JAAN

’MƲFAGOGOLÄ JAAN ‑JƖJRAA’

JAAN

‑Pɔɔkʋa ’mlɩa wii

Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔ Jaan, ’ɔ ‑jɩjra ‑taa ‑pɔɔkʋlʋ. Juifënyɔɔ ’ɔ bä, ’ɔnya bä Sebedeea ’jʋ, ’ɔnya bä ‑srüblanyɔɔ. ‑Pɔɔkʋlʋa ’mlɩ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’ɔ ’paaa’ ’ɔa nyufaa ‑gä, ’ɔ nö «’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ Jesu ‑waa’.» Wiili Jaan ’saaa’ ’lɩ nyra Matiöa ni, Marëkëa ni, nyra Lukëa ni, ’nyɩ dɛɛ ’dee ‑a bä. Nʋnʋgbi ‑mɩdoo nyra ’papawii ‑mɩdoo ’nyɩ ‑pɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Jaan, ’ɔɔ ’patä ’mʋfagogoa ‑jɩjrakʋa ’mlɩ.

Jaan ‑wa mlɩa wiili ‑sisiea’ a ’wlinunukʋ. ’Ɔ dɔrɔ diili kʋa’ ana ’klʋɩ ’plɔʋplɔʋ, i a ’jääa’ ’wʋ ‑beere ’klɩgägäkʋa tielɛ ‑sisiea’. ‑Srɩɩ nyra ’jöjrüükpü, ’nɩ, ‑duvɛɛn, ’flɔɔ, ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ, ’klä: ’abɩa diili ’ɔ dɔdrɔwʋ ‑bɛ ’ɔ srara ’klɩgägäkʋlʋ ‑sisiea’. ’A Jaan a ‑pɔɔkʋa ’dooa ’mlɩ ’ɔ ‑gbala amɩ ’sɩrɩ Jesu nöa’: «’Mɔɔ bä.» ’Ia ‑gba bä «’Mɔɔ bä Nyɔsʋa.» Jaan a ‑pɔɔkʋa ’mlɩ, ima bä ‑sarasaragbia ’pɛ, ‑saragbia tie ’ɔ ‑gaaa ’nyrʋ. ’Iibä ’ɔa ‑nyɛɛ wii nɩ, ‑mää nyɔɔlɔ ’pʋɔa’ a ’doo ’nyɩ wii bä, ‑maa ’tasɩrɩa wiili tielɛ sraraa’: Mesiilɔ, ’ɔɔ ‑fɛɛɛ ’jrʋpa.

Jaan a ’doo, ’ɔɔ ’paa’ wiia ’käkolofa ‑gä ’ɔa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ. ’Ɔnya srara amɩ ’sɩrɩ Jesu bäa’ Nyɔsʋaa ’Papawii. ’Ii Nyɔsʋa ’ɔnya nʋ diia ’fɩɔ. Jaan ‑gbala amɩ wiili kä ‑gʋ ’ɔ ‑jɩjraa’ ’ɔa ‑pɔɔkʋ. ‑Jäsɩ ’ɔ ‑gbaa’: «‑Mɩlɩ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’i ‑jɩjra ’kä ’amä ’saa jre Jesu bä ’Kriisë. ’Ɔɔ bä Nyɔsʋaa ’Jʋ, ’ama toro ’ɔɔn plɛ, ’amä ’klä ’jä ’ɔa ’nyrɩklɩ (Jaan 20.31).»

‑Jäsɩ ‑pɔɔkʋlʋ ’totroa’ ’klɩ:

’Papawiia ’kɔlɔkʋ 1.1-18

Nyɔsʋawiili Jaan Batiisë ’paa’ 1.19-34

Jesu ’balɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü 1.35-51

Jesu ka ‑uunsɔɔ ’ɔnya nʋ diili ‑sia’ nyüüa bobowli ’wʋ 2.1–12.50

Jesua ’täpa ’sɔrɛ ‑tʋtʋ ‑gälɩ: ’ɔa ‑gätʋtaɩn, nyra ’ɔa jäjäkʋ 13.1–19.42

Jesu nya sɔ ’kuaabre 20.1-10

Jesu srara ’ɔa nyufa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ 20.11–21.25

’PAPAWIIA ’KƆLƆKƲ

1.1-18

Nyɔsʋaa ’Papawiili ‑sröröa’ nyɔɔ ’lɩ

Jaan 1.1-3; 5.20; 8.12; 14.9

¹Nyɔsʋaa ’Papawii bä kä ‑plɩɩ ’fɩɔwʋ ’plä nya ’mä ’kä kolo. Nyɔsʋaa ’Papawii nyra Nyɔsʋa kʋ kä ‑wälɩ; Nyɔsʋaa ’Papawii bä kä Nyɔsʋalɔ.

²’A ’ii ‑bɛ Nyɔsʋa kʋ kä ‑wälɩ ’pläa ’käkolofa ’wʋ1.2 ’Papla 1-2 ’klɩ, nyra Tapönänë 8.22-26..

³’Ii diia ’fɩɔ ‑srörö kälɩ ’inya nrörö, ima ’nyɩ ’lɩ ‑a bä, dɩjɔ ’doo ‑nëmä nrörö ‑a nrörö.

⁴’Ii ’lɩ ’klä bä kä, ’klä nya bä nyüüa ‑srɩ.

⁵‑Srɩlɩ pala ’jöjrüükpü ’lɩ, ’jöjrüükpü ’nyɩ ’lɩ ‑srɩ ‑a ’kʋɛɛ.

⁶Nyɔsʋa nya blɔ kä nyɔɔ ’doo, ’ɔɔ ’ü ’dara Jaan1.6 Jaan Batiisë ’ü ’daa..

⁷’Ɔɔlɔ nɩ, wii ’ɔ ji ’lɩsa; ’ɔ ji ‑srɩa ‑gä ’pa, nyüüa ’fɩɔ ’mä ’ɔa ’papawii kälɩ ‑srörö ’ümä ‑srɩ plɛtoro.

⁸‑Mää ’ɔɔ ’nyɩ kä ‑srɩ bä, ‑maa ‑srɩa ‑gä ’ɔ ji kä ’pa.

⁹’Iili ni, ’iibä kä ’tasɩrɩa ‑srɩ. ‑Srɩlɩ jöa’ ’pläa ’mlɩ nɩ, ’ii pala nyüüa ’fɩɔ ‑gälɩ.

¹⁰’I bä kä ’pläa ’mlɩ, ’ii ’plä ‑srörö kälɩ ’änya nrörö, ‑maa ’plä ’nyɩ ’imɩ ‑a jre.

¹¹’Inya ji ’ia ’mʋgbɛa ‑glügbö ’klɩ, ‑maa ’ia ‑glügbönyüü ’nyɩ ’iin ’lɩ ‑a ’kʋɛɛ.

¹²‑Mülü kä ’fɩɔ ’nyierea’ ’iin ’klɩ, ü toroa’ ’iin plɛ nɩ, ’i nrörö ’üün Nyɔsʋaa ’tasɩrɩa ’jü ’lɩ. ¹³‑Mää ’sɩrɩ nyɔɔ ‑guuöa’ ’jʋ, ‑mää ’sɩ ’ünyɩ Nyɔsʋa ’jü bä, ‑mää nyɔɔa plɛ ’klɩa wii ‑a, ‑mää nyɔɔa ’jrʋpa ‑a, ‑maa Nyɔsʋa ’ɔɔ nrörö ’üün ’ɔa ’jü ’lɩ.

¹⁴Nyɔsʋaa ’Papawiili nya srörö nyɔɔ ’lɩ, ’ɔnya kʋ ana ‑tɔrʋpɩɔ. Anya ’jä ’ɔa ’wliklɩ ’bʋabʋakʋ; ’wliklɩ ’bʋabʋakʋlʋ Tʋ ‑nyɩa’ ’ɔa ’Jʋ ’doo ’doo. ‑Gbinanakʋ ‑bɛ ’cɩcasa ’si ’ɔɔn ’lɩ.

¹⁵’A ’ɔɔ kä ‑gä Jaan ’paa’ ‑bɛ ’ɔ ‑gbolo käa’ mlɩ: «‑Jää nyɔɔlɔ kä ‑gä ’n ‑gbala käa’ ’amɩ ‑bɛ ’n ’daaa’ ‑maa: ‹Ɔ nëmäa’ ’mɩ ’klɩtroro ‑si ’mɩ ’wʋ, ’be ’ɔ bä kä ‑plɩɩ ’fɩɔwʋ ’nyaa nëmä ji.› »

¹⁶’Sɩrɩ ’i ’sia’ ’ɔɔn ’lɩ nɩ, ’asɩ ’ɔ ‑nyɩ amɩ ’iin. Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’wʋä ’lɩ, ‑bɛ ‑mɩdoo blö ’lɩ.

¹⁷’Iibä, ‑Dɔ jara Moisë kälɩ; Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ nyra ’cɩcasa nya jara Jesu ’Kriisë kälɩ.

¹⁸Nyɔɔ ‑kaapɩɔ Nyɔsʋa ’jä. ’Jʋ ’doo ’doolɔ1.18 ’Jʋ ’doo ’doolɔ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Nyɔsʋalɔ bäa’ ’jʋ ’doo ’doo». sɔa’ Tʋa ‑nyɛɛ, ’ɔɔ ’lɩ a ’järä ’ɔɔn1.18 Ɛgësɔɔdë 33–34..

NYƆSƲAWIILI JAAN BATIISË ’PAA’

1.19-34

Jaan Batiisë ’paa Jesua ‑gä

Matiö 3.1-12; Marëkë 1.1-8; Lukë 3.1-18

¹⁹Jerusalɛɛmëa juifënyüü blɔ ‑gbɔsapɛrɩnyüü nyra Leviitënyüü1.19 Leviitënyüü: ‑Glügbölä ’ü ’daraa’ Levii nɩ, ’üü bä ‑gbɔsapɛrɩnyüüa ’klɩtroronyüü. ü ji ü ’bete Jaan nyɔɔ ’plɛɛ ’ɔ bä le? ‑Jää ’sɩ ’ɔ ‑gbala ’üün nɩ, ²⁰’ɔnyɩ ’iin ‑sisie ‑a ‑sisie, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Mää ’mɔɔ ’nyɩ ’Kriisë1.20 ’Kriisë: Grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’ia ‑gbaa bä: ’Kɩɩlɔ ’pʋɔa’ nyüü ɔ ‑glügböa ’fɩɔ. Ebrööwii ’lɩ, ’ü nö «Mesii», nyɔɔlɔ kä jijigä nyɔsʋaamlɩpalanyüü nyra Jaan Batiisë ma ’paaa’. bä.» ²¹’Ünya ’bete ’ɔɔn: «‑Bɛ nyɔɔ ’plɛɛ ‑bä le? ‑Ale Elii ‑bä?» ’Ɔ ‑nëma: «’Nyɩ Elii ‑a bä. ‑Mɔ bä ‑plɩɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ1.21 Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ juifë ‑glaaa ɩa’ nɩ, ’üa plɛɛ ’sɩrɩ Moisë bäa’ ’ia ’samaa nyɔɔ nëmä ɩ ji, ’ɔmä Mesii bä. Tɛ Ɛgësɔɔdë 18.15-18; Akëtë 3.22. ’e?» ’Ɔ ‑nëma: «’Woo.» ²²’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Bɛ nyɔɔ ’plɛɛ ‑bä le? Amä nyüülü blɔa’ amɩ ‑gälɩsakalɩ mi. ‑Asɩ ‑gbaaa ‑na ’mʋgbɛa ‑gʋ le?» ²³’Iibäa’ Jaan nɩ:

«’Mɔɔ bä wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ’paa’: Nyɔɔa wewewii ja ‑aaga ’lɩ:

’Ba ‑gägä ’Pläkänyɔɔa ’nyʋfɔ ’klɩ1.23 Esaii 40.3..»

²⁴Nyüülü ’ü blɔa’ nɩ, Farisinyüü bäsaa. ²⁵’Ünya ’patä ’ünya ’bete Jaan: «‑Bɛ ‑nyɩa’ ’Kriisë bä, ‑nyɩa’ Elii bä, ‑nyɩa’ ’sɔɔwʋ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ bä nɩ, ‑bɛ ’iɛ ‑paaa nyüü ’nɩ ’wli le?» ²⁶’Ɔnya ’sa ’üün ‑gälɩ: «’Mɔɔlɔ nɩ, ’nɩ ’n ’paa nyüü ’wli; nyɔɔ ’doo bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ’anyɩ ’ɔɔn jre ‑a jre. ²⁷Ama ’wʋ ’lɩ ’ɔɔ jö; ’nyɩ ’nɩmɩ ’lɩ ‑a bɩa ‑a ‑jie ’ɔa ’siia pɩa1.27 Juifëa ‑nyɛɛ, nyɔtugbanyɔɔ ma blö ‑mɩ bei ’wʋ nɩ, ’ɔ ’a ’sia pɩa ‑jie, ’kä suö ’ɔa bei ‑gba; ‑bɛ ‑goou ’ü nö ’samaa ’jrʋpa..» ²⁸‑Jää ‑nyɛɛ Jurëdɛɛn a ’wlugbaa bätälä ’ü ’daraa’ Betanii1.28 Betanii: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Betaraba ’iɛ Betabara. Tɛ ‑Gätʋnyüü 7.24., ’a ‑nyɛɛ wiilia ’fɩɔ ‑srörö. ’A ’ii Jaan ’palaa’ nyüü ’nɩ ’wli.

Matiö 3.13-17; Jaan 3.28-36

²⁹‑Srɩ ‑gbaa’ kä nɩ, Jaan ’jääa’ Jesu ‑bɛ ’ɔ jaraa’ ’ɔa ’pɛlɩ nɩ, ’ɔ ‑nëma: «‑Jää Nyɔsʋaa ‑Bablëëjʋlɔ1.29 ‑Bablëëjʋ: Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ‑bablëëjʋ bä ‑gbɔsamrɛɛ. ’A ’ia ‑gʋ ’ü nö Jesu dɔrɔ ana ‑balʋa ’fɩɔwʋ, ’ɔnya ’sa ’ɔa nyufa ‑beere ‑gbɔsabablëëjʋ. Tɛ Jenɛɛsë 28.8; Ɛgësɔɔdë 12.21-27; Levitiikë 14.12; 16.21; Nɔɔbrë 28.3-4; Esaii 53.6-7. ’baa’ ’lɩ ’pläa ‑balʋ. ³⁰’A ’ɔ kä ‑gä ’n ‑gbala käa’ ’amɩ ‑bɛ ’n ’daaa’ ‑maa: ‹Nyɔɔlɔ nëmäa’ ’mɩ ’klɩtroro ‑si ’mɩ ’wʋ, ’be ’ɔ bä kä ‑plɩɩ ’fɩɔwʋ ’nyaa nëmä ji.› ³¹’Na ’mʋgbɛlɔ nɩ, ’nyɩ ɩ ’saa ’ɔmɩ ‑a jre, ‑maa Israɛɛlë ’mä ’ɔɔn jre, ’ia ‑gʋ ’n ’paa nyüü ’nɩ ’wli.» ³²‑Jäsɩ Jaan ‑gbaa’ ’sɔɔwʋ nɩ: «’N ’jä ‑Susu, ’unya ja cɛlɩ; ’unya ’cere ’ɔɔn ‑gälɩ ‑beere ‑sögö. ³³’Nyɩ ɩ ’saa ’ɔmɩ ‑a jre; ‑maa ɔ blɔa’ ’mɩ ‑a ’pa nyüü ’nɩ ’wli nɩ, ’ɔ ‑gbala ’mɩ ‑maa: ‹Nyɔɔlɔ ‑nëmäa’ ’jä, ɔ ‑Susu ’mäa’ ‑gälɩ ’cere ‑bɛ ’umäa’ ’lɩ kʋ nɩ, ’a nyɔɔlɔ ’cerea’ nyüü ’Nyüna ‑Susu ’wli.› ³⁴’Mɔɔlɔ ni ’n ’jä ’iin, ’nyaa ’sa ’iin ’lɩ, ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ Nyɔsʋaa ’Jʋ.»

JESU ’BALƖ ’ƆA ’WƲNYƐRƐNYÜÜ

1.35-51

’Wʋnyɛrɛnyüülü ‑kätɩ Jesu wea’

Jaan 6.37; Matiö 4.18-22; 9.9; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 112.4

³⁵‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, Jaan nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’sɔɔ kʋ ɩ ‑plɩɩ, ³⁶’Ɔnya ’jä Jesua ‑sisidɛɛ, ’ɔ ‑nëma: «‑Jää Nyɔsʋaa ‑Bablëëjʋ.» ³⁷’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɔɔ ’nua’ wiili ’ɔ ’paa’ ’wli nɩ, ’ünya ‑mɛ Jesu ‑gälɩ. ³⁸Jesu ‑siea’ kälɩ ‑bɛ ’ɔ ’jäa’ ’üün nɩ, ’ɔnya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ ’a ’bata le?» ’Ünya ’bete ’ɔɔn: «Rabii, ‑a ’plɛɛ kʋ le?» Rabiia ‑gbaa bä «’Kpɩkpɩanyɔɔ». ³⁹’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba ji amä mi, ’amä ’lɩ ’jä.» ’Ünya mi ’kä ’ünya ’jä ‑plɩɩlɩ ’ɔ kʋa’. ’I bä kä ‑gbiajrʋa ‑gliiibei mlɔɔa dii ’lɩ1.39 ‑gbiajrʋa ‑gliiibei mlɔɔa dii ’lɩ: Grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’iibä: «‑pʋa në ‑gliii.» Juifëa ‑nyɛɛ ’iibä: «‑gbiajrʋa ‑gliiibei mlɔɔa dii ’lɩ.» Tɛ Matiö 20.1-16.; ’ünya kʋ kä ’ɔɔn ‑gba ’ia ‑srɩ nya ‑si.

⁴⁰Nyüü ’sɔɔlü ’nua’ wiili Jaan ’paa’ ’wli ‑bɛ ’ü ‑mɛa’ Jesu ‑gälɩ nɩ, ’doo bälɩ, ’ɔɔ ’ü ’dara Andree, Simɔɔ Piɛɛrëa ‑wlajʋ. ⁴¹’Ɔnya mi dotro, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ‑wlajʋ Simɔɔ: «Anyaa’ Mesii ’jä.» Mesiia ‑gbaa bä «’Kriisë». ⁴²’Ɔnya fa ’ɔɔn ‑tɛ Jesu bäa’. Jesu nya tɛ ’ɔɔn ’klɩ, ’ɔ ‑nëma: «‑Na ’nyrɩ bä Jonaasëa ’jʋ Simɔɔ1.42 Jonaasëa ’jʋ Simɔɔ: ’Aiɛ «Jaan a nyɩbɛjʋ» ’asɩ ‑pɔɔkɩ ‑mɩdoo ’dara ’ɔɔn. Matiö 16.17. ’Ia ‑gbaa bä «Sefasë» Arameenyüüa wii ’lɩ; Galileewii ‑mɩdoo bäsaa, ’ii Jesu ma ’paa. Grɛɛkëwiili ’ü nö «Piɛɛrë».; ‑na ’nyrɩ bä ‑mlatɩ Sefasë.» ’Ia ‑gbaa bä «’Täkä».

⁴³’Ia ‑srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, Jesu nëmä ɩ Galilee mi, ’ɔnya ’jä Filipë, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Prɛ ’mɩ dɛrɩ.» ⁴⁴Filipëlɔ nɩ Bɛtësaidaa nyɔɔ ’ɔ bä, ’ɔ ‑bɛ Andree nyra Piɛɛrë bä bätä ’döö ’wʋa nyüü. ⁴⁵Filipë nya mi bɩa Natanaɛɛlë ‑gbala: «Nyɔɔlɔ kä ‑gä Moisë ’palaa’ ‑Dɔa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ1.45 ‑Dɔa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ: ’A ’nyrɩlɩ juifë ‑nyɩa ‑Kätɩ kuöa ’klɩsa ‑pɔɔkɩ ‑gböö nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩ. Deteronɔɔmëa ‑pɔɔkʋ ’paa nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔlɔ nëmäa’ ji, ’ɔa ‑gä. Tɛ Deteronɔɔmë 18.15-18., i nyɔsʋaamlɩpalanyüü ‑gbalaa’ amɩ1.45 Deteronɔɔmë 18.18; Esaii 9.5-6; Esekiɛɛlë 34.23., anya ’ɔɔn ’jä. Josɛɛfëa ’jʋ Jesu bäsaa, Nasarɛɛtënyɔɔ.» ⁴⁶’Iibäa’ Natanaɛɛlë nɩ: «’Cɩcadɛɛ ’plɛɛ ’mä ‑plɩɩ Nasarɛɛtë1.46 Nasarɛɛtë: Matiö 2.23. sɔ le?» Filipë ‑nëma: «Ji, ‑mä ’iin ’jä.» ⁴⁷Jesu ’jäa’ Natanaɛɛlë ‑bɛ ’ɔ jaraa’ ’ɔa ’pɛlɩ nɩ, ’ɔ ‑nëma: «‑Jää ’tasɩrɩa Israɛɛlënyɔɔ ’nyɩa’ yrʋ kä.» ⁴⁸’Iibäa’ Natanaɛɛlë nɩ: «‑A ’plɛɛ jrere ’mɩ le?» Jesu ‑nëma: «’N ’järä ‑mɩ figietuu ‑wälɩ1.48 figietuu ‑wälɩ: ’Ua katë pɛprɛ ‑tʋtʋ; ’ii nyüü mö ‑wlɛɛrɛ, nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ tɛrɛ, ’ii ’ü bibrie Nyɔsʋa. ’fɩɔwʋ Filipë nya nëmä ‑mɩ we.» ⁴⁹’Iibäa’ Natanaɛɛlë nɩ: «Rabbi1.49 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä «’Kpɩkpɩanyɔɔ». Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ., Nyɔsʋaa ’Jʋ bä! Israɛɛlëa ’kɩɩ bä!» ⁵⁰’Iibäa’ Jesu nɩ: «Dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’n ’daaa’ ‑maa ’n ’järä ‑mɩ dɛrɩ figietuu ‑wälɩ nɩ, ’a ’ia ‑gʋ toro ’mɩ plɛ, ‑bɛ i ‑nëmäa’ ’jä ’inya ‑taa nɩ ’wʋsia.» ⁵¹’Ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ’sɔɔwʋ: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ’bala ’saarɩ ‑gälɩ anya ’iin ’jäa ’sɩrɩ cɛ ‑gaaamlɩ, ‑bɛ Nyɔsʋaa ’aanjë nya ’jra ‑bɛ ’ünya Nyɔɔa ’Jʋ ‑gälɩ ’cere.1.51 Jesua ‑gʋ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya Nyɔsʋa ’wliklɩ ’bʋabʋakʋ ’jäa’, ’sɩrɩ Jakɔɔbë ’järäa’ ’iin sanyü ’lɩ. Jenɛɛsë 28.12-13.»

JESU KA ‑UUNSƆƆ ’ƆNYA NƲ DIILI ‑SIA’ NYÜÜA BOBOWLI ’WƲ

2.1–12.50

’Nɩlɩ Jesu nröröa’ ‑duvɛɛn ’lɩ

Matiö 22.2; ’Nyügälɩjawii 19.9; Jaan 5.36; Akëtë 10.38; Matiö 9.15

¹Jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ nɩ, ‑jiwälɩ bä Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩa bätälä ’ü ’daraa’ Kanaa; Jesua ’yio bä ɩ ’lɩ. ²’Ü tupo bɩa Jesu ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü. ³’Ü ‑ka bä ’ia ‑jria ’lɩ, ‑duvɛɛn nya bɩa. Jesua ’yio nya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «’Üa ’nʋ ’a bɩa.» ⁴’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ŋlʋʋ o2.4 ’Na ’yio o: Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä: «’Ŋlʋʋ o»., ‑mɔ ‑nëmä ’mɩ ‑gbalaa? ’Na ’taɩn ‑kaaŋlʋ ’lɩjrä.» ⁵’Ɔa ’yio nya ‑gbala ’jrʋpafɛnyüü: «Wiili kä ’fɩɔ ’ɔ nëmäa’ ’amɩ ‑gbala, ’ba nʋ ’iin.»

⁶’Täkë bëtë ‑uundoo bä ɩ ‑plɩɩ juifëa ‑gbafutrokʋa ‑gʋ. ’Ia bëtä ’döö ’mrɛɛ ä pla ’nɩ ’kpalëa ‑glʋɩgbööa ’samaa dɛɛ. ⁷Jesu nya ‑gbala ’jrʋpafɛnyüülü: «’Ba ’sie bëtëlë ’nɩ ’klɩ.» ’Ünya ’sie ’üün ‑pɩtrɩɩ. ⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba ’pri, ’ba fa nyɔɔlɔ käläa’ ‑jiwälɩa wii ‑gba.» ’Ünya fa ’ɔmɩ ’iin. ⁹Nyɔɔlɔ ’jäa’ ’nɩlɩ nʋa’ ‑duvɛɛn mlɩ nɩ, ’ɔnyɩ ’ɛa sɔfa ‑a jre, ‑maa ’jrʋpafɛnyüülü ’pria’ ’nɩlɩ nɩ, ’ü jre ’ɛa sɔfa. ’Ɔnya we nyɔɔlɔ ’tiea’. ¹⁰’Iibä nɩ: «’Cɩca ‑duvɛɛn ‑kätɩ ’ü ‑päää ’plɔʋ, ɛma ’bla nyüü ’fɩɔwʋ ’kä ’ü ‑päää ‑mɛlɛ ’nyɩa’ ’saa ’na. ‑Mɔlɔ nɩ, ‑duvɛɛnlɛ ’naa’ ’ɛɛ ‑paala ’tä.» ¹¹’A Jesua ’klɩsa ‑saragbia tielɛ2.11 ‑saragbia tie: Ima ’daa grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, anya ’daa «tie». Jaan ma nëmä Jesua ‑saragbia ‑gä ’pa ’asɩ ’ɔ ‑gbaa ’sɩrɩ nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’paa’ Mesiilɔa ‑gä. ‑kätɩ ’ɔ nröröa’ Kanaa, Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ’Asɩ ’ɔ srara ’ɔa ’wli ’klɩ ’bʋabʋakʋ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya toro ’ɔɔn plɛ.

’Perupanyüülü Jesu prɛrɛa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ Jerusalɛɛmë

Matiö 21.12-13; Marëkë 11.15-17; Lukë 19.45-46

¹²’I ’wlaraa’, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’yio, ’ɔa ‑wlajü nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi bätälä ’ü ’daraa’ Kapɛrënaumë, ’ünya ‑si ’lɩ jrüü jie. ¹³Juifëa ‑glɩsɩglɩsɩlɛ ’ü ’daraa’ ’Paakë, ’ɛa ’taɩn ’cicrewälɩ ɔ, Jesu nya ’jra Jerusalɛɛmë. ¹⁴’Ɔ jrä Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, bruu ’perupanyüü, ‑bablëë ’perupanyüü, ‑sögü ’perupanyüü nyra mölii ’cicinyüü2.14 mölii ’cicinyüü: Juifënyüü sɔ nyɔtugbabre üma ji, ’a ‑nyɛɛ ’ü ’cicri ’üa mölii, ’kä ’ü ‑suuö ’üa ‑gbɔsamlaa, ’kä ’ü ’pɛɛ ’üa dapoo.; ‑moloo ma bälɩ ’ɔa ’perupadii ‑gba ’ɔ kʋ. ¹⁵Jesu nya nʋ ’büblia ‑gbalɛfu, ’ɔnya prɛ ’üa ’fɩɔ Nyɔsʋaanyüköli, ’palɩ ‑bablëë nyra bruu, ‑gbagba mölii ’cicinyüüa mölii ’kä, ‑a ‑kpaakpa ’töwlü ’kä. ¹⁶’Ɔnya ‑gbala nyüülü ’paaa’ ‑sögü ’peru: «’Ba ’ba ‑tɛ ’ümɩ, ’anyɩ nrörö ’na Tʋa nyuku ’makatɩ ’lɩ!» ¹⁷’Ɔ nʋa’ ‑plɩ ’saa nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’pa wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ plɛ: « ‑Na nyukua ‑wawakʋa ‑gʋ ’na plɛɛ fie2.17 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 69.10..»

¹⁸Juifë nya ’bete ’ɔɔn: «Nʋ ‑saragbia tie ‑bɛ amä ’saa jre i nöa’ nɩ, ‑mɔ kä ‑mä ’iin nʋ.» ¹⁹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ba ‑gblooo Nyɔsʋaanyuku kpakulu kʋa’ ‑pɩ, ‑bɛ ’mä ’uun ’jrara jrüü tääa ’mlɩ.» ²⁰’Iibäa’ juifë nɩ: «Nyɔsʋaanyuku kpakulu kʋa’ ‑pɩ, u a ’paa’ ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ ‑sɩ ‑uundoo nɩ, ’uu ‑jäää ‑mä ’jrara jrüü tääa mlɩ!» ²¹‑Maa nyukulu Jesu ’daaa’ nɩ, ’ɔa fugba ’ɔ ’daa. ²²’A ’ia ‑gʋ ’ɔ sɔa’ ’kuaabre nɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’pa plɛ ’sɩrɩ ’ɔ ’pa käa’ ’iin; ’ünya ’dara nyɔsʋapɔɔkʋ nyra wiili Jesu ’paa’ wii.

Jesu jre nyüüa plɛ ’klɩa wii

Jeremii 17.9-10; Ebröönyüü 4.12-13; ’Nyügälɩjawii 2.23

²³Jesu ‑ka bä kä Jerusalɛɛmë ’Paakë ’lɩ, ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ toro ’ɔɔn plɛ ‑saragbia tielë ɔ nöa’ ’ia ‑gʋ. ²⁴‑Maa, Jesu jrea’ ‑gʋ ’üa ’fɩɔ nɩ, ’ɔnyɩ ’üün ’wʋ ‑a mala; ²⁵’ɔnyɩ nyɔɔ ‑molooa ‑gäa ‑gbalakʋ ‑a kä, ’ɔ jre wiili bäa’ nyɔɔa plɛklɩ.

’Sraalä Jesu ‑bɛ Nikodɛɛmë plaa’

¹Nyɔɔ ’doo bä kä Farisinyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔɔ ’ü ’dara Nikodɛɛmë; ’ɔ bä juifënyüüa ’wliklɩnyɔɔ. ²’Ɔɔ ji ‑gbiara Jesu ’jäkalɩ, ’iibä: «Rabii3.2 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä «’Kpɩkpɩanyɔɔ». Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ., a jre ’iin, Nyɔsʋa blɔ ‑mɩ ‑mä amɩ ’kpɩa. ‑Saragbia tielë kä ’fɩɔ ‑nöa’ nɩ, Nyɔsʋa ma ’nyɩ nyɔɔ dɛrɩ ‑a bä ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ nʋ ’iin.» ³Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, nyɔɔ ma ’nyɩ ‑glooro ‑a ‑glooro ’sɔɔwʋ, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ’jä Nyɔsʋaa ’kamaplä3.3 Juifëa plɛ nɩ Nyɔsʋaa ‑dɔ ’ü ‑trääräa’ ’lɩ nɩ ’ii nëmä ’üün Nyɔsʋaa ‑gbööli pla. ’A wiili ’ü boboa’ nɩ, ’ii Jesu ’ba ’üa ’wli ‑a ’mlɩ. Nyɔɔa ’fɩɔ kä ɔmä ’cici..» ⁴Nikodɛɛmë nya ’bete ’ɔɔn: «Nyɔɔlɔ nyaa’ ’klɩbɩa nɩ, ‑asɩ ’ünya ’ɔa ‑gugudɛɛ nʋ le? ’Ɔ ‑ka ’mrɛɛ ɔ ’blöö ’sɔɔwʋ ’ɔa ’yioa ’mlɩ dɛrɩ ‑bɛ ’ɔmä ’sɔɔwʋ ’ɔɔn ‑gu?» ⁵’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, nyɔɔlɔ ’nyɩa’ ’nɩ nyra ‑susu3.5 ’nɩ nyra ‑susu: Nikodɛɛmë jre wiili ‑jɩjraa’ ‑Kätɩ kuö ’lɩ ’mʋfasa. ’Ɔ jre ’iin ’sɩrɩ ’Nɩ a ‑gbaa bäa’ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛa plɛlɩa dɛrɩböblökʋ nyra ‑fre ’lɩ sɔsɔkʋ. Jesu ma ’pa ‑susua ‑gä nɩ, nyɔɔa ’cicikʋ ’ɔ ’daa. Esekiɛɛlë 36.25-27. ‑Kätɩ kuöa mlɩ Nyɔsʋa ‑Susu ’ü ’papla ’nɩ ’klɩ. ’lɩ ‑glooro, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ pa Nyɔsʋaa ’kamaplä ’lɩ. ⁶Dɛɛlɛ nyɔɔ ‑gua’ bä nyɔɔa dɛɛ, ‑maa ‑mɛlɛ ‑Susu ‑gua’ bä ‑susua dɛɛ. ⁷Ama ’daa: ‹’Ba ‑glooro ’wʋ ’sɔɔwʋ› nɩ, ’inyɩ kala ‑mɩ plɛ ’klɩ. ⁸‑Plɩɩlɩ ‑fʋflʋ ‑waa’ ’ii ’u fa, ‑nööö ’ua wii ’wli, ‑maa ‑plɩɩlɩ ’u sɔa’, ‑plɩɩlɩ ’u möa’ ‑nyɩ ’lɩ ‑a jre. ’Asɩ nyɔɔlɔ ‑glooroa’ ‑Susu ’lɩ bä.»

⁹Nikodɛɛmë nya ’bete Jesu: «‑Asɩ ’ia ’fɩɔlʋ ’mä nrörö le?»

¹⁰’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Mɔ bäa’ ’sɔɔwʋ Israɛɛlëa ’kpɩkpɩanyɔɔ kpakö nɩ, ‑mɔ ’nyɩ ’iin jre! ¹¹’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, wiili a jrea’ ’ii a ’saalɩ, wiili ana ’nyü ’jäa’, ’ia ‑gä a ’paa; ’asɩɛ ’anyɩ ’dara ’iin wii ‑a. ¹²’Jä ‑pɩ, ‑tʋtʋ ‑gälɩa wiili ’n ‑gbalaa’ ’amɩ, ’anyɩ ’dara ’iin wii ‑a. ‑Asɩ ’anya cɛlɩa ni wii ’dara le? ¹³Nyɔɔ ‑kaapɩɔ cɛa ’mlɩ ’jra; Nyɔɔa ’Jʋlɔ bäa’ cɛlɩ ’ɔa ’doo ’ɔ sɔ ’lɩ. ¹⁴’Sɩrɩ Moisë ’jraraa’ trɔɔ3.14 trɔɔ: Trɔɔ kä ‑gä Jaan ’paa’ tɛ nɩ, ’a detea trɔɔ Moisë ‑tʋ käa’ tuu mlɩ: ‑wusublanyüü ma tɛa’ ’uun ’klɩ nɩ, ’ü ’pʋɔ. Nɔɔbrë 21.4-9. ‑aaga ’lɩ, ’asɩ Nyɔɔa ’Jʋ kä ’ɔmä bɩa ’saa ’jrara, ¹⁵‑bɛ ü kä ’fɩɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ ‑pɩ jä, ‑maa3.15 ‑pɩ jä, ‑maa: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’ümä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä. ¹⁶’Be Nyɔsʋa ‑wa ’plä ‑gböösa, ’ɔnya ’sa ’ɔa ’jʋ ’doo ’doo, ’ia ‑gʋ nyɔɔ o nyɔɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ ‑pɩ jä, ‑maa ’ɔmä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä. ¹⁷‑Mää ’pläa ‑gätʋtʋkʋa ‑gʋ Nyɔsʋa ’nyɩ ’Jʋ ’pläa ’mlɩ ja. ’Ɔ ja ’ɔɔn ’plä ’mä ’ɔɔn kälɩ ‑srörö ’ämä ’lɩmlɩwʋ. ¹⁸‑Mɔlɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ, ’ɔa ‑gä ’nyɩ ‑trääräkʋ ‑a kä ’plɔʋ; ‑maa ‑mɔlɔ ’nyɩ toroa’ ’ɔɔn plɛ, ’ɔa ‑gä ’a kä ’bölö, ’be ’ɔnyɩ Nyɔsʋaa ’Jʋ ’doo ’doo plɛ ‑a toro. ¹⁹‑Srɩ jia’ ’pläa mlɩ nɩ, ’jöjrüükpü nyüü ‑wa ’ünya tɩ ‑plɩɩ ‑srɩ, ’üa bʋbɔgbi ‑a ‑gʋ. ’A ’ia ‑gʋ ’üa ‑gä ’mä ‑träärä. ²⁰Nyɔɔ o nyɔɔ nöa’ ‑balʋ, ’ɔnyɩ ‑srɩ ‑a ‑wa. ’Ɔ ’nɩ ji bɩa ‑srɩ ’klɩ ‑a, ’ɔa bʋbɔgbili ’ɔ nöa’, ’ia ŋalɛ ’blaa ’ɔɔn, ’i ‑pɩ ‑fälɩ blö. ²¹‑Maa ‑mɔlɔ käa’ ’cɩcagbi, ’ɔɔ jö ‑srɩ ’klɩ, nyüüa ’fɩɔ ’mä ’iin ’jä ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’klü bäa’ ’ɔɔn ’lɩ, ‑bɛ ’ɔ nöa’ ’cɩcagbi.»

