyɔsʋaanyuku kpakulu ’paaa’ ‑sika ’ku ‑gälɩ? ¹⁸’A nɩnɩa bɩa: Nyɔɔ ma ’sɔrɩ ‑gbɔsatöwlöa ’nyrɩklɩ nɩ, ’ia ’sɔrɩkʋlʋ ’nyɩ ‑gbaa ‑a kä; ‑maa ɔma ’sɔrɩ ‑gbɔlʋ bäa’ ‑gbɔsatöwlöläa ‑gälɩ nɩ, ’ii kä ‑gbaa, ’ɔ kä ’ɔmä wiili ’ciea’ ’ɔa mlɩ nʋ. ¹⁹Mlüüpanyüü ’amɩ23.19 Mlüüpanyüü: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkëa kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.! ’Nɔnɔnyüü! ‑Mɛ ’plɛɛ ‑siwʋ le, ‑gbɔ ‑maa ‑gbɔsatöwlölä ’paaa’ ‑gbɔ ’ku ‑gälɩ? ²⁰Nyɔɔlɔ ’sɔrɩa’ ‑gbɔsatöwlöa ’nyrɩklɩ nɩ, ‑gbɔsatöwlö nyra diili kä ’fɩɔ bäa’ ’äa ‑gälɩa ’nyrɩklɩ ’ɔ ’sɔrɩ. ²¹Nyɔɔlɔ ’sɔrɩa’ Nyɔsʋaanyuku kpakua ’nyrɩklɩ nɩ, Nyɔsʋaanyuku kpaku nyra nyɔɔlɔ kʋa’ ’ua ‑wälɩa ’nyrɩklɩ ’ɔ ’sɔrɩ. ²²Nyɔɔlɔ ’sɔrɩa’ cɛlɩa ’nyrɩklɩ, Nyɔsʋaa ’kɩɩkpataa ’nyrɩklɩ nyra Nyɔsʋalɔ kʋa’ ’äa ‑gälɩa ’nyrɩklɩ ’ɔ ’sɔrɩ.

²³«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü! ’Ana papladiia ’sipijiea ‑tɔrʋpɩɔ ’a ’baalɩ ‑pʋa në ’pɛ ’kä ’a ’trɛɛ Nyɔsʋa: ’maatë, anɛɛtë, nyra kumɛɛ23.23 ’maatë, anɛɛtë … kumɛɛ: ’Üa ’brea plapladiijie ’ü ’darasaa. ’Ü ’paa ’iin jijri dɛrɩ, imä mɛ kä.. ‑Maa ‑dɔa ’mlɩ wiili ‑sia’ ’ia ’fɩɔ ’wʋ nɩ, ’ii ’anyɩ ‑träärälɩ: ’klɩgägäkʋ, nyatɛplɛ, nyra nyɔsʋaplɛtorokʋ kä ’imä ’amɩ ’lɩ bä, nyra bɩa wii ‑mɩlɩ bäa’ ‑dɔa ’mlɩ. ²⁴’Nɔnɔɔtierenyüü! ’A doro diili ’a nëmäa’ ’mla ‑wälɩ ‑sugbaa ‑gʋ, ‑bɛ ’a ’mlaa samoo23.24 Moisëa ‑dɔ nɩnɩa kä mlaa ‑mölöö pa ‑fre (Levitiikë 11.23,41); ‑maa Farisinyüü ma pɔ ’iin ’lɩkä, ’ü doro dɛɛ o dɛɛ ’ümäa’ ’mla ‑wälɩ, ’ü ‑pɩ dɛɛjʋ ’doo ma. Üma ma ’ia dɛɛjʋ ’doo nɩ, ’üa plɛɛ ’ü ’a ‑fre pa Nysɔsʋaa ’klɩ..

²⁵«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü! ‑Köwü nyra ’plëëa ‑gälɩlɩ nyüü ’jääa’ ’wʋ nɩ, ’ii ’a kpëtä, ‑maa ’ana ’mlɩ ’si ’jejiekʋ nyra dɛɛnyükäkäkʋ. ²⁶’Nɔnɔɔ Farisinyɔɔ! Kpëtä ‑kätɩ ‑na ‑köwö nyra ’plaaa ’mlɩ, ‑bɛ ’ia ‑gälɩ ’mä ’na.

²⁷«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü! ’A ‑beere ’dasili ’ü ’pɔlɔa’. ’I ’nara ‑gälɩ, ‑maa ’ia ’mlɩ ’si jäjänyüüa ’koi nyra diili plaa’ nyɔɔ ‑fre ’lɩ. ²⁸’Asɩ ’a bä; ’a ‑beere ’klɩgänyüü, ‑maa ’ana ’mlɩ ’si yrʋ ’klɩ. Nyɔsʋaa ‑dɔ ’a ’pɩɛ ‑gälɩ.

²⁹«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü! ’A ’paa ’nana ’dasi nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑gʋ; ’kä ’a ’nara ’klɩgänyüüa ’dasi, ³⁰’kä ’a ’jää ‑maa: ama bä kä ‑plɩɩ ana tʋɩɩa ’taɩn ’lɩ, a ‑nëmä kä ’üün ‑a ’nyiere ’ümä nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑toru ’kä ‑gblɔɔ. ³¹’Asɩ ’ana ’papawiia ’mʋgbɛ srara ’sɩrɩ ’a bäa’ nyüülü ’blaa’ nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’jü! ³²‑Bɛ ’ba mi ’ba ’wlara wiili ’ana tʋɩɩ koloa’ ’kä! ³³Trii ’amɩ! ’Mëmlɛtapaa ’jü ’amɩ! ‑Asɩ ’anya kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋ mlɩ sɔ le? ³⁴’A ’ia ‑gʋ ’nyaa ’amɩ nyɔsʋaamlɩpalanyüü, nyra ’lɩglanyüü, nyra ‑dɔkpɩanyüü jaa; ’kä ’anya ‑mölöö ’bla, ’kä ’anya ‑mölöö krʋa ‑gälɩ kolo; ’kä ’anya ‑mölöö ‑gbalɛfi ‑gälɩgba ’ana ’sraaplanyuku ‑wälɩ, ’kä ’anya ’üün bätë o bätëa ’mlɩ prɛrɛ. ³⁵Kolo ’klɩgänyɔɔ Abɛɛlë ‑gälɩ ’kä ‑a ji Barakiia ’jʋ Sakariilɔ ’a ’blaraa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku nyra ‑gbɔsatöwlöa ‑tɔrʋpɩɔ ‑gälɩ nɩ, ’üa ‑torulu kä ’fɩɔ ‑gbäträa’ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’kä nya ’amɩ ’wli kʋa. ³⁶’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ ‑gälɩ ’ia ’fɩɔlʋ nëmä ’wli tɩɔ.

Jesua ‑sɩsra Jerusalɛɛmëa ‑gʋ

Lukë 13.34-35

³⁷«‑Awɛɛ Jerusalɛɛmë, Jerusalɛɛmë, ‑mɔ ’blaaa’ nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’kä ‑kaakla nyüülü ’ü jaa’ ‑mɩ ’täkë. ’Wʋ ‑srüplɛɛ ’wʋ ’n ’bata ‑na ’jüa ‑gbapaplakʋ ‑beere sapëgoolu papla ’ua ’jü ’ua ‑pëkateri le? ‑Maa ’anyɩ ’nyie ‑a ’nyie. ³⁸’I ’na ɔ! ‑Jää, ’ana nyukua fʋfʋ tɩɔ ’amɩ kälɩ! ³⁹’Amɔ ’n ‑gbala, ’a ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jäjää, ’kä ’anya ‑srɩɩ ’daa: ‹ ‑Jɔrʋ pala nyɔɔlɔ jröröa’ ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩ23.39 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.26.!› »

Jerusalɛɛmëa ‑gbogblookʋ

Marëkë 13.1-4; Lukë 21.5-7

¹Jesu ’ciea’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ nɩ, mö ’ɔ mö ɩ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ümä ’ɔɔn Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑gböööa ’mlɩa nyëka srara. ²’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’A ’jää diili kä ’fɩɔ kʋa’ ‑pɩ ’wʋ? ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ia nyukupatäkä ’döö ‑nëmä ’döö ‑gälɩ ‑a tɩɔ; ’üa ’fɩɔ nya ‑gbloooa.»

³Jesu nya mi Oliivëa ’dʋgba ’wli kʋ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi ’ɔɔn ’bete ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ: «‑Gbala amɩ, ’taɩn ’plɛɛ ’lɩ ’ia ’fɩɔlʋ ’mä ’lɩjrä le? ‑Asɩ anya ‑na jijijrüü nyra ’pläa bɩara ’taɩn jre le?»

Wiili ’mäa’ amɩ ‑gbala ’sɩrɩ ’pläa bɩabɩataɩn nyaa’ ’lɩjrä

Marëkë 13.5-13; Lukë 21.8-19

⁴Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ba ‑tre ’ana nyüfë! Nyɔɔ ’nyɩ ’pa ’amɩ mlüülɩ. ⁵Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ’na ’nyrɩ jaa ’kä ’ünya ji ’kä ’ünya ’daa: ‹’Mɔɔ bä ’Kriisë,› ’kä ’ünya nyüü ’kɔkɔmlɛ ’nyʋfɔ ’wʋ ’ba. ⁶’Anya toulu ’nyɩa’ ’amɩ ’lɩdɛrɩtʋŋlɔ nyra ‑mulu tʋŋlɔa’ ’amɩ ’lɩdɛrɩa wii ’wlinua ‑maa ’ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ; ’ia ’fɩɔlʋ kä ’imä ’lɩjrä. ‑Maa ‑mää bɩarataɩn ‑kaaŋlʋ ’saabä. ⁷‑Glügbö ‑bɛ ‑glügbö nya ’wlitotroa, ’kɩɩ ‑bɛ ’kɩɩ nya ’wlitotroa; ‑gbëka nyra ‑wusu24.7 nyra ‑wusu: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. nya ‑pɩɔa ’fɩɔ paa; ‑tʋtʋ nya tɩtrɛa. ⁸’Ia ’fɩɔlʋ nya ‑beere ’ŋlʋʋa ‑gälɩsɔsrɔkʋa ’klɩsa mɩmɩakʋ.

⁹«’A ‑plɩɩ ’ümä ’amɩ nyüü kälɩ ’sara ’amä ’üü ‑sʋɩ kälɩ ’järä ’kä ’ünya ’amɩ ’babla. Nyüülü kä ’fɩɔ ’nyɩa’ Nyɔsʋa jre nya ’amɩ ’nyüamlɩjraraa ’na ’nyrɩa ‑gʋ. ¹⁰’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛ nya Nyɔsʋa dɛrɩ sɔa; ’ünya dɛrɩ sɔsrɔa ’kä ’ünya ’nyüamlɩjajra. ¹¹‑Gbagblɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’kɔkɔmlɛ nya jia ’kä ’ünya nyüü ’kɔkɔmlɛ mlüülɩpa. ¹²‑Balʋa ‑gälɩpaplakʋa ‑gʋ nɩ, ‑wawlakʋlʋ bä ɩa’ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ nya sɩɔ paa. ¹³‑Maa nyɔɔlɔ nëmäa’ ’wʋsɔɔrɔ ‑sɔrɔ, ‑bɛ ’imäa’ bɩa nɩ, ’ɔnya ’lɩmlɩwʋa. ¹⁴‑Taa ’Kamapläa ’Mʋfagogolä kʋa’ ‑pɩ nya ’blɩa ’fɩɔa ’mlɩ ’saraa, ’fɩɔwʋ ’kä ’plä nya bɩa.

