LUKË

’MƲFAGOGOLÄ LUKË ‑JƖJRAA’

LUKË

‑Pɔɔkʋa ’mlɩa wii

Lukë ’nyɩ Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔa bä, ‑maa ’ɔ nyra nyüülü ma ’nyɛrɛa’ Jesu ‑gba kʋwälɩ. ’Ɔnya ’bete ’üün ’sɩrɩ Jesua ’klä nyra ’ɔa ’jrʋpa bäa’, ’ɔnya ’nu ’iin ’wli ’mʋfasa. ’Ɔnya ‑jɩjra ‑taa ‑pɔɔkʋlʋ, ’ɔnya fa ’uun nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Teofiilë. Lukë bä ‑dɔtanyɔɔ, ’ɔnya fala apotrë ’Pɔɔlë ‑pɩɔ ’kɔkɔmlɛ. Nyüülü kä ’fɩɔ ‑jɩjraa’ nyɔsʋaawii, ’üa ‑tɔrʋpɩɔ Lukëa ’doo ’nyɩ juifënyɔɔ bä. ‑Maa ’ɔ ’sasralɩ juifëa ‑dɔ ’ɔa ‑gbötü ’mä nyɔɔlɔ bäa’ Jesu jre ’mʋfasa.

Lukë nɩnɩa ‑maa juifënyüü ma ‑gla ’kɩɩlɔ ’mä käa’ ’lɩ ’üün mlɩbakalɩ ji. ’Abɩa ’lɩmlɩbanyɔɔlɔ kä ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’paa’ nyɔsʋapɔɔkɩa ’mlɩ, ‑bɛ ’ü ’daa Nyɔsʋa nya ’ɔɔn blɔa. Nyɔsʋa jre kä ’sa ‑maa ’lɩmlɩbanyɔɔ ma ’nyɩ ’lɩ ‑a bä nɩ, ’iibä amɔ bäa’ ‑tʋtʋgälɩa nyüü, anya ɩ tɩɔa. ’Ɔ blɔ ’ɔa ’Jʋ ’doo ’doo ’ɔmä nyüülü kä ’fɩɔ ’pia’ ’ɔɔn plɛ ‑gälɩ ’lɩmlɩba, ‑tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa ’fɩɔa ’mlɩa nyüü. ’Jʋlɔ nɩ, ’ɔ bä Jesu.

Lukë ‑jɩjra ’sɩrɩ Jesu ‑gloroa’, nyra diili ’fɩɔ ’ɔ nʋa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ, nyra wiili ’ɔ ’kpɩa nyüü, ’ɔa jäjäkʋ nyra ’ɔa ’kuaabresɔsɔkʋa ‑gä. Jesu ’pala nyüü nyɔsʋaawii ‑gba, ’ɔnyɩ ’üün ‑gba ‑a brere, ’ɔ ’pʋɔ ‑wusublanyüü, ’ɔ prɛ ‑balʋsisi, ‑bɛ ’ɔ nʋ dii ’kɔkɔmlɛ, ’ii ‑sööa’ nyüüa bobowli ’wʋ.

Lukë ‑jɩjra bɩa ’sɔɔa nɩ ‑pɔɔkʋ: ’ua ’nyrɩ bä «Akëtë». ’Ɔ ‑jɩjra ’ua ’mlɩ wiili kä ’fɩɔ ’jräa’ apotrëɩɩ ‑gälɩ, ’bala ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ Jesu jraraa’ cɛlɩ, ‑a ’tɔ ’taɩn ’lɩ nyɔsʋaawii ‑gbala ‑pɩɔa ’fɩɔ kä.

‑Jäsɩ ‑pɔɔkʋlʋ ’totroa’ ’klɩ:

Wiili kä ‑gʋ Lukë ‑jɩjra Teofiilë 1.1-4

’Sɩrɩ Jaan Batiisë nyra Jesu ’sɔ ‑gloroa’ 1.5–2.52

Nyɔsʋawiili Jaan Batiisë ’paa’ 3.1-20

Jesua ’nɩwlipapakʋ nyra ’sɩrɩ Sataan ’traɩn a’ Jesu 3.21–4.13

Jesu nya mi Galilee kʋ 4.14–9.50

Jesu sɔ Galilee, ’ɔnya mi Jerusalɛɛmë 9.51–19.27

Jesua ’täpa ’sɔrɛ ‑tʋtʋ ‑gälɩ: ’ɔa ‑gätʋtaɩn, nyra ’ɔa jäjäkʋ 19.28–23.56

Jesu sɔa’ ’kuaabre 24.1-12

Jesu srara ’ɔa nyufa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ, ’ɔnya ’jra cɛlɩ 24.13-53

WIILI KÄ ‑GƲ LUKË ‑JƖJRAA’ TEOFIILË

1.1-4

‑Pɔɔkʋlʋ Lukë faa’ Teofiilë

¹Nyüü ’kɔkɔmlɛ ‑floro ’ünya ‑jɩjra wiili ‑sröröa’ ana ‑nyɛɛ. ²Wiili ’ü ’saalɩ nɩ, ’a wiili nyüülüa ’mʋgbɛ ’jäa’, ü bäa’ ’saarɩ nyɔsʋaawiia ’jrʋpa ’lɩ, ’saraa’ ’lɩ amɩ nɩ, ’ii bäsaa. ³’Ii känyrɩ, ’cɩcanyɔɔ Teofiilë,1.3 ’cɩcanyɔɔ Teofiilë: ’Sɩrɩ Lukë were Teofiilë ‑tɛklɩ nɩ, ’asɩ ’ü ma were nyüü kpakü ’üa ’taɩn ’lɩ. ’na ’mʋgbɛ nya ’betre dɛrɩ plɛblösa ’nyaa mi ’ia ’fɩɔa ’käkolofa ’wʋ ’nyaa ’jä ’ia ’cɩcasa; ’ia ‑gʋ ’n ‑jɩjra ‑mɩ ’wʋ ’sɩrɩ ’i nʋa’ ‑bɛ ’i ’totroa’ ’klɩ, ⁴‑mä ’iin jre ’sɩrɩ wiili ’ü ’kpɩaa’ ‑mɩ bäa’ ’cɩcasa.

’SƖRƖ JAAN BATIISË NYRA JESU ’SƆ ‑GLOROA’

1.5–2.52

’Sɩrɩ Jaan Batiisë ‑glooroa’

⁵’Taɩn ’lɩ nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Erɔɔdë bä käa’ Judeea ’kɩɩ nɩ, ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ ’doo bä kä, nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Abia, ’ɔa ‑gbɔsapɛrɩnyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔɔ ’ü ’dara Sakarii. ’Ɔa ’ŋlʋʋa ’nyrɩ bä kä Elisabɛɛtë. ‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakölɔ ’ü ’daraa’ Arɔɔn1.5 1 Kroniikë 24.7-18. ’ɔa ‑glügböyria. ⁶Sakarii ‑bɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ ‑gäklɩ Nyɔsʋa ’klɩ ‑gälɩ; ’ü ‑träärälɩ ’ɔa ‑dɔa ’fɩɔ, wiili ’Pläkänyɔɔ ’daaa’ ’ii ’ü nö, ’ünyɩ wala dɛɛ ‑a. ⁷‑Maa ’ünyɩ ’jʋ ‑a kä. Elisabɛɛtëlɔ ‑gbɔ, ’üa ’sɔɔ nya bɩaklɩ.

⁸’Taɩn ’doo ’lɩ nɩ, ‑gbɔsapɛrɩnyüülü kä ‑tɔrʋpɩɔ Sakarii bäa’ nɩ, ’iibä ’üa në ’taɩn ’ümä ’pɛrɩjrʋpa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ‑fɛɛɛrɛ. ⁹’Ü mia’ ‑gälɩ ‑sie, ’sɩrɩ ’pɛrɩdɛɛa ‑dɔ ‑gbaa’ nɩ, Sakarii ’i blö ’wli. ’Ɔɔ nëmä Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ ’kɩna ’pütrö. ¹⁰’Ɔ ’pütö ’kɩna ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ bä ‑fälɩ ’ü bibie Nyɔsʋa.

¹¹’A ’ia ’taɩn ’lɩ ’Pläkänyɔɔa ’aanjë ’tɔrɔ ’ɔɔn ’klɩ. ’Ɔnya ’nyüglö ’töwlölä kä ‑gälɩ ’ü ’pütröa’ ’kɩna, ’äa ’dupa ’pɛlɩ1.11 Ɛgësɔɔdë 30.1-6; 1 ’Kɩɩ 7.48.. ¹²Sakarii ’jäa’ ’ɔmɩ nɩ, ’ɔa plɛ ‑gbakä, ŋalɛ nya ’bla ’ɔmɩ. ¹³‑Maa ’aanjëlɔ nya ‑gbala ’ɔmɩ: «Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ Sakarii! Wiili ‑beetrea’ Nyɔsʋa ’lɩ, ’ɔ ’a ’nyie. ‑Na ’ŋlʋʋ Elisabɛɛtë nya ‑mɩ nyɩbɛjʋ ‑nyɩa. ’Dara ’ɔɔn Jaan. ¹⁴’Ɔɔ nëmä ‑na dɔrʋ bä, ’ɔa ‑guguuö nya nyüü ’kɔkɔmlɛ dɔrʋ ’wʋ käa, ¹⁵’be ’ɔnya nyɔɔ kpakö bäa ’Pläkänyɔɔa ’klɩ ‑gälɩ. ’Ɔ ‑nëmä ‑duvɛɛn ‑a ’mla, ’ɔ ‑nëmä kaklanʋ ‑a ’mla1.15 Nɔɔbrë 6.1-21.. Kolo ’ɔa ’yioa ’mlɩ ’kä, ‑a ji ’ɔa ‑glooro ’taɩn ’lɩ nɩ, ’Nyüna ‑Susu nya ’ɔɔn ’lɩ ’sia. ¹⁶’Ɔnya Israɛɛlëa ’jü ’kɔkɔmlɛ ’üa ’Pläkänyɔɔlɔ bäa’ Nyɔsʋa, ’ɔa ’pɛlɩ dɛrɩblöa. ¹⁷’Ɔɔ nëmä ’nyʋfɔ ‑ta, ‑susu nyra ’klülü bä käa’ Elii ’lɩ nya ’ɔɔn ’lɩbäa, ’ɔmä tʋɩɩa polu ’jüa ’pɛlɩ kälɩ ‑sie,1.17 Malasii 4.5. ‑bɛ nyüülü ’nyɩ ‑trääräa’ ’lɩ Nyɔsʋa nɩ, ’ɔmä ’üün bobowlili ‑gäa’ ’klɩ ‑nyɩ. ’Ɔmä ’Pläkänyɔɔa ‑glügbö ’käsri.»

¹⁸Sakarii nya ’bete ’aanjë: «‑Asɩ ’mä ’saa jre ’sɩrɩ ’i bäa’ ’cɩcasa le? ’Be ’nyaa ’klɩbɩa, ‑bɛ ’na ’ŋlʋʋa ’mʋgbɛ ’a ’klɩbɩa ‑o!» ¹⁹’Iibäa’ ’aanjë nɩ: «’Mɔɔ bä Gabriɛɛlë,1.19 Daniɛɛlë 8.16; 9.21; Lukë 1.26. ’mɔɔ ’ma Nyɔsʋaa ‑gba ’kä. ’Ɔɔ blɔ ’mɩ ‑a ji ‑a ‑gbala ‑mɩ ‑taa ’mʋfawiili. ²⁰Wiili ’n ‑gbalaa’ ‑mɩ nɩ, ’inya ’lɩ jräa’ ’ia ’taɩn ’lɩ. ‑Bɛ ‑nyɩa’ ’iin wii ’dara nɩ, ’ia ‑gʋ ‑ka ‑nëmä wii ‑a ’pa. ‑Nëmä wii ‑a ’pa ’pa ’kä wiili nya nrörö.»

²¹‑Bɛ ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyüü ‑glaara Sakarii ’klɩ. ’Sɩrɩ ’i nʋa’ ‑bɛ ’ɔ ‑wlɛa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ’i kala ’üün plɛklɩ. ²²‑Maa ’ɔ ’ciea’, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ’pawii. ’Ünya jresaa Nyɔsʋaa ‑plɩɩlɩ paa’ ’i ’ɔ mia’ nɩ, Nyɔsʋa ja ’ɔɔn sanyü ‑gälɩ. ’Ɔnyɩ ’paa’ wii nɩ, ’ia ‑gʋ ’ɔ nö ’dari ‑bɛ ’ɔ dɛtɛ. ²³’Ɔa ’pɛrɩjrʋpaa jrüü blöa’ nɩ, ’ɔnya mi ’ɔa ‑nyɛɛ.

²⁴’Ia ’fɩɔ ‑sia’ nɩ, ’ɔa ’ŋlʋʋ Elisabɛɛtë nya bä nʋgbla ’lɩ. ’Ɔnyɩ ‑fälɩ ‑a ’cere ‑söplü ‑gböö. ’Ɔa plɛklɩ ’ɔ ’pala wii: ²⁵«‑Jäsɩ Nyɔsʋa nʋa’ ’mɩ: wiili ma bäa’ ’na ’nyüsü nyüüa ’klɩ, ’ɔ ’a ’mɩ ’iin ‑gälɩ ’ba.»

’Sɩrɩ Jesu nëmäa’ ‑gloorodɛɛ nʋ

²⁶Elisabɛɛtëa ‑gua ‑söplü ‑uundoo, Nyɔsʋa nya blɔ ’aanjë Gabriɛɛlë Galileea bätälä ’ü ’daraa’ Nasarɛɛtë ’äa ’mlɩ. ²⁷’Ɔ mi ’ŋlëkaplö ’dooa ‑nyɛɛ, ’ɔa ’nyrɩ bä Marii. ’Ɔa dʋɔlɔ ’ɔmäa’ kä ’ɔa ’nyrɩ bä Josɛɛfë, Daviidëa ‑glügbönyɔɔ. ²⁸’Aanjë nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Ayoo, ‑mɔ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ jräa’, ’Pläkänyɔɔ bä ‑mɩ dɛrɩ. ‑Mɔ ’papanɩ jrä ’ŋlëgëa ‑tɔrʋpɩɔ1.28 ‑Mɔ ’papanɩ jrä ’ŋlëgëa ‑tɔrʋpɩɔ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ²⁹’Ɔ ’nua’ wiili ’ɔ ’paa’ ’wli nɩ, ’ɔa plɛ ’caklalɩ ‑gböösa, ‑bɛ ’ɔ ’bete ’ɔa nyufa ’trɔrʋlʋa ‑gbaa ’lɩ1.29 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑Maa ’ɔ ’jäa’ ’ɔmɩ nɩ, ’ɔa plɛ ’caklalɩ wiili ’ɔ ’paa’ ’ia ‑gʋ; ‑bɛ ’ɔ ’bete ’ɔa nyufa ’trɔrʋlʋa ‑gbaa ’lɩ.». ³⁰’Aanjë nya ‑gbala ’ɔɔn: «Marii o, ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ, ’be Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ jrä ‑mɩ. ³¹‑Nya nʋgbla ’lɩ bäa, ’kä ‑nya nyɩbɛjʋ ‑gu, ’kä ‑nya ’ɔɔn Jesu ’nyrɩ ‑nyɩ. ³²’Ɔnya nyɔɔ bäa, ’kä ’ünya ’ɔɔn Nyɔsʋalɔ ‑sia’ ’wʋa ’Jʋ ’dara, ’kä ’Wʋsi Nyɔsʋalɔ nya ’ɔɔn ’kɩɩ ’lɩnrörö, ‑beere ’ɔa tʋ Daviidë; ³³’kä ’ɔnya Jakɔɔbëa ’jüa1.33 Jakɔɔbëa ’jü: Grɛɛkëwii nö: «Jakɔɔbëa nyuku». ’Iia ‑gbaa bä: Israɛɛlëa ’jü. ’kɩɩ bä ’plɔʋplɔʋ. ’Ɔa ’kamaplä ‑nëmä bɩa ‑a bɩa ’plɔʋ1.33 ’Papla ’iin ’klɩ: 2 Samiɛɛlë 7.12,13,16; Esaii 9.6; Daniɛɛlë 7.14..» ³⁴Marii nya ‑gbala ’aanjëlɔ: «‑Asɩ ’imä nrörö le? ’Be ’nyraa nyɩbɛrʋ ‑kaapɩɔ ’pi ‑o!» ³⁵’Aanjë nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Nyüna ‑Susu nya ‑mɩ ‑gälɩ ’cerea, ’kä ’Wʋsi Nyɔsʋaa ’klü nya ‑mɩ ’klɩtrara ‑beere ‑gbru. ’A ’ia ‑gʋ ’jʋlɔ ‑nëmäa’ ‑gu nɩ, ‑balʋ nëmä ’ɔɔn ’lɩ ‑a bä, ’kä ’ünya ’ɔɔn Nyɔsʋaa ’Jʋ ’dara. ³⁶‑Jää ‑na ‑wladia Elisabɛɛtë, ’ɔ bɩaklɩ ‑maa ’ɔ bä nʋgbla ’lɩ. Ɔ ’ü ’daraa’ ‑gbɔgbɔŋlʋʋ, ’ɔnya nyɩbɛjʋ ‑gua. ’Ɔa ‑uundooa nɛ ‑seple ’lɩ ’ɔ bä. ³⁷Nyɔsʋa ’mrɛɛ wiia ’fɩɔ.1.37 Jenɛɛsë 18.14.» ³⁸Marii ‑nëma: «’Pläkänyɔɔa ’jrʋpafɛŋlʋʋ ’n bä. Wiili ‑saa’ ’lɩ i jrä ’mɩ ‑gälɩ!» ’Aanjë nya mi.

Marii mia’ Elisabɛɛtëa ‑nyɛɛ

³⁹’Ia ’taɩn ’doolʋa ’mlɩ, ’a ‑plɩɩ Marii kʋ dotro, ’ɔnya fa ‑jiji ’ɔnya mi Judeea ’dʋgbëa bätä ’dööa ’mlɩ. ⁴⁰’Ɔ paa’ Sakariia nyuku ‑wälɩ nɩ, ’ɔnya ’trɛɛ Elisabɛɛtë. ⁴¹Elisabɛɛtë ’nua’ Mariia wii ’wli dotro ’ɔa ’jʋ nya sɔkou ’ɔa ’mlɩ. ’Nyüna ‑Susu nya ’si Elisabɛɛtë ’klɩ, ⁴²‑bɛ ’ɔ ’paa wii ‑gböösa: «’Ŋlëgëa ’fɩɔa ‑tɔrʋpɩɔ ‑mɔ Nyɔsʋa ’pa ’nɩ ‑gböösa, ’ɔnya ’pa bɩa ’jʋlɔ ‑nëmäa’ ‑gu ’nɩ.» ⁴³Nyɔɔ ’plɛɛ ’n bä ‑bɛ ‑taa wiili jrä ’mɩ ‑gälɩ le: ’kä ’na ’Pläkänyɔɔa ’yio ’mä ’mɩ ’jäkalɩ ji le? ⁴⁴’Be ’n ’nua’ ‑na ’tɛɛtrɛɛwii ’wli dotro, ’jʋlɔ bäa’ ’na ’mlɩ sɔsɔkou dɔrʋsa. ⁴⁵’Ŋlʋʋ, abɩa dɔrʋ ’blaa ‑mɩ: ’be wiili ’Pläkänyɔɔ ‑gbalaa’ ‑mɩ nɩ, ‑daara ’iin wii ’sɩrɩ ’imäa’ nrörö.

⁴⁶Marii ‑nëma:

«’Na ‑susu ’bʋala ’Pläkänyɔɔ1.46 1 Samiɛɛlë 2.1-10.,

⁴⁷’na plɛ nö ’na ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋaa dɔrʋ,

⁴⁸’be ’ɔ ’a ’na ‑gä plɛpa, ’mɔɔ bäa’ ’ɔa ’jrʋpafɛŋlʋʋ ɔnyɩa’ ‑gbaa kä. ’A ’ia ‑gʋ, ’bala ’saarɩ ‑gälɩ ‑a mi ’taɩn a ’fɩɔ ’lɩ, ’jüa ’jü nya ’mɩ dɔrʋŋlʋʋ ’daraa,

⁴⁹’be ’Klükä Nyɔsʋa nʋ ’mɩ ’mʋfagbi ‑gba; ’ɔa ’nyrɩa ’nyüna.

⁵⁰’Ɔa ‑gbinanakʋ bä nyüülü ‑trääräa’ ’lɩ ’ɔmɩa ’jüa ’jü ‑gälɩ ’taɩn a ’fɩɔ ’lɩ1.50 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 103.17..

⁵¹’Ɔ srara ’ɔa ’klü: ’ɔa ’darʋ ’ɔ nʋ ’ɔnya ‑gbagba ‑tɔklʋbɔtɔnyüü ’kä.

⁵²’Ɔ ’baba ’kɩɩɩ ’üa kpü ‑gälɩ, ’ɔnya ’jrara ü ’ciea’ ’üa nyüfë ’wʋ.

⁵³Nyüülü ‑gbëka ’blaaa’, ’ɔ ‑nyɩ ’üün diili kä ’fɩɔ ’ü ’bataa’. Nyüülü jia’ ’bɩɔ, ’ɔnya ’ba ’ümɩ ’uun kälɩ, ’ɔnya prɛ ’üün.

⁵⁴’Ɔa nyatɛplɛa ‑gʋ ’ɔnya ji ’ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ Israɛɛlë1.54 ’jrʋpafɛnyɔɔ Israɛɛlë: ’A Jakɔɔbëa ’jü ‑pʋ ’jü ’sɔɔ ’ü ’daraa’ Israɛɛlë. ’Üü Nyɔsʋa ’balɩ ’ümä ’ɔa ‑gä ’pa ‑bɛ ’ümä ’ɔɔn ’plä ’klɩsrara. ‑gba.

⁵⁵’Asɩ ’ɔ ‑gbala kä ana tʋɩɩ Abraamë ‑bɛ ’ɔa ’jüa ‑gʋ ’kä ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ.»

⁵⁶Marii ‑si Elisabɛɛtëa ‑nyɛɛ ‑söplü tää, ’ɔnya ’mä ’ɔa ‑nyɛɛ dɛrɩ ’blöö.

Jaan a ‑gugutaɩn

Jenɛɛsë 21.1-8; Rutë 4.13-17

⁵⁷Elisabɛɛtëa ‑gugutaɩn jräa’ ’lɩ nɩ, nyɩbɛjʋ ’ɔ ‑gu. ⁵⁸’Taɩn ’lɩ bätäa nyüü nyra ’ɔa ’wʋwʋnyüü ’nua’ ‑maa ’Pläkänyɔɔ ‑nyɩ ’ɔɔn ‑jɔrʋ kpakulu nɩ, ’ü nyra ’ɔɔn nya nʋ ’ia dɔrʋ. ⁵⁹’I käa’ jrüü ‑uuntää nɩ, ’ünya ji ’jʋlɔ ’bökalɩ1.59 Levitiikë 12.3.. ’Ü ’bata ɩ ’ümä ’ɔɔn ’ɔa tʋa ’nyrɩlɩ bäa’ Sakarii ‑nyɩ. ⁶⁰‑Maa ’ɔa ’yio nya dɔrɔ wii ’wʋ ’ɔ ‑nëma: «’Woo, ’ɔa ’nyrɩ bä Jaan.» ⁶¹’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «Nyɔɔ ’nyɩ ‑na ‑gbööli ’samaa ’nyrɩ ‑a ’klaa ’la!» ⁶²’Ünya nʋ ’dari ’ünya ’bete tʋ ’nyrɩlɩ ’ɔmäa’ ’ɔa ’jʋ ‑nyɩ. ⁶³Sakarii nya ‑sɛ tuu ’pɛ ’ɔmä ’lɩ ‑jɩjra; ’ɔnya ‑jɩjra: «’Ɔa ’nyrɩ bä Jaan.» ’I kala nyüüa ’fɩɔ plɛklɩ. ⁶⁴’A ‑plɩɩ ’ɔ kʋ dotro ’ɔnya ’pawii, ‑bɛ ’ɔ ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ. ⁶⁵Nyüülü kä ’fɩɔ kʋa’ ’üa ‑gba, nyra Judeea bätëlë kä ’fɩɔ bäa’ ’dʋgbë ’lɩ nɩ, ŋalɛ ’bla ’üün. ’Ia ’dooa ‑gä nyüü ’paa. ⁶⁶Nyüülü kä ’fɩɔ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ü ’bete ’üa nyüfë: «‑Asɩ ‑taa nɔ ’jʋlɔ nya ‑srɩɩ bä le?» ’Be Nyɔsʋaa ’darʋ bä ’ɔɔn ‑gälɩ.

’Dʋlʋ Sakarii brɩa’

Lukë 1.13-17; 3.2-18

⁶⁷’Nyüna ‑Susu nya ’cere ’jʋlɔa tʋ Sakarii ‑gälɩ, ’ɔnya ’pala Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩ wii:

⁶⁸«A ’bʋala ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩ, Israɛɛlëa Nyɔsʋa, ’sɩrɩ ’ɔ nʋa’ ‑bɛ ’ɔ jia’ ’ɔa ‑glügbö ’jä, ‑bɛ ’ɔ ’paatä ’ɔ ’baa’ ’lɩ ’üün mlɩ.

⁶⁹’Ɔ ja amɩ ’lɩmlɩbanyɔɔlɔ ‑sɔɔrɔa’ ’wʋ. ’Ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ ’kɩɩ Daviidëa ‑glügbö kälɩ ’ɔ srörö ’ɔɔn;

⁷⁰‑kätɩsa ’ɔa ’nyüna mlɩpalanyüü ’ɔ ma ‑srörö kälɩ ’kä ’ɔ ma ‑gbala amɩ:

⁷¹’Lɩmlɩbanyɔɔ nya amɩ ana ’nyüamlɩjraranyüü kälɩ ’baa, ’ɔnya amɩ nyüülü kä ’fɩɔ ’nyɩ ’bataa’ amɩ kälɩ ’baa.

⁷²’Asɩ ’ɔ nʋ kä ’ɔnya srara ’ɔa nyatɛplɛ ana tʋɩɩ, ’ɔnya ’pa ’ɔa ’nyüna kuölä ’ɔ nyra ’üün ’pa käa’ ’äa ‑gä plɛ.

⁷³’A kuöläa ’mlɩ ’ɔ ’sɔrɩ kä ’ɔnya ‑gbala ana tʋ Abraamë

⁷⁴’sɩrɩ ’ɔmäa’ amɩ ana nyüamlɩjraranyüü ‑gälɩ ’ba, amä ana plɛa ’fɩɔ nʋ amä ’ɔɔn bibie,

⁷⁵‑bɛ amä ’ɔa nyüülü ‑balʋ ’nyɩa’ ’lɩbä bä, amä ’klɩgänyüü bä bä ana ‑srɩa ’fɩɔa ’mlɩ.

⁷⁶’Na ’jʋ, ‑mɔlɔ nɩ, ‑na ’nyrɩ bä ’Wʋsi Nyɔsʋaa mlɩpalanyɔɔ; ‑mɔ nëmä ’nyʋfɔ ‑ta ‑mä ’Pläkänyɔɔa ’nyifi ’känyɩgla1.76 Malasii 3.1; Esaii 40.3-5; Lukë 3.1-6.,

⁷⁷‑mä ’ɔa ‑glügbö ‑gbala: Nyɔsʋa ma cere ’üa ‑balʋ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ɔ ’baalɩ ’üün mlɩ.

⁷⁸Ana Nyɔsʋaa nyatɛplɛa ‑gʋ, ’napɛlɛ sɔa’ cɛlɩ ŋʋala amɩ ‑gälɩ ‑beere ’jrʋa ’wʋsɔdɛɛ,

⁷⁹’ɛmä ü kä ’fɩɔ kʋa’ ’jöjrüükpü nyra jäjäa pɩpɛ ’lɩ ‑gälɩ ŋʋala, ’ɛmä ana ’nyɛnyɛbei ’wlinönrö ’nyʋfɔ ’wʋ fala1.79 Esaii 9.1-2; 42.7; 49.9-10..»

⁸⁰’Jʋlɔ nɩ, ’bʋaa ’doo ’ɔ ’bʋa, ‑bɛ ’ɔa bobowli ‑jrɛ. ‑Aaga ’lɩ ’ɔ kʋ. ’Taɩn jräa’ ’lɩ ’ɔnya srara ’ɔa nyufa Israɛɛlë ’klɩ.

’Sɩrɩ Jesu ‑glooroa’

Matiö 1.18-25; Misee 5.1-2; Esaii 7.14; 9.5

¹’A ’ia ’taɩn ’lɩa mlɩ ’kɩɩ kpakölɔ ’ü ’daraa’ Sesaa Ogusë2.1 Sesaa Ogusë: ’A bätëlë kä ’fɩɔ bä käa’ Rɔmëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’üa ’kɩɩ kpakö. ’Ia ‑sɩ ‑glʋ ‑sɩ ‑uunmlɔɔ ’fɩɔwʋ Jesu nya ’mä ‑glooro. Jesu ‑glooroa’ ’ɔnya ‑si ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ mlɔɔ. ‑jɩjra ‑pɔɔkʋ ü ‑jɩjra nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ Rɔmëa ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’nyrɩ. ²’Iibä nyüüa ‑täsäkʋa ’klɩsadɛɛ. ‑Bɛ ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Kiriniisë ’ɔɔ bä Siriia ’pläa ’wliklɩanyɔɔ. ³’Üa ’fɩɔ, ‑moloo ma bälɩ ’ɔa bätä ’ɔ mö ’ɔa ’nyrɩ ‑jɩjrakalɩ. ⁴Josɛɛfëa ’mʋgbɛ nya sɔ Nasarɛɛtë, Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ’Ɔnya mi Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ Daviidëa2.4 1 Samiɛɛlë 16.1; 17.12,58; 20.16; Matiö 2.5; Jaan 7.42. bätälä ’ü ’daraa’ Bɛtëlɛɛmë, ’äa ’mlɩ, ’be Daviidëa ‑glügbö ’klɩa nyɔɔ ’ɔ bä. ⁵’Ii ’ɔ mi ’ɔa ’nyrɩ ‑jɩjra, ’ɔɔ ‑bɛ Mariilɔ ’ɔ nëmäa’ kä. ’Ɔ bä nʋgbla ’lɩ.

⁶’A ’i ’ü ‑ka bä Mariia ‑gugutaɩn nya jrälɩ, ⁷’ɔnya ‑gu nyɩbɛjʋ, ’ɔa ‑kätɩjʋ. ’Ɔnya ‑fifra ’ɔɔn dɔʋ, ’ɔnya ’pie ’ɔɔn mlaa ’lɩtaradɛɛa ’mlɩ2.7 ’Üa ’bre nɩ, ’ü ’papla mlaa ‑mälä ’üa nyukua ’pɛ ‑mɩdeea ’mlɩ., ’be ’ünyɩ nyuku ‑wälɩ ’crʋgba ‑a ’järä.

Bɛtëlɛɛmëa ‑bablëëgbanyɛrɛnyüü nyra ’aanjë

Matiö 2.1-15; Daniɛɛlë 9.21-26; Esaii 41.27

⁸‑Bablëëgbanyɛrɛnyüü bä ɩ bätäläa ‑gba; ’üa mlaa ’ü ‑glaara ‑gba ‑gbiara. ⁹’Pläkänyɔɔa ’aanjë nya ’tɔrɔ ’üün ’klɩ; ’Pläkänyɔɔa ’napɛ nya ŋʋala ’üün ‑gälɩ. Ŋalɛ nya ’bla ’üün ‑gböösa. ¹⁰’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’amɩ, ’mʋfagogolä ’n jaa’ nɩ, ’änya nyüüa ’fɩɔa dɔrʋ kpaku nʋa. ¹¹‑Plɩɩlɩ a ’palaa’ wii nɩ, Daviidëa bätä ’lee, ’Lɩmlɩbanyɔɔ ’doo ’a ‑glooro ’ana ‑gʋ. ’Ɔɔ bä ’Kriisë, ’Pläkänyɔɔ. ¹²‑Jäsɩ ’amäa’ ’ɔɔn jre: ’ama mi nɩ, ’anya ’jʋ mlaa ’lɩtaradɛɛa ’mlɩ jräa; ’ü ‑fifra ’ɔɔn dɔʋ.» ¹³‑Bɛ fɩɩɩn, cɛlɩa ’sʋgɩa ’kɔkɔmlɛ nya ji; ’ünya blö ’aanjë ‑mɔlɔ ‑gälɩ, ‑bɛ ’üa ’fɩɔ ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ ’dʋa ’mlɩ; ‑bɛ ’ü nö:

¹⁴«Abɩa Nyɔsʋa ’bʋawliklɩ cɛɩɩa ’mlɩ,

abɩa ’ɔa plɛgälɩflɛrɛkʋ nyra ’ɔa ‑gbinanakʋ ‑nyrɛrɛ nyüülü bäa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ2.14 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Abɩa Nyɔsʋa ’bʋawliklɩ cɛɩɩa ’mlɩ, ’ɔa plɛgälɩflɛrɛkʋ bä ‑tʋtʋ ‑gälɩ: nyüülü ’ɔ ’baa’ ’lɩa ‑tɔrʋpɩɔ!» Tɛ Esaii 52.7..»

¹⁵’Taɩn ’lɩ ’aanjë sɔa’ ’üün ‑gba ‑bɛ ’ü ’blööa’ cɛlɩ dɛrɩ nɩ, ‑bablëëgbanyɛrɛnyüülü ’pala ’üa ‑tɔrʋpɩɔ wii ɔ: «A mi amä Bɛtëlɛɛmë ’tɔ. Wiili jräa’ ’lɩ amä ’iin ’jä, i ’Pläkänyɔɔ sraraa’ amɩ.» ¹⁶’Ünya fa ‑jiji ’ünya mi Marii nyra Josɛɛfëa ‑nyɛɛ, ‑bɛ ’jʋjɔlɔ ’pi mlaa ’lɩtaradɛɛa ’mlɩ2.16 Tɛ wiili ‑jɩjraa’ 2.7 a ‑gba.. ¹⁷’Ü ’jäa’ ’ɔɔn nɩ, ’ünya ’salɩ wiili ’ü ‑gbalaa’ ’üün ’jʋjɔlɔa ‑gʋ. ¹⁸Nyüülü kä ’fɩɔ ’nua’ wiili ‑bablëëgbanyɛrɛnyüü ’saalɩ ’wli nɩ, ’üa plɛklɩkala. ¹⁹Mariilɔ nɩ, ’ɔ ‑tʋ ’ia ’fɩɔ plɛklɩ, ‑bɛ ’ɔ bobo ’imɩ. ²⁰‑Bablëëgbanyɛrɛnyüülü nya ’blöödɛrɩ; ’ü ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ ‑bɛ ’ü brɛrɛ ’ɔɔn ’lɩ, wiili kä ’fɩɔ ’ü ’nua’ ’wli nyra wiili ’ü ’jäa’ ’ia ’fɩɔa ‑gʋ. ’Ii ‑bɛ wiili kä ’fɩɔ ’ü ‑gbalaa’ ’üün bä dɛɛ ’dee.

Jesua nyüüa ’klɩsrarakʋ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ

Levitiikë 12; Ɛgësɔɔdë 13.2

²¹‑Srɩlɩ bäa’ ’jʋlɔa jrüü ‑uuntääa ‑srɩ, i kä ’mlɩ ’ümäa’ ’ɔɔn ’bö nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü ‑nyɩ ’ɔɔn Jesu ’nyrɩ. ’A ’nyrɩlɩ ’aanjë ‑nyɩ käa’ ’ɔɔn ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’ɔa ’yio ’mäa’ ’ɔa nʋgbla ’lɩ bä.

²²‑Bɛ ’taɩn ’lɩ Moisëa ‑dɔ ‑tʋa’ ’lɩ ‑gbafutokʋa ‑gʋ2.22 Juifëŋlʋʋ ma ‑gu kä nyɩbɛjʋ nɩ, ’ɔ ‑glaaa jrüüa ‑glʋɩsɔɔ, ’kä ’ɔ mö Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ ‑gbɔsara, ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ Moisëa ‑dɔa ’mlɩ. Tɛ Levitiikë 12.1-8. jräa’ ’lɩ nɩ, Josɛɛfë nyra Marii nya fa ’ɔɔn Jerusalɛɛmë ’ümä ’ɔɔn Nyɔsʋa ’klɩsrara. ²³’Be ’i ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ’kä: « Nyɔɔa ‑kätɩjʋ ma bä nyɩbɛjʋ nɩ, ’ɔ kä ’ɔmä ’ɔɔn Nyɔsʋa ‑nyɩ2.23 Ɛgësɔɔdë 13.2,12,15; Nɔɔbrë 18.15.» ²⁴’kä ’ünya « ’klʋɛɛa ‑sögü ’sɔɔ ’aiɛ bätäa nü ’sɔɔ»2.24 Levitiikë 12.8. Moisëa ‑dɔa ’mlɩ nɩ, ‑bablëëjʋ ’ü ’saa. ‑Maa ‑ama ’nyɩ dɛɛ ‑a kä nɩ, ‑mrɛɛ ‑a ‑saa ’klʋɛɛa ‑sögü ’sɔɔ ’aiɛ bätäa nü ’sɔɔ. nʋ ’ümä ‑gbɔ ’sa. ’Asɩ ’i ‑jɩjra Nyɔsʋaa ‑dɔa ’mlɩ.

²⁵Nyɔɔ ’doo bä kä Jerusalɛɛmë ’ɔɔ ’ü ’dara Simeɔɔn. Nyɔɔlɔ ‑gäklɩ, ’ɔ ‑träärälɩ Nyɔsʋa. Israɛɛlëa ’klülɩpapakʋ ’ɔ ma ‑glaaa’. ’Nyüna ‑Susu bä kä ’ɔɔn ’lɩ, ²⁶’unya ‑gbala kä ’ɔmɩ, ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’Pläkänyɔɔa ’Kriisë ’jä ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’ɔmäa’ jä. ²⁷’Unya ’tuto ’ɔɔn, ‑bɛ ’ɔ jö ɩ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. ‑Bɛ Jesua tʋɩɩ jia’ ’lɩ wiili ‑dɔ ’daaa’ ’ü nʋa’ ’ɔa ‑gʋ nʋkalɩ nɩ, ²⁸’ɔnya dɔrɔ ’ɔɔn ’wʋ, ‑bɛ ’ɔ ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ. ’Ɔ nɩnɩa:

²⁹«’Kamanyɔɔ, ‑mrɛɛ ɔ ‑a ’cɛrɛ ‑na ’jrʋpafɛnyɔɔ ‑wälɩ,

’ɔmä ɔ mi ‑pio ’sɩrɩ ‑gbaa’.

³⁰’Na ’nyü ’a ’lɩmlɩbanyɔɔlɔ ‑jaa’ ’jä2.30 Esaii 52.10.,

³¹ɔ ‑ëlerea’ ‑glügbüa ’fɩɔa ’klɩ2.31 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 98.1-3..

³²’Napɛ ’ɔ bä ’ɔmä ‑na ‑glügbüa ’fɩɔ ‑gälɩ ŋʋala2.32 Esaii 42.6; 49.6; 52.10.,

‑na ‑glügbö Israɛɛlëa ’wliklɩbʋabʋakʋ ’ɔ bä.»

³³Wiili kä ’fɩɔ nyɔɔlɔ ’paaa’ Jesua ‑gʋ nɩ, ’i kala ’ɔa tʋ2.33 ’ɔa tʋ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Josɛɛfë. nyra ’ɔa ’yio plɛklɩ. ³⁴Simeɔɔn nya ’pa ’üün ’nɩ, ’ɔnya ‑gbala Marii ‑maa: «‑Na ’jʋ nya Israɛɛlëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ nyüü ’kɔkɔmlɛ bea, ’ɔnya ’kɔkɔmlɛ ’jraraa; ’kä ’ɔnya Nyɔsʋaa totolä nyüü ‑nëmäa’ ’klɩnyiere bä, ³⁵’kä wiili polu ’kɔkɔmlɛ boboa’ nya ‑fälɩ blö. Marii, ‑na ’mʋgbɛ, ‑jɛrɛ nya ‑na ‑susu ’lɩgöa.»

Nyɔsʋaamlɩpalaŋlʋʋ Aanë

³⁶Nyɔsʋaamlɩpalaŋlʋʋlɔ ü ’daraa’ Aanë bä kä ‑plɩɩ bɩa. ’Ɔa tʋ ’ü ’dara Fanuɛɛlë, Asɛɛrëa ‑glügbö ’klɩa nyɔɔ. Aanëa ’mʋgbɛ bɩaklɩ. ’Ɔɔ ‑bɛ ’ɔa dʋɔ kʋwälɩ ‑sɩ ‑uunsɔɔ, dʋɔ nya jä. ³⁷’Ɔnya tɩɔrɔ ’kusro ’lɩ. ’Ɔa ‑sɩa ‑glʋɩmlɔɔ ‑sɩ mlɔɔ (84). ’Ɔnyɩ sɔ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ‑a. Nyɔsʋa ’jrʋpa ’ɔ ma ‑fɛɛɛ ‑srɩ ‑bɛ ‑gbia; ’ɔ ma pa su ‑bɛ ’ɔ ma bibie Nyɔsʋa. ³⁸’A ’ia ’taɩn ’doolʋa ’mlɩ ’ɔa ’mʋgbɛ ji. ’Ɔnya ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ2.38 Nyɔsʋaa ’nyrɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Pläkänyɔɔa ’nyrɩ»., ‑bɛ ’ɔ ’paa Jesua ‑gä, ’ɔ ‑gbala nyüülü kä ’fɩɔ ‑glaaa’ Jerusalɛɛmëa ’lɩmlɩbanyɔɔ.

³⁹’Ü ’wlaraa’ wiili kä ’fɩɔ ’Pläkänyɔɔa ‑dɔ ’daaa’ ’ü nʋa’ nɩ, Josɛɛfë nyra Marii nya ’blöö ’üa bätä Nasarɛɛtë dɛrɩ, Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ.

Jesu käa’ ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ

Deteronɔɔmë 16.1-8,16; Esaii 11.1,2; Tapönänë 20.11

⁴⁰’Jʋlɔ nɩ, ’asɩ ‑srɩ ‑sööö ‑bɛ ’ɔ ’bʋa, ‑bɛ ’ɔa bobowli ‑jrɛ2.40 ‑bɛ ’ɔa bobowli ‑jrɛ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.; wiijejrekʋ ’sie ’ɔɔn ’lɩ, ‑bɛ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ bä ’ɔɔn ’lɩ. ⁴¹’Asɩ ‑sʋ jräa’ ’lɩ nɩ, ’ɔa tʋɩɩ mö Jerusalɛɛmë ’Paakëa ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ. ⁴²’Ɔ käa’ ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ nɩ2.42 ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ: Juifëa ‑nyɛɛ ’jʋ ma nyaa’ ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ kä nɩ, ’ɔ ‑kanyɩ ’jʋ ‑a bä. Tɛ Ɛgësɔɔdë 12.1-27; Deteronɔɔmë 16.1-8., ’ünya mi Jerusalɛɛmë2.42 Jerusalɛɛmë: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑glɩsɩglɩsɩ ’järä ’sɩrɩ ’üa ‑glɩsɩglɩsɩa ‑dɔ ‑gbaa’. ⁴³‑Glɩsɩglɩsɩa jrüü blöa’, ‑bɛ ’ü ’blööa’ dɛrɩ nɩ, Jesu tɩɔ Jerusalɛɛmë. ’Ɔa tʋ nyra ’ɔa ’yio ’nyɩ ’iin ’nyügba ‑a tʋ. ⁴⁴’Üa plɛɛ ’ɔ bä ’wʋmlörönyüüa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Ünya nʋ ’nyʋfɔ ’wʋ jrüü ’doo ’fɩɔ ’ünya ’mä ’ɔɔn ’üa nyüü nyra ’üa ‑mölöa ‑tɔrʋpɩɔ ’batra. ⁴⁵‑Maa ’ü ’nɩ ’jäa’ ’ɔmɩ nɩ, ’ünya ’blöö Jerusalɛɛmë dɛrɩ, ’ünya mi ’ɔɔn ’bata. ⁴⁶Jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ nɩ, Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ ’ü jrä ’ɔɔn ‑dɔkpɩanyüüa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Ɔ po ’üün ’nyakli ‑bɛ ’ɔ ’bete. ⁴⁷’Ɔa wiijejrekʋ nyra ’ɔa wiigälɩsasakʋ pa nyüülü kä ’fɩɔ poa’ ’nyakli ‑gba. ⁴⁸’Ɔa tʋɩɩ ’jäa’ ’ɔmɩ nɩ, ’üa plɛklɩkala. ’Ɔa ’yio nya ’bete ’ɔɔn: «’Na ’jʋ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑nʋ ’saa amɩ le? ’Mɔɔ ‑bɛ ‑na tʋ kɔsɔ ‑mɔ a ‑piie a ’bata.» ⁴⁹’Ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’bata ɩ ’mɩ le? ’Anyɩ ɩ ’iin jre ‑a jre ’sɩrɩ ’n käa’ ’mäa’ ’na Tʋa ’jrʋpa ’klɩtɛ?» ⁵⁰‑Maa wiili ’ɔ ’paa’ ’ünyɩ ’ia ’mlɩ ’wli ‑a ’nu. ⁵¹’Ɔ nyra ’üün kɔsɔ nya mi Nasarɛɛtë. ’Ɔ ‑träärälɩ ’ümɩ. ’Ɔa ’yio ‑tʋʋä ’ia ’fɩɔ plɛklɩ.

⁵²Jesu ’bʋa, ’ɔa wiijejrekʋ ’paplagälɩ, ‑bɛ Nyɔsʋa nyra nyüü ‑waaa ’ɔɔn a ’doo2.52 1 Samiɛɛlë 2.26; Tapönänë 3.4..

NYƆSƲAWIILI JAAN BATIISË ’PAA’

3.1-20

Jaan Batiisëa Nyɔsʋaajrʋpa

Matiö 3.1-12; Marëkë 1.1-8; Jaan 1.19-28

¹Nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Tibɛrë Sesaa ’ɔa ’kama ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ‑gbööa ‑sʋa ’mlɩ nɩ, Pɔɔsë Pilatë bä kä Judeea ‑gʋmla, Erɔɔdë ’kama Galilee, ’ɔa ‑wlajʋ Filipë ’kama Ituree nyra Trakoni, Lisania ’kama Abilɛɛnë. ²Aanë nyra Kaiifë bä kä ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü. ’A ’ia ’taɩnlɩa ’mlɩ, Nyɔsʋa ‑tʋ Sakariia ’jʋ Jaan wii mlɩ, ‑aaga ’lɩ. ³‑Bɛ ’ɔ ma ‑piie Jurëdɛɛn a ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ. ‑Bɛ ’ɔ ‑gbala nyüü ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ ’ümä ’nɩwlipa Nyɔsʋa ’mä ’üa ‑balʋ cere, ⁴’sɩrɩ ’i ‑jɩjra käa’ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaiia ‑pɔɔkʋ ’lɩ:

Nyɔɔa wewewii ja ‑aaga ’lɩ:

’Ba ‑nyɩgla ’Pläkänyɔɔa ’trii ’kä;

’ba ‑gägä ’ɔa ’nyifi ’klɩ!

⁵’Bütügbëa ’fɩɔ nya kalaa,

’dʋgbëa ’fɩɔ nya ’wʋciea,

dɛɛlɛ ’kpɩaa’ ’ɛnya ’klɩgääläa,

bʋbɔnyifi nya ’känyɩglaa.

⁶’Kä nyüüa ’fɩɔ nya Nyɔsʋaa ’lɩmlɩbanyɔɔlɔ Nyɔsʋa jaa’ ’jä3.4-6 Esaii 40.3-5..

Nyɔsʋawiili Jaan Batiisë ’paa’

⁷’Ia ‑gʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ ma jö Jaan a ‑nyɛɛ ’ɔmä ’üün ’nɩwlipa. ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Mëmlɛtapaa ’jü ’amɩ, nyɔɔ ’plɛɛ srara ’amɩ Nyɔsʋaa ’crɛlɛ jöa’, ’ɛa ’klɩfɔlɔkʋ le? ⁸’Ba srara nʋnʋgbili ‑gbalaa’ nyüü ’sɩrɩ ’anya ’a ‑balʋ ’pie. ’Anyɩ ’daa ’ana plɛklɩ ‑maa: ‹Abraamë bä ana tʋ3.8 Jaan 8.33,37,39.!› ’Amɔ ’n ‑gbala, Nyɔsʋa ’mrɛɛ ɔ nrörö ‑taa ’täkëlë kʋa’ ‑pɩ Abraamëa ’jü ’lɩ. ⁹‑Bɛ ‑tɛ ’a ’nɩmɩ tiia tigblii ’lɩ ’pala: tuulu ’nyɩ tʋa’ ’cɩca ’bü nɩ, ’unya ’kalaa ’kä ’unya kapu ’lɩ bere.»