Jaan ’paa ’sɔɔwʋ Jesua ‑gä

Jaan 1.6-12; Marëkë 16.15-16

²²’I ‑sia’ nɩ, Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ; ’ii ’ɔ nyra ’üün kʋ ‑bɛ ’ɔma ’paa nyüü ’nɩ ’wli. ²³‑Bɛ Jaan ’paa bɩa nyüü ’nɩ ’wli ‑plɩɩlɩ ’ü ’daraa’ Ainɔɔ, Saliimëa ‑gba, ’be ’ii ’nie ‑sümlö. ’Ii nyüü mö ’nɩ ’wli ’pala. ²⁴’Ia ’taɩn ’lɩ ’ü ‑kaaŋlʋ Jaan ‑jie ’lɩ ’pa. ²⁵‑Jää ’üa ’bisaa ‑fre ’lɩ ’wʋwʋkʋa ‑topokʋ blö Jaan a ’wʋnyɛrɛnyüü nyra juifënyɔɔ ’dooa3.25 juifënyɔɔ ’doo: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’ü ‑jɩjra: Juifënyüü. ‑tɔrʋpɩɔ. ²⁶’Ünya ji ‑tɛ Jaan bäa’, ’iibä: «Rabii, ‑jää nyɔɔlɔ nyra ’ɔɔ bäa’ ‑mla Jurëdɛɛn a ’wlugba, ɔ kä ‑gä ‑paaa’, ‑jää ’ɔɔ ’paa nyüü ’nɩ ’wli. ’A ’ɔa ‑nyɛɛ nyüüa ’fɩɔ mö.» ²⁷’Iibäa’ Jaan nɩ: «Dɛɛlɛ cɛ3.27 cɛ: ’Asɩ juifë ‑siere Nyɔsʋa ŋalɛa ‑gʋ ’ü ‑pɩ ’jä. ‑nyɛɛa’ nyɔɔ nɩ, ’ɛɛ ’ɔ ’jää. ²⁸’Ana ’mʋgbɛa ’klɩ ’nyaa ’daa kä: ‹‑Mää ’mɔɔ ’nyɩ ’Kriisë bä. Bɔblɔnyɔɔ ’n bä, ’mɔɔ ‑ta ’ɔɔn ’nyʋfɔ ’klɩ.› ²⁹Nyɔɔlɔ jaa’ ’ŋlʋʋ ’sruwʋ ’ɔɔ bä ’ɔa dʋɔ. Dʋɔa ‑beilɔ kʋa’ ‑plɩɩ ma po ’ɔɔn ’nyakli, dɔrʋ ’blaa ’ɔmɩ. ’Asɩ dɔrʋ ’si bɩa ’mɩ ’klɩ. ³⁰’Ɔɔlɔ nɩ, ’ɔ kä ɔ ’bʋa, ‑bɛ ’mɔɔ ‑a ’ciewʋ.

³¹«‑Mɔlɔ sɔa’ cɛlɩ, ’ɔ ‑si ana ’fɩɔwʋ; ‑tʋtʋ ‑gälɩa nɔ bä ‑tʋtʋ ‑gälɩa nɔ. ’Sɩrɩ ’ɔ bäa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩa nɔ, ’ia ’sa ’ɔ ’paa wii. ‑Mɔlɔ sɔa’ cɛlɩ, ’ɔ ‑si ana ’fɩɔwʋ. ³²Wiili ’ɔ ’jäa’ ‑bɛ ’ɔ ’nua’ ’ii ’ɔ ’saalɩ, ‑maa nyɔɔ ’nyɩ ’dara ’iin wii ‑a. ³³Nyɔɔlɔ ’baaa’ ’ɔa mlɩa wii nyɔɔ ’wʋ nɩ, ’ia nyɔɔlɔ srara amɩ ’sɩrɩ Nyɔsʋa bäa’ ’cɩcasa. ³⁴’Be nyɔɔ Nyɔsʋa blɔa’ nɩ, Nyɔsʋaa mlɩa wii ’ɔ ’paa, Nyɔsʋa ’nyɩ nyaka ’ɔa ‑Susua ’kä ’ɔ ’cere ’ɔmɩ ’uun ‑gälɩ. ³⁵Tʋ ‑wa ’Jʋ, ’ɔnya ‑nyɩ ’ɔɔn diia ’fɩɔ kälɩ. ³⁶Nyɔɔlɔ toroa’ ’Jʋ plɛ nɩ, ’ɔ kä ‑wɩara ’klä; nyɔɔlɔ ’nyɩ toroa’ ’Jʋ plɛ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’klä ‑a ’jä, ‑maa Nyɔsʋaa ’crɛ bä ’ɔɔn ‑gälɩ ’plɔʋplɔʋ.»

Jesu ‑bɛ Samariiŋlʋʋ ’doo

Esaii 55.1-3; Jaan 7.37-39

¹’Pläkänyɔɔ Jesu jre ’iin ’sɩrɩ Farisinyüü ’nua’ ‑maa ’ɔ kä ’wʋnyɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ, ’sɩrɩ ’ɔ ’paaa’ nyüü ’kɔkɔmlɛ ’nɩ ’wli ‑bɛ ’ɔ ‑sia’ Jaan ’wʋ. ²‑Bɛ ‑mää Jesu ’nyɩ ’paa nyüü ’nɩ ’wli ‑maa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’üü ’paa nyüü ’nɩ ’wli. ³’Ia ‑gʋ ’ɔnya sɔ Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’ɔnya ’blöö Galilee dɛrɩ.

⁴’Ɔ kä ’ɔmä Samariia ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑srörö. ⁵’Ɔnya ’tɔ Samariia bätälä ’ü ’daraa’ Sisaa, Jakɔɔbëa putulu ’ɔ ‑nyɩ käa’ ’ɔa ’jʋ Josɛɛfë, ’ua ‑gba4.5 Jenɛɛsë 48.21-22; Josuee 24.32.. ⁶’A ‑plɩɩlɩ Jakɔɔbëa ’nɩbutugba bä kä. Jesu ’nyɛa’ ’nyɛ ‑bɛ ’ɔ sɩaa’ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’nɩbütöläa ‑gba ’ɔ ’pala ‑fʋflʋ. ’Jrʋ ’a ‑sopuplö4.6 ’Jrʋ ’a ‑sopuplö: Grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’iibä: «‑uundooa në ‑gliii ’lɩ». Jaan ma dɔrɔ juifëa ’taɩn ’wʋ nɩ, anya ’daa ’jrʋ ma plösopu. Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’jrʋ ’tɔɔa’, ’a ‑plɩɩ ’ü ’bala ’taɩn a ‑täsäkʋ. ‑Maa amä ’daa Rɔmënyüü ’taɩn ’lɩ nɩ, ‑gbiajrʋa ‑gliiibei ‑uundoo bäsaa. ’A ’ia ’taɩn ’lɩ ’ü mö ’nie ’wʋ..

⁷Samariiŋlʋʋ ’doo nya ji ’nɩ ’pri. ’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Nyɩ ’mɩ ’nɩ ‑a ’mla.» ⁸’Ia ’taɩn ’lɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü mi bätä jijri ‑su. ⁹’Iibäa’ Samariiŋlʋʋlɔ nɩ: «‑Asɩ ’i nʋ ‑bɛ ‑mɔ bäa’ juifënyɔɔ nɩ, ‑bɛ ‑sɛɛɛ ’mɩ ’nɩ le? ’Be Samariiŋlʋʋ ’n bä!» Juifë nyra Samariinyüü ’nyɩ ’nönröwli ‑a4.9 Juifënyüü ma ’jä Samariinyüü nɩ, ’üü ’ü ’dara ‑balʋnyüü, ’ŋlëgëa ni klalɩ ‑gböösa. ’Ia ‑gʋ ’ünyɩ ’bata ‑a Samariiyria ’mä ’üün ‑gbafɛ, ’ü nyra Samariinyüü ’nyɩ ’mlara ‑köwö ’döö ’lɩ ‑a.. ¹⁰’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Ama jre ɩ dɛɛlɛ Nyɔsʋa ‑nyɩa’ ‑mɩ nɩ, ‑bɛ ‑ama jre ɩ nyɔɔlɔ ’daaa’: ‹‑Nyɩ ’mɩ ’nɩ ‑a ’mla› nɩ, ‑na ’mʋgbɛ ‑tɛɛ, ‑mä nëmä ’ɔɔn ‑sɛ ‑mä ’mla ’kä ’ɔnya ‑mɩ ’nɩlɩ ‑nyɛɛa’ ’klä4.10 ’nɩlɩ ‑nyɛɛa’ ’klä: ’Nɩlɩ kä ‑gä Jesu ’paaa’ nɩ, tapönänä bäsaa. ’Nyüna ‑Susu ’ɔ ’daa, ’uu ’ɔ ’papla ’nɩ ’klɩ, ’uu ’mä nyɔɔ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ‑nyɩ. ’Ä kä ‑gä Jesu ’paaa. ‑Tɛ 14; Jaan 7.38-39; Jeremii 2.14; Sakarii 13.1; 14.8. ‑nyɩ.» ¹¹’Iibäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ’nɩbütölä tʋŋlɔlɩ, ‑bɛ ‑nyɩa’ dɛɛ ’klaa ‑mä ’ään ’pri nɩ, ‑a ’plɛɛ ‑nëmä ’nɩlɩ ‑nyɛɛa’ ’klä ’ba le? ¹²‑Mä ’daa ‑bʋa ‑nya ‑si ana tʋ Jakɔɔbëlɔ ‑nyɩa’ amɩ ’nɩbütölä kʋa’ ‑pɩ ’wʋ? ’Ɔa ’mʋgbɛ ’mla ’ään, ’ɔa ’jü nyra ’ɔa mlaa nya ’mla ’ään.» ¹³Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Nyɔɔ o nyɔɔ ’mlaaa’ ’äa ’nɩ nɩ, ’mamlatʋ nya ’ɔɔn ’blaa ’sɔɔwʋ; ¹⁴‑maa nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ ’nɩlɩ ’nëmäa’ ’ɔɔn ‑nyɩ ’mla nɩ, ’mamlatʋ ‑ka ‑nëmä ’ɔɔn ’bla ‑a ’bla ’plɔʋ, ‑bɛ ’nɩlɩ ’nëmäa’ ’ɔɔn ‑nyɩ nɩ, ’inya ’ɔa ’kläa ’mlɩ ‑gbaalaa ‑beere ’niea sɔrɔfa, ’kä ’inya ’ɔɔn ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ‑nyɩ4.14 Sakarii 13.1..» ¹⁵’Iibäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ‑nyɩ ’mɩ ’ia ’nɩlɩ, ’mamlatʋ ‑ka ‑pɩ ’mɩ ’bla, ’n ‑ka ‑pɩ ‑tɛ ’nɩ ’prerekalɩ ji.»

¹⁶’Iibäa’ Jesu nɩ: «Mi ‑a ‑we ‑na dʋɔ, ’kä ’a jö.» ¹⁷’Ŋlʋʋlɔ ‑nëma: «’Nyɩ dʋɔ ‑a kä.» ’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Ama ’daa: ‑Nyɩ dʋɔ ‑a kä, ‑kä ‑gä, ¹⁸’be ‑jää dʋɔɩɩ ‑gböö, ‑bɛ ɔ nyra ‑mɔ ’sɔ kʋa’ ‑plɩɩ ‑wälɩ nɩ, ’ɔnyɩ ‑na dʋɔ ‑a bä. ’Iili nɩ, ‑saalɩ ’cɩcasa.» ¹⁹’Iibäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ: «’N jresaa, nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑bä. ²⁰’Dʋgbalä kʋa’ ‑pɩ ’äa ’klɩ ana tʋɩɩ ma bibie Nyɔsʋa, ‑maa ’amɔlɔ nɩ, ’a nɩnɩa Jerusalɛɛmë ’iibä Nyɔsʋaa bibiefa4.20 Samariinyüüa plɛ nɩnɩa ’dʋgbalä ’ü ’daraa’ Garisiimë nɩ, ’a ‑nyɛɛ bä Nyɔsʋaa bibiefa. Juifëa plɛɛ Jerusalɛɛmë bäsaa. ’I ja ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑yrɛ. ‑Bɛ ’dʋgbalä nɩ, Israɛɛlëa ’wlitrarafa bäsaa (Jenɛɛsë 12.7; 33.20; Deteronɔɔmë 11.29; 27.12), ’fɩɔwʋ Nyɔsʋa nya ’mä Salomɔɔ ‑gbala ɔ ’pala Jerusalɛɛmë ’ɔa bibrienyuku kpaku Siɔɔn a ’dʋgba ’wli (2 Kroniikë 7.11-12). Moisëa ‑pɔɔkɩ ’lɩ ’ɔ ‑jɩjraa’ nɩ, ’ia ’doo Samariinyüü ’dara nyɔsʋapɔɔkʋ. ’Ia ‑gʋ ’ünyɩ ’dara Salomɔɔa nɩ Nyɔsʋaanyuku ‑a..» ²¹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ŋlʋʋ o, ’tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ’taɩn jö ’a ‑ka ‑nëmä Tʋ ’dʋgba ’wli ‑a bibrie, ’i ‑ka ‑nëmä bɩa Jerusalɛɛmë ‑a bä4.21 Wiili Jesu ’bataa’ ’ɔmäa’ ’ŋlʋʋlɔ ‑gbala nɩ, ’iibä: nyɔɔa plɛ ma ’kpla Nyɔsʋaa wii ’cɩcasa ‑bɛ ɔma ‑träärälɩ ’iin nɩ, ’iibä wii.. ²²Dɛɛlɛ ’anyɩa’ jre, ’ɛɛ ’a bibie, amɔlɔ nɩ, ɛ a jrea’ ’ɛɛ a bibie, ’be juifë kälɩ ’lɩmlɩwʋwʋkʋ jara. ²³‑Maa ’taɩn jö, ‑bɛ ’i ’a ’lɩjrä, ü bibiea’ Tʋ ’cɩcasa, ma ‑ka nëmä Tʋ bibie nɩ, ‑susu ’lɩ nyra ’cɩcasa ’lɩ4.23 ‑susu ’lɩ nyra ’cɩcasa ’lɩ: ’Iibä nyɔsʋabibiekʋ ’nyɩ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ ‑a bä. ‑Maa abɩa nyɔɔa plɛ tɛrɛ Nyɔsʋaa ’pɛlɩ, a Nyɔsʋa ‑Susu ’tiere ’ɔɔn. Nyɔsʋabibiekʋ kä ’imä ’cɩcasa ’lɩbä; ’ia ‑gbaa bä: «’sɩrɩ Nyɔsʋa ’daaa’, ’sɩrɩ ’ɔɔ bäa’ ’ɔa ’Jʋ Jesu ’Kriisë ’lɩ.» ’ümä ’ɔɔn bibrie. ’A ’samaa bibienyüü Tʋ ’bata4.23 Malasii 1.11.. ²⁴Nyɔsʋa bä ‑susu, ü kä ’fɩɔ wea’ ’ɔɔn kä ’ümä ’ɔɔn ‑susu nyra ’cɩcasa ’lɩ were.» ²⁵’Iibäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ: «’N jre ’iin Mesii nya jia, ɔ ’ü ’daraa’ ’Kriisë, ’taɩn ’lɩ ’ɔmäa’ ji nɩ, ’ɔnya amɩ wiia ’fɩɔ ‑gbalaa.» ²⁶Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Mɔɔlɔ ’palaa’ ‑plɩɩ ‑mɩ wii ‑gba nɩ, ’ɔɔ ’n bä4.26 ’ɔɔ ’n bä: Nyɔsʋa ’mä käa’ ’ɔa nyufa Moisë srara nɩ, ’asɩ ’ɔ ‑ga ’ɔa nyufa ’nyrʋ; ’ii Jesu ’dara ’ɔa nyufa. Ɛgësɔɔdë 3.13-14..»

²⁷’Ü ‑ka bä ’iin ‑gälɩ ‑bɛ Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ’tɔ. ’Ü ’jäa’ ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ nyra ’ŋlʋʋ dɛtɛa’ nɩ, ’i kala ’üün plɛ ’klɩ4.27 ’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa plɛklɩkala; ’be juifëa ’bre nyɔɔlɔ bäa’ Rabii nɩ, ’ɔɔ ‑bɛ ’ŋlʋʋ ’nyɩ dɛtrɛ ’wʋ ‑a. ‑Bɛ ’sɔɔwʋ nɩ, Samariinyüü nyra juifënyüü ’ü ’nönröwli ‑a.. ‑Maa ’ünyɩ Jesu ‑a ’bete wiili ’ɔ ’betre ’ɔɔn le, ’aiɛ, wii ’plɛɛ ’ɔ nyra ’ɔɔn dɛtɛ le? ²⁸’A ‑plɩɩ ’ŋlʋʋlɔ ‑gba ’ɔa bëtä ’kä, ’ɔnya fa fʋfɔlʋ, ’ɔnya mi bätäa nyüü ‑gbala: ²⁹«’Ba ji ’amä nyɔɔlɔ ‑gbalaa’ ’mɩ wiili kä ’fɩɔ ’n nʋa’ ’jä! ‑Mää ’Kriisë ‑a ‑plɩɩ?» ³⁰’Üa ’fɩɔ nya ’cie bätä ‑bɛ ’ü jö ‑tɛ Jesu bäa’. ³¹’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’soso ’ɔɔn ’wʋ bɩa: «Rabii, jidɛɛ.» ³²‑Maa ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Jijrɛlɛ ’nëmäa’ ji ’ɛ bälɩ, ’anyɩ ’ɛɛn jre ‑a jre.» ³³’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’paa wii ɔ: «‑Ii! Nyɔɔ ‑moloo ‑beere dɛɛ ja ’ɔɔn jijrɛ?» ³⁴Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Na jijrɛ bä ‑a nʋ wiili nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’daaa’, ‑bɛ ‑a ’wlara ’ɔa ’jrʋpa.» ³⁵’Ɔ ‑nëma ’sɔɔwʋ nɩ: «’Anyɩ ’daa: ‹‑Söplü mlɔɔ tɩɔ ’lɩ pütia ’mä ‑flɔɔɔ.› ’Ba ‑jää, ’amɔ ’n ‑gbala; ’ba dɔ ’nyü4.35 ’nyü: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’ba dɔ ’wli ’wʋ». ’wʋ ’ba ‑pʋpɔ pütia: ’ü ’a ‑flɔɔɔ, ’ü ’a ’böbösa bä! ³⁶Nyɔɔlɔ möa’ ‑gbaakalɩ, ’ü ’baalɩ ’kä ’ü ‑nyɛɛɛ ’ɔɔn, ’ɛɛ ’ɔ ‑tʋʋä ‑wälɩ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa käa ‑gʋ. ’Ia ’taɩn ’lɩ, nyɔɔlɔ ‑goooa’ ‑bɛ ‑mɔlɔ ’bööa’ nö dɔrʋ4.36 Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Amɔɔsë, ’ɔɔ ’paa ‑srɩlɩ jöa’ i kä ’mlɩ ‑mɔlɔ ‑gbaalaa’ ’mäa’ ‑mɔlɔ ‑goooa’ ’wʋsi. Amɔɔsë 9.13.. ³⁷Tapönänälä ’daaa’ ‑maa: ‹‑Gogoa nɔ bälɩ, ‑bɛ ’böböa nɔ bälɩ› nɩ, ’cɩcasa bäsaa. ³⁸‑Tɛ ’lɩ ’anyɩa’ ‑goolo nɩ, ’ii ’n blɔ ’amɩ ‑gbaalakalɩ; ‑mölöö ‑fɛ ’jrʋpalä ’anya mi ’ään ‑gälɩ blö.»

³⁹Wiili ’ŋlʋʋlɔ ’pa ɩa’ ‑bɛ ’ɔ ’daaa’ ‑maa Jesu ‑gbala ’ɔɔn wiili kä ’fɩɔ ’ɔ nʋa’ nɩ, ’ia ‑gʋ, Samariinyüü ’kɔkɔmlɛ toro Jesu plɛ. ⁴⁰Samariinyüüa ’mʋgbɛ jia’, ‑bɛ ’ü ’tɔa’ ’ɔɔn ‑gba nɩ, bibie ’ü bibie ’ɔɔn ’ɔmä ’üün jrüü jie ‑gbasi. ’Ɔnya ‑si ’lɩ jrüü ’sɔɔ. ⁴¹’Ɔa ’papawiia ‑gʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ nya toro ’sɔɔwʋ ’ɔɔn plɛɛ; ⁴²‑bɛ ’ü ‑gbala ’ŋlʋʋlɔ ‑maa: «‑Mää wiili ‑gbaa’, ‑mää ’ia ‑gʋ a ‑kanyɩ toro ’ɔɔn plɛ, ‑maa ana ’mʋgbɛ nya ’ɔɔn ’nyaklipo, a jre ’iin ɔ ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ ’kasa ’pläa ’fɩɔa ’Lɩmlɩbanyɔɔ ’Kriisë4.42 ’Kriisë: ‑Taa ‑waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..»

’Kɩɩ ‑gälɩglaaranyɔɔ kpaköa ’jʋlɔ Jesu ’pʋɔa’

Lukë 7.1-10; 17.5

⁴³Jesu ‑sia’ jrüü ’sɔɔ nɩ, ’ɔnya mi Galilee; ⁴⁴’be ’ɔa ’mʋgbɛ ’pa kä ’iin. ’Ɔ nɩnɩa: Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔa ’brea nyüü ’nyɩ ’dara ’ɔɔn nyɔɔ ‑a. ⁴⁵’Ɔ ’tɔa’ Galilee nɩ, ’ia nyüü ’kpla ’ɔɔn ’cɩcasa; ’ü ’jä wiili kä ’fɩɔ ’ɔ nrörö käa’ Jerusalɛɛmë, ‑glɩsɩglɩsɩa ’taɩn ’lɩ. ⁴⁶Jesu nya ’blöö Galileea Kanaa dɛrɩ, i ’ɔ ’cicri käa’ ’nɩ ‑duvɛɛn ’lɩ. ’Kɩɩa ‑gälɩglaaranyɔɔ ’doo bä kä Kapɛrënaumëbätä, ’ɔa ’jʋ ’nyɩ kä ‑ya ‑a ‑ya. ⁴⁷’Ɔ ’nua’ ‑maa Jesu ’a Judee ’sɔ, ’ɔ ’a Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ ji nɩ, ’ɔnya mi ’ɔɔn bibie, ɔ ’cie ɔ ji ɔ ’pʋɔ ’ɔa ’jʋlɔ bäa’ jäjä ’nyʋfɔ mlɩ. ⁴⁸Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’A ‑kaaŋlʋa’ ‑saragbia tie nyra plɛklɩkalawii ’jä nɩ, ’a ‑nëmä ’mɩ plɛ ‑a toro.» ⁴⁹’Iibäa’ ’kɩɩa ‑gälɩglaaranyɔɔ kpakölɔ nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ’cie ɔ, ‑a ji ’na ’jʋ ‑pɩ jä.» ⁵⁰’Iibäa’ Jesu nɩ: «Mi, ‑na ’jʋ bä ’plä ’wʋ.» ’Ɔnya toro Jesua mlɩa wii plɛ, ‑bɛ ’ɔ mö ‑gbööli. ⁵¹’A mö nyɔɔlɔ mö ɩ, ‑bɛ ’ɔ nyra ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü traraklɩ, ’ü jö ɩ ’ɔɔn ‑gbala: «‑Na ’jʋ ’a ’pʋ.» ⁵²’Ɔnya ’bete ’üün: «‑Gliii ’plɛɛ ’lɩ ’ɔa fugba ’na le?» ’Iibäa’ nyüülü nɩ: «Braasrɩɩa ‑gbiajrʋa ‑gliiibɔʋ ’doo ’lɩ4.52 ‑gbiajrʋa ‑gliiibɔʋ ’doo ’lɩ: Grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’iibä: «‑uunsɔɔa në ‑gliii»., ’fʋgbalʋ sɔ ’ɔa fugba ’lɩ.» ⁵³’Ü ‑gbaa’ ’iin nɩ, ’jʋlɔa tʋ nya ’pa plɛ ’sɩrɩ ’ia ‑gliii ’deelɛa ’mlɩ Jesu ‑gbala ’ɔɔn ‑na ’jʋ bä ’plä ’wʋ. ’Ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ‑gbööö nya toro ’ɔɔn plɛ. ⁵⁴Jesu sɔa’ Judee ‑bɛ ’ɔ jia’ Galilee nɩ, ’a ’sɔɔa ni ‑saragbia tielɛ ’ɔ nʋa’.

‑Wusublanyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’ Bɛtɛsëdaa ’nie ’dee ‑gba

Jaan 7.19-24; 9.1-17

¹’I ‑sia’ nɩ, juifëa ‑glɩsɩglɩsɩ bä ɩ Jerusalɛɛmë, Jesu nya mi ’lɩ. ²‑Bɛ ‑nyɛɛ Jerusalɛɛmë ’lee nɩ, ’nie ’dee bä ‑plɩɩ, ‑bablëëa palafawʋa ‑gba, ’ɛɛ ’ü ’dara Bɛtɛsëdaa5.2 Bɛtɛsëdaa: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Bɛtësata. Ebrööwii ’lɩ. ’Ɛa ‑gba bä papu ‑gböö. ³‑Wusublanyüü ’kɔkɔmlɛ ’pepe ’lɩ ‑wälɩ: ’nɔnɔnyüü, kpakpanyüü, nyüülü kä ‑gbaa dii jäa’. ’Niea ’kädögödɛɛ ’ü ‑glaaa5.3 ’niea ’kädögödɛɛ ’ü ‑glaaa: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ⁴’be ’aanjë ’cecrie ’nielɛa ’mlɩ ’kä ’ɔ ’dögö ’ɛɛn ’kä, ‑mɔlɔ ‑kätɩ ’cerea’ ’lɩ, ’ɔ ’pʋɔ, ’sɩmɩ ’ɔa ‑wusu ma bä5.4 ‑Taa ’pɛlɛ (4) ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ⁵Nyɔɔ ’doo bä ɩ ’lɩ, ‑wusu ’blaa’ ’ɔɔn ’ia ‑sɩ ‑glʋ ‑sɩ ‑pʋ ‑sɩ ‑uuntää. ⁶Jesu ’jäa’ ’ɔɔn ’ɔ ’pia’ ‑plɩɩ nɩ, ‑bɛ ’ɔ jrea’ ’saa ‑wusu nyaa’ ’ɔɔn ‑gba ‑wlɛ nɩ, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «‑Baata ‑mä ’pʋ?» ⁷’Iibäa’ ‑wusublanyɔɔlɔ nɩ: «’Pläkänyɔɔ o, ’nyɩ nyɔɔ ‑a kä ’ɔmä ’mɩ ’nie ’lɩ bere ɛma ’dögökä, ‑bɛ ’asɩ ’n mö ’nie ’lɩ blö, ’kä nyɔɔ ‑moloo ’bösrö ’mɩ.» ⁸’Iibäa’ Jesu nɩ: «Sɔwʋ, dɔrɔ ‑na ‑gbitɛɛ ’wʋ, ’kä ‑nyɛɛɛ!» ⁹’Köklesa nyɔɔlɔ nya ’pʋ; ’ɔnya dɔrɔ ’ɔa ‑gbitɛɛ ’wʋ, ’ɔnya ’nyɛ. ’Ia ‑srɩlɩ bä kä ‑fʋflʋpasrɩ5.9 ‑fʋflʋpasrɩ: ’Sɔrɛdɛ bäsaa, ’iibä juifëa ‑fʋflʋpasrɩ.. ¹⁰’A ’ia ‑gʋ juifë nya ‑gbala nyɔɔlɔ Jesu ’pʋɔa’: «’Saarɩ bä ‑fʋflʋpasrɩ, ‑nyɩ kä ‑a kä ‑mä ‑na ‑gbitɛɛ ‑gbötö!» ¹¹Nyɔɔlɔ nya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔlɔ ’pʋɔa’ ’mɩ, ’ɔɔ ‑gbala ’mɩ: ‹Dɔrɔ ‑na ‑gbitɛɛ ’wʋ, ’kä ‑nyɛɛ.› » ¹²’Ünya ’bete ’ɔɔn: «Nyɔɔ ’plɛɛ bäsaa, ɔ ‑gbala ‑mɩ ‑maa: ‹Dɔrɔ ‑na ‑gbitɛɛ ’wʋ, ’kä ‑nyɛɛ› le?» ¹³‑Maa ’ɔ ‑kanyɩ nyɔɔlɔ ’pʋɔa’ ’ɔmɩ ‑a jre, ’be Jesu sakla ‑jria ’lɩ. ¹⁴’I ‑sia’ nɩ, Jesu nya jrä ’ɔɔn Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ; ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Jää ‑mɔ, ‑nya ’pʋ; ‑kanyɩ nʋ ‑balʋ, ‑mɩlɩ ’mäa’ ‑mɩ ‑gälɩjrä ‑pɩ ’wʋsi.» ¹⁵Nyɔɔlɔ nya mi, ’ɔnya ‑gbala juifënyüü ‑ma Jesu ’pʋɔ ’ɔɔn. ¹⁶’A ’ia ‑gʋ juifënyüü prɛ Jesu ’ümä ’ɔɔn ’bla5.16 ’ümä ’ɔɔn ’bla: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ümä ’ɔɔn ‑gbi ‑gba nʋ., ’be i ’ɔ nʋa’ nɩ, ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ bäsaa.

’Sɩrɩ Jesu ’saa juifënyüü ‑gälɩ

¹⁷Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Na Tʋ ‑ka ‑fɛɛɛ ‑pɩɔ ’jrʋpa, ’na ’mʋgbɛ ’ää ’n ‑fɛɛɛ5.17 Jenɛɛsë 2.2-3. ’I ‑jɩjra ‑maa Nyɔsʋa ’pa ‑fʋflʋ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ. Juifënyüü jre ’iin, ‑maa ’äa plɛklɩ ’i kʋ, ’ü jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa käa’ cɛ, ‑tʋtʋ nyra ‑fʋflʋpasrɩ. Ima bä ’iin, ’ü ‑kanyɩ kä ‑a kä ’ümä Jesu ‑gbagblɛ ‑gʋ ’kpla..» ¹⁸’Ia ‑gʋ juifënyüü ’bata ’sɔɔwʋ ’ɔa ’bablakʋ, ‑mää ‑fʋflʋpasrɩ ’ɔnyɩ ‑trääräa’ ’lɩ, ‑mää ’ia ’dooa ‑gʋ ‑a, ‑maa Nyɔsʋalɔ ’ɔ ’daraa’ ’ɔa ’mʋgbɛa Tʋ, ‑bɛ ’ɔ ’paplaa’ ’ɔa nyufa Nyɔsʋa ’klɩ. ¹⁹Jesu nya ’patä ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’Jʋa ’doo ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ɔ nʋ dɛɛ, wiili Tʋ nʋa’ ’ɔ ’jäa’ ’ii ’ɔ nö: wiili kä ’fɩɔ Tʋ nöa’, ’asɩ ’Jʋ nö bɩa ’iin. ²⁰’Be Tʋ ‑wa ’ɔa ’Jʋ, ’ɔ srara ’ɔɔn i kä ’fɩɔ ’ɔ nöa’, ’kä ’ɔnya ’ɔɔn ‑mɩlɩ ‑sia’ ‑taa ni ’wʋ srara, ’ana plɛklɩ ’mä kala. ²¹’Sɩrɩ Tʋ tɛrɛa’ jäjänyüü ’kä ‑bɛ ’ɔ ‑nyɛɛa’ ’üün ’klä, ’asɩ ’Jʋ ‑nyɛɛ bɩa ’klä ‑mɔlɔ ’ɔ ‑waa’. ²²Tʋ ’nyɩ ‑tʋ nyɔɔa ‑gä ‑a, ‑maa ’Jʋ ’ɔ ‑nyɩ ‑gäa ’fɩɔ kälɩ, ²³nyüüa ’fɩɔ ’mä ’Jʋ ’bʋala, ’sɩrɩ ’ü ’bʋalaa’ Tʋ. Nyɔɔlɔ ’nyɩ ’bʋalaa’ ’Jʋlɔ ’nyɩ Tʋlɔ blɔa’ ’ɔɔn ‑a ’bʋala.

²⁴«’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔlɔ poa’ ’na ’papawii ’nyakli ‑bɛ ’ɔ toro nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ plɛ nɩ, ’ɔ kä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä. ’Ɔa ‑gä ‑nëmä ‑träärä ‑a ‑träärä. ’Ia nyɔɔlɔ, ’ɔ ’a jäjä ’lɩ sɔ, ’ɔ ’a ’klä ’lɩ ji. ²⁵’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’taɩn jö, ‑bɛ ’ia ’tɔtɔkʋ bɩa, jäjänyüü nya Nyɔsʋaa ’Jʋa wii ’wli ’nua; ü nëmäa’ ’iin ’wli ’nu, ’ünya ’lɩbäa. ²⁶’Sɩrɩ ’klä bäa’ Tʋ ’lɩ nɩ, ’asɩ ’ɔ ‑nyɩ ’Jʋ ’klä ’ämä ’ɔɔn ’lɩbä. ²⁷’Ɔnya ‑nyɩ ’ɔɔn ’klü ’ɔmä ‑gä ‑tʋ, ’kä Nyɔɔa ’Jʋ5.27 Daniɛɛlë 7.13-14. ’ɔ bäa’ ’ia ‑gʋ. ²⁸’I ’nɩ kala ’amɩ plɛ ’klɩ, ’ia ’taɩn jö nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ ’kuyi ’lɩ nya ’ɔa wii ’wli ’nua, ²⁹’kä ’ünya ’lɩ ’cie. ‑Mülü nʋa’ ’cɩcasa, ’ünya ’kuaabre sɔa ’kä ’ünya ’klä ’jä, ‑maa ‑mölö nʋa’ ‑balʋ, ’ünya ’kuaabre sɔa ‑gäa ‑gʋ5.29 Daniɛɛlë 12.2.. ³⁰’Na ’doo ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ‑a nʋ ’na plɛklɩa wii. ’Sɩrɩ ’n ’nööa’, ’asɩ ’n ‑tʋʋä ‑gä; ‑bɛ ’na ‑gä ’n ‑tʋʋäa’ ’ä bä ’cɩcasa, ’be ‑mää ’na plɛklɩa wii ’nyɩ nʋ, ‑maa wiili Tʋlɔ blɔa’ ’mɩ ’bataa’, ’ii ’n nö.

³¹«’Na ’doo ma ’pa ’na ‑gä nɩ, wiili ’mäa’ ’lɩsa ‑nëmä wii ’wʋ ‑a ’bala. ³²Nyɔɔ ‑moloo bälɩ ’ɔ ’paa ’na ‑gä, ’n jre ’iin wiili ’ɔ ’saalɩ ’na ‑gʋ, ’cɩcasa bäsaa. ³³’A blɔ nyüü Jaan dɛrɩ5.33 Jaan 1.19., ’ɔnya ’salɩ ’cɩcasa. ³⁴’Mɔɔlɔ nɩ, ‑mää ’kä nyɔɔ ’mä ’na ‑gä ’pa, ‑maa ’amä ’lɩmlɩwʋ, ’ia ‑gʋ ’n ’pa ’imɩ. ³⁵Jaan ‑beere kä ’napɛlɛ ’ü ‑gölöa’, ɛ ŋʋaa’. ’Anya nʋ ’ɛa dɔrʋ ’taɩn jie ‑a ’mlɩ. ³⁶’Mɔɔlɔ nɩ, ’na ‑gä ‑si Jaan a nä ’wʋ. ’Jrʋpalä Tʋ ‑nyɩa’ ’mɩ ‑a ’wlaraa’, ä ’n ‑fɛɛɛa’, ’ää ’saalɩ ’sɩrɩ Tʋ blɔa’ ’mɩ. ³⁷Tʋlɔ blɔa’ ’mɩ, ’ɔa ’mʋgbɛ ’pa bɩa ’na ‑gä. ’A ‑kaapɩɔ ’ɔa mlɩa wii ’wli ’nu, ’a ‑kaapɩɔ ’ɔa ’klʋɩ ’jä. ³⁸’Ɔa ’papawii ’nyɩ ’amɩ ’lɩ ‑a bä, ’be nyɔɔlɔ ’ɔ blɔa’ ’anyɩ toro ’ɔɔn plɛ ‑a. ³⁹’A ‑täsä ’cɩcasa nyɔsʋapɔɔkʋ ’mʋfasa ’ana plɛ nɩnɩa, ’ii ’mä ’amɩ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ‑nyɩ, ‑bɛ ‑jɩjradiili, ’ii ’paa ’na ‑gä. ⁴⁰‑Bɛ ’anyɩ ’bata ’bata ‑a ’amä ’mɩ ‑gbajijrö ’amä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa ’kä ’jä. ⁴¹‑Mää nyüü ’nyɩ ’bʋala ’mɩ. ⁴²‑Maa ’n jre ’amɩ, ’anyɩ Nyɔsʋa ‑a ‑wa. ⁴³’Na Tʋa ’nyrɩklɩ ’n jrörö, ‑bɛ ’anyɩ ’kʋɛɛ ’mɩ ’lɩ. Nyɔɔ ‑moloo ma jrörö ’ɔa ’mʋgbɛa ’nyrɩklɩ, ’anya ’ɔɔn ’lɩ ’kʋɛɛa. ⁴⁴’Amɔlɔ nyüüa ’bʋalakʋ käa’ ’tʋ, ‑bɛ ünyɩ ’bataa’ Nyɔsʋalɔ bäa’ ’doo, ’ɔa në ’bʋalakʋ, ‑asɩ ’anya ’mɩ plɛtoro le? ⁴⁵’Anyɩ bobo ‑maa ’mɔɔ nëmä ‑srɩ ’lɩ ’ana ‑gbaa’ ‑gä ’sa Tʋa ’klɩ. Nyɔɔlɔ ’mäa’ ’lɩ ’iin ’sa, ’ɔɔ bä Moisë, ɔ ’a ’piea’ plɛ ‑gälɩ. ⁴⁶’Ama toro ɩ Moisë plɛ nɩ, ’anya ɩ ’mɩ plɛtoroa bɩa, ’be wiili ’ɔ ‑jɩjraa’ ’na ‑gä ’ɔ ’pa5.46 Deteronɔɔmë 18.15.. ⁴⁷‑Bɛ ’ama ’nyɩ ’dara wiili ’ɔ ‑jɩjraa’ wii ‑a nɩ, ‑asɩ ’anya ’na ’papawii wii ’dara le?»