‑Sʋɩ kpakü

Marëkë 13.14-23; Lukë 21.20-24

¹⁵«’Ii känyrɩ ’ama ’jä Nyɔsʋa jraradɛɛlɛ24.15 Nyɔsʋa jraradɛɛ: Daniɛɛlë 9.27; 11.31; 12.11; Marëkë 13.14. kä ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Daniɛɛlë ’pa käa’, ɛma pa Nyɔsʋaanyukua ’nyüna ‑pɩɔ nɩ, abɩa nyɔɔlɔ ‑täsäa’ ’nu! ¹⁶‑Mülü ’mäa’ Judee bä ’ia ‑srɩ ’lɩ nɩ, ü fɔlɔ ’dʋgbë ’lɩ. ¹⁷‑Mɔlɔ nëmäa’ nyuku ‑gälɩ bä, ’ɔnyɩ ’cie, ’ɔnyɩ mi dɛɛa ’klɛɛ nyüköli. ¹⁸‑Mɔlɔ nëmäa’ ’klʋɛɛ bä, ’ɔnyɩ ’blöö ’ɔnyɩ ji ’kotua ’klɛɛ. ¹⁹’Ia ‑srɩ ’lɩ ‑nëmä nʋgblaŋlëgë nyra ü ’nyaaa’ ’jü kälɩ ‑a ’nara.

²⁰«’Ba bibie Nyɔsʋa ’ana fɔfɔtaɩn ‑pɩ ’lɩjrä sɩɔpataɩn ’lɩ, ’aiɛ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ. ²¹’Be ’ia jrüülüa ’mlɩ, ‑sʋɩ kpakülü nëmäa’ ’lɩjrä, ’ia ’samaa ‑sʋɩ ‑kaapɩɔ ’lɩjrä ’bala ’pläa ’käkolofa ’wʋ, ’ɛ ‑ka ‑nëmä bɩa ’lɩ ‑a jrä ’plɔʋ. ²²Nyɔsʋa ma ’nyɩ ɩ ’ia jrüülü ’klɩ ‑a ’bö, nyɔɔ ’doo ‑nëmä ’lɩmlɩ ‑a ’wʋ; ‑maa ’ɔa nyüülü ’ɔ ’baa’ ’lɩ, ’üa ‑gʋ ’ɔ ’bö jrüü ’klɩ.

²³«’Ii känyrɩ nyɔɔ ma ‑gbala ’amɩ: ‹‑Tɛ ’Kriisë bä› ’aiɛ: ‹‑Nyɛɛ ’ɔ bä› ’anyɩ ’dara ’iin wii. ²⁴’N ’paa’ ’iin nɩ, ‑gbagblɛ ’kriisë nyra ‑gbagblɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüü nya ‑srɩɩ ’lɩbäa. ’Ünya ‑saragbi kpakü nyra plɛklɩkalawii nʋa, ’ünya ’nɩmɩ nyüülü Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ mlüü ’lɩpaa ima bä ’ia ’sa. ²⁵’N tɩ ‑srɩ dɛrɩ ’nyaa ‑gbala ’amɩ ’iin.

Lukë 17.23-24,37

²⁶«Üma ‑gbala ’amɩ: ‹‑Jää ‑nyɛɛ ‑aaga ’lɩ ’ɔ bä› ’anyɩ mi ’lɩ. Üma ’daa: ‹‑Jää ‑tɛ nyüköli ’ɔ ‑sisre› ’anyɩ ’dara ’iin wii. ²⁷’Be Nyɔɔa ’Jʋa jijitaɩn nya ‑beere ‑mamɛɛa ’bɩbɩ sɔa’ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfa ’wʋ ‑bɛ ’ɛ ’cerea’ ’jrʋa ’pifa ’wʋ. ²⁸’Be ‑plɩɩlɩ jäjädɛɛ bäa’ nɩ, ’ii ‑kɔkëpanë24.28 ‑kɔkëpanë: Nyisiolɔ kä ‑gä a ’paaa’ ‑tɛ nɩ, ’ɔ ’ü ’dara «vautour» ‑gögbiiwiili. trara24.28 Jɔɔbë 39.30. ’Iibä Nyɔsʋaa ’Jʋa jijikʋ bä ’cɩcasa; nyɔɔ ’doo ‑nëmä ’ɔa ‑gä mlɩ ‑a sɔ..

Marëkë 13.24-27; Lukë 21.25-31

²⁹«‑Taa jrüülüa ‑sʋɩ ma ‑si dotro nɩ,

’jöjrüükpü nya ’jrʋa ’klɩ ’prɛrɛa,

‑seple ‑ka ‑nëmä ’ɛa plöplönyü ‑a ’klaa,

‑särë nya cɛlɩ sɔsɔa ’kä ’ünya böblö;

’klülü kä ’fɩɔ bäa’ cɛa ’mlɩ nya tɩtrɛa24.29 Esaii 13.10; 34.4..

³⁰«’A ‑plɩɩ Nyɔɔa ’Jʋa tie ’mä cɛa ’mlɩ ’tɔrɔ24.30 ’I ’mrɛɛ ’i bä bɩa: ’A ‑plɩɩ Nyɔɔa ’Jʋlɔ bäa’ cɛlɩa tie ’mä ’tɔ.. ‑Tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa nyüüa ’fɩɔ nya ‑sɩsraa. ’Ünya Nyɔɔa ’Jʋ ’jäa, ’ɔnya cɛlɩa ‑gbru ‑gälɩ jaraa ‑bɛ ’ɔnya ji, ’ɔ ‑bɛ ’ɔa ’klü nyra ’wliklɩa ’bʋabʋakʋ. ³¹Dɛglɛ nya wiimlɩbablaa ‑gböösa, ’kä ’ɔnya ’ɔa ’aanjë jaa ’ümä ’ɔa nyüülü ’ɔ ’baa’ ’lɩ, ü bäa’ ‑tʋtʋa kotü mlɔɔ ’lɩ, ‑gbapapla, sɔ cɛa ’käkolofa ’wʋ ‑a mi ‑a ‑tɔɔ cɛa blöröfa ’wʋ.»

Figietuua tapönänä

Marëkë 13.28-31; Lukë 21.29-33

³²«’Ba ’nu ‑tɔɔɔlʋ figietuu24.32 figietuu: ’Üa ’brea tuulu ’ü ’daraa’ figietuu; tuulu tʋäa’ figiebö. ’paaa’ ’wli. ’Ua dawii ma bä ’jɩjarɛ ‑bɛ ’napɩ ’jɩjarɛ ma ‑ga nɩ, ’a jre ’iin ’sɩrɩ ’ua tʋtʋ ’taɩn nyaa’ ’lɩjrä. ³³’Asɩ ’ama ’jä ’ia wiilia ’fɩɔ, ima jrälɩ nɩ, ’ba jresaa wiili nëmäa’ ’tɔ ‑kanyɩ ’lɩdɛrɩ ‑a tʋŋlɔ. ’I bä nyukumla ’klɩ. ³⁴’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩa ’fɩɔ ‑nëmä bɩa ‑a bɩa ’kä ’ia ’fɩɔ nya ’lɩjrä.

³⁵«Cɛ nyra ‑tʋtʋ nya ‑sia, ‑maa ’na mlɩa wii ‑nëmä ‑si ‑a ‑si ’plɔʋ.»

Nyɔɔ ’nyɩ ’ia jrüü nyra ’ia ’taɩn ‑a jre

Marëkë 13.32-37; Lukë 17.26-36

³⁶«Dɛɛlɛ bäa’ ’ia jrüü ’aiɛ ’ia ’taɩn nɩ, nyɔɔ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre; ’aanjëlü bäa’ cɛlɩ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre24.36 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’inya ’nyɩ bɩa ’Jʋ bä.. Tʋa ’doo ’ɔɔ jre ’iin. ³⁷’Sɩrɩ wii ‑si käa’ Noea ’taɩn ’lɩ24.37 Jenɛɛsë 6.5-12; 7.6-23; 1 Piɛɛrë 3.20. nɩ, ’asɩ Nyɔɔa ’Jʋa jijitaɩn ’mä bɩa bä. ³⁸Noea ’taɩn ’lɩ nɩ, ’nʋŋlʋ kpaku ‑ka bä käa’ dɛrɩ nɩ, nyüü ma jödɛɛ ‑bɛ ’ü ma ’mlaa ’nʋ, ’ü ma ’tie ‑bɛ ’ü ma ’tie ’üa ’ŋlëkayörü. ’Asɩ ’ü kä kä, Noe nya ’jra kä ’mɩɩa ’mlɩ. ³⁹’Üa ‑gbʋʋ ’nyɩ kä ’lɩ ‑a bä bä, ’nʋŋlʋ kpaku nya ji ’unya fa ’üa ’fɩɔ. ’Asɩ ’i nëmä bɩa bä Nyɔɔa ’Jʋa jijitaɩn ’lɩ. ⁴⁰Nyüü ’sɔɔ nya ’klʋɛɛ bäa; ’doo nya falaa, ’kä ’doo nya tɩɔ. ⁴¹’Ŋlëgë ’sɔɔ nya dii ’wʋbrerea; ’doo nya falaa, ’kä ’doo nya tɩɔ.

⁴²«’A ’ia ‑gʋ ’anyɩ ’mʋmɔ, ’be ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ ’ana ’Pläkänyɔɔ ’mäa’ ji ’anyɩ ’iin jre ‑a jre.

⁴³«‑Maa ’ba jresaa: nyukukänyɔɔ ma jre ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ ‑jejienyɔɔ ’mäa’ ’ɔɔn ‑gbapa nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’mʋmɔ ‑a ’mʋmɔ ’jejienyɔɔ ‑pɩ ’ɔa nyuku ‑wälɩ pa. ⁴⁴’A ’ia ‑gʋ, ’ana ’mʋgbɛ ’ba ‑ëlere, Nyɔɔa ’Jʋ nya jia ’taɩnlɩ ’kä ’mlɩ ’anyɩa’ ’ɔɔn boblo.