¹⁰’Ünya ’bete ’ɔɔn: «‑Bɛ ‑asɩ amä nʋ le?» ¹¹’Ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Moloo ma ’klaa ’koti ’sɔɔ, ’ɔ ‑nyɩ ‑mɔlɔ ’nyɩa’ dɛɛ ’klaa, kä ‑mɔlɔ ’klaaa’ jijri nö bɩa dɛɛ ’dee.» ¹²Dapookälɩpɛrɛnyüü nya ji bɩa, Jaan ’mä ’üün ’nɩwlipa. ’Ünya ’bete ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑asɩ anya nʋ le?» ¹³’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Anyɩ ’papla dɛɛlɛ ’ü ’daaa’ ’ba ’kplaa’ ‑gälɩ.» ¹⁴’Sʋgɩaa ’mʋgbɛ nya ’bete ’ɔɔn: «‑Bɛ amɔ le, ‑asɩ amä nʋ le?» ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Anyɩ ’ba nyɔɔ mölii kälɩ, ’klüsa ’aiɛ yrʋsa. Möliili ’ü ’pɛɛa’ ’amɩ ’ia ’doo ’ba fa.» ¹⁵’Be ’Kriisë Israɛɛlë ‑glaaa ɩ, ’a ’ia ‑gʋ ’ü ’bete ’üa nyüfë Jaan ma ’nyɩ ’ɔɔn bä ‑a bä. ¹⁶’Ɔnya ‑gbala ’üa ’fɩɔ: «’Mɔɔlɔ nɩ, ’nɩ ’n ’paa ’amɩ ’wli; ‑maa nyɔɔlɔ ‑sɔɔrɔa’ ’wʋ ɔ ‑sia’ ’mɩ ’wʋ nya jia, ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’mä ’ɔa ’siia pɩa ‑jie. ’Ɔnya ’amɩ ’Nyüna ‑Susu nyra kapu ’wlipaa. ¹⁷’Ɔ ’klaa ’ɔa papɛɛ kälɩ; ’ɔmä ‑bleeejaju nyra ’ɛa frɩ ‑gbasasra, ’ɔmä ’ɛɛn nyiklili ’jrara, ‑maa ’ɔnya ’ɛa frɩ kapulu ’nyɩ bɩaraa’ a mlɩ ’pütröa.»

¹⁸Jaan ma ’paa’ nyüü ‑tɔɔ ’kɔkɔmlɛ ‑moloo ’lɩ, ’asɩ ’ɔ ma ’saaralɩ ’üün ’Mʋfagogo. ¹⁹’Ɔnya ’daa kä Erɔɔdë, ’ɔa ‑wlajʋa3.19 ’ɔa ‑wlajʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’ɔa ‑wlajʋ Filipëa ’ŋlʋʋlɔ». ’ŋlʋʋlɔ Erɔdiadëlɔ ’ɔ jre käa’, nyra bʋbɔgbili kä ’fɩɔ ’ɔ nʋa’ bɩa ’ia ‑gʋ. ²⁰’Ɔ ’paa’ ’sɔɔwʋ Jaan ‑jie ’lɩ nɩ, ’a bʋbɔgbili ’ɔ ’papla ‑gälɩ.

JESUA ’NƖWLIPAPAKƲ NYRA ’SƖRƖ SATAAN ’TRAƖN A’ ’ƆƆN ‑AAGA ’LƖ

3.21–4.13

Jesua ’nɩwlipa ’taɩn

Matiö 3.13-17; Marëkë 1.9-11; Jaan 1.32-34

²¹Jaan bɩaa’ nyüüa ’fɩɔ ’nɩwlipapakʋ nɩ, ’ɔnya ’pa bɩa Jesu ’nɩwli. Jesu bibie Nyɔsʋa, cɛ nya ‑jieroklɩ, ²²’Nyüna ‑Susu nya ’cere ’ɔɔn ‑gälɩ ‑beere ‑sögö. Mlɩa wii nya ja cɛa mlɩ: «‑Mɔ bä ’na plɛ ‑gälɩa ’Jʋ, ‑mɔ bä ’na dɔrʋ ‑gböösa3.22 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 2.7; Esaii 42.1..»

²³Jesu kä ‑sɩ ‑glʋ ‑sɩ ‑pʋ ’fɩɔwʋ ’ɔnya ’mä ’ɔa ’jrʋpa ’kä ko. Wiili nyüü jrea’ nɩ, Josɛɛfëa ’jʋ ’ɔ bä, Eliia Josɛɛfë, ²⁴Matatëa Elii, Leviia Matatë, Mɛlëkia Levii, Janaa Mɛlëki, Josɛɛfëa Jana, ²⁵Matatiasëa Josɛɛfë, Amɔɔsëa Matatiasë, Nauumëa Amɔɔsë, Eselia Nauumë, Nagaia Eseli, ²⁶Maatëa Nagai, Matatiasëa Maatë, Semeia Matatiasë, Josɛɛfëa Semei, Judaa Josɛɛfë3.26 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Semeinëa Matatiasë, Josɛɛkëa Semeinë, Jodaa Josɛɛkë., ²⁷Joanaa Judaa, Lesaa Joana, Sorobabɛlëa Lesa, Salatɩɛlëa Sorobabɛlë, Nelia Salatɩɛlë, ²⁸Mɛlëkia Neli, Adia Mɛlëki, Kosamëa Adi, Ɛlëmodamëa Kosamë, Elëa Ɛlëmodamë3.28 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Ɛlëmodamëa Kosamë, Elëa Ɛlëmodamë., ²⁹Josea Elë, Eliesɛɛa Jose, Jorimëa Eliesɛɛ, Matatëa Jorimë, Leviia Matatë3.29 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Jesua Elë, Eliesɛɛa Jose., ³⁰Simeɔɔa Levii, Judaa Simeɔɔn, Josɛɛfëa Judaa, Jonaa Josɛɛfë, Eliakimëa Jona3.30 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Jonamëa Josɛɛfë, Eliakimëa Jonamë., ³¹Melea Eliakimë, Menamëa Mele, Matataa Menamë, Nataan a Matata, Daviidëa Nataan3.31 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Menaa Mele, Matataa Mena., ³²Jɛseea Daviidë, Obɛɛdëa Jɛsee, Boasëa Obɛɛdë, Samɔɔa Boasë, Nasɔɔn a Samɔɔ3.32 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Salaa Boasë, Nasɔɔn a Sala., ³³Aminadabëa Nasɔɔn, Aramëa Aminadabë, Ɛsorɔɔmëa Aramë, Farɛsëa Ɛsërɔɔmë, Judaa Pɛrɛsë3.33 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Adëmiia Aminadabë, Ania Adëmii, Ɛsorɔɔmëa Ani., ³⁴Jakɔɔbëa Judaa, Isaakëa Jakɔɔbë, Abraamëa Isaakë, Taraa Abraamë, Nakɔɔrëa Tara, ³⁵Salukëa Nakɔɔrë, Lagoa Salukë, Falɛɛkëa Lago, Ebɛɛrëa Falɛɛkë, Salaa Ebɛɛrë, ³⁶Kainaan a Sala, Afakadëa Kainaan, Sɛmëa Afakadë, Noea Sɛmë, Lamɛɛkëa Noe, ³⁷Matusalaa Lamɛɛkë, Enɔkëa Matusala, Jarɛɛdëa Enɔkë, Malalelëa Jarɛɛdë, Kaɛɛn a Malalelë, ³⁸Enosëa Kaɛɛn, Sɛɛtëa Enosë, Adaan a Sɛɛtë, Nyɔsʋaa Adaan.

’Sɩrɩ Sataan ’traɩn a’ Jesu ‑aaga ’lɩ

Matiö 4.1-11; Marëkë 1.12-13

¹Jesu sɔa’ Jurëdɛɛn ’lɩ nɩ, ’Nyüna ‑Susu ’si ’ɔɔn ’klɩ, ’unya ’tiere ’ɔɔn ‑aaga ’lɩ. ²’Ii Sataan ’traɩn ’ɔɔn jrüüa ‑glʋɩsɔɔ. ’Ɔnyɩ dɛɛ ‑a ji ’ia jrüülüa ’fɩɔ. Jrüülü blöa’ ’fɩɔwʋ, ‑gbëka nya ’bla ’ɔɔn ‑gböösa.

³Sataan nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Ama bä Nyɔsʋaa ’Jʋ nɩ, ’pala ’täkälä kʋa’ ‑pɩ wii ‑gba ’ämä ’flɔɔ ’lɩ ’cicri.» ⁴Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «Nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa: ‹‑Mää jijrɛa ’doo ’nyɩ ‑nyɩ nyɔɔa ’klä4.4 Deteronɔɔmë 8.3.,‑maa ’papawiili kä ’fɩɔ jaa’ Nyɔsʋaa mlɩ4.4 ‑maa ’papawiili kä ’fɩɔ jaa’ Nyɔsʋaa mlɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a ‑jɩjra..› » ⁵Sataan nya fa ’ɔɔn ’dʋgba kpakö ’wli, ’a ‑plɩɩ ’ɔ kʋ dotro ’ɔnya srara ’ɔɔn ‑tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa ’fɩɔ4.5 Matiö 4.8.. ⁶’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Mɔ ’nëmä ’üa ’kamakʋ nyra ’üa ’bɩɔa ’fɩɔ kälɩ ‑nyɩ, ’be ’mɔɔ kä ’ümɩ. Nyɔɔlɔ ’n ‑waa’ ’ɔɔ ’n ‑nyɛɛ ’üün. ⁷’Ii känyrɩ ‑ama ‑pʋpʋa ’mɩ nɩ, ‑nya ’ia ’fɩɔ faa.» ⁸Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Mumlö ’mɩ ’lɩ dɛrɩ, Sataan4.8 Mumlö ’mɩ ’lɩ dɛrɩ, Sataan: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a ‑jɩjra.! ’I ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩ ‑maa: ‹’Pläkänyɔɔ, ‑na Nyɔsʋa, ’ɔa ’dooa ’klʋɩ ‑nëmä kotifli ’pala, ’ɔa ’doo ‑nëmä ‑pʋpʋa4.8 Deteronɔɔmë 6.13; 10.20..› »

⁹’I ‑sia’ nɩ, Sataan nya ’tiere ’ɔɔn Jerusalɛɛmë. ’Ɔnya ’jrara ’ɔɔn Nyɔsʋaanyuku kpakua ’ukpɛ ’wʋ. ’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «‑Ama bä Nyɔsʋaa ’Jʋ nɩ, sɔ ‑tɛ cɛlɩ ‑a be ‑na nyufa ‑tʋtʋ ’wʋ; ¹⁰’be ’i ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑maa:

‹ Nyɔsʋa nya ’ɔa ’aanjë ‑gbalaa,

’ümä ‑mɩ ’nyiöligäälä.›

¹¹’I ‑jɩjra ’sɔɔwʋ:

‹ ’Ünya ‑mɩ ‑gbötöa,

‑na bɔʋ ‑pɩ ’täkä ’klɩ ’kala4.10-11 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 91.11-12..› »

¹²Jesu nya ’sa ’ɔɔn ‑gälɩ, ’ɔ ‑nëma: «Nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa: ‹‑Nyɩ ’traɩn ‑na ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋa4.12 Deteronɔɔmë 6.16..› » ¹³Sataan bɩaa’ ’lɩ wiili kä ’fɩɔ ’ɔmäa’ nʋ ‑bɛ ’ɔmäa’ ’ɔɔn bɔʋdɛrɩ ’pa nɩ, ’ɔnya tʋŋlɔlɩ ’ɔmɩ dɛrɩ, ‑bɛ ’ɔ ‑glaaa ’taɩn ‑mɩdoo.

JESU NYA MI GALILEE KƲ

4.14–9.50

’Mʋfagogolä Jesu ’saraa’ Galilee

Matiö 4.12-17; Marëkë 1.14-15

¹⁴Nyɔsʋa ‑Susua ’klü ’si Jesu ’lɩ, ’ɔnya ’blöö Galilee dɛrɩ. ’Ɔa ’nyrɩ ‑gbaala Galileea ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ ’kä. ¹⁵’Ɔ ’kpɩara juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ, ‑bɛ ’üa ’fɩɔ ’paa ’ɔa ’cɩcanyrɩ.

’Sɩrɩ Nasarɛɛtënyüü ’nyɩa’ Jesu ‑wa

Matiö 13.53-58; Marëkë 6.1-6

¹⁶Jesu nya mi Nasarɛɛtë, i ’ɔ ’bʋalaa’. ‑Bɛ, ’i bäa’ ‑fʋflʋpasrɩ nɩ, ’ɔnya mi juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ ’sɩrɩ ’ɔ nöa’ a ’doo. ’Ɔnya sɔwʋ ’ɔmä nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ‑täsä. ¹⁷’Ünya ‑nyɩ ’ɔɔn ‑pɔɔkʋlʋ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ‑jɩjraa’. ’Ɔnya ‑jie ’uun ’klɩ, ’ɔnya ‑täsä ‑plɩɩlɩ ’daaa’ ‑maa:

¹⁸’Pläkänyɔɔa ‑Susu bä ’mɩ ‑gälɩ, ’ɔnya ’balɩ ’mɩ

’mä ’pʋablanyüü ’Mʋfagogo ’sa.

’Ɔ blɔ ’mɩ ’mä nyüülü ‑kanyɩa’ plɛtorofa kä plɛlɩpa4.18 ’mä nyüülü ‑kanyɩa’ plɛtorofa kä plɛlɩpa: ‑Taa waklöölä kʋa’ ‑pɩ ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a ‑jɩjra.;

’mä ‑jienyüü ‑gbala ’sɩrɩ ’ü ‑kanyɩa’ ‑jienyüü bä,

‑bɛ ’mä ’nɔnɔnyüü ‑gbala, ’ü ’mrɛɛ ’ü ’jäkä,

’mä nyüülü ’jääa’ ‑sʋɩ, ‑sʋɩ ’lɩ ’ba4.18 Esaii 61.1-2..

¹⁹’Ɔ blɔ ’mɩ ‑a ‑gbala nyüü: ’a ‑sʋlʋ kä ’mlɩ ’Pläkänyɔɔ ’mäa’ ’ɔa ‑gbinanakʋ sraraa4.19 Levitiikë 25.10; 2 Korɛɛntënyüü 6.2.. ²⁰’Ɔ kpaa’ ‑pɔɔkʋlʋ ’klɩ nɩ, ’ɔnya ‑nyɩ ’uun nyɔɔlɔ kʋa’ ’ɔa ‑gba, ’ɔnya kʋwälɩ. ’Ɔɔ nyüülü kä ’fɩɔ bä ɩa’ ’sraaplanyukulua ‑wälɩ tɛklɩ. ²¹’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyɔsʋawiili ‑jɩjraa’ ’ii ’a poa’ ’saarɩ ‑plɩɩ ’nyakli nɩ, ’i ’a nrörö ’saarɩ.» ²²’Üa ’fɩɔ ’paa ’ɔa ’cɩcanyrɩ, ’mʋfagogolä jaa’ ’ɔa mlɩ kala ’üa ’fɩɔ plɛklɩ. ’Ü ‑nëma: «‑Mää Josɛɛfëa ’jʋ ’nyɩ ‑pɩ kʋ?»

²³Jesu nya ‑gbala ’üün: «‑Beeredɛ ’anya ’mɩ ‑taa tapönänälä kʋa’ ‑pɩ ’klɩ ’palaa: ‹‑Wusufutonyɔɔ, ‑futo ‑na nyufa!› ’Kä ’anya bɩa ’daa: ‹A ’nu wiili ‑nröröa’ Kapɛrënaumë ’wli; ’ii känyrɩ, nrörö bɩa ’iin ‑na ’bre!› » ²⁴’Ɔ ‑nëma ’sɔɔwʋ: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’nyɩ kälä ’ɔa ’bre ’cɩcanyrɩ ‑a. ²⁵’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Eliia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’nʋŋlʋ ’nyɩ da ‑a da ‑sɩ tää ‑söplü ‑uundoo; ‑gbëka pala kä ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ. ‑Bɛ ’ia ’taɩn ’lɩa ’mlɩ nɩ, ’kusroŋlëgë ’kɔkɔmlɛ bä kä Israɛɛlë, ²⁶‑maa ‑mää ’üa ‑nyɛɛ Nyɔsʋa ’nyɩ Elii blɔ. ‑Maa ’kusroŋlʋʋ ’doo bä kä Sidɔɔn a ‑tʋtʋ ‑gälɩa bätälä ’ü ’daraa’ Sarɛtë, ’ii ’ɔ blɔ ’ɔɔn. ²⁷’Asɩ ’jrʋklanyüü ‑sümlö kä bɩa Israɛɛlë, nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Eliseea ’taɩn ’lɩ. ‑Maa ’jrʋklanyɔɔ ’doo ’nyɩ kä ’pʋ ‑a ’pʋ ’ima ’nyɩ Siriia ’blɩ ‑gälɩa nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Naama ‑a bä4.27 2 ’Kɩɩ 5.1-14..» ²⁸Nyüülü kä ’fɩɔ bä ɩa’ ’sraaplanyukulua ‑wälɩ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’crɛ nya ’si ’üün ’klɩ. ²⁹’Ünya sɔwʋ, ’ünya fa ’ɔɔn bätäa ’mäklɩ. ‑Bɛ ’üa bätä kʋa’ ’dʋgba ’klɩ nɩ, ’ünya fa ’ɔɔn ’dʋgbaa ’wli ’klɩ ’ümä ’ɔɔn ’lɩ ‑wälɩ ’tutro. ³⁰‑Maa ’ɔnya ‑srörö ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya mi.

Jesu mia’ Kapɛrënaumë

Matiö 4.13-16; Marëkë 1.21-28

³¹’Ɔnya mi Kapɛrënaumë, Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩa bätä; ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa juifëa ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ. ³²’Ɔa ’kpɩkpɩakʋ pa ’üün ‑gba, ’be ’kamasa ’ɔ ’kpɩa.

³³Jrüü ’doo ’lɩ nɩ, nyɔɔ ’doo bä ɩ ’sraaplanyukulua ‑wälɩ, ‑frepadomoo bä ’ɔmɩ ’lɩ; ’ɔnya ’kpölɩkä: ³⁴«‑Yii! Wii ’plɛɛ bä a nyra ‑mɔ kɔsɔa ‑tɔrʋpɩɔ le, Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu? Amɔ ‑ji bʋblɔ? ’N jre nyɔɔlɔ bäa’: Nyɔsʋaa ’Nyünanyɔɔ, ’ɔɔ ‑bä!» ³⁵Jesu nya nyrara ’ɔɔn ’wli: «’Kpla ‑na ’mä, ’kä ‑ciie nyɔɔlɔ ’lɩ!» Domoolɔ nya ’kpa nyɔɔlɔ ’kä nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya ’cie ’ɔɔn ’lɩ; ’ɔnyɩ ’ɔɔn mɩmɩa ‑a mɩmɩa. ³⁶’I prɛ ’üa ’fɩɔa ‑gälɩa ‑susu, ‑bɛ ’ü ’betre ’lɩ ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ: «’Papawii ‑mɩ ’plɛɛ kʋ ’sɔɔwʋ ‑pɩ le? ’Wʋsɔɔrɔkʋ nyra ’kamakʋ ’ɔ nö ‑bɛ ’ɔ ‑gbala ‑frepasisi i ’cie, ’kä ’i ’cie.» ³⁷Jesua ’nyrɩ nya ‑gbaala ’pläa ’fɩɔ ‑gälɩ ’kä. ³⁸Jesu sɔa’ ’sraaplanyukulua ‑wälɩ nɩ, Simɔɔa nyuku ‑wälɩ ’ɔ mi. ‑Bɛ Simɔɔa ŋʋtayio ’nyɩ ‑ya ‑a ‑ya, ’ɔa fugba ’plöö. ’Ünya ‑gbala ’iin Jesu. ³⁹Jesu nya ’nyüglö ’ŋlʋʋlɔa ’wli ’lɩ ’ɔnya prɛ ‑wusulu, ’unya sɔ ’ɔɔn ’lɩ. ’Ɔ sɔa’ ’wʋ dotro ’üa ‑gä ’ɔ ’pa. ⁴⁰‑Gbiajrʋ möa’ nɩ, nyüüa ’fɩɔ nya ja ’üa ‑wusublanyüülü ‑wusua ’kaɩn ’kaɩn ’blaaa’ Jesu. ’Ɔnya ’pepe ’üün klʋgbë ‑gälɩ ’doorodoo, ’ünya ’pʋ. ⁴¹Domüü ’cecie bɩa nyüü ’kɔkɔmlɛ ’lɩ; ’üü ’kpöö ‑gböösa ‑bɛ ’ü nö: «‑Mɔ bä ’Kriisë4.41 ’Kriisë: ‑Taa waklüülü ’nyɩ Lukëa ‑pɔɔkɩ ‑mɩdoo ‑a ‑jɩjra., Nyɔsʋaa ’Jʋ.» ‑Maa Jesu ’daa ’üün, ‑bɛ ’ɔ kakla ’üün ‑fʋflʋ ’klɩ ’ü ‑pɩ wii ’pa, ’be ’ü jre ’ɔɔn ’sɩrɩ ’ɔɔ bäa’ ’Kriisë4.41 Jesu ’nyɩ ’bata ’bata ‑a domüü ’mä ’ɔɔn ’bʋala.. ⁴²‑Srɩ paa’ nɩ, Jesu nya ’cie bätä, ’ɔnya bereklɩ ‑aaga ’lɩ. Nyüü ’kɔkɔmlɛ ’bata ’ɔɔn, ’ünya mi ‑tɛ ’lɩ ’ɔ bäa’. ’Ü ’bata ’ümä ’ɔɔn ’klɩ ka ’ɔ ‑pɩ mi. ⁴³‑Maa ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’N kä ’mä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mʋfagogo bätä ‑mölööa ’mlɩ ’sara bɩa; ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa blɔ ’mɩ.» ⁴⁴‑Bɛ ’ɔ ’pala nyɔsʋaawii Galilee4.44 Galilee: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Judee. ’sraaplanyëka ‑wälɩ.

’Wʋnyɛrɛnyüülü ‑kätɩ Jesu wea’

Matiö 4.18-22; Marëkë 1.16-20; Jaan 1.35-51; 21.1-11

¹’Taɩn ’doo ’lɩ nɩ, Jesu ’nyüglö Genesarɛtëa ’niea ’mäklɩ; nyüü ’kɔkɔmlɛ ’kakla ’ɔɔn ’klɩ, ’ümä nyɔsʋaawii ’nyaklipo. ²’Ɔnya ’järä ‑plɩɩ ‑goli ’sɔɔ; fɩafɩanyüülü käa’ ’iin nɩ, ’ü ’cie ’ümä ’üa ‑tatë kpëtä. ³Simɔɔ kälä ‑goli ’sɔɔlʋa ‑tɔrʋpɩɔ ’doo. Jesu nya ’jra ‑gɔlʋlʋa ’mlɩ, ’ɔnya ‑gbala Simɔɔ ɔ ’tutro ’uun ’niea ’mlɩ jie. Jesu nya kʋwälɩ, ’a ‑gɔlʋa mlɩ ’ɔ kʋ ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa nyüülü. ⁴’Ɔ bɩaa’ ’kpɩkpɩakʋ nɩ, ’ɔnya ‑gbala Simɔɔ: «Fa ‑gɔlʋlʋ ’niea ‑plɩɩlɩ tʋŋlɔa’ ’lɩ, ’kä ’a be ’ana ‑tatë ’nie ’klɩ.» ⁵’Iibäa’ Simɔɔ nɩ: «’Kamanyɔɔ, anyɩ ’mʋmɔ ‑a ’mʋmɔ ‑gbiara, a fɩafɩa anya sɩa, anyɩ dɛɛ ‑a ’jä. ‑Maa ‑gbaa’ ’iin nɩ, ’nyaa ‑tata bea.» ⁶’Ü nʋa’ ’imɩ nɩ, ’ü ’kpla ‑srü ’kɔkɔmlɛ, ‑bɛ ’üa ‑tata köklö. ⁷’Ünya we ’üa ‑mülü bä ɩa’ ‑gɔlʋ ‑mʋlʋa ’mlɩ, ’ümä ’üün ‑gbaji. ’Ünya ji, ’ünya ’sie ‑goli ’sɔɔlʋ, diijie tɩɔ ’lɩ ’imä ‑fli pa. ⁸Simɔɔ Piɛɛrë ’jäa’ ’imɩ nɩ, Jesua bei ’wʋ ’ɔ blö, ’ɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ’n bibie ‑mɩ, tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩdɛrɩ! ‑Balʋnyɔɔ ’n bä!» ⁹‑Srü ’kɔkɔmlɛlë ’ɔɔ ‑bɛ ‑mülü fɩaa’ nɩ, ’i kala ’üün plɛklɩ, ’ia ‑gʋ ’ɔ ‑gba ’iin. ¹⁰’Asɩ ’i kala bɩa Sebedeea ’jü Jaakë nyra Jaan plɛklɩ. ’Üü ‑bɛ Simɔɔ ’nyɛrɛ ’wʋ. Jesu nya ‑gbala Simɔɔ: «Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ. ’Bala ’saarɩ ‑gälɩ nɩ, nyüü ‑nëmä fɩa.» ¹¹’Ü jaa’ ‑goli ’nie ’mäklɩ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü tɩ ’üa diia ’fɩɔ ’ünya ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ.

’Jrʋklanyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’

Matiö 8.1-4; Marëkë 1.40-45

¹²’Taɩn ’doo ’lɩ nɩ, Jesu bä ɩ bätëlëa ‑tɔrʋpɩɔa bätä ’dööa ’mlɩ, ‑bɛ nyɔɔ ’doo ji, ’ɔa fugba ’si ’jrʋa ’kpafë ’klɩ. Nyɔɔlɔ ’jäa’ Jesu nɩ, ’ɔnya ’pa ’ɔa ’klɩ kotifli, ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔmɩ: «’Pläkänyɔɔ, ‑ama ’bata ’na ’pʋpʋɔkʋ, ‑mrɛɛ ‑a ‑futo ’mɩ.» ¹³Jesu nya to ’darʋ, ’ɔnya ‑fɛ ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’N ’bata ‑na ’pʋpʋɔkʋ; ’pʋ!» ’A ‑plɩɩ ’jrʋ kʋ dotro, ’unya ’wʋ ’ɔɔn ’lɩ. ¹⁴Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Nyɩ ‑gbala nyɔɔ, ‑maa ‑ama mi nɩ, mi ‑a ‑srara ‑na nyufa ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ ’klɩ, ’kä ‑saaa ‑gbɔlʋ Moisë ’daaa’ ’ba ’saa’; ’uu nëmä ’nyrɩkä, ’kä nyüüa ’fɩɔ nya ’iin jre ’sɩrɩ ’jrʋ ‑kanyɩa’ ‑mɩ kla5.14 ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, juifëa ‑nyɛɛ ’jrʋ ma kla nyɔɔ, ’ɔ nyra nyüülü ’jrʋ ’nyɩa’ kla ’nyɩ kʋ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ ‑a. Bätë ’mäklɩ ’ü ‑tʋʋä ’ɔmɩ. ‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔa ’doo ’ɔɔ kä ’ɔmä ’ɔɔn ’jäjrä; ’ɔɔ ’mrɛɛ ’ɔmä ’daa ’ɔ ’a ’pʋ. ‑Maa ’ia nyɔɔlɔ ma nëmä bätä kʋkalɩ ji nɩ, ‑gbɔlʋ ‑jɩjraa’ Moisëa ‑dɔa ‑pɔɔkʋ ’lɩ, ’uu ’ɔ ’saa ’fɩɔwʋ. Levitiikë 14.1-32..» ¹⁵‑Maa Jesua ’nyrɩ mö ‑a ’doo. Nyüü ’kɔkɔmlɛ jö ’ɔɔn ’nyaklipo; ‑mölöö jö ’ɔmä ’üün ’pʋɔ. ¹⁶‑Maa Jesulɔ nɩ, ‑aaga ’lɩa ’doo ’ɔ bereklɩ, ’ii ’ɔ bibrie Nyɔsʋa.

Nyɔɔlɔ kä ‑gbaa dii jäa’ ‑bɛ Jesu ’pʋɔa’

¹⁷’Taɩn ’doo ’lɩ, ‑bɛ Jesu ’kpɩa’ nɩ, Farisinyüü nyra ‑dɔkpɩanyüü bä ‑plɩɩ. ’Ü sɔ Galilee nyra Judeea bätëa ’fɩɔ ‑gälɩ. ‑Mölöö sɔ bɩa Jerusalɛɛmë. ‑Bɛ ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋaa ’klülü bäa’ ’ɔɔn ‑gälɩ ‑futo ‑wusublanyüü. ¹⁸Nyüü ’doo nya ji, ’ü ‑gbötö nyɔɔ ’doo ‑gbitɛɛ ‑gälɩ; ’ɔa ‑gbaa dii jä. ’Ü ’bata ’ümä ’ɔɔn pla ’ümä ’ɔɔn Jesu ’klɩ ’pie. ¹⁹‑Maa ’ünyɩ ’jäa’ ‑sröröfa nyüüa ‑sümlökʋa ‑gʋ nɩ, nyuku ‑gälɩ5.19 nyuku ‑gälɩ: Jesua ’taɩn ’lɩ nɩ, ’üa nyëka ‑gälɩ ma bla ’papaa; ’sɩrɩ ’ü ’paaa’ ’saarɩa ‑gälɩpeprenyëka. ‑Srɩ ‑mɩdoo ’lɩ nyüü ’jraa ’lɩ ‑gälɩ ’kä ’ü ’pie, ’üa nyëka ‑wälɩ ma fumö. ’Üa nyëka ‑gälɩ nɩ, diili ’ü ’daraa’ ’tuilë ’ii ’ü ma ‑tʋʋä ’üa nyëka ‑gälɩ. ’Ü ’mrɛɛ ’ü ’balɩ ’iin ü ‑srörö ‑plɩɩ nyɔɔlɔ kä ‑gbaa dii jäa’. ’ü nyra ’ɔɔn ’jra, ’ünya ’balɩ tuilë ’ünya ‑srörö ’lɩ nyɔɔlɔ; ’ünya ’pie ’ɔɔn Jesua ’klɩ. ²⁰Jesu ’jäa’ ’üa nyɔsʋaplɛ nɩ, ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: «’Na ‑bei, ‑na ‑balʋ ’a ‑mɩ cere.» ²¹’Ia ‑gʋ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü ’pala ‑plɛlɩ wii ‑bɛ ’ü nö: «Nyɔɔglügbö ’plɛɛ kʋ ‑pɩ le? Nyɔsʋa ’ɔ nɔpɔ! Ima ’nyɩ Nyɔsʋa ’doo ‑a bä, nyɔɔ ’plɛɛ ’mrɛɛ ɔ cere nyɔɔa ‑balʋ le?» ²²‑Maa Jesu jrea’ ’üa bobowli nɩ, ’ɔnya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’pala ’samaa wii ’ana plɛ ’klɩ le? ²³‑Gbala nyɔɔ ‑maa: ‹‑Na ‑balʋ ’a ‑mɩ cere›, ‑bɛ ‑a ‑gbala ’ɔɔn: ‹Sɔwʋ ‑a ‑nyɛɛ!› ‑Mɩ ’plɛɛ klalɩ le? ²⁴‑Maa ’amä ’saa jre ’sɩrɩ Nyɔɔa ’Jʋ5.24 Nyɔɔa ’Jʋ: ‑Kätɩ kuöa ’mlɩ ‑taa waklöölä kʋa’ ‑pɩ kolokä. TɛDaniɛɛlë 7.13-14. Kuö dëdräa ’mlɩ nɩ, Nyɔɔlɔ Nyɔsʋa ‑nyɛɛa’ ’klü ’ɔmä ‑gä ‑tʋ nyra ‑balʋ cerekʋa ’klü, ’ɔɔ kuö dëdrä ’dara ’saa. ’Mʋfagogoa ’mlɩ nɩ, ’asɩ Jesu ’paa ’ɔa ’mʋgbɛa ‑gä. käläa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’kamakʋ. ’Ɔ ’mrɛɛ ’ɔ cere ‑balʋ. ’Ia ‑gʋ ’ɔ ‑gbala nyɔɔlɔ: ‹Sɔwʋ! Dɔrɔ ‑na ’wʋpidɛɛ ’wʋ, ’kä mö ‑gbööli!› » ²⁵’A ‑plɩɩ nyɔɔlɔ kʋ dotro nyüüa ’fɩɔa ’klɩ, ’ɔnya sɔwʋ; ’ɔnya dɔrɔ ’ɔa ’wʋpidɛɛ ’wʋ ’ɔnya mi. ’Ɔ ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ ‑bɛ ’ɔ mö ‑gbööli. ²⁶’I kala nyüüa ’fɩɔa plɛ ’klɩ ‑bɛ ’ü ’bʋala Nyɔsʋa; ŋalɛ nya ’bla ’üün, ‑bɛ ’ü nö: «’Nn! A ’jä ’saarɩ ‑saragbi!»

Levii nʋa’ Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔ

²⁷’I ‑sia’ nɩ, Jesu nya ’cie ’ɔnya ’jä dapookälɩpɛrɛnyɔɔ ’doo, ’ɔ kʋ ‑plɩɩ ’lɩ ’ü ’pɛɛrɛa’ dapoo. ’Ɔɔ ’ü ’daraa’ Levii. Jesu nya we ’ɔɔn: «Ji ’nyraa ‑mɔ ’mä ’nyɛ!» ²⁸’Ɔnya ’cɛrɛ ’ia ’fɩɔ ‑wälɩ, ’ɔnya ‑mɛ Jesu ‑gälɩ.

²⁹Levii nya nrörö ’ɔa ‑gbööli ‑glɩsɩglɩsɩ kpaki Jesua ’nyrɩklɩ. Dapookälɩpɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ ‑mölöö nyra nyüü ‑mölöö bä ɩ ‑plɩɩ. ’Ɔ nyra ’üün nya tara ’wʋ. ³⁰Farisinyüü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’pala ‑plɛlɩ wii. ’Ünya ’bete ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a nyra dapookälɩpɛrɛnyüü nyra ‑balʋnyüü ‑mölöö tara ’wʋ ‑bɛ ’a ’mlara ’wʋ le?» ³¹Jesu nya ‑gbala ’üün, ‑maa: «Nyüülü ‑wusu ’blaaa’, ’üü mö ‑dɔta ’lɩ, ‑maa ‑mää ‑mülü ka fugbë ’naa’ ‑a. ³²’Nyɩ nyüülü ‑gäa’ ’klɩ wekalɩ ‑a ji, ‑maa ‑balʋkänyüü ’n ji we ’ümä ‑balʋ ’pie.»

³³’Ünya ’bete ’ɔɔn: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ Jaan a ’wʋnyɛrɛnyüü nyra Farisinyüü pa su ‑bɛ ’ü trarawlia ’doo, ‑bɛ ‑na nyüü jödɛɛ ‑a ’doo ‑bɛ ’ü ’mlaa le?» ³⁴Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Taɩn ’lɩ nyɔɔlɔ ’tiea’ ‑bɛ ’ɔa ‑mülü jia’ ’ɔa ’titiö ’lɩ ‑bɛ ’ü nyra ’ɔɔn ‑ka kʋa’ ‑wälɩ nɩ, ’kä ’anya ’üün ‑gbala ’kpɔɔ ’ü pa su? ³⁵‑Maa jrüülü kä ’mlɩ ’ümäa’ ’ɔɔn ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ba nɩ, ’bala ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’ünya su paa.» ³⁶’Ɔnya ’pala ’üün tapönänä ‑mölö ’klɩ: «Nyɔɔ ’nyɩ nʋ dapɛ dëdrä ’ɔnyɩ ’pa dafʋ ’pakɩ ‑a. Ɔma nʋ ’imɩ nɩ, dëdräa nu nya sʋa nu ’ŋlaraa; ’kotu dëdräa ’pɛ nyra ’klɩbɩa nu ’nyɩ dɛɛ ’dee ‑a bä. ³⁷’Asɩ nyɔɔ ’nyɩ pɔtrɔ ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ ’klɩbɩa mlafikpalë ’lɩ ‑a. Ɔma nʋ ’iin nɩ, ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ nya ’kpalëlë wa wa, ’kä ‑duvɛɛnlɛ nya ’kägblɔɔ, ’kä ’kpalëlë nya bʋblɔ. ³⁸Mlafikpalë dëdrëa ’mlɩ ’ü ’paa ‑duvɛɛn ’jɩjarɛ, ’ia ’taɩn ’lɩ ’ia ’sɔɔ ’nyɩ bʋblɔ bʋblɔ ‑a5.38 ’ia ’taɩn ’lɩ ’ia ’sɔɔ ’nyɩ bʋblɔ bʋblɔ ‑a: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ³⁹‑Maa nyɔɔ ma ’mla ‑duvɛɛnlɛ ‑wlɛa’ ’lɩ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’nyie ‑a ’nyie ’ɔmä ‑duvɛɛn dëdrä ’mla. ’Ɔnya ’daa: ‹‑Duvɛɛnlɛ ‑wlɛa’ ’lɩ ’ɛɛ ’na.› »

Wiili Jesu ’paa’ juifëa ‑fʋflʋpasrɩa ‑gʋ

Matiö 12.1-8; Marëkë 2.23-28

¹Jrüü ’doo ’lɩ nɩ, ’i bä kä ’klɩsa ‑seplea ’mlɩa juifëa ‑fʋflʋpasrɩa ’sɔɔ jrüü6.1 ’klɩsa ‑seplea ’mlɩa juifëa ‑fʋflʋpasrɩa ’sɔɔ jrüü: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Levitiikë 23.5-14; Deteronɔɔmë 23.25.. ’A ’ia ’taɩn ’lɩ Jesu ‑srörö ‑bleeeputu ’lɩ6.1 ‑bleeeputu: Juifëa ’brea jijri; ’i ‑beere ‑kɔpʋ.. ‑Bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’saa ‑bleee, ’ü kɔsrɔ ’ɛɛn kälɩ ‑bɛ ’ü ta. ²Farisinyüü ’doorodoo nya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a nö wiili ’nyɩ nröröa’ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ le6.2 Ɛgësɔɔdë 34.21.?» ³’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Gbëka ’bla käa’ Daviidë nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ, wiili ’ü nʋa’ ’anyɩ ’iin ‑täsä ‑a ‑täsä6.3 1 Samiɛɛlë 21.6.? ⁴’Ɔ paa’ Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ, ‑bɛ ’ɔ ’baalɩ ’flɔɔlʋ ’ü ’saraa’ Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩ, u nyɔɔ ‑molo ’nyɩ jia’ ima ’nyɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüüa ’doo ‑a bä, ’ɔ ji ’uun. ’Ɔnya ‑nyɩ ’nɩmɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü6.4 Levitiikë 24.9..» ⁵Jesu nya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔa ’Jʋ ‑si ’nɩmɩ ‑fʋflʋpasrɩ ’wʋ.»

Nyɔɔlɔ kä klʋgba jäa’

⁶‑Fʋflʋpasrɩ ‑mɩdoo jräa’ ’lɩ nɩ, Jesu nya pa juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ ’ɔnya ’kpɩa ’üün. Nyɔɔ ’doo bä ɩ nyukulua ‑wälɩ ’ɔa ’dupa klʋgba jä. ⁷‑Dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü prɛrɛ Jesu ’nyü dɛrɩ, ɔma nya nyɔɔ ’pʋɔ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ. ’Sɩrɩ ’ümäa’ nʋ ‑bɛ ’ümäa’ ’ɔɔn wii ’kplara, ’ii ’ü ’bata. ⁸‑Maa Jesu jrea’ ‑gʋ ’üa bobowli nɩ, ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ kä klʋgba jäa’: «Sɔwʋ ’kä ‑prɛɛrɛ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ!» Nyɔɔlɔ nya sɔwʋ ’ɔnya ’nyüglö. ⁹Jesu nya ‑gbala ’üün: «Wii ’doo ’mä ’amɩ ’lɩ ’betre: ’Cɩcagbi nyra bʋbɔgbi ’sɔ, ‑mɩplɛɛ nyɔɔ ’mrɛɛ ɔ nʋ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ le? Nyɔɔ ’mrɛɛ ɔ ’pʋɔ nyɔɔ, ‑maa ɔ ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ ɔ jä?» ¹⁰’Ɔ tɛa’ nyüülü kä ’fɩɔ traraa’ ’ɔɔn ’klɩ ’klɩ nɩ, ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: «To ‑na klʋgba!» ’Ɔnya to ’ään, ’ɔa klʋgba nya ’pʋ6.10 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’ɔa klʋgba nya ’pʋ ’änya ‑beere klʋgba ‑mälä.». ¹¹‑Maa ’crɛ ’blaa ’üün; ’ünya dɛtrɛ ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’sɩrɩ ’ümäa’ Jesu nʋ.

Nyüüpʋnyüüsɔɔlü Jesu ’baa’ ’lɩ

Matiö 10.1-4; Marëkë 3.13-19

¹²’A ’ia ’taɩn ’lɩ Jesu ’jra ’dʋgba ’wli ’ɔmä Nyɔsʋa bibie. ‑Gbialä kä ’fɩɔ kaa’ Nyɔsʋa ’ɔ bibie. ¹³‑Srɩ paa’ nɩ, ’ɔnya we ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü, ’ɔnya tɛ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya ’balɩ nyüüpʋnyüüsɔɔ. ’Ɔnya ’dara ’üün Apotrë: ¹⁴Simɔɔlɔ ’ɔ ’daraa’ bɩa Piɛɛrë6.14 Piɛɛrë: Piɛɛrëa ‑gbaa bä «’täkä». Matiö 16.16-18; Jaan 1.42. nyra ’ɔa ‑wlajʋ Andree, Jaakë nyra Jaan, Filipë, Batëlemii, ¹⁵Matiö, Tomaa, Alëfeea ’jʋ Jaakë, Simɔɔ ’ɔɔ ’ü ’daraa’ Selɔtë6.15 Selɔtë: ’Ia ‑gbaa bä: nyɔɔlɔ ‑waa’ ’ɔa ‑glügbö juifë ‑gböösa, ɔ fumöa’ Moisëa ‑dɔa ‑gʋ bɩa. ’Ɔnyɩ ’nyie Rɔmënyüü ‑a., ¹⁶Jaakëa ’jʋ Judaa, nyra Judaa Isëkario, ’ɔ ‑tutroa’ Jesua ‑gbaa ‑gälɩ ’ɔmäa’ ’ɔɔn ’sa.

¹⁷Jesu nyra ’üün ’sɔ nya ’cie ’dʋgba ’wli, ’ünya ji ‑plɩɩ blaa’ ’kä i ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ ‑mölöö bäa’. Nyüülü jia’ ‑mää ’üa ‑srɩ ’nyɩ ‑pɛ. ’Ü sɔ Jerusalɛɛmë nyra Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ‑Mölöö nya sɔ bɩa Tiirë nyra Sidɔɔn, ’taniea ‑gba. ’Ü jö ’ɔɔn ’nyaklipo, ‑bɛ ‑mölöö ji bɩa ’üa ‑wusua ‑futokʋa ‑gʋ. ¹⁸‑Mülü ‑frepasisi ‑siea’ ‑sʋɩ, ’ü ’pʋ bɩa. ¹⁹Nyüüa ’fɩɔ ’bata ’ümä ’ɔɔn ‑gbafɛ, ’be ’klü ’cie ’ɔɔn ’lɩ ’kä ’ɔ ’pʋɔ ’üa ’fɩɔ.

’Pʋpʋä nyra busukʋ

²⁰Jesu tɛa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ ’ɔ ‑nëma:

«Abɩa dɔrʋ ’bla ’amɩ, ’amɔ ’pʋa ’blaaa’,

’amɔ kä Nyɔsʋaa ’kamaplä!

²¹Abɩa dɔrʋ ’bla ’amɩ, ’amɔ ‑gbëka ’blaaa’ ’köklesaplɩɩ,

’anya ‑srɩɩ döa!

Abɩa dɔrʋ ’bla ’amɩ, ’amɔ ’wuöa’ ’köklesaplɩɩ,

’anya ‑srɩɩ ‑sia!

²²«Abɩa dɔrʋ ’bla ’amɩ nyüü ma jrara ’amɩ ’nyüa ’mlɩ, üma ’pala ’amɩ ‑wälɩ, üma ‑jejre ’amɩ, üma bʋblɔ ’ana ’nyrɩ Nyɔɔa ’Jʋa ‑gʋ. ²³’Ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nɩ, abɩa dɔrʋ ’bla ’amɩ, ’kä ’a yɛ, ’be ’ana ’pɛɛ nya ’bʋaa cɛlɩ! ’Asɩ ’üa tʋɩɩ ma nö nyɔsʋaamlɩpalanyüü6.23 2 Kroniikë 36.16; Akëtë 7.52..

²⁴‑Maa busukʋ jrä ’amɩ ‑gälɩ, ’amɔ ’bɩɔjinyüü ’amɩ,

’anya ’a kä ’ana nu ‑jɔrʋ ’jä!

²⁵Busukʋ jrä ’amɩ ‑gälɩ, ’amɔ döa’ ’köklesa ‑plɩ,

‑gbëka nya ‑srɩɩ ’amɩ ’blaa!

Busukʋ jrä ’amɩ ‑gälɩ, ’amɔ ’siea’ ’köklesaplɩɩ,

’anya ‑srɩɩ ’kpɔa, ’kä ’anya ’wu!

²⁶«Busukʋ jrä ’amɩ ‑gälɩ, nyüüa ’fɩɔ ma ’pa ’ana ’cɩca ’nyrɩ. ’Asɩ ’üa tʋɩɩ ma nö ‑gbagblɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüü!»

’Nyüamlɩjraranyüüa ‑wawakʋ

Matiö 5.38-48; 7.12a

²⁷«‑Maa ’amɔ poa’ ’mɩ ’nyakli, ’ba ‑wa nyüülü bäa’ ’ana ’kpɛɛ ’lɩ, ‑bɛ ’ba nʋ ’ana ’nyüamlɩjraranyüü ’cɩcagbi ‑gba. ²⁸’Ba ’pa nyüülü busua’ ’amɩ ’nɩ, ’kä ’a bibie nyüülü nöa’ ’amɩ ‑gbi ‑gba, ’üa ’wli ’lɩ. ²⁹Nyɔɔ ma ’pa ‑na ‑glagbʋ ‑gba ’kpa nɩ, to ’ɔɔn ’sɔɔa nu ’klɩ bɩa. Nyɔɔ ma ’ba ‑mɩ ‑na ‑gälɩpakotu kälɩ nɩ, ‑nyɩ ’blara ’ɔɔn ‑na ’lɩpakotu ’klɩ bɩa. ³⁰Nyɔɔ o nyɔɔ ‑sɛɛa’ ‑mɩ, ‑nyɩ ’ɔɔn; ‑bɛ nyɔɔlɔ ’baa’ ‑mɩ ‑na dɛɛ kälɩ nɩ, ‑nyɩ ’daa ’kpɔɔ ɔ ‑nyɩ ‑mɩ ’ɛɛn ’klüsa. ³¹Wiili ’a ’bataa’ nyüü ’mäa’ ’amɩ ‑gba nʋ nɩ, ’ba nʋ bɩa ’saa ’üün.»

³²«’Ama ‑wa nyüülü ‑waa’ ’amɩ nɩ, ’kä Nyɔsʋa nya ’amɩ ’kɔlɔ? ‑Balʋnyüüa ’mʋgbɛ ‑waaa nyüülü ‑waa’ ’üün! ³³’Ama nʋ ’cɩcagbi nyüülü nöa’ ’amɩ ’cɩcagbi ‑gba nɩ, ’kä Nyɔsʋa nya ’amɩ ’kɔlɔ? ‑Balʋnyüü nö ’iin bɩa o! ³⁴’Ama ‑nyɩ ’kpa nyüülü ’mrɛɛa’ ’ümäa’ ’amɩ dɛɛ ‑nyɩ nɩ, ’kä Nyɔsʋa nya ’amɩ ’kɔlɔ? ‑Balʋnyüüa ’mʋgbɛ ‑nyɛɛɛ ‑balʋnyüü ’kpa; ’ü jresaa ’ünya dɛɛ ’jäa! ³⁵‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’ba ‑wa nyüülü bäa’ ’ana ’kpɛɛ ’lɩ, ’kä ’a nö ’üün ’cɩcagbi ‑gba. ’Ba ‑nyɩ ’üün, ’kä ’anyɩ bobo ’ümä ’amɩ dɛɛ ‑nyɩ. ’Ama nʋ ’saa nɩ, ’anya ’pɛɛ kpaki ’jäa, ’kä ’anya ’Wʋsi Nyɔsʋaa ’jü bä. ’Be ’ɔɔlɔ nɩ, nyüülü ’nyɩ jrea’ nyüüa ’cɩcagbi, nyra plɛbʋbɔnyüü, ’ɔ nö ’cɩcagbi ‑gba. ³⁶Abɩa ‑gbinanakʋ ’si ’amɩ ’lɩ, ’sɩrɩ ’ana Tʋa ‑gbinanakʋ bäa’ ’wʋ.»

³⁷«’Anyɩ ’bölö ’ana ‑mölöö ‑gä ‑gälɩ, ‑gä ‑pɩ ’amɩ ‑gälɩ ’bölö. ’Anyɩ kala ’ana ‑mölöö dɛrɩ ’plɔʋ, ’a ‑pɩ ’plɔʋ dɛrɩkala; ’ba cere ‑mëa ‑balʋ Nyɔsʋa ’mä ’ana ‑balʋ cere. ³⁸’Ba ‑nyɩ ‑mölöö, ‑bɛ Nyɔsʋa ’mä ’amɩ ‑nyɩ; ’ɔnya ’ana dɔʋa ’mlɩ dii ’siea. ’Ɔnya ’iin koa, ’kä ’inya ’kä ‑gbäträ. Dɛɛlɛ ’a nöa’ ‑bɛ ’a nyakaa’ ’ana ‑mölöö, ’ɛɛ Nyɔsʋa ’mä nʋ ’ɔmä bɩa ’amɩ nyaka.»