Jesu ’fini nyüüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋ (5 000) ’klɩ

Matiö 14.13-21; Marëkë 6.30-44; Lukë 9.10-17

¹’Ia ’fɩɔ ‑sia’ nɩ, Jesu nya ’prɛrɛ Galileea ’nie kpakilɛ ’ü ’daraa’ Tiberiadë, ’äa ’pɛ ‑mɩdee ‑gälɩ. ²‑Saragbia tielë ’ɔ nöa’ ‑bɛ ’ɔ ’pʋɔa’ ‑wusublanyüü, ’ia ‑gʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ prɛ ’ɔɔn dɛrɩ. ³Jesu nya ’jra ’dʋgba ’wli, ’a ‑nyɛɛ ’ɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü kʋ. ⁴‑Bɛ juifëa ‑glɩsɩglɩsɩlɛ ’ü ’daraa’ ’Paakë, ’ɛa ’taɩn ’cicrewälɩ. ⁵Jesu dɔrɔa’ ’klʋɩ ’wʋ ‑bɛ ’ɔ ’jäa’ nyüü ’kɔkɔmlɛa ‑jria ’ü jaraa’ ’ɔa ’pɛlɩ nɩ, ’ɔnya ’bete Filipë: «‑A ’plɛɛ anya ‑plɩ ’flɔɔ ‑srooro, ‑bɛ anya nyüülü kʋa’ ‑pɩ ‑nyɩ le?» ⁶Jesu jre ’sɩrɩ ’ɔmäa’ nʋ ‑maa ‑jɔjɔsa ’ɔ ’bete ’ɔɔn. ⁷Filipë nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Bakää anyɩ ‑su deniea ‑glʋɩsɔɔa ’flɔɔ6.7 deniea ‑glʋɩsɔɔ: Denie ’dee bä ’üa ’brea jrüü ’dooa ’pɛpɛɛmölii., ‑bɛ anyɩ ‑pä ’ua klüü jie, ’u ‑nëmä ’üün mlɩ ‑a bɩa.» ⁸’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo, Simɔɔ Piɛɛrëa ‑wlajʋ Andree nɩ: ⁹«Nyɩbɛnyʋklɔ ’doo bä ‑pɩ ’ɔ ’klaa ɔlëgëa6.9 ɔlëgë: ’I ‑beere ‑nyɔɔ. ’Pʋablanyüüa jijrɛ ma bäsaa. ’flɔɔbü ‑gböö nyra ‑srü jie ’sɔɔ. ‑Maa dɛɛ ’plɛɛ ’imä ‑taa nyüü ’kɔkɔmlɛlü ‑gba nʋ le?» ¹⁰Jesu ‑nëma nɩ: «’Ba ‑gbala ’üa ’fɩɔ ü kɔkɔwälɩ.» ’Sipi ’kɔkɔmlɛ bä ɩ ‑plɩɩ. ’Ünya kɔ kɔ ’iin ’wʋ. ’Ü bä nyɩberüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋa ’samaa dɛɛ (5 000). ¹¹Jesu nya dɔrɔ ’flɔɔlʋ ’wʋ, ’ɔnya ’trɛɛ Nyɔsʋa, ’ɔnya ‑päälä ’uun ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑päälä ’uun nyüülü kɔ kɔa’ ‑wälɩ ’lɩ. ’Asɩ ’ɔ ‑päälä bɩa ’üün ‑srü ’lɩ ’sɩmɩ ‑moloo ma ‑wa. ¹²Nyüülü döa’, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «’Ba ’bütö klüü ‑mɩlɩ tɩɔa’ ’lɩ, dɛɛ ‑pɩ ’mɔlɔ.» ¹³’Ü jia’ ɔlëgëa ’flɔɔbü ‑gböölü ’ɔ ’paplaa’ ‑gälɩ nɩ, ’ua ‑mʋlʋ tɩɔa’ ’lɩ ’ü ’bütöa’ nɩ, ’u ’sie dɔgbɩ ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔ. ¹⁴Nyüülü ’jäa’ ‑saragbia tielɛ Jesu nʋa’, ’ü ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’ɔɔ bä ’kasa nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔlɔ nëmäa’ ’pläa ’mlɩ ji6.14 Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔlɔ Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔmäa’ ja nɩ, ’ɔɔ bä Mesii. Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔlɔ Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔmäa’ ja nɩ, ’ɔɔ bä Mesii. ‑Mölöö ’kpɩa ‑maa: Mesiilɔ nɩ, ’ɔɔ nëmä ’iin nʋ ’kä ’flɔɔ nya cɛlɩ ’sɔ ’kä ’unya ‑tʋtʋ ’wʋ böblö, ’sɩrɩ Moisë nʋa’..» ¹⁵‑Bɛ Jesu jrea’ ’saa ’ünya ’ɔa ’klɛɛ jia ’ümä ’ɔɔn ’kɩɩ ’lɩnrörö nɩ, ’ɔa ’doo nya ’patä ’ɔnya ’blöö ’dʋgba ’wli dɛrɩ.

Jesu ’nyɛrɛ ’nie ’klɩ

Matiö 14.22-34; Marëkë 6.45-53

¹⁶‑Gbiajrʋ mia’ nɩ, Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’cere ’nie ‑gba. ¹⁷’Ünya ’jra ‑gɔlʋ ’dooa mlɩ, ‑bɛ ’ü ’pɩɛ ’nie ’ü mö Kapɛrënaumë. ’Ia ’taɩn ’lɩ ‑gbia ’a ka, ‑bɛ Jesu ‑kaaŋlʋ ’üün ‑gälɩjrä. ¹⁸‑Püpö kpakö nya ji, ’niea ’fɩɔ ’dögökä. ¹⁹’Ümä ‑gɔlʋ ’duduu ’ümä kilomɛtrë ‑gböö ’aiɛ ‑uundooa6.19 Grɛɛkëwii nö: sëtadë ‑glʋa ’samaa dɛɛ. Sëtadë ’dee bä ’mɛtrëa ‑glʋɩ ‑uunmlɔɔ ‑bɛ ‑gböö (185). ’samaa dɛɛ nʋkalɩ mi nɩ, ’ü ’jää Jesu ’wʋ ‑bɛ ’ɔ ’nyɛrɛ ’nie ’klɩ, ’ɔ jijrö ’üa ‑gɔlʋ ‑gba. Ŋalɛ nya ’bla ’üün. ²⁰’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Mɔɔ bäsaa, ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’amɩ!» ²¹’Ü ’jrara ’ɔɔn ‑gɔlʋ ’lɩ dotro, ‑bɛ ’ü ’tɔ ‑tɛ ’lɩ ’ü mö ɩa’6.21 Jɔɔbë 38.9-11; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 29.3-4,10-11; 65.5-7; 89.9; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 107.23-32..

Jijrɛlɛ ‑nyɛɛa’ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä

²²’Ia ‑srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, nyüü ‑mülü tɩɔ ɩa’ ’niea ’pɛ ‑mɛlɛ ‑gälɩ nya ‑tʋ ’iin ’nyügba ’sɩrɩ ‑gɔlʋ ’doo tɩɔ ɩa’ ‑plɩ6.22 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra tɛklɩ: «’uulu nɩ, ’ua ’mlɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’jra»., ‑bɛ Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩa’ ’lɩmlörö ‑bɛ ’üa ’kpɔ faa’ ‑gɔlʋ ’ü mia’. ²³‑Goli ‑mɩdoo nya sɔ bätälä ’ü ’daraa’ Tiberiadë, ’ünya ji ‑plɩɩlɩ Jesu ’trɛɛrɛ käa’ Nyɔsʋa ‑bɛ ’ü jia’ ’flɔɔ, ’ia ‑gba. ²⁴Nyüü jrea’ ’saa ’ɔ nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩ ’lɩ ‑tɔrʋpɩɔ ‑a bä nɩ, ’üa ’mʋgbɛ nya ’jra ‑gɔlili ’lɩ ’ünya mi Kapɛrënaumë Jesu ’batra. ²⁵’Ü jräa’ ’ɔɔn ’niea ’wlugba nɩ, ’ü ‑nëma: «Rabii, ’taɩn ’plɛɛ ’lɩ ‑ji ‑tɛ le?» ²⁶Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑mä ‑saragbia tielë ’n nʋa’ ‑bɛ ’a ’jäa’ ‑mä ’ia ‑gʋ ’anyɩ ’bata ’mɩ, ‑maa ’flɔɔ ’a jia’ ‑bɛ ’a döa’, ’ia ‑gʋ ’a ’bata ’mɩ.»

²⁷«’A ’nɩ ‑fɛ ’jrʋpa jijrili ‑fɛɛɛa’ ’ia ‑gʋ, ‑maa ’ba ‑fɛ ’jrʋpa ‑mɩlɩ bäa’ ‑wɩara ’klä ’ia ‑gʋ, i Nyɔɔa ’Jʋ ’mäa’ ’amɩ ‑nyɩ. ’Ɔɔ Tʋ Nyɔsʋa ‑nyɩ ’ɔa ’klü.» ²⁸’Iibäa’ ’üün nɩ: «‑Asɩ anya nʋ ‑bɛ anya Nyɔsʋa ’jrʋpa ‑fɛ le?» ²⁹Jesu nya ‑gbala ’üün: «Nyɔsʋaa ’jrʋpalä amäa’ ‑fɛ ’ää bä ’ba toro nyɔɔlɔ ’ɔ blɔa’ plɛ6.29 Rɔmënyüü 3.28..» ³⁰’Iibäa’ ’üün nɩ: «‑Saragbia tie ’plɛɛ ‑nya ‑plɩɩ nʋ i anya ’jä, ‑bɛ anya ‑mɩ plɛtoro le? ’Jrʋpa ’plɛɛ ‑nëmä ‑plɩ nʋ le? ³¹Ana tʋɩɩ bä käa’ ‑aaga ’lɩ nɩ, ’maanë6.31 ’maanë: ’A jijrili Nyɔsʋa ‑nyɩa’ Israɛɛlënyüü ’ü bä ‑aaga ’lɩ. ’ü ji ’sɩrɩ nyɔsʋapɔɔkʋ ‑gbaa’: Cɛlɩa ’Flɔɔ ’ɔ ‑nyɩ ’üün, ’uu ’ü ji6.31 Ɛgësɔɔdë 16.4,15; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 78.24..» ³²Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ‑mää Moisë ’nyɩ ’amɩ cɛlɩa ’flɔɔ ‑nyɩ, ‑maa ’na Tʋ ’ɔɔ ‑nyɛɛ ’amɩ cɛlɩa ’tasɩrɩa ’flɔɔ. ³³Nyɔsʋaa ’flɔɔlʋ nɩ, ’au sɔa’ cɛlɩ ‑bɛ u ‑nyɛɛa’ ’plä ’klä.» ³⁴’Ü ‑nëma nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ‑nyɩ amɩ ’ia nu ’flɔɔlʋ ’plɔʋplɔʋ.» ³⁵Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Mɔɔlɔ nɩ, ’mɔɔ bä ’flɔɔlʋ6.35 ’flɔɔ: ’A juifënyüüa jijri, ’sɩrɩ bakʋɛnyɔɔa jijrɛ bäa’ ‑kɔpʋ. bäa’ ’klä. Nyɔɔlɔ jöa’ ’na ‑nyɛɛ, ‑gbëka ‑nëmä ‑srɩɩ ’ɔmɩ ‑a ’bla, ‑bɛ ‑mɔlɔ toroa’ ’mɩ plɛ nɩ, ’mamlatʋ ‑nëmä ‑srɩɩ ’ɔmɩ ‑a ’bla.

³⁶«’Nyaa kä ’amɩ ’iin ‑gbala ’la, ’anya ’jä ’mɩ, ‑maa ’anyɩ toro ’mɩ plɛ ‑a. ³⁷Ü kä ’fɩɔ Tʋ ‑nyɩa’ ’mɩ ’ünya ’na ’pɛlɩ jia, ‑bɛ ’nëmä bɩa nyɔɔlɔ jöa’ ’na ’pɛlɩ ‑fälɩ ‑a be ’plɔʋ. ³⁸’Nyɩ cɛlɩ ‑a sɔ ’mä ’na plɛ ’klɩa wii nʋ, ‑maa ’n ji ’mä nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ, ’mä ’ɔa ni nʋ. ³⁹‑Bɛ wiili Tʋlɔ6.39 Tʋlɔ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑Bɛ wiili nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ». blɔa’ ’mɩ ’bataa’ nɩ, ’iibä, ’nyɩ ’mɔlɔ ü kä ’fɩɔ ’ɔ ‑nyɩa’ ’mɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo; ‑maa ‑a ’ba ’üün ’kuaabre ’pläa bɩarafa ’wʋ. ⁴⁰Wiili ’na Tʋ6.40 ’na Tʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Wiili nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ». blɔa’ ’mɩ ’bataa’ nɩ, ’iibä: nyɔɔ o nyɔɔ ’jäa’ ’Jʋ, ‑bɛ ɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ nɩ, ɔ ’jää ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä, ‑bɛ ’pläa bɩarafa ’wʋ ’mä ’üün ’kuaabre ’ba.»

⁴¹Jesu ’daaa’ ‑gʋ «’Mɔɔ bä ’flɔɔlʋ sɔa’ cɛlɩ» nɩ, ’ia ‑gʋ juifë ‑ŋuŋlowälɩ: ⁴²«‑Mää Josɛɛfëa ’jʋ Jesulɔ kä tʋ nyra ’ɔa ’yio a jrea’, ‑mää ’ɔɔ ‑a? ’Ia ‑gbaa ‑bɛ ’ɔ nö ‑maa: ‹Cɛlɩ ’n sɔ› le?» ⁴³’Iibäa’ Jesu nɩ: «’A ’nɩ ’pala ‑plɛlɩ wii ’ana ‑tɔrʋpɩɔ! ⁴⁴Tʋlɔ blɔa’ ’mɩ ma ’nyɩ ’mɩ nyɔɔ ‑gba ‑a ’kʋɛɛrɛ, nyɔɔa ’mlɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ bä ’mɩ dɛrɩ. ‑Bɛ nyɔɔlɔ bäa’ ’mɩ dɛrɩ nɩ, ’nya ’ɔɔn ’kuaabre ’baa ’pläa bɩarafa ’wʋ. ⁴⁵Nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkɩ ’nyɩ ’daa ‑maa: ‹ Nyɔsʋa nya ’üa ’fɩɔ ’kpɩaa6.45 Esaii 54.13 ?› ’Ia ’taɩn ’lɩ nyɔɔ o nyɔɔ poa’ Tʋ ’nyakli, ‑bɛ ’ɔ ‑trääräa’ ’lɩ ’ɔa ’kpɩkpɩakʋ nɩ, ’ɔnya ’na ’pɛlɩ jia. ⁴⁶Nyɔɔ ‑kaapɩɔ Tʋ ’jä, ima ’nyɩ ɔ sɔa’ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ ‑a bä; ’ɔɔ ’jä Tʋ. ⁴⁷’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔlɔ toroa’ ’mɩ plɛ kä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä. ⁴⁸’Mɔɔ bä ’flɔɔlʋ ‑nyɛɛa’ ’klä.

⁴⁹«’Ana tʋɩɩ ji ’maanë ‑aaga ’lɩ, ’asɩɛ ’ü jä. ⁵⁰‑Jää ’flɔɔlʋ sɔa’ cɛlɩ, nyɔɔ ma ji ’uun ’ɔ ‑pɩ jä. ⁵¹’Mɔɔ bä ’flɔɔlʋ sɔa’ cɛlɩ, u ‑nyɛɛa’ ’klä. Nyɔɔ ma ji ’uun, ’ɔnya ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jäa. ‑Bɛ ’flɔɔlʋ ’nëmäa’ ’ɔɔn ‑nyɩ nɩ, ’na ’jajɛ bäsaa, ’ɛɛ ’nëmä ‑nyɩ ’pläa ’kläa ‑gʋ.»

⁵²’Ii ‑gälɩ juifëa ’kpɔ ‑toplo ’lɩ: «’Ia ‑gbaa ‑bɛ ’ɔmä amɩ ’ɔa ’jajɛ ‑nyɩ amä ’ɛɛn ji le?» ⁵³Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ama ’nyɩ Nyɔɔa ’Jʋa ’jajɛ ‑a ji, ‑bɛ ’ama ’nyɩ ’ɔa ‑toru ‑a ’mla, ’klä ’nyɩ ’amɩ ’lɩ ‑a bä. ⁵⁴Nyɔɔlɔ jöa’ ’na ’jajɛ, ‑bɛ ɔ ’mlaaa’ ’na ‑toru nɩ, ’ɔɔ kä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä, ’kä ’nyaa ’ɔɔn ’kuaabre ’ba ’pläa bɩarafa ’wʋ. ⁵⁵’Na ’jajɛ bä ’tasɩrɩa jijrɛ, ’na ‑toru nya bä ’tasɩrɩa ’mamladii. ⁵⁶Nyɔɔlɔ jöa’ ’na ’jajɛ ‑bɛ ɔ ’mlaaa’ ’na ‑toru, ’ɔ bä ’mɩ ’lɩ ‑bɛ ’n bä ’ɔɔn ’lɩ. ⁵⁷’Sɩrɩ ’lɩbä Tʋlɔ blɔa’ ’mɩ käa’ ’nyrɩ ‑bɛ ’n bäa’ ’lɩ nɩ, nyɔɔlɔ nëmäa’ ’mɩ ji, ’asɩ ’nëmä bɩa ’nyrɩkä ‑bɛ ’ɔmä ’lɩbä. ⁵⁸‑Jää ’flɔɔlʋ sɔa’ cɛlɩ. ’Uu ‑bɛ ’maanëlë ’ana tʋɩɩ jia’ ‑bɛ ’ü jäa’ ’nyɩ dɛɛ ’dee ‑a bä6.58 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 78.24 . Nyɔɔlɔ ’mäa’ ‑taa nu ji, ’ɔnya ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jäa.» ⁵⁹I kä ’fɩɔ Jesu ’paa’ ‑plɩɩ nɩ, Kapɛrënaumë ’ɔ ’pala ’iin, juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ ’ɔ ’kpɩara ’ümɩ ’iin.

‑Pɩalä Piɛɛrë ’saa’

⁶⁰Jesua ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa ’kɔkɔmlɛ bɩaa’ ’ɔɔn ’nyaklipopokʋ nɩ, ’ü ‑nëma: «Wiili ’ɔ ’saalɩ, ’i klalɩ; nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’iin ’klɩ ’nyiere le?» ⁶¹Jesu jrea’ ’iin ’sɩrɩ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑ŋuŋloa’ ‑wälɩ ‑bɛ ’ü ’paaa’ ’iin nɩ, ’iibä: «Wiili ’n ’paa’, ’i pa ’amɩ ‑gba ’la? ⁶²‑Bɛ ’taɩn ’lɩ ’amäa’ Nyɔɔa ’Jʋ ’jä ’ɔmäa’ ‑plɩɩlɩ ’ɔ ma bäa’ ’jra le? ⁶³‑Susu ’uu ‑nyɛɛɛ nyɔɔ ’klä, ’jajɛ ’nyɩ dɛɛ ‑a bä. Wiili ’n ‑gbalaa’ ’amɩ ’i bä ‑susu nyra ’klä6.63 Jaan 5.24 . ⁶⁴‑Maa, ’doorodoo bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ’ünyɩ ’dara ’iin wii ‑a.» ’Be ’bala ’käkolofa ’wʋ Jesu jre nyüülü ’nyɩ toroa’ ’ɔɔn plɛ, nyra nyɔɔlɔ nëmäa’ ’ɔɔn ’sa. ⁶⁵’Ɔnya ‑nëma ’sɔɔwʋ: «’A ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ɩ ’amɩ ‑maa, nyɔɔ Tʋ ’nyɩa’ ’mɩ ‑gba ’kʋɛɛrɛ, ’ɔa ’mʋgbɛ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ‑mɛ ’mɩ ‑gälɩ.» ⁶⁶’Bala wiili ’ɔ ’paa’ ’ia ‑srɩ ’lɩ, ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ sɔ ’ɔɔn dɛrɩ, ’ü nyra ’ɔɔn ’sɔ ‑kanyɩ ’nyɛrɛ ’wʋ ‑a. ⁶⁷Jesu nya ’bete nyüüpʋnyüüsɔɔlü: «‑Bɛ ’amɔ le? ’Anyɩ mi ‑a mi?» ⁶⁸’Iibäa’ Simɔɔ Piɛɛrë nɩ: «’Pläkänyɔɔ, nyɔɔ ’plɛɛ kä ‑nyɛɛ anya ‑plɩɩ mi le? ‑Na mlɩa wii ‑nyɛɛ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä. ⁶⁹A toro ‑na mlɩa wii plɛ, anya jre ’sa ‑mɔ bä ’Kriisë, ’Lɩbä Nyɔsʋaa ’Jʋ6.69 ’Lɩbä Nyɔsʋaa ’Jʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑mɔ bä Nyɔsʋaa ’Nyünanyɔɔ», ‑bɛ ‑mɩdoo nö: «‑mɔ bä ’Kriisë, Nyɔsʋaa ’Nyünanyɔɔ.».» ⁷⁰Jesu nya ‑gbala ’üün: «‑Mää ’mɔɔ ’nyɩ ’lɩ ’ana nyüüpʋnyüüsɔɔ ’baa? ‑Bɛ ’ana ‑tɔrʋpɩɔa ’doo bä Sataan ’e!» ⁷¹’A Simɔɔa ’jʋ ’ü ’daraa’ Judaa Isëkario6.71 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’A Judaa, Simɔɔ Isëkarioa ’jʋ, ’ɔɔ Jesu ’daa»., ’ɔɔ Jesu ’daa, ’be ’ɔɔ nëmä ’ɔɔn ’sa, ’ɔ bä nyüüpʋnyüüsɔɔa ‑tɔrʋpɩɔ.

Jesua ‑wlajülü ’nyɩ toroa’ ’ɔɔn plɛ

Jaan 5.44; Jaan 15.18-19; Matiö 10.16

¹’Ia ’fɩɔ ‑sia’ nɩ, Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ Jesu ‑piie. ‑Bɛ juifënyüü ’bataa’ ’ɔa ’bablakʋ nɩ, ’ia ‑gʋ ’ɔnyɩ ’bata Judeea mimikʋ ‑a. ²Juifëa ‑tetua ‑glɩsɩglɩsɩa ’taɩn ’cicrea’ ‑wälɩ nɩ7.2 ’Ia ‑glɩsɩglɩsɩlɛ ma jrälɩ nɩ, Jerusalɛɛmë ’ü mö Nyɔsʋa ’trɛɛ, papladiili ’wʋa’ ’lɩmlɩ ’ia ‑gʋ, ‑bɛ ’sɩrɩ Nyɔsʋa nʋa’ ’ɔ ’jäa’ Israɛɛlëa nyatɛrɩ ’ü bä käa’ ‑aaga ’lɩ (Levitiikë 23.33-43; Deteronɔɔmë 16.13-15; Sakarii 14.16-19). ’Ia ’fɩɔlʋ ’ü ma nëmä ’ii nʋ nɩ, ‑tetu ‑wälɩ ’ü kʋä jrüü ‑uunsɔɔ, ’sɩrɩ ’üa tʋɩɩ nʋ käa’. ‑Glɩsɩglɩsɩlɛ ‑sööö jrüü ‑uunsɔɔ., ³’ɔa ‑wlajü nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Sɔ ‑tɛ, mi Judee, ‑na ’wʋnyɛrɛnyüü ’mä bɩa ‑na ’jrʋpa ’jä. ⁴Nyɔɔ ’daaa’ ’ümä ’ɔa ‑gä ’pa nɩ, ‑mää ’ɔɔn ’nyɩ ‑sisie. I ‑nöa’ nɩ, ‑na ’mʋgbɛ, ‑mɔ ‑a ‑srara ‑na nyufa nyüü ’klɩ.» ⁵’Be ’ɔa ‑wlajüa ’mʋgbɛ ’nyɩ toro bɩa ’ɔɔn plɛ ‑a. ⁶Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Mɔɔlɔ nɩ, ’na ni ’taɩn ‑kaaŋlʋ ’lɩjrä, ‑maa ’ana ’taɩn ’lɩ a bä ’plɔʋplɔʋ. ⁷’Plä ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ä jrara ’amɩ ’nyüa ’mlɩ; ’mɔɔlɔ nɩ, ’ä jrara ’mɩ ’nyüa ’mlɩ, dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’n ’daaa’ ’äa nʋnʋgbi bʋbɔ7.7 Jaan 15.19 . ⁸’Amɔlɔ nɩ, ’ba mi ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ, ‑maa ’mɔɔlɔ nɩ, ’na ’taɩn ‑kaaŋlʋ ’lɩjrä; ’n ‑kanyɩ ji ’lɩ ‑a7.8 ’n ‑kanyɩ ji ’lɩ ‑a: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’ii ‑jɩjra: ’n ‑kaaŋlʋ mi..» ⁹’Ɔ nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ‑gbalaa’ ’üün nɩ, ’ɔnya tɩɔ Galilee.

Wiili Jesu ’kpɩaa’ ‑tetua ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ

Lukë 2.34; Jaan 3.34; 5.5-18; Rɔmënyüü 2.17-23; Jaan 8.19-24

¹⁰Jesua ‑wlajü mia’ ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ nɩ, ’ɔnya mi ’lɩ bɩa, ‑maa ’ɔ ‑sisie. ¹¹’Ü ’jää ‑glɩsɩglɩsɩ, ‑bɛ juifë ’bata ’ɔɔn: «‑A ’plɛɛ ’ɔ bä le?» ¹²’Ɔa ‑gä ’ü ‑toplo ’lɩ ‑jria ’lɩ. ‑Mölöö nö: «’Cɩcanyɔɔ ’ɔ bä» ‑bɛ ‑mölöö nö: «‑Gbagblɛ; nyüü ’ɔ ’baa ’nyʋfɔ ’wʋ.» ¹³Juifëa ‑gʋ ŋalɛ ’blaa ’üün; nyɔɔ ’nyɩ ’wlalɩkä ’ɔnyɩ ’pa ’ɔa ‑gä ‑a. ¹⁴‑Glɩsɩglɩsɩ ’mä ’lɩ mümlökalɩ mi nɩ, Jesu nya pa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa. ¹⁵’I kala juifënyüü plɛklɩ, ’ü ‑nëma: «‑Asɩ ’ɔ nʋ ‑bɛ ’ɔ jre nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩa wii le? ’Ɔɔlɔ ’nyɩa’ ’ia ‑suku pa7.15 Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, nyɔɔ ma nëmä ’kpɩa nɩ, Rabiia ‑gba ’ɔ ’kpɩa, ’fɩɔwʋ ’kä ’ɔ ’kpɩa. ‑Bɛ nyɔɔ ’nyɩa’ ’ia ‑suku pa nɩ, ’ɔnyɩ kä ‑kä ’ɔmä nyɔɔ ’kpɩa..» ¹⁶Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Na ’kpɩkpɩakʋ ’nyɩ ’na bobowlia ’jrʋpa ‑a bä, ‑maa nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’ɔa bobowli bäsaa. ¹⁷Nyɔɔlɔ ’bataa’ Nyɔsʋaa mlɩa wiia ’lɩträäräkʋ nya ’iin jrea ’na ’kpɩkpɩakʋ ma sɔ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ, ’aiɛ ima ’daa ’na ’mʋgbɛa bobowli. ¹⁸Nyɔɔlɔ kä ’mlɔɔ ’palaa’ ’ɔa ’mʋgbɛa ’nyrɩklɩ wii nɩ, ’ɔa ’mʋgbɛa ’bʋalakʋ ’ɔ ’bata. ‑Maa ‑mɔlɔ ’bataa’ nyɔɔlɔ blɔa’ ’ɔɔn ’ɔa ’bʋalakʋ nɩ, ’ɔɔ ’saalɩ ’cɩcasa, ‑gbagblɛ ’nyɩ ’ɔa ’lɩsawiia ’mlɩ ‑a bä. ¹⁹Moisë ’nyɩ ’amɩ ‑dɔa ‑pɔɔkʋ ‑a ‑nyɩ? ‑Bɛ ’asɩɛ ’ana nyɔɔ ’doo ’nyɩ ‑träärälɩ ’uun ‑a. Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’bata ’na ’bablakʋ le?» ²⁰’Iibäa’ ‑jria nɩ: «Domoo bä ‑mɩ ’lɩ ‑ale? Nyɔɔ ’plɛɛ ’daa ’ɔmä ‑mɩ ’bla le?» ²¹’Iibäa’ Jesu nɩ: «Dii jielɩ ’n nʋa’ ‑plɩɩ ’i kala ’amɩ plɛklɩ7.21 Jaan 5.1-8.! ²²Moisëlɔ ’kpɩaa’ ’amɩ ’böbökʋ nɩ, ‑mää ’ɔɔn ‑tɛɛ ’nyɩ ’iin ja, tʋɩɩ ja ’iin, ‑bɛ ’a ’böö nyüü ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ ’e! ²³’Ama ’bö nyɔɔ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ, ’kä ’a ‑pɩ ‑dɔlʋ Moisë jaa’ wala nɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’paa ’na ’crɛ ’mlɩ, nyɔɔlɔ kä ’fɩɔ ’n ’pʋɔa’ ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ, ’ɔa ‑gʋ le? ²⁴’Anyɩ tɛ nyüü ’klɩ ’anyɩ ’bö ’üün ‑gä ‑gälɩ, ’sɩrɩ ’cɩcasa bäa’ ’asɩ ’ba ’bö ‑gä.»

Jesu bä ’kasa ’Kriisë?

²⁵Jerusalɛɛmëa nyüü ’doorodoo nö ‑maa: «‑Mää ‑mɔlɔ ’ü ’bataa’ ’ümäa’ ’bla, ‑mää ’ɔɔn ‑a? ²⁶’Ɔɔ bä ‑tɛ ‑jria ’klɩ ɔ ’paa wii, ‑bɛ ’ünyɩ cɛ mɛ! ‑Ale ana ’wliklɩa nyüü ’a ’nyie ’kasa ’ɔɔ bä ’Kriisë? ²⁷‑Bɛ ‑mɔlɔ kʋa’ ‑pɩ a jre ’ɔa ’käkolofa ‑o; ‑maa ’Kriisë ma ji ‑srɩɩ, nyɔɔ ‑nëmä ’ɔa sɔfa ‑a jre.» ²⁸Jesu ’kpɩaraa’ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ nɩ, ’ɔnya nyra: «’A jre ’mɩ, ’anya jre ’na sɔrɔfa nɩ? ’Na ’mʋgbɛ ’nyɩ ’wʋ ‑a sɔ ’nyɩ ji ‑a ji. Nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ, ’ɔ bä plɛtoronyɔɔ, ‑maa ’anyɩ ’ɔɔn jre ‑a jre. ²⁹’Mɔɔlɔ nɩ, ’n jre ’ɔɔn, ’ɔa ‑nyɛɛ ’n sɔ, ‑bɛ ’ɔɔ blɔ ’mɩ.» ³⁰’Ia ‑gʋ ’ü ’bata ɩ ’ümä ’ɔɔn ’kpla, ‑maa nyɔɔ ’nyɩ ’ɔɔn ‑gba ‑a ‑fɛ; ’ɔa ’taɩn ‑kaaŋlʋ ’lɩjrä. ³¹‑Jrialɩanyüü ’kɔkɔmlɛ toro ’ɔɔn plɛ. ’Ü ’bete ’üa nyüfë: «’Taɩn ’lɩ ’Kriisëlɔ ’mäa’ ‑srɩɩ ji, ’kä ’ɔa në ‑saragbia tielë nya ‑srɩɩ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩa ni ’wʋsi ‑ale?» ³²Farisinyüü ’nua’ ’iin ’wli ‑jria ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ’ia ‑gʋ ’ünya nyra ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü blɔ ’ɔɔn nyɔsʋaanyükölia ’sʋgɩa dɛrɩ ’ümä ’ɔɔn ’kpla. ³³Jesu ‑nëma: «’N ‑ka ‑sööö ’amɩ jrüü jie ‑gba, ‑bɛ ’mä nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’ɔa ‑nyɛɛ mi. ³⁴’Anya ’mɩ ’bataa, ‑maa ’a ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä, ‑bɛ ‑plɩɩlɩ ’nëmäa’ bä nɩ, ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’lɩ ji.» ³⁵’Ɔ ‑gbaa’ ’saa nɩ, juifëa ’kpɔ ’paa wii ɔ: «‑A ’plɛɛ ’ɔmä mi ‑bɛ a ‑nëmä ’ɔɔn ’jä le? ‑Ale juifë ‑mülü mia’ grɛɛkënyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔmä mi ’ɔmä ’üün7.35 ’üün: ’A juifënyüülü mia’ ’plä ‑mölöö ‑gälɩ kʋ, ’aiɛ ’ünyɩa’ juifë bä. ’kpɩaa? ³⁶Wii ’plɛɛ bä: ‹’Anya ’mɩ ’bataa, ‑maa ’a ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä le, ‑bɛ ‑plɩɩlɩ ’nëmäa’ bä nɩ, ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’lɩ ji le?› »

’Nɩlɩ ‑nyɛɛa’ ’klä

Jaan 4.10-14; ’Nyügälɩjawii 22.17

³⁷‑Glɩsɩglɩsɩa ‑gälɩ bɩara jrüülü bäa’ ’ɛa ‑srɩ nɩ, Jesu nya sɔwʋ ‑bɛ ’ɔ ‑gbolomlɩ ’ɔ ’paa wii: «’Mamlatʋ ma ’bla nyɔɔ, ɔ ji ‑tɛ ’n bäa’, ’ɔmä ’mla7.37 ’Üa ‑tetua ‑glɩsɩglɩsɩa ’taɩn ’lɩ nɩ, ’nɩ ‑fɛɛɛ ’jrʋpa ’kɔkɔmlɛ. ’Ia ‑gbaaa ’drü tää: ’doo, ’nɩ ’paa ’üün ’nɩlɩ Nyɔsʋa ‑nyɩ käa’ ’üün ‑aaga ’lɩ, ’ia ‑gä plɛ (Ɛgësɔɔdë 17.1-7; Nɔɔbrë 20.8-13); ’sɔɔ, ’nɩ ’paa ’üün ’nʋŋlʋa ‑gä plɛ (Sakarii 14.16-17); tää, ’nɩ ’paa ’üün plɛ ’sɩrɩ ‑Susu ’mäa’ ji Mesiia ’taɩn ’lɩ (Sakarii 13.1; Esaii 44.3), ‑bɛ nyüüa ’fɩɔ jrea’ ’saa ’nɩ ‑fɛɛɛ ’jrʋpa ’kɔkɔmlɛ nyɔɔa ’kläa ’mlɩ nɩ, ’aiɛ Jesu ’daa ’ɔɔ bä ’tasɩrɩa ’niea ’wli, nyɔsʋaamlɩpalanyüü nya ’pa ’iin.. ³⁸Nyɔɔ toroa’ ’mɩ plɛ nɩ, ’nɩlɩ ‑nyɛɛa’ ’klä nya ’ɔa ’kläa mlɩ ‑gbaala, ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ.» ³⁹’A ‑Susulu ’mäa’ nyüülü toroa’ ’ɔɔn plɛ ‑gälɩ ’cere nɩ, ’ua ‑gä ’ɔ ’paa. ’Ia ’taɩnlɩ ‑Susulu ‑kaaŋlʋ ’üün ‑gälɩ ’cere, ’be Jesu ‑kaaŋlʋ cɛa ’mlɩ ’bʋala.