’Jrʋpafɛnyɔɔlɔ bäa’ plɛtorosaa tapönänä

Lukë 12.42-46

⁴⁵«’Jrʋpafɛnyɔɔ ’plɛɛ ‑gäklɩ ‑bɛ ɔ ‑glalɩ le, ɔ nyukukänyɔɔ ’mä ’ɔa ’jrʋpafɛnyüüa ’fɩɔ ‑gba tɩ, ’ɔnya ’üün jijri ‑nyɩ ’taɩn ma jräwli le? ⁴⁶Nyukukänyɔɔ ma ji ɔma jrä ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’jrʋpalä ’ɔ tɩa’ ’ɔɔn ‑gba ‑gälɩ nɩ, abɩa dɔrʋ ’bla ’ia ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ. ⁴⁷’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: nyukukänyɔɔ nya ’ɔɔn ’ɔa käkädiia ’fɩɔ ‑gba tɩa. ⁴⁸‑Maa ɔma bä plɛbʋbɔ ’jrʋpafɛnyɔɔ nɩ, ’ɔnya ’daa ’ɔa ’kamanyɔɔ ’a ’lɩwlɛ, ⁴⁹‑bɛ ɔma ‑tʋ ’lɩ ’ɔa ‑mölöö ’jrʋpafɛnyüülüa dii ‑gälɩgbagbakʋ, ‑bɛ ’ɔ nyra ’nʋmlanyüü ma ji jijrili nyra ’nʋlʋ bäa’ ’lɩ nɩ, ⁵⁰‑srɩlɩ kä ’mlɩ ’ia ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’nyɩa’ boblo, ’a ’ia ’mlɩ nyukukänyɔɔ ’mä jrörö, ‑gliiilɛ ’ɔa plɛ ’nyɩa’ ‑gba bä, ’ɛa ’mlɩ. ⁵¹’Kä ’ɔnya ’ɔmɩ ’pɔnɩ ‑gböösa, ‑bɛ wiili ’ü nöa’ ‑glagälɩsrörönyüü ‑gba nɩ, ’kä ’ɔnya ’ɔmɩ ’iin ‑gba nʋ, ’a ‑plɩɩ ’ümä ’wu ‑bɛ ’ümä ‑gla ji.

’Ŋlëkaplü ‑pʋa tapönänä

¹«Cɛɩɩa ’kamaplä ‑beere ’sɩrɩ ’ŋlëkaplü ‑pʋ dɔrɔa’ ’üa ’napu ’wʋ ‑bɛ ’ü mia’ nyɔɔlɔ ’tiea’ ‑glaaa. ²‑Gböö bälɩ, ’ü ‑glalɩ ‑bɛ ‑gböö ‑mülü pa mlüü. ³Mlüüa nülü nɩ, ’ü fa ’üa ’napu ‑maa ’ünyɩ ’kpɩ ‑a fa ’ümä ’üa ’napu ’lɩ ’pa. ⁴‑Maa ’lɩglaa nülü nɩ, ’ü ’pa ’kpɩ ’kpalë ’lɩ ’ünya fa ’iin. ⁵‑Bɛ ɔ ’tiea’ ‑wlɛa’ dɛrɩ nɩ, ’mʋmʋ nya ’bla ’üün ’ünya ’mʋmɔ. ⁶‑Srɩlɩtʋŋlɔwlaa nyüü ’kpöö ɔ: ‹‑Jää ’titinyɔɔ jö ‑o! ’Ba ’cie ’amä ’ɔɔn ’klɩjrara ‑o!› ⁷’Üa ’fɩɔ nya sɔwʋ, ’ünya nʋ ’üa ’napu dɛɛ. ⁸‑Maa mlüüa nülü nya ‑gbala ’lɩglaa nü: ‹’Ba ‑nyɩ amɩ ’kpɩ ana ’napu nëmä ’nyrɔlɔ.› ⁹’Iibäa’ ’lɩglaa nülü nɩ: ‹’Büa! ’Inyɩ ‑päpäsa ‑a bä. ’Ba mi dotro ’perupanyüüa ‑nyɛɛ ’amä ’ana ni ‑su!› ¹⁰’Ii ’ü mi ‑su ‑bɛ nyɔɔlɔ ’tiea’ ’tɔ. ‑Mülü ‑ëlere ɩa’ nyra ’ɔɔn nya pa ’titiö nyuku ‑wälɩ, tatu nya ’pala. ¹¹’Taɩn ’mä ‑sikalɩ mi nɩ, ‑mülü mi ɩa’ ’kpɩ ‑su nya ji; ’ü bɔtɔ tatu ‑bɛ ’ü nö: ‹’Pläkänyɔɔ! ’Pläkänyɔɔ! ’Sa amɩ tatu ’klɩ!› ¹²‑Maa ’iibäa’ ’ɔɔn nɩ: ‹’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: ’nyɩ ’amɩ ‑a jre!› ¹³’Ii känyrɩ ’anyɩ ’mʋmɔ, ’be ’anyɩ ’taɩnlɩ nyra jrüülü kä ’mlɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ji25.13 kä ’mlɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ji: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑a jre.

’Jrʋpafɛnyüü tääa tapönänä

Lukë 19.12-27

¹⁴«Cɛɩɩa ’kamaplä nya ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ möa’ nyɔtugbabre, ‑bɛ ’ɔ wea’ ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü ‑bɛ ’ɔ tɩɛa’ ’üün ’ɔa käkädii ‑gba. ¹⁵’Sɩrɩ ‑molooa ’srɛ bäa’ ’ɔnya ‑päälä ’üün mölii ’lɩ ’ümä ’jrʋpa ‑fɛ. ’Ɔnya ‑nyɩ ‑moloo talaan25.15 talaan: Grɛɛkëwii bäsaa. Talaan ’dee bä deniea ‑diipʋ ‑diigböö (6 000). Denie ’dee ‑bä ‑srɩ ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛmölii ’üa ’taɩn ’lɩ. ‑gböö, ‑moloo ’sɔɔ, ‑moloo talaan ’döö. ¹⁶‑Mɔlɔ ’jäa’ talaan ‑gböö nya nʋ ’ɔa ni ’ɔnya ‑fɛ ’jrʋpa, ’ɔnya ’järä ’ia ‑gälɩ talaan ‑gböö ‑mölöö. ¹⁷‑Mɔlɔ ’jäa’ ’sɔɔ nya nʋ dɛɛ ’dee ’ɔnya ’järä ’ia ‑gälɩ talaan ’sɔɔ ‑mölöö. ¹⁸‑Mɔlɔ ’jäa’ talaan ’döö nɩ, ’bütügba ’ɔ ‑go ’äa ’mlɩ ’ɔ ‑sisre ’ɔa ’kamanyɔɔa mölii. ¹⁹’I ‑wlɛa’ ’lɩ nɩ, ’jrʋpafɛnyüüa ’kamanyɔɔ nya ji, ’ɔ ‑nëma ü ’sa ’ɔɔn ‑gogo. ²⁰‑Mɔlɔ ’jäa’ talaan ‑gböö nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya srara ’ɔɔn talaan ‑gböölä blöa’ ’lɩgälɩ; ’ɔ ‑nëma: ‹’Pläkänyɔɔ, ‑tɩ ’mɩ talaan ‑gböö ‑gba. ’N ’järälɩgälɩ ‑gböö ‑mölöö.› ²¹’Ɔa ’kamanyɔɔ nya ‑gbala ’ɔɔn: ‹’I ’na ’mʋfasa, ’cɩca ’jrʋpafɛnyɔɔ nyra plɛtoronyɔɔ ‑bä! ‑Sraraa’ ’mɩ ’sɩrɩ bäa’ plɛtoronyɔɔ diijie ’lɩ ’n ‑nyɩa’ ‑mɩa ’mlɩ nɩ, ’nyaa ‑mɩ dii ’kɔkɔmlɛ kälɩ ‑nyɩa. Ji ’nyraa ‑mɔ ’mä dɔrʋ nʋ.› ²²‑Mɔlɔ ’jäa’ talaan ’sɔɔ nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ɔ ‑nëma: ‹’Pläkänyɔɔ, ‑tɩ ’mɩ talaan ’sɔɔ ‑gba; ’n ’järälɩgälɩ talaan ’sɔɔ ‑mölöö.› ²³’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: ‹’I ’na ’mʋfasa, ’cɩca ’jrʋpafɛnyɔɔ nyra plɛtoronyɔɔ bä! ‑Sraraa’ ’mɩ ’sɩrɩ bäa’ plɛtoronyɔɔ diijiea ’mlɩ nɩ, ’nyaa ‑mɩ dii ’kɔkɔmlɛ kälɩ ‑nyɩa. Ji ’nyraa ‑mɔ ’mä dɔrʋ nʋ.› ²⁴‑Mɔlɔ ’jäa’ talaan ’döö nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ɔ ‑nëma: ‹’Pläkänyɔɔ, ’n jre ’iin ’sɩrɩ ‑klaa’ ’lɩ: ‑plɩɩlɩ ‑nyɩa’ ‑goolo, ’ii ‑böölö, ’kä ‑saara ‑plɩɩlɩ ‑nyɩa’ plala. ²⁵’Ii kä ’mɩ ŋalɛ ’wʋ. ’Ia ‑gʋ ’nyaa mi nyaa ‑sisre ‑na talaan ‑tʋtʋa ’mlɩ. ‑Jää ’ään kʋ ‑pɩ dɔrɔ ‑na dɛɛ ’wʋ.› ²⁶’Iibäa’ ’ɔa ’kamanyɔɔ: ‹Plɛbʋbɔ ‑fɛfɛjrʋpafɛnyɔɔ! ‑Jre ’imɩ ’sɩrɩ ’n ’bölöa’ ‑plɩɩlɩ ’nyɩa’ ‑goolo, ’sɩrɩ ’n ’saraa’ ‑plɩɩlɩ ’nyɩa’ plala! ²⁷‑Bɛ ‑tʋ ɩ ’na mölii möliianyüköli ’la! ‑Ama nʋ ɩ ’imɩ nɩ, ’inya ɩ ’lɩ ‑gälɩ ’paplaa, ama ji ’kä ’nyaa ’iin ’lɩbaa! ²⁸’Ii känyrɩ ’ba ’ba ’ɔmɩ talaanlä kälɩ ’kä ’a ‑nyɛɛ ’ämɩ ‑mɔlɔ ’klaaa’ talaan ‑pʋ! ²⁹’Be nyɔɔlɔ ’klaaa’ diijie nɩ, Nyɔsʋa nya ’iin ’wlibɩaa ’ɔmä ’kɔkɔmlɛ kä. ‑Maa nyɔɔlɔ ’nyɩa’ dɛɛ ’klaa nɩ, ’ɔnya ’nɩmɩ ’ɔɔn ‑mɛlɛ ’ɔ ’klaaa’ kälɩ ’baa, ³⁰’kä ’a be ‑taa ‑fɛfɛjrʋpafɛnyɔɔlɔ ‑fälɩa ’jöjrüükpü ’lɩ. ’A ‑plɩɩ ’ümä ’wu ‑bɛ ’ümä ‑gla ji.›