³⁹Jesu nya ’paplawiiklɩ ’ɔ ‑gbala ’üün ‑maa: «’Nɔnɔnyɔɔ ’mrɛɛ ’ɔ ’tiere ’nɔnɔnyɔɔ? ’Üa ’sɔɔ nya ’bütügba ’lɩ blöa. ⁴⁰‑Sukujʋ ’nyɩ ’kpɩkpɩanyɔɔ ’wʋ ‑a ‑si; ‑maa ‑sukujʋlɔ ’kpɩaa’ ’cɩcasa nɩ, ’ɔnya ‑beere ’ɔa ’kpɩkpɩanyɔɔ. ⁴¹Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑jäää ‑napusragbʋlʋ bäa’ ‑na ‑wlajʋa ’nyüa ’mlɩ, ‑bɛ ‑nyɩ ‑tʋ tuu klöö kpakölä bäa’ ‑na ’mʋgbɛa ’nyiöa ’mlɩ ’nyügba le? ⁴²’Aiɛ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑nö ‑maa: ‹’Na ‑wlajʋ, ji ‑a ’balɩ ‑napusragbʋlʋ bäa’ ‑na ’nyiöa ’mlɩ› le? ‑Mɔ ’nɩ ’jäa’ ‑na näa ’mlɩa tuu klöö kpakö ’wʋ! ‑Glagälɩsrörönyɔɔ! ’Balɩ tuu klöö kpakölä bäa’ ‑kätɩ ‑na ’nyiöa ’mlɩ ’fɩɔwʋ, ‑bɛ ‑mä ’käjä ‑mä ’lɩ ‑napusragbʋlʋ bäa’ ‑na ‑wlajʋa ’nyiöa ’mlɩ ’ba.»

⁴³«’Cɩca tuu ’nyɩ tʋ bʋbɔ ’bü ‑a, ’aiɛ ’sɔɔwʋ, ‑mää tuulu bʋbɔa’, ‑mää ’uu ’nyɩ tʋ ’cɩca ’bü. ⁴⁴’Be tuua ’bü ’ü nö ‑bɛ ’ü jre ’umɩ. ‑Mää tiili käa’ ’bütü, ‑mää ’ia ’wli ’ü ’nɩ ’sara figiebö6.44 figiebö: ’Üa ’brea tuulu ’ü ’daraa’ figietuu, ’ua ’bü bäsaa.. ‑Bɛ nyɔɔ ’nɩ ’sara ’sɔɔwʋ rɛsɛɛn ’bü6.44 rɛsɛɛn ’bü: Tuujɔ bäsaa, ’uu tʋä rɛsɛɛn. ’A rɛsɛɛn ’ü nö ‑bɛ ’ü pie ‑duvɛɛn. bütütii sʋsʋ ’wli ‑a. ⁴⁵’Cɩcanyɔɔlɔ nɩ, ’ɔa plɛ ’si ’cɩcadii ’klɩ; ’ii ’ɔ tɛ ‑bɛ ’ɔ ’paa ’cɩcawii. Plɛbʋbɔnyɔɔlɔ nɩ, ’ɔa plɛlɛ ’sia’ bʋbɔgbi ’klɩ nɩ, ’ii ’ɔ tɛ ‑bɛ ’ɔ ’paa plɛbʋbɔwii. ’Be wiili ’sia’ plɛklɩ nɩ, ’ii ja mlɩ.»

⁴⁶«Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a nö ‑maa: ’Pläkänyɔɔ, ’Pläkänyɔɔ, ‑bɛ ’anyɩ nʋ wiili ’n ‑gbalaa’ ’amɩ le? ⁴⁷Nyɔɔ o nyɔɔ prɛa’ ’mɩ dɛrɩ, ɔma po ’na ’papawii ’nyakli ‑bɛ ɔ ‑träärälɩ ’imɩ nɩ, ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ ’ii nëmä ’amɩ srara. ⁴⁸’Ɔ ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ ’paaa’ nyuku ‑bɛ ’ɔ ‑goooa’ ‑gböösa, ‑bɛ ’ɔ ’sreea’ ’ua ‑toko ’täkä ‑gälɩ ’kä. ’Nʋŋlʋ kpaku da da, ’nʋŋlʋpati kpakü jrä ’uun, ‑maa ’inyɩ ’uun ’kä ‑a ’kpa, ’be ’täkä ‑gälɩ ’u ’pala6.48 ’be ’täkä ‑gälɩ ’u ’pala: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’be ’u ’pala ’mʋfasa».. ⁴⁹‑Maa ‑mɔlɔ ’nööa’ ’na ’papawii ’wli, ‑bɛ ’ɔnyɩ ‑träärä ’lɩ ’imɩ nɩ, ’ɔ ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ ’paa’ nyuku, u kä ‑toko ’nyɩa’ ’käsri. ’Nie ‑sia’, ’ɛ jräa’ ’uun ‑gälɩ nɩ, blö ’u blö dotro. ‑Srɩ ’nyɩ pa ‑a pa ’ua ’fɩɔ nya ‑gblooo ’unya bʋblɔ ‑gböösa.»

Rɔmënyüüa ’sʋgɩanyɔɔa ‑geeilɛ Jesu ’pʋɔa’

Matiö 8.5-13

¹Jesu bɩaa’ nyüülü poa’ ’ɔɔn ’nyakli wii ‑gbapalakʋ nɩ, ’ɔnya ’blöö Kapɛrënaumëbätä dɛrɩ. ²Rɔmëyüüa ’sʋgɩanyɔɔ kpakö kä kä ’ɔa ‑geei ’doo ’ɔ ‑waa’ ‑gböösa. ’Ɔɔ ‑wusu ’bla, diijie tɩɔ ’lɩ ’ɔmä jä. ³’Sʋgɩanyɔɔlɔ ’nua’ Jesua ’nyrɩ ’wli nɩ, ’ɔnya blɔ juifënyüüa ‑tɔrʋpɩɔa tagbü ‑mölöö Jesu dɛrɩ, ’ümä ’ɔɔn bibie, ’ɔmä ’ɔa ‑geei ’pʋɔkalɩ ji. ⁴’Ü ’tɔa’ Jesua ‑gba nɩ, ’ünya bibie ’ɔɔn bibie, ’ü ‑nëma: «Nyɔɔlɔ bä ‑gbajisa ‑bakää ‑a ’nyie. ⁵’Ɔ ‑wa ana ’bre, ’ɔɔ ’pa ana ’sraaplanyuku».

⁶Jesu nyra ’üün mö ɩ ’ɔ ’a nyuku ‑gba ’tɔ, ‑bɛ ’sʋgɩanyɔɔlɔ blɔ ’ɔa ‑mölöö, ü ji ü ‑gbala Jesu: «’Pläkänyɔɔ, ‑nyɩ sɩa, ’nyɩ ’na ‑a ’na ‑mä ’na nyukua ‑wälɩ pa7.6 ’Sʋgɩanyɔɔlɔ jre ’iin ’sɩrɩ juifë ’nyɩ paa’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’ɔa nyuku ‑wälɩ.. ⁷’A ’ia ‑gʋ, ’na ’mʋgbɛ ’nyɩ bɩa ‑mɩ ’jäkalɩ ji. ‑Maa ’pa waklüü ’döö, ‑bɛ ’na ’jrʋpafɛnyɔɔ ’mä ’pʋ. ⁸’Be ’na ’mʋgbɛ, ’n kä ’kamanyüü ‑bɛ ’n kä ’sʋgɩa, ü ’n ’kamaa’. Ama ‑gbala ’doo: ‹Mi ‑tɛ›, ’ii ’ɔ mö; ama ‑gbala ‑moloo: ‹Ji›, jö ’ɔ jö. ‑Bɛ ama ‑gbala ’na ’jrʋpafɛnyɔɔ: ‹Nʋ ’saa›, ’ii ’ɔ nö.» ⁹Jesu ’nua’ wiili nyɔɔlɔ ’paa ’wli nɩ, ’i kala ’ɔɔn plɛklɩ. ’Ɔnya ‑sie nyüülü prɛa’ ’ɔɔn dɛrɩ, ’üa ’pɛlɩ kälɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Amɔ ’n ‑gbala, ’nyɩ ’samaa plɛtoronyɔɔ Israɛɛlënyüüa ’mʋgbɛa ‑tɔrʋpɩɔ ‑a ’järä.» ¹⁰’Taɩn ’lɩ nyüülü ’sʋgɩanyɔɔlɔ blɔa’ ’blööa’ ‑gbööli dɛrɩ nɩ, ’ü jrä ‑plɩɩ ‑geeilɛ ‑wusu ’blaa ɩa’7.10 ‑wusu ’blaa ɩa’: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’ɔ ’a ’pʋpʋa nɔ.

’Kusroŋlʋʋlɔ kä ’jʋ jäa’ ‑bɛ Jesu tɛrɛa’ ’kä

¹¹‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, Jesu nya mi bätälä ’ü ’daraa’ Naɛɛ. ’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü7.11 ’wʋnyɛrɛnyüü: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’wʋnyɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ.» nyra nyüü ’kɔkɔmlɛ nyra ’ɔɔn mi. ¹²’Ɔ ’tɔ bätäa palafa ’wʋ, ‑bɛ nyüü fa ‑sëgbanyʋklɔ ’dooa ‑gbagbɛ ’dasi ’lɩ. ’Jʋlɔ nɩ, ’ɔa ’doo bä ’ɔa ’kusroŋlʋʋa ’jʋ. Bätäa nyüü ’kɔkɔmlɛ bä kä ’ŋlʋʋlɔa ‑gba. ¹³’Pläkänyɔɔ ’jäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ, ’ɔa nyatɛrɩ nya ’bla ’ɔɔn; ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Nyɩ ’wu!» ¹⁴’Ɔnya jijrö ’lɩ ‑gba, ’ɔnya ‑fɛ ‑gbagbɛlɛ ‑gba. Nyüülü ‑gbötöa’ ’ɛɛn nya ’nyüglö. ’Ɔ ‑nëma: «‑Sëgbanyʋklɔ, ‑mɔ ’n ‑gbala: tɛkä!» ¹⁵Jäjänyɔɔlɔ nya sɔwʋ, ’ɔnya kʋwälɩ, ’ɔnya ’pawii. Jesu nya ‑nyɩ ’ɔɔn ’ɔa ’yio. ¹⁶’I prɛ ’üa ‑gälɩa ’ku, ’ia ‑gʋ ’ü ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ ‑bɛ ’ü nö: «Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ kpakö ’a ana ‑tɔrʋpɩɔ ’tɔrɔ! Nyɔsʋa nya ji ’ɔa ‑glügbö ‑gbaji!» ¹⁷Wiili Jesu nʋa’ nɩ, ’ɔa ’nyrɩ mi Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’fɩɔ nyra bätë ‑mülü kä ’fɩɔ bäa’ ’lɩ ‑gbaa ’mlɩ.

Wiili Jaan Batiisë ’betea’ Jesua ‑gʋ

Matiö 11.2-6

¹⁸Jaan a ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’saralɩ ’ɔɔn ’ia ’fɩɔ. ¹⁹’Ɔnya ’ba ’üa ‑tɔrʋpɩɔ nyüü ’sɔɔ ’ɔnya blɔ ’üün Jesu dɛrɩ ü ’bete ’ɔɔn ɔma bä nyɔɔlɔ nëmä ɩa’ ji7.19 ’Iibä: ’Lɩmlɩbanyɔɔlɔ kä ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’paa’., ‑ale ’ia nɔ ma ‑ka bä dɛrɩ. ²⁰’Ü ’tɔa’ ’ɔɔn ‑gba nɩ, ’ü ‑nëma: «Jaan Batiisë blɔ amɩ a ’bete ‑mɩ: ima ’daa: ‹‑Mɔ bä nyɔɔlɔ nëmäa’ ji, ‑ale ’ia nɔ ma ‑ka bä dɛrɩ?› » ²¹’A ’ia ’taɩn ’doo ’lɩa mlɩ, Jesu ‑futo ‑wusublanyüü ’kɔkɔmlɛ nyra nyüü ‑mülü bäa’ ‑sʋɩ ’lɩ. ’Ɔnya prɛ ‑balʋsisili bä ɩa’ nyüü ‑mölöö ’lɩ. ’Ɔnya ‑jie ’nɔnɔnyüü ’kɔkɔmlɛa ’nyü ’ünya ’jäkä. ²²’Ɔnya ’sa ’üün ‑gälɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Ama mi nɩ, ’ba ‑gbala Jaan wiili ’a ’jäa’ ‑bɛ ’a ’nua’ ’wli: ‹’Nɔnɔnyüü ’jääkä, kpakpanyüü ’nyɛɛ, ’jrʋklanyüü ’pʋɔ, ’susunyüü ’nöö, jäjänyüü tɛtɛkä, ‑bɛ ’ü ’sara ’lɩ ’pʋablanyüü ’Mʋfagogo7.22 Esaii 25.5-6; 61.1.. ²³Abɩa dɔrʋ ’bla nyɔɔlɔ ’nyɩ blöa’ ‑balʋ ’lɩ ’na ’nyrɩa ‑gʋ!› »

²⁴Nyüülü Jaan blɔa’ mia’ nɩ, Jesu nya ‑gbala nyüülü bäa’ ‑plɩɩ Jaan a ‑gä: «Dɛplɛɛ ’a mi ‑aaga ’lɩ ’järä le, ’kugbasugö ‑fʋflʋ ’dögöa’ ’kä? ²⁵‑Bɛ dɛplɛɛ ’a mi ’jä le? Nyɔɔ ’sroo ’mʋfakoti, ’ɔɔ ’a mi ’jä? ‑Bɛ nyüülü ’srooa’ ’kotili kä ’peru ’bʋaa’ nɩ, ‑bɛ ’ü käa’ dii nɩ, ‑mää ’kɩɩɩa nyüköli ’ünyɩ kɔkɔ? ²⁶Nyɔɔ ’plɛɛ ‑gbaa ’iin ’a mi ’jä le? Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ? ‑Yɛɛ, ’amɔ ’n ‑gbala, ’ɔ ‑si ’nɩmɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’wʋ. ²⁷’A ’ɔɔlɔ kä ‑gä ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ:

‑Jää ’n ‑taara ’na bɔblɔnyɔɔ ’nyʋfɔ ’ɔmä ‑mɩ ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ ‑ta,

’ɔmä ‑na ’nyʋfɔ ’känyɩgla7.27 Malasii 3.1; Matiö 11.10..

²⁸’Amɔ ’n ‑gbala, nyüülü kä ’fɩɔ ’ŋlëgë ‑gua’ nɩ, nyɔɔ ’nyɩ Jaan Batiisë ’wʋ ‑a ‑si7.28 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: nyɔɔ ’nyɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑a bä ’ɔnyɩ Jaan Batiisë ’wʋ ‑a ‑si.. ‑Maa Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩa blaaadɩɔ ’bʋa ’ɔnya ‑si ’ɔɔn ’wʋ.»

²⁹Nyüülü kä ’fɩɔ poa’ ’iin ’nyakli, ‑kä dapookälɩpɛrɛnyüü, ’üa ’fɩɔ jresaa Nyɔsʋa ’saalɩ ’cɩcasa, ’be ’ü ’nyie Jaan ’mä ’üün ’nɩwlipa. ³⁰‑Maa Farisinyüü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’nyɩ wiili Nyɔsʋa ’bataa’ ’üa ‑gʋ ’klɩ ‑a ’nyiere, ’ia ‑gʋ ’ünyɩ ’nyie ’ɔmä ’üün ’nɩwlipa. ³¹’A ’ia ‑gʋ ’Pläkänyɔɔ ‑gbala ’üün7.31 ’A ’ia ‑gʋ ’Pläkänyɔɔ ‑gbala ’üün: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.: «Nyɔɔ ’plɛɛ ’nëmä ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ ’klɩpapla le? Nyɔɔ ’plɛɛ ’ü ja le? ³²’Ü ‑beere ’sɩrɩ ’jü kʋa’ ‑saplɛ ’klɩ ‑bɛ ‑mölöö ‑gbala ‑mölöö ‑maa:

‹’Ana ‑gʋ a bö ‑gbaprʋkɔ,

’anyɩ yɛ ‑a yɛ!

Anya brɩ ’dügbödʋ,

’anyɩ ’wu ‑a ’wu!›

³³’N ‑gbala ’amɩ, Jaan Batiisë jia’, ’ɔnyɩ ji kä dɛɛ ‑a, ’ɔ ma ’nyɩ ’mla ’nʋ ‑a, ’a nɩnɩa: ‹Domoo bä ’ɔɔn ’lɩ.› ³⁴Nyɔɔa ’Jʋ nya ji, ’ɔ jödɛɛ, ’ɔ ’mlaa ’nʋ, ’kä ’a nö: ‹‑Jää nyɔɔ jöa’ jijri, ’nʋmlanyɔɔ ‑susugbee, dapookälɩpɛrɛnyüü nyra ‑balʋnyüüa ‑bei!› ³⁵’Lɩgaglakʋa ’jü ’üü srara ’sɩrɩ ’lɩgaglakʋ ‑gäa’ ’klɩ.»

’Ŋlʋʋlɔ ‑gblɔɔa’ Jesua bei ‑gälɩ ‑daŋlʋɩnɩ ’kä

Matiö 26.6-13; Marëkë 14.3-9; Jaan 12.1-8

³⁶Farisinyɔɔ ’doo nya were Jesu ’ɔa ‑gbööli dɛɛjikalɩ. ’Ɔnya pa nyɔɔlɔa nyuku ‑wälɩ ’ɔmä dɛɛji. ³⁷’Tutuŋlʋʋ ’doo bä kä bätäläa ’mlɩ. ’Ɔ ’nua’ ‑maa Jesu bä Farisinyɔɔlɔa nyuku ‑wälɩ dɛɛ ’ɔ jö nɩ, ’ɔnya ja alebatrëa7.37 alebatrë: Ejiipëtë bätäa ’täkä ‑glügbö ‑mölöö bäsaa. ’Ü ’klaa ’pɔlɔnyü nyra ’katʋnyü. ’Üa ’peru ’bʋa. ’kpala jɔ ’sia’ ‑daŋlʋɩnɩ ’klɩ. ³⁸’Ŋlʋʋlɔ nya ’prɛrɛ ’ɔa dɛrɩ, ’ɔa beia ’pɛlɩ7.38 ’Üa ‑dɔa ’mlɩ nɩ, dii ’ü ’pie ’wʋ ’kä ’ü pitakä, ’üa ‑srüpö ‑bɛ bei to dɛrɩ., ’ɔnya ’wu ‑bɛ ’ɔa ’mɩɔ totro Jesua bei ’wʋ. ’Ɔnya nʋ ’ɔa ’ŋuei ’ɔnya wɔpɔ ’uun, ’ɔnya ’kplara ’ɔa bei ‑tɔklʋ ’klɩ7.38 Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, nyɔɔ ma ji ‑na ‑nyɛɛ, ’kʋɛɛ ’lɩ ’ɔɔn ’cɩcasa, ’kä ‑srara ’ɔɔn ’sɩrɩ ‑trääräa’ ’lɩ ’ɔɔn nɩ. ’Iibä ’ɔa beia ‑tɔklʋgberekʋ., ’ɔnya ‑gblɔɔ ’iin ‑daŋlʋɩnɩ ’wʋ ’kä. ³⁹Farisinyɔɔlɔ wea’ Jesu ’jäa’ ’iin nɩ, ’ɔa plɛklɩ ’ɔ ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ma bä ɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ nɩ, ’ɔnya ɩ ’iin jrea ’sɩrɩ ’ŋlʋʋlɔ ‑fɛɛɛa’ ’ɔɔn ‑gba bäbläa’ ’lɩ, ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ ‑balʋŋlʋʋ.» ⁴⁰Jesu nya ‑gbala Farisinyɔɔlɔ ‑maa: «Simɔɔ, ’n ’bata ’mä ‑mɩ wiijie ‑gbala.» ’Iibäa’ Simɔɔ nɩ: «’Pawii, ’Kpɩkpɩanyɔɔ.» ⁴¹Jesu ‑nëma: «Nyüü ’sɔɔ bä kä ’lɩ, ’ü ’klaa ’kpanyɩnyɔɔ ’dooa ’kpa. ’Doo ’klaa kä deniea7.41 denie: Mölii sʋsʋ ’ü ’dara ’saa; denie ’dee bä jrüü ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛkʋ. Matiö 20.2. ‑glʋɩgböö; ‑moloo nya ’klaa kä ‑glʋɩsɔɔ ‑bɛ ‑pʋ. ⁴²‑Maa ’ünyɩa’ dɛɛ kä ’ümäa’ ’üa ’kpa ’sa nɩ, ’ɔnya cere ’ümɩ ’ään. ‑Gbala ’mɩ; ’üa ‑tɔrʋpɩɔ nyɔɔ ’plɛɛ nëmä ’ɔɔn ‑wa ‑gböösa le?» ⁴³Simɔɔ nya ‑gbala ’ɔɔn: «’N jresaa ‑mɔlɔ ’ɔ cerea’ ’ɔa ’kpa kpakö.» ’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’Asɩ ’i bäa’, ’asɩ ‑paa ’iin.» ⁴⁴’Ɔnya ‑sie ’ŋlʋʋlɔa ‑nyɛɛa ’pɛlɩ kälɩ ’ɔnya ‑gbala Simɔɔ: «‑Jää ’ŋlʋʋlɔ kʋa’ ‑pɩ ’wʋ? ’N paa’ ‑na nyukua ‑wälɩ nɩ, ‑nyɩ ’mɩ ’nɩ ‑a ‑nyɩ ’mä ’na bei ‑gba su7.44 ’Asɩ juifënyüü ma ’jrara nyɔtugbanyüü ’klɩ. ’Ü ma ‑nyɛɛ ’üün ’nɩ ’ümä bei ‑gba su, ’kä ’ü ‑gbere ’iin ‑tɔklʋ, ’kä ’ü ma ’cere ’üa ’wli ’kpɩ. Jenɛɛsë 18.4; 19.2.. ‑Maa ’ɔɔlɔ nɩ, ’ɔa ’mɩɔ ’ɔ nʋ ’ɔnya papla ’na bei ’nɩ, ’ɔnya nʋ ’ɔa ’wlia ’ŋuei ’ɔnya wɔpɔ ’uun. ⁴⁵‑Nyɩ ’mɩ ‑a ‑gbere. ‑Maa ’ɔɔlɔ nɩ, ’mä ɩa’ ‑na nyuku ‑wälɩ pa nɩ, ’na bei ’ɔ ‑ka ‑gbere ‑mla. ⁴⁶‑Nyɩ ’na ’wli ’kpɩ ‑a ’cere. ‑Maa ’ɔɔlɔ nɩ, ’ɔ ‑gblɔɔ ’na bei ‑daŋlʋɩnɩ ’wʋ ’kä. ⁴⁷’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ‑mɩ ‑maa ’ɔa ‑balʋ ’kɔkɔmlɛ ’a ’ɔmɩ cere. ’A ’ia ‑gʋ ’ɔ ‑wa ’mɩ ‑gböösa. ‑Maa nyɔɔlɔ ’ü cerea’ ‑balʋ jie nɩ, ’ɔɔ ‑waaa jie.» ⁴⁸’Ɔnya ‑gbala ’ŋlʋʋlɔ ‑maa: «‑Na ‑balʋ ’a ‑mɩ cere.» ⁴⁹Nyüülü nyra ’ɔɔn kɔsɔ ta ɩa’ ‑nëma ’üa ’mlɩ ’leee: «Nyɔɔ ’plɛɛ kʋ ‑pɩ, ɔ cere bɩaa’ ‑balʋ le?» ⁵⁰’Ɔnya ‑gbala ’ŋlʋʋlɔ: «‑Na nyɔsʋaplɛ ’a ‑mɩ ’lɩmlɩba; mi, abɩa ‑na fugbaa ’mlɩ flɛrɛ.»

Nyüülü prɛa’ Jesu dɛrɩ

¹’I ‑sia’ nɩ, Jesu mö bätë jie nyra bätë kpaküa ’mlɩ, ‑bɛ ’ɔ ’saa ’Mʋfagogolä ’paaa’ Nyɔsʋaa ’kamapläa ‑gä. ’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ bälɩ, ²nyra ’ŋlëgë ’doorodoolü ‑balʋsisi sɔa’ ‑gälɩ nyra ‑mülü ‑wusu ‑kanyɩ ’blaa’: Mariilɔ ’ü ’daraa’ Magëdalayria ɔ domüü ‑uunsɔɔ ’ciea’ ’lɩ bälɩ bɩa. ³Susaalɔ ‑gääläa’ Erɔɔdëa diia ’fɩɔ ’nyiöli, ’ɔa ’ŋlʋʋ Jaanë bälɩ, nyra nyüü ’kɔkɔmlɛ ‑mölöö nöa’ ’üa käkädii ‑bɛ ’ü jöa’ ’ɔɔn ‑gba.

Paplanyɔɔa tapönänä

⁴Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya sɔ bätëa ’fɩɔ ‑gälɩ, ’ünya ji Jesu ’klɩtrara. ’Ɔnya ’pala ’üün tapönänä ’klɩ, ’ɔ ‑nëma: ⁵«Paplanyɔɔ ’doo mi kä ’ɔa putu ’lɩ papladii ‑gbagba. ’Asɩ ’ɔ ‑gbaaa’ ’ɔ mö nɩ, ‑bɛ ‑moloo böblö ’nyʋfɔ ’mlɩ. Nyüü wawla ’iin ’kä ‑bɛ nyisie jö ’ia ’fɩɔ. ⁶’Jaju ‑moloo nya böblö ’täkë ‑tʋtʋ ’lɩ; ’u mia’ ‑ga, ’u ’fu, ’be ’ia ‑tʋtʋ ’nyɩ ’nɩ ‑a kä. ⁷’Jaju ‑moloo böblö nänë ’lɩ; ’u ‑bɛ nänë ‑gaala ‑pɩɔ ’doo ’wʋ, nänë nya kakla ’uun ‑fʋflʋ ’klɩ. ⁸’Jaju ‑moloo nya blö ’mʋfa ‑tʋtʋ ’lɩ; ’u ’bʋaa’ nɩ, ’unya tʋ, ’u tʋ ’jajua ‑glʋɩgböö (100).» ’Ɔ bɩaa’ wii ’papakʋ nɩ, ’ɔnya ‑gbolomlɩ ’ɔ ‑nëma: «Nyɔɔlɔ käa’ ’nununyakli, ɔ ’nu!»

⁹’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’bete ’ɔɔn: «Tapönänälä ‑paa’, ’ia ‑gbaa le?» ¹⁰’Ɔ ‑nëma: «Nyɔsʋa ‑nyɩ ’amɩ ’klü ’amä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩa wii jre; ‑maa ‑mülü nɩ, tapönänë ’n ’pala ’üün ’klɩ, ’kä:

Üma ‑pʋpɔ, ’ü ‑pɩ dɛɛ ’wʋjä ’plɔʋ,

’aiɛ üma ponyakli ’ü ‑pɩ ’nu ’plɔʋ8.10 Esaii 6.9..

¹¹«‑Jää tapönänäläa ‑gbaa: ‑Gbagbajajulu nɩ, ’a Nyɔsʋaa mlɩa wii. ¹²’Nyʋfɔlʋ kä mlɩ ’u böblöa’ nɩ, ’a nyüülü poa’ ’nyakli ‑bɛ Sataan jöa’ ’ɔ ’baaa’ ’üa plɛ ’klɩ nyɔsʋaawii ’ü ‑pɩ ’nu, ‑bɛ ’ü ‑pɩ ’lɩmlɩwʋ. ¹³’Täkëtʋtʋlʋ kä ‑gälɩ ’u böblöa’ nɩ, ’a nyüülü üma ’nua’ Nyɔsʋawii ’wli ü ’kplaaa’ ’iin dɔrʋsa, ‑maa ’ünyɩ tigblii ‑a kä. ’Üa nyɔsʋaplɛ ’nyɩ tʋŋlʋlɩ ‑a, üma tɛlɩ ’üün dotro, ’ü ’cɛrɛ ’ia ’fɩɔ ‑wälɩ. ¹⁴Nänëa mlɩa nulu nɩ, ’a ‑mülü üma ’nua’ nyɔsʋaawii ’wli, ‑bɛ ü kä nyɔsʋaawii ’nyɩ mia’ ’klɔɔtrʋ. Bobokʋ, ’bɩɔ nyra diili kä ’fɩɔ bäa’ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ fa ’üa plɛ. ’Ia ‑gʋ ’üa tʋtʋdii ’nyɩ ‑jrɛjrɛ ‑a. ¹⁵’Mʋfatʋtʋlʋ kä ‑gälɩ ’jaju böblöa’ nɩ, ’a ‑mülü nʋa’ ’üa plɛ ü ’kplaa’ nyɔsʋaawii ’cɩcasa, ’ünyɩ ‑trɔa’ ’iin, ‑bɛ ’ü tʋäa’ ‑bakää ‑sʋɩ bälɩ.

’Napɛa tapönänä

¹⁶«Nyɔɔ ’nɩ ‑gölö ’napɛ ‑a ‑bɛ ’ɔmä ’ɛɛn ‑soru ‑gälɩ ’kägbri, ’aiɛ ’ɔmä ’ɛɛn ‑pɔkɩ ‑wälɩ pla. ‑Maa ’napua tii ’wli ’ü ’sree ’ɛɛn ’kä nyɔɔ o nyɔɔ paa’ nyukua ‑wälɩ ’mä ’käjä ’cɩcasa. ¹⁷Diili kä ’fɩɔ ‑sisiea’ nya ’wʋcrɛrɛa. Nyüü ‑nëmä ’klɩberewii ‑a dɛtɛ ’kä ’i ‑nëmä jrere, ’kä ’imä ‑fälɩ ’tɔrɔ. ¹⁸’Ii känyrɩ ’ba ‑tre ’sɩrɩ ’a poa’ nyɔsʋaawii ’nyakli; ’be nyɔɔlɔ ’klaaa’ diijie, Nyɔsʋa nya ’iin ’wlibɩaa. ‑Maa nyɔɔlɔ ’nyɩa’ dɛɛ ’klaa nɩ, ’ɔnya ’ɔɔn ’nɩmɩ wiili ’ɔ boboa’ ’ɔ ’klaaa’ kälɩ ’baa.»

¹⁹Jesua ’yio nyra ’ɔa ‑wlajü nya ji, ‑maa nyüüa ‑sümlökʋa ‑gʋ, ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ü jijrö ’ɔɔn ‑gba. ²⁰Nyüü nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Na ’yio nyra ‑na ‑wlajü bä ‑fälɩ; ’ü ’bata ’ümä ‑mɩ ’jä.» ²¹‑Maa ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyüülü poa’ nyɔsʋaawii ’nyakli ‑bɛ ü ‑trääräa’ ’lɩ ’iin nɩ, ’üü bä ’na ’yio nyra ’na ‑wlajü.»

‑Püpölä Jesu kaa’ ’klɩ

Matiö 8.18,23-27; Marëkë 4.35-41

²²’Taɩn ’doo ’lɩ, Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’jraa’ ‑gɔlʋ ’lɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «A ‑srörö ’niea ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ.» ’Ünya mi. ²³’A ’nie ’ü ’pɩɛ ɩ, Jesu nya ’mʋmɔ. ‑Püpö kpakö nya jrä ’lɩ ’üün; ‑bɛ ‑gɔlʋ ’sie ’nɩ ’klɩ, ’i ’pa ’üün järäfa ’wʋ. ²⁴’Ünya jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ünya tɛrɛ ’ɔɔn ’kä: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ’Kpɩkpɩanyɔɔ, jä a nëmä jä ’la!» ’Ɔ tɛa’ ’kä, ’ɔnya ‑sɔɔrɔ wii ’wʋ ’ɔnya ’pala ‑püpö nyra ’nɩa dakë kpakü wii ‑gba, ’ia ’fɩɔ nya bä ‑pio. ²⁵’Ɔnya ‑gbala ’üün: «‑A ’jää ’ana nyɔsʋaplɛ le?» Ŋalɛ ’blaaa’ ’üün, ‑bɛ ’üa plɛklɩ kalaa’ nɩ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’pala wii: «Nyɔɔ ‑glügbö ’plɛɛ kʋ ‑pɩ, ɔ ’pala ‑püpö nyra ’nie wii ‑gba, ‑bɛ ’ü ’baa ’ɔa wii wii ’wʋ le?»

Nyɔɔlɔ Jesu ’baa’ bʋbɔsisi ‑gälɩ

Matiö 8.28-34; Marëkë 5.1-20

²⁶’Unya ’tɔ kä Gadaranyüüa8.26 Gadaranyüü: Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’üa bätä. Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Gɛraseenyüü. ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’ää ‑bɛ Galilee ’jäjräwʋ. ²⁷Jesu ’ciea’ ‑gɔlʋ ’lɩ nɩ, bätäläa ’mlɩa nyɔɔ ’doo nya ’jrara ’ɔɔn ’klɩ, domüü bä ’ɔɔn ’lɩ. ’Ɔ ‑ka ’nɩ paa’ ’kotu ’lɩ ’i ’a ‑sɩ ‑si8.27 ’ia ‑sɩ ‑si: ‑Pɔɔkɩ ‑mɩdooa mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑balʋsisi bä ’ɔɔn ’lɩ ’ia ‑sɩ ‑si.» . ’Ɔ ’nɩ ’prere nyukua ‑wälɩ ‑a, ’dasi ’lɩ ’ɔ ’prere. ²⁸’Ɔ ’jäa’ Jesu nɩ, ’ɔnya blö ’ɔɔn bei ’wʋ; ’ɔnya ’kpölɩkä: «Wii ’plɛɛ bä ’nyraa ‑mɔ ’sɔa ‑tɔrʋpɩɔ le, ’Wʋsi Nyɔsʋaa ’Jʋ Jesu? ’N bibie ‑mɩ, ‑nyɩ nʋ ’mɩ ‑gbi ‑gba!» ²⁹’Be Jesu ‑gbala ‑frepasusulu nyaa’ nyɔɔlɔ ’lɩ ‑wlɛ u ’cie ’ɔɔn ’lɩ. ’Unya ’ɔɔn ’lɩwlɛ. ’Cɩ ’ü ma ’paa ’ɔa ’dari ’lɩ, ’kä ’ü ’paa ’ɔa bei ’lɩ detu. ‑Maa ’ɔ ma ’köklö ’ia ’fɩɔ ’kä domoo ’tutro ’ɔɔn ‑aaga ’lɩ. ³⁰Jesu nya ’bete ’ɔɔn: «‑Na ’nyrɩ le?» Domoo ‑nëma: «’Na ’nyrɩ bä ’Kɔkɔmlɛ8.30 ’kɔkɔmlɛ: Grɛɛkëwii ’lɩ ’ü nö: «Lejiɔɔn»; ’ia ‑gbaa bä: Rɔmënyüüa ’sʋgɩanyüüa ’kɔkɔmlɛ, ’üa nyüüa ‑diipʋ ‑diigböö (6 000)..» ’Be domüülü bäa’ ’ɔɔn ’lɩ ’ü ‑sümlö. ³¹‑Bɛ ’ü kʋ Jesu ’klɩ ’ü bibie ’ɔɔn ’ɔ ’nɩ be ’üün ’bütügbalä tʋŋlɔa’ ’lɩa mlɩ8.31 ’lɩtʋŋlɔbütügba: ‑Plɩɩ ’lɩ Nyɔsʋa ’pala ‑balʋsisi ‑jie ’lɩ. ’A ‑nyɛɛ ’ü kʋ ‑bɛ ’ü ‑glaaa ‑gätʋtaɩn.. ³²’Bösaru ’kɔkɔmlɛ bä ɩ ‑plɩɩa dii ’lɩ, ’u jö ɩ dɛɛ ’dʋgba ‑gälɩ. ‑Balʋsisi nya bibie Jesu ’ɔ ‑nyɩ ’üün ’nyʋfɔ ’ümä ’bösaru ’lɩ ’cere. ’Ɔnya ’nyie. ³³Domüülü nya ’cie nyɔɔlɔ ’lɩ, ’ünya pa pa ’bösarulu ’lɩ. ’Bösarulu nya fa fʋfɔlʋ ’unya ‑sɔ ’dʋgba ’wli ’unya ‑fu ’nie ‑wälɩ ’unya böblö ’lɩ, ’unya jä jä.

³⁴’Bösarulua ‑gbaglaaranyüülü ’jäa’ wiili kä ’fɩɔ ‑sia’ nɩ, ’ünya fa fʋfɔlʋ ’ünya mi ’iin nyüü ‑gbala. ’Inya ‑gbaala bätë nyra ’kpafë ’wʋ ’kä. ³⁵Nyüü nya mi wiili bäa’ ’lɩ ’jä. ’Ü tɛa’ Jesua ‑gba nɩ, ’ü järä ’lɩ nyɔɔlɔ domüü sɔa’ ’lɩ. ’Ɔ pa dɛɛ ’lɩ, ’ɔa diia ’mlɩ ’a ’na. Ŋalɛ nya ’bla ’üün. ³⁶Nyüülü ’jäa’ ’sɩrɩ Jesu nʋa’ nyɔɔlɔ domüü ma bäa’ ’lɩ, ’ɔa ‑futodɛɛ nɩ, ’üü ‑gbala ‑mülü. ³⁷Ŋalɛlɛ ’blaa’ Gadaranyüü8.37 Gadaranyüü: Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’üa bätä. Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Gɛraseenyüü. ’ɛ ’bʋa. ’Ünya bibie ’ɔɔn ɔ sɔ ’lɩ. Jesu nya ’jra ‑gɔlʋ ’lɩ ’ɔnya ’blöödɛrɩ. ³⁸Nyɔɔlɔ domüü sɔa’ ‑gälɩ ’bete Jesu ma ’mrɛɛ ’ɔ nyra ’ɔɔn ’mä ’nyɛ. ‑Maa Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: ³⁹«’Blöö ‑na ‑nyɛɛ dɛrɩ, ’kä ‑saalɩ wiili kä ’fɩɔ Nyɔsʋa nʋa’ ‑mɩ ‑gba.» ’Ɔnya mi ’ɔnya ’salɩ wiili Jesu nʋa’ ’ɔɔn ‑gba bätäa ’fɩɔa ’mlɩ.

’Ŋlëkayrialɔ Jesu ’pʋɔa’, nyra ’ŋlʋʋlɔ‑wusu ’blaa’ ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ

Matiö 9.18-26; Marëkë 5.21-43

⁴⁰Jesu ’blööa’ dɛrɩ nɩ, nyüüa ’fɩɔ ’jrara ’ɔɔn ’klɩ, ’be ’ɔɔ ’ü ‑glaaa ɩ. ⁴¹Nyɔɔ ’doo nya ji, ’ɔɔ ’ü ’dara Jairusë. ’Ɔ bä juifëa ’sraaplanyukua ’wliklɩanyɔɔ. ’Ɔnya blö Jesu bei ’wʋ, ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔɔn ɔ pa ’ɔa nyuku ‑wälɩ. ⁴²’Ɔa ’ŋlëkayria ’doo ’doo ’ɔ käa’, ’ɔɔ nëmä jä, ’ɔ ’mrɛɛ ɔ kä ‑sɩ ‑pʋ.

Jesu mö ɩ ’lɩ ‑bɛ nyüü ’kakla ’ɔɔn ’klɩ ’üa ‑sümlökʋa ‑gʋ. ⁴³‑Bɛ ’ŋlʋʋ ’doo bä ɩ ‑jria ’lɩ, ‑toru ’cie ’ɔɔn ’lɩ ’ia ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ’sɔɔ. ’Ɔnya ’sa ’ɔa diia ’fɩɔ, ’ɔmä ‑wusu ‑futo ‑dɔtë ‑gba. ‑Maa nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ‑futo ’ɔɔn. ⁴⁴’Ɔnya ja Jesua dɛrɩ ’ɔnya ‑fɛ ’ɔa ’lɩpadɛɛa ’mäklɩ ‑gba. ’A ‑plɩɩ ‑torulu kʋ dotro, ’unya ’nyüglö. ⁴⁵Jesu ‑nëma: «Nyɔɔ ’plɛɛ ‑fɛ ’mɩ ‑gba le?» ‑Moloo ma bälɩ: «‑Mää ’mɔɔ ‑a.» Piɛɛrë nyra nyüü ‑mölöö ‑nëma nɩ: «’Kamanyɔɔ, ‑jää nyüü ’ü trara ‑mɩ ’klɩ, ü ’kakla ‑mɩ ’klɩ ‑bɛ ‑beete ‑nö: Nyɔɔ ’plɛɛ ‑fɛ ’mɩ ‑gba le?» ⁴⁶‑Maa Jesu ‑nëma: «Nyɔɔ ‑fɛ ’mɩ ‑gba, ’be ’klü ’cie ’mɩ ’lɩ.» ⁴⁷’Ŋlʋʋlɔ jrea’ ’saa ’ünya ’a ’ɔɔn dɛrɩ ’järä nɩ, ’ɔa ’fɩɔ tɩtrɛ ’ɔnya ji Jesua bei ’wʋ blö. Nyüüa ’fɩɔa ’klɩ ’ɔnya ’salɩ wiili kä ‑gʋ ’ɔ nʋa’ ’imɩ, ‑bɛ ’sɩrɩ ’ɔ ’pʋa’. ⁴⁸Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Na ’ŋlëkayria, ’palɩ ’klü o8.48 ’palɩ ’klü o: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ‑na nyɔsʋaplɛ ’a ‑mɩ ’pʋɔ. Mi ‑pio, abɩa ‑na fugbaa ’mlɩ flɛrɛ!»

⁴⁹’Ɔ ‑ka ’paa ɩ wii ‑bɛ nyɔɔ ’doo sɔ ’sraaplanyukua ’wliklɩanyɔɔlɔa ‑nyɛɛ ’ɔnya ji. ’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Na ’ŋlëkayria ’a jä; ‑kanyɩ ’yagba ’Kpɩkpɩanyɔɔ.» ⁵⁰‑Maa Jesu ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’sraaplanyukua ’wliklɩanyɔɔlɔ: «‑Na plɛɛ ’nyɩ ‑taaralɩ, abɩa ‑na nyɔsʋaplɛ ‑sɔɔrɔwʋ; ‑na ’jʋ nya ’lɩmlɩwʋa.» ⁵¹’Ɔ ’tɔa’ ‑gbööli nɩ, ’ɔnyɩ ’nyie ‑a ’nyie nyɔɔ ’mä ’ɔɔn dɛrɩ pala, ’ima ’nyɩ Piɛɛrë, Jaan nyra Jaakëa ’doo ‑a bä, nyra ’jʋlɔa tʋ nyra ’ɔa ’yio. ⁵²Nyüü ’wuö, ’ü ‑sɩsra ’ɔa ‑gʋ. Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Dugu ’a ’na! ’Ɔnyɩ jä ‑a jä, ‑maa ’mʋmɔ ’ɔ ’mʋmɔ.» ⁵³‑Bɛ ’ü jrea’ ’saa ’ɔ ’a jä nɩ, srörö ’ü srörö ’ɔmɩ. ⁵⁴‑Maa ’ɔnya ’kpla ’ɔa ’darʋ ’ɔnya ‑gbolomlɩ ’ɔ ‑nëma: «’Jʋ, ’sɔwʋ!» ⁵⁵’Ɔa ‑susu nya sɔ ’kuaabre, ’ɔnya sɔwʋ dotro. Jesu nya ‑gbala ’üün ü ‑nyɩ ’jʋlɔ jijrɛ. ⁵⁶’I kala ’ŋlëkayrialɔa tʋɩɩ plɛklɩ. ’Ɔnya ‑gbala ’üün ünyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ.

Nyüüpʋnyüüsɔɔlü Jesu blɔa’ ’jrʋpa ’lɩ

Matiö 10.1-9,11-14; Marëkë 6.7-13

¹Jesu nya we ’ɔa nyüüpʋnyüüsɔɔlü, ’ɔnya ‑nyɛnyɛ ’üün ’klü nyra ‑gälɩkamladɛɛ ’ümä domüüa ’fɩɔ prɛ, ‑bɛ ’ümä ‑wusu ‑futo. ²’Ɔnya blɔ ’üün, ü mi ü ’pa Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑gä, ’kä ’ü ‑futo ‑wusublanyüü. ³’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Ama mi nɩ, ’anyɩ fa sɩsɛ, ’anyɩ fa sakɔsʋ, ’anyɩ fa jijrɛ nyra mölii; ’anyɩ fa bɩa ’koti ’sɔɔ. ⁴‑Plɩɩlɩ ’a nëmäa’ kʋ nɩ, ’a ’nɩ ‑jra ’lɩ; ’ii ’ba kʋ kʋ ’kä ’a ’cie bätäläa ’mlɩ. ⁵‑Bɛ nyüü ma ’nyɩ ’amɩ ’lɩ ‑a ’kʋɛɛ nɩ, ’ba sɔ ’ia bätäläa ’mlɩ, ’kä ’a ‑gbɔplɔ ’lɩ ’ana bökli ‑wälɩa ‑tʋtʋ9.5 ‑gbɔplɔ ’lɩ ’ana böklöli ‑wälɩa ‑tʋtʋ: ’Ia ‑gbaa bä ’anya ’wlara, ’a nyra ’ia bätäläa nyüü ‑kanyɩ nʋnʋdɛɛ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ ‑a kälä; ü blara ’papawiili ’paaa’ Jesua ‑gä ’klɩ. ’Ii känyrɩ ‑nëmä ’ia dɛɛ jɔ ’doo ‑a fa, ’ia ’pisiatua ’mʋgbɛ ‑nëmä ’ɔa ‑gba ‑a tɩɔ. Akëtë 13.51; 18.6.: ’ii ’mä ’üün ‑gbala ’sɩrɩ ’üa nʋnʋgbi ’nyɩa’ ’na.» ⁶Nyüüpʋnyüüsɔɔlü nya mi. ’Ü sɔ bätä ‑mölööa ’mlɩ, ’ü mö ‑mölööa ’mlɩ. ’Ü ‑gbala nyüü Nyɔsʋaa ’Mʋfagogo, ‑bɛ ’ü ‑futo ‑wusublanyüü ‑pɩɔa ’fɩɔ.

Erɔɔdëa plɛ taraa’ ’lɩ

Matiö 14.1-12; Marëkë 6.14-29

⁷’Kɩɩlɔ ’ü ’daraa’ Erɔɔdë9.7 Erɔɔdë: Erɔɔdë Antipaasë bäsaa; ’ɔ ’kama bɩa Galilee., ’ɔ ’nua’ wiili kä ’fɩɔ Jesu nöa’ ’wli nɩ, ’i ’cakla ’ɔɔn ’lɩ, ’be ‑mölöö nɩnɩa: «Jaan Batiisë bäsaa, ’kuaabre ’ɔ sɔ.» ⁸‑Mölöö nö: «Elii bäsaa, ’ɔɔ ’blöö ɔ ji»; ‑bɛ ‑mölöö nö: «Nyɔsʋaamlɩpalanyüülü ‑kätɩ jä käa’, ’a ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ’sɔ ’kuaabre ’ɔɔ ji.» ⁹Erɔɔdëa plɛklɩ ’ɔ ‑nëmä: «’N ’bölɩ Jaan a ’wli; nyɔɔ ‑mɔ ’plɛɛ kä ‑gä ’n ’nöö ’sɔɔwʋ ’wli le?» ’Ia ‑gʋ ’ɔ ’bata Jesua ’jäjäkʋ.

Jesu ’fini nyüüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋ (5 000) ’klɩ

Matiö 14.13-21; Marëkë 6.30-44; Jaan 6.1-15

¹⁰Apotrëlü jia’ nɩ, ’ünya ’saralɩ Jesu wiili kä ’fɩɔ ’ü nʋa’. ’Ɔnya dɔrʋ ’üün ’wʋ ’ɔ nyra ’üün nya bereklɩ, ’ünya mi bätälä ’ü ’daraa’ Bɛtësaidaa ’äa ’pɛlɩ. ¹¹‑Maa nyüü ’kɔkɔmlɛ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ. Jesu nya ’kʋɛɛ ’lɩ ’üün, ‑bɛ ’ɔ ’saralɩ ’üün Nyɔsʋaa ’kamapläa ’kpɩkpɩakʋ, ’ɔnya ’pʋɔ nyüülü ‑wusu ’blaaa’. ¹²‑Bɛ ‑gbiajrʋ mia’ nɩ, ’ɔa nyüüpʋnyüüsɔɔlü nya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ünya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Plɩɩlɩ a bäa’, ‑aaga ’lɩ a bä. ’Cɛrɛ nyüülü ‑wälɩ ’ümä ’kpafë nyra bätëlë bäa’ ‑pɩklɩa ’mlɩ mi, ’ümä ’pifa ’bata ‑bɛ ’ümä dɛɛji.» ¹³’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Amɔ, ’ba ‑nyɩ ’üün jijri!» ’Ü ‑nëma: «’Flɔɔbü ‑gböö ’lee nyra ‑srü ’sɔɔ a ’klaa. ‑Ale jijri a nëmä ‑sukalɩ mi amä nyüülü kä ’fɩɔ kʋa’ ‑nyɩ?» ¹⁴Nyɩberi bä käa’ ‑plɩɩ ’ü ’mrɛɛ ü jrä nyüüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋ (5 000)9.14 Matiö 14.21.. Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’Ba ‑gbala nyüülü ü kɔkɔwälɩ nyüüa ‑glʋɩsɔɔ ‑bɛ ‑pʋ ’üa ‑glügbü ‑glügbü.» ¹⁵’Ünya nʋ wiili ’ɔ ’daaa’, ’ünya ‑gbala nyüüa ’fɩɔ ü kɔkɔwälɩ. ¹⁶Jesu nya dɔrɔ ’flɔɔbü ‑gböö nyra ‑srü ’sɔɔlü ’wʋ, ’ɔnya ’jrara cɛ ’nyü ’kä, ’ɔnya ’trɛɛ Nyɔsʋa. ’Ɔ bɩaa’ Nyɔsʋaa ’tɛtrɛɛkʋ nɩ, ’ɔnya ’böblö ’flɔɔ nyra ‑srülü ‑tɩa, ’ɔnya ‑nyɩ ’iin ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’ümä ’iin nyüülü ’lɩ ‑päälä. ¹⁷’Üa ’fɩɔ nya jidɛɛ ’ünya dö. ’Ü ‑nyɩglaa’ jijrili tɩɔa’ ’lɩ ’kä nɩ, ’i ’sie dɔgbɩ ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ.