Nyüülü ’bölöa’ ‑tɩa Jesua ‑gʋ

Akëtë 28.23-27; Lukë 12.51; Jeremii 8.8-9

⁴⁰‑Jria ’lɩa nyüü ’kɔkɔmlɛ ’nua’ wiili ’ɔ ’paaa’ ’wli nɩ, ’ü ‑nëma: «Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ kʋ ‑pɩ ’kasa.» ⁴¹‑Mölöö nö: «’Kriisë bäsaa.» ‑Bɛ ‑mölöö nö: «Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’Kriisë ’mä ɩ sɔ? ⁴²Nyɔsʋapɔɔkʋ ’nyɩ ’daa Daviidëa ‑glügbö ’lɩ ’ɔa bätälä ’ü ’daraa’ Bɛtëlɛɛmë, ’ii ’Kriisëlɔ ’mä sɔ7.42 Misee 5.2.?» ⁴³’Asɩ ’ü nʋ ’ünya ’bölötɩa, Jesua ‑gʋ. ⁴⁴‑Mölöö ’bata ɩ ’ɔa ’kpakplakʋ, ‑ma ’ia nyɔɔ ’doo ’nyɩ ’ɔɔn ‑gba ‑a ‑fɛ. ⁴⁵’Sʋgɩalë ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra Farisinyüü blɔ ɩa’ nya ’blöödɛrɩ. ’Ünya ’bete ’üün: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’anyɩ ’ɔɔn ja le?» ⁴⁶’Iibäa’ ’sʋgɩalë nɩ: «’Sɩrɩ ’ɔ ’paaa’ wii nyɔɔ ‑kaapɩɔ ’saa wiipa.» ⁴⁷’Iibäa’ Farisinyüü nɩ: «’Ɔa ’papawii ’a ’amɩ ’tʋkä ’anya ’ɔɔn dɛrɩblöö? ⁴⁸’A ’jä ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ ’doo ’aiɛ Farisinyɔɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ’dara ’ɔa mlɩa wii wii? ⁴⁹‑Ale nyüülü bäa’ ‑nyɛɛ ‑jria ’lɩ ’ünyɩa’ ‑dɔ jre, ü busua’7.49 Farisinyüü ’nyɩ ’bata nyüülü bäa’ ‑jrialɩawii ‑a; ’ü nɩnɩa nyüülü ’nyɩ ‑dɔ ‑a jre. Nyɔɔ ’nyɩa’ ‑dɔ jre nɩ, ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ɔ nʋ dɛɛ, ‑bɛ Nyɔsʋa ’nyɩ ’pa ’ia nyɔɔlɔ ’nɩ ‑a. ’Ɔɔ ’ü ’dara «‑balʋnyüü».!» ⁵⁰Nikodɛɛmëlɔ ji käa’ ‑gbiara Jesu ’jäkalɩ nɩ, ’ɔ bä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔɔ ’daa: ⁵¹«‑Dɔlʋ a ’klaaa’, ’uu ’daa a ’pɔnɩ nyɔɔ ’fɩɔwʋ, ’kä a ’bete ’ɔɔn dɛɛlɛ ’ɔ nʋa’?» ⁵²’Iibäa’ ’üün nɩ: «Galileenyɔɔ bä bɩa? Tɛ nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩ, ‑nya ’saa jrea ‑mää Galilee nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑nëmä sɔ ’plɔʋ7.52 Nyɔsʋaamlɩpalanyüülü ’ü ’daraa’ Jonaasë nyra Nauumë nɩ, Galileenyüü ’ü bä. ’Pɛrɩnyüü ’nyɩa’ ‑gʋ Galileenyüü ‑wa nɩ, ’aiɛ ’ü ‑gba ’saa.!» ⁵³‑Moloo ma sɔwʋ ’ɔa ‑gbööli ’ɔ mö.

’Ŋlʋʋlɔ ’paa’ bätësa

Deteronɔɔmë 22.22; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 50.16-21; Rɔmënyüü 2.1-3,17-23

¹Jesu nya mi Oliivëa ’Dʋgba ’wli. ²‑Suwla ‑ŋʋɩsɩɩ ’ɔnya mi ’sɔɔwʋ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. Nyüüa ’fɩɔ nya trara ’ɔa ‑gba; ’ɔnya kʋwälɩ ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa ’üün. ³‑Dɔkpɩanyüü nyra Farisinyüü nya ja ’ŋlʋʋ ’doo ’ü ’kplaraa’ bätësa ‑gälɩ. ⁴’Iibä: «’Kpɩkpɩanyɔɔ, ’ŋlʋʋlɔ kʋa’ ‑pɩ nɩ, bätësa ‑gälɩ a ’kplara ’ɔɔn. ⁵‑Bɛ ‑dɔa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ nɩ, Moisë ‑gbala amɩ a ’kakla ’ia ’samaa ’ŋlëgëlü ’täkë8.5 Levitiikë 20.10; Deteronɔɔmë 22.22-24. ‑Dɔ nɩnɩa ü ’bla ’ŋlʋʋ nyra nyɩbɛrʋ.. ‑Bɛ ‑mɔ, ‑asɩ ‑gbaa le?» ⁶’Ü nöa’ ‑plɩɩ ’saa nɩ, ’ümä ’ɔɔn bɔʋdɛrɩ ’pa, ‑bɛ ’ümä ’ɔɔn wii ’kplara. ‑Maa Jesu toroa’ ’wufli nɩ, ’ɔa wli ’ɔ nö ‑bɛ ’ɔ ‑jɩjra ‑tʋtʋ ’wʋ. ⁷’Ü ‑ka ‑mɛɛa’ ’ɔɔn ‑gälɩ, ü ’betea’ nɩ, ’ɔnya ‑gäklɩ ’ɔ ‑nëmä: «’Ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔlɔ bäa’ ’lɩ ɔ ‑balʋ ’nyɩa’ ’lɩbä nɩ, ’ɔɔ ‑kätɩ ’ɔ be ’ɔɔn ’täkä.» ⁸’Ɔnya ‑ŋä ’sɔɔwʋ ’kä ‑bɛ ’ɔ ‑jɩjra. ⁹’Ü ’nua’ wiili ’ɔ ’paa’ ’wli, ‑bɛ ‑mɔ jrea’ ’kasa ’ɔa ’mʋgbɛa ‑gbi nɩ, sɔrɔ tagbü ‑gälɩ ‑a ‑tɔɔ blaaadie ‑gälɩ, ’doorodoo ’ü nʋ ’ünya mö mö. Jesu nyra ’ŋlʋʋlɔ nya tɩɔ ‑plɩɩ. ¹⁰’Ɔ dɔrɔa’ ’wli ’wʋ ‑bɛ ’ɔ ‑kanyɩ ’jäa’ nyɔɔ nɩ, ima ’nyɩ ’ŋlʋʋlɔa ’doo ‑a bä nɩ, Jesu nya ’bete ’ɔɔn: «’Ŋlʋʋ, ‑a ’jää nyüülü ’mä ɩa’ ‑mɩ ’pɔnɩ le? ‑Ale nyɔɔ ’nyɩ ‑mɩ ‑a ’kpla?» ¹¹’Iibäa’ ’ŋlʋʋlɔ nɩ: «’Woo ’la, ’Pläkänyɔɔ!» Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Na ’mʋgbɛ ’nëmä ‑mɩ ‑a ’pɔnɩ; mi, ‑maa ‑kaanyɩ nʋ ‑balʋ.»

Jesu bä ’pläa ‑srɩ

Jaan 1.4-5,9-12; 5.36-37; 12.46-50

¹²Jesu nya ’patä ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Mɔɔlɔ nɩ, ’mɔɔ bä ’pläa ‑srɩ8.12 ‑Tetua ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ nɩ, kapua ’jrʋpa ‑sümlö. ’Ü ‑gölö kapu ‑kplokplo Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑saplɛ ’lɩ. ‑Gbia o ‑gbia, ‑moloo ma bälɩ ’ɔ ‑gölö ’ɔa ‑teri ’ii ’ɔ ’klaa ‑bɛ ’ɔ yɛ. ’U ’paa Israɛɛlënyüü plɛɛ, ’taɩn ’lɩ ’ü ma ’nyɛɛrɛa’ ‑aaga ’lɩ, ’ia kapulu ma sraraa’ ’üün ’nyʋfɔ ‑bɛ ’ü ma ’nyɛɛa’ (Ɛgësɔɔdë 13.21; 14.19-25; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 27.1). ’Uu bä bɩaa’ ‑srɩlɩ Mesii ’mäa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyüü ‑nyɩ (Esaii 42.6; 49.6).; nyɔɔlɔ prɛa’ ’mɩ dɛrɩ, ‑nëmä ’jöjrüükpü ’lɩ ‑a ’nyɛrɛ, ‑maa ’ɔnya ‑srɩɩ ’kläa ‑srɩ käa.» ¹³’Iibäa’ Farisinyüü nɩ: «Wiili ’saalɩ ‑mää ’cɩcasa ‑a, ‑na ’doo ‑mɔ ’paa ‑na ‑gä.» ¹⁴Jesu ‑nëma nɩ: «‑Bakää ’na ’doo ’paa ’na ‑gä nɩ, wiili ’n ’saalɩ ’cɩcasa bäsaa. ’N jre ‑plɩɩ ’lɩ ’n sɔa’, ‑bɛ ‑plɩɩ ’lɩ ’n möa’ ’n jre ’lɩ, ‑maa ’amɔlɔ nɩ, ’anyɩ ’lɩ ‑a jre. ¹⁵’Sɩrɩ ’ana plɛ ‑waa’ ’asɩ ’a ‑tʋʋä ‑gä. ’Mɔɔlɔ nɩ, ‑mää ’sɩ ’nyɩ ‑tʋ ‑gä. ¹⁶‑Bɛ ama ‑tʋ ɩ ‑gä nɩ, ’na ‑gä nya ’cɩcasa bäa, ’be ’nyɩ ’doo ‑a bä; Tʋlɔ blɔa’ ’mɩ bä ’mɩ dɛrɩ. ¹⁷’Ana ‑dɔa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ, ’i ‑jɩjra ’kä nyüü ’sɔɔa ’mlɩa wii bä ’cɩcasa8.17 Deteronɔɔmë 19.15; 17.6; Nɔɔbrë 35.30.: ¹⁸’na ’mʋgbɛ ’paa ’na ‑gä, ‑bɛ Tʋlɔ blɔa’ ’mɩ ’paa ’na ‑gä.» ¹⁹’Ünya ’bete ’ɔɔn: «‑A ’jää ‑na tʋlɔ le?» ’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Anyɩ ’mɩ ‑a jre, ’anyɩ ’na Tʋ ‑a jre. ’Ama jre ɩ ’mɩ nɩ, ’anya ɩ ’na Tʋ jrea bɩa.»

²⁰Jesu nöa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’paaa’ wii nɩ, Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ’ɔ ’kpɩara. ‑Plɩɩ ’lɩ ’ü ’pɛɛrɛa’ nyɔsʋamölii, ’ii ’ɔ kʋ; ‑maa nyɔɔ ’nyɩ ’ɔɔn ’kpla ‑a ’kpla, ’ɔa ’taɩn ‑kaaŋlʋ ’lɩjrä.

Cɛlɩa nyɔɔ Jesu

²¹Jesu nya ‑gbala ’üün ’sɔɔwʋ: «Mö ’n mö, ’anya ’mɩ ’bataa, ’kä ’anya ’ana ‑balʋ ’lɩ järä. ‑Plɩɩlɩ ’n möa’ ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’lɩ ji.» ²²’Iibäa’ juifë nɩ: «’Ɔa nyufa ’ɔmä ’bla ‑ale? ’Be ’ɔ nɩnɩa: ‹‑Plɩɩlɩ ’n möa’ ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’lɩ ji.› » ²³’Ɔnya ‑gbala ’üün: «‑Tʋtʋ ‑gälɩa nyüü ’a bä; ’mɔɔlɔ nɩ, cɛlɩa nɔ ’n bä. ’Plälä kʋa’ ‑pɩ ’äa nyüü ’a bä; ’mɔɔlɔ nɩ, ’nyɩ ’äa nyɔɔ ‑a bä. ²⁴’Aiɛ ’n ‑gbala ’amɩ, ’anya ’ana ‑balʋ ’lɩ järäa. ’Ama ’nyɩ ɔ ’n bäa’8.24 ɔ ’n bä: Nyɔsʋa ’mä käa’ ’ɔa nyufa Moisë srara nɩ, ’asɩ ’ɔ ‑ga ’ɔa nyufa ’nyrʋ; ’ii Jesu ’dara ’ɔa nyufa. Ɛgësɔɔdë 3.13-14. wii ‑a ’dara ’anya ’ana ‑balʋ ’lɩ järäa.» ²⁵’Iibäa’ juifë nɩ: «Nyɔɔ ’plɛɛ ‑bä le?» ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «Wiili ’n ‑gbala ɩa’ ’amɩ ’käkolofa ’wʋ, ’ɔɔ ’n bä.» ²⁶’N kä ’kɔkɔmlɛ ’mä ’ii ’pa ’ana ‑gʋ, ‑gä ’kɔkɔmlɛ bä ’amɩ ‑gälɩ ’mä ’ään ‑tʋ. Nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’ɔa nä bä ’cɩcasa, ‑bɛ i ’n ’nröröa’ ’ɔa mlɩ ’wli, ’ii ’n ‑gbala ’plä. ²⁷‑Maa ’sɩrɩ ’ɔmä Tʋa ‑gä ’pa ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre. ²⁸’Ia ‑gʋ Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Taɩn ’lɩ ’amäa’ Nyɔɔa ’Jʋ ’jrara nɩ, ’a ‑plɩɩ ’amä nyɔɔlɔ ’n bäa’ jre8.28 ’n bäa’: Tɛ plɛlɩsasrawiili ‑jɩjraa’ Jaan 8.24., ‑bɛ ’sɩrɩ ’nyɩ nʋa’ ’na ’dooa plɛ ’klɩa wii, ‑maa ’n nöa’ wiili Tʋ ’kpɩaa’ ’mɩ. ²⁹Nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ bä ’mɩ dɛrɩ; ’ɔnyɩ ’mɩ dɛrɩ ‑a sɔ, ’be wiili ’ɔ ’bataa’ ’a ’ii ’n nöa ’doo.»

Jesu ‑bɛ Abraamë

³⁰Jesu nöa’ ’saa ’ɔ ’paaa’ wii nɩ, ’kɔkɔmlɛ toro ’ɔɔn plɛ. ³¹Jesu nya ‑gbala juifënyüülü ’daa’ ‑maa ’ü toro ’ɔɔn plɛ: «’Ama kʋ ’na mlɩa wii ’lɩ nɩ, ’na ’wʋnyɛrɛnyüü ’a bä ’kasa, ³²’kä ’anya ’cɩcasa jre, ’kä ’cɩcasa nya ’amɩ ‑geeidɛɛ ‑gälɩ ’ba.8.32 Juifënyüüa plɛɛ nyɔɔ ma jre ‑dɔ ’iibä ’ɔa ’lɩmlɩwʋ.» ³³’Ünya ‑gbala ’ɔ ‑maa nɩ: «Abraamëa ‑glügböklɩa ’jü a bä, a ‑ka ‑pɩɔ nyɔɔa ‑geei bä8.33 Israɛɛlënyüülü nɩ, Ejiipëtënyüüa ‑goou ’ü bä Babilɔɔnëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ, bätälä ’ü ’daraa’ ’Pɛrësë nyra bɩa Sirii. ‑Kätɩsa nɩ, Rɔmë ma ’kama ’üün. ‑Maa ’ü ma ’jä ’üa ‑glügbö nɩ, ’ü nɩnɩa ’üü Nyɔsʋa ’balɩ mlɩ. Deteronɔɔmë 7.6.; dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑gbala amɩ ‑maa a ‑ka ‑nëmä ‑goou ‑a bä le?» ³⁴Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔ nöa’ ‑balʋ, ‑balʋa ‑geei ’ɔ bä. ³⁵’Be ‑geei ’nyɩ tɩɔrɔ ‑gböööa mlɩ ‑a, ‑maa ’jʋ tɩɔrɔ ‑gböööa mlɩ. ³⁶’Ii känyrɩ ’Jʋ8.36 ’Jʋ: Nyɔsʋalɔ ɔ bäa’ Tʋ, ’ɔa ’Jʋ bäsaa. ma ’ba ’amɩ ‑geeidɛɛ ‑gälɩ nɩ, ’a ‑ka ‑nëmä ’kasa ‑goou ‑a bä. ³⁷’N jre ’iin ’sɩrɩ ’a bäa’ Abraamëa ‑glügböklɩa ’jü, ‑bɛ ’asɩɛ ’a ’bata ’na ’bablakʋ; dɛɛlɛ kä ‑gʋ, ’na ’papawiia kʋfa ’nyɩa’ ’ana plɛklɩ bä. ³⁸’Mɔɔlɔ nɩ, wiili ’n ’järäa’ ’na Tʋ ‑gba ’ii ’n ’saalɩ, ‑bɛ ’amɔlɔ nɩ, wiili ’a ’nröröa’ ’ana tʋa mlɩ ’wli nɩ, ’ii ’a nö.» ³⁹’Iibäa’ ’üün nɩ: «Ana tʋ bä Abraamë.» Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ama bä ɩ Abraamëa ’jü nɩ, Abraamëa ‑gbi ’a nëmä ɩ nʋ. ⁴⁰‑Maa ’a ’bata ’amä ’mɩ ’bla ’mɔɔ ‑gbalaa’ ’amɩ ’cɩcasalä ’n ’nröröa’ Nyɔsʋaa mlɩ ’wli; Abraamë ’nyɩ ’iin ’saa ‑a nʋ. ⁴¹’Ana tʋa ‑gbi ’a ’klaa.» ’Iibäa’ ’üün nɩ: «Anyɩ ‑saŋlʋʋjü ‑a bä; Tʋ ’doo a kä, ’ɔɔ bä Nyɔsʋa.» ⁴²Jesu ‑nëma: «Nyɔsʋa ma bä ɩ ’ana tʋ nɩ, ’anya ɩ ’mɩ ‑waa. Nyɔsʋalɔ, ’ɔɔ ’lɩ ’n sɔ ‑bɛ ’n jö; ‑mää ’na ’mʋgbɛ ’lɩ ’nyɩ jrörö, ‑maa ’ɔɔ blɔ ’mɩ. ⁴³Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’anyɩ ’na ’papawii jre le? ’Be ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’na ’papawii ’nyaklipo. ⁴⁴’Amɔlɔ nɩ, ’ana tʋ bä Sataan. Wiili ’ana tʋ ’bataa’ ’ii ’a ’bata ’amä nʋ. ’Bala ’pläa ’käkolofa ’wʋ ’ɔ bä nyüüblanyɔɔ, ’ɔnyɩ ’salɩ ’cɩcasa ‑a, ’cɩcasa ’nyɩ ’ɔɔn ’lɩ ‑a bä. Ɔma ’salɩ ’ɔa plɛ ’klɩa wii, ’ia ’fɩɔ bä ‑gbagblɛ. ‑Gbagblɛkänyɔɔ ’ɔ bä, ‑bɛ ’ɔ bä ‑gbagblɛa tʋ. ⁴⁵‑Maa ’mɔɔlɔ nɩ, dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’n ’saalɩ ’cɩcasa nɩ, ’anyɩ ’ba ’na mlɩa wii nyɔɔ ’wʋ ‑a. ⁴⁶’Ana ‑tɔrʋpɩɔ, nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’mɩ ‑balʋlʋ ’n nʋa’ srara le? ‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ama ’salɩ ’cɩcasa, ’anyɩ ’dara ’iin wii le? ⁴⁷Nyɔɔ bäa’ Nyɔsʋa ’jʋ nɩ, Nyɔsʋaa mlɩa wii ’ɔ ponyakli. ’Anyɩ Nyɔsʋaa ’jü ‑a bä, ’ii känyrɩ ’a ’nɩ po ’ɔa mlɩa wii ’nyakli ‑a.»

Jesu ‑si Abraamë ’wʋ

⁴⁸’Iibäa’ juifë nɩ: «A ’daa Samariinyɔɔ ‑bä8.48 Samariinyɔɔ ‑bä: ’Ii juifënyüü nö ‑bɛ ’ü srörö Jesu. ’Ü jrara Samariinyüü ’nyüa ’mlɩ ’ünya ‑si ‑mülü ’nyɩa’ Nyɔsʋa jre ’wʋ., domoo bä ‑mɩ ’lɩ, anyɩ ‑gbagblɛ ‑a kä.» ⁴⁹Jesu ‑nëma nɩ: «Domoo ’nyɩ ’mɩ ’lɩ ‑a bä. ’Na Tʋ ’n ’bʋala, ‑bɛ ’anyɩ ’bʋala ’mɩ. ⁵⁰‑Mää ’na ’bʋalakʋ ’nyɩ ’bata; ɔ ’bataa’ ’na ’bʋalakʋ, ’ɔ bälɩ, ’ɔɔ ‑tʋʋä ‑gä. ⁵¹’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔ ma ‑träärälɩ ’na mlɩa wii, ’ɔ ‑nëmä jäjäkʋ ‑a ’jä ’plɔʋ.» ⁵²’Iibäa’ juifë nɩ: «A jre ’kasa ’saa domoo bä ‑mɩ ’lɩ. Abraamë jä, nyɔsʋaamlɩpalanyüü jä bɩa, ’kä ‑jää ‑maa: ‹Nyɔɔ ma ‑träärälɩ ‑na mlɩa wii, ’ɔ ‑nëmä jäjäkʋ ‑a ’jä ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ.› ⁵³‑Mɔ ‑si ana tʋ Abraamëlɔ jäa’ ’wʋ? Nyɔsʋaamlɩpalanyüü nya jä. ‑Asɩ ‑daara ‑na nyufa le?» ⁵⁴’Iibäa’ Jesu nɩ: «Ama ’bʋala ’na nyufa nɩ, i ‑nëmä ‑tɔɔ ‑a kä. ’Na Tʋ ’ɔɔ ’bʋala ’mɩ, ɔ ’a ’daraa’ ’ana Nyɔsʋa, ⁵⁵‑bɛ ’anyɩa’ jre. ’Mɔɔlɔ nɩ, ’n jre ’ɔɔn, ‑bɛ ama ’daa ɩ ’nyɩ ’ɔɔn jre ‑a jre nɩ, ’nyaa ’ana ’sa bä, ’nyaa ‑gbagblɛkänyɔɔ bä. ‑Maa ’n jre ’ɔɔn, ‑bɛ ’n ‑träärälɩ ’ɔa mlɩa wii. ⁵⁶’Ana tʋ Abraamë jre ’iin ’ɔa plɛklɩ, ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ’na jijisrɩ ’jä. ’Ɔ ’jäa’ ’iin, dɔrʋ nya ’si ’ɔɔn ’klɩ.» ⁵⁷’Iibäa’ juifë nɩ: «‑Kaaŋlʋ ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ ‑sɩ ‑pʋ ’jä, ‑bɛ ‑jää Abraamë!» ⁵⁸Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’mɔɔ bä ‑plɩɩ ’fɩɔwʋ Abraamë nya ’mä ji.» ⁵⁹’Iia ‑gʋ ’ü dɔdrɔ ’täkë ’wʋ ’ümä ’ɔmɩ ’üün ’kakla8.59 Juifëa ‑dɔ ’lɩ nɩ, nyɔɔ ma ‑jreee Nyɔsʋa nɩ, ’ü kä ’ümä ’ɔɔn ’täkä ’kakla ’ɔmä jä.. Jesu nya ‑sisie ’ɔnya ’cie Nyɔsʋaanyüköli. ’Ɔnya ‑srörö ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya mi8.59 ’Ɔnya ‑srörö ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya mi: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

Nyɔɔlɔ ’nɔɔa’ ‑bɛ ’ü ‑gua’ ɔ Jesu ’pʋɔa’

Jaan 8.12; Marëkë 8.22-25

¹Jesu ‑sööö ɩ ’ɔnya ’jä nyɔɔ ’doo ’ü ‑gua’ ’ɔɔn ’ɔ ’nɔɔ. ²’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’bete ’ɔɔn: «Rabii9.2 Rabii: Ebrööwii ’lɩ ’iibä: «’Kpɩkpɩanyɔɔ». Juifëa ‑dɔa ’mlɩ ‑ama ’trɛɛ ’kpɩkpɩanyɔɔ nɩ, ‑kä ‑mä ’daa «Rabbi» ’lɩträäräkʋa ‑gʋ., dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ü ‑gu nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ‑bɛ ’ɔɔ ’nɔɔ le? ‑Mɔplɛɛ nʋ ‑balʋ le? ’Ɔɔ ‑ale nyüülü ‑gua’ ’ɔɔn9.2 Ɛgësɔɔdë 20.5.?» ³’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Mää kä ’ɔɔ ’aiɛ nyüülü ‑gua’ ’ɔɔn ’ü nʋ ‑balʋ ‑a, ‑maa Nyɔsʋa ’mä ’ɔa ’kläa ’mlɩ ’jrʋpa ‑fɛɛɛrɛ, ’ümä ’ään ’jä. ⁴’Sɩrɩ ‑srɩ ‑ka bäa’ ’lɩ, ’n kä ’mä nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’ɔa ’jrʋpa ‑fɛ. ‑Gbia jö, äma nyaa’ ka, nyɔɔ ‑kanyɩ ‑fɛ ’jrʋpa ‑a. ⁵’N ‑ka bäa’ ’pläa ’mlɩ nɩ, ’mɔɔ bä ’pläa ‑srɩ.» ⁶’Ɔ bɩa wii ’papakʋ nɩ, ’ɔnya ’pa ‑tʋtʋ ’wʋ ‑tatʋ. ’Ɔnya ’tara ’ia paplu ’nɔnɔnyɔɔlɔa ’nyü ‑gälɩ, ⁷’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Mi ‑a ‑futro ’nɩsrolä ’ü ’daraa’ Siloee9.7 Siloee: ’A ’nɩlɩ bäa’ Jerusalɛɛmë i ’pʋɔa’ nyüü. ‑Tetua ‑glɩsɩglɩsɩ ma jrälɩ nɩ, ’ii ’ü ’pree ‑bɛ ’ü nö dii ’kɔkɔmlɛ. ’I ’paa ’üün Nyɔsʋaa ’papanɩa ‑gä plɛ., ’äa ’mlɩ». Siloeea ‑gbaa bä: «Bɔblɔnyɔɔ». Nyɔɔlɔ nya mi ’ɔnya ‑futro ’lɩ; ’ɔ mia’ dɛrɩ ’blöö ’ɔ ’jääkä.

⁸’Ɔa ‑mölöö nyra nyüülü jre käa’ ’ɔɔn, ’sɩrɩ ’ɔ ma ‑sɛɛa’ mölii nɩ, ’iibä: «‑Mää ‑mɔlɔ ma kʋa’ ‑pɩ ɔ ma ‑sɛɛa’ mölii ‑mää ’ɔɔn ‑a?» ⁹‑Mölöö nö: «’Ɔɔ bäsaa» ‑bɛ ‑mülü nö: «’Büa! Jajra ’ü jajra!» ’Ɔa ’mʋgbɛ nö: «’Mɔɔ bäsaa.» ¹⁰’Ünya ’bete ’ɔɔn: «‑Asɩ nʋ ‑bɛ ‑jääkä le?» ¹¹’Ɔ ‑nëma: «Nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Jesu, ’ɔɔ ’tara ’na ’nyü ’klɩ paplu, ’ɔ ‑nëma: ‹Mi ‑a ‑futro ’nɩsrolä ’ü ’daraa’ Siloee, ’äa ’mlɩ.› ’Nyaa mi ’nyaa ‑futro ’lɩ, ’na ’nyü nya ‑jieroklɩ.» ¹²’Ünya ’bete ’ɔɔn: «‑A ’plɛɛ nyɔɔlɔ bä le?» ’Ɔ ‑nëma: «‑Plɩɩ ’lɩ ’ɔ bäa’ ’nyɩ ’lɩ ‑a jre.»

’Nɔnɔnyɔɔlɔ Farisinyüü ’betea’

Jaan 10.37-38; Esaii 6.9-10; Lukë 6.22-23

¹³’Ünya fa nyɔɔlɔ ma ’nɔɔa’ Farisinyüüa ‑nyɛɛ. ¹⁴‑Srɩlɩ kä ’mlɩ Jesu nʋa’ paplu ‑bɛ ’ɔ ‑jiea’ nyɔɔlɔa ’nyü nɩ, ‑fʋflʋpasrɩ9.14 Juifë ‑dɔ nɩnɩa nyɔɔ ’nyɩ ‑fɛ ’jrʋpa ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ. ’Ia ‑gʋ nyɔɔa ’pʋpʋɔkʋ nyra ‑tʋtʋa susokʋ bä bɩa ’jrʋpa; ’i ‑siie. bäsaa. ¹⁵’Ɔ ’tɔa’ Farisinyüü nya ’bete ’ɔɔn ’sɩrɩ ’ɔ nʋa’ ’käjädɛɛ. ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ’nyü ’klɩ ’ɔ ’tara paplu, ’n ‑futoa’ ’nyaa ’jäkä.» ¹⁶Nyɔɔlɔ nʋa’ ’saa ’ɔ ‑gbalaa’ ’üün nɩ, ’iibäa’ Farisinyüü ’doorodoo nɩ: «‑Mää Nyɔsʋa ’nyɩ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ blɔ; ’ɔnyɩ ‑träärälɩ ‑fʋflʋpasrɩ ‑a.» ‑Mölöö nö: «‑Balʋnyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’samaa ‑saragbia tielɛ nʋ le?» ’Ünya ’bölötɩa. ¹⁷’Ünya ’bete ’nɔnɔnyɔɔlɔ: «‑Mɔ kä ’nyü ’ɔ ‑jiea’ nɩ, ‑asɩ ‑gbaaa’ ’ɔa ‑gʋ le?» ’Iibäa’ ’ɔɔn: «Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’ɔ bä.» ¹⁸’Sɩrɩ nyɔɔlɔ ’mä kä ’nɔɔ ‑bɛ ’ɔmä ’sɔɔwʋ ’käjä nɩ, juifë ’nyɩ ’iin wii ‑a ’dara. ’Ünya mi ’ünya ja nyüülü ‑gua’ ’ɔɔn. ¹⁹’Ünya ’bete ’üün: «’Ana ’jʋlɔ ’a ’daaa’ ɔ ’nɔɔa’ nyɔkɔwlaa ’wʋ, ’ɔɔ kʋ ‑pɩ? ‑Bɛ ‑asɩ ’i nʋ ‑bɛ ’ɔɔ ’jääkä le?» ²⁰’Iibäa’ ’ɔa tʋɩɩ nɩ: «Wiili a jrea’: ana ’jʋ bäsaa, a ‑gua’ ’ɔɔn ’ɔ ’nɔɔ, ²¹‑maa ’sɩrɩ ’ɔmä ‑plɩɩ ’käjä, ’aiɛ nyɔɔlɔ ‑jiea’ ’ɔa ’nyü nɩ, anyɩ ’iin jre ‑a jre. ’Ba ’bete ’ɔa ’mʋgbɛ, ‑mää nyʋklɔ ’ɔnyɩ bä; ’ɔnya ’lɩsaa.» ²²Juifëa ŋalɛa ‑gʋ nyɔɔlɔa tʋɩɩ nʋ ’saa ’ü ’pawii. ’Be ’ü plaa’ ’sraa nɩ, ’ü nɩnɩa nyɔɔlɔ ’mäa’ ’daa Jesu bä ’Kriisë nɩ, ’ünya ’ɔɔn ’üa ’sraaplanyuku ’wʋ prɛa9.22 ’Üma prɛrɛ nyɔɔ ’üa ’wlitraranyuköli nɩ, nyüü ma ’jä ’ɔɔn jäjänyɔɔ ’ü ’dara ’ɔɔn. ’Ü ‑kanyɩ ’dara ’ɔɔn nyɔɔ ‑a.. ²³’A ’ia ‑gʋ ’ɔa tʋɩɩ ’daa: «’Ba ’bete ’ɔa ’mʋgbɛ, ’ɔ ‑kanyɩ nyʋklɔ ‑a bä.»

²⁴Farisinyüü nya ’patä ’ünya we nyɔɔlɔ, ’iibä: «Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩa ‑gʋ ’salɩ ’cɩcasa. A jre ’iin ’sɩrɩ nyɔɔlɔ bäa’ ‑balʋnyɔɔ.» ²⁵Nyɔɔlɔ ‑nëma: «Ɔma bä ‑balʋnyɔɔ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre; waklöö ’döö ’n jre: ’maa ’nyɩ ’jäkä ‑a, ‑maa ’köklesaplɩɩ ’n ’jääkä.» ²⁶’Iibäa’ ’üün nɩ: «Dɛplɛɛ ’ɔ nʋ ‑mɩ ‑gba le? ‑Asɩ ’ɔ nʋ ‑na ’nyü ‑jie dɛɛ le?» ²⁷’Iibäa’ nyɔɔlɔ nɩ: «’Nyaa ɩ ’amɩ ’iin ‑gbala, ’anyɩ ’mɩ ’nyakli ‑a po; ’iɛ ’a ‑ka ’betre ’mɩ ’iin ’lɩ le? ‑Ale ’a ’bata ’amä bɩa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü bä?» ²⁸’Ünya ‑jejre ’ɔɔn ‑bɛ ’ü nö: «‑Mɔ bä ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyɔɔ, ‑maa amɔlɔ nɩ, Moisëa ’wʋnyɛrɛnyüü a bä. ²⁹Wiili a jrea’ Moisë Nyɔsʋa ’pala wii ‑gba, ‑maa ‑mɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, anyɩ ’ɔa sɔfa ‑a jre.» ³⁰’Iibäa’ nyɔɔlɔ nɩ: «’A wiili kalaa’ ’mɩ plɛklɩ, ’anyɩ ’ɔa sɔfa ‑a jre, ‑bɛ ’ɔɔ ‑jie ’na ’nyü. ³¹Ana ’fɩɔ jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’nyɩ ’saa ‑balʋnyɔɔ ‑gälɩ; ‑maa nyɔɔ ma ’bʋala ’ɔɔn, ‑bɛ ɔma nʋ wiili ’ɔɔ Nyɔsʋa ’bataa’ nɩ, ’a ’ia nyɔɔlɔ ’ɔ ’saa ‑gälɩ. ³²A ‑kaapɩɔ ’nu ‑maa nyɔɔ ‑jie nyɔɔ ’nɔɔa’ ’ɔa nyɔkɔwlaa ’wʋ, ’ɔa ’nyü ’klɩ. ³³Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ma ’nyɩ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ ‑a sɔ ɩ nɩ, ’ɔ ‑nëmä dɛɛ ‑a nʋ.» ³⁴’Iibäa’ ’üün nɩ: «‑Na ’fɩɔ ‑glooro ‑balʋ ’lɩ, ‑bɛ ‑nö ‑mä amɩ ’kpɩa?» ’Ünya prɛ ’ɔɔn.

³⁵Jesu ’nua’ ’sɩrɩ Farisinyüü prɛa’ nyɔɔlɔ nɩ, ’ü traraa’ ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «Toro Nyɔsʋaa ’Jʋ9.35 Nyɔsʋaa ’Jʋ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔɔa ’Jʋ. plɛ?» ³⁶Nyɔɔlɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ o, nyɔɔ ’plɛɛ ’ɔ bä, ‑bɛ ’mä ’ɔɔn plɛtoro le?» ³⁷’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Nya ’ɔɔn ’jä, nyɔɔlɔ dɛtrɛa’ ‑mɩ ‑gba ’ɔ bäsaa.» ³⁸Nyɔɔlɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ’n toro ‑mɩ plɛ.» ’Ɔnya ’pa Jesua ’klɔɔtrʋ kotifli. ³⁹Jesu ‑nëma: «‑Gäa ‑gʋ ’n ji ‑taa ’plälä kʋa’ ‑pɩ ’äa ’mlɩ, ’kä ‑mülü ’nyɩ ’jäa’ ’kä ’mä ’käjä, ‑bɛ ‑mülü ’jääa’ ’kä ’mä ’nɔɔ.» ⁴⁰Farisinyüü ’doorodoolü nyra ’ɔɔn bä ɩa’ ‑plɩɩ ’nua’ ’iin ’wli ’ünya ’bete ’ɔɔn: «A ’nɔɔ bɩaa?» ⁴¹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ama ’nɔɔ ɩ nɩ, ‑balʋ ‑nëmä ɩ ’amɩ ’lɩ ‑a bä, ‑maa ’a nɩnɩa: ‹A ’jääkä›, ’a ’ia ‑gʋ ’ana ‑balʋ kʋ ’amɩ ‑gälɩ.»

’Cɩca ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ Jesu

Jaan 9.24-38; Esekiɛɛlë 34.1-19

¹Jesu ‑nëma: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔlɔ ’nyɩ ‑sröröa’ ‑bablëëa ‑glɔa ’palafa ’wʋ, ‑bɛ ’ɔ ‑plööa’ ’uun nɩ, ’jejienyɔɔ ’ɔ bä, ’ɔnya bä ‑gbʋgblʋʋkänyɔɔ. ²‑Maa ‑mɔlɔ sröröa’ ’palafa ’wʋ, ’ɔɔ bä ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ. ³Ɔma ji nɩ, nyɔɔlɔ ‑glaaraa’ ‑glɔ ‑gälɩ ’saa ’ɔɔn tatu ’klɩ, ’kä ‑bablëë ’nöö ’ɔa mlɩa wii ’wli. ’Ɔ we ’ɔa nɩ ‑bablëëa ’nyrɩ, ’kä ’ɔ fa ’üün ‑fälɩ. ⁴Ɔma ’cie ’ɔa ‑bablëëa ’fɩɔ nɩ, ’ɔɔ ‑taa ’üün ’nyʋfɔ ’klɩ, ‑bɛ ’ɔa ‑bablëë prɛ ’ɔɔn dɛrɩ, ’be ’ü jre ’ɔa mlɩa wii. ⁵’Ü ‑nëmä ’plɔʋ nyɔtugbanyɔɔ dɛrɩ ‑a prɛ; ’lɩdɛrɩ ’ü nëmä ’ɔɔn tʋŋlɔ, ’be ’ünyɩ nyɔtugbanyüüa mlɩa wii mlɩkä ‑a jre.» ⁶Wiili Jesu nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’paplaa’ ’klɩ nɩ, ’ünyɩ ’ia ‑gbaa ’wli ‑a ’nu.