‑Gätʋsrɩ ‑susugbee

³¹«‑Bɛ ’taɩn ’lɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ‑srɩ ’ɔa ’wliklɩbʋabʋakʋ ja ’ɔmäa’ ji, ’ɔɔ ‑bɛ ’nyüna ’aanjëa ’fɩɔ nɩ, ’ɔa ’wliklɩbʋabʋakʋa ’kɩɩkpata ‑gälɩ ’ɔmä kʋ. ³²‑Tʋtʋ ‑gälɩa nyüüa ’fɩɔ nya ’ɔa ’klʋɩ traraa, ’kä ’ɔnya nyüü ‑gbasasra ‑beere ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ ’sasra ‑bablëë ‑bɛ wluaɩɩ ‑gba. ³³’Ɔnya ‑bablëë ’ɔa ’dupa ’lɩ ‑tʋa, ’kä ’ɔnya wluu ’ɔa kʋmla ’lɩ ‑tʋ. ³⁴’Kä ’kɩɩ nya nyüülü bäa’ ’ɔa ’dupa ’pɛlɩ ‑gbala: ‹’Ba ji, ’amɔ ’na Tʋ ’paa’ ’nɩ; ’ba ji ’amä ‑jaalä ’na Tʋ ‑nyɩa’ ’amɩ fa, ä bäa’ ’kɩɩplälä ’ɔ tɛrɛa’ ’amɩ ’pläa ’käkolofa ’wʋ. ³⁵’Be ‑gbëka ’bla kä ’mɩ, ’anya ‑nyɩ ’mɩ jijrɛ. ’Mamlatʋ nya ’bla kä ’mɩ ’anya ‑nyɩ ’mɩ ’nɩ. ’N bä kä nyɔtugbanyɔɔ, ’anya ’kʋɛɛ ’lɩ ’mɩ. ³⁶’N ’pa kä ‑gbagba ’anya ’sroo ’mɩ; ‑wusu ’bla kä ’mɩ, ’anya ’kʋɛrɛ ’mɩ; ’n bä kä ‑jie ’lɩ, ’anya ji ’mɩ ’jäkalɩ.› ³⁷’Kä nyüülü ‑gäa’ ’klɩ nya ’daa: ‹’Pläkänyɔɔ, ’taɩn ’plɛɛ ’lɩ a ’jä ‑na ‑gbëkablaa nɔ le? ’Aiɛ ‑bɛ ’mamlatʋ ’bla ‑mɩ ‑bɛ a ‑nyɩ ‑mɩ ’nɩ le? ³⁸’Taɩn ’plɛɛ ’lɩ bä nyɔtugbanyɔɔ ‑bɛ a ’kʋɛɛlɩ ‑mɩ le? ’Aiɛ ’taɩn ’plɛɛ ’lɩ ‑paa’ ‑gbagba ‑bɛ a ’sroo ‑mɩ le? ³⁹’Taɩn plɛɛ ’lɩ ‑wusu ’bla ‑mɩ, ’aiɛ bä ‑jie ’lɩ ‑bɛ a ji ‑mɩ ’jä le?› ⁴⁰’Kä ’kɩɩlɔ nya ’üün ‑gbalaa ‑maa: ‹’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’asɩ a nöa’ ’ia samaa wii ’jüplüjielüa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo bäa’ ’na ‑wlajü ‑gba nɩ, ’mɔɔ ’a nʋ ’iin ‑gba.›

⁴¹«’Kä ’ɔnya nyüülü bäa’ ’ɔa kʋmla ’pɛlɩ ‑gbala ‑maa: ‹’Ba tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩdɛrɩ, busunyüü! ’Ba mi kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋa ’mlɩ, u Nyɔsʋa ‑ëlerea’ Sataan nyra ’ɔa ’aanjëa ‑gʋ! ⁴²’Be ‑gbëka ’bla ’mɩ, ’anyɩ ’mɩ jijrɛ ‑a ‑nyɩ. ’Mamlatʋ ’bla ’mɩ, ’anyɩ ’mɩ ’nɩ ‑a ‑nyɩ. ⁴³’N bä kä nyɔtugbanyɔɔ, ’anyɩ ’mɩ ’lɩ ‑a ’kʋɛɛ, ’n ’pa ‑gbagba, ’anyɩ ’mɩ ‑a ’sroo. ‑Wusu ’bla ’mɩ ’nyaa bä ‑jie ’lɩ, ’anyɩ ’mɩ ’jäkalɩ ‑a ji.› ⁴⁴’Kä ’üa ’mʋgbɛ nya ’ɔɔn ’bete: ‹’Pläkänyɔɔ, ’taɩn ’plɛɛ ’lɩ a ’jä ‑na ‑gbëkablaa nɔ, ‑bɛ anyɩ ‑mɩ jijrɛ ‑nyɩ le? ’Aiɛ ‑bɛ ’mamlatʋ ’bla ‑mɩ ‑bɛ anyɩ ‑mɩ ’nɩ ‑nyɩ le? ’Taɩn ’plɛɛ ’lɩ ‑bä nyɔtugbanyɔɔ ‑bɛ anyɩ ‑mɩ ’lɩkʋɛɛ le? ’Aiɛ ‑bɛ ‑paa ‑gbagba ‑bɛ anyɩ ‑mɩ ’sroo le? ’Taɩn ’plɛɛ ’lɩ ‑wusu ’bla ‑mɩ, ’aiɛ ‑bɛ ‑bä ‑jie ’lɩ ‑bɛ anyɩ ‑mɩ ‑gbaji le?› ⁴⁵’Kä ’ɔnya ’üün ‑gbalaa: ‹’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’asɩ ’anyɩ jia’ ’jüplüjielüa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ‑gba nɩ, ’mɔɔ ’a nö ’iin ‑gba.› ⁴⁶’Üülü nɩ, ’ümä ’pɔnɩkʋ ’jä ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ, ’kä ’klɩgänyüü nya ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä.»

JESUA JÄJÄKƲ NYRA ’ƆA ’KUAA ’BREA SƆSƆKƲ

26–28

Jesua ’kpɛɛlɛ ’ü plaa’

Marëkë 14.1-2; Lukë 22.1-2; Jaan 11.47-53

¹Jesu bɩaa’ wiipapakʋ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: ²’Be a jre ’iin anya ’Paakë ’jäa jrüü ’sɔɔa ’mlɩ, ’a ‑plɩɩ ’ümä Nyɔɔa ’Jʋ ’saa ’kä ’ünya ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolo.

³’Ii känyrɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, nyra ‑dɔkpɩanyüü26.3 nyra ‑dɔkpɩanyüü: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., nyra tagbü nya trara ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakölɔ ’üü ’daraa’ Kaiifë, ’ɔa ‑gbööli. ⁴’Ünya ’nönröwli ’ümä Jesu ’kpla yrʋsa ‑bɛ ’ümä ’ɔɔn ’bla. ⁵’Ü ‑nëma: «Anyɩ kä ‑a kä amä ’iin nʋ ‑glɩsɩglɩsɩa ‑srɩ ’lɩ, nyüü ‑pɩ ‑gbata.»

’Ŋlʋʋlɔ ‑gblɔɔa’ Jesua ’wli ‑daŋlʋɩnɩ ’kä

Marëkë 14.3-9; Lukë 7.36-50; Jaan 12.1-8

⁶Jesu bä ɩ Betanii ’jrʋklanyɔɔ Simɔɔa nyuku ‑wälɩ. ⁷Jesu jö ɩ dɛɛ, ’ŋlʋʋ ’doo nya pa, ’ɔa kälɩa alebatrëa26.7 alebatrë: Ejiipëtëa ’brea ’täkä ‑glügbö ‑mölöö bäsaa. ’Ü ’klaa ’pɔlɔnyü nyra ’katʋnyü. ‑Daŋlʋɩnɩlɩa ’peru bä nyɔɔa ‑sʋ ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛmölii. ’kpala, ’äa ’mlɩa ‑daŋlʋɩnɩlɩ kä ’peru ’bʋaa’. ’Ɔnya ‑gbäträ ’iin Jesua ’wli ’kä. ⁸’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’jäa’ ’iin nɩ, ’i kä ’üün ’crɛ ’wʋ; ’ü ‑nëma: «Dɛplɛɛ kä ‑plɩɩ ‑daŋlʋɩnɩlɩa bʋblɔkʋ le? ⁹‑Taa daŋlʋɩnɩlɩ kä ’peru ’bʋa, ɔma ‑nyɩ amɩ ’iin anya ’iin ’peru ’paa ’kä anya ’pʋablanyüü ‑gbaji!» ¹⁰‑Maa Jesu jrea’ ’iin, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ‑taara ’ŋlʋʋlɔ plɛ ’lɩ le? ’Mʋfagbi ’ɔ nʋ ’mɩ ‑gba. ¹¹’Be ’mɔɔlɔ nɩ, ’nyɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑a bä ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ; ‑maa ’pʋablanyüü bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ’plɔʋplɔʋ. ¹²‑Daŋlʋɩnɩlɩ ’ɔ ‑gbäträa’ ’mɩ ’wli ’wʋ kä nɩ, ’na ‑tʋtʋtaɩn a ‑gʋ ’ɔ nʋ ’imɩ. ¹³’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑pɩɔ o ‑pɩɔ ‑taa ’mʋfagogolä ’mäa’ ’sara ’pläa ’fɩɔa ’mlɩ nɩ, wiili ’ŋlʋʋlɔ nʋa’, nyüü nya ’ia ‑gä ’paa ‑bɛ ’ünya ’ɔa ‑gä plɛ ’pa.»

Judaa Isëkariolɔ ‑trɔɔrɔa’ Jesu

Marëkë 14.10-11; Lukë 22.3-6

¹⁴’Ii ‑sia’ nɩ, nyüüpʋnyüüsɔɔlüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Judaa Isëkario nya mi ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpaküa ‑nyɛɛ. ¹⁵’Ɔnya ’bete ’üün: «Ama ’sara ’amɩ Jesu kälɩ, dɛplɛɛ ’a nëmä ’mɩ ‑nyɩ le?» ’Ünya ‑nyɩ ’ɔɔn möliia ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋ26.15 möliia ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋ: ‑Geei ’deea ’peru bäsaa ’üa ‑Kätɩ kuöa ’mlɩ (Ɛgësɔɔdë 21.32); ’jrä jrüüa ‑glʋɩgböö jrüü ‑glʋa ’jrʋapaa ’pɛpɛɛmölii. Tɛ bɩa Sakarii 11.12.. ¹⁶’Bala ’lɩ ‑gälɩ ’sɩrɩ ’ɔmäa’ nʋ ‑bɛ ’ɔmäa’ Jesu ’sa, ’ia ’nyʋfɔ ’ɔ ’bata.

Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’järä ’Paakë ‑pɩɔ ’doo ’wʋ

Marëkë 14.12-17; Lukë 22.7-14

¹⁷’Flɔɔlʋ kä ’mlɩ ’nyɩa’ levurë bä ’ua ‑glɩsɩglɩsɩa ’klɩsa jrüü ’lɩ nɩ, Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü nya ji ’ɔɔn ’bete: «‑Pëplɛɛ ‑baata amä ’Paakëa jijri ’klɩkäsesre ‑bɛ ‑mä dɛɛji le?» ¹⁸’Iibä ’ɔɔn nɩ: «’Ba mi bätälä kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ ‑taa nyɔɔlɔa ‑nyɛɛ, ’ba ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: ‹’Kpɩkpɩanyɔɔ nɩnɩa: ’Na ’taɩn ’a ’lɩjijrö, ‑na ‑nyɛɛ ’nyraa ’na ’wʋnyɛrɛnyüü ’mä ’Paakë ’järä.› » ¹⁹’Ünya nʋ wiili Jesu ‑gbalaa’ ’üün; ’ünya ’sesre ’Paakëa jijri ’kä.

²⁰‑Gbiajrʋ mia’ ’ɔɔ ‑bɛ nyüüpʋnyüüsɔɔ nya ’kʋwälɩ ’ümä dɛɛji.