’Sɩrɩ Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü käa’ ’ümäa’ bä

Matiö 16.13-28; Marëkë 8.27-38; Jaan 6.67-71

¹⁸Jrüü ’doo ’lɩ nɩ, Jesu bere ɩ ’klɩ ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa; ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü bä ‑plɩɩ. ’Ɔnya ’bete ’üün: «‑Asɩ nyüü ‑gbaaa ’na ‑gʋ le?» ¹⁹’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ: «’Ü nɩnɩa ‑mɔ bä Jaan Batiisë; ‑mölöö nɩnɩa Elii ‑bä, ‑bɛ ‑më nö nyɔsʋaamlɩpalanyüülü ‑kätɩ jia’ ‑bɛ ü jäa’ nɩ, ’üa nyɔɔ ’doo ‑bä.» ²⁰’Ɔnya ’bete ’üün: «‑Bɛ ’amɔ le? ‑Asɩ ’a ‑gbaaa ’na ‑gʋ le?» Piɛɛrë ‑nëma nɩ: «‑Mɔ bä Nyɔsʋaa ’Kriisë9.20 ’Kriisë: Grɛɛkëwii bäsaa; ’ia ‑gbaa bä: ’Kɩɩlɔ nyüüa ’fɩɔ ‑glaaa’. Ebrööwiili nɩ, ’ü nö Mesii: Nyɔɔlɔ kä ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyüü nyra Jaan Batiisë ma ’paaa’, ɔ kä ’nyʋfɔ ’ü ji käa’ ’känyɩgla..» ²¹Jesu nya ‑flɔɔrɔ ’nyüa ’mlɩ ’ɔnya ‑gbala ’üün ’ünyɩ ‑gbala ’iin nyɔɔ. ²²’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «Nyɔɔa ’Jʋ kä ’ɔmä ‑sʋɩ ’jä ‑gböösa; juifëa tagbü, ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, nyra ‑dɔkpɩanyüü nya ’ɔɔn ’nyüamlɩjraraa. ’Ünya ’ɔɔn ’blaa, jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ nɩ, ’kä ’ɔnya ’kuaabre sɔ.»

²³’Ɔnya ‑gbala nyüüa ’fɩɔ: «Nyɔɔ o nyɔɔ ’bataa’ ’nyraa ’ɔɔn ’mä ’wʋnyɛrɛ nɩ, ɔ ‑trɔ ’ɔa nyufaa ‑gä, ɔ ’pie ’ɔa krʋa ‑plɩ ‑gälɩ9.23 Krʋa ‑plɩ ‑gälɩa ’piepiekʋa ‑gbaa bä: ‑nyiie ‑mä ‑sʋɩ ’jä, ‑mä ’nɩmɩ jä Jesua ‑gʋ. ‑srɩ ‑o ‑srɩ ’kä ’ɔ jö ‑bɛ ’nyraa ’ɔɔn ’mä ’nyɛ. ²⁴‑A ‑gbala ’amɩ, nyɔɔ o nyɔɔ ’bataa’ ’ɔa ’kläa ‑wälɩtʋtʋkʋ nɩ, ’ɔnya ’ään ’mɔlɔa. ‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ ’mɔlɔa’ ’ɔa ’klä ’na ‑gʋ nɩ, ’ia nyɔɔlɔa ’klä nya ‑wälɩträäräa. ²⁵Nyɔɔ ma ji ’plä ’wʋa ’bɩɔa ’fɩɔ, ‑bɛ ’ɔa ’klä ma ’wʋ ’ɔɔn kälɩ nɩ, ‑gbaa ’plɛɛ ’u ‑ka kä le? ²⁶’Ia ‑gʋ nyɔɔ o nyɔɔ ’mɔɔ ‑bɛ ’na mlɩa wii ’mäa’ ’nyüsü ’wʋ kä nɩ, ’taɩn ’lɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ‑srɩ ’ɔa tʋa ’wliklɩ ’bʋabʋakʋ nyra ’nyüna ’aanjëa ’wliklɩ ’bʋabʋakʋ ja ‑bɛ ’ɔmä ji, ’ɔnya ’ɔa ’nyüsü käa bɩa. ²⁷’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑mölöö bä ‑pɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ’ünya Nyɔsʋaa ’kamaplä ’jäa ’fɩɔwʋ ’kä ’ünya jä.»

Jesu ’cicria’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑tääa ’klɩ

Matiö 17.1-8; Marëkë 9.2-8

²⁸Jesu nʋa’ ’saa ’ɔ bɩaa’ wii ’papakʋ nɩ, jrüü ‑uundoo ’mä ‑si nɩ, ’ɔnya dɔrɔ Piɛɛrë, Jaan nyra Jaakë ’wʋ, ’ɔ nyra ’üün nya mi ’dʋgba ’döö ’wli ’ümä Nyɔsʋa bibie. ²⁹’A Nyɔsʋa ’ɔ bibie, ’ɔa ’klʋɩ nya ’cici, ’ɔa ’koti nya ’pɔlɔ; ’ia ’pɔlɔkʋa ‑gʋ ‑nya ’daa ‑mamɛɛa ’bɩbɩ9.29 2 Piɛɛrë 1.16-18.. ³⁰‑Bɛ nyüü ’sɔɔ nyra ’ɔɔn dɛtɛ: Moisë nyra Elii. ³¹Nyɔsʋaa ’wliklɩbʋabʋakʋ nya trara ’üün ’klɩ, ‑bɛ ’ü nyra ’ɔɔn ’paa ’sɩrɩ ’ɔmäa’ Jerusalɛɛmë järä ’ia ‑gä. ³²’Mʋmʋ ‑sie Piɛɛrë nyra ’ɔa ‑më ’sɔɔlü ’wli. ‑Maa ’mʋmʋ bɩaa’ ’üa ’nyü ‑gälɩ nɩ, ’ü ’jä Jesua ’wliklɩbʋabʋakʋ nyra nyüü ’sɔɔlü nyra ’ɔɔn ’sɔ ’nyüglöa’. ³³’Taɩn ’lɩ nyüü ’sɔɔlü nëmäa’ mi nɩ, Piɛɛrë nya ‑gbala Jesu: «’Kamanyɔɔ, ‑tɛ a jia’ ’i ’na; amä ‑tetu tää ’pa, ‑na nɛ ’dee, Moisëa nɛ ’dee, nyra Eliia nɛ.» Wiili ’ɔ ’paaa’ ’ɔnyɩ jre ‑a jre. ³⁴’Ɔ ‑ka ’paa wii ‑bɛ ‑gbru ji ’u ‑gblɔɔ ’üün ‑gälɩ ’kä. ’Ü ’jäa’ ‑gbru ‑bɛ ’u ‑gblɔɔa’ ’üün ‑gälɩ ’kä nɩ, ŋalɛ ’bla ’üün. ³⁵Mlɩa wii nya ja cɛlɩ, ’i ‑nëma: «’Na plɛ ‑gälɩa ’Jʋ9.35 plɛ ‑gälɩa ’Jʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Na ’Jʋlɔ ’n ’baa’ ’lɩ». kʋ ‑pɩ: ’ba po ’ɔɔn ’nyakli!» ³⁶Wiili ’bölöa’ nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü tʋ ’iin ’nyü ‑gba ’sɩrɩ Jesu bäa’ ’doo. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, wiili ’ü ’jäa’ ’ünyɩ ’iin nyɔɔ ’doo ‑a ‑gbala.

’Jʋlɔ Jesu ’baa’ ‑balʋsusu ‑gälɩ

Matiö 17.14-21; Marëkë 9.14-27

³⁷’Ia ‑srɩ ‑gbaa’ ’kä, ‑bɛ ’ü ’ciea’ ’dʋgba ’wli nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛ ji Jesu ’klɩ ’jrara. ³⁸Nyɔɔ ’doo bä ɩ nyüülüa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya ’kpölɩkä: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ji ‑a ‑jää ’na ’jʋ. ’Ɔa ’doo bä ’na ’jʋ ’doo ’doo! ³⁹‑Susu ’doo nya ’cere ’ɔɔn ‑gälɩ, ’a ‑plɩɩ ’ɔ kʋ dotro ’unya ’kpölö ’ɔɔn, ‑bɛ ’ɔ tɩtrɛ ‑gböösa, ‑bɛ ‑tatrii ’cie ’ɔa mlɩ. ’U nö ’ɔɔn ‑gbi ‑gba. ’U ma nëmäa’ ’ɔɔn ‑gälɩ sɔ ’i klalɩ. ⁴⁰’Nyaa bibie ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü ü ’ba ’ɔmɩ ’uun ‑gälɩ, ‑maa ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa.» ⁴¹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Amɔ nyüü ‑glügbölä kʋa’ ‑pɩ, ünyɩ toroa’ Nyɔsʋa plɛ, ü nöa’ ‑balʋ! ’Taɩn ’plɛɛ ’a ‑ka ’batra ’saa ’mɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ le? ’Taɩn ’plɛɛ ’a ‑ka ’bata ’saa ‑a ‑gbötö ’amɩ le? Ja ’mɩ ‑na ’jʋ.» ⁴²’Jʋlɔ ‑ka jijrö ’lɩ dotro domoo nya ’kpa ’ɔɔn ’kä ’unya trara ’ɔɔn. ‑Maa Jesu nyrara ‑frepasusulu ’wli ’ɔnya ’pʋɔ ’jʋlɔ, ’ɔnya ‑nyɩ ’ɔɔn ’ɔa tʋ. ⁴³’I kala ’üa ’fɩɔ plɛklɩ, ’ünya ’jä ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’klü ‑sɔɔrɔa’ ’wʋ.

Wiili kä ’fɩɔ ’ɔ nöa’ kala nyüüa ’fɩɔ plɛklɩ, ‑bɛ ’ɔ ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: ⁴⁴«’Ba po wiili ’nëmäa’ ’amɩ ‑gbala ’nyakli ’cɩcasa: ’Ünya Nyɔɔa ’Jʋ nyüü kälɩ ’saraa.» ⁴⁵‑Maa wiili ’ɔ ’paaa’ nɩ, ’ünyɩ ’ɔɔn ’wli ‑a ’nu. ’Be Nyɔsʋa ‑sisriö ’ümɩ ’ia ‑gba ’ü ‑pɩ ’iin jre ‑bɛ ŋalɛ ’blaa ’üün ’ümä ’ɔɔn ’bete.

Nyɔɔlɔ bäa’ kpaköa nɔ

⁴⁶‑Topokʋ nya blö ’üa ‑tɔrʋpɩɔ: ‑mɔlɔ bäa’ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’wliklɩa nɔ. ⁴⁷Jesu, ’jäa’ wiili bäa’ ’üa plɛklɩ nɩ, ’ɔnya dɔrɔ ’jʋjɔ ’wʋ, ’ɔnya ‑tʋ ’ɔɔn ’ɔa ‑gba. ⁴⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔ ‑o nyɔɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ ’samaa ’jʋjɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, ’na ’nyrɩklɩa ‑gʋ nɩ, ’mɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ bɩa. Nyɔɔ o nyɔɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ ’mɩ nɩ, nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’ɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛ ’lɩ. ‑Mɔlɔ bäa’ ’ana ’fɩɔa dɛrɩ ’täpaa nɔ, ’ɔɔ nëmä9.48 nëmä: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: bä ’lɩklɩa nʋ. ’wliklɩa nɔ bä.»

⁴⁹Jaan nya ‑gbala Jesu, ‑maa: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, a ’jä nyɔɔ ’doo, ‑na ’nyrɩklɩ ’ɔ prɛrɛ domüü; ‑bɛ ’ɔnyɩa’ ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ bä nɩ, anya ‑gbala ’ɔɔn ɔ fio ’ia ‑gʋ.» ⁵⁰Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’A ’nɩ ’nyüglö ’ɔɔn. Nyɔɔlɔ ’nyɩ jraraa’ amɩ9.50 amɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’amɩ. ’nyüa ’mlɩ nɩ, ’ɔɔ bä ana9.50 ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ana. nyɔɔ.»

JESU SƆ GALILEE ’ƆNYA MI JERUSALƐƐMË

9.51–19.27

Jesu ’mä Jerusalɛɛmë mi

⁵¹’Taɩn ’lɩ Jesua ‑tʋtʋgälɩbataɩn ’cicrea’ ‑wälɩ nɩ, ’ɔnya ‑sɔɔrɔ plɛ ’wʋ ’ɔmä Jerusalɛɛmë mi. ⁵²’Ɔnya blɔ nyüü ü ‑ta ’nyʋfɔ ü mi bätälä ’ü ’daraa’ Samarii, ’ümä ’ɔa kʋfa ’känyɩgla. ⁵³‑Maa bätäa nyüü ’nyɩ ’ɔɔn ’lɩ ‑a ’kʋɛɛ, ’be Jerusalɛɛmë ’ɔ mö9.53 Juifë nyra Samariia nyüü ’nyɩ ’nönrö ’wli ‑a; ’bala ’üa tʋɩɩa ’taɩn ’lɩ. ’A ’ia ‑gʋ Samariinyüü ’nyɩ ’nyienyie ‑a juifëlë sɔa’ Galilee ’mä ’üa bätä ‑srörö ’ümä Jerusalɛɛmë mi.. ⁵⁴’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü Jaakë nyra Jaan ’jäa’ ’iin nɩ, ’ü ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ‑ama ‑wa amä kapu we, ’umä cɛlɩ sɔ ‑bɛ ’umä ’üün ’pütö9.54 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑bɛ ’umä ’üün ’pütö ’sɩrɩ Elii ma nʋa’.» 2 ’Kɩɩ 1.10-12..» ⁵⁵Jesu nya ‑sie ’üa ’pɛlɩ kälɩ ’ɔnya ‑flɔɔɔrɔnyüamlɩ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Susulu ’tutoa’ ’amɩ ’anyɩ ’uun jre ‑a jre9.55 ’ɔnya ‑gbala ’üün: ‑Susulu ’tutoa’ ’amɩ, ’anyɩ ’uun jre ‑a jre: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ⁵⁶Nyɔɔa ’Jʋ ’nyɩ nyüü bʋblɔkalɩ ‑a ji, ‑maa ’ɔmä ’üün ’lɩmlɩba9.56 Nyɔɔa ’Jʋ ’nyɩ nyüü bʋblɔkalɩ ‑a ji, ‑maa ’ɔmä ’üün ’lɩmlɩ ’ba: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ’Ünya mi bätë ‑mölööa ’mlɩ.

⁵⁷’Nyʋfɔ ’ü ’nyɛɛ ɩ, nyɔɔ ’doo nya ‑gbala Jesu: «’Pläkänyɔɔ9.57 ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ‑plɩɩ ’lɩ kä ’fɩɔ ‑nëmäa’ mi ’nyraa ‑mɔ ’sɔɔ mö.» ⁵⁸’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’Klʋɛɛa ‑fä9.58 ’klʋɛɛa ‑fä: Mrɛɛlɛ kä ‑gä grɛɛkënyüü ’paaa’ ‑tɛ nɩ, ’ɛ ‑beere ‑fɛ. ’Ɛɛ ‑gögbii ’dara «renard». ’Ɛ kä yrʋ ‑gböösa. kä ’pifa, ’nyisie kä ’dëdrëë, ‑maa Nyɔɔa ’Jʋ ’nyɩ ’wlipiefa ‑a kä.» ⁵⁹’Ɔnya ‑gbala nyɔɔ ‑moloo: «‑Mɛ ’mɩ ‑gälɩ!» ‑Maa nyɔɔlɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ’mɔɔ jö, ‑a mi ‑a ‑tʋ ‑kätɩ ’na tʋ.» ⁶⁰Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Cɛrɛ jäjänyüü ‑wälɩ ’ümä ’üa jäjänyüü ‑tʋ. ‑Mɔlɔ nɩ, mi ‑a ‑paa’ Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑gä.» ⁶¹Nyɔɔ ‑moloo nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, ’nyaa ‑mɩ dɛrɩprɛa, ‑maa ’mɔɔ jö, ‑a mi ‑a cɛrɛ ‑kätɩ ’na ‑gböölia nyüü.» ⁶²’Iibäa’ Jesu nɩ: «Nyɔɔ ma ’tiere masiilɛ ‑gogloa’ ‑tʋtʋ ’lɩ ’kä, ‑bɛ ’ɔma tɛ dɛrɩ nɩ, ’ɔnyɩ nʋnʋdɛɛ Nyɔsʋaa ’kamaplä ’lɩ ‑a kälä.»

Nyüüa ‑glʋɩtää nyüü ‑pʋlü Jesu blɔa’

Matiö 9.37-38; 10.7-16; Marëkë 6.8-11; Lukë 9.3-5

¹’Ia ’fɩɔ ‑sia’ nɩ, ’Pläkänyɔɔ nya blɔ bɩa nyüüa ‑glʋɩtää nyüü ‑pʋ10.1 nyüüa ‑glʋɩtää ‑bɛ ‑pʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: nyüüa ‑glʋɩtää nyüü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ. ‑mölöö, ’ɔnya blɔ ’üün ’sɔɔrɔ ’sɔɔ, ü ‑ta ’ɔɔn ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ, ü mi bätä nyra ‑plɩɩlɩ kä ’fɩɔ ’ɔmäa’ ‑srörö. ²’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Putulu nëmäa’ ’bölö ’bʋa, ‑maa ’ua ’böbönyüü ’nyɩ ‑sümlö ‑a ‑sümlö. ’Ii känyrɩ, ’ba bibie Nyɔsʋa ɔ bäa’ putukänyɔɔ, ’ɔmä ’jrʋpafɛnyüü ‑mölöö ja, ’ümä ji ’ümä ’uun ’bö. ³’Ba mi! Blɔ ’n blɔ ’amɩ ‑beere nyɔɔ blɔ ‑bablëëjü ’klʋɛɛa ‑fäa ‑tɔrʋpɩɔ. ⁴’Anyɩ fa pɔtëmɔnɛɛ, ’anyɩ fa sakɔsʋ, ’anyɩ fa ’sii ‑mɩdoo, ’anyɩ ’nyüglö ’anyɩ ’trɛɛ nyüü ’nyʋfɔ mlɩ. ⁵Nyuku o nyuku kä ‑wälɩ ’a nëmäa’ pa nɩ, ’ba ’daa ‑kätɩ: ‹Abɩa plɛgälɩflɛrɛkʋ bä nyukulu kʋa’ ‑pɩa ‑wälɩ!› ⁶Nyɔɔ ma bälɩ ɔma ’bata plɛgälɩflɛrɛkʋ nɩ, ’ana plɛgälɩflɛrɛkʋ nya ’ɔɔn ’lɩbäa. ‑Maa ima ’nyɩ ’iin bä ‑a bä nɩ, ’ana mlɩa wii nya ’amɩ bei ’wʋ dɛrɩblöa. ⁷‑Plɩɩlɩ ’ü tʋäa’ ’amɩ nɩ, ’ii ’ba kʋ, ’ba ji dɛɛlɛ ’ü ‑nyɛɛa’ ’amɩ, ’ba ’mla dɛɛlɛ ’ü ‑nyɛɛa’ ’amɩ, ’be nyɔɔlɔ ‑fɛɛɛa’ ’jrʋpa ’ɔ kä ’ɔmä ’pɛrɛ10.7 Matiö 10.10; 1 Korɛɛntënyüü 9.14; 1 Timotee 5.18.. ’A ’nɩ ‑pi nyëka ‑wälɩ. ⁸Bätä o bätä ’a nëmäa’ pala ‑bɛ ’ümäa’ ’amɩ ’lɩkʋɛɛ nɩ, ’ba ji diili kä ’fɩɔ ’ümäa’ ’amɩ ‑nyɩ. ⁹’Ba ‑futo ‑wusublanyüülü bäa’ ’lɩ, ’kä ’a ‑gbala ’üün: ‹Nyɔsʋaa ’kamaplä ’a ’amɩ ‑gbajijrö.› ¹⁰‑Maa ’ama mi bätäa ’mlɩ, ‑bɛ üma ’nyɩ ’lɩ ’amɩ ‑a ’kʋɛɛ nɩ, ’ba mi ’äa ’nyifi mlɩ ’kä ’a nö: ¹¹‹’Ana bätäa ‑tʋtʋlʋ bäa’ ’nɩmɩ ana bei ‑gba a ‑gbɔpɔ ’uun10.11 Lukë 9.5 nyra wiili ‑jɩjraa’ ‑pɔɔkʋa bei ‑wälɩ.. ‑Maa ’ba jresaa: Nyɔsʋaa ’kamaplä ’a ’amɩ ‑gbajijrö.› ¹²‑Bɛ ’n ‑gbala ’amɩ, ‑srɩlɩ kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ ‑gä ‑tʋ nɩ, Sodɔɔmëa10.12 Sodɔɔmë: Sodɔɔmëbätä ‑dɛkɩ ‑plɩɩlɩ ‑balʋ ‑sierea’ ’wli. ’Üa ‑balʋa ‑gʋ Nyɔsʋa ’ba kapu cɛlɩ ’ɔnya ’pütö bätälä. Jenɛɛsë 19.1-29. ni ‑nëmä dɛɛ ‑a bä ’kä ’ia në bätäläa ‑gʋ.

¹³«Busukʋ jrä ’amɩ ‑gälɩ Korasɛɛnyüü ’amɩ! Busukʋ jrä ’amɩ ‑gälɩ Bɛtësaidaanyüü ’amɩ! ‑Saragbili nröröa’ ’ana bätä, ’ima ’daa Tiirë nyra Sidɔɔn10.13 Tiirë nyra Sidɔɔn: Nyüüa ’fɩɔ jre ’iin ’sɩrɩ ’cɩcasa ’nyɩa’ ’ia bätëlëa ’mlɩ bä. ’i nrörö kä nɩ, ’ia nyüü ’a ’kä ‑balʋ ‑wälɩ ’cɛrɛ; ’ü ’a ’kä ‑bɛjʋ ’sroo ’ümä ’dugu ’lɩ pa, ’kä ’ünya ’pʋpʋ ’lɩ ’käwawla10.13 Juifëa ’brea ‑dɔ bäsaa. ’Asɩ ’ü pa ’dugu ’lɩ, ’asɩ ’ü ’cie ’üa nyüfë ’wʋ, ’asɩ ’ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ.. ¹⁴’A ’ia ‑gʋ, jrüülü kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ ‑gä ‑tʋ nɩ, Tiirë nyra Sidɔɔn a ‑gä ‑nëmä dɛɛ ‑a bä ’kä ’ana näa ‑gʋ, ¹⁵nyra ’amɔ, Kapɛrënaumëa nyüü ’amɩ, ɔ ’jraraa’ cɛlɩ, ‑nya ’wʋciecie ’kä ‑nya ’kuaabre ’tɔ!

¹⁶«Nyɔɔ ma po ’amɩ ’nyakli nɩ, ’mɔɔ ’ɔ ponyakli. Nyɔɔ ma jrara ’amɩ ’nyüamlɩ nɩ, ’mɔɔ ’ɔ jraranyüamlɩ. ‑Bɛ nyɔɔlɔ jraraa’ ’mɩ ’nyüamlɩ nɩ, nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’ɔ jraranyüamlɩ.»

¹⁷’Taɩn ’lɩ ’üa nyüüa ‑glʋɩtää ‑bɛ ‑pʋlʋ10.17 ‑glʋɩtää ‑bɛ ‑pʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ‑glʋɩtää ‑bɛ ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ. ’blööa’ ‑bɛ ’ü jia’ nɩ, dɔrʋ ’blaa ’ümɩ. ’Ü ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ama ’pala ‑na ’nyrɩklɩ wii nɩ, ‑kä domüü ‑träärälɩ wiili a ’daaa’!» ¹⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’N ’jä Sataan ‑bɛ ’ɔ sɔ cɛlɩ ’ɔ blö ‑beere ‑mamɛɛ. ¹⁹’Ba ponyakli ’cɩcasa: ’N ‑nyɩ ’amɩ ’klü ’amä ’trii nyra ‑gbätë ‑gälɩ ’nyɛ; ’nyaa ‑nyɩ ’amɩ ’klü ’amä ‑Gbakäklɛnyɔɔ10.19 ‑Gbakäklɛnyɔɔ: Sataan bäsaa. du, ’kä dɛɛ ’dee ‑nëmä ’amɩ bʋblɔ. ²⁰‑Maa, dɔrʋ ’nyɩ ’bla ’amɩ dɛɛlɛ kä ‑gʋ ‑sisi nöa’ wiili ’a ’daaa’; ‑maa ’ana ’nyrɩlɩ ‑jɩjraa’ cɛlɩ nɩ, abɩa ’ia dɔrʋ ’blaa’ ’amɩ.»

Jesu ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ

Matiö 11.25-27; 13.16-17

²¹’A ’ia ’taɩn ’lɩ dotro dɔrʋ ’si Jesu ’klɩ ’Nyüna ‑Susu ’lɩ10.21 dɔrʋ ’si Jesu ’klɩ ’Nyüna ‑Susu ’lɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «dɔrʋ ’si ’ɔɔn ’klɩ ‑Susu ’lɩ.» ’ɔ ‑nëma: «Tʋ, cɛ nyra ‑tʋtʋa ’Pläkänyɔɔ, ’n ’trɛɛ ‑mɩ ’sɩrɩ nʋa’ ‑bɛ ‑sisrea’ wiili ’lɩglanyüü nyra ‑pɔɔkɩjrenyüü ‑gba, ‑bɛ ‑sraraa’ ’iin ’jütɛtɛɛ. ‑Yɛɛ, Tʋ, ’a wiili käa’ ‑mɩ ’tʋ, ’ii nʋ! ²²’Na Tʋ ‑nyɩ ’mɩ diia ’fɩɔ kälɩ. Nyɔɔ ’nyɩ ’Jʋ ‑a jre, ima ’nyɩ Tʋ ‑a bä. Nyɔɔ ’nyɩ Tʋ ‑a jre, ima ’nyɩ ’Jʋ nyra nyɔɔlɔ ’Jʋ ’bataa’ ’ia srarakʋ ‑a bä.» ²³’Ɔnya ‑sie ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’dooa ’pɛlɩ kälɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Abɩa dɔrʋ ’bla nyüülü ’jääa’ diili ’a ’jääa’ ’wʋ! ²⁴’Amɔ ’n ‑gbala, nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’kɔkɔmlɛ nyra ’kɩɩɩ ’bata kä i ’a ’jääa’ a ’jäjäkʋ, ‑maa ’ünyɩ ’iin ’jä ‑a ’jä; ’ü ’bata wiili ’a ’nööa’ ’wlia ’wlinunukʋ, ‑maa ’ünyɩ ’iin ’wli ‑a ’nu.»

‑Dɔlʋ ‑sia’ ’wʋ

Matiö 22.34-40; Marëkë 12.28-34

²⁵‑Dɔkpɩanyɔɔ ’doo ’bataa’ Jesua bɔʋdɛrɩpapakʋ nɩ, ’ɔnya sɔwʋ ’ɔ ‑nëma: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑asɩ ’nyaa nʋ ‑bɛ ’nyaa ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä le?» ²⁶’Iibäa’ Jesu nɩ: «Wii ’plɛɛ ‑jɩjra ‑Dɔa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ le? ‑Ama ‑täsä ’uun wii ’plɛɛ ‑nööwli le?» ²⁷’Iibäa’ nyɔɔlɔ: « ‑Kä ‑mä ‑na plɛa ’fɩɔ nʋ, ‑mä ‑na ‑susua ’fɩɔ nʋ, ‑mä ‑na ’klüa ’fɩɔ nyra ‑na bobowlia ’fɩɔ nʋ ‑mä ‑na ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋa ‑wa10.27 Deteronɔɔmë 6.5., ‑bɛ ’sɩrɩ ‑waa’ ‑na nyufa, ‑wa ’saa ‑na ‑moloo10.27 Levitiikë 19.18..» ²⁸’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Asɩ ’i bä. ‑Ama nʋ ’imɩ ‑nya ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jäa.»

²⁹‑Bɛ ’ɔ ’bataa’ ’ɔmäa’ ‑gä kä nɩ, ’ɔnya ’bete Jesu: «‑Bɛ nyɔɔ ’plɛɛ bä ’na ‑moloo le?» ³⁰Jesu nya ’paplawiiklɩ ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «Nyɔɔ ’doo sɔ kä Jerusalɛɛmë, ‑bɛ ’ɔ mö kä Jerikoo. ’Jejienyüü nya ’kpla ’ɔɔn, ’ünya ’ba ’ɔmɩ ’ɔa diia ’fɩɔ kälɩ, ’ünya bɔtɔ ’ɔmɩ. ’Ɔnya blö ’kumulɩ, ’ünya tɩ ‑plɩɩ ’ɔɔn, ’ünya fɔ. ³¹’A ’nyʋfɔ ’doolʋ nɩ, ’uu ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ ja. ’Ɔmä ’saa nʋkalɩ mi nɩ, ’ɔ ’a nyɔɔlɔ ’jä. ’Ɔ ‑gölöa’ ’lɩgälɩ ’ɔ ‑gaala, ’ɔnya ‑si. ³²’Asɩ Leviitënyɔɔ10.32 Leviitënyɔɔ: ‑Glügbölä ’ü ’daraa’ Levii nɩ, ’üü bä ‑gbɔsapɛrɩnyüüa ’klɩtroronyüü. ’doo nʋ bɩa. ’Ɔ ’tɔa’ nyɔɔlɔa ‑gba nɩ, ’lɩgälɩ ’ɔ ‑gaala. ³³‑Maa Samariinyɔɔ ’doo mö ɩa’ nyɔtugbabre nɩ, ’ɔ ’tɔa’ nyɔɔlɔa ‑gba nɩ, ’ɔa nyatɛrɩ ’bla ’ɔɔn ‑gböösa. ³⁴’Ɔnya jijrö ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya ’papa ’ɔa ‑fëa ’klɩ ‑duvɛɛn nyra ’kpɩ10.34 ‑duvɛɛn nyra ’kpɩ: ’Üa ’taɩn ’lɩ nɩ, ’ii ’ü ma nö ‑bɛ ’ü ’kʋɛrɛ ‑fë. Tɛ Esaii 1.6. ’ɔnya ‑fifra ’üün dapɩa, ’ɔnya ’jrara ’ɔɔn ’ɔa ’mʋgbɛa ‑sʋbre ‑gälɩ. ’Ɔnya fa ’ɔɔn ‑sisinyüüa nyukua ‑wälɩ, ’ɔmä ’ɔɔn ’kʋɛrɛ. ³⁵’Ia ‑srɩ paa’ ‑bɛ ’ɔmäa’ ‑si nɩ, ’ɔnya ’balɩ denie ’sɔɔ10.35 denie: Denie ’dee bä ’üa ’brea jrüü ’dooa ’pɛpɛɛmölii. ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ käläa’ nyukulua wii ‑gba ‑maa: ‹‑Futo ’ɔmɩ; möliili ‑nëmäa’ ’lɩgälɩ ’saara nɩ, ama ’blöö ’na ’mʋgbɛ nya ’iin mlɩsaa.›

³⁶«’Nɩnɩa nɩ, ‑na plɛklɩ nɩ, ’üa nyüü tääläa ‑tɔrʋpɩɔ; ‑mɔ ’plɛɛ ’kpla nyɔɔlɔ ’jejienyüü bɔtɔa’ ‑beere ’ɔa ‑moloo le?» ³⁷’Iibäa’ ‑dɔkpɩanyɔɔlɔ nɩ: «Nyɔɔlɔ ’jäa’ ’ɔa nyatɛrɩ.» Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Mi! ‑Ama mi nɩ, nʋ bɩa ’ɔa ’sa.»

Marëtë nyra Marii

³⁸’A ’nyʋfɔ ’ü fa ‑bɛ ’ü mö ɩ, Jesu nya pala bätä ’dööa ’mlɩ. ’Ŋlʋʋ ’doo ’ü ’daraa’ Marëtë nya fa ’ɔɔn ’ɔa ‑nyɛɛ. ³⁹Marëtë kä ‑wladia ’doo ’ɔɔ ’ü ’dara Marii. Marii ’prɛrɛa’ Jesua ‑gba ‑wälɩ ’ɔ kʋ; wiili ’ɔ ’saalɩ, ’ii ’ɔ ponyakli. ⁴⁰‑Maa Marëtëlɔ ’nyɩ trarakä ‑a, nyɔtugbanyüüa ‑gä kla ’ɔɔn ’wʋ ‑gböösa. ’Ɔnya ’jrara Jesu ’klɩ ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, ’inyɩ nʋ ‑mɩ dɛɛ ‑gba ‑a ’kä ’na ‑wladia ’mä ’na ’doo ’klɩtɛ ’mä ’jrʋpaa ’fɩɔ ‑fɛ; ‑gbala ’ɔɔn ɔ ji ’mɩ ‑gba.» ⁴¹Jesu10.41 Jesu: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Pläkänyɔɔ nya ‑gbala ’ɔɔn». nya ‑gbala ’ɔɔn: «Marëtë, Marëtë, ‑na plɛ ‑taaralɩ, ‑bɛ ‑fɛɛɛ ’jrʋpa ’kɔkɔmlɛ dii ’kɔkɔmlɛa ‑gʋ. ⁴²‑Maa dɛɛ ’dee ’leee, ’ɛɛ bä ’mʋfadɛɛ, ’a ’mʋfadɛɛlɛ ’ɛɛ Marii ’balɩ; nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ’ba ’ɔmɩ ’ɛɛn kälɩ.»

Jesu ’kpɩaa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nyɔsʋaabibiekʋ

Matiö 6.9-13

¹’Taɩn ’doo ’lɩ nɩ, Jesu bereklɩ ’ɔnya mi Nyɔsʋa bibiekalɩ. ’Ɔ ’wlaraa’ nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑mölöö nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, ’kpɩa amɩ nyɔsʋaabibiekʋ, ’sɩrɩ Jaan ’kpɩaa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü.» ²’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ama bibie Nyɔsʋa nɩ, ’ba ’daa:

Ana Tʋ, ɔ bäa’ cɛa ’mlɩ11.2 Ana Tʋ, ɔ bäa’ cɛa ’mlɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Tʋ, abɩa nyüüa ’fɩɔ jre ’iin».,

abɩa ‑na ’nyünanyrɩ ’bʋala;

abɩa ‑na ’kamadɛɛ ’tɔ ‑tʋtʋ ‑gälɩ.

Wiili ‑baataa’, i nrörö ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’sɩrɩ ’i nröröa’ cɛa ’mlɩ11.2 Wiili ‑baataa’, i nrörö ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’sɩrɩ ’i nröröa’ cɛa ’mlɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

³‑Nyɩ amɩ ana ‑srɩa jijrɛ.

⁴Cere amɩ ana ‑balʋ, ’be ana ’mʋgbɛ,

a cere nyüülü nöa’ amɩ ‑balʋ ‑gba, ’üa ‑balʋ.

’Nyɩ tɛ bɩa amɩ ’klɩ anyɩ mi ‑balʋ ’lɩ,

‑maa ’ba amɩ Plɛbʋbɔsusu kälɩ11.4 ‑maa ’ba amɩ Plɛbʋbɔsusu kälɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..»

⁵’Ɔnya ‑gbala ’üün ’sɔɔwʋ: «’Ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’ɔa ‑beia ‑nyɛɛ mi ‑srɩlɩtʋŋlʋwlaa ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn ‑gbala: ‹’Na ‑bei ‑nyɩ ’mɩ ’flɔɔbü tää. ⁶’Na ‑moloo ji ’mɩ ’jä, ‑bɛ ’nyɩ jijrɛ ‑a ’klaa ’mä ’ɔɔn ‑nyɩ.› ⁷’Kä ‑na ‑mɔlɔ nya nyuku ‑wälɩ ’lee kʋ ’ɔnya ’daa ‑maa: ‹‑Nɩ ’yagba ’mɩ! Tatu ’a blörö, ’nyraa ’na ’jü ’a ’pi; ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’mä ’wʋsɔ ’mä ‑mɩ dɛɛlɛ ‑baata ‑nyɩ.› ⁸‑Maa ’amɔ ’n ‑gbala, ‑bakää ’ɔ ‑nëmä ’wʋsɔ ’ana ‑gbötüdɛɛa ‑gʋ nɩ, ’ɔnya ’wʋsɔa, ’be ‑nɩ ’nyüglö ’ɔa ‑sɛsɛkʋa ‑gʋ ‑a, ’kä ’ɔnya ‑mɩ diili kä ’fɩɔ ‑baataa’ ‑nyɩ. ⁹’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ: ’Ba ‑sɛ, ‑bɛ Nyɔsʋa ’mä ’amɩ ‑nyɩ; ’ba ’bata ’anya ’ɛɛn ’jäa; ’ba bɔtɔ tatu, ’ɔnya ’amɩ tatu ’klɩ ’saa. ¹⁰’Be nyɔɔ o nyɔɔ ‑sɛa’, Nyɔsʋa ‑nyɛɛ ’ɔɔn; nyɔɔlɔ ’bataa’, ’ɔ ’jää dɛɛlɛ ’ɔ ’bataa’; ’kä nyɔɔlɔ bɔtɔa’ tatu, ’ɔ ’saa ’ɔɔn tatu ’klɩ. ¹¹Tʋ ’plɛɛ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ɔ ’ɔa ’jʋ ma ‑sɛ ’flɔɔ, ’ɔmä ’ɔɔn ’täkä ‑nyɩ le11.11 ɔ ’ɔa ’jʋ ma ‑sɛ ’flɔɔ, ’ɔmä ’ɔɔn ’täkä ‑nyɩ le: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.? ’Aiɛ ’ɔma ‑sɛ ’ɔmɩ ‑sre, ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn trɔɔ ‑nyɩ le? ¹²’Aiɛ, ɔma ‑sɛ ’ɔɔn sapëgɩ nɩ, ’kä ’ɔnya ’ɔɔn ‑gbätä ‑nyɩ? ¹³’Amɔ kä plɛ bʋbɔa’, ’a jre ’ana ’jüa ’mʋfadiia ‑nyɩnyɩkʋ. ‑Maa ’ana Tʋlɔ bäa’ cɛlɩ ’ɔɔ ‑nëmä ’Nyüna ‑Susu nyüülü ‑sɛɛɛa’ ’ɔmɩ ’uun ‑nyɩ!»

‑Dɔkpɩanyüü srörö Jesu

Matiö 12.22-30; Marëkë 3.22-27

¹⁴Jrüü ’doo ’lɩ nɩ, Jesu prɛ ɩ domoo ’doo kaa’ nyɔɔ ’dooa ’mä. ’U sɔa’ nyɔɔlɔ ‑gälɩ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ɔ kʋ ’ɔnya ’pawii. ’Ii kala nyüüa ’fɩɔ plɛklɩ. ¹⁵‑Maa ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ‑mölöö ‑nëma: «’A domüülüa ’cifi Bɛlësebuulë11.15 Bɛlësebuulë: ‑Balʋsisia ’kamanyɔɔa ’nyrɩ ‑mɩdoo. Tɛ Marëkë 3.22; Matiö 12.25. ’ɔ ‑srörö kälɩ ‑bɛ ’ɔ prɛ domüü.» ¹⁶Nyüü ‑mülü ’mäa’ ‑gʋ ’ɔɔn ’traɩn nɩ, ’ünya ‑gbala ’ɔɔn ɔ nʋ ‑saragbia tielɛ sɔa’ cɛlɩ11.16 ‑Saragbili kä ‑gä ’ü ’paaa’ nɩ, ’abɩa dɛɛlɛ ‑gbaalaa’ ’üün ’sɩrɩ Jesu bäa’ ’kasa Mesii, ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’ɔɔ ‑nyɩ ’ɔɔn ’kamakʋ.. ¹⁷‑Maa Jesu jre wiili ’ü boboa’, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Glügbö ’dööa ’mlɩa nyüü ma kä toufujrʋpa nɩ, ’ia ‑glügbölä nya blöa. ‑Bɛ ‑gbööö ’dööa ’mlɩa nyüü ma ’bölötɩa nɩ, ’ia ‑gbööölä nya blöa. ¹⁸Sataan nyra Sataan ma ’bölötɩa nɩ, ‑asɩ ’ɔa ’plä nya ‑wɩara le? ’Be ’a nɩnɩa ‑maa Bɛlësebuulë ’ɔ ‑nyɛɛ ’mɩ ’klü ‑bɛ ’n prɛ domüü o! ¹⁹‑Bɛ ’mɔɔlɔ nɩ, ama nʋ Bɛlësebuulëa ’klü ‑bɛ ama prɛ domüü nɩ, ‑bɛ ’ana ’jü le, nyɔɔ ’plɛɛ ‑nyɛɛ ’üün ’klü ‑bɛ ’ü prɛ ’üün le? ’A ’ia ‑gʋ, ’ana ’jüa ’mʋgbɛ nëmä ’amɩ ‑gbala ’sɩrɩ ’a bäa’ ‑gbagblɛ ’lɩ. ²⁰‑Maa ima ’daa Nyɔsʋaa ’klü11.20 ’klü: Grɛɛkëwii nö «Nyɔsʋaa wli». ’Ia ‑gbaa bä Nyɔsʋaa ’klü. Tɛ bɩa Ɛgësɔɔdë 9.19. ’n nö ‑bɛ ’n prɛ domüü nɩ, ’ba jresaa Nyɔsʋaa ’kamaplä ’a ’ana ‑nyɛɛ ’tɔ.

²¹«’A ’taɩn ’lɩ ’wʋsɔɔrɔnyɔɔ ’klaa tafudii kpakü ‑bɛ ’ɔ ‑glaaraa’ ’ɔa käkädii ‑gba nɩ, ’a ‑plɩɩ nyɔɔ ‑nëmä ’iin ’jie. ²²‑Maa nyɔɔ ‑moloo ma ‑sɔɔrɔwʋ, ɔma ‑si ’ɔɔn ’wʋ ma ji nɩ, ’ɔ bɔtɔ ’ɔɔn, ’kä ’ɔ ’ba ’ɔmɩ tafudiili kä ’fɩɔ ’ɔ toro ɩa’ plɛ kälɩ, ’kä ’ɔ ‑päää ’iin. ²³Nyɔɔlɔ nyra ’mɔɔ ’nyɩa’ po nɩ, ’na ’nyüamlɩjraranyɔɔ ’ɔ bä. ‑Bɛ nyɔɔlɔ ’nyɩ jia’ ’mɩ ‑gba amäa’ ‑gbapapla nɩ, ’pläkägbanyɔɔ ’ɔ bä.

‑Balʋsusu ma ’blöö nyɔɔa ’kläa ’mlɩ dɛrɩ

²⁴«‑Frepasusu ma sɔ nyɔɔ ’lɩ nɩ, ‑aaga ’lɩ ’u mö kʋfa ’batra. Uma ’nyɩ kʋfa ‑a ’jä, ’kä ’u nö: ‹’Mä ’na nyukulu kä ‑wälɩ ’n sɔa’ dɛrɩblöö.› ²⁵Uma ’blöödɛrɩ nɩ, nyukulua ‑wälɩ wɔplɔ, ’ua ‑wälɩ ‑nyɩglakä ’mʋfasa. ²⁶’Kä ’u mö ’u we ‑sisi ‑uunsɔɔ ‑mɩdoo, i bʋbɔa’ i ‑sia’ ’uun ’wʋ, ’kä ’i pa, ’kä ’i kʋä nyukulua ‑wälɩ. ‑Sʋɩlɩ ’ia nyɔɔlɔ ’mäa’ ’jä nya ‑kätɩa ni ‑sʋɩ ’wʋsia.» ²⁷Jesu ‑ka ’paa ɩ wii ‑bɛ ’ŋlʋʋ ’doo dɔrɔ wii ’wʋ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Ɔ ‑nëma: «‑Jɔrʋ pala ‑gulu ‑gbötöa’ ‑mɩ, nyra nyëtëlë ’nyaaa’ ‑mɩ!» ²⁸‑Maa Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Nyüülü poa’ nyɔsʋaawii ’nyakli, ‑bɛ ü ‑trääräa’ ’lɩ ’imɩ nɩ, ’üü ‑jɔrʋ pala!»

Farisinyüü nɩnɩa abɩa Jesu nʋ ‑saragbia tie

Matiö 16.5-12; Marëkë 8.11-12

²⁹Nyüü ’kɔkɔmlɛ trara Jesu ‑gba, ’ɔnya ’daa: «Nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩa plɛ bʋbɔ. ‑Saragbia tie ’ü ’bata. ‑Maa ‑saragbi ‑mɩdoo ‑nëmä nrörö ‑a nrörö, ima ’nyɩ ‑saragbili jräa’ Jonaasë ‑gälɩ ‑a bä. ³⁰’N ‑gbaa’ ’iin nɩ, ’sɩrɩ Niniivëa nyüü ’jä käa’ ‑saragbia tie jrä käa’ Jonaasë ‑gälɩ nɩ11.30 Nyɔsʋa ’pʋɔ Jonaasë, ’ɔnya ’ba ’ɔɔn ‑sre kpakilɛ ma käa’ ’ɔɔn a ’mlɩ. ’Ɔ ‑si ’lɩ jrüü tää. Jonaasë 3.3-5., ’asɩ ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ ’mä bɩa ‑saragbi Nyɔɔa ’Jʋ ’lɩ ’järä. ³¹‑Srɩlɩ kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ nyüüa ‑gä ‑tʋ nɩ, ’ŋlʋʋlɔ ’kamaa’ Saba11.31 ’ŋlʋʋlɔ ’kamaa’ Saba: Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä «’blɩlɩ bäa’ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfaa ’dupa ’lɩ.» ’A Etiopiia ’brea ‑kätɩ bätä. Juifënyüü ma ’dara ’ia nyüü, nyüülü ’nyɩ toroa’ Nyɔsʋa plɛ ‑bɛ ü ’bööa’ ’ɔɔn ’klɩ. ‑Bɛ Jesu nö ’a ’ia nyüülü nëmä juifënyüüa ‑gä tʋ ’üa ’nyakliwisusukʋa ‑gʋ. nya ’wʋsɔa, ’kä ’ɔnya ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ srara ’sɩrɩ ’ünyɩa’ ‑gä kä. ’Ɔɔlɔ nɩ, ’ɔ sɔ ’blɩa blöröfa ’wʋ ’ɔnya ji kä ’Kɩɩ Salomɔɔa ’lɩgaglakʋ ’nyaklipo11.31 1 ’Kɩɩ 10.1-10.; ‑bɛ nyɔɔ bä ‑pɩ ’ɔ ‑si Salomɔɔ ’wʋ! ³²‑Srɩlɩ kä ’mlɩ Nyɔsʋa ’mäa’ nyüüa ‑gä ‑tʋ nɩ, Niniivëa bätäa nyüü nya ’wʋsɔa, ’kä ’ünya ’üün ’klɩ ’nyüglö ’ümä ’üün ‑gbala ’sɩrɩ ’ünyɩa’ ‑gä kä. ’Be Niniivëa nyüülü, ’ü poa’ Jonaasëa ’papawii ’nyakli, ’ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ11.32 Jonaasë 3.5,8,10.; ‑bɛ nyɔɔ bä ‑pɩ ’ɔ ‑si Jonaasë ’wʋ!

³³«Nyɔɔ ’nɩ ‑gölö ’napɛ ‑a ’ɔmä ’ɛɛn ‑sisie, ’aiɛ ’ɔmä ’ɛɛn ‑soru ‑gälɩ ’kägbri. ’Napua tii ‑gälɩ ’ü ’sree ’ɛɛn ’kä nyɔɔ o nyɔɔ paa’ nyukua ‑wälɩ ’mä ’käjä ’cɩcasa. ³⁴’Nyiö bä nyɔɔa fugbaa ’napɛ. ‑Na ’nyü ma ’na nɩ, ‑na fugbaa ’fɩɔ bä ‑srɩ ’klɩ. ‑Maa ‑na ’nyü ma ’nyɩ ’na ‑a ’na nɩ, ‑na fugbaa ’fɩɔ nya ’jöjrüükpü ’lɩbäa. ³⁵’Ii känyrɩ ‑tre ‑na nyufa ’napɛlɛ bäa’ ‑mɩ ’lɩ ‑pɩ ’jöjrüükpü nʋ. ³⁶’Ima ’daa ‑na fugbaa ’fɩɔ bä ‑srɩ ’klɩ, ’äa ’pɛ ’dee ma ’nyɩ ’jöjrüükpü ’lɩ ‑a bä nɩ, ‑na fugbaa ’fɩɔ nya ‑srɩ ’klɩ ’sia, ‑beere ’sɩrɩ ’napɛ ŋʋalaa’ ’amɩ ‑gälɩ.»