⁷Jesu nya ‑gbala ’sɔɔwʋ ’üün nɩ: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’mɔɔ bä ‑bablëëa ‑glɔa ’mëmla. ⁸Nyüülü kä ’fɩɔ ‑taa’ ’mɩ ’nyʋfɔ ’klɔɔtrʋ nɩ, ’jejienyüü nyra ‑gbʋgblʋʋnyüü10.8 Jeremii 23.1-8; Esekiɛɛlë 34. ’Ia ’papawiilia ’mlɩ nɩ, Israɛɛlëa ’wliklɩa nyüülü bäa’ ’lɩ, ’ü bä plɛbʋbɔ ‑bablëëgbanyɛrɛnyüü. ’ü bä; ‑maa ‑bablëë ’nyɩ ’üün ’nyakli ‑a po. ⁹’Mɔɔ bä ’mëmla: nyɔɔ ma ‑gö ’mɩ ’lɩ ɔma pa nɩ, ’ɔnya ’lɩmlɩwʋa. ’Ɔnya paa, ’kä ’ɔnya ’cie, ’ɔnya jijrɛ ’jäa. ¹⁰’Jejienyɔɔ jö ’ɔmä ’jie, ’ɔmä ‑plɛlɩbö, ’ɔmä dii bʋblɔ. ’Mɔɔlɔ nɩ, ’n ji ‑bablëë ’mä ’klä ’jä, ’klälä kä ‑srɩ ’nyɩa’ ‑pɛ. ¹¹’Cɩca ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ ’n bä. ’Cɩca ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ ’saa ’ɔa ’klä ’ɔa ‑bablëëa ‑gʋ. ¹²‑Maa ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ’nyɩa’ ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ bä, ‑bɛ ɔnyɩa’ ‑bablëëlë kä nɩ, ɔma ’jä kaklamrɛɛ10.12 kaklamrɛɛ: Grɛɛkëwii ’lɩ ’ɛɛ ’ü ’dara ’klʋɛɛa mrɛɛ ‑beere ‑fɛ. ɛma ji nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ɔ tɩɛ ‑bablëë ’kä ’ɔ fɔ, ’kä kaklamrɛɛ ’babla ’üün, ’kä ’ü ‑gbagba ’kä. ¹³Fɔ ’ɔ fɔ, ’be ’jrʋpafɛnyɔɔ ’ɔ bä. ’Ɔ ‑nëmä ’ɔa nyufa ‑a sɩara ’ɔmä ’lɩ ‑bablëë mlɩba. ¹⁴’Mɔɔ bä ’cɩca ‑bablëëgbanyɛrɛnyɔɔ. ’N jre ’na ‑bablëë, ’na ‑bablëë nya jre ’mɩ. ¹⁵’Sɩrɩ Tʋ jrea’ ’mɩ, ’asɩ ’n jre Tʋ, ‑bɛ ’n ’saa ’na ’klä ’na ‑bablëëa ‑gʋ. ¹⁶’N kä ‑bablëë ‑mölöö, ’ünyɩ ‑tɛ ‑glɔ ’lɩ ‑a bä10.16 Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ‑bɛ ’ümäa’ ’ɔɔn plɛtoro, ’üa ‑gä Jesu ’paa.. ’Üülü nɩ, ’n kä ‑a ja ’üün, ’ünya ’na mlɩa wii ’wli ’nua, ’ünya ‑bablëëa ‑glügbö ’döö bäa, ’kä ’ünya ‑gbanyɛrɛnyɔɔ ’doo kä. ¹⁷’N ’saa ’na ’klä, ’ia ‑gʋ Tʋ ‑wa ’mɩ, ‑bɛ ’mä ‑pɩ ’ään ’jä ’sɔɔwʋ. ¹⁸Nyɔɔ ’nyɩ ’ba ’ään ’mɩ kälɩ ‑a. ’Na ’mlɔɔ ‑nyɛɛ ’ään10.18 Akëtë 4.27-28.. ’N ’mrɛɛ ‑a ‑nyɩ ’ään, ‑bɛ ’n ’mrɛɛ ‑a dɔrɔ ’ään ’wʋ; ’n ’klaa ’ia ’klü. ’A wiili ’na Tʋ ‑gbalaa’ ’mɩ ‑a nʋa’.» ¹⁹Wiili ’ɔ ’paa’, ’iia ‑gʋ juifë nya ’bölö ’sɔɔwʋ ‑tɩa. ²⁰’Üa ‑tɔrʋpɩɔ ’kɔkɔmlɛ nɩnɩa: «Nyɔɔlɔ domoo bäa’ ’lɩ, ɔ saklaa’ nɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a po ’ɔɔn ’nyakli le?» ²¹‑Mölöö nö ‑maa: «‑Mää nyɔɔ domoo bäa’ ’lɩ ‑mää ’ɔɔn ’nyɩ ’pa ’samaa wii; domoo ’mrɛɛ ɔ ‑jie ’nɔnɔnyüüa ’nyü ’klɩ?»

Jesu ‑bɛ Nyɔsʋa bä ’doo

²²’I ‑sia’ nɩ, Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑glɩsɩglɩsɩ nya jrälɩ Jerusalɛɛmë; ’i bä sɩɔa ’taɩn10.22 Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑glɩsɩglɩsɩ: ‑sɩa ‑glʋɩuuntää ‑bɛ ‑uunsɔɔ (167) ‑bɛ Jesu ’mäa’ ‑glooro nɩ, juifënyüüa ’nyüamlɩjraranyüü ’ba ’ümɩ ’uun kälɩ. ’Ua ‑wälɩ ’ü trara ’üa ‑wäsɛa ’wli, ’unya sɔ ’lɩ. ’I ‑sia’ ‑sɩ tää nɩ, juifë nya prɛ nyüülü, ’ünya kpëtä Nyɔsʋaanyuku kpakulua ‑wälɩ, ’ünya ‑nyɩ ’uun Nyɔsʋa kälɩ. ’Bala ’ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü nö nyukulua ‑glɩsɩglɩsɩ.. ²³Jesu ‑pie ɩ Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑saplɛ ’lɩa ‑plɩɩlɩ ’ü ’daraa’ Salomɔɔa ‑fʋflʋpalafa. ²⁴Juifë nya trara ’ɔɔn ’klɩ, ’iibä nɩ: «‑Mää ‑mlatɩ anyɩ ‑mɩ ’nyaklipo! ‑Ama bä ’kasa ’Kriisë nɩ, ‑gbala amɩ ’iin ’cɩcasa.» ²⁵Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Nyaa ɩ ’amɩ ’iin ‑gbala, ‑maa ’anyɩ ’iin wii ‑a ’dara. ’Jrʋpalä ’n ‑fɛɛɛrɛa’ ’na Tʋa ’nyrɩklɩ nɩ, ’ää ’paa ’na ‑gä. ²⁶‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’anyɩ toro ’mɩ plɛ ‑a, ’be ’anyɩ ’na ‑bablëë ‑a bä. ²⁷’Na ‑bablëë ’nöö ’na mlɩa wii ’wli; ’n jre ’üün, ‑bɛ ’ü prɛ ’mɩ dɛrɩ. ²⁸’N ‑nyɛɛ ’üün ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä; ’ü ‑nëmä jä ‑a jä ’plɔʋ. Nyɔɔ ‑nëmä bɩa ’mɩ ’üün kälɩ ‑a ’ba. ²⁹’Na Tʋlɔ ‑nyɩa’ ’mɩ ’üün nɩ, ’ɔ ‑si diia ’fɩɔwʋ. Nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ’ba ’üün ’na Tʋ kälɩ. ³⁰’Mɔɔ ‑bɛ ’na Tʋ bä ’doo.» ³¹’Ii ‑gälɩ juifë dɔrɔ ’sɔɔwʋ ’täkë ’wʋ ’ümä ’ɔmɩ ’üün ’kakla. ³²Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Mʋfajrʋpa ’kɔkɔmlɛ ’n ‑fɛɛɛrɛa’ ’na Tʋa ’nyrɩklɩ, ä ’a ’jäa’ nɩ, ‑mäplɛɛ kä ‑gʋ ’amä ’mɩ ’täkë ’kakla le?» ³³’Iibäa’ juifë nɩ: «‑Mää ’mʋfajrʋpaa ‑gʋ ‑a anyɩ ’daa amä ‑mɩ ’täkë ’kakla, ‑maa Nyɔsʋalɔ nɔpɔa’ ’ia ‑gʋ. ‑Mɔ bäa’ bätënyɔɔ, ‑mä ‑na nyufa Nyɔsʋa ’darakalɩ mi.» ³⁴Jesu nya ‑gbala ’üün: «‑Bɛ ’ana ‑dɔ10.34 ‑dɔ: ‑Srɩ ‑mɩdoo ’lɩ nɩ, ‑Kätɩ Kuöa ‑pɔɔkʋ ’lɩ nɩ, ’ii ’ü ’dara ‑dɔ. ’nyɩ ’daa ‑maa: ‹ ’Mɔɔ ’daa: nyɔsʋaɩɩ ’a bä10.34 nyɔsʋaɩɩ ’a bä: ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 82.6, Nyɔsʋa dɛtrɛ Israɛɛlëa ’cifu ‑gba ‑beere ’sɩrɩ ’ü bäa’ nyɔsʋaɩɩ. ’Jrʋpalä ’ü ‑fɛɛɛa’ ’kä Israɛɛlë ’mä ’wʋsi nɩ, ’ɔɔ kä ’ämɩ.?› ³⁵‑Dɔa ’mʋgbɛ ma ’dara nyüülü kä ‑gʋ ’u ‑jɩjraa’ nyɔsʋaɩɩ, ‑bɛ nyɔsʋapɔɔkʋ ma ’nyɩ ’lɩbasa ‑a bä nɩ, ³⁶‑mɔlɔ Nyɔsʋa ’baalɩ, ‑bɛ ’ɔ blɔa’ ’pläa ’mlɩ nɩ, ’ɔɔ ’a ‑gbala ‑maa: ‹Nyɔsʋa ‑nɔpɔ!› Dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’n ’daaa’ ‑maa: ‹Nyɔsʋaa ’Jʋ ’n bä?› ³⁷Ama ’nyɩ ‑fɛ ’na Tʋa ’jrʋpa ‑a nɩ, ’anyɩ toro ’mɩ plɛ. ³⁸‑Maa ama ‑fɛ ’ään nɩ, ‑bakää ’ama ‑nëmä ’mɩ plɛtoro nɩ, ’jrʋpalä ’n ‑fɛɛɛa’ nɩ, ’ba toro ’ään plɛ ’amä ’saa jre Tʋ bä ’mɩ ’lɩ ‑bɛ ’n bä ’ɔɔn ’lɩ.»

³⁹’Ia ‑gʋ ’ü ’bata ɩ ’sɔɔwʋ ’ümä ’ɔɔn ’kpla, ’ɔnya ’wʋ ’üün kälɩ. ⁴⁰Jesu nya mi ’sɔɔwʋ Jurëdɛɛn a ’wlugba, ‑tɛ ’lɩ ‑kätɩ Jaan ma ’pala nyüü ’nɩ ’wli, ’ii ’ɔ kʋ. ⁴¹Nyüü ’kɔkɔmlɛ mö ‑tɛ ’lɩ ’ɔ bäa’ ‑bɛ ’ü ’paa wii: «Jaan ’nyɩ kä ‑saragbia tie ‑a nʋ, ‑maa wiili kä ’fɩɔ ’ɔ ’paa ‑taa nyɔɔlɔa ‑gʋ nɩ, ’cɩcasa bäsaa.» ⁴²’Ia ‑plɩɩlɩ nɩ, ’kɔkɔmlɛ toro ’ɔɔn plɛ.

Jesua ‑bei Lasaalɔ jäa’ ‑bɛ ’ɔ tɛrɛa’ ’kä

Lukë 10.38-42; Jaan 5.21,26-29; 6.40

¹‑Wusublanyɔɔ ’doo bä kä bätälä ’ü ’daraa’ Betanii, ’ɔɔ ’ü ’dara Lasaa11.1 Lasaa: Grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’iibä «Eleasaarë» ’ia ‑gbaa bä «Nyɔsʋa jö amɩ ‑gba.». ’A bätäläa ’mlɩa ’yörü Marii nyra ’ɔa ‑wladia Marëtë bä11.1 Jaan 12.1-8; Lukë 10.38-42.. ²’A Mariilɔ, ’ɔɔ ‑gblɔɔkä ’Pläkänyɔɔa bei ‑gälɩ ‑daŋlʋɩnɩ kä, ’ɔnya nʋ ’ɔa ’ŋuei ’ɔnya wɔpɔ ’iin; ’ɔa ‑wlajʋ bä Lasaa ’ɔɔ ‑wusu ’blaa. ³’Ɔa ‑wlayörü nya blɔ nyüü Jesu dɛrɩ, ’ünya ‑gbala ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, nyɔɔlɔ ‑waa’ ’saa ’ɔnyɩ ‑ya ‑a ‑ya.» ⁴Jesu ’nua’ ’iin ’wli, ’ɔ ‑nëma: «‑Wusulu ’blaaa’ ’ɔɔn nɩ, ’ɔ ‑nëmä jä ‑a jä. ‑Maa Nyɔsʋaa ’nyrɩ ’mä ’bʋa ’ia ‑wusu bäsaa, ’ümä Nyɔsʋaa ’Jʋ ’bʋala.»

⁵‑Bɛ Jesu ‑wa Marëtë, ’ɔa ‑wladia Marii nyra Lasaa. ⁶’Taɩn ’lɩ ’ü ‑gbalaa’ Jesu Lasaa ‑wusua ‑gä nɩ, ’ɔ ‑si ‑tɛ ’lɩ ’ɔ bä ɩa’ jrüü ’sɔɔ. ⁷’I ‑sia’ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü: «A ’blöö Judee dɛrɩ!» ⁸’Iibäa’ ’üün nɩ: «Rabii, juifëlë ’daaa’ ‑plɩɩ ’ümä ‑mɩ ’bla ‑taa jrüülüa ’mlɩ nɩ, ‑nya ‑trɔ; ’ii ‑daa ‑mä ’sɔɔ dɛrɩ ’blöö?» ⁹’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Srɩ ’nyɩ ‑gliiibei ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔa kä? Nyɔɔ ma ’nyɛ ‑srɩwla nɩ, ’ɔnyɩ ‑gbɔɔlɔ dɛɛ ’klɩ ‑a, ’be ’ɔ ’jää ’pläa ’mlɩa ‑srɩ ’wʋ. ¹⁰‑Maa nyɔɔ ma ’nyɛ ‑gbiara nɩ, ’ɔ ‑gbɔgblɔ dii ’klɩ, ’be ’ɔnyɩ ‑srɩ ’klɩ ‑a bä.»

¹¹’Ɔ bɩaa’ ’lɩsasakʋ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Mʋmɔ ana ‑bei Lasaa ’mʋmɔ, ‑maa ’nyaa ’ɔɔn ’kätɛrɛa.» ¹²’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ima ’daa ’mʋmɔ ’ɔ ’mʋmɔ ’ɔnya ’pʋa.» ¹³’Mʋmʋlʋ kä ‑gä Jesu ’paa’ nɩ, jäjäkʋ ’ɔ ’daa, ‑maa ’üa plɛɛ ’tasɩrɩa ’mʋmɔ. ¹⁴Jesu nya ‑gbala ’üün: «Lasaa ’a jä! ¹⁵’Nyɩa’ ‑plɩɩ bä ‑bɛ ’ɔ jäa’ nɩ, ’i kä ’mɩ ’tʋ ’ana ‑gʋ ’amä ’mɩ plɛtoro. ’Ba ji amä ’lɩ mi.» ¹⁶’Ɔ nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’paa’ wii nɩ, Tomaalɔ ’ü ’daraa’ Didimë11.16 Didimë: Grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’ia ‑gba bä «’pou». nɩ, ’ɔnya ‑gbala Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ‑mülü: «A mi, a nyra ’ɔɔn ’mä ’wʋjärä!»

Jesu bä ’kubresɔsɔkʋ nyra ’klä

¹⁷Lasaa ‑trääräa’ ’ia jrüü mlɔɔ ‑bɛ Jesu ’tɔ Betanii11.17 Juifëa ’kpɩkpɩanyüü nɩnɩa, nyɔɔ ma jä nɩ, ’ɔa ‑susu kʋä ’ɔɔn ‑gba jrüü tää. ’Ia jrüü tää ma jrälɩ ‑bɛ ’ɔma ’nyɩ ’wʋ ‑a sɔ nɩ, ’ɔ ‑ka ‑nëmä ’wʋ ‑a sɔ.. ¹⁸Sɔ Betanii ‑a mi Jerusalɛɛmë ’inyɩ ’lɩdɛrɩ ‑a tʋŋlɔ, ’i ’mrɛɛ ’i jrä kilomɛtrë tää11.18 kilomɛtrë tää: Grɛɛkëwii nö: «sëtadëa ‑pʋ ‑bɛ ‑gböö». Sëtadë ’dee bä ’mɛtrëa ‑glʋɩ ‑uunmlɔɔ ‑bɛ ‑gböö (185). ¹⁹Juifë ’kɔkɔmlɛ ji Marëtë nyra Marii ’trɛɛ ’üa ‑wlajʋlɔ jäa’ ’ɔa ‑gʋ. ²⁰Marëtë ’nua’ Jesua jijiwii ’wli nɩ, ’ɔnya ’jrara ’ɔɔn ’klɩ. ’Ia ’taɩn ’lɩ Marii bä nyüköli. ²¹’Iibäa’ Marëtë nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ‑ama bä ɩ ‑tɛ ’na ‑wlajʋ ‑nëmä ɩ jä ‑a jä. ²²‑Maa ’n jre ’iin dɛɛ ‑nëmäa’ Nyɔsʋa ’lɩ ’betre, ’köklesa ’ɔnya ‑mɩ ’ɛɛn ‑nyɩa.» ²³Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Na ‑wlajʋ nya ’kubre sɔa.» ²⁴’Iibäa’ Marëtë nɩ: «’N jre ’iin ’sɩrɩ ’ɔmäa’ ‑srɩɩ ’kubre sɔ ’pläa bɩarafa ’wʋ.»

²⁵Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Mɔɔ bä ’kubreasɔsɔkʋ, ’nyaa bä ’klä. Nyɔɔlɔ toroa’ ’mɩ plɛ nɩ, ’ɔnya ’lɩbäa ‑bakää ’ɔ jä. ²⁶‑Bɛ nyɔɔ ka bäa’ ’lɩ, ‑bɛ ’ɔ toroa’ ’mɩ plɛ nɩ, jäjä ‑nëmä ’ɔɔn dɛrɩ ‑a kala ’plɔʋ. ‑Daara ‑plɩɩ ’iin wii?» ²⁷’Iibäa’ Marëtë nɩ: «‑Yɛɛ! ’Pläkänyɔɔ, ’n jre ’iin ‑mɔ bä ’Kriisë, Nyɔsʋaa ’Jʋlɔ nëmäa’ ’pläa ’mlɩ ji.»

²⁸Marëtë nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’saalɩ nɩ, ’ɔnya mi, ’ɔnya we ’ɔa ‑wladia Marii. ’Ünya bereklɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩanyɔɔ ’a ji, ’ɔ ’bete ‑na ‑gʋ.» ²⁹Marii ’nua’ ’iin ’wli, ’ɔnya sɔwʋ ’köklesa ’ɔnya mi ’lɩ. ³⁰’Ia ’taɩn ’lɩ Jesu ‑kaaŋlʋ bätä ‑a ’jra, ‑tɛ ’lɩ ’ɔɔ ‑bɛ Marëtë traraa’, ’ii ’ɔ ‑ka bä. ³¹Juifëlë jia’ ’dügböli, ü ‑bɛ Marii bä ɩa’ nyüköli nɩ, ’ü ’jäa’ ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ sɔa’ ’wʋ ‑bɛ ’ɔ ’ciea’ nɩ, ’ünya ‑mɛ ’ɔɔn ‑gälɩ. ’Üa plɛklɩ ’ü nɩnɩa: «’Kuyu ’lɩ ’ɔ mö ’wlorokalɩ.» ³²Marii ’tɔa’ ‑plɩɩlɩ Jesu bäa’, ’ɔ ’jäa’ ’ɔɔn dotro, ’ɔ blö ’ɔɔn bei ’wʋ ’ɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ‑ama bä ɩ ‑plɩɩ ’na ‑wlajʋ ‑nëmä ɩ jä ‑a jä.» ³³Jesu ’jäa’ ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ ’wuöa’, ’ɔ ‑bɛ juifëlë ’ɔ nyra ’üün jröröa’ ’lɩ nɩ, ’i ’jrara ’ɔɔn nyatɛrɩ ’wli, ’inya pa ’ɔɔn ‑gba ‑gböösa. ³⁴’Ɔnya ’bete: «‑A ’plɛɛ ’a ’pie ’ɔɔn le?» ’Ü ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ji ‑mä ’lɩ ’jä.» ³⁵Jesu nya ’wu. ³⁶’Ɔ ’wua’ nɩ, ’iibäa’ juifë: «’Ɔ ma ‑wa ’ɔɔn!»

³⁷’Üa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’doorodoo ‑nëma: «’Ɔɔ ‑jiea’ ’nɔnɔnyɔɔa ’nyü nɩ11.37 Jaan 9.1-12., ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ka ɩ jäjä ’klɩ nyɔɔlɔ ‑pɩ jä?» ³⁸Nyatɛrɩ ’jraraa’ ’sɔɔwʋ Jesu ’wli nɩ, ’ɔnya mi ’kuyu ’lɩ. ’Täkäa ’mlɩ ’ü ’kɔtɔ ’ii ’ü ’pie Lasaa, ’ünya nʋ ’täkä kpakö, ’ünya kpa ’ään ’klɩ. ³⁹Jesu ‑nëma: «’Ba ’balɩ ’täkälä ’klɩ!» ’Iibäa’ ɔ jäa’ ’ɔa ‑wladia Marëtë nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ’ɔ ’a klöö, ’ɔ ‑trääräa’ ’ɔa jrüü mlɔɔ ’saarɩ.» ⁴⁰Jesu ‑nëma nɩ: «’Nyɩ ‑mɩ ‑a ‑gbala ‑maa ‑ama toro ’mɩ plɛ ‑nya Nyɔsʋa ’wliklɩbʋabʋakʋ ’jäa?»

⁴¹’Ünya ’balɩ ’täkälä ’klɩ. Jesu ’jraraa’ cɛ ’nyükä ’ɔ ‑nëma: «Tʋ ’n ’trɛɛ ‑mɩ ’sɩrɩ nʋa’ ‑bɛ ‑saaa’ ’mɩ ‑gälɩ. ⁴²’Mɔɔlɔ nɩ, ’n jre ’iin ’sɩrɩ ‑saaa’ ’mɩ ‑gälɩ ’plɔʋplɔʋ, ‑maa nyüülü traraa’ ’mɩ ’klɩ ’üa ‑gʋ ’n ’paa wii ’ümä ’saa jre ‑mɔ blɔ ’mɩ.» ⁴³’Ɔ nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’paa’ wii nɩ, ’ɔnya ’kpölɩkä: «Lasaa ’cie!» ⁴⁴Jäjänyɔɔlɔ nya ’cie. ’Ɔa ’dari, ’ɔa bei nyra ’ɔa ’klɩ ‑fifra dɔʋ ’ɔnya ’cie. Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ba ‑jeje ’ɔɔn, ’kä ’a ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ ’ɔmä mi.»

Juifë ’nönröwli ’ümä Jesu ’bla

Lukë 16.31; Jaan 15.24-25; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 71.10

⁴⁵Juifëlë jia’ Marii ’trɛɛ, ‑bɛ ü ’jäa’ wiili Jesu nʋa’ nɩ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’kɔkɔmlɛ toro ’ɔɔn plɛ. ⁴⁶‑Maa ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ‑mölöö mi bɩa Farisinyüü ‑gbala wiili Jesu nʋa’. ⁴⁷’Ia ‑gʋ, ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra Farisinyüü nya ’papla juifëa tropinanyüü ‑gba, ’iibä: «‑Asɩ anya ‑plɩɩ nʋ le? ’A ‑saragbia tie ’kɔkɔmlɛ nyɔɔlɔ nö. ⁴⁸Ama sɔ ’ɔɔn ‑gba ‑a ’doo nɩ, ’üa ’fɩɔ nya ’ɔɔn plɛtoroa, ’kä Rɔmënyüü nya ana bätä11.48 ana bätä: Grɛɛkë nö «Ana ‑pɩɔ». nyra ana ‑glügbö bʋblɔkalɩ ji.» ⁴⁹’Üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo bä kä ’lɩ ’ɔɔ ’ü ’dara Kaiifë. ’Ia ‑sʋlʋa ’mlɩ nɩ, ’ɔ bä kä ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö. ’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Anyɩ dɛɛ ‑a jre! ⁵⁰’Anyɩ bobo bobo ‑a ’sɩrɩ ’i ’na ’ana11.50 ’ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’ii ‑jɩjra: «’sɩrɩ ’i ’na ana ‑gʋ». ‑gʋ nyɔɔ ’doo ’mä jä nyüü ’mä ’lɩmlɩwʋ, ’kä ana ’pläa ’fɩɔ ’mä jä?» ⁵¹Wiili ’ɔ ’paaa’ nɩ, ‑mää ’ɔa ’mʋgbɛa plɛklɩa wii ‑a, ‑maa ’ɔ bäa’ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö ’ia ‑sʋlʋa ’mlɩ nɩ11.51 ‑Kätɩ kuöa ’mlɩ nɩ, ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ ma ’klaa dii kälɩ ’i ‑beere ‑nɩgbɩ, ’ii ’ɔ ’betre wiili Nyɔsʋa ’bataa’ ’ɔ nʋa’ ’lɩ (Ɛgësɔɔdë 28.30; 1 Samiɛɛlë 14.36-44). Kuö dëdräa ’mlɩ nɩ, ’i ‑kanyɩ nrörö nrörö ‑a. ‑Maa juifë jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑sröröa’ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kälɩ ‑bɛ ’ɔ ’paaa’ wii., ’ɔɔ Nyɔsʋa ‑srörö kälɩ ’ɔnya ‑gbala ’üün ’sɩrɩ Jesu ’mäa’ jä ‑bɛ ’pläa ’fɩɔ ’mäa’ ’lɩmlɩwʋ. ⁵²’Inyɩ juifëa ’pläa ’dooa ‑gʋ ‑a bä, ‑maa Nyɔsʋaa ’jülü ‑gbagbaa’ ’kä nɩ, ’ɔmä ’üa ’fɩɔ ‑gbapapla ’ümä ’doo bä.

⁵³’A ‑plɩɩ ’ü ’bala ’ünya ’daa ’ümä Jesu ’bla. ⁵⁴’Ia ‑gʋ ’ɔ ‑kanyɩ ’wlalɩkä ’ɔnyɩ kʋ juifëa ‑tɔrʋpɩɔ ‑a. ‑Aaga ’lɩa bätä ‑mälä bäa’ ’lɩ ‑gba ’ü ’daraa’ Efraimë, ’ii ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü kʋ.

⁵⁵Juifëa ’Paakëa ’taɩn ’cicrea’ ‑wälɩ nɩ, ’ia ‑gʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ tɩɛ ‑srɩ dɛrɩ ’ü mö Jerusalɛɛmë ’ümä ’üa nyüfë ‑gbafuto ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’Paakë ’mä ’lɩjrä, ⁵⁶‑bɛ ’ü ’bata Jesu. ’Üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’betre ’lɩ Nyɔsʋaanyüköli: «‑Asɩ ’a ’jää ’iin ’wʋ le? ’Ɔ ‑nëmä ‑glɩsɩglɩsɩ ’lɩ ‑a ji, ‑ale?» ⁵⁷‑Bɛ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra Farisinyüü nya ’a ɩ nyüü ‑gbala, nyɔɔ ma ’jä ’ɔɔn ’ɔ ‑gbala ’üün, ’ümä ’ɔɔn ’kpla.

Mariilɔ ‑gblɔɔa’ Jesua bei ‑gälɩ ‑daŋlʋɩnɩ ’kä Betanii

Matiö 26.6-13; Marëkë 14.3-9

¹Jrüü ‑uundoo tɩɔ ’lɩ ’ümä ’Paakë ’jä, Jesu nya ’tɔ bätälä ’ü ’daraa’ Betanii, ’ii Lasaalɔ ’ɔ ’baa’ ’kubre bä. ²’Ünya prere ’ɔɔn; Marëtë ’ɔɔ ‑päää jijri. Lasaalɔ bä bɩa nyüülü nyra Jesu jöa’ dɛɛ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ. ³Marii nya dɔrɔ ’tasɩrɩa ’naarëa12.3 ’naarë: Tuu ’doo bäsaa ’ua ’nɩ ’ü nö ‑bɛ ’ü nö ‑daŋlʋɩnɩ. ’Üa ‑daŋlʋɩnɩa ’peru ’bʋa. ‑daŋlʋɩnɩlɩ kä ’peru ’bʋaa’ ’wʋ ’ia ’kpala jɔ; ’ɔnya ‑gbäträ ’iin Jesua bei ’wʋ ’kä. ’Ɔnya nʋ ’ɔa ’ŋuei ’ɔnya wɔpɔ ’ɔa bei ‑gba. ’Ia ’nɔnʋ ’si nyüköli. ⁴Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Judaa Isëkario, Simɔɔa ’jʋ12.4 Simɔɔa ’jʋ: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. , ɔmäa’ Jesu ’sa ‑nëma nɩ: ⁵«Dɛplɛɛ kä ‑gʋ anyɩ ‑daŋlʋɩnɩlɩ ’peru ’pa denie ‑glʋɩtää12.5 denie ‑glʋɩtää: Mölii ’kɔkɔmlɛ bäsaa; ’üa ’brea ‑sʋ ’dooa ’pɛpɛɛmölii. amä ’iin ’pʋablanyüü ’lɩ ‑päälä le?» ⁶Wiili ’ɔ ’paaa’ nɩ, ‑mää ’pʋablanyüüa ‑gʋ ’ɔnyɩ ’jä ’kasa ‑sʋɩ. ’Jejienyɔɔ ’ɔ bä: ‑bɛ ’ɔ ‑tʋʋä mölii ‑wälɩ, ’asɩ mölii paa’ ’asɩ ’ɔ ’balɩ. ⁷’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ba sɔ ’ŋlʋʋlɔ ‑gba. Wiili ’mäa’ nrörö ’na jäjäsrɩ ’lɩ nɩ, ’ii ’ɔ tɩ ‑srɩ dɛrɩ ’ɔ nʋ. ⁸’Pʋablanyüü bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ’plɔʋplɔʋ, ‑maa ’mɔɔlɔ nɩ, ’nyɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑a bä ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ.»

⁹Juifë ’kɔkɔmlɛ nya ’nu ’sɩrɩ Jesu bäa’ Betanii; ’ünya ji ’lɩ. ‑Mää Jesua ’dooa ‑gʋ ’ünyɩ ji, ‑maa ’ü ji bɩa Lasaalɔ ’ɔ ’baa’ ’kubre ’jä. ¹⁰Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nya ’daa ’ümä bɩa Lasaalɔ ’bla. ¹¹’A ’ɔa ‑gʋ juifë ’kɔkɔmlɛ ‑kanyɩ ’üün dɛrɩ ‑a bä; Jesu ’ü toroplɛ.

Jesua Jerusalɛɛmëa ’jajrakʋ

Matiö 21.1-11; Marëkë 11.1-10; Lukë 19.29-44

¹²’Ia ‑srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛ mi Jerusalɛɛmë ‑glɩsɩglɩsɩ ’järä. ’Ünya ’nu ’sɩrɩ Jesu jöa’ ’lɩ, ¹³’ünya ’dɔdrɔ ‑napusragbɩ ’wʋ, ‑bɛ ’ü ’jrara ’ɔɔn ’klɩ ‑bɛ ’ü nö:

«Osana12.13 Osana: Arameenyüüa wii bäsaa, ’ia ‑gba bä «’balɩ ’mɩ mlɩ, ’n bibie ‑mɩ»; ’i bä bɩa Nyɔsʋaa ’bʋalakʋ.! ‑Jɔrʋ pala ‑mɩ, ‑mɔ jröröa’ ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩ!

Abɩa Nyɔsʋa ’pa Israɛɛlëa ’kɩɩ ’nɩ12.13 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.25,26.!»

¹⁴Jesu jö ɩa’ ’ɔ jrä ‑plɩɩ ‑sʋbrejʋ, ’ɔnya ’jra ’ɔa ‑gälɩ ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ:

¹⁵Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ Siɔɔnbätäa ’yria12.15 Siɔɔnbätäa ’yria: Jerusalɛɛmë ’ü ’dara Siɔɔn ’ää ’ü ’paplaa’ ’ŋlëkayria ’klɩ. A ’mrɛɛ a ’daa Siɔɔnbätäa nyüü.,

‑jää ‑na ’kɩɩ kʋ ‑sʋbrejʋ ‑gälɩ, ɔ jö12.15 Sakarii 9.9..

¹⁶’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑kaaŋlʋ wiili kä ’fɩɔ nröröa’ ’wli ‑a ’nu. ‑Maa ’ü ’jäa’ Jesua ’wliklɩbʋabʋakʋ ’fɩɔwʋ, ’a ‑plɩɩ ’ü ’pa plɛ ’sɩrɩ wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ’ɔa ‑gʋ, ’ii ’ü nö.

¹⁷Nyüülü kä ’fɩɔ bä käa’ ‑plɩɩ ’taɩn ’lɩ Jesu were käa’ Lasaa ‑fälɩ ‑bɛ ’ɔ ’baa’ ’ɔɔn ’kubre, ‑bɛ ’ɔ ’ciea’ ’kuyua ’mlɩ nɩ, ’a ’ia nyüülü, ’ü ’paa ’ia ‑gä. ¹⁸‑Saragbia tielɛ ’ɔ nʋa’, ’ia ‑gʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ ’jrara ’ɔɔn ’klɩ. ¹⁹’Ia ‑gʋ Farisinyüüa ’kpɔ ’paa wii: «’Ii ’ana ’mʋgbɛ ’jää ’wʋ ‑o, ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä dɛɛ nʋ. ’Ɔɔ nyüüa ’fɩɔ bä dɛrɩ.»

Jesu ’paa ’ɔa jäjäkʋa ‑gä

Esaii 49.6; 58.10-12; Matiö 16.24-27

²⁰Nyüülü mia’ Jerusalɛɛmë Nyɔsʋa bibie ‑glɩsɩglɩsɩa ‑srɩ ’lɩ nɩ, grɛɛkënyüü ’doorodoo bä kä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ²¹’ünya jijrö Galileea Bɛtësaidaa nyɔɔ Filipë ‑gba. ’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, a bibie ‑mɩ a ’bata amä Jesu ’jä.» ²²Filipë nya ‑gbala ’iin Andree, ’üa ’sɔɔ nya mi ’iin Jesu ‑gbala. ²³’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Taɩn ’a ’lɩjrä, Nyɔɔa ’Jʋ ’mä ’wliklɩbʋala. ²⁴’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, dɛɛ bäa’ ’jaji12.24 dɛɛ bäa’ ’jaji: Grɛɛkëwiili: «‑bleeea ’jaji.», ɛma blö ‑tʋtʋa ’mlɩ nɩ, ’ɛ ‑kaaŋlʋa’ ‑fɛ nɩ, ’dee ’ɛ bä, ‑maa ɛma ‑fɛ, ’kä ’ɛ ‑gaaa, ’kä ’ɛ tʋä ’kɔkɔmlɛ. ²⁵Nyɔɔlɔ ‑waa’ ’ɔa ’klä, ’ɔnya ’ään ’mɔlɔa. ‑Maa nyɔɔlɔ ’nyɩa’ ’ɔa ’klä ‑wa ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’ɔ ‑nëmä ’ään ’mɔlɔ ‑a ’mɔlɔ; ’ɔnya ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jäa. ²⁶Nyɔɔ ma ‑fɛ ’na ’jrʋpa, ɔ ‑mɛ ’mɩ ‑gälɩ; ‑bɛ ‑plɩɩlɩ ’n kʋa’ ’na ’jrʋpafɛnyɔɔ ’mä bɩa ’lɩ kʋ. Nyɔɔ ma ‑fɛ ’na ’jrʋpa, ’na Tʋ nya ’ɔɔn ’bʋalaa.»

²⁷«’Na plɛ ‑taaralɩ ɔ, ‑asɩ ’nyaa ‑plɩɩ ‑gba le? Tʋ! ’Ba ’mɩ ‑taa ’taɩnlɩ ’lɩ? ‑Bɛ ’a ‑taa ’taɩnlɩa ‑gʋ ’n ji. ²⁸’Na Tʋ, ’bʋala ‑na ’nyrɩ!» Wii nya ja cɛlɩ, ’iibä: «’Nyaa ɩ ’iin ’bʋala, ’kä ’nyaa ’iin ’bʋala ’sɔɔwʋ.»

²⁹Nyüülü bä ɩa’ ‑plɩɩ ’nua’, ‑nëma: «‑Mamɛɛ bäsaa!» ‑Mölöö nɩnɩa: «’Aanjë ’pala ’ɔɔn wii ‑gba!» ³⁰’Ü nʋa’ ’saa ‑bɛ ’ü ’paa’ wii nɩ, Jesu ‑nëma: «‑Mää ’na ‑gʋ wiili ’nyɩ ’pala, ‑maa ’ana ‑gʋ ’i ’pala. ³¹’A ’pläa ‑gäbötaɩn ‑ka jräa’ ‑ɩ ’lɩ; nyɔɔlɔ bäa’ ’pläa ’wliklɩ, ’a ’ɔa ‑fälɩbetaɩn. ³²’Mɔɔlɔ nɩ, ’taɩnlɩ ’mäa’ cɛlɩ ’jrara ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’nyaa ’na ‑gba nyüüa ’fɩɔ ’kʋɛɛrɛa.» ³³’Ɔ nöa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’paaa’ wii nɩ, ’a jäjäkʋlʋ ’ɔmäa’ jä ’ua ‑gä ’ɔ ’paa.