Marëkë 14.18-21; Lukë 22.21-23; Jaan 13.21-30

²¹’A dɛɛ ’ü jö ɩ, Jesu ‑nëma: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo nya ’mɩ ’saa.» ²²’Üa ’fɩɔ ’kpɔɔ ‑gböösa; ‑moloo ma bälɩ: «’Mɔɔ ‑ale, ’Pläkänyɔɔ?» ²³’Iibäa’ Jesu nɩ: «Nyɔɔlɔ ’nyraa ’ɔɔn paplaa’ ’darʋ ’lɩtarapö ’lɩ nɩ, ’a nyɔɔlɔ nëmäa’ ’mɩ ’saa’. ²⁴Mö Nyɔɔa ’Jʋ mö, ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ26.24 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.2-19; Esaii 53.. ‑Maa nyɔɔlɔ ’saa’ ’ɔɔn, ’inya bʋbɔa ’ɔa ‑gʋ. ’I ‑si ’wʋ ’kä ’ünyɩ ‑gu ɩ ’ɔmɩ!» ²⁵Judaalɔ nëmäa’ ’ɔɔn ’sa ‑nëma: «Rabii26.25 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä «’Kpɩkpɩanyɔɔ». Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ., ’mɔɔ ‑ale?» ’Iibäa’ Jesu: «‑Na mlɩ ’i ja.»

Jesua ’täpajijrɛ ’ɔ jia’

Marëkë 14.22-25; Lukë 22.15-20; 1 Korɛɛntënyüü 11.23-26

²⁶’Ü ‑ka jö ɩ dɛɛ Jesu nya dɔrɔ ’flɔɔ ’wʋ; ’ɔ bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ, ’ɔnya ’böblö ’uun ‑tɩa ’ɔnya ‑nyɩ ’ümɩ ’uun; ’ɔ ‑nëma: «’Ba dɔrɔ ’uun ’wʋ, ’ba ji ’uun, ’na fugba bäsaa.» ²⁷’Ɔnya dɔrɔ ‑köwö ’wʋ, ’ɔ bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ, ’ɔnya ‑nyɩ ’ümɩ ’uun; ’ɔ ‑nëma: «’Ana ’fɩɔ ’ba ’mla. ²⁸’Be ’na ‑toru bäsaa, kuö dëdräa26.28 kuö dëdräa: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: kuöa; Ɛgësɔɔdë 24.8; Jeremii 31.31-34. ‑toru, ’uu ‑gblɔɔkä nyüü ’kɔkɔmlɛa ‑gʋ, ’üa ‑balʋ ’mä cere. ²⁹’N ‑gbala ’amɩ, ’n ‑ka ‑nëmä viinyënʋ26.29 Viinyënʋ: Rɛsɛɛn ’nʋ; ’üa ‑duvɛɛn bäsaa. Ɛgësɔɔdë 25.6. ‑a ’mla ’plɔʋ ima ’nyɩ ’Na Tʋa ’kamapläa ’mlɩ ‑a bä; ’a ‑nyɛɛ ’nyraa ’amɔ ’mä ’sɔɔwʋ ’uun ’mlala.»

Piɛɛrë ’daaa’ ’ɔnyɩ Jesu ‑a jre

Marëkë 14.26-31; Lukë 22.31-34; Jaan 13.37-38

³⁰’Ü bɩaa’ ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋa ’dʋ ’bɩbrɩkʋ nɩ26.30 Üma bɩa ’Paakë ’jäjäkʋ nɩ, Nyɔsʋa ’nyrɩ ’bʋala ’dʋ ’ü brɛ. ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 115–118., ’ünya mi Oliivëa ’dʋgba ’wli.

³¹Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’Ana ’fɩɔ nya ’mɩ ‑gba ’kägbaa ‑taa ‑gbiaralä; ’i ‑jɩjra:

’Nyaa ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ ’blaa, ’kä

‑bablëëa ’fɩɔ nya ’kägba ‑gba26.31 Sakarii 13.7..

³²‑Maa ama sɔ ’kuaabre nɩ, ’nyaa ’amɩ ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ ‑taa Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ.» ³³Piɛɛrë dɔrɔa’ wii ’wʋ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Bakää ’üa ’fɩɔ ’nyɩ ‑gba ‑mɩ ‑gbakä, ’mɔɔlɔ nɩ, ’nëmä ’iin nʋ ‑a nʋ ’plɔʋ!» ³⁴Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ‑taa ‑gbialä nɩ, ‑nya tää kaa ’kä ‑nya ’daa ‑nyɩ ’mɩ ‑a jre ’fɩɔwʋ ’kä sapɛa ‑gbegbetaɩn nya ’lɩjrä.» ³⁵’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «‑Bakää ana ’sɔɔ nya ’wʋjärä nɩ, ’nëmä ‑srɩɩ ’daa ’nyɩ ‑mɩ ‑a jre.» ’Üa ’fɩɔ nya ’pawii ’doo.

Jesu bibiea’ Nyɔsʋa Jesëmanee

Marëkë 14.32-42; Lukë 22.40-46

³⁶’Ii ‑sia’ nɩ, Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’tɔ ‑pɩɔ ’doo, ’ii ’ü ’dara Jesëmanee26.36 Jesëmanee: ’Ia ‑gbaa bä: ’kpɩ ’sarafa., ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’Ba kʋ ‑pɩ, ‑a mi ‑nyɛɛ ’mä Nyɔsʋa bibie.» ³⁷’Ɔ nëmäa’ mi ’ɔ fa Piɛɛrë nyra Sebedeea nyɩbɛjü ’sɔɔ. ’A ‑plɩɩ ’ɔa plɛ ’bala ’lɩ ‑taarakʋ ‑bɛ ’ɔa ’koia ’fɩɔ ’jɔklɔ. ³⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ‑susua ’kpɔkpɔɔkʋ nëmä ’mɩ ’bla; ’ba kʋ ‑pɩ ’a nyra ’mɔɔ anyɩ ’mʋmɔ.» ³⁹’Ɔ mia’ ’klɔɔtrʋ jie nɩ, ’ɔnya be ’ɔa nyufa ‑tʋtʋ ’wʋ ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa: «’Na Tʋ, ima ’mrɛɛ, tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩ ‑taa ‑sʋɩa ‑köwölä dɛrɩ! ‑Maa ’na ni ’nyɩ tɩɔ ’lɩ, abɩa ‑na ni tɩɔ ’lɩ!» ⁴⁰’Ɔnya ’blöö ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑nyɛɛ dɛrɩ, ’ɔnya jrä ’üün ’mʋmɔ ’lɩ. ’Ɔnya ‑gbala Piɛɛrë: «’A nyra ’mɔɔ ’nyɩ ’kä ‑a tɛ kplokplo ‑gliii bʋɔ ’doo! ⁴¹’Anyɩ ’mʋmɔ ’ba bibie Nyɔsʋa ’a ‑pɩ ‑balʋ ’lɩ blö. Nyɔɔ ’klaa ’mʋfa bobowli ‑maa ’ɔa fugba ’nyɩ ’klü ‑a kä.» ⁴²’Ɔ tʋŋlɔa’ ’lɩ ’üün dɛrɩ ’sɔɔwʋ nɩ, ’ɔnya bibie Nyɔsʋa: «’Na Tʋ, ‑taa ‑sʋɩa ‑köwölä ma ’nyɩ ’mrɛɛ ‑a ’mrɛɛ ’ämä ’mɩ ’lɩdɛrɩtʋŋlɔ, ‑bɛ ama nya ’ään ’mla nɩ, abɩa wiili ‑baataa nrörö.» ⁴³’Ɔ mia’ ji ’ɔ jrä ’sɔɔwʋ ’üün ’mʋmɔ ’lɩ; ’üa ’nyü bäkälɩ. ⁴⁴Jesu nya tɩ ‑plɩɩ ’üün ’ɔnya tʋŋlɔ ’lɩ ’üün dɛrɩ ’sɔɔwʋ. Tääfawʋ ’ɔnya bibie Nyɔsʋa; ’a waklüü ’doolü ’ɔ ’pa ’sɔɔwʋ. ⁴⁵’Ɔ ’blööa’ ‑bɛ ’ɔ jia’ ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑gba nɩ, ’ɔ ‑nëma: «’A ‑ka ’mʋmɔ ‑bɛ ’a ‑ka ’paa ’saa ‑fʋflʋ! ‑Jää ’taɩn ’a ’lɩjrä, Nyɔɔa ’Jʋ ’a ‑balʋnyüü kälɩ ’sara. ⁴⁶’Ba sɔ ’wʋ amä mi! ‑Jää nyɔɔlɔ ’saa’ ’mɩ ’ɔa ’tɔtɔkʋ bɩa.»

’Ü ’kplaa’ Jesu

Marëkë 14.43-50; Lukë 22.47-53; Jaan 18.2-11

⁴⁷’Ɔ ‑ka ’paa wii dotro ‑bɛ Judaa ’tɔ, nyüüpʋnyüüsɔɔa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo, ’ɔɔ ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ, ’üa kälɩa ‑järë nyra tii. ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifënyüüa tagbü blɔ ’üün. ⁴⁸Nyɔɔlɔ ’saa’ ’ɔɔn ‑gbala kä ’üün ‑maa: «Nyɔɔlɔ ’nëmäa’ ka ‑gbere nɩ, ’a ’ɔɔ bäsaa. ’Ba ’kpla ’ɔɔn.» ⁴⁹Judaalɔ ’tɔa’, ’ɔ jijröa’ Jesu ‑gba dotro ’ɔ ‑nëmä: «Rabii26.49 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä «’Kpɩkpɩanyɔɔ». Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ. ‑ayoo!» ’Ɔnya ‑gbere ’ɔɔn. ⁵⁰Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Na ‑bei, nʋ wiili kä ‑gʋ jia’!» Nyüülü nya jijrö Jesu ‑gba, ’ünya ’kpla ’ɔɔn.

⁵¹Jesua ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo ’baa’ ’lɩ ’ɔa ‑jɛrɛ ’ɔnya ’kala ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ’jrʋpafɛnyɔɔ dɛɛ, ’ɔnya ’bölɩ ’ɔa ’nyaklu. ⁵²Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Pla ‑na ‑jɛrɛ ’ɛa tugba ’lɩ; ’be nyɔɔ ‑flooroa’ ‑jɛrɛ nɩ, ‑jɛrɛ nëmä ’ɔɔn ’bla! ⁵³‑Nyɩ ’saa ‑a jre ’n ’mrɛɛ ‑a we ’na Tʋ ɔ ja ’aanjëa ‑glügbü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ26.53 ’aanjëa ‑glügbü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ: ’Üa ’taɩn ’lɩ nɩ, ’sʋgɩaa ‑glügbö ’döö ma bä nyüüa ‑diipʋ ‑diigböö (6 000); ’üa ‑glügbü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔlü bä ’aanjëɩɩa ’sʋgɩanyüüa ‑diia ‑glʋɩ ‑uunmlɔɔ (72 000).! ⁵⁴‑Maa ama nʋ ’saa nɩ, ‑asɩ nyɔsʋaawiili ‑jɩjraa’ ’mä nrörö le?»

⁵⁵Jesu nya ‑gbala ‑jria: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ji ’mɩ ’kpla, ‑bɛ ’a ja ‑järë nyra tii ‑beere nyüü ji ’jejienyɔɔ ’kpla le? ’Maa bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑srɩ o ‑srɩ; ’n ’kpɩara Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ’anyɩ ’mɩ ‑a ’kpla. ⁵⁶‑Maa nyɔsʋaawiili nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’sa käa’ ’lɩ ’mä nrörö, ’a ’ia ‑gʋ ’ia ’fɩɔ jrälɩ.»

’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’fɩɔ nya ‑gba ’ɔɔn ‑gbakä, ’ünya fɔfɔ.