Farisinyüüa ‑dɔ

Matiö 15.1-9; Marëkë 7.1-9

³⁷Jesu ‑ka ’paa ɩ wii, Farisinyɔɔ ’doo nya tupo ’ɔɔn ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔmä dɛɛji. Jesu nya pa ’ɔmä dɛɛji. ³⁸Farisinyɔɔlɔ ’jäa’ ’ɔɔn ’ɔnyɩa’ wlu su ’fɩɔwʋ ‑bɛ jijri ’mäa’ ji nɩ, ’i kala ’ɔɔn plɛklɩ. ³⁹’Iibäa’ ’Pläkänyɔɔ nɩ: «’Amɔ Farisinyüülü nɩ, ‑köwü nyra ’plëëa ‑gälɩlɩ nyüü ’jääa’ ’wʋ nɩ, ’ii ’a kpëtä, ‑maa ’ana ’mlɩ ’si ’jejiekʋ nyra bʋbɔwii. ⁴⁰’A pa mlüü! ‑Mää Nyɔsʋalɔ nʋa’ ‑fälɩ, ‑mää ’ɔɔn ’nyɩ ’mlɩ nʋ? ⁴¹’Ba ‑nyɩ ’ana plɛ ’pʋablanyüü, ‑bɛ ’ia ’fɩɔ ’mä ‑fre ’lɩ ’wʋ ’ana ‑gʋ.

⁴²«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ Farisinyüü ’amɩ! ’Ana papladiia ’sipijiea ‑tɔrʋpɩɔ ’a ’baalɩ ‑pʋa në ’pɛ ’kä ’trɛɛ Nyɔsʋa: ’maatë, peganɔɔ11.42 ’maatë, peganɔɔ: ’Üa ’brea plapladiijie ’ü ’darasaa. ’Ü ’paa ’iin jijri dɛrɩ, ’imä mɛ kä., nyra ’napɩjielɩa ’fɩɔ ’paaa’ ’nɔnʋ, ’asɩ ’a nö. ‑Maa ’a ‑fɛrɛ nyüüa nyɔɔwʋbabakʋ nyra Nyɔsʋaa ‑wawakʋ, ’a ’ii ’a kä ’amä nʋ, ‑maa ’anyɩ ‑trɔ bɩa ‑mɩlɩ.

⁴³«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ Farisinyüü ’amɩ. ’Sraaplanyuku ‑wälɩ ’a ‑wa ’klɔɔtrʋa ’wʋkʋdii, ‑bɛ ’a ’bata abɩa nyüü ’trɛɛ ’amɩ ‑saplɛ ’klɩ.

⁴⁴«Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü11.44 ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü, ‑glagälɩsrörönyüü: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ! ’A ‑beere ’dasili ’nyɩa’ tie kä ‑bɛ nyüü ’nyɩa’ jre ’ü ’nyɛɛa’ ‑gälɩ11.44 ’Üa ’bre nɩ, nyɔɔ ma wala ’dasu ’kä ’ɔ kä ’ɔmä ‑gbafuto..»

⁴⁵‑Dɔkpɩanyɔɔ ’doo nya ‑gbala Jesu: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑ama nʋ ’saa ‑ama ’pawii nɩ, amɔ ‑jree bɩa!» ⁴⁶Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Busukʋ bä bɩa ’amɩ ‑gälɩ, ‑dɔkpɩanyüü ’amɩ, ’be ‑gblalë kä ‑gbötökʋ ’klaa’ ’lɩ, ’üü ’a tro nyüü ’wli, ’ana wli ’dee ’nyɩ ‑fɛ ’nɩmɩ ’imɩ ‑gba ‑a! ⁴⁷Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ, ’be ’a ma nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’dasi, ‑bɛ ’ana tʋɩɩ ’üü ’bla ’üün! ⁴⁸’A nöa’ ’saa nɩ, ’jrʋpalä ’ana tʋɩɩ ‑fɛa’, ’ä kä ’amɩ ’tʋ. ’Ü ’bla nyɔsʋaamlɩpalanyüü, ‑bɛ ’amɔ ma ’üa ’dasi! ⁴⁹’A ’ia ‑gʋ Nyɔsʋaa ’lɩgaglakʋ ’lɩ nɩ, ‑bɛ ’ɔ ’daa: ‹’Nyaa ’üün ’na nyɔsʋaamlɩpalanyüü nyra apotrëɩɩ jaa. ’Ünya ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑mölöö ’blaraa, ’kä ’ünya ‑mölöö prɛ› ⁵⁰’kä nyɔsʋaamlɩpalanyüülü kä ’fɩɔa ‑toru ‑gblɔɔkäa’ ’kä ’pläa ’käkolofa ’wʋ ‑a jrä ’saarɩ ‑gälɩ nɩ, Nyɔsʋa nëmä ’üa ‑toru ’lɩbetre. ⁵¹’Bala Abɛɛlëa ’babla ’taɩn ’lɩ ‑a jrä Sakarii ‑gälɩ, ɔ ’ü ’blaraa’ ‑gbɔsatöwlö nyra Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ’amɔ ’n ‑gbala ’cɩcasa: ’a ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩ Nyɔsʋa ’mä ’üa ‑gälɩ ’betre11.51 Jenɛɛsë 4.8; 2 Kroniikë 24.20-22.. ⁵²Busukʋ bä ’amɩ ‑gälɩ ‑dɔkpɩanyüü ’amɩ! ’Amɔ fa ’sapɛlɛ ’saaa’ Nyɔsʋaa jejrekʋa tatu. ’Ana ’mʋgbɛ ’nyɩ pa ‑a pa, ‑bɛ ‑mülü ’bata ɩa’ papakʋ, ’anya ka ’üün ’nyʋfɔ.» ⁵³Wiili ’ɔ ’paaa’, ’ia ‑gʋ nɩ11.53 Wiili ’ɔ ’paaa’, ’ia ‑gʋ nɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’Ɔ ’ciea’ nyukulua ‑wälɩ nɩ., ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü ’betre ’ɔɔn kɔsrɩ ’lɩ wii ’kɔkɔmlɛ ‑gälɩ. ⁵⁴’Ümä ’ɔɔn bɔʋdɛrɩ ’pa ’ia ‑gʋ ’ü nö ’saa. ‑Gbagblɛ ma bä ’ɔa ’papawiia ’mlɩ nɩ, ’ümä ’ɔɔn ’kpla.

¹‑Bɛ ’ia ’taɩn ’lɩ, nyüülü trara ‑mää ’üa ‑srɩ ’nyɩ ‑pɛ, ’ü wawla ‑mölöö ’kä. Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑kätɩ: «’Ba ‑tre ’ana nyüfë Farisinyüüa levurëa ‑gʋ. ‑Gbagblɛgbi bäsaa! ²Diili kä ’fɩɔ ‑sisiea’ nya ’wʋcrɛrɛa, ‑bɛ wiili ’nyɩa’ ’lɩsara nya jrerea. ³’A ’ia ‑gʋ wiili kä ’fɩɔ ’amäa’ ’jöjrüükpü ’lɩ ’pala, nya ‑srɩ ’klɩ ’tɔrɔa; wiili ’amäa’ nyɔɔ ‑ŋuŋlo ’crʋgbalä blöröa’, ’äa ’mlɩ nɩ, ’inya ‑fälɩ ‑gbaalaa.»

⁴’Na ‑gbötü ’amɩ, ’amɔ ’n ‑gbala: «’Anyɩ pɩ nyüülü ’blaaa’ ’jajɛ ‑bɛ üma ’wlaraa’ ’ü ‑kanyɩa’ ’lɩbɩa ’ümäa’ dɛɛ ‑mɩdee nʋ. ⁵‑A ‑gbala ’amɩ nyɔɔlɔ ’a nëmäa’ pɩ. ’Ba pɩ nyɔɔlɔ ɔma ’blaa’ ‑bɛ ’ɔ ’mrɛɛa’ ’ɔmäa’ ’amɩ kapulu ’nyɩ ’nyrɔlɔa’ ’plɔʋ, ’ua ’mlɩ be. ’Amɔ ’n ‑gbala: ‑Jää nyɔɔlɔ ’a nëmäa’ pɩ! ⁶Nyɔɔ ’nyɩ ’pa ’fɩfɩɛ ‑jie ‑gböö ’perua ‑flaaeji ’sɔɔa ‑gʋ ‑a? ‑Maa ’asɩɛ Nyɔsʋa ’nyɩ ’ia ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ‑a ‑trɔ. ⁷’Ŋueili bäa’ ’nɩmɩ ’ana ’wli, ‑srülü ’i bäa’ ’ɔ jre ’ia ’fɩɔ. ’Anyɩ pɩ ŋalɛ, ’a ‑si ’fɩfɩɛ ‑jie ’kɔkɔmlɛ ’wʋ. ⁸’Amɔ ’n ‑gbala, nyɔɔlɔ ’mäa’ ’mɩ ‑gbötö nyüüa ’klɩ nɩ, Nyɔɔa ’Jʋ nya bɩa ’ɔɔn ‑gbötöa Nyɔsʋaa ’aanjëa ’klɩ. ⁹‑Maa nyɔɔlɔ ’mäa’ ’daa ’ɔnyɩ ’mɩ ‑a jre nyüüa ’klɩ nɩ, Nyɔɔa ’Jʋ ‑nëmä bɩa ’ɔmɩ ‑a jre Nyɔsʋaa ’aanjëɩɩa ’klɩ. ¹⁰Nyɔɔ o nyɔɔ ’mäa’ Nyɔɔa ’Jʋa ‑gʋ bʋbɔwii ’pa nɩ, ’ɔa ‑balʋ bä ceresa. ‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ ’Nyüna ‑Susu nɔpɔ nɩ, ’ia nu ‑balʋlʋ ‑nëmä ’ɔmɩ ‑a cere. ¹¹’Üma fa ’amɩ juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ, ’aiɛ ’üma ’sara ’amɩ ’cifu nyra ‑gʋmlanyüü kälɩ nɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ wiili ’a nëmäa’ ’pa, ’ia ‑gʋ. ¹²’Ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nɩ, ’Nyüna ‑Susu nya ’amɩ wiili ’amäa’ ’lɩsa ‑gbalaa.»

Nyɔɔlɔ käläa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ dii ‑bɛ ɔnyɩa’ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ dɛɛ kälä

¹³Nyɔɔ ’doo bä ɩ ‑jria ’lɩ, ’ɔnya ’bete Jesu: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑gbala ’na ‑wlajʋ, ’nyraa ’ɔɔn ’mä ‑jaaa ‑pä.» ¹⁴Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Na nyɔɔ, nyɔɔ ’plɛɛ ‑tʋ ’mɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ’mä ’ana ‑jaaa ‑gä ‑tʋ le?» ¹⁵’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba ‑tre ’ana nyüfë! ’A ’nɩ kä dɛɛnyü! ‑Bakää nyɔɔ ’nyɩ ji ’bɩɔ, ‑mää ’ɔa käkädii ’nyɩ ’ɔa ’klä ‑gba kälä.»

¹⁶’Ɔnya ’pala ’üün tapönänä ’klɩ: «’Bɩɔjinyɔɔ ’dooa kä kä putu ’doo, ’unya tʋ ’mʋfasa. ¹⁷‑Bɛ ’ɔa plɛklɩ ’ɔ ’paa wii ɔ: ‹‑Asɩ ’nyaa nʋ le? ‑Plɩɩlɩ ’nëmäa’ ’na putu ’lɩa papladiili ’nëmäa’ ’sa ‑wälɩträärä, ’inyɩ ’lɩ ‑a bä.› ¹⁸’Ɔ ‑nëmä: ‹‑Jäsɩ ’nëmäa’ nʋ: ’na ‑tagbü ’mä ‑gblooo, ‑bɛ ’mä kpakü ’pa, ‑bɛ ’mä ’lɩ ’na papladiia nyra ’na käkädiia ’fɩɔ pla.› ¹⁹’Kä ’nyaa ’na nyufa ‑gbala ɔ: ‹’Na nyɔɔ, ‑na käkädii ‑sümlö, ’i ’mrɛɛ i ‑si ‑sɩ ’kɔkɔmlɛ. ’Pa ‑fʋflʋ, jidɛɛ, ’mla, ’blajaapɛ!› ²⁰‑Maa ’kä Nyɔsʋa ‑gbala ’ɔɔn: ‹Mlüünyɔɔ! ‑Nya ’saarɩa ‑gbiara jäa, ‑bɛ diili kä ’fɩɔ ‑paaplaa’ ‑gba ‑käa’ nɩ, nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’iin fa le?› » ²¹Jesu nya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔlɔ kä ’mʋgbɛ ’paplaa’ käkädii ‑gba ‑bɛ ɔnyɩa’ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ dɛɛ kälä nɩ, ‑jää wiili jräa’ ’ɔɔn ‑gälɩ.»

²²’Ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ ’ana ’kläa ‑gʋ: ’kä dɛɛlɛ ’amäa’ ji, ’ana fugba, nyra diili ’amäa’ ’srooa ‑gʋ. ²³’Klä ‑si jijri ’wʋ; fugba nya ‑si ’sosroodii ’wʋ. ²⁴’Ba ’jä ‑kɔkëpanë: ‑mää pla ’ünyɩ pla, ‑mää ’üa papladii ’ünyɩ ’sa; ‑mää nyikli ’lɩ ’aiɛ ‑pɩɔ ‑mɩdoo ’ünyɩ ‑tʋ ’iin, ‑maa Nyɔsʋa ’fini ’üün ’klɩ! ‑Bɛ ’a ‑si nyisie ’wʋ ‑gböösa ’e! ²⁵Nyɔɔ ’plɛɛ bä ‑pɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ɔ ’mrɛɛ ’kä plɛlɩtaarakʋa ‑gʋ ɔ ’pa ’ɔa jrüüa ‑gälɩ ‑gliiibɔʋ le12.25 ‑gliiibɔʋ: Grɛɛkë nö: «kudee ’dee». ’Üa ‑nyɛɛa kudee ’dee ‑beere sɔ ’dasemrekete ’klɩ ‑a ‑tɔɔ wlua ’mri ’klɩ.? ²⁶’Ama ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’ia dɩjɔ ’doo nʋ nɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ana plɛ ‑ka ‑taaralɩ ‑mɩlɩ kä ’fɩɔ tɩɔa’ ’lɩa ‑gʋ le?

²⁷«’Ba ‑pʋpɔ ’sɩrɩ pöplösipi ‑gaaa’: ’inyɩ ‑fɛ ’jrʋpa ‑a, ‑mää ’koti ’inyɩ ’kpla. ‑Maa ’amɔ ’n ‑gbala, ’kɩɩ Salomɔɔ kä ’mʋgbɛ jia’ ’bɩɔ ‑gböösa, ’ɔ ‑kaapɩɔ ’mʋfadii ’sroo ‑beere pöplödiili kʋa’ ‑pɩ. ²⁸‑Bɛ Nyɔsʋa ma nʋ ’saa ɔma ’sroo ’klʋɛɛa ’sipili nëmäa’ ‑pɩ doro ’ümäa’ ’pütö nɩ, ‑asɩ ’Ɔ ‑nëmä ’amɩ ’sroo le, ’amɔ kä nyɔsʋaplɛ ’nyɩa’ ’bʋa? ²⁹’Ii känyrɩ ’anyɩ mala ’saa dɛɛlɛ ’amäa’ ji, ’ɛa ’batakʋ ’wʋ, nyra dɛɛlɛ ’amäa’ bɩa ’mla ’wʋ; ’ana plɛɛ ’nɩ ‑taaralɩ. ³⁰’Ia ‑taa diilia ’fɩɔlʋ nɩ, nyüülü ’nyɩa’ Nyɔsʋa jre ‑bɛ ’ü bäa’ ’plälä kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ, ’ü ’bata ’iin ‑gböösa. ‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’ana Tʋ jre diili ’makɩa’ ’amɩ. ³¹’Ba ’bata Nyɔsʋaa ’kamaplä, ‑bɛ ‑taa diilia ’fɩɔ ’a ’bataa’, ’ɔmä ’amɩ ’iin ’wlibɩa.

³²«Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’amɩ, ’amɔ ‑beerea’ ‑bablëëkpa jɔ, ’be ’tʋ ’i kä Tʋ, ’ɔnya ‑nyɩ ’amɩ ’kamaplälä. ³³’Ba ’pa ’ana käkädii ’peru, ’kä ’a ‑nyɛɛ ’pʋablanyüü. ’Ba nʋ pɔtëmɔnɛɛlɛ ’nyɩ bʋblɔa’, ɛ kä mlɩa ’bɩɔ ’nɩ ’bölöa’ ’klɩ. ’Ba ‑tʋ ’uun cɛlɩ ’jejienyüü ‑nëmä ’ɛɛn ‑gälɩ ‑a jrä, ‑bɛ ’nya ’nyɩ ’lɩ ‑a bä ’imä ’uun bʋblɔ. ³⁴’Be ‑plɩɩlɩ ’ana ’bɩɔ bäa’, ’ii ’ana plɛ ’pi.

³⁵«’Ba ‑ëlere, ’kä ’ana ’napu ‑gölö bɩa! ³⁶’Kä ’a ‑beere ’sɩrɩ nyüü ‑glaaa ’üa ’kamanyɔɔ, ɔ mia’ ’titiöa ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ, ’kä ’ümäa’ dotro ’ɔɔn tatu ’klɩsa ’ɔma bɔtɔ ’umɩ. ³⁷’Kamanyɔɔlɔ ma ji ‑bɛ üma ’nyɩ ’mʋmɔ ‑a ’mʋmɔ, ‑bɛ ɔma jrä ‑plɩɩ ’üün dɔrʋlʋ nëmäa’ ’üün ’bla ‑mää ’ua ‑srɩ ‑nëmä ‑pɛ. ’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: ’jrʋpafɛkoti ’ɔ nëmä ’lɩpa, ’kä ’ɔnya ’üün ‑wälɩkʋfa ‑nyɩ, ’kä ’ɔnya ’lɩ ’üün jijri ‑päälä. ³⁸‑Bɛ ɔma ji ‑gbiara, ’aiɛ ‑srɩlɩtʋŋlʋwlaa12.38 ‑gbiara, ’aiɛ ‑srɩlɩtʋŋlʋwlaa: Grɛɛkëwii nö: «‑Bɛ ama ji ‑gälɩglaaranyɔɔa ’taɩn ’sɔɔ, ’aiɛ ‑gälɩglaaranyɔɔa ’taɩn tää». Grɛɛkëa ‑nyɛɛ ’ü ’böblö ’taɩn ‑tɩa. Sɔ ‑gbiaraa ‑gliiibei ‑uundoo ‑gälɩ, ‑a mi ‑gbiaraa ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ ‑gälɩ, ’iibä ‑gbiaraa ‑gälɩglaaranyɔɔa ’taɩn ’doo. ‑Tɛklɩ nɩ, a kä amä ’saa jre: ‑gbia ma ’tɔ ’äa ‑tɔrʋpɩɔ ’ii ’ü ’daa. Tɛ Marëkë 13.35., ‑bɛ ɔma jrä ‑plɩɩ ’üün üma ‑kaaŋlʋ ’mʋmɔ nɩ, dɔrʋ nya ’üün ’blaa! ³⁹‑Maa ’ba jresaa: nyukukänyɔɔ ma jre ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ ‑jejienyɔɔ ’mäa’ ’ɔɔn ‑gbapa nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’mʋmɔ ‑a ’mʋmɔ ’jejienyɔɔ ‑pɩ ’ɔa nyuku ‑wälɩ pa. ⁴⁰’Ana ’mʋgbɛ ’ba ‑ëlere! Nyɔɔa ’Jʋ nya jia ’taɩnlɩ ’kä ’mlɩ ’anyɩa’ ’ɔɔn boblo.»

⁴¹Piɛɛrë nya ’bete ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, tapönänälä nɩ, ana ’kpɔ ‑gbala ’ään, ‑maa nyüüa ’fɩɔ?» ⁴²’Pläkänyɔɔ ‑nëma: «’Jrʋpafɛnyɔɔ ’plɛɛ ‑gäklɩ ‑bɛ ɔ ‑glalɩ, ɔ nyukukänyɔɔ ’mä ’ɔa ’jrʋpafɛnyüüa ’fɩɔ ‑gba tɩ, ’ɔnya ’üün jijri ‑nyɩ ’taɩn ma jräwli le? ⁴³Nyukukänyɔɔ ma ji ɔma jrä ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’jrʋpalä ’ɔ tɩa’ ’ɔɔn ‑gba ‑gälɩ nɩ, abɩa dɔrʋ ’bla ’ia ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ. ⁴⁴’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: nyukukänyɔɔ nya ’ɔɔn ’ɔa käkädiia ’fɩɔ ‑gba tɩa. ⁴⁵‑Maa ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ma ’daa ’ɔa ’kamanyɔɔ ’a ’lɩwlɛ, ’ia ‑gʋ ’ɔma bɔtɔ ’jrʋpafɛnyüü nyra ’jrʋpafɛŋlëgëlë bäa’ ’lɩ, ‑bɛ ’ɔma ji jijrili nyra ’nʋlʋ bäa’ ’lɩ ‑bɛ uma ’bla ’ɔɔn nɩ, ⁴⁶‑srɩlɩ kä ’mlɩ ’ia ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’nyɩa’ boblo, ’a ’ia ’mlɩ nyukukänyɔɔ ’mä jrörö, ‑gliiilɛ ’ɔa plɛ ’nyɩa’ ‑gba bä, ’ɛa ’mlɩ. ’Kä ’ɔnya ’ɔmɩ ’pɔnɩ ‑gböösa, ‑bɛ wiili ’ü nöa’ nyüülü ’nyɩa’ nyɔsʋaplɛ kä ‑gba nɩ, ’kä ’ɔnya ’ɔmɩ ’iin ‑gba nʋ. ⁴⁷’Ia ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ jrea’ wiili nyukukänyɔɔ ’bataa’ nɩ, ‑bɛ ’ɔnyɩa’ ‑ëlere, ’ɔnyɩa’ wiili nyukukänyɔɔ ’bataa’ nʋ nɩ, ’ɔnya ’ɔɔn dii ’kaklaa ‑gböösa. ⁴⁸‑Maa ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’nyɩa’ wiili nyukukänyɔɔ ’bataa’ jre nɩ, ‑bɛ ’ɔ nʋa’ wiili bäa’ ’pɔnɩsa nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’saa ’ɔɔn dii ‑a ’kakla. ’Be nyɔɔ o nyɔɔ ’ɔ ‑nyɩa’ ’kɔkɔmlɛ nɩ, ’ɔnya ’ɔɔn ’kɔkɔmlɛ ’lɩbetrea bɩa; ‑mɔlɔ ’ɔ tɩa’ ’kɔkɔmlɛ ‑gba nɩ, ’ɔnya ’ɔɔn ’kɔkɔmlɛ ’lɩbetrea ‑gböösa.

Wiili kä ‑gʋ Jesu jia’

⁴⁹«‑Tʋtʋ ‑gälɩ ’n ji kapu ’pa, ‑bɛ ’n ’bata u ‑gölö dotro! ⁵⁰’Nɩlɩ ’nëmäa’ ’wlipa, ’na plɛ nya ’lɩtaarataraa ’kä ’nya ’iin ’wlipa12.50 ’Nɩwlipapakʋlʋ ’ɔ ’daa nɩ, ’ɔa jäjäkʋa ‑gä ’ɔ ’paa.! ⁵¹’Ana plɛ nɩnɩa ’wlinönrökʋ ’n ja ‑tʋtʋ ‑gälɩ? ‑Mää ’imɩ ‑a! ‑Tɩaböblökʋ ’n ja. ⁵²’Bala ’saarɩ ‑gälɩ ‑gbööö ’döö ’lɩa nyüü ‑gböö nya ‑tɩabölöa: nyüü tää nya nyüü ’sɔɔ ’nyüamlɩjraraa, ’kä ’sɔɔ nya tää ’nyüamlɩjrara. ⁵³‑Gbööö ‑mölööa ’mlɩ, tʋ nyra ’ɔa nyɩbɛjʋ ‑nëmä ’wli ‑a ’nönrö, ’kä ’jʋ ‑bɛ tʋ ‑nëmä ’wlinönrö, ’yio nyra ’ɔa ’ŋlëkayria ‑nëmä ’wli ‑a ’nönrö, kä ’ŋlëkayria nyra ’yio ‑nëmä ’wlinönrö; Ŋʋtayio nyra ’ɔa ’jʋa ’ŋlʋʋ ‑nëmä ’wli ‑a ’nönrö, ’kä ’jʋa ’ŋlʋʋ nyra ŋʋtayio ‑nëmä ’wlinönrö12.53 Misee 7.6; Ajee 2.22; Sakarii 13.3..»

⁵⁴’Ɔnya ‑gbala ’sɔɔwʋ ‑jria: «’Ama ’jä ‑gbru uma ’kpörö ‑bɛ uma ja ’pɛlɛ kä ‑gälɩ ’jrʋ ’piea’ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’a kʋä dotro ’kä ’a nö ’nʋŋlʋ nëmä da, ’kä ’ii nrörö ’kasa. ⁵⁵’Ama ’jä ‑fʋflʋ uma ji ‑bɛ uma fumö nɩ, ’kä ’a nö: ’jrʋ nya ’pʋa, ‑bɛ ’ii nrörö ’kasa. ⁵⁶‑Glagälɩsrörönyüü! ’A tɛ cɛ nyra ‑tʋtʋ ’klɩ ’kä ’a jre wiili nëmäa’ nrörö. ‑Bɛ ‑asɩ ’i nʋ ‑bɛ ’anyɩ ’mrɛɛ ’amä ’taɩnlɩ kä ’mlɩ ’a bäa’ jre le? ⁵⁷Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ana ’mʋgbɛ ’anyɩ ’mrɛɛ ’amä dɛɛlɛ ’naa’ jre le? ⁵⁸Nyɔɔ ma fa ‑mɩ tropina ’lɩ nɩ, ’palɩklü ’sɩrɩ ’a ‑ka bäa’ ’nyʋfɔ ’wʋ nɩ, nyra ’ɔɔn ’mä ’wlinönrö, ’a ‑pɩ ‑gätʋnyɔɔa ’klɩ ’tɔ. ‑Gätʋnyɔɔ ‑pɩ ‑mɩ ’sʋgɩa kälɩ ‑nyɩ, ‑bɛ ’sʋgɩa ‑pɩ ‑mɩ ‑jie ’lɩpa. ⁵⁹’Amɔ ’n ‑gbala: ‑ama ’nyɩ ’kpaa ’fɩɔ ‑a ’sa, ‑nëmä ‑srɩɩ ’lɩ ‑a ’cie.»

Jesu ‑gbalaa’ nyüü ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ

¹’A ’ia ’taɩnlɩa ’mlɩ, nyüü ji Jesu wiili Pilatëa nʋa’ Galileenyüü ‑gba ‑gbalakalɩ, ’sɩrɩ ’ɔ ’caklaa’ ’üa ‑gbɔsamlaa ‑toru nyüütoru13.1 ‑Gbɔ ’ü ’saa ɩ ’ünya jrälɩ ’üün, ’ünya ’blabla ’ümɩ.. ²Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ana plɛ nɩnɩa Galileenyüülü jäa’ nɩ, ’ü kä ‑balʋ ‑gböösa ’ünya ‑si Galileenyüü ‑mülü ’wʋ; ’a ’iɛ ’ü ’jä ‑sʋɩ? ³‑Gbagblɛ bäsaa! ’N ‑gbala ’amɩ: ’ama ’nyɩ ’lɩ ’ana ‑balʋ ‑gälɩ ‑a toro nɩ, ’asɩ ’ana ’fɩɔ ’mä bɩa jä jä. ⁴’A ’iɛ ’ana plɛɛ nɩnɩa, nyüü ‑pʋ nyüü ‑uuntäälä kä ‑gälɩ ’wlitʋŋlɔnyuku kpaku blöa’ Siloee ‑bɛ ü jäa’ nɩ, ’ana plɛɛ ’üü kä ‑balʋ ü ‑si Jerusalɛɛmëa nyüü ‑mölööa ’fɩɔwʋ? ⁵‑Gbagblɛ bäsaa! ’N ‑gbala ’amɩ: ’ama ’nyɩ ’lɩ ’ana ‑balʋ ‑gälɩ ‑a toro nɩ, ’asɩ ’ana ’fɩɔ ’mä bɩa jä jä.»

Figietuua tapönänä

⁶’Ɔnya ’pala ’üün tapönänälä kʋa’ ‑pɩ ’klɩ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔ ’dooa putu ’lɩ bä kä figietuu. ’Ɔnya mi ’ua ’wlia ’jaju ’sakalɩ, ‑maa ’ɔnyɩ ’lɩ dɛɛ ‑a jrä. ⁷’Ia ‑gʋ, ’ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ ‑fɛɛɛrɛa’ putulua ’mlɩ ’jrʋpa: ‹Tɛlɩ, ’ia ‑sɩ tää ’saarɩ; ’asɩ ’n jöa’ tuulu kʋa’ ‑pɩa ’wli, ‑mää dɛɛ ’nyɩ jrälɩ ‑srɩɩ ’lɩ! ’Bö ’umɩ! ’Fʋflɛsa ’u dɔrɔ kʋfa ’wʋ!› ⁸‑Maa nyɔɔlɔ ‑nëma: ‹’Kamanyɔɔ, ’cɛrɛ ’uun ‑wälɩ ‑taa ‑sʋ ’lɩ, ‑bɛ ’mä ’ua ‑gba ‑go ’mä ’lɩ mlaanyri ’papa. ⁹Uma tʋ, ’i ’na, ‑maa uma ’nyɩ tʋ ‑a tʋ nɩ, ‑bɛ ‑mä ’uun ’ka.› »

Nyɔsʋaa ’kamaplälä bäa’ ‑plɩɩ

¹⁰‑Srɩlɩ bäa’ ‑fʋflʋpasrɩ nɩ, Jesu nya mi juifëa ’sraaplanyüköli ’kpɩara. ¹¹‑Wusublaŋlʋʋ ’doo bä ɩ ’lɩ. ‑Wusu ’blaa’ ’ɔɔn ’ia ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ‑uunsɔɔ. ‑Balʋsusu ’kata ’ɔɔn ’ɔnyɩ ’nɩmɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ‑gäklɩ. ¹²Jesu ’jäa’ ’ɔɔn nɩ, ’ɔnya we ’ɔɔn, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’Ŋlʋʋ, ‑wusulu ’blaaa’ ‑mɩ ’u ’a ‑mɩ ‑gälɩ sɔ!» ¹³’Ɔnya ’pie ’ɔɔn klʋgbë ‑gälɩ, ’a ‑plɩɩ ’ɔ kʋ ’ɔnya ‑gäklɩ, ’ɔnya ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ.

¹⁴‑Maa nyɔɔlɔ bäa’ ’sraaplanyukua ’wliklɩ nya ‑träärä Jesu ’crɛ ‑gba dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’ɔ ’pʋɔa’ ’ŋlʋʋlɔ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ. ’A ’ia ‑gʋ ’ɔnya ‑gbala nyüü ‑maa: «A kä jrüü ‑uundoo, ’üa ’mlɩ a kä amä ’jrʋpa ‑fɛɛɛrɛ13.14 Ɛgësɔɔdë 20.9-10; Deteronɔɔmë 5.13-14.. ’A ’ia jrüülüa ’mlɩ ’ba ji ‑wusu ‑futo, ‑maa ’a ’nɩ ji ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ!» ¹⁵’Iibäa’ ’Pläkänyɔɔ nɩ: «‑Glagälɩsrörönyɔɔ! ‑Mää ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ ’ana ’mʋgbɛ ’a ’nɩ ‑jeje ’ana ’bre, ’aiɛ ’ana ‑sʋbre, ‑bɛ ’ünyɩ mi dɛɛji, ’kä ’anyɩ fa ’üün ’mlakalɩ? ¹⁶‑Maa ’ŋlʋʋlɔ kʋa’ ‑pɩ, Abraamëa ‑glügböyrialɔ, ɔ Sataan kpasaa’ ‑kpraalɩa ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ‑uuntää nɩ, ’ɔɔ ‑nëmä ‑jejro ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ?» ¹⁷Wiili ’ɔ nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’paa’ nɩ, ’i ’blara ’ɔa ’nyüamlɩjraranyüü ’nyüsü. ‑Maa nyüü ‑mülü kä ’fɩɔ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’mʋfagbili ’ɔ nöa’, ’ia ‑gʋ dɔrʋ ’blaa ’ümɩ.

Mutarëdëa ’jajua tapönänä

Matiö 13.31-32; Marëkë 4.30-32

¹⁸Jesu ‑nëma ’sɔɔwʋ: «Dɛplɛɛ nyra Nyɔsʋaa ’kamaplä jajra le? Dɛplɛɛ a ’mrɛɛ amä ’ään ’klɩ ’papla le? ¹⁹’Ä ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ dɔrɔa’ mutarëdëa ’jaju ’wʋ ‑bɛ ’ɔ plaa’ ’ɔa putu ’lɩ. ’Ɛnya nʋ tuu kpaku13.19 kpaku: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., nyisie nya ’pala ’ua katëa ’mlɩ ’dëdrëë.»

Farinë nyra levurëa tapönänä

Matiö 13.33

²⁰’Ɔ ‑nëma ’sɔɔwʋ: «Dɛplɛɛ ‑a ’papla ‑plɩɩ Nyɔsʋaa ’kamaplä ’klɩ le? ²¹’Ä ‑beere ’sɩrɩ ’ŋlʋʋ ’paa’ farinëa kiloo ‑glʋ ‑bɛ ‑gbööa13.21 kiloo ‑glʋ ‑bɛ ‑gböö: Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä «sata tää». Farinëa kiloo ‑glʋ ‑bɛ ‑gböööa ’samaa dɛɛ. ’Ia jijrɛ ’mrɛɛ ɛ ’fini nyüüa ‑glʋɩgböö ’klɩ. dɛrɩ levurë ‑bɛ ’ia ’fɩɔ ’jraaa’.»

Nyɔɔ ’plɛɛ ’mä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ pa le?

Matiö 13.33

²²Jesu ‑srörö bätë kpakü nyra bätë jiea ’mlɩ, ’ɔ ’kpɩa nyüü ‑bɛ ’ɔ mö Jerusalɛɛmë. ²³Nyɔɔ ’doo nya ’bete ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, nyüülü nëmäa’ ’lɩmlɩwʋ nɩ, nyüü jie ’lee nëmä ’lɩmlɩwʋ?» ’Ɔnya ‑gbala nyüülü: ²⁴«’Ba ’palɩ ’klü ’amä ’mëmla jɔa mlɩ ‑srörö. ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ’daa ’ümä ’lɩ ‑srörö, ‑maa ’ü ‑nëmä ’lɩ ‑a bɩa. ²⁵’Taɩn nya jia ’kä nyukukänyɔɔ nya ’wʋsɔ kä ’ɔnya tatu ’pa. ’Amɔlü nɩ, ‑fälɩ ’a nëmä bä. ’Anya tatu bɔtɔ ‑bɛ ’anya ’daa: ‹’Pläkänyɔɔ, ’Pläkänyɔɔ, ’sa amɩ tatu ’klɩ!› ‑Maa ’kä ’ɔnya ’amɩ ‑gbala: ‹’Nyɩ ’ana sɔfa ‑a jre!› ²⁶’A ‑plɩɩ ’anya ’bala ‑bɛ ’anya ’daa: ‹‑Mää amɔ nyra ‑mɔ ma ’nyɩ tara ’wʋ ‑bɛ ama ’nyɩ ’mlara ‑pɩɔ ’doo ’wʋ; ‑nya ’nyɩ ana ‑saplɛ ’lɩ ’kpɩara?› ²⁷’Kä ’ɔnya ’amɩ ‑gbala ‑maa: ‹’Nyɩ ’ana sɔfa ‑a jre. ’Amɔlü kä ’fɩɔ bäa’ ‑balʋkänyüü, ’ba tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩdɛrɩ!› ²⁸’Taɩnlɩ ’amäa’ Abraamë ’jä, ’amäa’ Isaakë ’jä, ’amäa’ Jakɔɔbë nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’fɩɔ Nyɔsʋaa ’kamaplä ’lɩ ’järä, ‑bɛ ’amäa’ ‑fälɩ tɩɔ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’amä ’wloro, ’a ‑plɩɩ ’amä ‑gla jrörö. ²⁹Nyüü nya ‑pɩɔa ’fɩɔ sɔa: ’bala ’jrʋa ’wʋsɔrɔfa ’wʋ, ‑a mi ’ua ’prerefa ’wʋ, ‑a sɔ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfaa kʋmla ’pɛ nyra ’ua ’dupa ’pɛlɩ, nyüü nya ’lɩ sɔa ’kä ’ünya ’wʋtara Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ. ³⁰’Asɩ ‑mölöö bä ’ü ’palaa’ dɛrɩtäa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ünya ‑srɩɩ ’wliklɩ bäa, ‑bɛ ‑mülü bäa’ ’wliklɩ, ’kä ’ünya ‑srɩɩ dɛrɩtäpa13.30 Juifë nyra nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üü ’ü ’daa. Juifënyüülü nɩ, ’ü ma ’jä ’üa nyüfë, ’ü nɩnɩa ’ü ’ma Nyɔsʋa ‑gbakä ’ünya ‑si ‑mülü ’wʋ..»

’Sɩrɩ Jesu ‑waa’ Jerusalɛɛmë

Matiö 23.37-39

³¹’Ia ‑srɩ ’lɩ nɩ13.31 ‑srɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ»., Farisinyüü ‑mölöö nya jijrö Jesu ‑gba; ’ünya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «Mi, sɔ ‑tɛ, Erɔɔdë ’bata ’ɔmä ‑mɩ ’bla.» ³²’Ɔ ‑nëma nɩ: «’Ama mi nɩ, ’ba ‑gbala ‑taa yrʋkänyɔɔlɔ13.32 yrʋkänyɔɔ: Grɛɛkëwiili ’ü nö: «mi ‑a ‑gbala ‑taa bʋbɔlʋ». Bʋbɔlʋlɔ nɩ, ’klʋɛɛa mrɛɛ bäsaa, ’u kä yrʋ.: ‹’Bala ’saarɩ ‑gälɩ ‑a mi ‑sraakäpɩ, ’a ‑plɩɩ ’mä domüüa pɛprɛkʋ bɩa, ‑bɛ ’mä nyüüa ’pɔpʋɔkʋ dɛrɩbɩa; jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ ’kä ’nyaa ’na ’jrʋpa ’wlara.› ³³‑Maa ’n kä ‑a ’nyɛ ’nyʋfɔ ’saarɩ, ‑sraakäpɩ nyra ’ia ‑srɩmɩadɛrɩ, ’mä Jerusalɛɛmë ’tɔ; ’be ’inyɩ ’na ‑a ’na ’kä nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’mä ‑pasa ‑pɩɔ järä ’ima ’nyɩ Jerusalɛɛmë ‑a bä.

³⁴«‑Awɛɛ Jerusalɛɛmë, Jerusalɛɛmë, ‑mɔ ’blaaa’ nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’kä ‑kaakla nyüülü ’ü jaa’ ‑mɩ ’täkë. ’Wʋ ‑srüplɛɛ ’wʋ ’n ’bata ‑na ’jüa ‑gbapaplakʋ ‑beere sapëgoolu papla ’ua ’jü ’ua ‑pëkateri le? ‑Maa ’anyɩ ’nyie ‑a ’nyie. ³⁵‑Jää, ’ana nyuku nya ‑plɩɩ tɩɔa. ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’a ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä ’jä ’kä ’anya ‑srɩɩ ’daa: ‹ ‑Jɔrʋ pala nyɔɔlɔ jröröa’ ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩ13.35 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.26.!› »

Nyɔɔlɔ ’jajraa’ ‑fʋflʋlɩ ɔ Jesu ’pʋɔa’

¹‑Srɩlɩ bäa’ ‑fʋflʋpasrɩ nɩ, Jesu nya mi Farisinyɔɔa ’cifi ’dooa nyuku ‑wälɩ dɛɛjrörö. ‑Bɛ nyüü prɛrɛ ’ɔɔn ’nyü dɛrɩ. ²Nyɔɔ ’doo nya ’nyüglö ’ɔɔn ’klɩ, ’ɔ ’jajra ‑fʋflʋlɩ. ³Jesu nya dɔrɔ wii ’wʋ, ’ɔnya ‑gbala ‑dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü ‑maa: «‑Asɩ ‑dɔ ‑gba le? ‑Dɔ ’nyie nyɔɔ ’mä nyɔɔ ’pʋɔ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ?» ⁴’Ünyɩ mɛ ‑a cɛ. ’Ɔnya dɔrɔ nyɔɔlɔ ’wʋ, ’ɔnya ’pʋɔ ’ɔɔn, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ɔ mi. ⁵’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔ ’plɛɛ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ɔ ‑nëmä ’ɔa ’jʋ14.5 ’ɔa ’jʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’ɔa ‑sʋbre». ’aiɛ ’ɔa breelɛ blöa’ ’bütügba ’lɩ ’bakalɩ mi ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ le?» ⁶’Ünyɩ ’ɔɔn ‑gälɩ ‑a ’sa.

’Wʋcieciekʋa ’kpɩkpɩakʋ

⁷Jesu ’jäa’ ’sɩrɩ nyüülü ’ü tupoa’ dɛɛjijikʋa ‑gʋ ’sosoa’ ’wʋ nyüü kpaküa ’töwlö ‑gälɩa tarakʋa ‑gʋ nɩ, ’ɔnya ’pala ’üün tapönänälä kʋa’ ‑pɩ ’klɩ: ⁸«Nyɔɔ ma tuplo ‑mɩ ’titiöa ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ nɩ, ‑nyɩ kʋ kpaküa nüa ’töwlö ‑gba. ‑Beere dɛɛ ’ɔ tupo nyɔɔ ‑moloo ’ɔ ’bʋa ’ɔnya ‑si ‑mɩ ’wʋ. ⁹‑Ama nʋ ’saa nyɔɔlɔ tupoa’ ’ana ’sɔɔ nya jia ’kä ’ɔnya ’daa: ‹Sɔwʋ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’mä ‑wälɩkʋ!› ’Inya ‑mɩ ’nyüsü ’wʋ käa ‑mä dɛrɩ kʋkalɩ mi. ¹⁰‑Maa nyɔɔ ma tupo ‑mɩ dɛɛjijikʋa ‑gʋ nɩ, ’prɛrɛ dɛrɩ ‑a kʋwälɩ. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyɔɔlɔ tupoa’ ‑mɩ nya jia ’kä ’ɔnya ’daa: ‹’Na ‑bei, ji ‑tɛ ’mʋfa ‑pɩɔ ‑mä ‑wälɩkʋ.› ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’i ’bʋala ‑mɩ ’töwlö ‑gälɩa nyüüa ’fɩɔa ’klʋɩ. ¹¹’A ’ia ‑gʋ nyɔɔ o nyɔɔ ’jraraa’ ’ɔa nyufa nɩ, ’ɔnya ’wʋcierea; ‑bɛ nyɔɔ o nyɔɔ ’ciea’ ’ɔa nyufa ’wʋ nɩ, ’ɔnya ’jraraa.»

¹²Jesu nya ‑gbala nyɔɔlɔ tupoa’ ’ɔɔn dɛɛji ‑gʋ: «‑Ama pi nyüüa jijri ‑sopuwlaa, ’aiɛ ‑gbiajrʋ ’lɩ nɩ, ‑nyɩ we ‑na ‑gbötü, ‑na ‑wlajü, ‑na ’wʋwʋnyüü. ‑Nyɩ we diikänyüü. ’Ü ‑pɩ bɩa ‑mɩ we ’üa nia ’taɩn ’lɩ. ‑Ama nʋ ’saa nɩ, ’ünya ‑mɩ wea ’abɩa ‑na ’kpa ’ü ’saa. ¹³‑Maa ‑ama pi ‑glɩsɩglɩsɩa jijri nɩ, tupo nyüülü ’nyɩa’ dɛɛ kä, nyüülü ’nyɩ ’nyɛa’, ü kpaa’, nyra ’nɔnɔnyüü. ¹⁴‑Ama nʋ ’saa, abɩa dɔrʋ ’blaa ‑mɩ, ’be ’ünyɩ dɛɛ ‑a kä ’ümä ‑na ’kpa ’sa. Nyɔsʋa nya ‑mɩ ’iin ’pɛɛa ’taɩn ’lɩ ’klɩgänyüüa ’fɩɔ ’mäa’ ’kuaabre sɔ.»

‑Glɩsɩglɩsɩ kpakia tapönänä

Matiö 22.1-10

¹⁵Nyüülü nyra Jesu tara ɩa’ ’wʋ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo nya ‑gbala Jesu: «Dɔrʋ ’blaa ‑mɩ ‑mɔ nyɔɔlɔ nëmäa’ Nyɔsʋaa ’kamaplä ’lɩ tara!» ¹⁶Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Nyɔɔ ’doo pi kä jijri ’kɔkɔmlɛ, ’ɔnya we nyüü ’kɔkɔmlɛ. ¹⁷Dɛɛjitaɩn jräa’ ’wli nɩ, ’ɔnya blɔ ’ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ nyüülü ’ɔ tupo ɩa’ dɛrɩ, ɔ ‑gbala ’üün: ‹’Ba ji! ’Ia ’fɩɔ ’a ’wlara.› ¹⁸‑Maa ’üa ’fɩɔ nɩnɩa ’ü ‑jɛmɩ ’ü ‑nëmä ji ‑a ji. ‑Kätɩa nɔlɔ ‑gbala ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ‑maa: ‹’N ‑su putu; ’uu ’n mö ’jäkalɩ. ’N bibie ‑mɩ, cɛrɛ ’mɩ ’iin.› ¹⁹‑Moloo ‑nëma: ‹’N ‑su bruu ‑pʋ ’umä ’na putu ’lɩgoglo; ’uu ’n mö ’jä uma ’mrɛɛ. ’N bibie ’ɔɔn, cɛrɛ ’mɩ ’iin.› ²⁰‑Moloo ‑nëmä: ‹’Abɩa ’mɔɔ ‑ka ’ti ɩa’, ’ii känyrɩ ’nyɩ ’mrɛɛ ‑a ’mrɛɛ ’mä ji.› ²¹’Jrʋpafɛnyɔɔlɔ nya ’blöö ’ɔnya ’sa ’ɔa ’kamanyɔɔ ‑gogo. ’Kamanyɔɔlɔ nya ‑tʋ ’crɛ ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ: ‹Mi bätëa ’nyifikpakü mlɩ nyra bätëa ’nyifijie mlɩ; ‑gbala ’pʋablanyüü, ’tokonyüü, ’nɔnɔnyüü nyra kpakpanyüü ü ji.› ²²’Jrʋpafɛnyɔɔlɔ nya ‑gbala ’sɔɔwʋ ’ɔa ’kamanyɔɔ ’ɔ ‑nëma: ‹’Kamanyɔɔ, wiili ’daaa’ ’i ’a nrörö, ‑maa kʋfa ‑ka bälɩ.› ²³’Kamanyɔɔlɔ nya ‑gbala ’ɔɔn: ‹Mi ’klʋɛɛa ’nyifia mlɩ nyra ’pütia ’mäklɩa ’mʋgbɛ, kʋ nyüü ’klɩ ’ümä ji ’na nyuku ’mä ’si. ²⁴’Amɔ ’n ‑gbala: Nyüülü ’n tupo ɩa’ ‑bɛ ünyɩa’ ji nɩ, ’üa nyɔɔ ’doo ‑nëmä ‑srɩɩ ’na jijrɛ ‑a ji!› »

’Sɩrɩ nyɔɔ bäa’ Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔ

Matiö 10.37-38

²⁵Jesu mö ɩ ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ fala ’ɔɔn. ’Ɔnya ‑sie ’üa ’pɛlɩ kälɩ ’ɔnya ‑gbala ’üün: ²⁶«Nyɔɔ ma ’daa nyra ’ɔɔn ’mä ’nyɛ, ‑bɛ ɔma ’nyɩ ’mɩ ‑a ‑wa ɔma ’nyɩ ’ɔa tʋ nyra ’ɔa ’yio ’wʋ ‑a ‑si, ɔma ’nyɩ ’ɔa ’ŋlʋʋ nyra ’ɔa ’jü ’wʋ ‑a ‑si, ɔma ’nyɩ ’ɔa ‑wlajü nyra ’ɔa ‑wlayörü ’wʋ ‑a ‑si, ‑bɛ ɔma ’nyɩ ’mɩ ‑a ‑wa, ɔma ’nyɩ ’ɔa ’mʋgbɛa ’klä ’wʋ ‑a ‑si nɩ, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ɔmä ’na ’wʋnyɛrɛnyɔɔ bä. ²⁷Nyɔɔlɔ ’nyɩ ‑gbötöa’ ’ɔa krʋa14.27 Krʋaa ‑gbötökʋa ‑gbaa bä: nyɔɔlɔ ’nyierea’ ‑sʋɩ ’klɩ Jesua ‑gʋ, ɔ ’nyierea’ jäjäkʋ ’klɩ Jesua ‑gʋ. ’ɔmä ’mɩ dɛrɩprɛ nɩ, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ bä ’na ’wʋnyɛrɛnyɔɔ. ²⁸Nyɔɔ ’plɛɛ bä ‑pɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ɔma nëmä nyuku kpaku ’pa, ɔnyɩ kʋwälɩ ɔnyɩ blɛ ’uun ’ɔmä ’iin ’jä ɔma ’mrɛɛ ’ɔmä ’uun ’wlara le? ²⁹Ɔma ’nyɩ ’saa ‑a nʋ, ‑bɛ ɔma ’sri ’ua ‑toko ’kä, ‑bɛ ɔma ‑kanyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ɔmä ’uun ’wlara nɩ, nyüülü kä ’fɩɔ nëmäa’ ’ɔɔn ’jä nɩ, srörö ’ü nëmä ’ɔɔn srörö. ³⁰’Ünya ’daa: ‹Nyuku nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’paa ɩ, ‑maa ’ɔ ‑kanyɩ ’ua ’wlarakʋ mlɩ ‑a bɩa!› ³¹’Aiɛ, ’kɩɩ ’plɛɛ nyra ’kɩɩ ‑moloo ma nëmä tou ‑fu, ɔnyɩ kʋwälɩ ɔnyɩ bobo ‑kätɩ; nyüüa ‑diiglʋ ‑diigböö (10 000) ma ’mrɛɛ ü du ‑mɔlɔ nyra nyüüa ‑diia ‑glʋɩsɔɔ ‑diipʋ (20 000) ’sɔɔ jöa’ le? ³²’Ɔma jresaa ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa nɩ, ’ɔnya ’diprö blɔa’ ’ɔɔ ‑bɛ ’kɩɩ ‑mɔlɔ ’mä ’wli ’nönrö, ‑bɛ ’wlinönrökʋ ’mä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ bä. ³³’Asɩ nyɔɔ o nyɔɔ bäa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ma ’nyɩ diili kä ’fɩɔ ’ɔ ’klaaa’ dɛrɩ ‑a sɔ nɩ, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ bä ’na ’wʋnyɛrɛnyɔɔ.»