³⁴’Iibäa’ ‑jria nɩ: «‑Dɔa ‑pɔɔkʋ12.34 ‑Dɔa ‑pɔɔkʋ: Moisëa ‑dɔ ’ü ’dara ’saa, ’aiɛ ‑Kätɩ Kuöa ‑pɔɔkʋ. nɩnɩa ’Kriisë nya ’plä ’wʋ12.34 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 89.36-37; Esaii 9.6; Daniɛɛlë 7.14. tɩɔrɔa; ’a ’ii a jre. Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑nö, ‑maa: ‹Nyɔɔa ’Jʋ kä ’ɔmä cɛlɩ ’jrara› le? Ɔ bä Nyɔɔa ’Jʋlɔ le?» ³⁵Jesu nya ‑gbala ’üün: «‑Srɩ ‑ka bä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ jrüü jiea ’mlɩ12.35 Jesu ’papla ’ɔa nyufa ‑srɩ ’klɩ.. ’Ba ’nyɛ ’sɩrɩ ’i ‑ka bäa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ’jöjrüükpü ‑pɩ ’amɩ ‑wälɩfu. Nyɔɔlɔ ’nyɛrɛa’ ’jöjrüükpü ’lɩ ’nyɩ jre ‑plɩɩlɩ ’ɔ möa’ ‑a. ³⁶’Ba toro ‑srɩ plɛ ’sɩrɩ ’i ‑ka paa’, ‑bɛ ’amä ‑srɩa ’jü bä.» Jesu nʋa’ ’saa, ’ɔ ’saalɩ, ’ɔnya tʋŋlɔlɩ ’üün dɛrɩ, ’ɔnya ‑sisie.

Juifë ’nyɩ toro Jesu plɛ ‑a

Esaii 6.1-12; Deteronɔɔmë 18.18-19; Lukë 9.26

³⁷‑Saragbia tielë kä ’fɩɔ Jesu nʋa’, ’ü ’jä ’iin, ‑maa ’asɩɛ ’ünyɩ toro ’ɔɔn plɛ ‑a. ³⁸’Asɩ wiili nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ’pa käa’ nrörö. ’Ɔ nɩnɩa kä:

’Pläkänyɔɔ, nyɔɔ ’plɛɛ ’dara kä ana ’papawii wii le?

Ɔ ’jä ‑na ’wʋ ‑sɔɔrɔkʋ le12.38 Esaii 53.1.?

³⁹Esaii ’doolɔ nya ’salɩ dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’ü ‑nëmäa’ Jesu plɛtoro:

⁴⁰’Ɔ ’nɔɔrɔ ’ümɩ; ’ɔnya ’bʋala ’üa plɛ,

’ü ‑pɩ ’nyü nʋ ’ü ‑pɩ ’käjä,

’üa plɛ ‑pɩ wii ’wli ’nu,

’ü ‑pɩ ’na ’pɛlɩ tɛ ’nyɩ ‑pɩ ’üün ’pʋɔ12.40 Esaii 6.9-10..

⁴¹Esaii nö käa’ ’saa ’ɔ ’paaa’ wii nɩ, Jesua ’wliklɩ ’bʋabʋakʋ ’ɔ ’jä, ’aiɛ ’ɔ ’pa ’ɔa ‑gä. ⁴²’Asɩɛ juifëa ’kamanyüü kpaküa ‑tɔrʋpɩɔa ’kɔkɔmlɛ toro Jesu plɛ. ‑Maa Farisinyüüa ŋalɛa ‑gʋ nɩ, ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ü ’pa ’saa ’iin ’ü ‑pɩ ’üün ’üa trarafë ’wʋ prɛ. ⁴³Nyüü ma ’bʋala ’üün nɩ, ’i kä ’üün tʋ, ’kä Nyɔsʋa ’mä ’üün ’bʋala.

⁴⁴Jesu nya dɔrɔ wii ’wʋ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Nyɔɔlɔ toroa’ ’mɩ plɛ nɩ, ‑mää ’mɔɔ ’ɔnyɩ toroplɛ, ‑maa nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ, ’ɔɔ ’ɔ toroplɛ. ⁴⁵Nyɔɔ ma ’jä ’mɩ ’ɔ ’a nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ ’jä. ⁴⁶’Sɩrɩ ’ü ’daaa’ ‑srɩ, ’asɩ ’n bä ’nyaa ji ’pläa ’mlɩ ’kä nyɔɔ o nyɔɔ ’mäa’ ’mɩ plɛtoro nɩ, ’ɔ ‑pɩ ’jöjrüükpü ’lɩ kʋ. ⁴⁷Nyɔɔ ma ’nu ’na ’papawii ’wli ‑bɛ ɔma ’nyɩ toro12.47 toro ’iin plɛ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’ii ‑jɩjra: «‑bɛ ’ɔ ma ’nyɩ ‑träärälɩ ’iin ‑a nɩ» ’iin plɛ ‑a nɩ, ‑mää ’mɔɔ ’nyɩ ‑tʋ ’ɔa ‑gä. ’Nyɩ ji ‑a ji ’mä ’pläa ‑gä ‑tʋ, ‑maa ’n ji ’mä ’lɩ ’plä mlɩ ’ba. ⁴⁸Nyɔɔlɔ ’mäa’ ’mɩ ’nyüamlɩjrara ‑bɛ ’ɔ ‑nëmäa’ ’na ’papawii wii ’dara nɩ, ’ɔa ‑gätʋnyɔɔ bälɩ; ’na wiili ’n ’paa’ ’ii nëmä ‑srɩɩ ’ɔɔn ‑gä ‑gälɩ ’bölö ’pläa bɩarafa ’wʋ. ⁴⁹Wiili kä ’fɩɔ ’n ’paa’, ‑mää ’na ’dooa plɛklɩa wii ‑a, ‑maa Tʋlɔ blɔa’ ’mɩ, ’ɔ ‑gbala ’mɩ wiili ’mäa’ ’pa. ⁵⁰’Mɔɔlɔ nɩ, ’n jre ’iin ’sɩrɩ ’ɔa ’papawiia ’lɩträäräkʋ ‑nyɛɛa’ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä. ’A ’ia ‑gʋ, ’sɩrɩ Tʋ ‑gbalaa’ ’mɩ, ’asɩ ’n ‑gbala ’amɩ ’iin.»

JESUA ’TÄPA ’SƆRƐ ‑TƲTƲ ‑GÄLƖ,’ƆA ‑GÄTƲTAƖN NYRA ’ƆA JÄJÄKƲ

13.1–19.42

Jesu sua’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa bei ‑gba

Matiö 26.19-20; Marëkë 14.17; Lukë 22.14-18,24-27

¹’Paakëa ‑srɩ ‑ka bä dɛrɩ, ‑bɛ Jesu jre bɩa ’saa ’ɔa ’taɩn ’a ’lɩjrä ’ɔmä ’plälä kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ sɔ ’ɔmä Tʋa ‑nyɛɛ mi. ’Ɔ ‑wa ’ɔa nyüülü bäa’ ’pläa ’mlɩ, ’ɔ ‑wa ’üün ’ɔnya ‑siewli. ²’Ɔ nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü jö ɩ dɛɛ ‑gbiajrʋ ’lɩ. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Sataan ’a ɩ Judaa Isëkario13.2 Judaa Isëkario: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Simɔɔ Isëkarioa nyɩbɛjʋ Judaa. Simɔɔa ’jʋa ’wli ’lɩ bʋblɔ, ’ɔmä ’ɔɔn ’sa. ³Jesu jre ’iin ’sɩrɩ Tʋ ‑nyɩa’ ’ɔɔn diia ’fɩɔ kälɩ. ’Ɔ jre ’iin ’sɩrɩ ’ɔ sɔa’ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ. ’Ɔ jre bɩa ’iin ’sɩrɩ ’ɔ möa’ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ, ⁴’ɔnya sɔwʋ, ’ɔnya ’balɩ ’koti. ’Ɔnya dɔrɔ daklöö ’wʋ, ’ɔnya kpasra ’ään ‑fua ’lɩ. ⁵’Ɔnya ’pa ’nɩ ‑pööö ’lɩ, ‑bɛ ’ɔ suö ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa bei ‑gba, ’kä ’ɔ nö dɔʋlʋ bäa’ ’ɔa ‑fua ’lɩ ’kä ’ɔ wɔpɔ ’üa bei ‑gba13.5 ’Sɩrɩ Jesu ’srooa’ nɩ, ‑geei, ’ɔɔ ’sroo ’saa. ‑Bɛ nyüüa bei ‑gbaa susukʋlʋ nɩ, ‑geeia ’jrʋpa ’i bä.. ⁶’Asɩ ’ɔ nʋ nʋ, ’ɔnya jrä Simɔɔ Piɛɛrë ‑gälɩ. ’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «‑Mɔ ’Pläkänyɔɔlɔ nɩ, ‑mɔ nëmä ’na bei ‑gba su?» ⁷’Iibäa’ Jesu nɩ: «Wiili ’n nöa’ ‑plɩɩ nɩ, ‑mää ’köklesa ‑nëmä ’iin ’wli ’nu, ‑maa ‑jö ’lee ‑mä ’iin ’wli ’nu.» ⁸’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «‑Mää ’sɩ ’inyɩ bä; ‑nëmä ’plɔʋ ’na bei ‑gba ‑a su.» Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Ama ’nyɩ ‑mɩ ‑a ‑futo, ‑ka ‑nëmä ’na kälɩa dɛɛ ‑a ’jä.» ⁹Simɔɔ Piɛɛrë ‑nëmä: «’Pläkänyɔɔ, ‑mää ’na bei ‑gba ‑a ’doo ‑nëmä su; su bɩa ’na ’dari nyra ’na ’wli.» ¹⁰’Iibäa’ Jesu nɩ: «Nyɔɔlɔ nyaa’ ‑futo nɩ, ’ɔa beia ’doo ’ɔ kä ’ɔmä ‑su ‑bɛ ’ɔa ’fɩɔ ’mä ‑fre ’lɩ ’wʋ. ’Anya ’a ‑fre ’lɩ ’wʋ, ‑maa ‑mää ’ana ’fɩɔ ‑a.» ¹¹’Be ’ɔ jre nyɔɔlɔ nëmäa’ ’ɔɔn ’sa, ’ia ‑gʋ ’ɔ ’daa ‑maa: «‑Mää ’ana ’fɩɔ ’nyɩ ‑fre ’lɩ ’wʋ.»

¹²’Ɔ bɩaa’ ’üa bei ‑gbasusukʋ, ‑bɛ ’ɔ ’srooa’ ’ɔ ’lɩpadii nɩ, ’ɔnya ’blöö ’sɔɔwʋ dɛɛjikalɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Wiili ’n nʋa’ ‑plɩɩ ’amɩ ‑gba, ’a jre ’ia ‑gbaa? ¹³’A were ’mɩ ‹’Kpɩkpɩanyɔɔ nyra ’Pläkänyɔɔ›, ’a jre ’iin ’anya we ’iin, ’ɔɔ ’n bä. ¹⁴‑Bɛ ’mɔɔlɔ bäa’ ’Kpɩkpɩanyɔɔ nyra ’Pläkänyɔɔ, ama su ’ana bei ‑gba nɩ, ’ana ’mʋgbɛ, ‑mɔ ma bälɩ ɔ su ’ɔa ‑molooa bei ‑gba. ¹⁵I ’n nʋa’ nɩ, ’ana ‑gʋ ’n nʋ ’ii ’amä ’iin ’jä, ‑bɛ ’amä ’na ’saa nʋ. ¹⁶’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’jrʋpafɛnyɔɔ ’nyɩ ’ɔa ’kamanyɔɔ ’wʋ ‑a ‑si, ’asɩ bɔblɔnyɔɔ ’nyɩ bɩa nyɔɔlɔ blɔa’ ’ɔɔn ’wʋsi. ¹⁷’Anya ’a ’ia ‑gbaa jre ɔ, ’ama ‑träärälɩ ’iin nɩ, dɔrʋ nya ’amɩ ’blaa.

Judaa ’mäa’ Jesu ’sa

Matiö 26.21-25; Marëkë 14.18-21; Lukë 22.21-23

¹⁸«‑Mää ’ana ’fɩɔ ’nyɩ ’daa; ’n jre ‑mülü ’n ’baa’ ’lɩ. ‑Maa wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ, i ’daa’: ‹ Nyɔɔlɔ nyra ’ɔɔn taraa’ ‑pööö ’döö ’lɩ, ’ɔɔ bä ’na ’kpɛɛ ’lɩ13.18 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 41.10.› ’asɩ ’i nrörö. ¹⁹’Amɔ ’n ‑gbala dotro ’sɩrɩ ’i ‑kaaŋlʋa’ ’lɩjrä, ’ia ’taɩn ’lɩ ima jrälɩ nɩ, ’amä ’iin jre nyɔɔlɔ ’n bäa’13.19 nyɔɔlɔ ’n bäa’: Tɛ plɛlɩsasrawiili ‑jɩjraa’ Jaan 8.24.. ²⁰’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, nyɔɔlɔ ’mäa’ ’lɩ ’na bɔblɔnyɔɔ ’kʋɛɛ nɩ, ’mɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ, ‑bɛ nyɔɔlɔ ’kʋɛɛa’ ’mɩ ’lɩ nɩ, nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ, ’ɔɔ ’ɔ ’kʋɛɛlɩ.»

²¹Jesu nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’paa wii nɩ, ’i pa ’ɔɔn ‑gba ‑gböösa, ’ɔ ‑nëma: «’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ nya ’mɩ ’saa.» ²²’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩa’ nyɔɔlɔ ’ɔ ’daaa’ jre nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ü kʋ ‑bɛ ’ü tɛtrɛklɩ. ²³Nyɔɔlɔ Jesu ‑waa’ ‑gböösa nɩ, ’ɔ kʋ ‑plɩɩ Jesua ‑gba. ²⁴Simɔɔ Piɛɛrë nya ’kapla nyɔɔlɔ ’nyü ’wʋ, ɔ ’bete Jesu nyɔɔlɔ bäa’ ’saa. ²⁵’Wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ fala Jesu ’wli ‑gba ’ɔnya ’bete: «’Pläkänyɔɔ, nyɔɔ ’plɛɛ bäsaa le?» ²⁶’Iibäa’ Jesu nɩ: «Nyɔɔlɔ ’nëmäa’ ’flɔɔ klöölä ’nëmäa’ ’ŋʋa ‑nyɩ ‑nɩ, ’ɔɔ bäsaa.» ’Ɔ ’ŋʋaa’ ’flɔɔ klöölä nɩ, ’ɔnya ‑nyɩ ’ään Simɔɔ Isëkarioa ’jʋ Judaa. ²⁷’Flɔɔ klöölä blöa’ ’ɔɔn kälɩ dotro, Sataan nya ’cere ’ɔɔn ‑gälɩ. Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Dɛɛlɛ ‑nëmäa’ nʋ, ’sosowʋ ‑a ‑nʋ ’ɛmɩ.» ²⁸‑Maa ü kä ’fɩɔ kʋ ɩa’ ‑plɩɩ dɛɛjröröfa ’wʋ ’ünyɩ wiili ɔ nʋa’ ’saa ’ɔ ’paa’, ’ia ‑gbaa ’wli ‑a nu. ²⁹’Doorodooa plɛ nɩnɩa ɩ nɩ, Judaa ‑tʋʋäa’ mölii ‑wälɩ nɩ, ’ɔɔ Jesu ‑gbala ɔ ‑su jijrili ’ümäa’ nʋ ’ümäa’ ‑glɩsɩglɩsɩ ’jä. ’Aiɛ ‑gbala ’ɔ ‑gbala ’ɔɔn, ɔ ‑nyɩ ’pʋablanyüü mölii13.29 ’Paakëa ‑gbiara nɩ, Nyɔsʋaanyuku kpakua tatia ‑gaaamlɩ, ’pʋablanyüüa ‑gʋ, ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyüü ’mrɛɛ ’ü ja ’üün jijri.. ³⁰Judaa dɔrɔa’ ’flɔɔ klöölä ’wʋ dotro, ’cie ’ɔ ’cie. ’Ia ’taɩn ’lɩ ‑gbia ’a ka.

Jesua ‑gälɩblörö dɛtʋlʋ ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü dɛtɛa’

³¹Judaalɔ ’ciea’ nɩ, Jesu ‑nëma: «’A Nyɔɔa ’Jʋa ’wliklɩ ’bʋabʋakʋ ’ü ‑ka ’mä ɩa’ ’jä, ‑bɛ ’sɩrɩ Nyɔsʋaa ’wliklɩbʋabʋakʋ bäa’ bɩa ’ɔɔn ’lɩ. ³²Ɔma ’bʋala Nyɔsʋa nɩ, Nyɔsʋaa ’mʋgbɛ nya ’ɔɔn ’bʋalaa, ’inya nröröa’ jrüü jiea ’mlɩ. ³³’Na ’jü ’amɩ13.33 ’jü ’amɩ: Grɛɛkëwiili ’iibä: «’Na ’jüjie ’amɩ»., jrüü ‑kanyɩ ’mɩ ’lɩ ‑a tɩɔ ’mä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ sɔ. ’Anya ’mɩ ’bataa, ‑bɛ ’sɩrɩ ’n ‑gbalaa’ juifë, ’ana ’mʋgbɛ ’ii ’n ‑gbala ’amɩ dotro: ‹‑Plɩɩlɩ ’n möa’ ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä ’lɩ ji.› ³⁴‑Dɔ dëdrä ’n ‑nyɛɛ ’amɩ: ’Ba ‑wawla; ’sɩrɩ ’n ‑waa’ ’amɩ, ’ba nʋ ’saa ’ba ‑wawla. ³⁵’Ana ‑wawlakʋ nyüü ’mä ’jä ’kä ’ünya ’saa jre ’na ’wʋnyɛrɛnyüü ’a bä.»

³⁶’Iibäa’ Simɔɔ Piɛɛrë nɩ: «’Pläkänyɔɔ ‑a ’plɛɛ ‑mö le?» Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Kanyɩ ’lɩ ‑a bɩa ‑a mi ’köklesaplɩɩ ‑plɩɩlɩ ’n möa’, ‑maa ‑nya ‑srɩɩ ’mɩ ‑gälɩ ‑mɛa.» ³⁷’Iibäa’ ’sɔɔwʋ Piɛɛrë nɩ: «’Pläkänyɔɔ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑daaa ‑maa ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ‑a mi ‑tɛ ‑möa’ ’köklesaplɩɩ le? Ama nya jä ‑na ‑gʋ ’nyaa jäa.» ³⁸Jesu nya ’bete ’ɔɔn: «‑Mä jä ’na ‑gʋ? ’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ‑kätɩ sapɛ ‑nëmä ‑gbe ‑a ‑gbe ’kä ‑nya ’daa ‑nyɩ ’mɩ ‑a jre ’wʋ tää ’wʋ.»

Jesu bä ’nyʋfɔlʋ möa’ Tʋa ‑nyɛɛ

¹«’Ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ; ’ba toro Nyɔsʋa plɛ, ‑bɛ ’ba toro bɩa ’mɩ plɛ. ²Kʋfë ‑sümlö ’na Tʋa nyüköli. Ima ’nyɩ ɩ ’ia ’saa ‑a bä nɩ, ’nyaa kä ’amɩ ‑gbala. ’Ana kʋfa ’n mö ’känyɩgla. ³Ama mi, ‑bɛ ama ‑nyɩgla ’ana kʋfa ’kä nɩ, ’nyaa ’ana ’klɛɛ jia, ‑bɛ ‑plɩɩlɩ ’n kʋa’ nɩ, ’amä bɩa ’lɩ kʋ. ⁴‑Plɩɩlɩ ’n möa’ ’a jre ’lɩ, ’anya jre ’ia ’nyʋfɔ.»

⁵’Iibäa’ Tomaa nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ‑plɩɩlɩ ‑möa’, anyɩ ’lɩ ‑a jre. ‑Asɩ anya ’ia ’nyʋfɔ jre le?» ⁶Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Mɔɔ bä ’nyʋfɔ14.6 ’nyʋfɔ: Jesu bä ’nyʋfɔlʋ möa’ Tʋa ‑nyɛɛ, ’ɔɔ bä ’cɩcasa nyra ’klä. Jaan 10.9., ’nyaa bä ’cɩcasa nyra ’klä14.6 ’klä: ’Cɩca ’klä, ’klä dëdrä.. Nyɔɔ ‑o nyɔɔ jöa’ Tʋa ‑nyɛɛ ’mɔɔ ’ɔ ‑srörö kälɩ. ⁷’Ama jre ɩ ’mɩ nɩ, ’anya ɩ bɩa ’na Tʋ jrea. ’Bala ’saarɩ ‑gälɩ ’anya ’ɔɔn jre, ’anya ’jä ’ɔɔn.» ⁸’Iibäa’ Filipë nɩ: «’Pläkänyɔɔ, srara amɩ Tʋlɔ, ‑bɛ ana plɛ ’mä blö.» ⁹Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Mää ‑mlatɩkä ’nyraa ’amɔ ’nyɩ ’nyɛ, ‑bɛ ‑kaapɩɔ ’mɩ jre, Filipë? Nyɔɔ ma ’jä ’mɩ, ’ɔ ’a Tʋlɔ ’jä. ’Iɛ ‑daaa ‑maa: ‹Srara amɩ Tʋ le?› ¹⁰’Sɩrɩ ’n bäa’ Tʋ ’lɩ ‑bɛ Tʋ bäa’ ’mɩ ’lɩ nɩ, ‑nyɩ ’dara ’iin wii ‑a ’la? Wiili ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, ‑mää ’na ’doo plɛ ’klɩ ’nyɩ ’ba ’imɩ. Tʋlɔ bäa’ ’mɩ ’lɩ nɩ, ’ɔɔ ‑fɛɛɛ ’jrʋpa. ¹¹’Ba toro ’mɩ plɛ: ’N bä Tʋ ’lɩ, Tʋ nya bä ’mɩ ’lɩ. ‑Bakää ’ama ’nyɩ ’dara ’iin wii ‑a nɩ, ’jrʋpalä ‑fɛɛɛrɛa’ ’ää ’ba ’jä ‑bɛ ’amä ’mɩ plɛtoro. ¹²’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ: nyɔɔlɔ toroa’ ’mɩ plɛ nɩ, ’jrʋpalä ’n ‑fɛɛɛa’, ’ɔnya bɩa ’ään ‑fɛa, ’kä ’ɔnya ’mɩ ’wʋsi, ’be Tʋa ‑nyɛɛ ’n ’mö14.12 ’Sɩrɩ Nyɔsʋa ’mä ’lɩ nyüüa ’fɩɔ mlɩ ’ba nɩ, nyüüa ’fɩɔ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre, ’fɩɔwʋ Jesu nya ’mä ’kuaa ‑tɔrʋpɩɔ sɔ. ’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’mʋgbɛ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre ’sɩrɩ Jesu ’nyɩa’ ’lɩkäwlanyɔɔ bä, ’sɩrɩ ’ɔ ‑sia’ ’nɩmɩ nyɔɔ ’wʋ. ’Ɔ sɔa’ ’kuaabre nɩ, ’kasa Nyɔsʋaa ’Jʋ ’ɔ bä. ’Ɔ ma bäa’ ’lɩ nɩ, ‑plɩɩlɩ ’ɔ kʋa’ ’ia ’doo ’ü ’järä ’ɔɔn; ‑maa ’ɔ sɔa’ ’kuaabre nɩ, ’ɔ ‑gbaala ’ɔa ’Nyüna ‑Susu ’pläa ’fɩɔ ‑gälɩ ’kä. ’Unya bä nyüülü kä ’fɩɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ ’lɩ.; ¹³‑bɛ diili kä ’fɩɔ ’amäa’ ’na ’nyrɩklɩ ’betre, ’nyaa ’iin nʋa, ‑bɛ nyüü ’mä ’iin ’jä ’sɩrɩ Tʋ ’bʋaa’ ’wliklɩ. ¹⁴’Ama ’bete dɛɛ ’na ’nyrɩklɩ, ’nyaa ’amɩ ’ɛɛn ‑nyɩa.

¹⁵«’Ama ‑wa ’mɩ nɩ, ’ba ‑träärälɩ ’na ’papawii, ¹⁶‑bɛ ’mä Tʋ ‑gbala ’ɔmä ’amɩ ‑gbajinyɔɔ ‑moloo14.16 ‑gbajinyɔɔ ‑moloo: Grɛɛkëwiili: «‑Tɔɔɔpanyɔɔ, plɛmlɩpanyɔɔ, ’klüjraranyɔɔ». ‑nyɩ; ’ɔ nyra ’amɔ ’mä ‑wälɩkʋ ’plɔʋplɔʋ. ¹⁷’Ɔɔ bä ‑Susulu sraraa’ ’cɩcasa. ’Plä ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ü ’nyiere ’uun ’klɩ, ’be ’ünyɩ ’uun jre ‑a jre ‑bɛ ’änyɩ ’jä ’uun ’wʋ ‑a. ‑Maa ’amɔlɔ nɩ, ’a jre ’uun: ’u nyra ’amɩ kʋwälɩ, ’unya ’amɩ ’lɩbäa. ¹⁸’Nëmä ’amɩ ‑gbokuidɛɛ ’lɩ ‑a tɩ, ’nyaa dɛrɩ ’blööa. ¹⁹Jrüü jiea ’mlɩ, ’plä ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä, ‑maa ’amɔlɔ nɩ, ’anya ’mɩ ’jäa. ‑Bɛ ’n bäa’ ’lɩ nɩ, ’ana ’mʋgbɛ ’anya ’lɩbäa. ²⁰’A ’ia ’taɩn ’lɩ ’amä ’saa jre ’sɩrɩ ’n bäa’ ’na Tʋ ’lɩ, ‑bɛ ’a bäa’ ’mɩ ’lɩ, ‑bɛ ’na ’mʋgbɛ bäa’ ’amɩ ’lɩ. ²¹Nyɔɔlɔ poa’ ’na ’papawii ’nyakli ‑bɛ ɔ ‑trääräa’ ’lɩ ’iin nɩ, ’ɔɔ ‑wa ’mɩ; ‑bɛ nyɔɔlɔ ‑waaa’ ’mɩ nɩ, ’na Tʋ nya ’ɔɔn ‑waa, ’na ’mʋgbɛ ’nyaa ’ɔɔn ‑waa, ’kä ’nyaa ’ɔɔn ’na nyufa srara.» ²²Judaa, ‑mää Isëkarioa nɔ ‑a, nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ ‑asɩ ’i nʋ ‑bɛ ‑daa amɔ ‑nëmä ‑na nyufa ’klɩsrara, ‑bɛ ‑nyɩ srara ‑na nyufa nyüüa ’fɩɔ ’klɩ le14.22 Juifëa plɛ nɩnɩa Mesii ma ji ɩ nɩ, ’ɔa ’klüa ’fɩɔ ’ɔmä ja, nyüüa ’fɩɔ ’mä ’ɔɔn ’jä; ’ɔmä nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ‑gä ‑tʋ, ‑bɛ ’ɔmä ’sɔɔwʋ Israɛɛlë ’pa.?» ²³Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Nyɔɔ ma ‑wa ’mɩ nɩ, ’ɔnya ’lɩ ’na mlɩa wii ‑trääräa, ’kä ’na Tʋ nya ’ɔɔn ‑wa; anya ’ɔa ‑nyɛɛ jia, ’kä anya ’lɩ ana kʋfa nrörö. ²⁴Nyɔɔlɔ ’nyɩ ‑trääräa’ ’lɩ ’na mlɩa wii, ’ɔnyɩ ’mɩ ‑a ‑wa. ‑Bɛ wiili ’a nröröa’ ’na mlɩ ’wli nɩ, ‑mää ’na ’mʋgbɛa plɛklɩa wii ‑a, ‑maa ’na Tʋlɔ blɔa’ ’mɩ ’ɔa mlɩa wii bäsaa. ²⁵’Nyaa ’amɩ ’iin ‑gbala dotro ’sɩrɩ ’n ‑ka bäa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ. ²⁶‑Maa ‑Gbajisusulu, u bäa’ ’Nyüna ‑Susu, u Tʋ ’mäa’ ’na ’nyrɩklɩ jara nɩ, ’unya ’amɩ diia ’fɩɔ ’kpɩaa, ’kä ’unya ’amɩ wiili ’kä ’fɩɔ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ plɛpa. ²⁷’N tɩɛ ’amɩ plɛgälɩflɛrɛkʋ ‑gba, ’n ‑nyɛɛ ’amɩ ’na plɛgälɩflɛrɛkʋ; ‑mää ’sɩrɩ ’plä ‑nyɛɛa’ ’imɩ nɩ, ‑mää ’sɩ ’nyɩ ‑nyɩ ’amɩ ’iin. ’Ana plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ ’plɔʋ, ’ɛnyɩ ‑gbagbakä bɩa. ²⁸’A ’nu ’mɩ ’wli, ’nyaa ’daa: ‹Mö ’n mö ‑bɛ ’mä ‑srɩɩ ’ana ‑nyɛɛ dɛrɩ ’blöö.› ’Ama ‑wa ɩ ’mɩ nɩ, dɔrʋ nya ’amɩ ’blaa ’n möa’ Tʋa ‑nyɛɛ, ’be ’ɔ ’bʋa ’ɔnya ‑si ’mɩ ’wʋ. ²⁹’Nyaa ’amɩ ’iin ‑gbala ’sɩrɩ ’i ‑kaaŋlʋa’ ’lɩjrä, ’ia ’taɩn ’lɩ ima jrälɩ nɩ, ’amä ’iin wii ’dara. ³⁰’Nyraa ’amɔ ‑ka ‑nëmä ‑srɩɩ ’wʋ ‑a dɛtrɛ, ’be nyɔɔlɔ ’kamaa’ ’plälä kʋa’ ‑pɩ14.30 nyɔɔlɔ ’kamaa’ ’plälä kʋa’ ‑pɩ: Sataan bäsaa. ’ɔɔ jö; ’ɔnyɩ ’na ‑gbanʋdɛɛ ‑a kä. ³¹‑Maa ’plä ’mä ’saa jre ’n ‑wa Tʋ ‑bɛ wiili kä ’fɩɔ Tʋ ’daaa’ ‑a nʋa’, ’iin ’n nʋ. ’Ba sɔwʋ amä mi!»

Jesu bä ’cɩca viinyëtuu

Kolɔɔsënyüü 2.6-7; Galaatënyüü 2.20; Jaan 14.21-23; Lukë 3.6-9

¹«’Mɔɔ bä ’cɩca viinyëtuu15.1 viinyëtuu: ’Üma ’pa viinyëa ‑gä nɩ, Israɛɛlë ’ü ’daa. ’Uu tʋä diili (rɛsɛɛn ’bü) ’ü nöa’ ‑bɛ ’ü nöa’ ‑duvɛɛn. Jeremii 2.21., ’na Tʋ bä viinyëplanyɔɔ. ²Kata o kata ’maaa’ ’mɩ ‑gba ’kä, ‑bɛ änyɩ tʋa’ nɩ, ’ɔ ’baa ’ään ’lɩ; ‑mälä tʋäa’ nɩ, ’ɔ ‑paaa ’ään ’ämä tʋ ‑gböösa. ³’Amɔlɔ nɩ, wiili ’n ’kpɩaa’ ’amɩ, ’ii ’a kä ’amɩ kpëtä. ⁴’Ba kʋ ’mɩ ’lɩ, ’sɩrɩ ’n kʋa’ ’amɩ ’lɩ. ’Sɩrɩ kata ma ’nyɩa’ viinyëtuu ‑gbakäma, ‑bɛ ’äa ’kpɔ ’nyɩa’ ’lɩbɩa ’ämäa’ tʋ nɩ, ’asɩ ’ana ’mʋgbɛ bä. ’Ama ’nyɩ ’mɩ ’lɩ ‑a kʋ ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä tʋ. ⁵’Mɔɔlɔ nɩ, ’mɔɔ bä viinyëtuu, ’amɔ bä katë. Nyɔɔlɔ ’maaa’ ’mɩ ‑gbakä, ‑bɛ ’n ’maaa’ ‑gbakä nɩ, ’ɔ tʋä ‑gböösa. ‑A ‑gbala ’amɩ, ama ’nyɩ ’amɩ ’lɩ ‑a bä, ’anyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’amä dɛɛ nʋ. ⁶Nyɔɔ ma ’nyɩ ’mɩ ‑gbakä ‑a ’ma, ‑fälɩ ’ü be ’ɔɔn ‑beere katëlë ’ü ’böa’ ’lɩ ‑bɛ ä maa’. Üma ’bütö ’üün, kapu ’lɩ ’ü be ’üün ’kä ’ü fie. ⁷’Ama ’ma ’mɩ ‑gbakä ‑bɛ ’na ’papawii ma bä ’amɩ ’lɩ nɩ, dɛɛlɛ ’a ’bataa’ ’ba ’bete ’ɛɛn, ’anya ’ɛɛn ’jäa. ⁸’Ama tʋ ‑gböösa nɩ, ’anya ’na ’wʋnyɛrɛnyüü bäa15.8 ’anya ’na ’wʋnyɛrɛnyüü bäa: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’a bä ’na ’wʋnyɛrɛnyüü».. ’Iibä ’na Tʋa ’wliklɩ ’bʋalakʋ. ⁹’Sɩrɩ ’na Tʋ ‑waa’ ’mɩ, ’asɩ ’n ‑wa ’amɩ. ’Ba kʋ ’na ‑wawakʋ ’lɩ. ¹⁰’Ama ‑träärälɩ ’na ‑dɔwii nɩ, ’anya ’na ‑wawakʋ ’lɩ kʋa, ’sɩrɩ ’n ‑trääräa’ ’lɩ ’na Tʋa ‑dɔwii ‑bɛ ’n kʋa’ ’ɔa ‑wawakʋ ’lɩ. ¹¹‑Gbala ’n ‑gbala ’amɩ ’iin, ’kä dɔrʋlʋ bäa’ ’mɩ ’lɩ, ’umä ’amɩ ’lɩbä, ‑bɛ ’ana dɔrʋ ’mä ’wlijrä. ¹²‑Jää ’na ‑dɔwiili ’nëmäa’ ’amɩ ‑gbala: ’Ba ‑wawla, ’sɩrɩ ’n ‑waa’ ’amɩ. ¹³Abɩa nyɔɔ ’sa ’ɔa nyufa ’ɔa ‑gbötümüa ‑gʋ nɩ, ’ia ‑wawakʋ ’nyɩ ’sɔɔa nu ‑a kä. ¹⁴’Ama ‑träärälɩ ‑dɔwiili ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, ’na ‑gbötü ’a bä. ¹⁵’N ‑ka ‑nëmä ’amɩ ’jrʋpafɛnyüü ‑a ’dara. ’Jrʋpafɛnyɔɔ ’nyɩ jre wiili kä ’fɩɔ ’ɔa ’kamanyɔɔ nöa’ ‑a. Ama ’dara ’amɩ ‑gbötü nɩ, wiili kä ’fɩɔ Tʋ ’kpɩaa’ ’mɩ ’n ’kpɩa ’amɩ ’ia ’fɩɔ. ¹⁶‑Mää ’amɔ ’nyɩ ’mɩ ’lɩba, ‑maa ’mɔɔlɔ nɩ, ’mɔɔ ’balɩ ’amɩ ’nya ‑tʋ ’lɩ ’amɩ ’amä tʋ, ’ana tʋtʋdii ’mä ‑wɩara. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, dɛɛ ’amäa’ Tʋ ‑sɛ ’na ’nyrɩklɩ nɩ, ’ɔmä ’amɩ ’ɛɛn ‑nyɩ. ¹⁷Wiili ’n ’daa’ ’ba nʋa’ nɩ, ’iibä, ’ba ‑wawla.»

’Pläa ’nyüamlɩjrarakʋ

Matiö 10.22-23; Jaan 16.1-3,33; Jaan 3.18-19

¹⁸«’Plä ma jrara ’amɩ ’nyüa ’mlɩ, ’ba jresaa ’mɔɔ ‑kätɩ ’ä jrara ’nyüa ’mlɩ. ¹⁹’Ama bä ɩ ’pläa ’mlɩa nyüü nɩ, ’plä nya ɩ ’amɩ ‑waa, ’be ’äa nü ’a bä. ‑Maa ’n ’baa’ ’amɩ ’pläa ‑tɔrʋpɩɔ ‑bɛ ’a ‑kanyɩa’ ’pläa nü bä nɩ, ’a ’ia ‑gʋ ’plä jrara ’amɩ ’nyüa ’mlɩ. ²⁰’Ba ’pa waklöölä ’n ‑gbala käa’ ’amɩ plɛ: ‹’Jrʋpafɛnyɔɔ ’nyɩ ’ɔa ’kamanyɔɔ ’wʋ ‑a ‑si.› Üma nʋ ’mɩ ‑gbi ‑gba, ’ünya ’amɩ ‑gbi ‑gba nʋa bɩa; üma ‑träärälɩ ’na mlɩa wii, ’ünya ’lɩ ’ana ni ‑trääräa bɩa. ²¹’Na ’nyrɩa ‑gʋ ’ünya ’amɩ ’ia ’fɩɔlʋ ‑gba nʋa, ’be nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ, ’ünyɩ ’ɔɔn jre ‑a jre. ²²Ama ’nyɩ ɩ ji ‑a ji, ‑bɛ ama ’nyɩ ɩ ’üün ‑a ‑gbala nɩ, ‑balʋ ‑nëmä ɩ ’üün ’lɩ ‑a bä. ‑Maa ’ü ‑kanyɩ ‑gäa ’balafa ‑a kä. ²³Nyɔɔlɔ jraraa’ ’mɩ ’nyüa ’mlɩ nɩ, ’na Tʋ ’ɔ jrara bɩa ’nyüa ’mlɩ. ²⁴Ama ’nyɩ ɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’jrʋpa ‑a ‑fɛɛɛrɛ, ä nyɔɔ ‑kaapɩɔa’ ‑fɛ nɩ, ‑balʋ ‑nëmä ɩ ’üün ’lɩ ‑a bä. ‑Maa ’köklesaplɩɩ ɔ nɩ, ’ü ’jä ’ään, ‑bɛ ’ü jrara ’mɔɔ ‑bɛ ’na Tʋ ’nyüamlɩ. ²⁵‑Maa wiili ‑jɩjraa’ ’üa ‑dɔ ’lɩ, ’i bäa’ ‑maa: ‹ ’Ü jrara ’mɩ ’nyüamlɩ ’fʋflɛsa15.25 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 35.19; 69.5.› ’i nrörö.