’Ü faa’ Jesu ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ‑nyɛɛ

Marëkë 14.53-65; Lukë 22.54-55,63-71; Jaan 18.12-24

⁵⁷Nyüülü ’kplaa’ Jesu nya fa ’ɔɔn ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakölɔ ’ü ’daraa’ Kaiifëa ‑nyɛɛ; ’ii ‑dɔkpɩanyüü nyra tagbü trara. ⁵⁸Piɛɛrë ‑nɛpɛ ‑bɛ ’ɔ ‑mɛɛɛ Jesu ‑gälɩ, ’ɔnya pa ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ‑gböölia ‑glɔ ’lɩ. ’Ɔnya ’prɛrɛ nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ ’lɩ ’jrʋpaa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya kʋwälɩ, ’ɔmä ‑plɩɩlɩ ’imäa’ bɩara ’jä.

⁵⁹‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü26.59 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, nyra Tagbü, nyra juifëa tropinanyüüa ’fɩɔ». nyra juifëa tropinanyüüa ’fɩɔ ’bata wiili ’ümäa’ Jesu ‑gälɩ ‑tʋ ‑bɛ ’ümäa’ ’ɔɔn ’bla26.59 Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’ünyɩ ‑tʋ ‑gäa ‑gbiara. ‑Bɛ üma ’kplara nyɔɔ wii, ima nëmä ’ɔɔn ’bla nɩ, ’ia ‑gä kä ’ämä jrüü ’sɔɔ ‑si. ’Ü kä ’ümä nyüülü bäa’ wiilia ‑jria ’lɩ wii ’lɩ ’betre. Jesua ‑gäa’ ’taɩn ’lɩ nɩ, ’ünyɩ ’iin ’lɩ ‑a ‑träärä ’plɔʋ.. ⁶⁰‑Maa ’ünyɩ ’jä ’ia wii ‑a, ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ ‑tätä ’ɔɔn ‑gbagblɛ ‑gälɩ ’e! ‑Maa nyüü ’sɔɔ nya ji. ⁶¹’Iibäa’ nyüülü nɩ: «‑Taa nyɔɔlɔ ‑gbala nyüü ‑maa: ’N ’mrɛɛ ’mä Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑gblooo, ‑bɛ ’mä ’uun ’pa jrüü tääa ’mlɩ.» ⁶²‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nya ’nyüglö ’ɔnya ’bete Jesu: «‑Nëmä mɛ ‑a cɛ? ‑Asɩ ‑gba wiili ’ü ’saa’ ’lɩa ‑gʋ le?» ⁶³‑Maa Jesu ’nyɩ mɛ ‑a cɛ. ‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nya ’patä ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «’Lɩbä Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩa ‑gʋ, ‑gbala ’mɩ! ‑Mɔ bä ’Kriisë, Nyɔsʋaa ’Jʋ?» ⁶⁴’Iibäa’ Jesu: «‑Na mlɩ ’i ja. ‑Maa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’bala ’saarɩ ‑gälɩ ’anya Nyɔɔa ’Jʋ ’Klükä Nyɔsʋa ’dupa ’lɩ ’järäa26.64 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 110.1., ’ɔnya cɛlɩa ‑gbru ‑gälɩ jaraa ‑bɛ ’ɔnya ji26.64 Daniɛɛlë 7.13..» ⁶⁵’Ia ‑gʋ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö ’ŋlara ’ɔa ’mʋgbɛa ’koti, ’ɔ ‑nëma: «’Ɔ ’a Nyɔsʋa ‑jreee! Wii ’plɛɛ a ‑ka ’bata le? Bʋbɔwiili ’ɔ ’paa’ Nyɔsʋaa ‑gʋ, ’a ’nu ’iin ’wli. ⁶⁶‑Asɩ ’a ’jää ’iin ’wʋ le?» ’Üa ’fɩɔ nɩnɩa: «’Ɔ kä ’ɔmä jä!»

⁶⁷‑Mölöö ‑gbagba ’ɔa ’klʋɩ ‑tatrii, ‑bɛ ’ü kakla ’ɔɔn ‑kɔtrë. ‑Mölöö ’papa ’ɔa ‑glagbi ‑gba ’kpë ⁶⁸‑bɛ ’ü nö: «’Kriisë ‑o, nyɔɔlɔ ’kalaa’ ‑mɩ dɛɛ, ‑ga ’ɔɔn ’nyrʋ!»

Piɛɛrë babla ’klaa ’sɔɔwʋ

Marëkë 14.66-72; Lukë 22.56-62; Jaan 18.17,25-27

⁶⁹Piɛɛrë kʋ ɩ ‑wälɩ ‑fälɩ ‑gbööli, ’jrʋpafɛŋlʋʋ ’doo nya jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ɔ ‑nëma: «‑Na ’mʋgbɛ nyra Galileenyɔɔ Jesu ma ’nyɛɛ ’la?» ⁷⁰‑Maa ’ɔnya babla nyüüa ’fɩɔa ’klɩ ’ɔ ‑nëma: «Wiili ‑daaa’ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre.» ⁷¹’Ɔnya ’cie ’ɔnya mi ‑gböööa ’cerefa ’wʋ. ’Jrʋpafɛŋlʋʋ ‑moloo nya ’jä ’ɔɔn, ’ɔnya ‑gbala nyüülü bäa’ ‑plɩɩ ‑maa: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ nyra Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu ma ’nyɛɛ.» ⁷²’Ɔnya ’sɔrɩ ’ɔnya babla ’sɔɔwʋ; ’ɔ ‑nëma: «’Nyɩ ‑taa nyɔɔlɔ ‑a jre!» ⁷³Fɩɩɩn, nyüülü bä ɩa’ ‑plɩɩ nya jijrö Piɛɛrë ‑gba ’ünya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Nya ’kasa ’ɔa nyɔɔ bäa; ‑na ’papawii ‑beere Galileenyɔɔ.» ⁷⁴Piɛɛrë ‑nyɩ ’iin Nyɔsʋa ’ɔnya ’sɔrɩ ‑bɛ ’ɔ ‑tapla ’ɔa nyufa: «Nyɔɔlɔ kä ‑gä ’a ’paaa’ ’nyɩ ’ɔɔn jre ‑a jre.» ’Ɔ ‑ka babla dotro ‑bɛ sapɛ ‑gbe.

⁷⁵Piɛɛrë nya ’pa wiili Jesu ‑gbala käa’ ’ɔɔn plɛ: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ‑taa ‑gbiaralä nɩ, ‑nya tää kaa ’kä ‑nya ’daa ‑nyɩ ’mɩ ‑a jre ’fɩɔwʋ ’kä sapɛa ‑gbegbetaɩn nya ’lɩjrä.» ’Ɔnya ’cie ’ɔnya ’wu ‑gböösa.

’Ü faa’ Jesu Pilatëa ‑nyɛɛ

Marëkë 15.1-2; Lukë 22.66; 23.1; Jaan 18.28

¹‑Suwla ‑ŋʋɩsɩɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifënyüüa tagbüa ’fɩɔ nya ’plasraa ’sɩrɩ ’ümä Jesu ’bla. ²’Ü kpasaa’ ’ɔɔn nɩ, ’ünya fa ’ɔɔn ’ünya ‑nyɩ ’ɔɔn ‑gʋmla kpakö Pɔɔsë27.2 Pɔɔsë: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Pilatë kälɩ.

Judaa ’blaa’ ’ɔa nyufa

³Judaalɔ ’saa’ Jesu, ’nua’ ’sɩrɩ ’ü ’paa ’ɔɔn ’bablajie ’lɩ nɩ, ’ii ’pa ’ɔɔn ‑gba. ’Ɔnya ’blöö ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifëa tagbü möliili bei ’wʋ dɛrɩ. ⁴’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «‑Balʋ ’n nʋ, ’nyaa ’sara nyɔɔlɔ ’nyɩa’ dɛɛ nʋ jäjä kälɩ!» ’Iibäa’ nyüülü nɩ: «‑Mää ana ‑gbʋʋ ‑a. ‑Na wii bäsaa!» ⁵Judaa nya be möliili Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ’ɔnya ’cie; ’ɔnya mi ’ɔa nyufa ’bʋblʋ ’pa.

⁶‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nya dɔdrɔ mölii ’wʋ ’ü ‑nëma: «Anyɩ ’mrɛɛ ‑a ’mrɛɛ amä ’iin Nyɔsʋaanyuku kpakua mölii ’cakla, ’be ‑torua mölii bäsaa.» ⁷’Ü ’nönröa’ ’wli nɩ, ’ünya nʋ möliili ’ünya ‑su putulu ’ü ’daraa’ Bëtëmanyɔɔa Putu ’ümä ’lɩ nyɔtugbanyüü ‑träärä. ⁸’A ’ia ‑gʋ ’ü ‑ka ’dara ’saarɩ putulu: «‑Torua putu». ⁹’Asɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Jeremiia mlɩa wii nʋ ’inya nrörö ’kasa; ‑jäsɩ ’ɔ ‑gba käa’: « ’Ü ’ba ’üa möliia ’mlɩ mölii ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋ, ’iibä ’ɔa ’perulu Israɛɛlënyüü ‑nyɩa’. ¹⁰’Ünya nʋ ’iin ’ünya ‑su Bëtëmanyɔɔa Putu. ’A wiili ’Pläkänyɔɔ ’daaa’ ‑a ’saarɩ27.10 Sakarii 11.12-13; Jeremii 18.2-3; 19.1-2; 32.6-15..»

‑Gofɩanëmalɔ ’ü ’daraa’ Pilatë ’bete Jesu

Marëkë 15.2-5; Lukë 23.2-5,9-10; Jaan 18.29-38

¹¹’Ünya ja Jesu ‑gofɩanëma kpakö Pilatëa ’klʋɩ, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «Juifëa ’kɩɩ bä?» Jesu ‑nëma: «‑Na mlɩ ’i ja.» ¹²’Ii ‑sia’ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra Juifëa tagbü ‑tʋa’ ’ɔɔn ‑gbagblɛ ‑gälɩ; ’ɔnyɩ mɛ ‑a cɛ. ¹³Pilatë nya ’bete ’ɔɔn: «Wii ’kɔkɔmlɛlɛ ’ü ‑tʋa’ ‑mɩ ‑gälɩ nɩ, ‑nëmä mɛ ‑a cɛ?» ¹⁴‑Maa Jesu ’nyɩ ’nɩmɩ waklöö ’döö ‑a ’pa, ’inya kala ‑gʋmla kpakö plɛklɩ ‑gböösa.

‑Gäa ’böbökʋ

Marëkë 15.6-14; Lukë 23.13-23; Jaan 18.39-40

¹⁵’Asɩ ’Paakëa ‑glɩsɩglɩsɩ jräa’ ’lɩ nɩ, ’asɩ ‑gofɩanëma kpakö ’cɛrɛ ‑jienyɔɔ ’doo ‑wälɩ, ‑maa ɔ nyüüa ’fɩɔ ‑gaaa’ ’nyrʋ. ¹⁶‑Bɛ ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyɔɔ ’doo bä ɩ ‑jie ’lɩ, ’ɔɔ ’ü ’dara Barabasë27.16 Barabasë: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Jesu Barabasë».; nyüüa ’fɩɔ jre ’ɔɔn ’ɔa bʋbɔgbia ‑gʋ. ¹⁷Pilatë nya ’bete ‑jria: «Nyɔɔ ’plɛɛ ’a ’bata ‑a ’cɛrɛ ‑wälɩ le? Barabasë27.17 Barabasë: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Jesu Barabasë». ‑ale Jesulɔ ’ü ’daraa’ ’Kriisë?» ¹⁸’Be ’ɔ jre ’iin ’sɩrɩ ’ü ’saa’ ’ɔɔn wasäsa.