Matiö 5.13; Marëkë 9.50

³⁴«Taŋlʋ bä ’mʋfadɛɛ; ‑maa taŋlʋ ma ‑kanyɩ ’ua mɛ ‑a kä, dɛplɛɛ a ‑ka ’mrɛɛ amä ‑plɩɩ nʋ ‑bɛ ’umä ’mɛnɛ le? ³⁵’Unyɩ ’na ‑a ’na ‑tʋtʋa ‑gʋ, ’u ‑nëmä ’nɩmɩ angrɛɛ ‑a bä; ‑fälɩ ’ü be ’uun. Nyɔɔlɔ käa’ ’nununyakli ɔ ’nu.»

Dɛɛ ’mɔlɔa’ ‑bɛ ’ɛ ’järäa’

Matiö 18.12-14

¹Dapookälɩpɛrɛnyüüa ’fɩɔ nyra ‑balʋnyüü ‑mülü jijrö ɩ Jesu ‑gba ’ümä ’ɔɔn ’nyaklipo. ²‑Bɛ Farisinyüü nyra ‑dɔkpɩanyüü ‑ŋuŋlowälɩ ’ü nö: «‑Taa nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’kʋɛɛlɩ ‑balʋnyüü ‑bɛ ’ɔ nyra ’üün tara ’wʋ15.2 ’Üa ’kpɩkpɩakʋa ’mlɩ nɩ, nyra nyüü ’dara ‑balʋnyüü ma tara ’wʋ nɩ, ‑na ’mʋgbɛ ‑paa ‑fre ’lɩ.!» ³’Ia ‑gʋ, ’ɔnya ’pala ’üün tapönänä kʋa’ ‑pɩ ’klɩ: ⁴«’Ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ma kä ‑bablëëa ‑glʋɩgböö (100), ‑bɛ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’dee ma ’mɔlɔ nɩ, ‑asɩ ’ɔmä nʋ le? ‑Mää ‑plɩɩ tarafa ’wʋ ’ɔ ‑nëmä ‑glʋɩmlɔɔ ‑bɛ ‑pʋ ‑bɛ ‑uunmlɔɔlë (99) tɩ, ‑bɛ ’ɔ ‑nëmä ɛ ’mɔlɔa’ ’batakalɩ mi ’ɔmä ’ɛɛn ’jä? ‑Mää ’sɩ ’ɔ ‑nëmä nʋ? ⁵’Ɔma ’jä ’ɛmɩ nɩ, dɔrʋ nya ’ɔɔn ’blaa ’kä ’ɔnya ’ɛɛn ‑plɩ ‑gälɩ ’pie. ⁶’Ɔma ’tɔ ‑gbööli, ’kä ’ɔnya ’ɔa ‑mölöö nyra nyüülü ’ɔ nyra ’üün kɔklɔa’ ‑gba we; ’kä ’ɔnya ’üün ‑gbala ‑maa: ‹’Ba ji ’nyraa ’amɩ ’mä dɔrʋ nʋ! ’Nyaa ’na ‑bablɛɛlɛ ’mɔlɔ ɩa’ ’jä!› ⁷’Amɔ ’n ‑gbala, ’asɩ dɔrʋ nëmä bɩa cɛa ’mlɩ ’si ’taɩn ’lɩ ‑balʋnyɔɔ ’doo ’doo ’mäa’ ’ɔa ‑balʋ ’klɩ ’nyiere ‑bɛ ’ɔmäa’ ’ua ‑gʋ fio. Dɔrʋlʋ nya ’bʋaa ‑gböösa ’kä ’unya ’klɩgänyüüa ‑glʋɩmlɔɔ ‑bɛ ‑pʋ ‑bɛ ‑uunmlɔɔlü (99) ’nyɩa’ ‑balʋa ’lɩgälɩtorokʋa ‑gä ’lɩbä.

⁸«’Aiɛ, ’ŋlʋʋ ’doo ma ’klaa mölii sʋsʋa ‑pʋ kälɩ, ‑bɛ ’dee ma ’mɔlɔ nɩ, ‑mää ’napɛ ’ɔ ‑nëmä ‑gölö ‑bɛ ’ɔ ‑nëmä nyuku ‑wälɩ wɔpɔ, ‑bɛ ’ɔ ‑nëmä plɛblö ’ɔmä ’ɛɛn ’bata ’bata ‑a ji ’ɔmä ’ɛɛn ’jä? ⁹’Ɔma ’jä ’ɛmɩ nɩ, ’kä ’ɔnya ’ɔa ‑mölöö nyra nyüülü ’ɔ nyra ’üün kɔklɔa’ ‑gba we; ’kä ’ɔnya ’üün ‑gbala ‑maa: ‹’Ba ji ’nyraa ’amɔ ’mä dɔrʋ nʋ! ’Nyaa ’na möliiejilɛ ’mɔlɔ ɩa’ ’jä!› ¹⁰’Amɔ ’n ‑gbala, ’asɩ dɔrʋ nëmä bɩa Nyɔsʋaa ’aanjë ’bla ’taɩn ’lɩ ‑balʋnyɔɔ ’doo ’doo ’mäa’ ‑balʋa ’pie ‑bɛ ’ɔmäa’ ’uun ’lɩgälɩtoro.»

¹¹’Ɔ ‑nëma ’sɔɔwʋ: «Nyɔɔ ’doo kä kä ’jü ’sɔɔ. ¹²Blaaadɩɔ nya ‑gbala ’ɔa tʋ: ‹’Na tʋ, ‑nyɩ ’mɩ ’na nä ‑jaaa.› Tʋ nya ‑päälä ’üün ’ɔa käkädii ’lɩ. ¹³Jrüü ’mä ‑sikalɩ mi nɩ, blaaadɩɔ nya dɔrɔ ’ɔa diia ’fɩɔwʋ, ’ɔnya mi kpaun ’blɩ ‑gälɩ. ’Ɔ mia’ ’lɩ nɩ, ’ɔnyɩ ’cɩcagbi ‑a nʋ, ’ɔnya bʋblɔ ’ɔa möliia ’fɩɔ. ¹⁴’Ɔ bʋblɔa’ ’ia ’fɩɔ nɩ, ‑gbëkananie nya pa ’blɩlɩ kä ‑gälɩ ’ɔ mia’, ‑maa ’ɔ ‑kanyɩ dɛɛa ’klaa. ¹⁵‑Jää ’ɔɔ mi nyɔɔ ’dooa ‑nyɛɛ. Nyɔɔlɔ nya fa ’ɔɔn ’ɔmä ’ɔa ’bösaru15.15 ’bösaru: ’I nröröa’ ‑tɛ, ‑mää juifëa bätä ‑a. Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’bösaru ’nyɩ ’cɩcadɛɛ ‑a bä; ’u pa ‑fre ’lɩ. Levitiikë 11.7; Deteronɔɔmë 14.8. ‑gälɩglaara. ¹⁶Tuulu ’ü ’daraa’ karubie15.16 karubie: ’Üa ’brea tuu ’doo bäsaa, ’üa ’bü ’ü ‑nyɛɛ mlaa. u kä ’bü mlaa jöa’ nɩ, ’üa jijitʋ nya ’bla ’ɔɔn, ‑maa nyɔɔ ’nyɩ ’ɔmɩ ’üün ‑a ‑nyɩ. ¹⁷’Ɔnya bobo ’ɔa ‑gbaaa ‑gä, ’ɔ ‑nëma: ‹’Na tʋa ’jrʋpafɛnyüü ’jää jijri ’ü jö ’iin, ’kä ’i ‑jɔjrɔkä, ‑bɛ ’mɔɔlɔ nɩ, ‑gbëka ’blaa ’mɩ! ¹⁸’Na tʋa ‑nyɛɛ ’nëmä dɛrɩ ’blöö ’mä ’ɔɔn ‑gbala: ’Na Tʋ, ’n nʋ Nyɔsʋa ‑balʋ ‑gba, ’nyaa nʋ bɩa ‑mɩ ‑balʋ ‑gba. ¹⁹’N ‑kanyɩ ‑na ’jʋ ’klɩ ‑a ’wʋ. Dɔrɔ ’mɩ ’wʋ ‑beere ‑na ’jrʋpafɛnyɔɔ.› ²⁰’Ɔnya sɔwʋ, ’ɔnya ’blöö ’ɔa tʋa ‑nyɛɛ dɛrɩ. ’Ɔ ‑ka tʋŋlɔlɩ nyuku dɛrɩ, ’ɔa tʋ nya ’jä ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ jö ’lee; ’ɔa nyatɛrɩ nya ‑si ’ɔɔn ’klɩ, ’ɔnya fɔ, ’ɔnya mi ’ɔɔn ‑gbere dɔrʋsa. ²¹’Jʋlɔ nya ‑gbala ’ɔɔn: ‹’Na Tʋ, ’n nʋ Nyɔsʋa ‑balʋ ‑gba, ’nyaa nʋ ‑mɩ ‑balʋ ‑gba. ’Nyaa ‑kanyɩ ‑na ’jʋ ’klɩ ’wʋ.› ²²‑Maa ’ɔa tʋ nya ‑gbala ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü: ‹’Ba ’sosowʋ15.22 ’sosowʋ: ‑Taa ‑waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’ba ja ’kotulu ’naa’ u ‑sia’ ’ia ’fɩɔwʋ, ’kä ’a ’sroo ’ɔmɩ ’uun. ’Ba ’pa ’ɔa wli ’lɩ ‑kpatrawee, ’kä ’a pla ’ɔa bökli ’lɩ ’sii! ²³’Kä ’a ’kplaa bruujʋlɔ nɔa’, ’kä ’a ’böö ’ɔɔn ‑plɛlɩ amä dɛɛji, amä ’bri! ²⁴’Na ’jʋlɔ kʋa’ ‑pɩ jä ɩ, ‑maa ’ɔ ’a ’wʋsɔ; ’nyaa ’na ’jʋlɔ ’mɔlɔ ɩa’ ’jä!› ’Ünya cɛtɛ ‑glɩsɩglɩsɩ.

²⁵«Kpaköa nɔ bä ɩ ’klʋɛɛ ‑bɛ ’i nrörö. ’Ɔ jijröa’ ‑gbööö ‑gba nɩ, ’ɔ ’nöö bibridii nyra yɛyɛnyüüa wii ’wli. ²⁶’Ɔnya we ’jrʋpafɛnyɔɔ ’doo, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn wiili bäa’ ‑gbööli. ²⁷’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: ‹‑Na ‑wlajʋ ji, ‑na tʋ nya ’bla nɔnɔbruujʋ, ’be ’ɔ ’a ’ɔa ’jʋ ’jä, ’ɔa fugba ’na.› ²⁸’Jʋlɔ nya ‑tʋ ’crɛ, ’ɔ nɩnɩa ’ɔ ‑nëmä nyukua ‑wälɩ ‑a pa. ’Ia ‑gʋ ’ɔa tʋ nya ’cie ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔɔn. ²⁹’Ɔnya ‑gbala ’ɔa tʋ ‑maa: ‹’N ‑fɛa’ ‑na ’jrʋpa ’ia ‑sɩ ‑srüplɛɛ le, ‑kaapɩɔ ’mɩ wii ‑a ‑gbala ‑bɛ ’mä ’daa ’n blara15.29 Wiili ’ɔ bobo ‑bɛ ’ɔ ’paa waklüülü kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’a Farisinyüülü boboa’ ‑maa ’üma nʋ ’saa Nyɔsʋaa ‑dɔlʋ ’ɔ ‑nyɩa’ Moisë nɩ, ’uu ’ü ‑träärälɩ.. ‑Kaapɩɔ ’mɩ wluua jɔ ‑a ‑nyɩ ’nyraa ’na ‑mölöö ’mä ‑glɩsɩglɩsɩ ’jä. ³⁰‑Maa ‑na ’jʋlɔ kʋa’ ‑pɩ, ɔ bʋblɔa’ ‑na ’bɩɔa ’fɩɔ ’tutuŋlëgë ‑gälɩ nɩ, ’ɔ jia’ nɩ, ’ɔa ‑gʋ ‑blaaa’ nɔnɔbree!› ³¹’Ɔa tʋ nya ‑gbala ’ɔɔn: ‹’Na ’jʋ, ‑mɔlɔ nɩ, ’nyraa ‑mɩ bä ‑plɩɩa ’doo, ‑bɛ diili kä ’fɩɔ ’n käa’ nɩ, ‑mɔ kä ’imɩ. ³²‑Maa a kä amä ‑glɩsɩglɩsɩ nʋ, amä ’bri; ‑na ‑wlajʋ ’a ɩ jä, ‑maa ’ɔ ’a ’wʋsɔ. ’Ɔ ’mɔlɔ ɩ, ‑maa ’ɔ ’a ’järä.› »

Diigbakälänyɔɔlɔ käa’ yrʋ

¹Jesu nya ‑gbala ’sɔɔwʋ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑maa: «Nyɔɔ ’doo ji kä ’bɩɔ. ’Ɔ kä kä nyɔɔ ’doo ’ɔɔ kälä ’ɔa möliia wii ‑gba. ’Ünya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa ’ɔa ’bɩɔ ’ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ bʋblɔ. ²’Ɔnya we ’ɔɔn ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: ‹Wii ’plɛɛ ‑nö i ’n ’nööwli le? Ja ‑na möliia ‑pɔɔkɩ, ’be ‑mää ‑mɔ ‑ka ‑nëmä ’ia wiigba kälä.› ³Nyɔɔlɔ nya bobo bobo ’ɔ ‑nëma: ‹’Na ’kamanyɔɔ ’baa ’mɩ diia ’fɩɔ kälɩ. ‑Asɩ ’nyaa nʋ le? ’Nyɩ ’klü ‑a kä ’mä pla, ’i kä bɩa ’mɩ ’nyüsü ’wʋ ’mä ‑sɛ. ⁴’Na ’kamanyɔɔ ma prɛ ’mɩ, ’n jre ’sɩrɩ ’nëmäa’ nʋ ‑bɛ nyüü ‑mölöö ’mäa’ ’mɩ ’wʋdɔrɔ.› ⁵’Ɔnya we nyüülü kä ’fɩɔ ’klaaa’ ’ɔa ’kamanyɔɔa ’kpa. ’Ɔnya ’bete ‑kätɩa nɔ: ‹’Na ’kamanyɔɔa ’kpalä ‑klaaa’ ‑srüplɛɛ ’ä bä le?› ⁶’Ɔ ‑nëma: ‹’Kpɩa ‑puukpalëa ‑glʋɩgböö (100).› ’Ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ ’klaaa’ ’ɔa ’kpa ‑maa: ‹’Kʋwälɩ, dɔrʋ ‑pɔɔkʋ ’wʋ ‑jɩjra ‑glʋɩsɔɔ ‑bɛ ‑pʋ (50).› ⁷’Ɔnya ’bete ‑moloo: ‹’Ɔa ‑srüplɛɛ ’klaaa le?› ’Ɔ ‑nëma: ‹‑Bleeea16.7 ‑bleee: Juifëa jijri; ’i ‑beere ‑kɔpʋ. ’tenua ‑glʋɩgböö (100).› ’Ɔnya ‑gbala ‑mɔlɔ: ‹Dɔrɔ ‑na nu ‑pɔɔkʋ ’wʋ, ‑jɩjra ‑glʋɩmlɔɔ (80).› ⁸’Bɩɔjinyɔɔlɔ nya ’kɔlɔ bʋbɔ ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’ɔa ’lɩgaglakʋa ‑gʋ. Nyüülü bäa’ ’plälä kʋa’ ‑pɩa nyüü nɩ, ’ü ‑glalɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ünya ‑si ’napɛa nyüü ’wʋ. ⁹‑Bɛ ’mɔɔlɔ nɩ, ’n ‑gbala ’amɩ: ’ba nʋ ’ana ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’bɩɔ ’amä ‑gbötüdɛɛ nʋ. ’Ama nʋ ’saa nɩ, ’taɩn ’lɩ ’bɩɔ ‑ka ‑nëmäa’ ’lɩbä nɩ, ’ünya ’amɩ ’lɩkʋɛɛa nyëkalë bäa’ cɛ ’lɩa ’mlɩ.

¹⁰«Nyɔɔlɔ ‑trääräa’ ’lɩ diijie nɩ, ’ɔnya bɩa ’lɩ dii kpakü ‑trääräa. ‑Bɛ nyɔɔlɔ ’nyɩa’ ’klɩgä diijiea ’mlɩ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’klɩ ‑a ‑gä dii kpaküa ’mli. ¹¹‑Bɛ ’ama ’nyɩ ‑träärälɩ ’bɩɔlʋ bäa’ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑a nɩ, nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’amɩ ’mʋfa ’bɩɔ ‑nyɩ le? ¹²‑Bɛ ’ama ’nyɩ ‑träärälɩ nyɔɔ ‑molooa dɛɛ ‑a nɩ, nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’amɩ dɛɛlɛ bäa’ ’ana nɛ ‑nyɩ le? ¹³‑Geei ’nyɩ ’lɩ ‑a bä ’ɔmä ’kamanyüü ’sɔɔa ’jrʋpa ’wʋfɛrɛ. ’Ɔnya ’doo ’nyüamlɩjraraa ’kä ’ɔnya ‑mɔlɔ ‑wa. ’Aiɛ ’ɔnya ’lɩ ’doo ‑trääräa ‑gböösa, ’kä ’ɔnya ‑mɔlɔ sawʋ ’pa. ’Anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä Nyɔsʋaa ’jrʋpa nyra möliia ’jrʋpa ’wʋ ‑fɛrɛ.»

Jesu ’pala Farisinyüülü ‑waa’ mölii nyɔsʋaawii ‑gba

¹⁴‑Bɛ Farisinyüü po wiili kä ’fɩɔ Jesu ’paaa’ ’nyakli, ‑bɛ ’ü srörö ’ɔɔn, ’be ’ü ‑wa mölii. ¹⁵’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’A nö dii ‑beere ’sɩrɩ ’a bäa’ ’cɩcanyüü, ‑maa Nyɔsʋa jre ’ana polu. Dɛɛlɛ nyüü ’daraa’ dɛɛ nɩ, ’ɛ bä cacɩ Nyɔsʋaa ’klʋɩ ‑gälɩ. ¹⁶Sɔrɔ ‑Dɔ nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’taɩn ’lɩ, ‑a ‑tɔɔ Jaan Batiisëa ’taɩn ’lɩ nɩ, ’Mʋfagogolä ’paaa’ Nyɔsʋaa ’kamapläa ‑gä ‑ka ’sara. ‑Moloo ma bälɩ nɩ, ’klü ’ɔ ’paalɩ ’ɔmä ’lɩ pa. ¹⁷Cɛ nyra ‑tʋtʋa sakakʋ ‑nëmä ’lɩ ‑a kla ’i ‑nëmä ‑dɔpɔɔkʋa ’mlɩa ’jrii jɔa sakakʋ ’wʋ ‑a ‑si. ¹⁸Nyɔɔ o nyɔɔ prɛa’ ’ɔa ’ŋlʋʋ ‑bɛ ɔ ’paaa’ ’tä ɔ käa’ ’ŋlʋʋ ‑moloo nɩ, bätësa ’ɔ ’paa. ‑Mɔlɔ käa’ bɩa ’ŋlʋʋlɔ ’ɔa dʋɔ prɛa’ nɩ, bätësa ’ɔ ’paa bɩa.»

’Bɩɔjinyɔɔ nyra Lasaaa ’klɩpaplawii

¹⁹«Nyɔɔ ’doo bä kä ’lɩ, ’ɔ ji ’bɩɔ. ’Kotili kä ’peru ’bʋaa’ ’ii ’ɔ ’sroo, ‑bɛ ’ɔ kʋ ’bɩɔ ’lɩ ‑srɩ o ‑srɩ. ²⁰’Ɔa ‑gböööa palafawʋa ’pʋablanyɔɔ ’doo ma ’pie, ’ɔɔ ’ü ’dara Lasaa16.20 Lasaa: Lasaanyrɩa ‑gbaa bä «Nyɔsʋa jö ‑gba».. ’Ɔa fugba ’fɩɔ ’si ‑fë ’klɩ. ²¹’Bɩɔjinyɔɔ ma jidɛɛ, jijri jie ’doorodoolü böblöa’ nɩ, ’ii ’ɔ ’bata ’ɔmä dɛɛji, ‑bɛ ‑fä bɛ ’ɔa ‑gbaa ‑fë. ²²’Taɩn ’doo ’lɩ nɩ, ’pʋablanyɔɔlɔ nya jä, ’aanjë nya fa ’ɔa ‑susu Abraamëa ‑gba. ’Bɩɔjinyɔɔlɔ nya jä bɩa, ’ünya ‑tʋ ’ɔɔn. ²³’Kuaabre16.23 ’Kuaabre: Jäjänyüüa ‑gaglaa ‑pɩɔ bäsaa. ’Ii ’klɩgänyüü nyra nyüülü ’nyɩa’ ’klɩgä kʋä ‑bɛ ’ü ‑glaaa’ ‑gäa ’taɩn. ’Ia kʋfë ’sɔɔ: Kapulu ’nɩ bɩaraa’ a ‑pɩɔ bälɩ, ‑bɛ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ bälɩ (Paradii). ’lee nɩ, ’ɔ ’jää ‑sʋɩ ‑gböösa. ’Ɔmä ’wli ’wʋdɔrɔkalɩ mi nɩ, ’ɔ ’jää Abraamë ’wʋ ’lee, ‑bɛ Lasaa bä ’ɔa ‑gba. ²⁴’Ɔnya we ’ɔɔn: ‹’Na tʋ Abraamë, ’jä ’na nyatɛrɩ. Blɔ Lasaa ɔ ’ku ’ɔa wli ’nɩ dɛrɩ ɔ ji ɔ ’cɛɛ ’na mɛa fɔfɔkʋ ’wʋ. ‑Maa ‑sʋɩ ’n ’jää ‑taa kapulua ’mlɩ!› ²⁵Abraamë ‑nëma: ‹’Na ’jʋ, ‑nyɩ ‑trɔ ’sɩrɩ ma käa’ ’mʋfadii, ’taɩn ’lɩ ‑ma bäa’ ’plä ’wʋ, ‑bɛ Lasaa ’jäa’ bʋbɔdii. ‑Maa ’saarɩa ‑srɩlɩ nɩ, ’ɔɔ dɔrʋ ’blaa, ‑bɛ ‑mɔlɔ nɩ, ‑bä ‑sʋɩ ’lɩ. ²⁶‑Bɛ ’sɔɔwʋ nɩ, ’bütügba kpakö bä ana ‑tɔrʋpɩɔ, ’kä nyüülü ’bataa’ ’ümäa’ ‑tɛ sɔ ’ümäa’ ’ana ‑nyɛɛ ’prɛrɛ nɩ, ’ü ‑pɩ ’pɩ; ’aiɛ ’ü bäa’ ’ana ‑nyɛɛ ‑pɩ ‑tɛklɩ ji.› ²⁷’Iibäa’ ’bɩɔjinyɔɔ nɩ: ‹Ima bäsaa nɩ, ’na tʋ ’n bibie ‑mɩ, blɔ Lasaa ’na tʋa ‑gbööli, ²⁸’be ’na ‑wlajü ‑gböö bälɩ. Ɔ mi ɔ ‑gbala ’üün dotro, ’üa ’mʋgbɛ ‑pɩ ‑tɛ ‑sʋɩa ’mlɩ ji.› ²⁹Abraamë nya ‑gbala ’ɔɔn: ‹Moisë nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkɩ bälɩ ’lee ’imä ’üün ‑gbala; ü po ’üün ’nyakli!› ³⁰‑Maa ’ɔ ‑nëma: ‹’Woo, ’na Tʋ Abraamë, nyɔɔ ma sɔ jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ‑bɛ ɔma mi ’üün ‑gbala nɩ, ’ünya ’üa ‑balʋa ‑gʋ fioa!› ³¹Abraamë nya ‑gbala ’ɔɔn: ‹’Üma ’nyɩ po Moisë nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’nyakli ‑a nɩ, ‑bakää nyɔɔ ’nyɩ sɔ jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ü ‑nëmä ’cici ‑a ’cici.› »

’Cɩca ’jrʋpafɛnyɔɔ

¹Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «Wii nya ’nyrɩkäa ’kä nyüü nya böblö ’plɔʋplɔʋ. ‑Maa busukʋ jrä nyɔɔlɔ ’i jaraa’ kälɩ ‑gälɩ! ²’I ‑siwʋ ɔ kpasra ’ɔa ‑plɩ ’lɩ diisrorotäkä17.2 diisrorotäkä: ’Täkä ‑susugbee bäsaa, ’äa ‑gälɩ ’ü sroro ‑bleee. ‑Sʋbre ma ‑siesie ’täkälä kälɩ ’äa kälɩbäbäkʋa ‑gʋ. ‑Flää ma bä ’täkäläa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ii ’ü ma ’paa ‑bleeejaju ‑bɛ u ma suö ’uun. ‑susugbee, ’kä ’ü be ’ɔɔn ’taniea ’mlɩ, ’kä ’ɔmä ’ia ’jülüa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ‑balʋ ’lɩ ’tutro. ³’Ii känyrɩ ’ba ‑tre ’ana nyüfë! ‑Bɛ ‑na ‑wlajʋ ma nʋ ‑mɩ ‑balʋ ‑gba nɩ, ‑gbala ’ɔmɩ ’iin. ’Ɔma ’pie ’ɔa ‑balʋ nɩ, cere ’ɔmɩ ’uun. ⁴‑Bɛ ’ɔma nʋ ‑mɩ ‑balʋ ‑gba ’wʋ ‑uunsɔɔ ’wʋ ‑srɩa ’mlɩ, ‑bɛ ‑srɩ ’doolʋa ’mlɩ ɔma ji ‑na ‑nyɛɛ ’wʋ ‑uunsɔɔ ’wʋ ‑bɛ ’ɔma ’daa: ‹’Na nyɔɔ wiili ’n nʋa’ ’inyɩ ’na ‑a ’na› ‑kä ‑mä ’ɔmɩ ’iin cere.»

⁵Apotrë nya ‑gbala ’Pläkänyɔɔ: «’Papla ana nyɔsʋaplɛtorokʋ ‑gälɩ!» ⁶’Ɔ ‑nëma: «’Ama kä nyɔsʋaplɛ, ɛma bä dɩjɔ ‑beere mutarëdëeji nɩ, ’anya ’mrɛɛa ’kä ’anya ‑taa tuu kpakulu17.6 tuu kpaku: Tuu kpaku ’doo bäsaa ’u kä tigblii ’kɔkɔmlɛ. ’U ‑beere ’üa ’brea figie sikomɔrë. Ana ’bre a ’mrɛɛ a ’papla ’uun ‑fätä ‑susugbee ’klɩ. ’Ua ’wlia ’napɩ ‑sümlö ‑gböösa. kʋa’ ‑pɩ ‑gbala u sɔ ‑fli, u mi u blö ’tanie ’lɩ! ’Kä ’unya ’lɩ ’amɩ ‑träärä.

⁷«Ü ’daa ‑plɩɩ, ’ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ kä ‑geei, ’ɔ do putu ’aiɛ ’ɔ ‑glara ‑bablëë ‑gba. ’Ɔma sɔ ’klʋɛɛ ɔma ji ’kä ’ɔa ’kamanyɔɔ nya ’ɔɔn ‑gbala: ‹Ji dotro ‑mä dɛɛji?› ⁸‑Mää ‑gbala ’ɔ ‑nëmä ‑geeilɛ ‑gbala ‑maa: ‹’Cici ‑na ’sosroodii, ’kä pie ’na jijrɛ, ’kä ‑nyɛɛ ’mɩ ’na ni. Ama bɩara ’lɩ ‑bɛ ama bɩa ’mamlakʋ nɩ, ‑bɛ ‑mä dɛɛji ‑mä ’mla?› ⁹Wiili ’ü ’daaa’ ɔ nʋa’, ibäa’ ’ɔa ’jrʋpa nɩ, ’ia ‑gʋ ’ɔmä ‑geeilɛ ’trɛɛ? ‑Mää ’sɩ ’inyɩ bä? ¹⁰’Asɩ ’a bä bɩa. ’Ama nʋ wiili kä ’fɩɔ Nyɔsʋa ’daaa’ ’ba nʋ nɩ, ’ba ’daa: ‹‑Goou a bä; wiili a käa’ amäa’ nʋ nɩ, ’ii a nʋ.› »

’Jrʋklanyüü ‑pʋlʋ Jesu ’pʋɔa’

¹¹Jesu möa’ Jerusalɛɛmëa ’pɛlɩ nɩ, Samarii nyra Galileea ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔ ‑srörö. ¹²Bätä ’dööa ’mlɩ ’ɔ ’jraa ɩ, ’jrʋklanyüü ‑pʋ nya ’jrara ’ɔɔn ’klɩ. ’Ünya ’nyüglö tʋŋlɔ ‑pɩɔ17.12 Moisëa ‑Dɔ ’lɩ nɩ, ’jrʋklanyɔɔ ’nyɩ jijrö nyɔɔ ‑gba ‑a. ’Ɔ kä ’ɔmä ’lɩ ’ɔɔn dɛrɩtʋŋlɔ. Tɛ Levitiikë 13.45-46.. ¹³’Ünya dɔrɔ wii ’wʋ ‑gböösa, ‑bɛ ’ü ’paa wii: «Jesu, ’Kamanyɔɔ, ’jä ana nyatɛrɩ!» ¹⁴’Ɔ ’jäa’ ’üün nɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Ba mi ’amä ’ana nyüfë ‑gbɔsapɛrɩnyüü ’klɩsrara17.14 Levitiikë 14.2-3; 2 ’Kɩɩ 5.1-19..» Mö ’ü mö ɩ, ’ünya ’plɔrɔ ’nyʋfɔ mlɩ. ¹⁵’Üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo jrea’ ’saa ’ɔ ’a ’pʋ nɩ, dɛrɩ ’ɔ ’blöö ‑bɛ ’ɔ ‑gbolomlɩ ’ɔ ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ. ¹⁶’Ɔnya blö Jesua bei ’wʋ, ’ɔa ’klʋɩ tɛ ‑tʋtʋ ’wʋ, ‑bɛ ’ɔ ’trɛɛ ’ɔɔn. ‑Bɛ ’ɔɔlɔ nɩ, Samariinyɔɔ ’ɔ bä. ¹⁷Jesu ‑nëma: «’Üa nyüü ‑pʋlü ’nyɩ ’pʋ ‑a ’pʋ? ‑Bɛ ‑a ’plɛɛ ‑uunmlɔɔ ‑mülü bä le? ¹⁸‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ɔɔlɔ bäa’ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔtugbanyɔɔ nɩ, ’ɔɔ ’blöö ɔ ji Nyɔsʋa ’trɛɛ le?» ¹⁹’Ɔnya ‑gbala nyɔɔlɔ: «Sɔwʋ ‑mä mi; ‑na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’a ‑mɩ ’pʋɔ.»

’Sɩrɩ Nyɔsʋaa ’kamaplä ’mäa’ ‑srɩɩ ji

²⁰Jrüü ’doo ’lɩ nɩ, Farisinyüü ’betre Jesu Nyɔsʋaa ’kamapläa jijitaɩn a wii ’lɩ. ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Mää ’sɩrɩ ’a ’jääa’ dii ’wʋ nɩ, ‑mää ’sɩ Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑nëmä ji. ²¹’Ü ‑nëmä ’daa: ‹‑Jää ‑tɛ ’ä bä› ’aiɛ: ‹‑Jää ‑nyɛɛ ’ä bä!› ’Ba jresaa Nyɔsʋaa ’kamaplä bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ.»

²²’Ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’Taɩn nya ‑srɩɩ ’lɩjräa ’kä ’anya Nyɔɔa ’Jʋa ’jäjäkʋ ’bata jrüü ’doo ’doo, ‑maa ’a ‑nëmä ’ɔɔn ’jä ‑a ’jä. ²³’Ünya ’daa: ‹‑Jää ‑tɛ ’ɔ bä› ’aiɛ: ‹‑Jää ‑nyɛɛ ’ɔ bä!› ‑Maa ’anyɩ mi ’lɩ, ’anyɩ prɛ ’üün dɛrɩ! ²⁴’Be ’sɩrɩ ‑mamɛɛa ’bɩbɩ sɔa’ cɛa ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ ‑bɛ ’ɛ ’cerea’ ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ nɩ, ’asɩ Nyɔɔa ’Jʋa ’taɩn ’mä bɩa bä. ²⁵‑Maa ’ɔnya ‑kätɩ ‑sʋɛ kpaki ’jäa, ’kä ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ nya ’ɔɔn jrara.

²⁶«’Sɩrɩ wii ‑si käa’ Noea ’taɩn17.26 Jenɛɛsë 6.5-12; 7.6-23; 1 Piɛɛrë 3.20. ’lɩ nɩ, ’asɩ Nyɔɔa ’Jʋa jijijrüü ’mä bɩa bä. ²⁷Nyüü ma jödɛɛ ‑bɛ ’ü ma ’mlaa ’nʋ, ’ü ma ’tie ‑bɛ ’ü ma ’tie ’üa ’ŋlëkayörü. ’Asɩ ’ü kä kä, Noe nya ’jra kä ’mɩɩlɛa ’mlɩ. ’Nɩ nya ji ’ia ’fɩɔ ‑gblooo. ²⁸’A dɛɛ ’dee Lɔɔtëa ’taɩn ’lɩ: nyüü ma jödɛɛ ‑bɛ ’ü ma ’mlaa ’nʋ, ’ü ma ‑suuö dii, ’kä ’ü ma ’paa dii ’peru, ’ü ma pla ‑bɛ ’ü ma ’paa nyëka. ²⁹‑Maa ‑srɩlɩ kä ’mlɩ Lɔɔtë ’ciea’ Sodɔɔmëbätä nɩ, kapu nyra ’täkäkapu sɔsɔ cɛlɩ ‑beere ’nʋŋlʋ ’unya ‑gblooo ’ia ’fɩɔ17.29 Jenɛɛsë 18.20–19.25.. ³⁰’Asɩ ’imä bɩa bä ‑srɩlɩ kä ’mlɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ’ɔa nyufa srara.

³¹«’Ia jrüülüa ’mlɩ nɩ, nyɔɔ ma bä ɩ ’ɔa nyuku ‑gälɩ nɩ, ’ɔnyɩ ’cie ’ɔnyɩ ji nyüköli ’ɔa ‑pöötia ’klɛɛ. ‑Mɔlɔ nëmäa’ ’klʋɛɛ bä, ’ɔnyɩ ’blöö ’ɔnyɩ ji dɛɛa ’klɛɛ. ³²’Ba ’pa Lɔɔtëa ’ŋlʋʋa ‑gä plɛ17.32 Jenɛɛsë 19.26.. ³³Nyɔɔ o nyɔɔ ’bataa’ ’ɔa ’kläa ‑wälɩtʋtʋkʋ nɩ, ’ɔnya ’ään ’mɔlɔa. ‑Maa nyɔɔ o nyɔɔ ’mɔlɔa’ ’ɔa ’klä, ’ɔnya ’ɔa ’klä ‑wälɩtʋa.

³⁴«’Amɔ ’n ‑gbala: ’ia ‑gbialäa ’mlɩ nɩ, nyüü ’sɔɔ nya ‑bɛrɛ ’dee ’wʋ ’pia’, ’doo nya falaa, ’kä ’doo nya tɩɔ. ³⁵’Ŋlëgë ’sɔɔ nya dii ’wʋbrerea; ’doo nya falaa, ’kä ’doo nya tɩɔ. ³⁶Nyüü ’sɔɔ nya putu ’doo ’lɩbäa; ’doo nya falaa, ’kä ’doo nya tɩɔ.» ³⁷’Ünya ’bete ’ɔmɩ: «’Pläkänyɔɔ, ‑a ’plɛɛ ’imä nrörö le?» ’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «‑Plɩɩlɩ jäjädɛɛ bäa’ nɩ, ’ii ‑kɔkëpanë17.37 ‑kɔkëpanë: Nyisiolɔ kä ‑gä a ’paaa’ ‑tɛ nɩ, ’ɔ ’ü ’dara «vautour» ‑gögbiiwiili. ’mä trara17.37 Jɔɔbë 39.30..»

Plɛbʋbɔgätʋnyɔɔ nyra ’kusroŋlʋʋa tapönänä

¹Jesu nya ’pala ’üün tapönänä ’klɩ ‑bɛ ’ɔ srara ’üün ’sɩrɩ ’ü käa’ ’ümäa’ nyɔsʋabibie ’plɔʋplɔʋ, ’üa ’klü ’nyɩ jä ’lɩ. ²’Ɔ ‑gbala ’üün ‑maa: «‑Gätʋnyɔɔ ’doo bä kä bätä ’dööa ’mlɩ. ’Ɔa ‑gbʋʋ ’nyɩ Nyɔsʋa ‑gba ‑a bä; ‑bɛ ’ɔ ma ’nyɩ ‑träärälɩ nyɔɔ ‑a. ³’Kusroŋlʋʋ ’doo bä kä bätäläa ’mlɩ; ’ɔ mö ’plɔʋplɔʋ nyɔɔlɔa ‑nyɛɛ ’kä ’ɔ ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: ‹Ji ’mɩ ‑gba ‑a kä ’na ‑gä ’na ’nyiöamlɩjranyɔɔ ‑gä ‑gälɩ!› ⁴Blaraa ’doo nyɔɔlɔ blara ’i mi mi ’ɔa ’mʋgbɛ ‑nëma: ‹‑Bakää ’na ‑gbʋʋ ’nyɩ Nyɔsʋa ‑gba ‑a bä, ‑bɛ ’nyɩ ‑träärälɩ nyüü nɩ, ⁵’kusroŋlʋʋlɔ kʋa’ ‑pɩ sɩara ’mɩ ’dɔ! ’Ia ‑gʋ ’nyaa ’ɔɔn ‑gbajia ’ɔmä ’ɔa ‑gä kä. ‑Maa ama ’nyɩ ’saa ‑a nʋ, ’ɔnya ’mɩ sɩaraa ‑gböösa!› » ⁶’Pläkänyɔɔ ‑nëma ’sɔɔwʋ: «’Ba ’nu wiili bʋbɔ ‑gätʋnyɔɔlɔ ‑gbaa’ ’wli ’cɩcasa! ⁷‑Bɛ Nyɔsʋa le? ’Ɔa ’jülü ’ɔ ’baa’ ’lɩ ü wea’ ‑srɩ ‑bɛ ‑gbia ’sɔ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’üün ’üa ‑gä ‑a ‑nyɩ? ’Ɔnya dɛrɩ ‑wlɛa ’ɔmä ’üün ‑gbaji? ⁸’Amɔ ’n ‑gbala: ’ɔnya ’üa ’wli ’lɩa ‑gbi ’baa sɔsɔ. ‑Maa ’taɩn ’lɩ Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ‑tɛ ‑tʋtʋ ‑gälɩ dɛrɩblöö nɩ, ’kä ’ɔnya ’lɩ nyɔsʋaplɛkänyüü jrä?»

Farisinyɔɔ nyra dapookälɩpɛrɛnyɔɔa tapönänä

⁹’Ɔnya ’pa tapönänä ‑mölöö ’ɔnya ‑gbala nyüülü jrea’ ’saa ’ü ‑gäklɩ ’ünya ‑si ’üa ‑mölöö ’wʋ, i kä ‑gʋ ’ünyɩ ’daraa’ ’üün nyüü: ¹⁰«Nyüü ’sɔɔ ’jra18.10 ’jra: ’Dʋgba ’wli Nyɔsʋaanyuku kpakulu bä kä Jerusalɛɛmë, ’ii nyüü ma ’jraa ‑bɛ ’ü bibie Nyɔsʋa. ’ünya mi Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ Nyɔsʋa bibrie. ’Doo bä Farisinyɔɔ, ’sɔɔa nʋ bä dapookälɩpɛrɛnyɔɔ. ¹¹Farisinyɔɔlɔ nya ’nyüglö ‑bɛ ’ɔ bibrie Nyɔsʋa ’ɔa plɛklɩ18.11 bibrie Nyɔsʋa ’ɔa plɛklɩ: ’I ’mrɛɛ i bä bɩa: «’ɔnya bereklɩ ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa». ’ɔ ‑nëma: ‹Nyɔsʋa, ’n ’trɛɛ ‑mɩ ’sɩrɩ ’nyɩa’ nyüü ‑mölöö, ü ’jiea’, ünyɩa’ ’klɩgä, ü ’paaa’ bätësa ‑a ’sa bä. ’N ’trɛɛ ‑mɩ ‑gböösa ’sɩrɩ ’nyɩa’ ‑taa dapookälɩpɛrɛnyɔɔlɔa ’sa bä. ¹²’Sɔrɛa ’mlɩ, ’n pa su ’wʋ ’sɔɔwʋ, ’kä ’n ’pɛɛ diili kä ’fɩɔ ’n ’jääa’, ’ia ‑pʋa ni.› ¹³Dapookälɩpɛrɛnyɔɔlɔ nɩ, ’ɔnya bereklɩ. ’Ɔnyɩ cɛa ’klɩ tɛtɛkʋ ‑a ’bata ’nɩmɩ, ’ɔa ‑tɔklʋ ’ɔ bɔtɔ18.13 ‑tɔklʋ ’ɔ bɔtɔ: Juifëa ‑nyɛɛ, wii ma pa nyɔɔ ‑gba ‑gböösa ’asɩ ’ɔ nö. ‑bɛ ’ɔ nö: ‹Nyɔsʋa, ’jä ’na nyatɛrɩ! ‑Balʋnyɔɔ ’n bä!› » ¹⁴’Amɔ ’n ‑gbala: «‑Taa nyɔɔlɔ nɩ, ’ɔɔ ‑gäklɩ Nyɔsʋaa ’klʋɩ ‑gälɩ ’ɔnya mi ‑gbööli, ‑mää ‑mɔlɔ ‑a; ’be nyɔɔ o nyɔɔ ’jraraa’ ’ɔa nyufa ’ɔnya ’wʋcierea, ‑maa nyɔɔlɔ ’ciea’ ’ɔa nyufa ’wʋ ’ɔnya ’jraraa.»

Jesu ’paa’ ’jüjie ’nɩ

Matiö 19.13-15; Marëkë 10.13-16

¹⁵Nyüü nya ja ’üa ’jüjie ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔmä ’üün klʋgbë ‑gälɩ ’pie. ‑Maa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’jäa’ ’iin nɩ, ’ünya ’daa ’üün. ¹⁶‑Maa Jesu nya we ’jüjielü, ’ɔnya ‑gbala ’wʋnyɛrɛnyüülü: «’Ba ’cɛrɛ ’jü ‑wälɩ ü jijrö ’mɩ ‑gba, ’anyɩ kaka ’üün ’klɩ; ’be nyüülü bäa’ ’üa ’saa, ’a ’üü kä Nyɔsʋaa ’kamaplä. ¹⁷’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔ o nyɔɔ ‑nëmäa’ ’jüjiea ’saa Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑a ’kʋɛɛ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ‑srɩɩ ’äa ’mlɩ ‑a ’jra.»

’Bɩɔjinyɔɔ

Matiö 19.16-30; Marëkë 10.17-31

¹⁸Juifëa ’kamanyɔɔ ’doo nya ’bete Jesu: «’Cɩca ’kpɩkpɩanyɔɔ, ‑asɩ ’nyaa nʋ ‑bɛ ’nyaa ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä le?» ¹⁹’Iibäa’ ’ɔɔn nɩ: «’Cɩcanyɔɔlɔ ‑daaraa’ ’mɩ nɩ, ‑jre ’ia ‑gba? Nyɔsʋaa ’doo ’ɔɔ bä ’cɩcanyɔɔ! ²⁰‑Jre ‑dɔlʋ ’daaa’: ‹‑Nyɩ ’pa bätësa; ‑nyɩ ’bla nyɔɔ; ‑nyɩ ’jie; ‑nyɩ ‑tʋ nyɔɔ ‑gbagblɛ ‑gälɩ; ‑träärälɩ ‑na tʋ nyra ‑na ’yio18.20 Ɛgësɔɔdë 10.12-16; Deteronɔɔmë 5.16-20..› » ²¹’Iibäa’ nyɔɔlɔ nɩ: «I kä ’fɩɔ ‑daaa’, ’n ‑träärälɩ ’iin kolo ’na nyɔkɔdɛɛ ’lɩ ’kä.» ²²’Ɔ ’wlaraa’ Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Dɛɛ ’dee ‑ka tɩɔ ’lɩ ‑mɩ: mi, ’pa diili kä ’fɩɔ ‑klaaa’ ’peru, ‑nyɩ ’iin ’pʋablanyüü, ‑bɛ ‑mä ’bɩɔ cɛlɩ kälä, ’kä ‑jö ‑bɛ ’nyraa ‑mɔ ’mä ’nyɛ.» ²³‑Maa ’ɔ ’nua’ wiili Jesu ’paa’ ’wli nɩ, ’i pala ’ɔɔn sɩɔ, ’be ’ɔ ji ’bɩɔ ‑gböösa.

²⁴Jesu jrea’ ’saa nyɔɔlɔ ’kpɔɔ ‑gböösa nɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Inya ’lɩklaa ’kä ’bɩɔjinyüü ’mä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ pa! ²⁵’I klalɩ ’kä Samoo ’mä ’kʋɛɛa ‑flääa ’mlɩ ‑srörö, ‑maa ’bɩɔjinyɔɔa ni nya ’wʋsia ɔma nëmä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ pa.» ²⁶Nyüülü po ɩa’ ’ɔɔn ’nyakli nya ’bete ’ɔɔn: «‑Mɔ ’plɛɛ nya ɔ ’lɩmlɩwʋ le?» ²⁷’Ɔ ‑nëma: «’Inyɩ nʋnʋsa ‑a bä nyɔɔa ‑nyɛɛ, ‑maa Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ diia ’fɩɔ bä nʋnʋsa.»

²⁸’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «Tɛ ’lɩ, ‑na ‑gʋ a ‑gba ‑nyɛɛ ana dii ’kä, ‑bɛ a nyra ‑mɔ ’mä ’nyɛ.» ²⁹’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: nyɔɔ ma ‑gbaa ‑nyɛɛ ’ɔa nyuku ’kä, ’aiɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ, ’ɔa ‑wlajü, ’ɔa tʋɩɩ, ’ɔa ’jü, ’kä Nyɔsʋaa ’kamapläa ‑gʋ, ³⁰i ’ɔ nëmäa’ ’jä nya ’wʋsia ‑taa ’taɩn ’lɩ a kʋa’ ‑plɩɩ ‑gälɩ ’ia ’mlɩ, ’kä ’ɔnya ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä ‑srɩɩ ‑mɩlɩ bäa’ dɛrɩ ’ia ’mlɩ.»

Tääfawʋ Jesu ’paa ’ɔa jäjäkʋ nyra ’sɩrɩ ’ɔmäa’’kuaabresɔsɔkʋa ‑gä

Matiö 20.17-19; Marëkë 10.32-34

³¹Jesu nya were ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑pʋ nyüü ’sɔɔ ‑gasë ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «‑Jää Jerusalɛɛmë a ’jraa, ‑bɛ wiili kä ’fɩɔ nyɔsʋaamlɩpalanyüü ‑jɩjraa’ Nyɔɔa ’Jʋa ‑gʋ nɩ, ’inya nröröa. ³²’Ünya ’ɔɔn nyüülü ’nyɩa’ juifë bä kälɩ ’saraa, ’kä ’ünya ’ɔɔn srörö, ’kä ’ünya ’ɔɔn ‑gbigba nʋ, ’kä ’ünya ’ɔɔn ‑tatrii ’wʋ ‑gbagba. ³³’Ünya ’ɔɔn ‑gbalɛfi ‑gälɩgbaa, ’kä ’ünya ’ɔɔn ’bla, ‑maa ’dugua jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ ’ɔnya ’kuaabre sɔa.» ³⁴‑Maa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩ ’ia ’mlɩ ’wli ‑a ’nu; ’ünyɩ wiili ’ɔ ’paa’ a ‑gbaa ’wli ‑a ’nu, ’i ‑sisre ’üün ‑gba.

’Nɔnɔnyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’

Matiö 20.29-34; Marëkë 10.46-52

³⁵Jesu ’tɔa’ Jerikoo nɩ, ’nɔnɔnyɔɔ ’doo kʋ ‑plɩɩ ’nyʋfɔ ‑gba ‑bɛ ’ɔ ‑sɛɛɛ mölii. ³⁶’Ɔ ’nua’ nyüü ’kɔkɔmlɛa wii ’wli ‑bɛ ’ü ‑sööa’ nɩ, ’ɔnya ’bete nyüü wiili bäa’ ’lɩ. ³⁷’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «Nasarɛɛtënyɔɔ18.37 Nasarɛɛtë: Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩa bätä. ’Ii Jesu ’bʋala. Jesu bäsaa ’ɔɔ ‑sööö.» ³⁸’Ɔnya we: «Daviidëa ’Jʋ18.38 Daviidëa ’Jʋ: ’Asɩ juifë were ’Lɩmlɩbanyɔɔ (Mesii), nyɔɔlɔ nëmäa’ ’kɩɩ Daviidëa ‑glügbö ’klɩ ‑glooro., Jesu, ’jä ’na nyatɛrɩ!» ³⁹Nyüülü bäa’ ’ɔa ’klɩ fa ’ɔɔn ’mä dɛrɩ ɔ ’kpla ’mä; mlɩ ’ɔ ‑gbolo ‑bɛ ’ɔ ’kpöö ‑gböösa: «Daviidëa ’Jʋ, ’jä ’na nyatɛrɩ!» ⁴⁰Jesu nya ’nyüglö, ’ɔnya ‑gbala ’üün ü ja nyɔɔlɔ. ’Ɔ ’tɔa’ ’ɔa ‑gba nɩ, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn ‑maa: ⁴¹«‑Asɩ ‑baata ‑a nʋ ‑mɩ le?» ’Iibäa’ ’nɔnɔnyɔɔlɔ nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ‑a ’jäkä!» ⁴²Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Jäkä! ‑Na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’a ‑mɩ ’pʋɔ.» ⁴³’A ‑plɩɩ ’ɔ kʋ ’ɔnya ’jäkä; ‑bɛ ’ɔ prɛ Jesu dɛrɩ ’ɔ ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ. Nyüüa ’fɩɔ ’jäa’ ’iin nɩ, ’ünya ’bʋala Nyɔsʋa.

Jesu ‑bɛ ‑Sakee

¹Jesu nya ’jra Jerikoobätä ‑bɛ ’ɔ ‑göööɩ ’ään ’lɩ. ²Nyɔɔ ’doo bälɩ ’ɔɔ ’ü ’dara ‑Sakee19.2 ‑Sakee: ‑Beeredɛ grɛɛkëwii kʋ ‑pɩ, ‑maa Ebröö nö: Sakaii. ’Ia ‑gbaa bä «nyɔɔlɔ ‑gäa’ ’klɩ».. ’Ɔ bä dapookälɩpɛrɛnyüüa ’cifi. ’Ɔnya ji ’bɩɔ. ³’Ɔ ’bata ’ɔmä nyɔɔlɔ bäa’ Jesu jre, ‑maa nyüüa ‑sümlökʋa ‑gʋ ’ɔnyɩ ’mrɛɛ ‑a ’mrɛɛ, ’be ’ɔ ‑köwö. ⁴’Ɔnya ’bösrö ’ɔmɩ, ’ɔnya ’jra tuu ’wli, ’uu ’ü ’dara sikomɔrë19.4 sikomɔrë: Tuulu ’ü ’dara bɩa figie sikomɔrë., ’ɔmä Jesu ’jä, ’be ’ii ’ɔ nëmä ‑srörö. ⁵Jesu ’tɔa’ ‑plɩɩ nɩ, ’ɔnya dɔ ’nyü ’wʋ ’ɔnya ’jä nyɔɔlɔ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Sakee, ’kökle ‑a ’cie! ’Saarɩa ‑srɩ ’lɩ ’n kä ‑na ‑nyɛɛa ’prerekʋ.» ⁶‑Sakee nya ’kökle ’ɔnya ’cie, dɔrʋsa ’ɔ ’kʋɛɛ ’lɩ ’ɔɔn. ⁷Nyüü ’jäa’ ’iin nɩ, ‑srɛɛɛ ’üa ’fɩɔ ‑srɛɛɛ ’ɔɔn ‑bɛ ’ü nö: «‑Taa ‑balʋnyɔɔlɔa ‑nyɛɛ ’ɔ mö kʋ!» ⁸‑Sakee nya sɔwʋ ’ɔnya ‑gbala ’Pläkänyɔɔ: «’Pläkänyɔɔ, ‑jää ’na ’bɩɔa klöö, ’pʋablanyüü ’n ‑nyɛɛ ’uun. ‑Bɛ nyɔɔlɔ ’n ’saraa’ ‑gbagblɛ ‑bɛ ’n ’baa’ mölii kälɩ nɩ, ’n ‑nyɛɛ ’ɔmɩ ’iin ’wʋ mlɔɔ ’wʋ!» ⁹Jesu ‑nëma: «Nyɔsʋa ’a ’lɩ nyukulu kʋa’ ‑pɩ mlɩba ’saarɩ. Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ bä bɩa Abraamëa ’jʋ. ¹⁰Nyɔɔa ’Jʋ ji ’ɔmä nyüülü ’mɔlɔa’ ’bata, ’ɔmä ’üün ’pʋɔ.»

’Jrʋpafɛnyüü tääa tapönänä

Matiö 25.14-30

¹¹Nyüü ‑ka poa’ Jesu ’nyakli nɩ, ’ɔnya ja tapönänä ‑mölöö, ’be ’ɔ ‑kanyɩ ’lɩ Jerusalɛɛmë dɛrɩ ‑a tʋŋlɔ ‑bɛ nyüüa plɛ nɩnɩa ɩ ’a ‑plɩɩ Nyɔsʋaa ’kamaplä ’mä kʋ ’ämä ’äa nyufa srara. ¹²‑Jää wiili ’ɔ ’saalɩ: «Nyɔɔ ’doo bä kä nyüü kpaküa ‑gböölia nyɔɔ, ’ɔ kä ’ɔmä tʋŋlɔ ’blɩ ‑gälɩ mi ’ümä ’ɔɔn ’ia ’kamadɛɛ ‑nyɩ ‑bɛ ’ɔmä ji. ¹³’Ɔnya we ’ɔa ’jrʋpafɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ‑pʋ. ’Ɔnya ‑nyɩ ‑moloo minë19.13 minë: Grɛɛkëwii bäsaa; ’i bä ‑söplü mlɔɔa ’jrʋpaa ’samadɛɛ. ‑pʋ, ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: ‹’Ba ’pa ’peru pa pa ’kä ’n jö.› ¹⁴‑Maa ’ɔa ’blɩlɩ ‑gälɩa nyüü ’nyɩ ’bata ’ɔɔn ‑a. ’Ünya blɔ ’ɔɔn nyüü ‑tɛ ’lɩ ’ɔ mia ’ü ‑gbala ’üün ‑maa: ‹Anyɩ ’bata ’bata ‑a ‑taa nyɔɔlɔ ’mä ana ’bɩɔ bä.› ¹⁵’Ü nröröa’ ’ɔɔn ’bɩɔ ’lɩ, ‑bɛ ’ɔ jia’ nɩ, ’ɔnya we ’jrʋpafɛnyüülü ’ɔ ‑nyɩ käa’ mölii, ’ü ji ü ‑gbala ’ɔɔn mölii ‑srülü ‑moloo ’jäa’. ¹⁶‑Mɔlɔ ‑kätɩ jia’, ‑nëma: ‹’Pläkänyɔɔ, ‑na minëlë nɩ, ’i ’jä ‑pʋ ‑mölöö.› ¹⁷Nyɔɔlɔ ‑nëma: ‹’I ’na ’mʋfasa, ’cɩca ’jrʋpafɛnyɔɔ ‑bä! ‑Sraraa’ ’mɩ ’sɩrɩ bäa’ plɛtoronyɔɔ diijie ’lɩ ’n ‑nyɩa’ ‑mɩa ’mlɩ nɩ, ’n ‑nyɛɛ ‑mɩ bätë ‑pʋa ’kamakʋ.› ¹⁸’Sɔɔa nʋ jia’ ’ɔ ‑nëma: ‹’Pläkänyɔɔ, ‑na minëlë nɩ, ’i ’jä ‑gböö ‑mölöö.› ¹⁹’Ɔnya ‑gbala bɩa ’ɔɔn: ‹’N ‑nyɛɛ ‑mɩ bätë ‑gböö.› ²⁰‑Moloo nya ji, ’ɔ ‑nëma: ‹’Pläkänyɔɔ, ‑jää ‑na minë. ’N ’pa ’iin dafʋa ’mlɩ ’nyaa ‑tʋ ’ɛɛn ‑wälɩ, ²¹’be ‑na ŋalɛ ’bla ’mɩ. ‑Klalɩ, dɛɛlɛ ‑nyɩa’ ’käsri, ’ɛɛ ‑fa, ’kä ‑plɩɩlɩ ‑nyɩa’ ‑goolo, ’ii ‑böölö.› ²²’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: ‹Plɛbʋbɔjrʋpafɛnyɔɔ! ‑Na ’papawii ‑gälɩ ’mä tɛ ’mä ‑na ‑gä tʋ. ‑Jre ’imɩ ’sɩrɩ ’n klaa’ ’lɩ, ’sɩrɩ ’n faa’ dɛɛlɛ ’nyɩa’ ’käsri ‑bɛ ’n ’bölöa’ ‑plɩɩlɩ ’nyɩa’ ‑goolo, ²³‑bɛ dɛplɛɛ ’kä ‑gʋ ‑nyɩ ’na mölii möliianyuku ‑wälɩ fa le? ‑Ama nʋ ɩ ’imɩ nɩ, ’inya ‑gälɩ ’paplaa, ama ji ’kä ’nyaa ’iin ’lɩbaa!› ²⁴’Ɔnya ‑gbala nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ ‑plɩɩ: ‹’Ba ’ba ’ɔmɩ minëlë kälɩ ’kä ’a ‑nyɛɛ ’uun ‑mɔlɔ ’klaaa’ minë ‑pʋ!› ²⁵’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: ‹’Pläkänyɔɔ, ’ɔ ’klaa ‑pʋ ‑mölöö!› ²⁶’Ɔ ‑nëma: ‹’Amɔ ’n ‑gbala, nyɔɔlɔ ’klaaa’ diijie nɩ, Nyɔsʋa nya ’iin ’wlibɩaa. ‑Maa nyɔɔlɔ ’nyɩa’ dɛɛ ’klaa nɩ, ’ɔnya ’nɩmɩ ’ɔɔn ‑mɛlɛ ’ɔ ’klaaa’ kälɩ ’baa. ²⁷’Na ’nyüamlɩjraranyüülü nɩ, ’ünyɩ ’bata ɩa’ ’mäa’ ’kama nɩ, ’ba ja ‑pɩ ’üün ’na ’klɩ ’kä ’a ’blaa ’üün.› »

JESUA ’TÄPA ’SƆRƐ ‑TƲTƲ ‑GÄLƖ ’ƆA ‑GÄTƲTAƖN NYRA ’ƆA JÄJÄKƲ

19.28–23.56

Jesu ’jraa’ Jerusalɛɛmë

Matiö 21.1-9; Marëkë 11.1-10; Jaan 12.12-16

²⁸Jesu bɩaa’ wiiklɩpaplakʋ nɩ, ’ɔnya ‑ta ’nyʋfɔ ‑bɛ ’ü mö Jerusalɛɛmë. ²⁹’Ü jijröa’ Bɛtëfajëbätä nyra Betaniibätä ‑gba nɩ, ‑nyɛɛ ’dʋgbalä ’ü ’daraa’ Oliivëtiia ’Dʋgbaa ’pɛlɩ nɩ, ’ɔnya blɔ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’sɔɔ. ³⁰’Ɔ ‑gbala ’üün ‑maa: «’Ba mi bätälä ’a ’jääa’ ’wʋ ’lee ’äa ’mlɩ. ’Ama ’jra ’lɩ, ‑sʋbrejʋ kä ‑gälɩ nyɔɔ ‑kaapɩɔa’ ’jra kpasra ‑plɩɩ, ’ba ‑jejie ’ɔɔn ’kä ’a ja ’ɔɔn. ³¹Nyɔɔ ma ’bete ’amɩ: ‹Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ‑jejie ’ɔɔn le?› ’Ba ‑gbala ’ɔɔn: ‹’Pläkänyɔɔ ’bata ’ɛɛn.› »

³²Nyüülü Jesu blɔa’ nya mi. ’Ü ’tɔa’ nɩ, wiili ’ɔ ‑gbala ɩa’ ’ümɩ nɩ, ’ii ’ü jrä ’lɩ. ³³’A ‑sʋbrelɛ ’ü ‑jejie ɩ, ’ɛa käkänyɔɔ nya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ‑jejie ‑sʋbrejʋlɔ le?» ³⁴’Ü ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ ’bata ’ɛɛn.» ³⁵’Ünya fa Jesu ‑sʋbrejʋlɔ. ’Ünya ’pepe ’ɔa ‑gälɩ ’üa ’koti, ’ünya ’jra Jesu ’ɔa ‑gälɩ19.35 Sakarii 9.9.. ³⁶’Asɩ ’ɛɛ ’nyɛɛ ‑bɛ nyüü ’pepe ’üa ’sosroodii ’nyʋfɔ ’wʋ19.36 ’Kɩɩ ma ’jra kä juifëa bätä nɩ, ’asɩ ’ü nö. 2 ’Kɩɩ 9.13.. ³⁷’Ü ’tɔa’ ’nyʋfɔa ’cerefa ’wʋ Oliivëa ’Dʋgba ’wli nɩ, dɔrʋ ’bla nyüülü kä ’fɩɔ ’nyɛrɛa’ ’ɔɔn ‑gba, ‑bɛ ’ü ‑gbolomlɩ ’ü ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ ‑saragbili kä ’fɩɔ ’ü ’jäa’ ’ia ‑gʋ. ³⁸‑Bɛ ’ü nö:

«‑Jɔrʋ pala ’kɩɩlɔ jröröa’ ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩ ‑gälɩ!

Abɩa ’wlinönrökʋ bä cɛlɩ,

’kä ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩ ’bʋala cɛɩɩa ’mlɩ ‑gböösa19.38 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.26.!»

³⁹Farisinyüü ’doorodoolü bä ɩa’ ‑jria ’lɩ nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑gbala ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü ü ’kpla ’üa ’mä!» ⁴⁰’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Amɔ ’n ‑gbala: ’üülü, ’üma ’kpla ’mä nɩ, ’täkë nya ’mɩ ’bʋalaa ’kpökpökʋ ’lɩ!»

Jesu ’wuö Jerusalɛɛmëa ‑gʋ

⁴¹Jesu jijröa’ Jerusalɛɛmëa ‑gba ‑bɛ ’ɔ ’jääa’ ’ään ’wʋ ’lee nɩ, ’ɔnya ’wu ’äa ‑gʋ, ⁴²‑bɛ ’ɔ nö: «‑Na ’mʋgbɛ ‑oo19.42 ’mʋgbɛ ‑oo: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’saarɩa ‑srɩlɩ bäa’ ‑na ‑srɩ, ‑ama jre ɩ dɛɛlɛ ’mäa’ ‑mɩ ’wlinönrökʋ ‑nyɩ! ‑Maa ‑nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ‑mä ’iin ’jä; ’i ’a ‑sisie. ⁴³Jrüü nya ‑mɩ ‑gälɩjräa ‑na ’nyüamlɩjraranyüü nya ‑mɩ ’klɩklua ’ümä tou ja. ’Ünya ‑mɩ ’klɩtraraa ’kä ’ünya ‑na ’fɩɔ ‑mɛmrɛfa ’wʋ ’pa. ⁴⁴’Ünya ‑mɩ bʋblɔa, ‑mɔ ‑bɛ ‑na ’jü, ’ü ‑nëmä ’täkä ’dööa ‑gälɩ ’täkä ‑a tɩ; ’be ’taɩn ’lɩ kä mlɩ Nyɔsʋa jia’ ‑mɩ ’lɩmlɩbakalɩ nɩ, ‑nyɩ ’iin wiiwʋ ‑a ’ba.»

’Perupanyüülü Jesu prɛrɛa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ

⁴⁵’I ‑sia’ nɩ, ’ɔnya pa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ’ɔnya prɛ nyüülü ’palaa’ ’lɩ ’üa dii ’peru19.45 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «nyüülü ’palaa’ ’lɩ ’üa dii ’peru, nyra ü jöa’ ’lɩ ’makatɩ ’pala»., ⁴⁶’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’I ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ kä:

‹ ’Na nyuku bä nyɔsʋabibienyuku19.46 Esaii 56.7..

‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’a nrörö ’uun ’jejienyüüa trarafa ’lɩ19.46 Jeremii 7.11..› »

⁴⁷‑Srɩ o ‑srɩ, Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ’ɔ ’kpɩara nyüü. ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü, nyra juifëa ’wliklɩa nyüü ’bata ’sɩrɩ ’ümäa’ ’ɔɔn ’bla. ⁴⁸‑Maa ’sɩrɩ ’ümäa’ nʋ ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre, ’be ’ɔɔ nyüüa ’fɩɔ ponyakli ’cɩcasa.

Jesua ’kamakʋ

Matiö 21.23-27; Marëkë 11.27-33

¹’Ia jrüü ’doo ’lɩ nɩ, Jesu ’kpɩa ɩ nyüü Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ‑bɛ ’ɔ ’sara ’lɩ nyüü Nyɔsʋaa ’Mʋfagogo, ‑bɛ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, ‑dɔkpɩanyüü, nyra tagbü ’tɔ ’ɔɔn ‑gba. ²’Ünya ’bete ’ɔɔn: «‑Gbala amɩ, ‑na ’ciö ’plɛɛ ‑bɛ ‑nö ’saa le? Nyɔɔ ’plɛɛ ‑gbala ’saa ‑mɩ le?» ³’Iibäa’ ’ɔɔn nɩ: «’Na ’mʋgbɛ wii ’doo ’nëmä ’amɩ ’lɩbetre, ’ba ’sa ’mɩ ‑gälɩ. ⁴‑A ’plɛɛ Jaan a nyüüa ’nɩwlipajrʋpa sɔrɔ le? Cɛlɩ ‑maa nyüü kälɩ?» ⁵’Üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’pawii ɔ: «Ama ’daa: ‹Nyɔsʋa blɔ kä ’ɔɔn›, ’ɔnya ’daa: ‹‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’anyɩ wiili Jaan ’saalɩ wiidara le?› ⁶‑Maa ama ’daa: ‹Nyüü blɔ kä ’ɔɔn› nɩ, nyüüa ’fɩɔ nya amɩ ’täkë ’kaklaa ’kä ’ünya amɩ ’bla, ’be ’ü nɩnɩa Jaan bä nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ.» ⁷’Ünya ‑gbala ’ɔɔn ’ünyɩ nyɔɔlɔ blɔa’ ’ɔɔn ‑a jre. ⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ’mʋgbɛ nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’nëmä ’amɩ ’ɔa ’nyrɩ ‑a ‑srara.»

Plɛbʋbɔ ’jrʋpafɛnyüüa tapönänä

Matiö 21.33-46; Marëkë 12.1-12

⁹’Ɔnya ’pala ’üün tapönänä ’klɩ ’ɔnya ‑gbala nyüü ‑maa: «Nyɔɔ ’doo pla kä viinyëputu20.9 viinyë: Tuujɔ bäsaa ’uu tʋä rɛsɛɛn. ’A rɛsɛɛn ’ü nö ‑bɛ ’ü pie ‑duvɛɛn., ’ɔnya tɩ ’ua ’mlɩ nyüü ’ɔnya mi nyɔtugbabre ’ɔnya fa nyɔtugbabre jrüü jie20.9 Esaii 5.1-2 ‑pɔɔkʋlʋa ’mlɩ nɩ, Israɛɛlë ’nyɩa’ ’cɩca ’jülü Nyɔsʋa ‑glaaa ɩa’ ’nyügbatʋ, ’ü bä viinyë. ’Jrʋpafɛnyüülü nɩ, ’üü bä ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, ‑dɔkpɩanyüü nyra tagbü.. ¹⁰Rɛsɛɛn a ’sasataɩn jräa’ ’lɩ nɩ, ’ɔnya blɔ ’ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ ’doo nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ putulua ’mlɩ ’jrʋpa, ü ‑nyɩ ’ɔɔn ’ɔa nɛ rɛsɛɛn, ɔ ja ’ɔmɩ ’ɛɛn. ‑Maa bɔtɔ ’ü bɔtɔ ’ɔɔn, ’ünyɩ ’ɔɔn dɛɛ ‑a ‑nyɩ, ’ünya prɛ ’ɔɔn. ¹¹’Ɔnya ’patä ’ɔnya blɔ ’lɩ ’jrʋpafɛnyɔɔ ‑moloo. Bɔtɔ ’ü bɔtɔ ’ɔɔn bɩa, ’ünya ‑jejre ’ɔɔn, ’ünyɩ ’ɔɔn dɛɛ ‑a ‑nyɩ, ’ünya prɛ ’ɔɔn. ¹²’Ɔnya blɔ ‑tääa nɔ. ’Ia nɔlɔ nɩ, ‑gou ’ü wa ’ɔɔn bɩa, ’ünya prɛ ’ɔɔn. ¹³’Ii känyrɩ putukänyɔɔ ‑nëma: ‹‑Asɩ ‑a nʋ le? ’Mä ’na ‑wawajʋ blɔ; ‑beeredɛ ’üma ’jä ’ɔɔn ’ünya ’ɔɔn nyɔɔwʋbaa.› ¹⁴‑Maa ’jrʋpafɛnyüü ’jäa’ ’jʋlɔ nɩ, ’üa plɛ ’klɩ ’ü ‑nëma: ‹‑Jää ’jʋlɔ nëmäa’ ‑jaaa ji; ’ba ji a ’bla ’ɔɔn, ‑bɛ amä ‑jaalä ji!› ¹⁵’Ünya ’cie ’ɔɔn putu ’lɩ, ’ünya ’bla ’ɔɔn. ‑Asɩ putukänyɔɔlɔ nya ‑plɩɩ nʋ ɔ le? ¹⁶’Ɔnya jia; ’ɔnya ’jrʋpafɛnyüülü kʋa’ ‑pɩ ’blaa, ’kä ’ɔnya ’lɩ ’jrʋpafɛnyüü ‑mölöö ‑tʋ.»

Nyüülü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ü ‑nëma: «’Inyɩ bäsaa!» ¹⁷‑Maa Jesu nya tɛ ’üün ’klɩ ’ɔ ‑nëma: «Wiili kʋa’ ‑pɩ i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ, ’ia ‑gbaa le:

’Täkälä nyëkapanyüü be käa’ ’klʋɛɛ nɩ,

’ää nʋ ’tasɩrɩ nyukua ‑gɔmʋʋ20.17 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.22..

¹⁸Nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ ’ia ’täkälä ‑gälɩ blö nɩ, ’ɔa ‑gbaa dii nya ’katraa20.18 Esaii 8.14,15.; ‑bɛ äma blö nyɔɔ ‑gälɩ nɩ, ’änya ’ɔɔn fɛtrɔa20.18 Daniɛɛlë 2.34-35,44-45..» ¹⁹‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’bata ’ümä ‑plɩɩ ’ɔɔn ’kplara dotro, ’be ’ü jre ’iin ’sɩrɩ tapönänälä ’ɔ ’paa’ käläa’ ’üün ‑gba. ‑Maa nyüülü bäa’ ‑plɩɩ, ’üa ŋalɛ ’blaa ’üün. ’Ia ‑gʋ ’ünya ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ ’ünya mi.

Dapooa ’pɛpɛɛkʋ

Matiö 22.15-22; Marëkë 12.13-17

²⁰’Bala ’ia ‑srɩ ’lɩ, ’ü ’prɛrɛ ’ɔɔn ’nyü dɛrɩa ’doo. ’Ünya pla ’ɔɔn nyüü ‑wälɩ, ‑bɛ ’ü ’betre ’ɔɔn wii ’lɩ ‑beere ’sɩrɩ nyüü ‑gäa’ ’klɩ; ’ia ’taɩn ’lɩ ’ɔa ’papawii ma sɔ ’nyʋfɔ ’wʋ nɩ, ’ümä ’ɔmɩ ’iin ’kplara. ’Ümä ’ɔɔn ‑gofɩanëma kälɩ ‑nyɩ ’ia ‑gʋ ’ü nö ’saa. ²¹’Ünya ’bete ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, a jre ’iin ’sɩrɩ ‑saaa’ ’lɩ ’cɩcasa ‑bɛ wiili ‑kpɩaa’ bäa’ ’cɩcasa. ‑Bɛ ‑nyɩ ‑gbasa nyüü ’lɩ ‑a, ‑bɛ ‑kpɩa ’üün ’cɩcasa Nyɔsʋaa ’nyʋfɔ. ²²A kä amä Sesaa dapoo kälɩ ’pɛɛrɛ? ‑Yɛɛ ‑ale ’woo?» ²³Jesu jrea’ ‑gʋ ’iin ’sɩrɩ ’ü bäa’ ‑glagälɩsrörönyüü nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ji ’mɩ ’lɩtɛ le20.23 Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ji ’mɩ ’lɩtɛ le: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.? ²⁴’Ba ja ’mɩ denie ’dee20.24 denie ’dee: ‑Srɩ ’dooa ’jrʋpaa ’pɛpɛɛmölii. ’mä ’ɛɛn ’jä. Nyɔɔ ’plɛɛ kä ’pike nyra ‑jɩjradii bä ’lɩ ‑gälɩ le?» ’Ü ‑nëma: «Sesaalɔ.» ²⁵’Ia ‑gʋ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’I ’na! Dɛɛlɛ bäa’ Sesaa dɛɛ, ’ba ‑nyɩ ’ɛɛn Sesaa, ‑bɛ dɛɛ bäa’ Nyɔsʋaa dɛɛ ’ba ‑nyɩ ’ɛɛn Nyɔsʋa.» ²⁶’Ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ü ’kplara ’ɔɔn ’ɔa ’papawii mlɩ nyüüa ’klʋɩ. ’Ɔa wii ‑gälɩ ’sasakʋ nya kala ’üün plɛ ’klɩ ‑gböösa, ’ü ‑kanyɩ mɛ ‑a cɛ.

Jäjänyüü nya ‑srɩɩ ’kuaabre sɔa

Matiö 22.23-33; Marëkë 12.18-27

²⁷Sadusinyüülü ’daaa’ ‑maa nyɔɔ ma jä ’ɔ ‑kanyɩ sɔ ’kuaabre nɩ, ’üa nyüü ‑mölöö nya jijrö Jesu ‑gba, ’ünya ’bete ’ɔɔn: ²⁸«’Kpɩkpɩanyɔɔ, Moisëa ‑dɔ ‑gbalaa’ amɩ nɩ: ‹Nyɔɔa ‑wlajʋ nyra ’ɔa ’ŋlʋʋ ma ’nyɩ ’jʋ ‑a ‑gu ‑bɛ ɔma jä nɩ, ’ɔa ‑wlajʋ kä ’kusroŋlʋʋlɔ ’ɔ nyra ’ɔɔn ’mä ’ɔa ‑wlajʋa ’jü ‑gu20.28 Deteronɔɔmë 25.5-6; Jenɛɛsë 38.8..› ²⁹‑Bɛ ’ü bä kä ‑wlajü ‑uunsɔɔ. Kpaköa nɔ ‑kätɩ ’ti, ’ɔnyɩ ’jʋ ‑a ‑gu ’ɔnya jä. ³⁰‑Wlajʋ ’sɔɔa nɔ nya dɔrɔ ’kusroŋlʋʋlɔ ’wʋ ’ɔnya kä ’ɔɔn. ’Ɔnyɩ ’jʋ ‑a ‑gu ’ɔnya jä. ³¹Tääa nɔ nya kä ’ɔɔn ’a dɛɛ ’dee. ’Üa ‑uunsɔɔlü ’nyɩ ’jü ‑a ‑gu ’ünya jä. ³²’Üa ’fɩɔ bɩaa’ nɩ, ’ŋlʋʋlɔ nya jä bɩa. ³³’I ’na ɔ, nyüü ma sɔ ‑srɩɩ ’kuaabre, ‑mɔ ’plɛɛ nya ’ŋlʋʋlɔ kä ɔ le? ’Be ’ɔ kä ’üa ‑uunsɔɔa ’fɩɔ ‑o?» ³⁴’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «‑Pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyüü ’tie, ³⁵‑maa ‑mülü Nyɔsʋa ’mäa’ ’klɩnyiere, ’ümäa’ ’plälä jöa’ a ’mlɩ pa nɩ, ’taɩn ’lɩ jäjänyüü ’mäa’ ‑srɩɩ ’kuaabre sɔ nɩ, ’ü ‑ka ‑nëmä ’ti ‑a ’ti. ³⁶’Ü ‑ka ‑nëmä jä ‑a jä, ’be ’ünya ‑beere ’aanjë. Nyɔsʋaa ’jü ’ü bä, ’be ’ü ’a ’kuaabre sɔ. ³⁷Wiili bäa’ jäjänyüüa ’kuaabrea sɔsɔkʋ nɩ, Moisëa ’mʋgbɛ ‑srara ’iin ’taɩn ’lɩ ’ɔ ’paa tuu jɔlɔa fifikʋa ‑gä. ’Ɔ were ‹ ’Pläkänyɔɔ Abraamëa Nyɔsʋa, Isaakëa Nyɔsʋa, nyra Jakɔɔbëa Nyɔsʋa20.37 Ɛgësɔɔdë 3.2,6..› ³⁸’Be Nyɔsʋa ’klɩ ’üa ’fɩɔ bä ’lɩbänyüü. Nyɔsʋa ’nyɩ jäjänyüüa Nyɔsʋa ‑a bä, ‑maa ’lɩbänyüüa Nyɔsʋa ’ɔ bä.» ³⁹‑Dɔkpɩanyüü ’doorodoo nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ’cɩcasa ‑saalɩ.» ⁴⁰Nyüü ‑kanyɩ ’ɔɔn ’bete ‑a ’bete.

Nyɔɔ ’plɛɛ kä ’jʋ bä Jesu le?

Matiö 22.41-46; Marëkë 12.35-37

⁴¹Jesu nya ‑gbala ’üün: «‑Gbaa ’plɛɛ kä ‑gʋ ’ü ’daraa’ ’Kriisë Daviidëa ’jʋ le? ⁴²’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ Daviidëa ’mʋgbɛ nɩnɩa:

’Pläkänyɔɔ ‑gbala ’na ’Pläkänyɔɔ: ’A ‑pɩ ’na ’dupa ’lɩ ‑a kʋ kʋ,

⁴³’kä ’n nrörö ‑na ’nyüamlɩjraranyüü ‑na bökligälɩtʋkpö ’lɩ20.43 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 110.1..

⁴⁴Daviidëa ’mʋgbɛ ’dara ’ɔɔn ’Pläkänyɔɔ; ‑bɛ ‑asɩ ’ɔ nʋ ‑bɛ ’ɔ bä bɩa ’ɔa ’jʋ le?»

‑Dɔkpɩanyüüa bʋbɔgbi

Matiö 23.1-36; Marëkë 12.35-37

⁴⁵Nyüüa ’fɩɔ ‑ka ponyakli, Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: ⁴⁶«’Ba ‑tre ’ana nyüfë ‑dɔkpɩanyüüa ‑gʋ! ‑Panë ’ü ’palɩ ‑bɛ ’ü ‑piie, ‑bɛ ü ‑waa’ ‑saplɛ ’klɩa ’trɔrʋ nyra ’sraaplanyuku ‑wälɩa ’klɔɔtrʋa ’kpatëa ‑gälɩa kʋkʋkʋ. ‑Glɩsɩglɩsɩ ma jrälɩ nɩ, tuponyüüa ’kpatë ‑gälɩ ’ü kɔkɔ. ⁴⁷’Ü bɩa ’kusroŋlëgë diia ’fɩɔ kälɩ, ‑bɛ üma bibie Nyɔsʋa ’ü ‑wlɛlɩ ‑beere ’cɩcanyüü nyüü ’mä ‑gʋ ’üün ’jäjrä. ’Üa ‑gäa ‑tʋtʋkʋ nya ’lɩklaa ‑gböösa.»

’Pʋablakusroŋlʋʋ

Marëkë 12.41-44

¹Jesu nya dɔrɔ ’wli ’wʋ, ‑bɛ ’ɔ tɛ ’bɩɔjinyüü ’klɩ, ‑bɛ ’ü ’pa ’pa mölii ‑plɩɩlɩ ’ü ’pɛɛrɛa’ nyɔsʋamölii. ²’Ɔnya ’jä bɩa ’pʋablakusroŋlʋʋ ’doo, ’ɔnya ’palɩ möliieju ’sɔɔ21.2 möliieju ’sɔɔ: Möliia ‑tɔrʋpɩɔa möliiejilɛ ’nyɩa’ ‑gbaa kä ’ɛɛ ’ü ’daa.. ³’Ɔ ‑nëma nɩ: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’pʋablakusroŋlʋʋlɔ kʋa’ ‑pɩ, ’ɔɔ ’sa mölii ’ɔnya ‑si ’üa ’fɩɔwʋ; ⁴’be ‑mülü kä ’fɩɔ ’paa’ ‑tɛ nyɔsʋamölii nɩ, ’a ‑mɩlɩ tɩɔrɔa’ ’lɩ ‑gälɩ nɩ, ’ii ’ü ja. ‑Maa ’ɔɔlɔ nɩ, dɛɛlɛ tɩɔa’ ’lɩ ’ɔɔn ’ɔmäa’ dɛɛji, ’ɛɛ ’ɔ ’sa.»

Jerusalɛɛmëa ‑gbogblookʋ nyra Nyɔɔa ’Jʋa dɛrɩböblöökʋ

Matiö 24.1-8; Marëkë 13.1-8

⁵’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyüü ‑mölöö bä ɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’paa Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑gä. ’Ü nɩnɩa ’täkëlë ’ü nʋa’ ‑bɛ ’ü ’paa nyukulu, nyra diili nyüü ’saa Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩ nɩ, ’i ’na ’mʋfasa. Jesu nya ‑gbala ’üün: ⁶«Diili ’a tɛa’ ’klɩ nɩ, jrüü nya jia, nyukupatäkä ’döö ‑nëmä ’döö ‑gälɩ ‑a tɩɔ; ’üa ’fɩɔ nya ‑gbloooa.» ⁷’Ünya ’bete ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ‑gbala amɩ ’taɩn ’plɛɛ ’lɩ ’imä ’lɩjrä le, ‑bɛ ‑asɩ anya ’iin jre ’sɩrɩ ’ia ’fɩɔ ’mäa’ nrörö le?»

⁸’Ɔ ‑nëma: «’Ba ‑tre ’ana nyüfë! Nyɔɔ ’nyɩ ’pa ’amɩ mlüülɩ. Nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ’na ’nyrɩ jaa ’kä ’ünya ’daa: ‹’Mɔɔ bä ’ɔɔn,› ‑bɛ: ‹’Taɩn ’a ’wlijrä!› ’Anyɩ prɛ ’üün dɛrɩ! ⁹‑Srɩ ’lɩ ’ümäa’ ’amɩ ‑gbala ‑maa tou ‑flooro, ’crɛ ’a ’wʋsɔ nɩ, ’ana plɛ ’nyɩ ‑gbakä; ’i kä ’imä ’lɩjrä ‑kätɩ, ‑maa ‑mää ’pläa bɩarataɩn ‑kaaŋlʋ ’saabä.» ¹⁰’Ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Glügbö ‑bɛ ‑glügbö nya ’wlitotroa, ’kɩɩɩ ‑bɛ ’kɩɩɩ nya ’wlitotroa; ¹¹‑tʋtʋ nya ‑pɩɔ ’kɔkɔmlɛ tɩtrɛa; ‑gbëka nyra ‑wusu nya paa. ‑Bɛ wii kpakülü bäa’ ŋalɛ ’wʋ nya jia, ‑saragbia tie kpakü nya cɛa ’mlɩ nröröa.

Nyɔsʋa nya ’ɔa ‑glügbö ‑gbajia

Matiö 24.9-14; Marëkë 13.9-13

¹²«‑Maa ’ia ’fɩɔlʋ ma nëmä ’lɩjrä nɩ, ’ünya ’amɩ ’kplaa, ’ünya ’amɩ juifëa ’sraaplanyukua ’wliklɩa nyüü ’klɩ faa, ’kä ’ünya ’amɩ ‑jie ’lɩ ’pa. ’Na ’nyrɩa ‑gʋ, ’ünya ’amɩ ’kɩɩɩ nyra ’cifu ’klɩ faa. ¹³’Ii nëmä ’amɩ ’tuto ’amä ’üün ’cɩcasalä ’a ’järäa’ ’mɩ ’lɩ ‑gbalaa. ¹⁴’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’ba ‑tʋ ’ana plɛklɩ wiili kʋa’ ‑pɩ: ’anyɩ kä ‑a kä ’amä ’ana plɛklɩ wiili ’amäa’ ’lɩsa ‑ëlere. ¹⁵’Be ’mɔɔ nëmä ’ana mlɩ wii ’pa; ’mɔɔ nëmä ’amɩ ’lɩgaglakʋ ‑nyɩ. ’Ana ’nyüamlɩjraranyüüa ’fɩɔ ‑nëmä ’amɩ ‑a du ’papawii ’lɩ, ’ü ‑nëmä ’amɩ ’klɩ ‑a ’nyüglö. ¹⁶’Ana tʋɩɩ nyra ’ana ’yioɩɩ, ’ana ‑wlajü, ’ana nyüüa ’fɩɔ nyra ’ana ‑gbötümü nya amɩ ’saa. ’Ünya ’kɔkɔmlɛ ’blaa ’ana ‑tɔrʋpɩɔ. ¹⁷Nyüüa ’fɩɔ nëmä ’amɩ ’nyüamlɩjraa ’na ’nyrɩa ‑gʋ. ¹⁸‑Maa ’ana ’wlia ’ŋueieji ’dee ‑nëmä ’mɔlɔ ‑a ’mɔlɔ. ¹⁹’Ii känyrɩ ’a ’nɩ fɔlɔ ’iin ’klɩ: ’asɩ ’anya ’lɩmlɩwʋ.

Jerusalɛɛmëa ‑gbogblookʋ

Matiö 14.15-22; Marëkë 13.14-20

²⁰«‑Srɩ ’lɩ ’amäa’ Jerusalɛɛmë ’jä ‑bɛ ’sʋgɩa ’mäa’ ’ään ’klɩtrara nɩ, ’ba jresaa ’äa ‑gbogblootaɩn ’a ’lɩjrä. ²¹‑Mülü ’mäa’ Judee bä, ü fɔlɔ ’dʋgbë ’lɩ; ‑mülü ’mäa’ Jerusalɛɛmëa ‑tɔrʋpɩɔ bä, ’kä ’ü sɔ ’lɩ; ‑mülü ’mäa’ pütia ’lɩ bä, ’ünyɩ ji bätä. ²²’Be ’ia jrüülü bä Nyɔsʋaa ’crɛa ’kpasajrü, ’kä wiili ‑jɩjraa’ ’mä nrörö21.22 Osee 9.7.. ²³’Ia ‑srɩ ’lɩ ‑nëmä nʋgblaŋlëgë nyra ü ’nyaaa’ ’jü kälɩ ‑a ’nara. ‑Sʋɩ kpakü nya ‑tʋtʋlʋa ‑gälɩ bäa. Nyɔsʋaa nya ’ɔa ’crɛ ‑glügbölä ‑gälɩ ’sɔrɔa. ²⁴Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä nya ‑jɛrɛ nʋa ’kä ’ünya nyüü ‑mölöö ’blaa ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’kä ’ünya ‑mölöö toua ’jienyüü ’lɩnrörö ’blɩa ’fɩɔ ‑gälɩ, ’kä nyüülü ’nyɩa’ juifë bä nya Jerusalɛɛmë ’käwawla wawla, ’kä jrüülü Nyɔsʋa ‑nyɩa’ ’üün nya ’wlijrä.

Matiö 24.29-31; Marëkë 13.24-27

²⁵«‑Saragbia tie nya ’jrʋa ’klɩ nröröa, ’inya ‑seple nyra ‑särëa ’mlɩ nröröa ’kä ’inya ’amɩ plɛklɩ kalaa21.25 Esaii 13.10; Esekiɛɛlë 32.7; Joɛɛlë 3.3-4.. ‑Bɛ ŋalɛ nya ‑glügbüa ’fɩɔ ’blaa ‑gböösa, ’sɩrɩ ’ümäa’ nʋ ’ü ‑nëmä ’iin ‑a jre, ’tanie nyra ’ɛa dakëa ‑yrɛa ‑gʋ. ²⁶Nyüü ma bobo wiili nëmäa’ ’lɩjräa ‑gä, ’ünya böblöa ŋalɛa ‑gʋ, ’be cɛa ’mlɩa ’klü nya ’kädögöa. ²⁷’Ia ’taɩn ’lɩ, ’ünya Nyɔɔa ’Jʋ ‑gbru ‑gälɩ ’järäa ‑bɛ ’ɔnya ji21.27 Daniɛɛlë 7.13., ’ɔ ‑bɛ ’ɔa ’klü nyra ’wliklɩa ’bʋabʋakʋ. ²⁸’Ia wiili ma cɛtɛ jijikʋ nɩ, ’ba ‑sɔɔrɔwʋ, ’kä ’a dɔrɔ ’wli ’wʋ, ’be ’ana ’lɩmlɩbabakʋ jö.»

‑Ëlerekʋ

Matiö 24.32-36,43-51; 25.13; Marëkë 13.28-37

²⁹’I ‑sia’ nɩ, ’ɔnya ’pala ’üün tapönänä ’klɩ ’ɔ ‑nëma: «’Ba ’jä figietuu, nyra tii ‑mɩdooa ’fɩɔ: ³⁰’ama ’jä ’ia ’napɩ ima ‑ga, ’a jre ’iin ’sɩrɩ ’ia tʋtʋ ’taɩn ’a ’lɩjrä. ³¹’Asɩ ’ama ’jä ’ia wiili, ima jrälɩ nɩ, ’ba jresa Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑kanyɩ ’lɩdɛrɩ ‑a tʋŋlɔ. ³²’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: ‑taa nyüüglügbölä kʋa’ ‑pɩa ’fɩɔ ‑nëmä bɩa ‑a bɩa ’kä ’ia ’fɩɔ nya ’lɩjrä. ³³Cɛ nyra ‑tʋtʋ nya ‑sia, ‑maa ’na mlɩa wii ‑nëmä ‑si ‑a ‑si ’plɔʋ. ³⁴’Ba ‑tre ’ana nyüfë jijria ’wlisierekʋ ’lɩ, ’nʋa ’mamlakʋ ’lɩ, ‑tʋtʋ ‑gälɩa wiia bobokʋ ’nyɩ ’si ’ana ’wlia ’mlɩ, ’a ‑pɩ ’ia ’mlɩ kʋ ‑bɛ ’ia ‑srɩlɩ ‑pɩ ’amɩ ‑wälɩfu, ³⁵’be ’inya ‑beere ‑tata, ’änya nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ blöa. ³⁶’Ia ‑gʋ, ’ba ‑tre ’ana nyüfë, ’ba bibie Nyɔsʋa ’amä ’cɩcanyüü bä, ’amä ’ia wiili kä ’fɩɔ ’mäa’ ’lɩjrä mlɩ ’wʋ, ‑bɛ ’amä Nyɔɔa ’Jʋ ’klɩ ’nyüglö.»

Jaan 8.1-2

³⁷‑Srɩwla nɩ, Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ Jesu ’kpɩara; ‑maa ‑gbiara nɩ, Oliivëa ’Dʋgba ’wli ’ɔ mö. ³⁸‑Suwla ‑ŋʋɩsɩɩ nyüüa ’fɩɔ sɔwʋ ’kä ’ü jö ’ɔɔn ’nyaklipo Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ.

Jesua ’kpɛɛlɛ ’ü plaa’

Matiö 26.1-5; Marëkë 14.1-2; 14.10-11

¹’Flɔɔlʋ kä ’mlɩ ’ünyɩ ’paa’ levurëa ‑glɩsɩglɩsɩ ’cicrewälɩ; ’ɛɛ ’ü ’dara bɩa ’Paakë22.1 Ɛgësɔɔdë 12.1-27.. ²‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’bata ’sɩrɩ ’ümä ’a nʋ ‑bɛ ’ümäa’ Jesu ’kpla ’ümäa’ ’ɔɔn ’bla, ‑maa ‑jria kä ’üün ŋalɛ ’wʋ. ³Sataan nya ’cere Judaalɔ ’ü ’daraa’ Isëkario ‑gälɩ, nyüüpʋnyüüsɔɔa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’ɔ bä. ⁴’Ɔnya mi ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra nyüülü ‑glaaraa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑gälɩa ’kamanyüü ’jä, ’ümä ’wli ’nönrö ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’ümɩ Jesu kälɩ ’sara. ⁵’I kä ’ümɩ dɔrɔ ’wʋ, ’ünya ‑gbala ’ɔɔn ’sɩrɩ ’ümäa’ ’ɔɔn mölii ‑nyɩ. ⁶’Ɔnya ’nyie. ’Bala ’lɩ ‑gälɩ ’sɩrɩ ’ɔmäa’ nʋ ‑bɛ ’ɔmäa’ ‑jria ‑mina ’nyügälɩ ’pa, ‑bɛ ’ɔmäa’ Jesu ’sa, ’ia ’nyʋfɔ ’ɔ ’bata.

’Paakëa ‑ëlerekʋ

Matiö 26.17-20; Marëkë 14.12-21; Jaan 13.21-30

⁷’Flɔɔlʋ kä ’mlɩ ’nyɩa’ levurë bä, ’ua ‑glɩsɩglɩsɩa ‑srɩ nya jrälɩ. ‑Srɩ ’lɩ kä ’mlɩ ’ümäa’ ’Paakëa ‑bablëëjü ’bla nɩ22.7 ’Paakë bä juifëa ‑glɩsɩglɩsɩ kpakü tääa ‑tɔrʋpɩɔa ’dee. ’Asɩ ’ü ’paa plɛ ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’baa’ ’üün ‑geeidɛɛ ’lɩ. ‑Glɩsɩglɩsɩlɛ ma jrälɩ nɩ, ‑gbööö ’döö jrörö ‑bablʋgɔ ’doo ’wʋ. ‑Maa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ’ü ’blara mrɛɛlɛ. ’Paakë ma ‑si, ’Flɔɔlʋ kä ’mlɩ ’nyɩa’ levurë bä, ’ua ‑glɩsɩglɩsɩ ’trorolɩ. ’Ɛ ‑sööö jrüü ‑uuntää. ’Ɛɛ ‑bɛ ’Paakë cɛtrɛ ’wʋ., ⁸Jesu nya blɔ Piɛɛrë nyra Jaan, ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Ba mi ’amä ’Paakëa jijri ’klɩkäsesre amä ’wʋtara.» ⁹’Ünya ’bete ’ɔɔn: «‑Pëplɛɛ ‑baata amä ’iin ’klɩ ’käsesre?» ¹⁰’Iibä: «’Ama mi bätä nɩ, ’a nyra nyɔɔ ’doo nya ’klɩtraraa, ’ɔ ‑gbötö ’nɩ bëtä ’lɩ. ’Ba ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ, ’kä ’a pa nyukulu kä ‑wälɩ ’ɔmäa’ pa. ¹¹’Kä ’a ‑gbala nyukukänyɔɔ: ‹’Kpɩkpɩanyɔɔ ’bete: ‑Pëplɛɛ ’mɔɔ ‑bɛ ’na ’wʋnyɛrɛnyüü ’mäa’ ’Paakë ’wʋ jrörö le?› ¹²’Ɔnya ’amɩ nyëka klöö kpakö sraraa ‑nyɛɛ nyuku ‑gälɩ, diia ’fɩɔ bälɩ ’lee. ’A ‑nyɛɛ ’amä ’känyɩgla.» ¹³’Ü ’tɔa’ nɩ, ’sɩrɩ ’ɔ ‑gbalaa’ ’üün ‑tɛɛ, ’asɩ ’i nrörö. ’Ünya ’sesre ’Paakëa jijri ’kä.