²⁶«‑Maa ’taɩn ’lɩ ’mäa’ ’amɩ ‑Gbajisusulu sraraa’ ’cɩcasa ja, u sɔa’ ’na Tʋa ‑nyɛɛ nɩ, ’unya ’na ‑gä ’paa15.26 Tɛ plɛlɩsasrawiili ‑jɩjraa’ Jaan 14.16.. ²⁷‑Bɛ ’ana ’mʋgbɛ nya ’na ‑gä ’pa, ’be ’nyraa ’amɔ kolo ’wʋ ’kä.»

¹«’A ‑pɩ Nyɔsʋaa ’nyʋfɔwʋ ’wʋ ’a ’ia ‑gʋ ’n ‑gbala ’amɩ ’iin. ²’Ünya ’amɩ juifëa ’sraaplanyëka ‑wälɩ prɛa. ‑Bɛ ’sɔɔwʋ, ’taɩn jö, ’üü ’mä ’amɩ ’babla. ’Ümäa’ ’iin nʋ nɩ, ’üa plɛ nɩnɩa Nyɔsʋaa ’jrʋpa ’ü ‑fɛɛɛ. ³’Be ’ünyɩ ’mɔɔ ‑bɛ Tʋ ‑a jre, ’ia ‑gʋ ’ümä ’iin nʋ. ⁴’N ‑gbala ’amɩ ’iin dotro ’ia ’taɩn ma jrä ‑srɩɩ ’wli, ’amä plɛpa ’sɩrɩ ’n ‑gbala käa’ ’amɩ ’iin. ’N ‑ka bä kä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ’a ’ia ‑gʋ ’n ‑kaapɩɔ ’amɩ ’iin ‑gbala ’bala ’käkolofa ’wʋ.

⁵«’Köklesaplɩɩ ɔ nɩ, nyɔɔlɔ blɔa’ ’mɩ, ’ɔa ‑nyɛɛ ’n mö. ’Ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo ’nyɩ ’mɩ ‑a ’bete ‑plɩɩlɩ ’n möa’. ⁶’A wiili ’n ‑gbalaa’ ’amɩ, ’ia ‑gʋ ’a ’kpɔɔ! ⁷‑Bɛ ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ama mi nɩ, ’i ’na ’ana ‑gʋ. Ama ’nyɩ mi ‑a mi ‑Gbajisusulu ‑ka ‑nëmä ji ‑a ji, ‑maa ama mi nɩ, ’nyaa ’amɩ ’uun jaa. ⁸Uma ji nɩ, ’uu nëmä ’pläa ’mlɩa nyüü ‑fälɩ be, dɛɛlɛ bäa’ ‑balʋ, ɛ bäa’ ’klɩgägäkʋ ‑bɛ dɛɛlɛ bäa’ ‑gätʋtʋkʋ. ⁹Dɛɛlɛ bäa’ ‑balʋ nɩ: ’pläa ’mlɩ nyüü ’nyɩ toro ’mɩ plɛ ‑a, ¹⁰dɛɛlɛ bäa’ ’klɩgägäkʋ16.10 ’klɩgägäkʋ: Nyɔsʋa nɩnɩa nyɔɔa ’klɩgägäkʋ ‑beere ‑frepakotu; tɛ Esaii 64.5. nɩ: Tʋa ‑nyɛɛ ’n mö ‑bɛ ’a ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä16.10 Juifëa plɛ nɩnɩa üma ‑träärälɩ ’ua ‑dɔ nɩ, ’a ‑plɩɩ Nyɔsʋa ’mä ’üa ‑balʋ cere, ’be ’ü ‑träärälɩ ’üa ‑dɔ. ‑Maa Nyɔsʋa ‑Susu nya srara ’üün ’sɩrɩ ’üa ‑dɔ ’nyɩa’ ‑tɔɔ kä, ’cɩcasa ’nyɩa’ ’lɩbä. Nyüülü toroa’ Jesu plɛ ‑bɛ ’ü ’daraa’ ’ɔɔn ’üa ’lɩmlɩbanyɔɔ, ’üü Nyɔsʋa ’nyiereklɩ (Rɔmënyüü 1.17; 3.21-22). ’Taɩn ’lɩ Jesu ’mäa’ Tʋa ‑nyɛɛ mi nɩ, Nyɔsʋaa ‑Susu nëmä ’üün ‑gälɩ ‑glaara, ’uu nëmä nyüüa plɛgälɩ flɛrɛ ’sɩrɩ Jesu bäa’ ’kasa Nyɔsʋaa ’Jʋ.. ¹¹Dɛɛlɛ bäa’ ‑gätʋtʋkʋ nɩ: nyɔɔlɔ käa’ ’plälä kʋa’ ‑pɩ, ’ɔa ‑gä ’a ‑träärä.

¹²«’Kɔkɔmlɛ ‑ka bälɩ ’mä ’amɩ ‑gbala, ‑maa ’anyɩ ’iin mlɩ ‑a bɩa ’köklesaplɩɩ. ¹³’Taɩn ’lɩ ‑Susulu sraraa’ ’cɩcasa ’mäa’ ji nɩ, ’unya ’amɩ ’cɩcasaa ’fɩɔ sraraa. ‑Mää ’ua ’mʋgbɛa ’nyrɩklɩ ’u ‑nëmä wii ’pala, ‑maa wiili kä ’fɩɔ ’u ’nua’ ’wli nɩ, ’ii ’umä ’amɩ ‑gbala, ’kä ’unya bɩa ’amɩ wiili bäa’ dɛrɩ i jöa’ ‑gbala. ¹⁴’Uu nëmä ’mɩ ’bʋala, ’be ’i kä ’fɩɔ ’umäa’ ’amɩ srara, ’mɔɔ kälɩ ’i sɔ. ¹⁵Diili kä ’fɩɔ Tʋ käa’, ’mɔɔ kä ’iin. ’A ’ia ‑gʋ ’n ’daa ‑maa ’i kä ’fɩɔ ’umäa’ ’amɩ srara nɩ, ’mɔɔ kälɩ ’i sɔ.»

Jesua mimitaɩn

¹⁶«’A ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä ’taɩn jiea ’mlɩ, ‑bɛ ’taɩn jie ‑a ’mlɩ ’anya ’mɩ ’jäa, ’be Tʋa ‑nyɛɛ ’n mö16.16 ’be Tʋa ‑nyɛɛ ’n mö: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ¹⁷’Ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’doorodoo ’betre ’lɩ: «Wii ’plɛɛ ’ɔ ‑gbala amɩ i bäsaa le: ‹’A ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä ’taɩn jiea ’mlɩ.› ‑Bɛ ‹’Taɩn jie ‑a ’mlɩ ’anya ’mɩ ’jäa, ’be Tʋa ‑nyɛɛ ’n mö?› » ¹⁸’Ü ‑nëma ’sɔɔwʋ: «’Ɔ nɩnɩa dɛplɛɛ bälɩ ‹’taɩn jiea ’mlɩ› le? Anyɩ ’nu ’ɔɔn ’wli ‑a!» ¹⁹‑Maa Jesu jre ’iin ’sɩrɩ ’ü ’bataa’ ’ɔa ’betekʋ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’A wiili ’n ’paa’ ‑bɛ ’n ’daaa’: ‹’A ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä ’taɩn jiea ’mlɩ, ‑bɛ ’taɩn jie ‑a ’mlɩ ’anya ’mɩ ’jäa›, ’i ’a ’betre ’ana nyüfë ’lɩ? ²⁰’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’anya ’wua, ’anya ‑sɩsraa, ‑bɛ dɔrʋ nya ’plä ’blaa. ’Anya ’kpɔɔa, ‑maa ’ana ’kpɔkpɔɔkʋ nya dɔrʋ ’lɩ ‑sröröa. ²¹’Ŋlʋʋ ’a ’jäa’ ’wʋ nɩ, ɔma nëmä ‑gu, ’ɔa plɛfie, ’a ’ɔa ’taɩn jrälɩ. ‑Maa ɔma nyaa’ ’jʋlɔ ‑gu nɩ, ’ɔ ‑trɔɔɔ ‑sʋɩa ’fɩɔ. Dɔrʋ ’blaa ’ɔɔn, ’be ’ɔ ’a ’jʋ ‑fälɩ ja. ²²’Ii känyrɩ ’ana ’mʋgbɛ, ’köklesa ’ana plɛfie, ‑maa ’nyaa ’sɔɔwʋ ’amɩ ’jäa, ’kä dɔrʋ nya ’amɩ ’bla. ’Ia dɔrʋlʋ nɩ, nyɔɔ ‑nëmä ’amɩ ’uun plɛklɩ ‑a ’ba.

²³«’Ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nɩ, ’a ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’bete. ’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, dɛɛ ’amäa’ Tʋ ‑sɛ, ’na ’nyrɩklɩ ’ɔnya ’amɩ ’ɛɛn ‑nyɩa. ²⁴’A ‑kaapɩɔ ’na ’nyrɩklɩ dɛɛ ‑a ‑sɛɛrɛ. ’Ba ‑sɛ ’ɛɛn, ’anya ’ɛɛn ’jäa, ‑bɛ ana dɔrʋ ’mä ’wlisie.

²⁵«Wiili kä ’fɩɔ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, ’klɩpaplawii bäsaa. ‑Maa ’inya ’taɩn käa, ’n ‑ka ‑nëmä ’saa wii ‑a ’pa; ’sɩrɩ ’amäa’ ’nu dotro, ’asɩ ’mä ’amɩ Tʋa ‑gä ’lɩsara. ²⁶’Ia ’taɩnlɩa ’mlɩ nɩ, ’na ’nyrɩklɩ ’amä dii ’betre, ’nyɩ bɩa ’daa ’nyaa Tʋ bibiea ’ana ‑gʋ. ²⁷Tʋa ’mʋgbɛ ‑wa ’amɩ, ’be ’a ‑wa ’mɩ, ‑bɛ ’sɩrɩ ’n sɔa’ Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ ’anya ’dara ’iin wii. ²⁸Tʋa ‑nyɛɛ ’n sɔ, ’nyaa ji ’pläa ’mlɩ; ’köklesaplɩɩ ɔ nɩ, ’pläa ’mlɩ ’n sɔ ‑bɛ ’n mö Tʋa ‑nyɛɛ.»

²⁹’Iibäa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nɩ: «‑Jää ‑mɔ ‑ka ’pa ɩa’ wii ’cɩcasa la, ‑kanyɩ wii ’klɩ ‑a ’papla. ³⁰’Abɩa amɔ ‑ka jre ɩa’ ’saa jre wiia ’fɩɔ, ‑nyɩ ‑glaaa ‑gla ‑a nyɔɔ ’mä ‑mɩ ’bete. ’A ’ia ‑gʋ a jresaa Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ ‑sɔ.» ³¹’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Amɔ ’a ‑ka toro ɩa’ plɛ? ³²‑A ‑gbala ’amɩ, ’taɩn jö, ‑bɛ ’i ’a ’lɩjrä, ’anya ‑plɩɩ ’na ’doo ’kägbaa, ‑mɔ ma bälɩ ’ɔa ‑pɩɔ ’ɔmä fa. ‑Maa ’nëmä ’doo ‑a bä, ’be Tʋ bä ’na ‑gba. ³³Wiili kä ’fɩɔ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, ’amä ’mɩ ’lɩ kʋ, ‑bɛ ’ana plɛ ‑gälɩ ’mä flɛrɛ. ’Plä nya ’amɩ bʋbɔgbi ‑gba nʋa, ‑maa ’ba ‑sɔɔrɔwʋ, ’nyaa ’plä du.»

Jesu bibie ’ɔa ’mʋgbɛa ’wli ’lɩ

Rɔmënyüü 8.34; Ebröönyüü 7.24-28

¹Jesu nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ bɩaa’ wii ’papakʋ ɔ nɩ, ’ɔnya ’jrara cɛ ’nyükä ’ɔ ‑nëma: «Tʋ, ’taɩn ’a ’wlijrä, ’bʋala ‑na ’jʋ, ‑na ’jʋ ’mä ‑mɩ ’bʋala. ²‑Mɔ ‑nyɩ ’ɔɔn nyüüa ’fɩɔa ’klügälɩkäläkʋ, ’kä nyüülü kä ’fɩɔ ‑nyɩa’ ’ɔɔn nɩ, ’ɔmä ’üün ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ‑nyɩ. ³‑Bɛ dɛɛlɛ bäa’ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä nɩ, ’iibä: ‑mɔ kä ’doo bäa’ ’cɩca Nyɔsʋa, ü jre ‑mɩ, ’kä ’ü jre Jesu ’Kriisëlɔ ‑blɔa’. ⁴’N ’bʋala ‑mɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’nyaa ’wlara ’jrʋpalä ‑nyɩa’ ’mɩ. ⁵’Na Tʋ, ’bʋala ’mɩ ‑na ‑gba ’sɩrɩ ’n ’bʋa käa’ ’wliklɩ ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’plä ’mäa’ nrörö.

Jesu bibie ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’wli ’lɩ

⁶«Nyüülü ‑baaa’ ’pläa ‑tɔrʋpɩɔ ‑nyɩa’ ’mɩ nɩ, ’n srara ’üün ‑na ’nyrɩ. ‑Mɔ ma kä ’üün, ‑nya ‑nyɩ ’mɩ ’üün. ’Ünya ‑träärälɩ ‑na mlɩa wii. ⁷’Ü jre ’iin ‑mlatɩ ’sɩrɩ diili kä ’fɩɔ ‑nyɩa’ ’mɩ sɔa’ ‑mɩ kälɩ. ⁸’Be ‑na mlɩa wiili ‑nyɩa’ ’mɩ nɩ, ’ii ’n ‑nyɩ ’üün. ’Ünya ’nyiere ’iin ’klɩ, ’ünya jresaa ’kasa ‑na ‑nyɛɛ ’n sɔ, ‑mɔ blɔ ’mɩ. ⁹’A ’üa ’wlili ’n bibie. ‑Mää nyüüa ’fɩɔa ’wlili ’nyɩ bibie, ‑maa ü ‑nyɩa’ ’mɩ ’üa ’wlili ’n bibie, ’be ‑mɔ kä ’üün. ¹⁰‑Bɛ diili kä ’fɩɔ ’n käa’ ‑mɔ kä ’iin, diili kä ’fɩɔ ‑käa’ ’mɔɔ kä bɩa ’iin; ’ü ’bʋala ’mɩ. ¹¹’N ‑kanyɩ ’pläa ‑tɔrʋpɩɔ ‑a bä, ‑maa ’üülü nɩ, ’ü ‑ka bälɩ. ‑Bɛ ’mɔɔlɔ nɩ, ‑na ‑nyɛɛ ’n jö. ’Na ’Nyüna Tʋ, ‑tʋ nyüülü ‑nyɩa’ ’mɩ ’nyügba, ’kä ‑na ’nyrɩklɩ, ‑bɛ ’sɩrɩ ’nyraa ‑mɔ bäa’ ’doo ’ümä bɩa ’doo bä. ¹²’Nyraa ’üün ’sɔ ma bä käa’ ’pläa ’mlɩ nɩ, ’mɔɔ ma ‑tʋʋä ’üün ’nyügba ‑na ’nyrɩklɩ. ’N ‑tʋ nyüülü ‑nyɩa’ ’mɩ ’nyügba. ’Üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo ’nyɩ ’mɔlɔ ‑a ’mɔlɔ, ima ’nyɩ ɔ nëmä ɩa’ ’mɔlɔ ’ɔa ’doo ‑a bä, wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ, ’i jrälɩ17.12 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 41.10; Jaan 13.18.. ¹³’Köklesaplɩɩ nɩ, ‑na ‑nyɛɛ ’n jö. ’N ‑ka bäa’ ’pläa ’mlɩ nɩ, ’ia ‑gʋ ’n ’paa ’ia ’fɩɔ, ‑bɛ dɔrʋlʋ ’blaaa’ ’mɩ nɩ, ’umä ’üün ’wlisie. ¹⁴’N ’kpɩa ’üün ‑na mlɩa wii. ’Plä nya jrara ’üün ’nyüamlɩ. Dɛɛlɛ kä ‑gʋ, ’ünyɩa’ ’pläa ’mlɩa nyüü bä ‑beere ’mɔɔ. ¹⁵’Na Tʋ, ’nyɩ bibie ‑mɩ ‑a ’kä ‑mä ’üün ’plä ’wʋ ’ba, ‑maa ‑mä ’lɩ ’üün Plɛbʋbɔsusu17.15 Plɛbʋbɔsusu: Sataan a ’nyrɩ bäsaa. Tɛ 1 Jaan 2.13; 3.12; 5.18,19. dɛrɩtʋŋlɔ. ¹⁶’Sɩrɩ ’nyɩa’ ’pläa ’mlɩa nyɔɔ bä, ’asɩ ’ünyɩ ’pläa ’mlɩa nyüü bä. ¹⁷Nʋ ‑na ’cɩcasa ‑a bere ’üün ’klɩ ‑na ‑gʋ: ‑na mlɩa wii bä ’cɩcasa. ¹⁸’Sɩrɩ ‑blɔa’ ’mɩ ’pläa ’mlɩ, ’asɩ ’n blɔ bɩa ’üün ’pläa ’mlɩ. ¹⁹’Üa ‑gʋ ’n bere ’na nyufa ’klɩ, ‑bɛ ’üa ’mʋgbɛlü nɩ, ’ümä ’üa nyufa ’klɩbere ‑na ’cɩcasa ’lɩ.

Jesu bibie nyüülü nëmäa’ ’ɔɔn plɛtoro ’üa ’wli ’lɩ

²⁰«‑Mää ’üa ’kpɔa’ ’wli ’lɩ ’nyɩ bibie, ‑maa ’n bibie bɩa ‑mülü nëmäa’ ’üa ’papawii kälɩ ‑srörö ‑bɛ ’ümäa’ ’mɩ plɛtoro, ’üa ’wli ’lɩ, ²¹’üa ’fɩɔ ’mä ’doo bä. ’Na Tʋ, ’sɩrɩ ‑bäa’ ’mɩ ’lɩ ‑bɛ ’n bäa’ ‑mɩ ’lɩ, ’üa ’mʋgbɛ ’mä amɩ ’lɩ ’doo bä, ‑bɛ ’pläa ’mlɩa nyüü ’mä ’saa jre ‑mɔ blɔ ’mɩ. ²²’Mɔɔlɔ nɩ, ’n ‑nyɩ ’üün ’wliklɩbʋabʋakʋlʋ ‑nyɩa’ ’mɩ, ’ümä ’doo bä, ‑beere amɔ. ²³’N bä ’üün ’lɩ, ‑nya bä ’mɩ ’lɩ, ’ümä ’tasɩrɩ ’doo bä, ‑bɛ ’plä ’mä ’saa jre ‑mɔ ‑blɔ ’mɩ, ’ümä bɩa ’saa jre ’sɩrɩ ‑waa’ ’mɩ, ’asɩ ‑wa ’üün. ²⁴’Na Tʋ, ‑plɩɩlɩ ’nëmäa’ kʋ, ’ii ’n ’bata ’nyraa nyüülü ‑nyɩa’ ’mɩ ’mä bɩa kʋ, ’ümä ’na ’wliklɩbʋabʋakʋlʋ ‑nyɩa’ ’mɩ ’jä, ’be ‑wa ’mɩ ’fɩɔwʋ ‑nya ’mä ’plä nʋ. ²⁵’Na Tʋ, ‑mɔ ‑gäa’ ’klɩ nɩ, ’plä ’nyɩ ‑mɩ ‑a jre, ‑maa ’mɔɔ ’n jre ‑mɩ, nyüülü kʋa’ ‑pɩ nya jre ’iin ’sɩrɩ ‑mɔ blɔa’ ’mɩ. ²⁶’Nyaa srara ’üün ‑na ’nyrɩ, ’nyaa ’sɔɔwʋ ’ümɩ ’iin sraraa, ‑bɛ ’sɩrɩ ‑waa’ ’mɩ, ’ia ‑wawakʋ ’mä ’üün ’lɩbä, ‑bɛ ’mä bɩa ’üün ’lɩbä.»

Jesulɔ ’ü ’kplaa’

¹Jesu bɩaa’ ’wiipapakʋ nɩ, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya mi ’nielɛ ’ü ’daraa’ Sedrɔɔn ’ɛa dɛrɩ. Putu ’doo bälɩ, ’ua ’mlɩ ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü pala. ²Judaalɔ nëmäa’ ’ɔɔn ’sa, jre ‑plɩɩlɩ. ‑Srɩ ‑mɩdoo ’lɩ, ’ii Jesu nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü trara. ³Judaa nya mi ’lɩ. ’Ɔɔ ‑bɛ ’sʋgɩa ’kɔkɔmlɛ, nyra Nyɔsʋaanyükölia ’sʋgɩalë ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra Farisinyüü ‑tʋa’ ’ɔɔn ‑gba. ’Üa kälɩa ’napu, ‑teri nyra tafudii. ⁴‑Bɛ Jesu jrea’ wiili kä ’fɩɔ nëmäa’ ’ɔɔn ‑gälɩjrä nɩ, ’ɔnya jijrö ’üün ‑gba, ’ɔnya ’bete ’üün: «Nyɔɔ ’plɛɛ ’a ’bata le?»

⁵’Ü ‑nëma: «Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu a ’bata.» ’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Mɔɔ bäsaa18.5 ’Mɔɔ bäsaa: Nyɔsʋa ’mä käa’ ’ɔa nyufa Moisë srara nɩ, ’asɩ ’ɔ ‑ga ’ɔa nyufa ’nyrʋ; ’ii Jesu ’dara ’ɔa nyufa. Tɛ Ɛgësɔɔdë 3.13-14..» Judaalɔ ’saa’ Jesu nɩ ’ɔ kʋ ‑plɩɩ.

⁶’Taɩn ’lɩ Jesu ‑gbalaa’ ’üün ‑maa: «’Mɔɔ bäsaa» nɩ, ’ü ’nyɛnyrɛgälɩ ’nyɛnyrɛ ’ünya böblö ‑tʋtʋ ’wʋ. ⁷Jesu nya ’patä ’ɔnya ’bete ’üün: «Nyɔɔ ’plɛɛ ’a ’bata le?» ’Ü ‑nëma: «Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu a ’bata.» ⁸’Iibäa’ Jesu nɩ: «’N ‑gbala ‑plɩɩ ’amɩ; ’mɔɔ bäsaa. Ima ’daa ’mɔɔ ’a ’bata nɩ, ’ba sɔ ‑mülü kʋa’ ‑pɩ ‑gba ü mi.» ⁹Wiili ’ɔ ’pa käa’ ‑bɛ ’ɔ ’daaa’ ‑maa: «Nyüülü ‑nyɩa’ ’mɩ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ’nyɩ ’mɩ kälɩ ‑a ’mɔlɔ» ’i nrörö18.9 Jaan 17.12..

¹⁰Simɔɔ Piɛɛrë nya ’balɩ ’ɔa ‑jɛrɛ ’ɔnya ’bölɩ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ ü ’daraa’ Malësu ’ɔa ’dupa ’nyaklu. ¹¹Jesu nya ‑gbala Piɛɛrë: «Pla ‑na ‑jɛrɛ ’ɛa tugba ’lɩ. ‑Köwölä Tʋ tɛrɛa’ ’mɩ ’ää ’nëmä ’mla?»

Jesulɔ ’ü faa’ Aanë nyra Kaiifëa ‑nyɛɛ

Matiö 26.57-75; Marëkë 14.53-72; Lukë 22.54-65

¹²’Sʋgɩalë nyra ’üa ’kamanyɔɔ, ‑bɛ juifëa ’sʋgɩa nya ’kpla Jesu ’ünya kpasa ’ɔɔn. ¹³’Ünya fa ‑kätɩ ’ɔɔn nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Aanë, ’ɔa ‑nyɛɛ. ’Ia ‑sʋlʋa ’mlɩ nɩ, nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Kaiifë ’ɔ bä ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö. ’Ɔa ŋʋta bä Aanëlɔ. ¹⁴’A Kaiifëlɔ nɩ, ’ɔ nʋ kä ’saa ’ɔ ’pa juifënyüü ‑tɔɔɔlʋ ’lɩ: «’I ’na nyɔɔ ’doo ’mä jä nyüüa ’fɩɔa ‑gʋ.»

Piɛɛrëa bablakʋ

¹⁵Simɔɔ Piɛɛrë nyra Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔ ‑moloo, prɛ ɩ Jesu dɛrɩ. Nyɔɔ ‑mɔlɔ nɩ, ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö jre ’ɔɔn, ’ia ‑gʋ ’ɔɔ ‑bɛ Jesu ’pa ’ɔa ‑gbööli. ¹⁶‑Maa Piɛɛrë tɩɔ ‑fälɩ tatu ’mäklɩ. ’Wʋnyɛrɛnyɔɔ ‑mɔlɔ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö jrea’ nɩ, ’ɔnya ’cie, ’ɔnya ‑gbala ’ŋlʋʋlɔ kʋäa’ ‑gböööa ’palafa ’wʋ, ’ɔnya pla Piɛɛrë. ¹⁷’Ŋlʋʋlɔ nya ’bete Piɛɛrë: «‑Mää nyɔɔlɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ‑nyɩ ‑plɩɩ bä?» ’Iibä: «‑Mää ’mɔɔ ‑a.»

¹⁸’I ‑sia’ nɩ, nyüülü ‑fɛɛɛrɛa’ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ‑nyɛɛ ’jrʋpa, nyra juifënyüüa ’sʋgɩa, nya ‑gölö kapu sɩɔa ‑gʋ, ‑bɛ ’ü ’mlɔɔ. Piɛɛrë nya pa ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑bɛ ’üa ’fɩɔ ’mlɔɔ.

‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö ’bete Jesu

Matiö 26.59-66; Marëkë 14.55-64; Lukë 22.66-71

¹⁹‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nya ’betre Jesu ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nyra ’ɔa ’kpɩkpɩakʋa ‑gälɩ. ²⁰Jesu ‑nëma nɩ: «’Plɔʋplɔʋ ’maa ’kpɩaa’ nɩ, nyüüa ’fɩɔa ’klɩ ’maa ’kpɩara, ‑bɛ ama nëmä ’kpɩa nɩ, juifëa ’sraaplanyuku ’wʋ nyra Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ‑plɩɩ ’lɩ juifënyüü traraa’ ’plɔʋplɔʋ18.20 ’plɔʋplɔʋ: ‑Taa ‑waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’ii ’n ’kpɩara. ’Nyɩ wii ‑mɩdoo ‑sisiedii ’lɩ ‑a ’pala. ²¹Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑beete ’mɩ le? ’Bete nyüülü ma poa’ ’mɩ ’nyakli wiili ’n ‑gbalaa’ ’üün. ’Ü jre wiili ’n ‑gbalaa’ ’üün.»

²²Jesu nʋa’ ’saa ‑bɛ ’ɔ ’paa’ wii nɩ, ’sʋgɩanyɔɔ ’doo kʋ ɩ ‑plɩɩ, ’ɔnya ’pa Jesua ‑glagbʋ ‑gba ’kpa. ’Iibä: «’Asɩ ‑dɛɛtrɛ ‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö ‑gbaa?» ²³Iibäa’ Jesu nɩ: «Ama ’pa bʋbɔwii nɩ, srara ’mɩ wiili ’n ’paa’ i bʋbɔa’. ‑Bɛ ama ’nyɩ bʋbɔwii ‑a ’pa nɩ, dɛɛ ’plɛɛ kä ‑gʋ ‑bɔtɔ ’mɩ le?» ²⁴Aanë nya fa ’ɔa kpasraa nɔ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö, Kaiifë.

Piɛɛrëa bablakʋ ‑moloo

Matiö 26.71-75; Marëkë 14.69-72; Lukë 22.58-62

²⁵‑Bɛ Simɔɔ Piɛɛrëlɔ kʋ ‑plɩɩ ’ɔ ’mlɔɔ. ’Ünya ’bete ’ɔɔn: «‑Na ’mʋgbɛ ‑mää ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyɔɔ ‑nyɩ bä?» ’Ɔnya babla, ’ɔ ‑nëma: «‑Mää ’mɔɔ ‑a.» ²⁶’Iibäa’ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpaköa ’jrʋpafɛnyɔɔlɔ kä ’wʋwʋnyɔɔa ’nyaklu Piɛɛrë ’böa’ ’lɩ nɩ: «’Nyɩ ‑mɩ ’ɔɔ ‑gba ‑a ’järä putulua ’mlɩ?» ²⁷Piɛɛrë nya babla ’sɔɔwʋ, ‑bɛ sapɛ ‑gbe.

Jesu ’ü faa’ Pilatëa ‑nyɛɛ

Matiö 27.1-2,11-14; Marëkë 15.1-5; Lukë 23.1-5

²⁸‑Suwla ‑ŋʋɩsɩɩ, ’ünya ’ba Jesu Kaiifëa ‑nyɛɛ, ’ünya fa ’ɔɔn ‑gofɩanëmaa ‑gbööli18.28 ‑gʋmlaa ‑gbööli: Rɔmënyüüa ’kamanyɔɔ ’üü ’ü ’daraa’ Pilatë, ’ɔa ‑gbööli.. ‑Maa juifënyüü ’nyɩ ‑gböölia ’mlɩ ‑a pa, ’ü ‑pɩ ‑fre ’lɩbä, ’ümä ‑gʋ ‑glɩsɩglɩsɩlɛ ’ü ’daraa’ ’Paakë ’jä18.28 Juifëa ‑dɔa ’mlɩ nɩ, nyɔɔ ma ’nyɩa’ juifënyɔɔ bä, juifënyɔɔ ‑moloo ma pa ’ɔa nyüköli nɩ, juifë ‑kanyɩ ’dara ’ia nyɔɔlɔ nyɔɔ ‑a. ’Paakë ma jrälɩ nɩ, ’ɔ ‑kanyɩ kä ‑a kä ’ɔmä ’lɩ mi: ‑fre ’lɩ ’ɔ bä.. ²⁹Pilatë nya ’jrara ’üün ’klɩ, ’ɔnya ’bete ’üün: «’A nɩnɩa dɛplɛɛ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ nʋ le?» ³⁰’Iibäa’ ’üün nɩ: «Ɔma ’nyɩ ɩ ‑balʋnyɔɔ ‑a bä nɩ, a ‑nëmä ɩ ‑mɩ ’ɔɔn ‑a ja.» ³¹Pilatë ’jäa’ ’iin nɩ, ’ɔ ‑nëma: «’N! ’Ana ’mʋgbɛ ’ba fa ’ɔɔn, ‑bɛ ’sɩrɩ ’ana ‑dɔ ‑gbaa’ nɩ, ’ba nʋ ’lɩ ’ɔɔn.» ’Iibäa’ juifë nɩ: «Anyɩ kä ‑a kä amä nyɔɔ ’bla.» ³²’Ia ’fɩɔlʋ nɩ, ’a ‑tɔɔɔlʋ Jesu ’pa käa’, ’sɩrɩ ’ɔmäa’ jä nɩ, ’ii nrörö18.32 Jaan 12.32-33.. ³³Pilatë nya pa ‑gbööli, ’ɔnya we Jesu ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «Juifëa ’kɩɩ bä?» ³⁴’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Na plɛklɩa wii ‑beetre ’mɩ ’lɩ, ‑maa nyüü ‑gbala ’saa ‑mɩ?» ³⁵Pilatë nya ’bete ’ɔɔn: «Juifënyɔɔ ’n bä? ‑Na ‑glügbö nyra ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü, ’üü ja ’mɩ ‑mɩ. Dɛplɛɛ ‑nʋ le?» ³⁶’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Mää ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’na ’kamaplä ’nyɩ bä. ’Na ’kamaplä ma bä ɩ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’na ’jrʋpafɛnyüü nya ɩ ’na ’wli ’lɩa tou ‑fua, ’nyɩ ‑pɩ juifë kälɩ blö. ‑Maa ‑mää ’iin ‑a, ’na ’kamaplä ’nyɩ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑a bä.» ³⁷Pilatë nya ’bete ’ɔɔn: «‑Yaa! ’Kɩɩ ‑bä ’kasa?» ’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Ii ‑saalɩ, ’kɩɩ ’n bä. ’N ‑glooro ’nyaa ji ’pläa ’mlɩ ’mä ’cɩcasaa ‑gä ’pa. Nyɔɔ o nyɔɔ ‑waa’ ’cɩcasa nɩ, ’ɔ po ’na ’papawii ’nyakli.» ³⁸’Iibäa’ Pilatë nɩ: «Dɛplɛɛ bä ’cɩcasa le?»

Matiö 27.15-31; Marëkë 15.6-20; Lukë 23.13-25

’Ɔ nʋa’ ‑plɩɩ ’saa ’ɔ ’betea’ nɩ, ’ɔnya ’cie ’sɔɔwʋ, ’ɔnya mi ‑tɛ juifë bäa’ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Nyɩ ’jä ‑balʋlʋ ’ɔ nʋa’ ’wʋ ‑a. ³⁹‑Maa ’be ’asɩ ’Paakë jräa’ ’lɩ nɩ, ’n ’cɛrɛ ‑jienyɔɔ ’doo ‑wälɩ, ’a ’bata ‑a ’cɛrɛ juifëa ’kɩɩ ‑wälɩ?» ⁴⁰’Üa ’fɩɔ ‑gölöa’: «’Woo! ‑Mää ’ɔɔn anyɩ ’bata, ‑maa Barabasë ‑a ‑cɛɛrɛ ‑wälɩ.» ‑Bɛ, Barabasëlɔ nɩ, nyüüblanyɔɔ bäsaa.

¹’Ü ‑gbaa’ ’saa nɩ, Pilatë nya ‑gbala ’sʋgɩa ü ja Jesu ü ‑gba ’ɔɔn dii ‑gälɩ. ²’Sʋgɩalë nya da nänë ’kɩɩ ‑tapa ’wlugböa ’sa ’ünya ‑tʋ ’ään ’ɔmɩ ’wli. ’Ünya ’pa ’ɔɔn ‑fɔflɔɔ ’kotu kpaku ‑gälɩ ‑beere ’kɩɩ. ³Üma jijrö ’ɔɔn ‑gba ’kä ’ü nö: «Juifënyüüa ’kɩɩ ‑ayoo!» ’Kä ’ü ’papa ’ɔa ‑glagbi ‑gba ’kpë.

⁴Pilatë nya ’cie ’sɔɔwʋ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba ‑jää ’ɔɔn! ’Ɔɔ ’n ja ’amɩ ‑fälɩ ’amä ’saa jre ‑balʋlʋ ’ɔ nʋa’, ’nyɩ ’jä ’uun ’wʋ ‑a.» ⁵’Ünya ’cie Jesulɔ, ’ɔa ’wlia nänäa ’wlugbö, ’ɔa ‑gälɩa ‑fɔflɔɔ ’kotu kpaku. Pilatë nya ‑gbala ’üün: «’Ba ‑jää nyɔɔlɔ!»

⁶‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ’üa ’sʋgɩa ’jäa’ ’ɔɔn dotro nɩ, nyüüa ’fɩɔ nya ’klerewʋ: «Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ! Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ!» Pilatë nya ‑gbala ’üün: «’Ana ’mʋgbɛ ’ba fa ’ɔɔn ’amä ’ɔɔn ko19.6 ’Ana ’mʋgbɛ ’ba fa ’ɔɔn ’amä ’ɔɔn ko: Srörö Pilatë srörö ’üün; ’ɔ jre ’iin ’sɩrɩ Rɔmënyüü ’nyɩ ’paa’ nyɔɔ ’blablajie ’lɩ.; ‑balʋlʋ ’ɔ nʋa’, ’mɔɔlɔ nɩ, ’nyɩ ’jä ’uun ’wʋ ‑a.» ⁷’Iibäa’ juifë nɩ: «A kä ‑dɔ. Ana ‑dɔ nɩnɩa ’ɔ kä ’ɔmä jä, dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’ɔ ’daraa’ ’ɔa nyufa Nyɔsʋaa ’Jʋ19.7 Levitiikë 24.16..»

⁸Pilatë ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ŋalɛ nya ’bla ’ɔɔn ‑gböösa. ⁹’Ɔnya pa ’sɔɔwʋ ‑gbööli, ’ɔnya ’bete Jesu: «‑A ’plɛɛa nyɔɔ bä le?» Jesu ’nyɩ ’ɔɔn ‑gälɩ ‑a ’sa. ¹⁰’Iibäa’ Pilatë nɩ: «’Mɔɔ ‑kaa? ‑Nyɩ ’saa ‑a jre ’sɩrɩ ’mɔɔ käa’ ’klü ’mäa’ ‑mɩ tuu ‑gälɩ kolo, ‑bɛ ’sɩrɩ ’n käa’ bɩa ’klü ’mäa’ ‑mɩ ‑wälɩ ’cɛrɛ?» ¹¹Jesu ‑nëma nɩ: «‑Na ’klü ma ’nyɩ ɩ cɛlɩ ‑a sɔ nɩ, ‑nëmä ɩ ’mɩ ’klü ‑gälɩ ‑a kälä. ’A ’ia ‑gʋ nyɔɔlɔ ’saraa’ ’mɩ ‑mɩ kälɩ nɩ, ’ɔa ‑balʋ ‑si ‑na nu ’wʋ.»