¹⁹’Ɔ ‑ka ‑tʋʋä ɩ ‑gä ‑bɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ blɔ nyɔɔ ’doo, ɔ ji ɔ ‑gbala ’ɔɔn: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩa ‑gʋ sanyülü ’n saa’ sɩara ’mɩ ’saarɩ; ’ii känyrɩ ‑nyɩ blö ’ɔa wii ’lɩ, ’ɔnyɩ dɛɛ ‑a nʋ.»

²⁰‑Maa ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifëa tagbü nya ’tuto ‑jriaa nyüü, ü ’daa ɔ ’cɛrɛ Barabasë ‑wälɩ ‑bɛ Jesu ’mä ’blara. ²¹‑Gofɩanëma kpakölɔ nya ’bete ’üün ’sɔɔwʋ: «‑Mɔ ’plɛɛ ‑a ’cɛrɛ ‑wälɩ ‑taa nyüü ’sɔɔlüa ‑tɔrʋpɩɔ le?» ’Ü ‑nëma: «Barabasë!» ²²Pilatë nya ‑gbala ’üün: «‑Bɛ ‑asɩ ’a ’bata ‑a nʋ Jesulɔ ’ü ’daraa’ ’Kriisë le?» ’Üa ’fɩɔ ‑nëma: «Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ!» ²³‑Gofɩanëma kpakö nya ’bete ’üün: «Bʋbɔgbi ’plɛɛ ’ɔ nʋ le?» ’Ünya ’klere ’sɔɔwʋ ’wʋ, ’ünya ‑gbolomlɩ: «Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ!»

Marëkë 15.15; Lukë 23.24-25; Jaan 19.16

²⁴Pilatë jrea’ ’saa ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ nʋ dɛɛ, ‑bɛ ‑jria nëmäa’ ’lɩcakla nɩ, ’ɔnya dɔrɔ ’nɩ ’wʋ ’üa ’klʋɩ ’ɔnya su ’ɔa wlu. ’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Klɩgänyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩa ‑toru ’nyɩ ’na kälɩ ‑a bä. ’Ana wii ’i bä!» ²⁵‑Jriaa ’fɩɔ ‑nëma: «Abɩa ’ɔa ‑toru bä ana wlu nyra ana ’jüa wlu ‑gba!» ²⁶Pilatë nya ’cɛrɛ Barabasë ‑wälɩ. ’Ɔnya ‑gbala ’ɔa nyüü ü bɔtɔ Jesu; ’ü bɩaa’ ’ɔɔn ‑gbalɛfi ‑gälɩgbagbakʋ nɩ, ’ɔnya ’sa ’ɔɔn ’ümä ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolo.

’Sʋgɩa srörö Jesu

Marëkë 15.16-20; Lukë 23.11; Jaan 19.2-3

²⁷‑Gofɩanëma kpaköa ’sʋgɩa nya fa Jesu ’ünya pa ‑gofɩanëmaa ‑gbööli27.27 ‑gofɩanëmaa ‑gbööli: Rɔmënyüüa ’kamanyɔɔ ’üü ’daraa’ Pilatë, ’ɔa ‑gbööli., ’üü ‑bɛ ’üa ‑mölööa ’fɩɔ nya trara Jesu ’klɩ. ²⁸’Ünya ’balɩ ’ɔa ’koti, ’ünya ’pla ’ɔɔn ‑fɔflɔɔ ‑pana27.28 ‑fɔflɔɔ ‑pana: ’Kɩɩa ‑pana bäsaa. Nyüü kpakü ’sroo ’ään bɩa. ’lɩ. ²⁹’Ünya da ’kɩɩ ‑tapa wlugböa nänëa nä ’ünya ‑tʋ ’ɔmɩ ’ään ’wli. ’Ünya ‑nyɩ ’ɔɔn sɩsɛ ’ɔa ’dupa ’lɩ ‑beere ’kɩɩ. ’Ünya ’paa ’ɔa ’klɔɔtrʋ kotifli ‑bɛ ’ü nö: «Juifënyüüa ’kɩɩ ‑ayoo!» ³⁰’Ü ’papa ’ɔɔn ‑tatʋ ’wʋ ’kä ’ü ’sɛprɛ ’ɔa ’wli sɩsɛlɛ. ³¹’Ü bɩaa’ ’ɔɔn srörökʋ nɩ, ’ünya ’ba ’ɔɔn ‑panalä ’lɩ ’ünya ’sroo ’ɔɔn ’ɔa ’mʋgbɛa ’sosroodii, ’ünya fa ’ɔɔn ’ümä ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolo.

Jesua krʋa ‑gälɩa kolokʋ

Marëkë 15.21-32; Lukë 23.26-43; Jaan 19.16-24

³²’Ü ’ciea’ bätä nɩ, ’ünya ’jä Sirɛɛnëbätäa nyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Simɔɔ. ’Ünya kʋ ’ɔɔn ’klɩ ’ɔmä Jesua krʋa ‑gbötö.

³³’Ünya ’tɔ ‑pɩɔ ’doo ’ü ’daraa’ Gɔlëgotaa; ’ia ‑gbaa bä «’wukapɛa ‑gba.» ³⁴’Ünya ‑nyɩ ’ɔɔn viinɛgrëlë ’ü ’caklaa’ ’cɩcɛ kä dii ’ɔmä ’mla. ‑Maa ’ɔ ’jäa’ ’iin mlɩ nɩ, ’ɔnyɩ ’mla ‑a ’mla.

³⁵’Ü bɩaa’ ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolokʋ, ’ünya ’pa ‑tɔɔo ’ümä ’ɔa ’koti ‑pä. ’Asɩ wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’pa käa’ ’mä nrörö. ’Ɔ nɩnɩa kä: « ’Ü ‑päälä ’na ’koti ’lɩ, ’ünya ’pala ’na ’koti ‑tɔɔo ‑gälɩ27.35 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.19..» ³⁶’Ünya kʋwälɩ ‑bɛ ’ü ‑gäälä ’ɔɔn ’nyiöli.

³⁷’Ünya kolo ’ɔa ’wleli tuu ’pɛlɛ kä ‑gälɩ ’ü ‑jɩjraa’ wiili kä ‑gʋ ’ü ’pɔnɩa’ ’ɔɔn. ’Ü ‑jɩjra ’lɩ: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ bä Jesu, Juifënyüüa ’Kɩɩ.»

³⁸’Ünya kolo bɩa Jesua ‑gba ’jejienyüü ’sɔɔ; ’doo bä ’ɔa ’dupa ’lɩ, ’doo nya bä ’ɔa kʋmla ’lɩ.

³⁹‑Sisinyüü ‑gbata ’wli ‑bɛ ’ü ‑jejre ’ɔɔn ⁴⁰‑bɛ ’ü nö: «‑Mɔ ‑gbloooa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑bɛ ɔ ’paa’ ’uun jrüü tääa ’mlɩ nɩ27.40 26.61; Jaan 2.19., ‑ama bä Nyɔsʋaa ’Jʋ nɩ, ’balɩ ‑na nyufa mlɩ, ’kä ‑ciie krʋa ‑gälɩ!»

⁴¹’Asɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, ‑dɔkpɩanyüü nyra juifënyüüa tagbü nö bɩa ‑bɛ ’ü srörö ’ɔɔn, ‑bɛ ’ü nö: ⁴²«’Ɔ ’pʋɔ nyüü ‑mölöö, ‑maa ’ɔa nyufa ’ɔnyɩ ’lɩbɩa ’ɔmä ’pʋɔ! Israɛɛlëa ’kɩɩ ’ɔ bä, ɔ ’cie krʋa ‑gälɩ ‑bɛ amä ’ɔɔn plɛtoro! ⁴³’Ɔ ‑nyɩ ’ɔa nyufa Nyɔsʋa kälɩ, abɩa Nyɔsʋa ’balɩ ’ɔɔn mlɩ ɔma ‑wa ’ɔɔn! ’Be ’ɔɔ ma nö: ‹’Mɔɔ bä Nyɔsʋaa ’Jʋ.› »

⁴⁴’Jejienyüülü ’ü koloa’ ’ɔa ‑gbaa ’mʋgbɛ nya nʋ ’saa ’ünya ‑jejre ’ɔɔn bɩa.

Jesua jäjäkʋ

Marëkë 15.33-39; Lukë 23.44-48; Jaan 19.28-30

⁴⁵‑Sopuwlaa nɩ, ’jöjrüükpü nya pala ’ia ’blɩlɩa ’fɩɔ ‑gälɩ palapalaa ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää27.45 Grɛɛkëwii nö: «’Jöjrüükpü nya pa ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ, ‑sɔ ‑gliiibei ‑uundoo ’lɩ ‑a mi ‑a ‑tɔɔ ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ ’lɩ.» Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’jrʋ ’tɔɔa’, ’a ‑plɩɩ ’ü ’bala ’taɩn a ‑täsäkʋ. ’Jrʋlʋ ma ’mɩmrɛlɩ nɩ, ’i bä ‑gliiibei ‑uundoo ’üa ‑nyɛɛ. ‑Gbiajrʋa ‑gliiibei tää ’lɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü ’blaa ’Paakëa ‑bablëë.. ⁴⁶‑Gbiajrʋa ‑gliiibei tääa’ dii ’lɩ nɩ, Jesu nya ’kpö ‑gböösa ’ɔ ‑nëma:

«Eli, Eli lama sabakëtani?»

’Ia ‑gbaa bä: «’Na Nyɔsʋa, ’na Nyɔsʋa, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑sɔ ’mɩ dɛrɩ le?» ⁴⁷Nyüülü bä ɩa’ ‑plɩɩa ‑tɔrʋpɩɔa ’doorodoo ’nua’ wiili ’ɔ ’paa’ ’wli ‑nëma: «Elii27.47 Elii: Aramee wii ’lɩ Jesu ’kpöö. ’Ia ‑gbaa bä: «’Na Nyɔsʋa.» Nyüülü ’nyɩ ’nua’ Aramee wii ’wli ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’üa plɛ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Elii Jesu we. Juifë ‑mölööa plɛ nɩnɩa Elii ‑kaaŋlʋ jä (2 ’Kɩɩ 2.1-12), ’klɩgänyɔɔ ma bä ‑sʋɩ ’lɩ nɩ, Elii nya ’ɔɔn ‑gbajia. ’ɔ we!» ⁴⁸’Köklesa ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo nya fɔ ’ɔnya ’ŋʋa dapɛ27.48 dapɛ: ‑Mää dapɛ ‑mede a jrea’ ‑a, ‑maa ’tanie ’lɩa dɛɛ ‑medee bäsaa, ’ɛ ’nyɔnyɔ ’nɩ ’kɔkɔmlɛ. viinɛgrë dɛrɩ, ’ɔnya kpasra ’ɛɛn tuu ’klɩ, ’ɔnya ‑nyɩ ’ɛɛn Jesu ’ɔmä ’mla. ⁴⁹‑Maa ‑mölöö ‑nëma: «’Nyüglö amä ’iin ’jä, Elii ma nya ’ɔɔn ’lɩmlɩbakalɩ ji!» ⁵⁰Jesu nya ’kpö ’sɔɔwʋ ‑gböösa ’ɔnya ’balɩ ‑fʋflʋ.