Jesua ‑gälɩblörö ’Paakë

Matiö 26.26-29; Marëkë 14.22-31

¹⁴’Taɩn jräa’ ’lɩ ɔ nɩ, ’ɔnya kʋwälɩ ’ɔmä dɛɛji, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa apotrë ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔlü22.14 ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔlü: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ¹⁵’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’N ‑ka ‑glaaa ‑pɩɔ ’nyraa ’amɩ ’mä ‑taa ’Paakëa jijri ji ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’mä ‑sʋɩ ’jä, ¹⁶’be ’n ‑gbala ’amɩ: ’n ‑ka ‑nëmä ’ɛɛn ji ‑a ji ’plɔʋ ima ’nyɩ Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ ‑a bä; ‑nyɛɛ ’lee nɩ, ’ɛnya ’ɛa ‑gbaa käa.» ¹⁷’Ɔnya dɔrɔ ‑köwö ’wʋ, ’ɔ bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ nɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Ba blökälɩ, ’ba ‑sie ’uun ’ana ‑tɔrʋpɩɔ. ¹⁸’N ‑gbala ’amɩ: ’n ‑ka ‑nëmä viinyënʋ ‑a ’mamla ’kä Nyɔsʋaa ’kamaplä nya ji.» ¹⁹’Ɔnya dɔrɔ ’flɔɔ ’wʋ; ’ɔ bɩaa’ Nyɔsʋa ’tɛtrɛɛkʋ, ’ɔnya ’böblö ’uun ‑tɩa ’ɔnya ‑nyɩ ’ümɩ ’uun; ’ɔ ‑nëma: «’Na fugba bäsaa, ä ’saraa’ ’ana ‑gʋ. ’Ba nʋ ’imɩ ’amä ’na ‑gä plɛ ’pa.» ²⁰’Ü bɩaa’ dɛɛjijikʋ nɩ, ’asɩ ’ɔ nʋ bɩa ’ɔnya dɔrɔ ‑köwö ’wʋ ’ɔ ‑nëma: «‑Taa ‑köwölä nɩ, ’ää bä kuö dëdrä ’palaa’ ’na ‑toru ’lɩ; ’uu ‑gblɔɔkä ’ana ‑gʋ.

²¹«‑Bɛ, nyɔɔlɔ ’saa’ ’mɩ ’nyraa ’ɔɔn bä ‑pɩ ’töwlö ‑gälɩ. ²²Mö Nyɔɔa ’Jʋ mö. ’A ‑plɩɩ Nyɔsʋa ‑tʋ ’iin22.22 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.2-19; Esaii 53.. ‑Maa nyɔɔlɔ ’saa’ ’ɔɔn, ’inya bʋbɔa ’ɔa ‑gʋ!» ²³‑Bɛ ’ü ‑toplo ’lɩ, nyɔɔ ’plɛɛ bä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ɔ nëmä ’iin nʋ le.

²⁴’Ünya ‑toplo bɩa ’lɩ nyɔɔlɔ ‑sia’ ’wʋ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ. ²⁵Jesu nya ‑gbala ’üün: «‑Tʋtʋ ‑gälɩa ’kɩɩɩ nyra nyüülü bäa’ nyüüa ’wli ’klɩ nö ‑gbi ‑beere nyüüa ’pläkänyüü ‑bɛ ’ü ’bata abɩa nyüü ’dara ’üün ‑gbajinyüü. ²⁶‑Maa ’inyɩ bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ! Nyɔɔlɔ ’bata ’ɔmäa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔkpakü bä nɩ, ɔ bä ’ana blaaa nɔ; nyɔɔ ’bataa’ ’kamakʋ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ɔ bä ’ana ’fɩɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ. ²⁷Nyɔɔ ’plɛɛ bä kpakö le? ‑Mɔlɔ bäa’ ’töwlö ‑gälɩ, ‑maa ‑mɔlɔ ‑fɛɛɛa’ ’jrʋpa? ‑Mää ‑mɔlɔ bäa’ ’töwlö ‑gälɩ ‑a? ‑Maa ’mɔɔlɔ nɩ, ’n bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑beere ’ana ’fɩɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ. ²⁸’Amɔlɔ nɩ, ’anyɩ ’mɩ dɛrɩ ‑a sɔ ’na ‑sʋɩa ’taɩn ’lɩ. ²⁹’Ia ‑gʋ, ’n ‑nyɛɛ ’amɩ ’kamaplä, ’sɩrɩ ’na Tʋ nʋa’ bɩa ’mɩ, ³⁰’kä ’amä ’na ’kamapläa ’mlɩ ’töwlö ‑gälɩ tara ‑bɛ ’amä ’lɩ ’mlara. ’Amä ’kɩɩkpatë ‑gälɩ kɔ kɔ, ’amä Israɛɛlëa ‑glügbü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔa ’cifu bä.»

’Taɩn ’lɩ Jesu ’daaa’ Piɛɛrë nya ’ɔɔn dɛrɩ sɔa

Matiö 26.31-35; Marëkë 14.27-31; Jaan 13.36-38

³¹’Pläkänyɔɔ ‑nëma22.31 ’Pläkänyɔɔ ‑nëma: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.: «Simɔɔ, Simɔɔ, ‑tre ‑na nyufa: Sataan ’a ’nyʋfɔ ’bete ’ɔmä ’amɩ ’kädögökalɩ ji ‑beere ‑bleee ’ü ’sasragba22.31 ’Sɩrɩ ’ü nöa’ ‑kɔpʋ, ’ɔmä ’uun ’lɩgbasa, ’ümä ’cɩca ‑kɔpʋ nyra ‑gbü ‑gbasasra.. ³²‑Maa ’n bibie ‑na ’wli ’lɩ, ’kä ‑na nyɔsʋaplɛtorokʋ ‑pɩ ’nyüglö. ‑Bɛ ‑ama blö nɩ, ’pa ‑na ‑wlajü ’klü ’lɩ.» ³³’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ‑bakää ’ünyɩ ’pa ’mɔɔ ‑bɛ ‑mɔ ‑jie ’lɩ, ’aiɛ ‑bakää ’ünyɩ ’bla ana ’sɔɔ, ’n ’nyie!» ³⁴’Iibäa’ Jesu nɩ: «Piɛɛrë, ’n ‑gbala ‑mɩ: ’saarɩ, ‑kätɩ sapɛ ‑nëmä ‑gbe ‑a ‑gbe ’kä ‑nya ’daa ‑nyɩ ’mɩ ‑a jre ’wʋ tää ’wʋ.»

³⁵Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Taɩn ’lɩ ’n blɔa’ ’amɩ ‑bɛ ’n ’daaa’ ’anyɩ fa mölii, ’anyɩ fa ’kotu, ’anyɩ fa ’sii nɩ, dɛɛ ’makɩ ’amɩ?» ’Ü ‑nëma: «’Woo, dɛɛ ’nyɩ amɩ ‑a ’makɩ.» ³⁶’Ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Maa ’köklesaplɩɩ ɔ nɩ, ‑moloo ma ’klaa mölii nɩ, ’ɔ dɔrɔ ’iin ’wʋ; nyɔɔlɔ ’klaaa’ bɩa sakɔsʋ nɩ, ɔ dɔrɔ ’uun ’wʋ; ‑moloo ma ’nyɩ ‑jɛrɛ ‑a ’klaa nɩ, ’ɔ ’pa ’ɔa ’kotu ’peru, ’ɔmä ’ɛɛn ‑su. ³⁷’Amɔ ’n ‑gbala, wiili ‑jɩjraa’, i ’paaa’ ’na ‑gä nɩ, ’i kä ’imä ’lɩjrä: ‹ ’Ü ’kpla ’ɔɔn ‑beere ‑balʋnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ22.37 Esaii 53.12..› Wiili käläa’ ’mɩ ‑gba kä ’imä nrörö.» ³⁸’Ü ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ‑jää ‑järë ’sɔɔ.» ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’I ’a ’na!»

Jesu bibiea’ Nyɔsʋa Jesëmanee

Matiö 26.36-46; Marëkë 14.32-42

³⁹Jesu ’ciea’ nɩ, ’ɔnya mi Oliivëa ’Dʋgba ’wli ’sɩrɩ ’ɔ nöa’ a ’doo, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü kɔsɔ. ⁴⁰’Ɔ ’tɔa’ ‑plɩɩlɩ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba bibie Nyɔsʋa ’a ‑pɩ ‑balʋ ’lɩ blö.» ⁴¹’Ɔnya tʋŋlɔlɩ ’üün dɛrɩ ’mɛtrë ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋa ’samaa dɛɛ, ’ɔnya ’pakotifli ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa, ⁴²‑maa: «’Na Tʋ, ‑ama ‑wa, tʋŋlɔ ’mɩ ’lɩ ‑taa ‑sʋɩa ‑köwölä dɛrɩ! ‑Maa ’ia ’fɩɔlʋ nɩ, ’na ni ’nyɩ tɩɔ ’lɩ, abɩa ‑na ni tɩɔ ’lɩ.» ⁴³’Aanjë ’doo nya sɔ cɛlɩ ’ɔnya ji ’ɔɔn ’klülɩpa. ⁴⁴’Ɔa plɛ ’jää ‑sʋɩ ‑gböösa, ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa ‑gböösa. ’Ɔa nyasu nya ‑beere ‑toru tagbë, ‑bɛ ’u böblö ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ⁴⁵’Ɔ bɩaa’ nyɔsʋabibiekʋ nɩ, ’ɔnya sɔwʋ. ’Ɔ ’tɔa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑gba, ’ɔ jrä ’üün ’mʋmɔ ’lɩ ’kpɔkpɔkʋa ‑gʋ. ⁴⁶’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’mʋmɔ le? ’Ba sɔwʋ ’kä ’a bibie Nyɔsʋa, ’a ‑pɩ ‑balʋ ’lɩ blö.»

’Ü ’kplaa’ Jesu

Matiö 26.47-56; Marëkë 14.43-52; Jaan 18.2-12

⁴⁷’Ɔ ‑ka ’paa wii ‑bɛ nyüü ’tɔ. Nyüüpʋnyüüsɔɔlüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Judaa ’ɔ bä ’üa ’wliklɩ. ’Ɔnya jijrö Jesu ‑gba ’ɔmä ’ɔɔn ‑gbere. ⁴⁸Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Judaa, ’a ‑gberekʋ ’lɩ ‑nëmä ‑srörö ‑bɛ ‑mä Nyɔɔa ’Jʋ ’saa!» ⁴⁹Nyüülü nyra Jesu bä ɩa’ ‑plɩɩ ’jäa’ wiili nëmäa’ ’lɩjrä nɩ, ’ünya ‑gbala ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, a nʋ ‑järë amä ’üün ’blaa?» ⁵⁰’Üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo nya ’kala ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ’jrʋpafɛnyɔɔ dɛɛ, ’ɔnya ’bölɩ ’ɔa ’dupa ’nyaklu. ⁵¹‑Maa Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Fio! ’I ’a ’na!» ’Ɔnya ‑fɛ nyɔɔlɔa ’nyaklu ‑gba, ’ɔnya ’pʋɔ ’ɔɔn. ⁵²Jesu nya ‑gbala nyüülü jia’ ’ɔɔn ’kpla, ’palɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, Nyɔsʋaanyukua ’sʋgɩanyüü nyra tagbü, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ji ‑bɛ ’a ja ‑järë nyra tii, ‑beere nyüü ji ’jejienyɔɔ ’kpla le? ⁵³‑Srɩ o ‑srɩ amɔ ma bäa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ’anyɩ ’mɩ ‑a ’kpla; ‑maa ’ana ’taɩn kʋ ‑pɩ, ‑bɛ ’jöjrüükpü ’mä ’üa ’jrʋpa ‑fɛ.»

’Ü faa’ Jesu ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ‑nyɛɛ; Piɛɛrëa bablakʋ

⁵⁴’Ünya ’kpla Jesu, ’ünya fa ’ɔɔn ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa nyüköli. Piɛɛrë tʋŋlɔlɩdɛrɩ ‑bɛ ’ɔ ‑mɛ ’üün ‑gälɩ. ⁵⁵’Ü ‑gölöa’ ‑gböööa ‑saplɛ ‑tɔrʋpɩɔ kapu nɩ, ’ünya kʋwälɩ. Piɛɛrë nya kʋ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ. ⁵⁶’Jrʋpafɛŋlʋʋ ’doo nya ’järä ’ɔɔn kapu ‑gba. ’Ɔnya ‑tʋ ’ɔɔn ’nyügba, ’ɔ ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, nyra ’ɔɔn ma ’nyɛrɛ ’wʋ.» ⁵⁷‑Maa ’ɔnya babla, ’ɔ ‑nëma: «’Ŋlʋʋ, ’nyɩ ’ɔɔn jre ‑a jre.» ⁵⁸’Ia ni ‑sia’ nɩ, ‑moloo nya ’jä ’ɔɔn, ’ɔ ‑nëma: «‑Mɔ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ‑bä bɩa ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ.» Piɛɛrë ‑nëma: «’Na nyɔɔ, ‑mää ’mɔɔ ‑a!» ⁵⁹‑Gliiibɔʋ ’doo ’mä ’sɔɔwʋ ‑sikalɩ mi nɩ, nyɔɔ ’doo nya ’jä ’ɔɔn, ’ɔ ‑nëma: «’Cɩcasa bäsaa, nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ bä kä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’be Galileenyɔɔ ’ɔ bä bɩa.» ⁶⁰‑Maa Piɛɛrë nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Na nyɔɔ, wiili ‑paaa’ ’nyɩ ’nu ’iin ’wli ‑a!» ’Ɔ ‑ka ’paa ɩ wii ‑bɛ sapɛ ‑gbe. ⁶¹’Pläkänyɔɔ nya ‑siekälɩ ’ɔnya tɛ Piɛɛrë ’klɩ. Piɛɛrë nya ’pa wiili ’Pläkänyɔɔ ‑gbala käa’ ’ɔɔn plɛ: «Sapɛ ’mä ’daa ’ɛmä ‑gbekalɩ mi ’saarɩa ‑srɩ ’lɩ nɩ, ‑nya tää kaa ’kä ‑nya ’daa ‑nyɩ ’mɩ ‑a jre.» ⁶²Piɛɛrë nya ’cie ’ɔnya ’wu ‑gböösa.

⁶³Nyüülü blöa’ Jesu kälɩ srörö ’ü srörö ’ɔɔn, ‑bɛ ’ü ’kakla ’ɔɔn dii. ⁶⁴’Ünya kpasa ’ɔa ’nyü, ‑bɛ ’ü ’kakla ’ɔa ’klʋɩ dii, ‑bɛ22.64 ’ü ’kakla ’ɔa ’klʋɩ dii, ‑bɛ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’ü nö: «Nyɔɔlɔ ’kalaa’ ‑mɩ dɛɛ, ‑ga ’ɔɔn ’nyrʋ!» ⁶⁵‑Bɛ ’ü fafa ’ɔɔn ‑jejree ’më ’kɔkɔmlɛ ‑mölöö dɛrɩ.

’Ü faa’ Jesu juifëa tropina ’lɩ

Matiö 27.1-2; Marëkë 15.1

⁶⁶‑Srɩ paa’ nɩ, juifëa tagbü, ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü nya ’plasraa; ’ünya fa ’ɔɔn ’üa tropina ’lɩ. ⁶⁷’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Ama bä ’Kriisë nɩ, ‑gbala amɩ!» ’Iibäa’ ’ɔɔ nɩ: «Ama ‑gbala ’amɩ nɩ, ’a ‑nëmä ’iin wii ’wʋ ‑a ’ba. ⁶⁸‑Bɛ ama ’bete bɩa ’amɩ nɩ, ’a ‑nëmä ’mɩ ‑gälɩ ‑a ’sa22.68 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’a ‑nëmä ’mɩ ‑gälɩ ‑a ’sa, ‑bɛ ’a ‑nëmä ’mɩ ‑wälɩ ‑a ’cɛrɛ ’mä mi»..» ⁶⁹‑Maa ’bala ’saarɩ ‑gälɩ Nyɔɔa ’Jʋ nya ‑wälɩkʋa ’Klükä Nyɔsʋa ’dupa ’lɩ22.69 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 110.1.. ⁷⁰Nyüüa ’fɩɔ ‑nëma: «‑Mɔ bä Nyɔsʋa ’Jʋ?» ’Ɔ ‑nëma: «’Ana ’mʋgbɛ ’a nɩnɩa, ’ɔɔ ’n bä.» ⁷¹’Ia ‑gʋ ’ü ‑nëma: «Wii ’plɛɛ a ‑ka ’bata le? ’I ja ’ɔa ’mʋgbɛa ’mlɩ, anya ’nu ‑o!»

’Ü faa’ Jesu Pilatëa ‑nyɛɛ

Matiö 27.1-2,11-14; Marëkë 15.1-5; Jaan 18.35-38

¹Nyüüa ’fɩɔ nya sɔsɔwʋ, ’ünya fa ’ɔɔn Pilatëa ‑nyɛɛ. ²’Ü ’tɔa’ nɩ, ‑gbagblɛ ’ü ‑tʋ ’ɔɔn ‑gälɩ, ’ü ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ana ’brea nyüü ’ɔ ’tuto, ’üa ’wli ’lɩ ’ɔ ’paa cacɩwii ’ümä ‑yrɛ be, anya ’kplara ’ɔɔn ‑gälɩ. ’Ɔ ‑gbala ’üün ’ünyɩ ’pɛɛ Sesaa dapoo, ‑bɛ ’ɔ ‑gbala ’üün ‑maa ’ɔɔ bä ’kɩɩlɔ ’ü ’daraa’ ’Kriisë.» ³Pilatë nya ’bete ’ɔɔn: «Juifëa ’kɩɩ bä?» Jesu ‑nëma: «‑Na mlɩ ’i ja.» ⁴’Ia ‑gʋ Pilatë nya ‑gbala ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑jria ‑maa: «’Nyɩ ’jä wiili kä ‑gʋ ’mäa’ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’bla ‑a.» ⁵‑Maa ’ü blara, ’ü ‑nëma: «’Bala Galilee, ‑a ‑srörö Judeea ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ, ‑a ji ‑tɛ, ’ɔa ’kpɩkpɩakʋ ’jrara nyüüa polu.»

Erɔɔdëa ‑nyɛɛ

⁶Pilatë ’nröröa’ ’üa mlɩ Galilee ’wli nɩ, ’ɔnya ’bete nyɔɔlɔ ɔma bä Galileenyɔɔ. ⁷’Ɔ ’nua’ ‑maa Erɔɔdëa ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyɔɔ ’ɔ bä nɩ, ’ɔnya fa ’ɔmɩ ’ɔɔn ‑tɛ ’lɩ Erɔɔdë bäa’, ’be ’ia ’taɩn ’lɩ ’ɔa ’mʋgbɛ bä Jerusalɛɛmë. ⁸Dɔrʋ ’bla Erɔɔdë ’ɔ ’jäa’ Jesu; ‑mää ‑mlatɩkä ’ɔnyɩ ’ɔɔn ’bata ’ɔmä ’ɔɔn ’jä, ’be ’ɔ ’nöö ’ɔa ’nyrɩ ’wli ‑gböösa. ’Ɔ ’bata ’ɔmä ‑saragbi nʋ ’ɔmä ’ɔɔn ’jä. ⁹’Ɔ ’betre ’ɔɔn wii ’kɔkɔmlɛ ’lɩ, ‑maa ’ɔnyɩ ’ɔɔn mɛ dɛrɩ ‑a cɛrɛ. ¹⁰‑Bɛ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ‑dɔkpɩanyüü ’nyüglö, ‑bɛ ’ü ‑tʋʋä ’ɔɔn ‑gbagblɛ ‑gälɩ ‑gböösa. ¹¹Erɔɔdë, nyra ’ɔa ’sʋgɩa, ’böö ’ɔɔn ’klɩ ‑bɛ ’ü srörö ’ɔɔn. ’Ünya ’pa ’ɔɔn ’kotulu plöa’ ‑gälɩ, ’ünya ’blöö ’ɔɔn Pilatëa ‑nyɛɛ dɛrɩ. ¹²’Ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nɩ, Pilatë nyra Erɔɔdë nʋ ‑gbötüdɛɛ, ’be ’ü ma ’nyɩ ’jäjrä ’nyüa ’mlɩ ‑a.

‑Gäa ’böbökʋ

Matiö 27.15-31; Marëkë 15.6-20; Jaan 18.39-40; 19.1-16

¹³Pilatë nya we ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, nyüüa ’wliklɩa nyüü nyra nyüüa ’fɩɔ, ¹⁴’ɔnya ‑gbala ’üün: «’A ja ’mɩ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, ɔ ’a ’daaa’ ‑maa nyüü ’ɔ ’tuto, ’ana ’klʋɩ ’nyaa ’bete ’ɔɔn. Wiili ’a ’daa ‑maa ’kpɔɔ ’ɔ nʋa’ ’nyɩ ’jä ’ia dɩjɔ ’doo ’wʋ ‑a; ¹⁵Erɔɔdëa ’mʋgbɛ ’nyɩ ’jä ’ia dɩjɔ ’doo ’wʋ ‑a. ’Be ’ia ‑gʋ ’ɔ ’blöö amɩ ’ɔɔn bei ’wʋ dɛrɩ23.15 ’ɔ ’blöö amɩ ’ɔɔn bei ’wʋ dɛrɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’nyaa blɔ ’amɩ ’ɔa ‑nyɛɛ., wiili ’ɔ nʋa’ i kä ‑gʋ ’ɔmäa’ jä ’inyɩ ’lɩ ‑a bä. ¹⁶’Ia ‑gʋ ’sɛpɛ ’nëmä ’ɔɔn ’sɛpɛ, ‑bɛ ’mä ’ɔɔn ‑wälɩ ’cɛrɛ.» ¹⁷‑Bɛ ‑glɩsɩglɩsɩ ’mäa’ ’lɩjrä nɩ, ’ɔ kä ’ɔmä ‑jienyɔɔ ’doo ‑wälɩ ’cɛrɛ23.17 ‑Taa ’pɛlɛ (17) ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ¹⁸‑Maa ’üa ’fɩɔ ‑gölöa’ ’ü nɩnɩa: «’Bla nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ! ‑Cɛɛrɛ Barabasë ‑wälɩ!» ¹⁹Barabasëlɔ nɩ, ɔ bä kä toubenyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya ’blara bätäläa ’mlɩ nyɔɔ ’doo. ’Ia ‑gʋ ’ü ’pa kä ’ɔɔn ‑jie ’lɩ. ²⁰Pilatë nya ‑gbala ’üün ’sɔɔwʋ, ’be ’ɔ ’bata Jesua ‑wälɩcɛrɛkʋ, ²¹‑maa ’ünya ’kpöö: «Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ! Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ!» ²²’Ɔnya ’bete ’üün tääfawʋ: «Bʋbɔgbi ’plɛɛ ’ɔ nʋ le? ’Nyɩ ’jä dɛɛlɛ ’ɔ nʋa’ i kä ‑gʋ ’ɔmäa’ ’blara ’wʋ ‑a. ’Ii känyrɩ nɩ, ’sɛpɛ ’mä ’ɔɔn ’sɛpɛ ‑bɛ ’mä ’ɔɔn ‑wälɩ ’cɛrɛ.» ²³‑Maa ’ü blara, ’ü nɩnɩa ’kpɔɔ ɔ kolo krʋa ‑gälɩ. ’Üa mlɩa wii nyra ‑gbɔsapɛrɩnyüüa mlɩa wii ‑sööö ’wʋ23.23 nyra ‑gbɔsapɛrɩnyüüa mlɩa wii: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ²⁴Pilatë nya ’nyie ’ɔmä wiili ’ü ’daaa’ nʋ. ²⁵Nyɔɔlɔ bea’ tou, ɔ ’blaa’ nyɔɔ ‑bɛ ’ü ’paa ‑jie ’lɩ nɩ, ɔ ’ü ’daaa’ ɔ ’cɛrɛa’ ‑wälɩ nɩ, ’ɔnya ’balɩ ’ɔɔn; ’ɔnya ’sara ’üün Jesu kälɩ, ’ü nʋ wiili ’ü ’bataa’.

Gɔlëgotaa ’nyʋfɔ mlɩ

Matiö 27.31-32; Marëkë 15.20-21; Jaan 19.17

²⁶’A mö ’ü mö ɩ, ’ü nyra Sirɛɛnëbätäa nyɔɔ ’doo ’ü ’dara Simɔɔ nya traraklɩ, ’ɔ sɔ ɩ ’klʋɛɛ. ’Ünya ’kpla ’ɔɔn, ’ünya tro ’ɔɔn krʋa ’wli ’kä ’ɔ ‑mɛɛɛ Jesu ‑gälɩ. ²⁷Nyüü ’kɔkɔmlɛ prɛ ’ɔɔn dɛrɩ. ’Ŋlëgë ’kɔkɔmlɛ bɔtɔ ’üa ‑tɔklʋ23.27 ’A ’üa ’sa. ’Sɩrɩ ama ’wua ‑bɛ a ‑tʋʋäa’ plɛklɩ ’dari, ’aiɛ a troa’ ’dari ’wli. ‑bɛ ’ü ’wuö. ²⁸Jesu nya ‑sie ’üa ’pɛlɩ kälɩ, ’ɔ ‑nëma: «Jerusalɛɛmëa ’ŋlëkayörü ’amɩ, ’anyɩ ’wu ’na ‑gʋ. ‑Maa, ’ba ’wu ’ana në ‑gʋ nyra ’ana ’jüa ‑gʋ! ²⁹’Be ’ia ’taɩn nya jia, ‑plɩɩ nyüü ’mäa’ ’daa: ‹Dɔrʋ ’blaa ’amɩ, ’amɔ ‑gbɔa’ nyra ‑mülü ‑kaapɩɔ ’jʋ ‑gu, nyra ü ‑kaaa’ ‑pɩɔ ’jʋ ’nyaa.› ³⁰’A ‑plɩɩ nyüü ’mä ’dʋgbë kpakü ‑gbala: ‹’Ba blö amɩ ‑gälɩ›, ’kä ’ünya ’dʋgbëjie ‑gbala: ‹’Ba ‑sisie amɩ23.30 Osee 10.8.!› ³¹Nyüü ma nʋ ’saa tuu ’jɩjarɛ nɩ, ‑asɩ mamatuua ni nya bä le?»

Jesua krʋa ‑gälɩa kolokʋ

Matiö 27.33-37; Marëkë 15.22-26; Jaan 19.17-27

³²’Ü fa bɩa ‑srɩ ’dooläa ’mlɩ ’jejienyüü ’sɔɔ ’ümä ’üün ’bla ’üü ‑bɛ Jesu. ³³’Ü ’tɔa’ ‑plɩɩlɩ ’ü ’daraa’ Gɔlëgotaa23.33 Gɔlëgotaa: ’Ia ‑gbaa bä: «’wukapɛa ‑gba». nɩ, ’a ‑plɩɩ ’lɩ ’ü kolo ’ɔɔn, ’ɔɔ ‑bɛ ’jejienyüülü krʋë ‑gälɩ, ’doo bä ’dupa ’lɩ, ’doo nya bä ’ɔa kʋmla ’lɩ. ³⁴Jesu ‑nëma: «’Na tʋ, cere ’ümɩ ’iin; wiili ’ü nöa’, ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre.» ’Ünya ’pa ‑tɔɔo ’ümä ’ɔa ’koti ‑pä. ³⁵‑Bɛ nyüü ’nyüglö ’ü tɛ tɛ ’üün ’klɩ. ’Kamanyüü nyra nyüü ‑mölöö srörö ’ɔɔn ‑bɛ ’ü nö: «’Ɔ ’pʋɔ nyüü ‑mölöö; ɔma bä ’Kriisëlɔ Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ nɩ, ’kä ’ɔ ’baalɩ ’ɔa nyufa mlɩ ’la!» ³⁶’Sʋgɩanyüüa ’mʋgbɛ srörö ’ɔɔn; ’ünya jijrö ’ɔɔn ‑gba ’ünya ‑nyɩ ’ɔɔn viinɛgrë, ³⁷‑bɛ ’ü nö: «‑Ama bä juifënyüüa ’kɩɩ, ’balɩ ‑na nyufa mlɩ!» ³⁸’Ɔa ’wlili nɩ, ’ü ‑jɩjra tuu ’pɛ ‑gälɩ ‑maa: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ bä juifënyüüa ’Kɩɩ.» ’Ü ‑jɩjra ’iin grɛɛkëwii ’lɩ, Latɩɩnwii ’lɩ nyra Ebrööwii23.38 ’Ü ‑jɩjra ’iin grɛɛkëwii ’lɩ, Latɩɩnwii ’lɩ nyra Ebrööwii: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ³⁹’Jejienyüülüa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ‑jejre ‑bɛ ’ɔ nö: «‑Nyɩ ’daa ‑mɔ bä ’Kriisë, ’balɩ ‑na nyufa mlɩ, ’kä ‑baalɩ amɩ mlɩ ’la!» ⁴⁰‑Maa ’sɔɔa nʋlɔ nya ‑gbala ’ɔa ‑mɔlɔ: «‑Nyɩ ’nɩmɩ Nyɔsʋaa ŋalɛ ‑a kä, ‑mɔ nyra ’ɔmɩ kɔsɔ ’ü ‑tʋa’ ‑sʋɛ ’dee ’lɩ? ⁴¹Ana nɩlɩ nɩ, ’ü kä ‑gä ’ümä amɩ ’pɔnɩ, ’be wiili a nʋa’ ’ia ’pɛɛ bäsaa. ‑Maa ‑taa nyɔɔlɔ nɩ, ’ɔnyɩ ‑balʋ ‑a nʋ.» ⁴²’Ɔnya ‑gbala Jesu: «’Pläkänyɔɔ23.42 ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa ‑waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’taɩn ’lɩ ‑mäa’ ‑na ’kamapläa ’mlɩ pa nɩ, ’pa ’na ‑gä plɛ.» ⁴³Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ’nyraa ‑mɔ nya Paradii23.43 Paradii: ‑Plɩɩ nyüü Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩmlɩ kʋäa’ ‑bɛ ’ü ‑glaaa’ ‑gäa ’taɩn. mia ’saarɩ.»

Jesua jäjäkʋ

Matiö 27.45-54; Marëkë 15.33-39; Jaan 19.28-30

⁴⁴’Jrʋ ’a ‑sopuplö. ’Jöjrüükpü nya pala ’ia ’blɩlɩa ’fɩɔ ‑gälɩ palapalaa ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää23.44 ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää: Grɛɛkëwii nö: «’Jöjrüükpü nya pa ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ, ‑sɔ ‑gliiibei ‑uundoo ’lɩ ‑a mi ‑a ‑tɔɔ ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ ’lɩ.» Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’jrʋ ’tɔɔa’, ’a ‑plɩɩ ’ü ’bala ’taɩn a ‑täsäkʋ. ’Jrʋlʋ ma ’mɩmrɛlɩ nɩ, ’i bä ‑gliiibei ‑uundoo ’üa ‑nyɛɛ. ‑Gbiajrʋa ‑gliiibei tää ’lɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü ’blaa ’Paakëa ‑bablëë.. ⁴⁵’Jöjrüükpü nya ’prɛrɛ ’jrʋa ’klʋɩ, dɔʋlʋ bäa’ Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑wälɩa ‑tɔrʋpɩɔ nya ‑gaala ’lɩ23.45 Dɔʋlʋ kä ’kpökpü ‑gböösa. Dɔʋlʋ kä ’kpökpü ‑gböösa. ’U kʋ Nyɔsʋaa Papapɩɔa palafa ’wʋ. Nyɔsʋa ’ɔɔ ’ŋlara ’uun. ’Ii ‑gbala amɩ ’sɩrɩ Jesua jäjäkʋ ’saa ’ɔa ‑glügbö ’nyʋfɔ ’ümä Nyɔsʋaa ’klʋɩ ’nyüglö ‑mlatɩ.. ⁴⁶Jesu nya ’kpö ‑gböösa ’ɔ ‑nëma: «’Na tʋ, ’n ‑nyɩ ‑mɩ ’na ‑susu kälɩ23.46 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 31.6..»

’Ɔ bɩaa’ ’saa wiipapakʋ ’ɔnya jä. ⁴⁷’Sʋgɩakamanyɔɔ ’jäa’ wiili nröröa’ nɩ, Nyɔsʋa ’ɔ ’bʋala; ’ɔ ‑nëma: «’Cɩcasa, nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’ɔ ‑gä ɩ ’klɩ.»

⁴⁸Nyüülü ji ɩa’ ‑taalä ’jäkalɩ nɩ, ’ü jäa’ wiili nröröa’ nɩ, ’ü bɔtɔ ’üa ‑tɔklʋ23.48 Tɛ wiili ‑jɩjraa’ waklüü 27 ‑wälɩ. ‑bɛ ’ü ’blöödɛrɩ nyatɛsa. ⁴⁹’Ɔa jejrenyüüa ’fɩɔ nyra ’ŋlëgëlü jaraa’ ’üün sɔrɔ Galilee. ’Ü tʋŋlɔlɩdɛrɩ ‑bɛ ’ü ‑pʋpɔ wiili nröröa’.

Jesua ‑tʋtʋkʋ

Matiö 27.57-61; Marëkë 15.42-47; Jaan 19.38-42

⁵⁰Juifëa tropina ’lɩa nyɔɔ ’doo bälɩ, ’ɔɔ ’ü ’daraa’ Josɛɛfë. ’Ɔ bä kä ’mʋfanyɔɔ ’ɔnya ‑gäklɩ. ⁵¹’Ɔɔlɔ nɩ, ’ɔnyɩ kä ’üün ‑a ’nyiere. Juifëa bätä ’dööa ’mlɩ ’ɔ sɔ, ’ää ’ü ’daraa’ Arimatë. ’Ɔa ’mʋgbɛlɔ23.51 ’Ɔa ’mʋgbɛlɔ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., Nyɔsʋaa ’kamaplä ’ɔ ‑glaaa. ⁵²Nyɔɔlɔ nya mi Pilatë ’klɩ ’nyüglö, ’ɔmä ’ɔɔn Jesua jäjäa nɔ ‑nyɩ. ⁵³’Ɔ ’ciea’ ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ, ’ɔnya ‑fifra ’ɔɔn ’cɩcrɛɛ, ’ɔnya fa ’ɔɔn ’täkä kpakölä ’ü ’kɔtɔa’ ’lɩ, ’äa ’mlɩ ’piekalɩ. ’Ü ‑kaapɩɔ ’äa ’mlɩ nyɔɔ ‑träärä. ⁵⁴’I bä kä ‑Ëleresrɩ ’fɩɔwʋ ‑bɛ ‑fʋflʋpasrɩ ’mä ’lɩjrä. ⁵⁵’Ŋlëgë ’nyɛrɛa’ Jesu ‑gba ’bala Galileebätä nɩ, ’ü ‑mɛ Josɛɛfë ‑gälɩ. ’Ü ’jä ’kuyulu, ’ünya ’jä ’sɩrɩ ’ü ‑tʋa’ ’ɔɔn. ⁵⁶’Ünya ’blöödɛrɩ, ’ünya pi ’nɔnʋpakpɩ nyra ‑daŋlʋɩnɩ23.56 ’nɔnʋpakpɩ nyra ‑daŋlʋɩnɩ: Juifëa ‑nyɛɛ nyɔɔ ma jä ’ü ’paa ’ɔɔn ’nɔnʋpakpɩ nyra ‑daŋlʋɩnɩ.. ’Ünya ’pa ‑fʋflʋ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ, ’be ’asɩ ’üa ‑dɔ ‑gba23.56 Ɛgësɔɔdë 20.10; Deteronɔɔmë 5.14..

JESU SƆA’ ’KUAABRE

24.1-12

Jesu sɔa’ ’kuaabre

Matiö 28.1-8; Marëkë 16.1-8; Jaan 20.1-13

¹’Sɔrɛa ‑suwla ‑ŋʋɩsɩɩa ’jrʋfla ‑gölöfa ’wʋ ’ŋlëgëlü nyra ’ŋlëgë ‑mölöö24.1 nyra ’ŋlëgë ‑mölöö: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. nya dɔrɔ ’nɔnʋpakpɩlɩ ’ü pia’ ’wʋ, ’ünya mi ’kuyu ’lɩ. ²’Ümä ’tɔkalɩ mi nɩ, ’täkälä bä ɩa’ ’kuyulua ’mäklɩ ’a ’kousɔ. ³’Ü paa’ ’lɩ nɩ, ’ünyɩ ’lɩ ’Pläkänyɔɔ Jesua ’ku ‑a jrä. ⁴’Ünyɩa’ wiili ‑sröa’ ’lɩa ’mlɩ ’wli ’nu nɩ, ‑jää ’üün nyüü ’sɔɔ ’tɔrɔklɩ. ’Kotili ’ü paa’ ’lɩ plö. ⁵Ŋalɛ nya ’bla ’ŋlëgëlü, ’ünya ‑ŋäwlikä. Nyüülü nya ‑gbala ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’batra ’lɩbänyɔɔ jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ le? ⁶’Ɔnyɩ ‑tɛ ‑a bä, ’ɔ ’a ’kuaabre sɔ! ’Ba ’pa wiili ’ɔ ‑gbala käa’ ’amɩ plɛ ’taɩn ’lɩ ’ɔ bä käa’ Galilee. ⁷’Ɔ nɩnɩa kä: ‹’Ünya Nyɔɔa ’Jʋ ‑balʋnyüü kälɩ ’saraa, ’ümä ’ɔɔn krʋaa ‑gälɩ kolo, ‑bɛ jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ ’ɔmä ’kuaabre sɔ24.7 Lukë 9.22; 17.25; 18.31-33..› » ⁸’Ünya ’pa plɛ ’sɩrɩ Jesu ‑gba käa’ ’imɩ. ⁹’Ü sɔa’ ’dasi ’lɩ nɩ, ’ünya mi ’ünya ’saralɩ ’ia ’fɩɔ nyüü ‑pʋ ‑bɛ ’doo nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑mölööa ’fɩɔ. ¹⁰’Ŋlëgëlü ’jäa’ wiili ‑bɛ ’ü ’saraa’ ’lɩ ’iin apotrë nɩ, ‑jää: Magëdalayria Marii, Jaanë nyra Marii Jaakëa ’yio, nyra ’ŋlëgë ‑mülü ’ü nyra ’üün mia’. ¹¹‑Maa apotrë ’nyɩ wiili ’ŋlëgëlü ’saalɩ wii ’wʋ ‑a ’ba, ’üa plɛ nɩnɩa sa kla ’üün. ¹²‑Maa Piɛɛrë nya sɔwʋ, ’ɔnya fɔ ’ɔnya mi ’kuyu ’lɩ. ’Ɔ ‑ŋäa’ ’kä, deia ’kpɔ ’ɔ ’järä ‑tʋtʋ ’wʋ. ’Ɔa plɛklɩa ’fɩɔ kala, wiili jräa’ ’lɩ ’ia ‑gʋ ’ɔnya ’blöö ’ɔa ‑nyɛɛ dɛrɩ.

JESU SRARA ’ƆA NYUFA ’ƆA ’WƲNYƐRƐNYÜÜ ’KLƖ ’ƆNYA ’JRA CƐLƖ

24.13-53

Emausëa ’nyʋfɔ mlɩ

Marëkë 16.12-13

¹³’A ’ia ‑srɩ ’dooa ’mlɩ, ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’sɔɔ mö ɩ bätälä ’ü ’daraa’ Emausë, ’äa ’mlɩ; kilomɛtrë ‑pʋ ‑bɛ ’deea ’samaa dɛɛ24.13 kilomɛtrë ‑pʋ ‑bɛ ’dee: Grɛɛkëwii nö: sëtadëa ‑glʋɩtää. Sëtadë ’dee bä ’mɛtrëa ‑glʋɩ ‑uunmlɔɔ ‑bɛ ‑gböö (185). bä ’ään ‑bɛ Jerusalɛɛmëa ‑tɔrʋpɩɔ. ¹⁴Wiili kä ’fɩɔ ‑sia’ ’ii ’ü ’paa ɩ ‑bɛ ’ü ’nyɛɛ. ¹⁵’Ii ’ü ‑ka ’paa ɩ Jesua ’mʋgbɛ nya jijrö ’üün ‑gba, ‑bɛ ’ü ’nyɛrɛ ’wʋ ’ü mö. ¹⁶‑Maa ’üa ’nyü kala ’klɩ ’ü ‑pɩ ’ɔɔn jre. ¹⁷’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «Wii ’plɛɛ pala ’amɩ sɩɔ, i ’a dɛtɛ ‑bɛ ’a ’nyɛɛ le24.17 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Wii ’plɛɛ ’a dɛtɛ ‑bɛ ’a ’nyɛɛ le?» ’Ünya ’nyüglö nyatɛsa.?» ¹⁸‑Mɔlɔ ’ü ’daraa’ Kleopasë nya ’bete ’ɔmɩ: «‑Na ’doo ‑mɔ bä ‑sisinyɔɔ Jerusalɛɛmë ɔnyɩ wiili ‑sröröa’ ’lɩ ‑taa jrüülüa ’mlɩ jre?» ¹⁹’Ɔnya ’bete ’üün: «Wii ’plɛɛ le?» ’Ü ‑nëma: «Nasarɛɛtënyɔɔ Jesua wii ɔ bä käa’ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ, Nyɔsʋaa ’klü bä käa’ ’ɔa ’papawii nyra ’ɔa ’jrʋpaa ’mlɩ nyüüa ’klʋɩ. ²⁰‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ana ’wliklɩnyüü ’sa ’ɔmɩ ’ümä ’ɔɔn ’bla ’ümä ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolo. ²¹Amɔlɔ nɩ, a toro ɩ ’ɔɔn plɛ ’ɔmä ɩ ’lɩ Israɛɛlë mlɩba. ‑Bɛ ’sɔɔwʋ nɩ, ’ia ’fɩɔ nröröa’ ’ia jrüü tää ’saarɩ. ²²’Ŋlëgëlü bäa’ ana ‑tɔrʋpɩɔ, ‑mölöö nya kala amɩ plɛklɩ. ‑Suwla ‑ŋʋɩsɩɩ ’ü mia’ ’kuyua ’mlɩ nɩ, ²³’ünyɩ ’lɩ ’ɔa ’ku ‑a jrä. ’Ünya ji ’ü ‑nëma ’aanjë ja ’üün wii ’nyü ‑gälɩ; ’ünya ‑gbala ’üün ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ ’lɩ. ²⁴Ana ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ‑mölöö nya mi ’kuyu ’lɩ. ’Ü mia’ nɩ, ’sɩrɩ ’ŋlëgëlü ’saalɩ nɩ, ’asɩ ’i bä. ’Ünyɩ ’ɔɔn ’jä ‑a ’jä.»

²⁵’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Abɩa ’amɔ ’nyɩ ’lɩgla! Wiili kä ’fɩɔ nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’paa’ ’anyɩ ’iin plɛ ‑a toro. Abɩa ’ana ’nunukʋ klalɩ! ²⁶’Kriisëlɔ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ɩ ’ia ‑sʋɛlɛ ‑a jä, ‑bɛ ’ɔmä ’ɔa ’wliklɩbʋabʋakʋa ’fɩɔ srara24.26 9.22,26; 17.25.?» ²⁷’Bala Moisëa ‑pɔɔkɩ ‑gälɩ ‑a mi nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkɩa ’fɩɔ ‑gälɩ nɩ, wiili ’paaa’ ’ɔa ‑gä nyɔsʋapɔɔkʋa ’fɩɔa ’mlɩ nɩ, ’ii ’ɔ srara ’üün.

²⁸’Ü ’tɔa’ bätälä kä ’mlɩ ’ü mö ɩa’ a ‑gba nɩ, Jesu nya nʋ ’sɩrɩ ’ɔ ‑sööa’. ²⁹‑Maa ’ünya kʋ ’ɔɔn ’klɩ ’ünya bibie ’ɔɔn: «Pala ana ‑nyɛɛ, ’be ‑gbiajrʋ ’a mi ‑bɛ ‑gbia ’a ka ‑o.» ’Ɔnya pala ’üa ‑nyɛɛ. ³⁰’Ü bä ɩ ’töwlö ‑gälɩ ’ümä dɛɛji ɔ, ’ɔnya dɔrɔ ’flɔɔbö ’wʋ, ’ɔnya ’trɛɛ Nyɔsʋa; ’ɔnya ’böblö ’uun ‑tɩa, ’ɔnya ‑nyɩ ’ümɩ ’uun. ³¹’Üa ’nyü nya ‑jieroklɩ, ’ünya ‑tʋ ’ɔɔn ’nyügba; ‑maa ’ɔnya sakla ’üün ’nyü ‑gälɩ. ³²’Ü ‑nëma ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ: «’Ɔ ‑fɛɛɛ ana polu ‑gba ’taɩn ’lɩ ’ɔ dɛtrɛ ɩa’ amɩ ‑gba ’nyʋfɔ ’wʋ, ‑bɛ ’ɔ ‑jiea’ ana bobowli ’klɩ nyɔsʋaawiia ’pɛlɩ!» ³³’Wʋ ’ü sɔ dotro ’ünya mi Jerusalɛɛmë. ’Ü jrä ‑plɩɩ ’wʋnyɛrɛnyüü ‑pʋ ‑bɛ ’doo nyra ’wʋnyɛrɛnyüü nyra ‑mölöö prɛ ɩa’ bɩa Jesu dɛrɩ. ’Üa ’fɩɔ trara, ³⁴‑bɛ ’ü nö: «’Kasa, ’Pläkänyɔɔ ’a ’kuaabre sɔ. ’Ɔ srara ’ɔa nyufa Simɔɔ ’klɩ!» ³⁵Nyüü ’sɔɔlüa ’mʋgbɛ nya ‑gbala ’üün wiili jräa’ ’üün ‑gälɩ ’nyʋfɔ mlɩ, ‑bɛ ’sɩrɩ ’ü ‑tʋa’ ’ɔɔn ’nyügba ’taɩn ’lɩ ’ɔ ‑päa’ ’flɔɔ.

Jesu sraraa’ ’ɔa nyufa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ

Marëkë 16.14-18; Jaan 20.19-23

³⁶’A wiili ’ü ’paa ɩ Jesua ’mʋgbɛ nya ’tɔrɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Abɩa ’ana plɛgälɩ flɛrɛ!» ³⁷’Üa ‑gälɩa ’ku fɔ, ’be ’üa plɛɛ jäjänyɔɔa ‑susu bäsaa. ³⁸’Ɔnya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ana polu ’caklalɩ le? Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a bobo ’sama wii le? ³⁹’Ba ’jä ’na klʋgbë nyra ’na bei ’wʋ ’la; ’mɔɔ bäsaa! ’Ba ‑fɛ ’mɩ ‑gba ’amä ’iin ’jä. Jäjänyɔɔa ‑susu ’nyɩ ’jajɛ nyra ’koi ‑a kä, ’sɩrɩ ’a ’jääa’ ’mɩ ’wʋ.» ⁴⁰’Ɔ nʋa’ ’saa ’ɔ ’paa’ wii nɩ, ’ɔnya srara ’üün ’ɔa klʋgbë nyra ’ɔa bei. ⁴¹‑Bɛ dɔrʋ nyra plɛklɩkalakʋa ‑gʋ ’ünyɩ ’daraa’ ’iin wiia ’doo nɩ, ’ɔnya ’bete ’üün: «’A ’klaa jijrɛ?» ⁴²’Ünya ‑nyɩ ’ɔɔn drara ‑srea klöö nyra dʋgbakpɩa dete.24.42 nyra dʋgbakpɩa dete: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.⁴³’Ɔnya dɔrɔ ’iin ’wʋ, ’ɔnya jidɛɛ ’üa ’klʋɩ.

⁴⁴’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’A ’ii ’n ‑gbala käa’ ’amɩ ’taɩn ’lɩ ’n bä käa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ: wiili ’paaa’ ’na ‑gä Moisëa ‑pɔɔkʋ ’lɩ, i ’paaa’ ’na ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkɩ ’lɩ nyra Nyɔsʋaa ’lɩbrɛrɛpɔɔkʋa ’mlɩ nɩ, ’ia ’fɩɔ kä ’imä nrörö.» ⁴⁵’Ɔnya jie ’üa ’lɩgaglakʋ ’klɩ ’ümä nyɔsʋapɔɔkʋ ’wli ’nu, ⁴⁶’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Asɩ ’i ‑jɩjra: ’Kriisë kä ’ɔmä ‑sʋɩ ’jä, ‑bɛ jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ nɩ, ’ɔmä ’kuaabre sɔ.24.46 Esaii 53; Osee 6.2.⁴⁷‑Bɛ kolo Jerusalɛɛmë ’kä, ’ümä ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyüüa ’fɩɔ ‑gbala ü torolɩ ‑balʋ ‑gälɩ, ‑bɛ Nyɔsʋa ’mä ’ümɩ ’uun cere. ⁴⁸Wiili ’a ’jäa’ ’amä ’lɩ ’iin ’sa ‑pɩɔa ’fɩɔ. ⁴⁹‑Bɛ ’mɔɔlɔ nɩ, ’mä ’amɩ dɛɛlɛ ’na Tʋ ’daaa’ ’ɔmäa’ ’amɩ ‑nyɩ. ’Ii känyrɩ ’ba kʋ Jerusalɛɛmë kʋ kʋ ’kä cɛlɩa ’klü ’cere ’amɩ ‑gälɩ24.49 Akëtë 1.4-5..»

Jesua cɛlɩa ’jajrakʋ

Marëkë 16.19

⁵⁰’Ɔnya ’cie ’üün bätä, ’ɔnya fa ’üün Betaniibätäa ’pɛ ’lɩ. ’Ɔnya jrara ’ɔa ’dari cɛlɩ ’ɔnya ’pa ’üün ’nɩ. ⁵¹’Ɔ ’paa’ ’üün ’nɩ, ’ɔnya sɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya ’jra cɛlɩ24.51 Akëtë 1.9.. ⁵²‑Bɛ ’üülü nɩ, ’ü ’pala ’ɔa ’klɩ kotifli, ’ünya ’blöö Jerusalɛɛmë dɛrɩ; dɔrʋ ’si ’üün ’klɩ. ⁵³Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ’ü kʋ, ‑bɛ ’ü ’bʋala Nyɔsʋa ‑srɩ ‑o ‑srɩ. ’Asɩ i bä.24.53 ’Asɩ i bä: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.