¹²’Bala ‑plɩɩ nɩ, ’sɩrɩ Pilatë ’mäa’ nʋ ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn ‑wälɩ ’cɛrɛ, ’ii ’ɔ ’bata. ‑Maa juifë ’paa wii: «‑Ama ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ, ‑nyɩ ’kɩɩ kpakö Sesaa ‑bei ‑a bä19.12 ‑nyɩ ’kɩɩ kpakö Sesaa ‑bei ‑a bä: Nyɔɔlɔ kä wii Sesaa ‑waa’ ’ɔɔ ’ü ’dara ’saa. ’Iibä ’lɩträäräkʋ. Pilatë ma ’cɛrɛ Jesulɔ ’daraa’ ’ɔa nyufa ’kɩɩ nɩ, juifë nya Sesaa ‑gbalaa, ‑beeredɛ Sesaa nya Pilatë ‑jie ’lɩ ’paa. ’Ɔ ‑ka ‑nëmä ’ɔa ‑bei ‑a bä.. Nyɔɔ o nyɔɔ ’daraa’ ’ɔa nyufa ’kɩɩ nɩ, Sesaa ‑gbakäklɛnyɔɔ ’ɔ bä.» ¹³Pilatë ’nua’ wiili ’ü ’paaa’ ’wli nɩ, ’ɔnya ’cere Jesu ‑fälɩ ’ɔnya kʋ ‑gätʋkpata ’wʋ. ’Ii ’ü ’dara ’Täkä ‑Gälɩ19.13 ’Täkä ‑Gälɩ: ’A ‑nyɛɛ Pilatë ’saara ‑gogü kpakü.. Ebrööwii ’lɩ ’ü nö Gabataa. ¹⁴’Ia ‑srɩlɩ bä kä ’Paakëa ‑ëlere ‑srɩ, ’a ’ia ‑sopuwlaa19.14 ‑sopuwlaa: Greekëwii ’lɩ nɩ, ’iibä: «‑uundooa në ‑gliii». Pilatë ‑gbala juifë: «’Ba ‑jää ’ana ’kɩɩ.» ¹⁵‑Maa ’ünyɩ ’nyie ‑a ’nyie. ’Ünya ’klerewʋ: «’Bla ’ɔɔn! ’Bla ’ɔɔn! Kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ!» Pilatë nya ‑gbala ’üün: «‑A kolo ’ana ’kɩɩ krʋa ‑gälɩ?» ’Iibäa’ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nɩ: «’Kɩɩlɔ kä ’doo a käa’ ’ɔɔ bä Sesaa!19.15 Juifë ’nyɩ ’bata ’bata ‑a nyɔɔlɔ ’nyɩa’ Nyɔsʋa jre ’mä ’üa ’kɩɩ bä. Üma ’pawii nɩ, ’ünyɩ ’saalɩ ’cɩcasa.» ¹⁶’Ü nʋa’ ’saa ’ü ’paa wii, Pilatë nya ’sa Jesu ’ümä ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ kolo. ’Ünya fa ’ɔɔn.

Jesulɔ ’ü koloa’ krʋa ‑gälɩ

Matiö 27.32-50; Marëkë 15.21-37; Lukë 23.26-46; Jaan 1.29

¹⁷Jesu ‑gbötö krʋalä19.17 Rɔmënyüü ‑dɔ ’lɩ nɩ, nyɔɔlɔ ’nyɩa’ ‑gä kä nɩ, ‑gbalɛfulu kä ’mäklɩ bäa’ detu sʋsʋ, ’uu ’ü bɔtrɔ ’ɔɔn. Üma bɩa ’ɔɔn bɔtɔkʋ nɩ, tiili kä ‑gälɩ ’ümäa’ kolo nɩ, ’kä ’ü ’pie ’ɔmɩ ’iin ‑plɩ ‑gälɩ, ’kä ’ü nyra ’ɔɔn mö ‑tɛ ’lɩ ’ümäa’ ’ɔɔn kolo. kä ‑gälɩ ’ümäa’ ’ɔɔn kolo, ’ünya ’cie bätä, ’ünya mi ‑plɩɩlɩ ’ü ’daraa’ ’Wukapɛa ‑gba; ’ii ’ü ’dara Gɔlëgotaa Ebrööwii ’lɩ. ¹⁸’A ‑nyɛɛ ’ü kolo ’ɔɔn, ’ɔɔ ‑bɛ nyüü ’sɔɔ ‑mölöö. Jesu kʋ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ. ¹⁹Wiili Pilatë ‑jɩjraa’, ’ünya kolo ’iin ’ɔa krʋa ’wli. ‑Jää ’sɩ wiili ’ɔ ‑jɩjraa’ ‑gbaa’: «Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu, juifënyüüa ’Kɩɩ.» ²⁰Juifënyüü ’kɔkɔmlɛ ‑täsä ’imɩ. ’Be ‑plɩɩlɩ ’ü koloa’ Jesu, ’inyɩ ’lɩ bätä dɛrɩ ‑a tʋŋlɔ, ‑bɛ ’sɔɔwʋ nɩ, ’i ‑jɩjra Ebrööwii ’lɩ, grɛɛkëwii ’lɩ nyra latɛɛnwii ’lɩ. ²¹’A ’ia ‑gʋ juifëa ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü mi Pilatë ’jä, ’iibä nɩ: «‑Nyɩ ‑jɩjra: ‹Juifënyüüa ’Kɩɩ›, ‑maa ‑jɩjra ’ɔ nɩnɩa: ‹’Mɔɔ bä juifënyüüa ’Kɩɩ.› » ²²’Iibäa’ Pilatë nɩ: «Wiili ’nyaaa’ ‑jɩjra nɩ, ’nyaa ’iin ‑jɩjra.»

²³’Sʋgɩalë bɩaa’ Jesu krʋa ‑gälɩ kolokʋ nɩ, ’ünya ‑päälä ’ɔa ’koti mlɔɔ ’wʋ ‑moloo ‑bɛ ’ɔa nu19.23 Rɔmënyüü ’sʋgɩa ma nëmä nyɔɔlɔ ’nyɩa’ ‑gä kä ’bla nɩ, ’ü ’baa ’ɔɔn ’koti ‑gba., ’ünya dɔrɔ bɩa ’ɔa ‑gälɩpakotu ’wʋ. ’Kotulu ’nyɩ ’kplara ‑a ’kplara; sɔ ’ua bei ‑wälɩ ‑a ‑tɔɔ ’ua ’wlugba nɩ, dapɛ ’dee ’ü nʋ ’ünya da ’uun. ²⁴’Iibäa’ ’sʋgɩalë nɩ: «Anyɩ ’ŋlara ’uun, ‑maa a ’pala ’uun ‑tɔɔo ‑gälɩ ‑mɔlɔ ’mäa’ ’uun fa amä ’ɔɔn ’jä.» ’A wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ, ’ii nrörö:

’Ü ‑päälä ’na ’koti ’lɩ,

’ünya ’pala ’na ‑gälɩpakotu ‑tɔɔo ‑gälɩ19.24 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 22.19..

‑Jää wii ’sʋgɩa nʋa’.

²⁵’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Jesua ’yio, ’ɔa ’yioa ‑wladia, nyra Klopasëa ’ŋlʋʋlɔ ’ü ’daraa’ Marii, ‑bɛ Magëdalayria Marii, ’ü ’nyüglö Jesua krʋa ‑gba. ²⁶Jesu ’järäa’ ’ɔa ’yioa ‑gba ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ ’ɔ ‑waa’ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’yio: «’Ŋlʋʋ o, ‑jää ‑na ’jʋ.» ²⁷’Ɔnya ‑gbala bɩa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ: «‑Jää ‑na ’yio.» ’Bala ‑plɩɩ ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔ fa ’ɔɔn.

Jesua jäjäkʋ

²⁸’Ia ’fɩɔ ‑sia’, Jesu jrea’ ’saa ’ɔa ’jrʋpa ’a ’wlara, ‑bɛ wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ’mäa’ nrörö nɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Mamlatʋ ’blaa ’mɩ19.28 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 69.22b.!» ²⁹‑Bɛ ’ia ‑plɩɩlɩ nɩ, ‑pööö ’döö bä ’lɩ ’ä ’si ‑wöserili ’ü ’daraa’ viinɛgrë ’klɩ. ’Sʋgɩa nya dɔrɔ dapɛ19.29 dapɛ: ‑Mää dapɛ ‑mede a jrea’ ‑a, ‑maa ’tanie ’lɩa dɛɛ ‑medee bäsaa, ’ɛ ’nyɔnyɔ ’nɩ ’kɔkɔmlɛ. ’wʋ, ’ünya kpasra ’ɛɛn isɔɔpë19.29 isɔɔpë: Tuu ‑gö jɔ bäsaa ’täkë ’lɩ ’i ‑gaala. ‑Srɩ ‑mɩdoo ’lɩ ’i ‑gaala nyëka ‑gba (2 ’Kɩɩ 4.33). ’Ii ’ü nö ’kä ’ü ’baa ’üa ’bisa nyüü ‑fre ’lɩ (Levitiikë 14.4; Nɔɔbrë 19.18). ’mäklɩ. ’Ünya pla dapɛlɛ viinɛgrë dɛrɩ, ’ünya fa ’ɛɛn ’ɔa ’mäklɩ. ³⁰Jesu ’mlaa’ viinɛgrëlë nɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Ia ’fɩɔ ’a ’wlara.» ’Ɔ ‑ŋäa’ ’wli ’kä, ’ɔnya ’balɩ ‑fʋflʋ.

³¹’Ia ‑srɩ ma pa kä nɩ, ’i bä ‑fʋflʋpasrɩ ‑bɛ juifënyüü ’nyɩ ’bata ’bata ‑a ’ia ‑srɩ ’lɩ ’mä nyüülü tii ‑gälɩjrä19.31 Tɛ plɛlɩsasrawiili ‑jɩjraa’ Matiö 27.58.. ’Ia ‑srɩ ’lɩ nɩ, ‑fʋflʋpasrɩ kpakia ‑srɩ, juifë nya mi Pilatë ’jä ’ümä ’üa bei ’kata19.31 Nyüülü ’ü koloa’ tuu ‑gälɩ nɩ, ‑fʋflʋ kakla ’üün ’klɩ ’kä ’ü jä. ‑Fʋflʋ ‑pɩa’ ‑gʋ ’üün ’klɩkakla nɩ, ’ü ‑tʋʋä ’üa bei ‑wälɩtuuklöö, ’üa bei ’mä ’lɩkoklo jie. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, nyüülü fio, ünyɩ jäjä ‑a sɔsɔ. ‑Maa ’ü ma ’kata ’üa bei nɩ, ’ü ‑kanyɩ ’lɩ ‑a bɩa, ü ’kʋɛɛ ’üa ‑gbaa dɛɛ, ’kä ’ü jä sɔsɔ., ‑bɛ ’ümä ’üün tii ‑gälɩ ’ba. ³²’Sʋgɩa jia’ nɩ, nyüülü ‑bɛ Jesu ’ü kolo käa’ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ nɩ, ’üa ’dooa bei ‑kätɩ ’ü ’kata, ’ü ’wlaraa’ ’ünya ’kata ’sɔɔa nɔa bei. ³³’Ümä Jesu ‑gba ’tɔkalɩ mi nɩ, ’ɔ ’a ɩ jä. ’Ü ‑kanyɩ ’ɔa bei ‑a ’kata. ³⁴‑Maa ’sʋgɩanyɔɔ ’doo nʋ ’ɔa ’die ’ɔnya ’floo Jesua ‑gbatu ’pɛ ’dee, ’a ‑plɩɩ ‑toru nyra ’nɩ kʋ ’inya ’cie19.34 ’Nɩlɩ nyra ‑torulu ’cerea’ Jesua ‑gbatu ‑gälɩ nɩ, ’iibä ana ‑fre ’lɩwʋwʋkʋ nyra ana ‑balʋa ’fɩɔa kpëträkʋa ‑tagbɩɩ. ’Ɔ jäa’ ‑torulu ‑gblɔɔa’ ’kä, ’sɩrɩ nyɔɔ ’saa’ ‑gbɔ nɩ, ’uu bä nyɔsʋaanyɔɔa ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä, ’äa ‑toko (Jaan 6.53-54); ’ɔa ‑toru, ’uu kpëtä ana ‑balʋa ’fɩɔ (1 Jaan 1.7). ’Nɩ bä ana kpëtäkʋa ‑tagbɩɩ (Jaan 3.5), ’klä (Jaan 4.14) nyra Nyɔsʋaa ‑Susu (Jaan 7.38-39).. ³⁵Nyɔɔlɔ ’saalɩ wiili nɩ, ’ɔ ’jä ’imɩ; wiili ’ɔ ’saalɩ nɩ, ’cɩcasa bäsaa, ’ana ’mʋgbɛ ’amä ’iin wii ’dara. ³⁶Wiili jräa’ ’lɩ nɩ, ’a wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ, ’ii nrörö: « ’Ɔa ’kɔʋ ’doo ’nyɩ ’katra ‑a ’katra19.36 Ɛgësɔɔdë 12.46; Nɔɔbrë 9.12. ’Asɩ ’Paakë jräa’ ‑sʋa ’mlɩ nɩ, ’asɩ Israɛɛlëa ’jü ’bre. ’Ü sɔ käa’ Ejiipëtëa ’bre ‑geeidɛɛ ’lɩ. ’Ia ‑glɩsɩglɩsɩlɛa ’mlɩ nɩ, ‑bablëëjʋ ’ü ’blaa, ’ɔɔ ’ü ’sara ‑gbɔ ’lɩ ’üa ‑balʋa ‑gʋ. ’Ünyɩ kä ‑a kä ’ümä ’ɔa ’kɔʋ wa. ’Asɩ Nyɔsʋa ’nyɩ bɩa ’nyie ’ümä Jesua ‑gbaa dɛɛ ’kata. Jesu ’ɔɔ ’prɛrɛ ‑bablëëjʋlɔa ‑pi ’lɩ..» ³⁷Nyɔsʋapɔɔkʋ ‑nëma ’sɔɔwʋ: « Nyɔɔlɔ ’ü ’flooa’, ’ünya ’ɔa ’pɛlɩ kälɩ ‑siea’19.37 Sakarii 12.10..»

Jesua ‑tʋtʋkʋ

Matiö 27.57-61; Marëkë 15.42-47; Lukë 23.50-56

³⁸’Ia ’fɩɔ ‑sia’ nɩ, Arimatëbätäa nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Josɛɛfë, ’ɔa ’mʋgbɛ bä Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔ. ‑Maa juifëa ‑gʋ, ’ɔnyɩ ’ɔa nyufa ‑a srara. ’Ɔɔ mi Pilatë ’jäkalɩ ’ɔmä ’ɔɔn Jesua jäjäa nɔ ‑nyɩ19.38 Tɛ plɛlɩsasrawiili ‑jɩjraa’ Matiö 27.58.. Pilatë nya ’nyie. ’Ɔnya ji, ’ɔnya fa Jesua jäjäa nɔ. ³⁹Nikodɛɛmëlɔ mi käa’ ‑gbia ’dööa ’mlɩ Jesu ’jäkalɩ nɩ, ’ɔa ’mʋgbɛ nya ji. ’Ɔ ja ’nɔnʋpafʋfʋʋ ’ü ’daraa’ ’miirë nyra ‑mɩlɩ ’ü ’daraa’ aloɛsë19.39 ’miirë nyra ‑mɩlɩ ’ü ’daraa’ aloɛsë: ’Üa ’brea ‑daŋlʋɩnɩ ’ü nʋa’ ’klʋa ’napɩ ’ü nʋa’. ’Ii ’ü ma ’paa dɔʋlʋ ‑fifraa’ jäjänyɔɔa ’mlɩ, ’ɔ ‑pɩ ‑fɛ sɔsɔ. Jaan 19.40., ’i ’wʋɛ kiloo ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋ19.39 Ima ’daa grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’iibä ’üa nyakadɛɛa ‑glʋɩgböö; ’i ‑si kiloo ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋ ‑gba jie.. ⁴⁰’Ünya dɔrɔ Jesua jäjäa nɔ ’wʋ, ’ünya ‑fifra ’ɔɔn dɔʋ, ’ünya ’pa ’ɔɔn ’nɔnʋpakpɩlɩ, ’sɩrɩ ’ü ‑tʋʋäa’ nyüü juifënyüüa ’bre. ⁴¹‑Plɩɩlɩ ’ü koloa’ Jesu nɩ, putujɔ ’doo bä ‑plɩɩ. ’Kuyu ’doo bä ɩ ’ua ’mlɩ, ’ü ‑kaapɩɔ ’kuyulua ’mlɩ nyɔɔ ‑träärä. ⁴²’Kuyulu ’nyɩa’ ’lɩdɛrɩtʋŋlɔ, ‑bɛ juifëa ‑fʋflʋpasrɩ jöa’ nɩ, ’ia ‑gʋ ’ü ’pie ’lɩ ’ɔɔn ’mlɩ.

JESU NYA SƆ ’KUAABRE

20.1-10

Jesu sɔa’ ’kuaabre

Matiö 28.1-10; Marëkë 16.1-8; Lukë 24.1-12

¹’Sɔrɛa ‑srɩkägbalawlaa20.1 ’Sɔrɛa ‑srɩkägbalawlaa: Grɛɛkënyüü nö: «’Sɔrɛa ’klɩsa jrüüa ‑srɩkägbalawlaa»., ‑srɩ ‑kaaŋlʋ ’wʋ ’pala Magëdalayria Marii nya ‑tuara ’kuyu ’lɩ. ’Ɔnya ’jä ’sɩrɩ ’täkälä kʋ ɩa’ ’kuyu ’mä ’klɩ ‑kanyɩ ’lɩ ‑a bä. ²’Ɔ ’jäa’ ’iin nɩ, ’ɔnya fɔ, ’ɔnya mi Simɔɔ Piɛɛrë nyra ’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ Jesu ‑waa’ ‑gbala, ’ɔ ‑nëma: «’Ü ’a ’Pläkänyɔɔ ’kuyu ’lɩ ’ba, ‑plɩɩlɩ ’ü ‑tʋa’ ’ɔɔn anyɩ ’lɩ ‑a jre.» ³Piɛɛrë nyra ’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ nya ’cie ’ünya mi ’kuyu ’lɩ. ⁴’Üa ’sɔɔ fɔlɔ ’wʋ. ’Be ’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ fɔ ’ɔnya ‑si Piɛɛrë ’wʋ, ’ɔɔ ‑kätɩ nya ’tɔ ’kuyu ’mä ’klɩ. ⁵’Ɔ ‑ŋäa’ ’kä, deia ’doo ’ɔ ’järä ‑tʋtʋ ’wʋ, ‑maa ’ɔnyɩ pa ‑a pa. ⁶Simɔɔ Piɛɛrëlɔ ’paa’ dɛrɩ ’tä, ’ɔɔ pa ’kuyu ’lɩ, ’ɔnya ’jä deili ’pia’ ‑tʋtʋ ’wʋ. ⁷’Ɔnya ’jä bɩa dɔʋlʋ ’ü ’pie ɩa’ Jesua ’wli, ’u ‑gäglɛ ’unya ’pi ’ua ‑pɩɔ ’dɔ; ’uu ‑bɛ ‑mɩlɩ ’nyɩ ’cakla ‑a ’cakla. ⁸’Wʋnyɛrɛnyɔɔ ‑mɔlɔ ‑kätɩ ’tɔa’ nya pa ’kuyulua ’mlɩ bɩa. ’Ɔnya ’jä ’imɩ, ’ɔnya ’dara ’iin wii. ⁹’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ ’sɩrɩ Jesu ’mäa’ ’kuaabre sɔ20.9 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 16.10; Esaii 53.10-12; Osee 6.2; Jonaasë 1.16; 2.1; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 110.1,4; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.22-24; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 2.7., ’ü ‑kaaŋlʋ ’ia ‑gbaa ’wli ‑a ’nu. ¹⁰’Wʋnyɛrɛnyüü ’sɔɔlü nya ’blöö ’üa ‑nyɛɛ dɛrɩ.

JESU SRARA ’ƆA NYUFA ’ƆA ’WƲNYƐRƐNYÜÜ ’KLƖ

20.11–21.25

Mariilɔ ’jäa’ Jesu

Matiö 28.9-10; Marëkë 16.9-11

¹¹’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Marii bä ‑fälɩ ’kuyu ‑gba, ‑bɛ ’ɔ ’wuö. ’Ɔ ’wuö ɩ ’ɔnya ‑ŋäkä ‑bɛ ’ɔ ‑pʋpɔ ’kuyulua ’mlɩ, ¹²’ɔnya ’jä ’aanjë ’sɔɔ. ’Ü ’sroo ’pɔlɔ dii, ‑bɛ ’ü kʋ ‑plɩɩlɩ Jesu ’pi ɩa’, ’doo bä ’wlugba ‑bɛ ‑moloo bä bei ‑wälɩ. ¹³’Ünya ’bete ’ɔɔn: «’Ŋlʋʋ, dɛplɛɛ ‑bɛ ‑wuuö le?» ’Ɔ ‑nëma: «’Na ’Pläkänyɔɔ ’ü ’balɩ, ‑bɛ ‑plɩɩlɩ ’ü faa’ ’ɔɔn ’nyɩ ’lɩ ‑a jre.» ¹⁴’Ɔ nöa’ ’saa ’ɔ ’paaa’ wii, ‑bɛ ’ɔ ‑siea’ kälɩ nɩ, Jesu ’nyüglö ‑plɩɩ, ‑maa ’ɔnyɩ ’saa ‑a jre ’sɩrɩ ’i bäa’ ’ɔɔn. ¹⁵Jesu nya ’bete ’ɔɔn: «’Ŋlʋʋ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑wuuö le? Nyɔɔ ’plɛɛ ‑baata le?» ’Ɔa plɛɛ nyɔɔlɔ ‑fɛɛɛrɛa’ putulua ’mlɩ ’jrʋpa ’ɔɔ ’bete ’ɔɔn, ’iibä: «’Na nyɔɔ, ‑ama fa ’ɔɔn nɩ, srara ’mɩ ‑plɩɩlɩ ‑tʋa’ ’ɔɔn, ’mä ’ɔa ’klɛɛ mi.» ¹⁶Jesu nya we ’ɔɔn: «Marii!» ’Ɔ ‑siea’ kälɩ, ’ɔnya ’pa Ebrööwii ’ɔ ‑nëma: «Rabuni!» ’Ia ‑gbaa bä «’Kpɩkpɩanyɔɔ.» ¹⁷’Iibäa’ Jesu nɩ: «‑Nyɩ ‑fɛ ’mɩ ‑gba, ’n ‑kaaŋlʋ ’na Tʋa ‑nyɛɛ ’jra. ‑Maa mi ‑a ‑gbala ’na ‑wlajü, ’na Tʋa ‑nyɛɛ ’n ’jraa, ɔ bäa’ ’ana Tʋ; ’na Nyɔsʋaa ‑nyɛɛ ’n ’jraa, ɔ bäa’ ’ana Nyɔsʋa.» ¹⁸Magëdalayria Marii nya mi ’ɔnya ‑gbala ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɩrɩ ’ɔ ’jäa’ ’Pläkänyɔɔ. ’Ɔnya ‑gbala ’üün wiili ’ɔ ‑gbala ’ɔɔn.

Jesu srara ’ɔa nyufa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü

Marëkë 16.14-18; Lukë 24.33-45

¹⁹’Ia ’Sɔrɛ20.19 Tɛ plɛlɩsasrawiili ‑jɩjraa’ Jaan 20.1. ’deelɛa ‑gbiajrʋ ’lɩ nɩ, nyukulu kä ‑wälɩ ’wʋnyɛrɛnyüü bä ɩa’ ’ua tatiaa ’fɩɔ blörö. Juifënyüüa ŋalɛ ’blaa ’üün. Jesu nya ’tɔrɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Abɩa ’ana plɛgälɩ flɛrɛ!» ²⁰’Ɔ nʋa’ ’saa ’ɔ ’paa’ wii nɩ, ’ɔnya srara ’üün ’ɔa klʋgbë nyra ’ɔa ‑gbatu ’pɛ. ’Wʋnyɛrɛnyüü ’jäa’ ’Pläkänyɔɔ, dɔrʋ nya ’bla ’üün. ²¹Jesu nya ’patä ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Abɩa ’ana plɛgälɩ flɛrɛ! ’Sɩrɩ Tʋ blɔa’ ’mɩ, ’asɩ ’na ’mʋgbɛ ’n blɔ ’amɩ.» ²²’Ɔ bɩaa’ wii ’papakʋ nɩ, ’ɔnya ‑gba ’üün ‑fʋflʋ ’wʋ; ’ɔ ‑nëma: «Abɩa ’Nyüna ‑Susu ’cere ’amɩ ‑gälɩ. ²³Nyüülü kä ‑balʋ ’a cerea’ nɩ, Nyɔsʋa cere bɩa ’üa ‑balʋ. ‑Bɛ ‑mülü kä ‑balʋ ’anyɩa’ cere nɩ, Nyɔsʋa ’nyɩ cere bɩa ’üa ‑balʋ.»

Jesu srara ’ɔa nyufa Tomaa

²⁴’Taɩn ’lɩ Jesu jia’ nɩ, nyüüpʋnyüüsɔɔa nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Tomaa, ’ɔɔ ’ü ’dara bɩa Didimë20.24 Didimë: Tɛ plɛlɩsasrawiili ‑jɩjraa’ Jaan 11.16. nɩ, ’ɔnyɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑a bä. ²⁵‑Mülü nya ‑gbala ’ɔɔn: «A ’jä ’Pläkänyɔɔ.» ’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Nyɩa’ ’ɔa kälɩ detua ‑pi ’järä, ’na wlu ’nyɩa’ ’ua ‑pi ‑gbafɛ, ’nyɩa’ ’ɔa ’pɛlɛ ’ü ’flooa’ ‑gbafɛ nɩ, ’nëmä ’iin wii ‑a ’dara ’plɔʋ.»

²⁶’Sɔrɛ ’dee ’mä ‑sikalɩ nɩ, Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü bä ɩ ’sɔɔwʋ nyüköli. Tomaa ’mʋgbɛ bälɩ. Tati ’a blörö Jesu nya ’tɔrɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Abɩa ’ana plɛgälɩ flɛrɛ!» ²⁷’Ɔnya ‑gbala Tomaalɔ: «Ji, ‑a ‑fɛ ‑pɩ ‑gba. ’Jä ’na kälɩ. Ja ‑na klʋgba, ‑fɛ ’na ‑gbatu ‑gba. ‑Ama nʋ ’iin nɩ, ‑nyɩ ’bʋala plɛ, ‑maa ’dara ’iin ’cɩcasa.» ²⁸Tomaa ‑nëma: «’Na ’Pläkänyɔɔ ‑bɛ ’na Nyɔsʋa!» ²⁹Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Dɛɛlɛ kä ‑gʋ ‑jääa’ ’mɩ nɩ, ’a ’ia ‑gʋ ‑daara ’iin ’cɩcasa. Nyüülü ’nyɩa’ ’mɩ ’jä ‑bɛ ü toroa’ ’mɩ plɛ nɩ, ’papanɩ jrä ’üün.»

³⁰Jesu nrörö ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüüa ’klɩ ‑saragbia tie ’kɔkɔmlɛ ‑mɩdee, ’inyɩ ‑tɛ ‑pɔɔkʋ ’lɩ ‑a ‑jɩjra. ³¹‑Mɩlɩ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’i ‑jɩjra ’kä ’amä ’saa jre Jesu bä ’Kriisë. ’Ɔ bä Nyɔsʋaa ’Jʋ, ’ama toro ’ɔɔn plɛ, ’amä ’klä ’jä ’ɔa ’nyrɩklɩ.

Jesu ’tɔrɔ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ Tiberiadëa ’nie ‑gba

Matiö 28.16; Lukë 5.1-11; Esaii 26.12

¹’Ia ’fɩɔlʋ ‑sia nɩ, Jesu nya ’tɔrɔ ’sɔɔwʋ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ Tiberiadëa ’nie ‑gba. ‑Jää ’sɩ ’ɔ sraraa’ ’ɔa nyufa: ²’Taɩn ’doo ’lɩ nɩ, Simɔɔ Piɛɛrë, Tomaalɔ ’ü ’daraa’ Didimë, ‑bɛ Natanaɛɛlë, Galileea bätälä ’ü ’daraa’ Kanaa, ’äa nyɔɔ, Sebedeea ’jü, nyra Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ’sɔɔ ‑mölöö, ’üa ’fɩɔ bä ɩ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ. ³Simɔɔ Piɛɛrë ‑nëma: «Fɩakalɩ ’n mö.» ’Iibäa’ ’üa ’fɩɔ nɩ: «A nyra ‑mɔ mö.» ’Ünya ’jra ‑gɔlʋ ’doo ’lɩ, ‑maa ’ia ‑gbialäa ’mlɩ nɩ, ’ünyɩ dɛɛ ‑a fɩa.

⁴‑Srɩ jö ’lee, ‑bɛ Jesu bä ’kɔtʋmlɩ, ‑maa ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩ ’sa ‑a jre ’sɩrɩ ’i bäa’ ’ɔɔn. ⁵Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Na ’jü ’amɩ, ’a fɩa ‑srü?» ’Ü ‑nëma: «’Woo!» ⁶’Ɔnya ‑gbala ’üün: «’Ba be ’ana ‑tata ‑gɔlʋa ’dupa ’pɛlɩ, ’anya ‑srü ’jäa.» ’Ünya be ’lɩ ’ään, ‑srüa ‑sümlökʋa ‑gʋ nɩ, ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ü ’ba ’ään ’nie ’lɩ. ⁷’Wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ Jesu ‑waa’ nya ‑gbala Piɛɛrë: «’Pläkänyɔɔ bäsaa!» Simɔɔ Piɛɛrë ’nua’ ’sɩrɩ ’i bäa’ ’Pläkänyɔɔ nɩ, ‑bɛ ’ɔnyɩ ɩa’ ’kotu ’lɩpa nɩ, ’ɔnya pa ’uun ’lɩ, ’ɔnya bere ’ɔa nyufa ’nie ’lɩ. ⁸’Wʋnyɛrɛnyüü ‑mülü nya ja ‑gɔlʋlʋ ‑bɛ ’ü ’kʋɛɛ ‑tatalä ’sia ‑srü ’klɩ. ’Ünyɩ ’lɩdɛrɩ ‑a tʋŋlʋ: sɔ ’kɔtʋ ‑gba ‑a mi ’niea ‑plɩɩlɩ ’ü bäa’ ’i ’mrɛɛ i bä mɛtrëa ‑glʋɩgböö21.8 Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä: «kudeea». ’Ia nyakadɛɛ bä sɔ ’dasemrekete ’klɩ ‑a ji wlua ’mrʋ ’klɩ, ’aiɛ ’darʋa ’fɩɔ. ’Iibä mɛtrëa glʋɩgböö (100)..

⁹’Ü ’tɔa’ ’kɔtʋ ‑gba nɩ, ’ü jrä ‑plɩɩ kaprajruu, ’ua ‑gälɩa ‑srü nyra ’flɔɔ. ¹⁰Jesu nya ‑gbala ’üün: «‑Srülü ’a fɩaa’ nɩ, ’ba ja ‑mölöö.» ¹¹Simɔɔ Piɛɛrë nya ’jra ‑gɔlʋa ’mlɩ ’ɔnya ’kʋɛɛrɛ ‑tatalä ‑tʋtʋ ’wʋ. ’Äa ’mlɩa ‑srü kpaküa ‑glʋɩ ‑uunsɔɔ ‑srü ‑pʋ ‑bɛ tää (153). ’Asɩɛ ‑tatalä ’nyɩ köklö ‑a köklö. ¹²Jesu nya ‑gbala ’üün: «’Ba ji, ’amä dɛɛji.» ’Üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo ’nyɩ ’ɔɔn ’bete ‑a ’bete «Nyɔɔ ’plɛɛ bä le?» ’Be ’ü jre ’iin ’sɩrɩ ’i bäa’ ’Pläkänyɔɔ. ¹³Jesu jijröa’ ’üün ‑gba nɩ, ’ɔ dɔrɔa’ ’flɔɔ ’wʋ ’ɔnya ‑nyɩ ’ümɩ ’üün, ’ɔnya ‑nyɩ bɩa ’üün ‑sre. ¹⁴Jesu sɔa’ ’kuaabre nɩ, ’a tää ’wʋ ’ɔ srara ’ɔa nyufa ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’klɩ.

Jesu ’betea’ Piɛɛrë

¹⁵’Ü bɩaraa’ ’lɩ nɩ, Jesu nya ’bete Simɔɔ Piɛɛrë: «Jonaasëa ’jʋ21.15 Jonaasëa ’jʋ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Jaan a ’jʋ. Simɔɔ, ‑wa ’mɩ ‑nya ‑si ü kʋa’ ‑pɩ ’wʋ?» ’Ɔ ‑nëma: «‑Yɛɛ! ’Pläkänyɔɔ, ’sɩrɩ ’n ‑waa’ ‑mɩ ‑jre ’iin.» ’Iibäa’ Jesu nɩ: «’Fini ’na ‑bablëëjü ’klɩ.» ¹⁶’Ɔnya ’bete ’ɔɔn ’sɔɔwʋ: «Jonaasëa ’jʋ Simɔɔ, ‑wa ’mɩ?» Piɛɛrë ‑nëma: «‑Yɛɛ! ’Pläkänyɔɔ, ’sɩrɩ ’n ‑waa’ ‑mɩ ‑jre ’iin.» Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Tʋ ’na ‑bablëë ’nyügba.» ¹⁷’Ɔnya ka ’sɔɔwʋ tää, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «Jonaasëa ’jʋ Simɔɔ, ‑wa ’mɩ?» ’I pa Piɛɛrë ‑gba ’kä Jesu ’mä ’ɔɔn ’bete ’wʋ tää ’wʋ: «‑Wa ’mɩ?» ’Ɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ‑jre wiia ’fɩɔ; ‑jre ’iin ’sɩrɩ ’n ‑waa’ ‑mɩ.» Jesu nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Fini ’na ‑bablëë ’klɩ. ¹⁸’Tasɩrɩa ’cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, ‑bä käa’ ‑sëgbajʋ nɩ, ‑na ’mʋgbɛ ma wlo ‑na ‑pɛɛtʋ; ’kä ‑ma mö ‑tɛ ’lɩ ‑waa’. ‑Maa ’taɩn ’lɩ ‑nëmäa’ ’klɩbɩa nɩ, ‑na ’dari ‑nëmä to21.18 ‑na ’dari ‑nëmä to: Wiili nëmäa’ ’lɩjrä krʋa ‑gälɩ ’ii ’ɔ ’paplaklɩ., ’kä nyɔɔ ‑moloo nya ‑mɩ ’uun wlo, ‑plɩɩlɩ ‑nyɩ ’bataa’ ’kä ’ɔnya ’lɩ ‑mɩ fa.» ¹⁹Wiili Jesu ’paa’ nɩ, jäjäkʋlʋ Piɛɛrë ’mäa’ jä ‑bɛ ’ɔmäa’ Nyɔsʋa ’bʋala nɩ, ’ua ‑gä ’ɔ ’pa. ’Ɔnya ‑gbala Piɛɛrë: «‑Mɛ ’mɩ ‑gälɩ.»

²⁰Piɛɛrë ‑siea’ kälɩ nɩ, ’ɔ ’jä ’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ Jesu ‑waa’. ’A ’wʋnyɛrɛnyɔɔlɔ fala käa’ Jesu ’wli ‑gba ’taɩn ’doo ’lɩ ’ü jö käa’ dɛɛ, ‑bɛ ɔ ’bete käa’ ’ɔɔn: «’Pläkänyɔɔ, nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ‑mɩ ’sa le?» ²¹Piɛɛrë ’jäa’ nyɔɔlɔ ’ɔnya ’bete Jesu: «’Pläkänyɔɔ, ‑bɛ ‑mɔlɔ kʋa’ ‑pɩ le? Wii ’plɛɛ ’mä ’ɔɔn ‑gälɩjrä le?» ²²’Iibäa’ Jesu nɩ: «Ama ’bata ɔ kʋ ‑tʋtʋ ‑gälɩ kʋ kʋ ’kä ’n jö nɩ, ’inyɩ ‑na wii ‑a bä. ‑Mɔlɔ nɩ, ‑mɛ ’mɩ ‑gälɩ!» ²³Wiili Jesu ’paa’ nɩ, ’i blöa’ ‑wlajülüa ’nyakli ’lɩ nɩ, ’üa plɛɛ ‑mɔlɔ ‑nëmä jä ‑a jä. ‑Bɛ Jesu ’nyɩ ’daa ’ɔ ‑nëmä jä ‑a jä, ‑maa ’ɔ nɩnɩa: «Ama ’bata ɔ kʋ ‑tʋtʋ ‑gälɩ kʋ kʋ ’kä ’n jö nɩ, ’inyɩ ‑na wii ‑a bä.»

²⁴’A ’wʋnyɛrɛnyɔɔ ’doolɔ nɩ, ’ɔɔ ’jä wiili kä ’fɩɔ kʋa’ ‑pɩ, ’ɔɔ ‑jɩjra bɩa ’iin, ‑bɛ a jre ’iin ’sɩrɩ wiili ’ɔ ’saalɩ bäa’ ’cɩcasa.

²⁵Jesu nʋ wii ’kɔkɔmlɛ ‑mɩdoo. Ama ’daa amä plɛblö amä ’ia ’fɩɔlʋ ‑jɩjra nɩ, ’ia ‑pɔɔkɩa ‑tʋfa ‑nëmä ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑a bä. ’Asɩ i bä21.25 ’Asɩ i bä: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..