⁵¹’A ‑plɩɩ dɔʋlʋ pösö ɩa’27.51 dɔʋlʋ pösö ɩa’: Dɔʋlʋ kä ’kpökpü ‑gböösa. Dɔʋlʋ ’ü nʋa’ ‑bɛ ’ü ’böa’ Nyɔsʋaanyuku ‑tɩa ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ nyra Nyɔsʋaa trarafa ‑bɛ nyüüa ’fɩɔa kʋfa. Ɛgësɔɔdë 26.31-33. Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ‑gaalalɩ ‑plou, kolo ’ua ’wlugba ’kä ‑a ‑tɔɔ ’lɩ ‑wälɩ. ‑Tʋtʋ tɩtrɛ, ’täkë ‑gaglalɩ. ⁵²’Dasi ‑jejrioklɩ nyɔsʋaanyünanyüü ’kɔkɔmlɛlü jäa’ nya sɔ ’kuaabre. ⁵³’Ü sɔa’ ’kuaabre, ’ünya pa ’nyünabätä Jerusalɛɛmëa ’mlɩ, ’taɩn ’lɩ Jesu sɔa’ ’kuaabre ’ünya srara ’üa nyüfë nyüü ’kɔkɔmlɛ.

⁵⁴’Sʋgɩakamanyɔɔ nyra ‑mülü ‑glaara ɩa’ Jesu ‑gälɩ ’jäa’ ‑tʋtʋa tɩtrɛdɛɛ nyra wiilia ’fɩɔ ‑sia’ nɩ, ŋalɛ nya ’blaa ’üün ‑gböösa. ’Ü ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ bä ɩ ’kasa Nyɔsʋaa ’Jʋ!»

Jesua ‑tʋtʋkʋ

Marëkë 15.40-47; Lukë 23.49-56; Jaan 19.25,38-42

⁵⁵’Ŋlëgë ’kɔkɔmlɛ bä ɩ ’lɩ, ’ü tʋŋlɔlɩdɛrɩ ‑bɛ ’ü ‑pʋpɔ. ’A ’ŋlëgëlü ma jaraa’ Jesu, ü ma käläa’ ’ɔa wii ‑gba ’bala Galilee. ⁵⁶’Üa ‑tɔrʋpɩɔ bä Magëdalayria Marii, Mariilɔ ‑gua’ Jaakë ‑bɛ Josɛɛsë, nyra Sebedeea ’jüa ’yio.

⁵⁷‑Gbiajrʋ mia’ nɩ, Arimatëbätäa ’bɩɔjinyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Josɛɛfë nya ji. ’Ɔa ’mʋgbɛlɔ ’ɔ bä Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔ. ⁵⁸’Ɔnya mi Pilatë ’jä, ’ɔmä ’ɔɔn Jesua jäjäa nɔ ‑nyɩ. Pilatë nya ’nyie ü ‑nyɩ ’ɔmɩ ’ɔɔn. ⁵⁹Josɛɛfë nya dɔrɔ Jesua jäjäa nɔ ’wʋ, ’ɔnya ‑fifra ’ɔɔn ’cɩcrɛɛ dëdrä. ⁶⁰’Ɔnya ’pie ’ɔɔn ’kuyu dëdrä ’lɩ, u ’ɔ ’kɔtɔa’ ’täkä kpaköa ’mlɩ. ’Ɔnya nʋ ’täkä kpakö ’ɔnya kpa ’uun ’klɩ, ’ɔnya mi. ⁶¹Magëdalayria Marii nyra Marii ‑mɔlɔ bä ɩ ‑plɩɩ, ’ü kʋ ’kuyulua ’mäklɩ.

’Kuyua ‑gälɩ ‑glaarakʋ

⁶²’Ia ‑srɩ paa’ nɩ, ‑srɩlɩ bäa’ ’ünya ‑pɩ ‑fʋflʋpasrɩ ‑ëlerea’ nɩ, ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra Farisinyüü nya trara Pilatëa ‑nyɛɛ. ⁶³’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «’Kamanyɔɔ, ‑taa ‑gbagblɛnyɔɔlɔ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’ɔ ‑ka bä ɩa’ ’lɩ nɩ, ’ɔ nɩnɩa kä: ‹Tääa në jrüüa ‑srɩlɩ ’nyaa ’kuaabre sɔa.› ⁶⁴’Ii känyrɩ, ‑gbala ‑na ’sʋgɩanyüü ’ümä ’kuyu ‑gbaglara ‑gböösa jrüü tääläa ‑srɩ ’lɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑pɩ ‑gbiara27.64 ‑gbiara: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ji ’ü ‑pɩ ’ɔɔn ’jie ‑bɛ ’ü ‑pɩ nyüü ‑gbala ‑maa: ‹’Ɔ ’a ’kuaabre sɔ.› ’Ia nɛ ‑gbagblɛlɛ nya ‑kätɩa nɛ ’wʋsia.» ⁶⁵Pilatë nya ‑gbala ’üün: «‑Jää ’sʋgɩanyüü, ’ba mi! ’Ba ‑glara ’kuyu ‑gba ’sɩrɩ ’a ’bata.» ⁶⁶’Ünya mi ’kuyulu ‑gälɩglara. ’Ünya ’ma ’ua ‑gälɩ ’üa tie ’kä, ’ünya tɩ ’lɩ ’ua ‑gälɩglaaranyüü.

Jesu sɔa’ ’kuaabre

Marëkë 16.1-8; Lukë 24.1-11; Jaan 20.1,11-18

¹‑Fʋflʋpasrɩ ‑sia’ nɩ, ’sɔrɛa ‑srɩkägbalawlaa Magëdalayria Marii nyra ’sɔɔa në Mariilɔ nya mi ’kuyulu ’jäkalɩ. ²’Ia ’taɩn ’dooa ’mlɩ, ‑tʋtʋ nya tɩtrɛ ‑gböösa; Nyɔsʋaa ’aanjë nya ’sɔ cɛlɩ, ’änya ‑gbugble ’täkälä kʋ ɩa’ ’kuyua ’mä ’klɩ; ’änya ’kʋ ’täkä ‑gälɩ. ³’Aanjëlɔ ‑beere cɛa ’bɩbɩ, ‑bɛ ’ɔa ’koti ’pɔlɔ ‑gböösa ‑beere sɩɔa ‑gbru. ⁴Ŋalɛ nya ’bla ’sʋgɩanyüülü ’ünya tɩtrɛ, ’ünya ma ‑beere jäjänyüü. ⁵‑Maa ’aanjë nya ‑gbala ’ŋlëgëlü ‑maa: «Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’amɩ. ’N jre ’iin ’sɩrɩ ’a ’bata Jesulɔ ɔ ’ü koloa’ krʋa ‑gälɩ. ⁶’Ɔnyɩ ‑tɛ ‑a bä; ’ɔ ’a ’kuaabre sɔ ’sɩrɩ ’ɔ ‑gbala käa’ ’amɩ. ’Ba ji ’amä ‑plɩɩlɩ ’Pläkänyɔɔ28.6 ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ma ’pi käa’ ’jä. ⁷’Ba ’sosowʋ ’ba mi, ’ba ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɩrɩ ’ɔnya ’a ’kuaabre sɔ. ’Ɔ ‑taa ’amɩ ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ Galilee. ’A ‑nyɛɛ ’amä ’ɔɔn ’järä. Wiili ’n käa’ ’mäa’ ’amɩ ‑gbala, ‑jää ’iin kʋ ‑pɩ.»

⁸’Ünya ’sosowʋ ’ünya ’cie ’kuyu ’lɩ. Ŋalɛ nyra dɔrʋ kpaku ’si ’üün ’klɩ ‑bɛ ’ü fɔ ’ümä ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑gbala. ⁹‑Maa, ‑jää Jesu ’tɔrɔa’ ’üün ’klɩ, ’ɔ ‑nëma: «’N ’trɛɛ ’amɩ!» ’Ünya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ünya ’kpla ’ɔa bei ‑bɛ ’ü ‑pʋpʋa ’ɔɔn. ¹⁰’Iibäa’ Jesu nɩ: «Ŋalɛ ’nyɩ ’blaa ’amɩ. ’Ba mi ’ba ‑gbala ’na ‑wlajüa ü ji Galileea ’bre. ’A ‑nyɛɛ ’ü nëmä ’mɩ ’järä.»

Wiili ’sʋgɩa ’saalɩ

¹¹’Ü ‑ka bä ɩ ’nyʋfɔ ’wʋ ‑bɛ ’sʋgɩanyüülüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’doorodoo nya ji bätä, ’ünya ‑gbala wiili kä ’fɩɔ jräa’ ’lɩ ’lee ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü. ¹²‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifëa tagbü nya trara. ’Ü ’nönröa’ ’wli nɩ, ’ünya ‑nyɩ ’sʋgɩanyüülü mölii ’kɔkɔmlɛ, ¹³’ünya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Ba ’daa: ‹A ’mʋmɔ ɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ji ‑gbiara ’ünya ’jie ’ɔɔn.› » ¹⁴‑Gofɩanëma kpakö ma ’nu ’iin ’wli nɩ, a jre ’sɩrɩ amäa’ ’ɔɔn ‑gbala ’a ‑pɩ wii ’jä. ¹⁵’Sʋgɩanyüü nya dɔrɔ mölii ’wʋ ’ünya mi wiili ’ü ’daaa’ nʋ. ’Asɩ wiili nʋ ’inya ‑gbaala juifënyüüa ‑tɔrʋpɩɔ nyra ’saarɩa ’mʋgbɛ ’kä.

Jesu blɔ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’ümä nyɔsʋaawii ‑pɩɔa ’fɩɔ ’pala

¹⁶’Wʋnyɛrɛnyüü ‑pʋ ‑bɛ ’doolü nya mi Galileea ’dʋgbalä kä ‑tɔɔ Jesu ’pa käa’ ’wli. ¹⁷’Ü ’jäa’ ’ɔɔn nɩ, ’ü ‑pʋpʋa ’ɔɔn ‑bɛ ‑mölööa plɛ ’nyɩ ‑sisia. ¹⁸Jesu nya jijrö ’üün ‑gba ’ɔ ‑nëma: «Nyɔsʋa ‑nyɩ ’mɩ ‑tʋtʋ nyra cɛlɩa ’kama ’klüa ’fɩɔ. ¹⁹’Ii känyrɩ, ’ba mi ‑tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa ’fɩɔa ‑nyɛɛ, ’ba nrörö ’üün ’na ’wʋnyɛrɛnyüü ’lɩ, ’ba ’pa ’üün ’nɩ ’wli Tʋa ’nyrɩklɩ, ’Jʋa ’nyrɩklɩ nyra ’Nyüna ‑Susua ’nyrɩklɩ, ²⁰’kä ’a ’kpɩa ’üün wiili kä ’fɩɔ ’n ‑gbala kä ’amɩ, ’ia ’lɩträäräkʋ. ’Mɔɔlɔ nɩ, ’ba jresaa ’n bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ sɔ ’saarɩ ‑gälɩ ‑a ’tɔ ’pläa bɩarafa ’wʋ. ’Asɩ i bä28.20 ’Asɩ i bä: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.!»