GALAATËNYÜÜ

‑PƆƆKƲLƲ ’PƆƆLË FAA’

GALAATËNYÜÜ

‑Pɔɔkʋa ’mlɩa wii

’Pɔɔlë ’sri ’cɛcɩnyëka ‑Galaatëa bätë ’kɔkɔmlɛ ‑gälɩ ’kä (Akëtë 16.6 nyra 18.23). ’A Galaatë ’ü ’dara ‑mlatɩ Turëkii. ‑Maa ’taɩnlɩ ’Pɔɔlë sɔa’ ’ia ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’ɔ ’nu ’sɩrɩ juifë ‑mölöö mia’ ’ɔa ‑pi ‑gälɩ ’kpɩkpɩakʋ ‑mɩdoo ’kpɩara. ’Ü ‑gbala nyüü ’sɩrɩ ’Pɔɔlë ’nyɩa’ ’cɩca apotrë ‑bä. ’Ia nyüülüa ’kpɩkpɩakʋ bä: nyɔsʋaanyüülü ’nyɩa’ juifë bä kä ’ümä juifëa ‑dɔ ’lɩträärä. ’Ü kä ’ümä ’bölö. Wiili ’ü ‑tʋa’ ’lɩ, ’Pɔɔlë nɩnɩa ’i nyra ’tasɩrɩaa Jesu ’Kriisëa ’Mʋfagogo ’nyɩ dɛɛ ’dee ‑a bä. ’I ‑tʋʋä ‑Galaatëa ’cɛcɩnyüü ‑geeidɛɛ ’lɩ. ’Taɩnlɩ ’ɔ ’nua’ ’ɔnya jresaa ’sɩrɩ Ɛfɛsëbätäa ’cɛcɩ möa’ ’ɔa ’nyüamlɩjraranyüüa wii ’klɩnyiere nɩ, ’ɔnya ‑jɩjra ‑taa ‑pɔɔkʋ ’lɩ, Galaatëa ’cɛcɩnyüü ’mä ’Mʋfagogo ’döö jre.

‑Jäsɩ ‑pɔɔkʋlʋ ’totroa’ ’klɩ:

’Pɔɔlë bä ’cɩca apotrë 1.1-10

Nyɔsʋa ’balɩ ’Pɔɔlë ’ɔmä apotrë bä 1.11–2.21

’Mʋfagogolä ’Pɔɔlë ’saa’ ’lɩ 3.1–4.31

’Kriisë ’ba amɩ ‑dɔa ‑geeidɛɛ ’lɩ; Nyɔsʋaa ‑Susu ’tiere amɩ 5.1–6.10

’Pɔɔlëa ‑gälɩblörötɔ nyra ’trɔrʋ 6.11-18

’PƆƆLË BÄ ’CƖCA APOTRË

1.1-10

’Trɔrʋ

¹’Mɔɔ ’Pɔɔlë, ɔ bäa’ apotrë1.1 apotrë: ’Ia ‑gbaa bä «Jesua bɔblɔnyɔɔ». Tɛ bɩa ‑pɔɔkʋa bɩarafa ’wʋ., ’mɔɔ ‑jɩjra ’amɩ ’wʋ. ‑Mää nyüü, ’aiɛ nyɔɔ ’nyɩ ’mɩ apotrë ’lɩnrörö, ‑maa Jesu ’Kriisë nyra Nyɔsʋalɔ bäa’ Tʋ, ɔ ’baa’ ’ɔɔn jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’üü nrörö ’mɩ apotrë ’lɩ. ²’Mɔɔ ‑bɛ ‑wlajülü kä ’fɩɔ bäa’ ‑tɛ, amɔ ‑jɩjra ’amɩ ’wʋ, ’amɔ ’cɛcʋlʋ bäa’ Galaatëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ, a ’trɛɛ ’amɩ1.2 Akëtë 16.6.. ³Abɩa Nyɔsʋalɔ bäa’ Tʋ nyra ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ‑gbinanakʋ nyra plɛgälɩflɛrɛkʋ bä ’amɩ ‑gälɩ. ⁴’Kriisëlɔ ’saa’ ’ɔa ’klä ana ‑balʋa ‑gʋ, ’ɔmä amɩ ‑taa bʋbɔplälä kʋa’ ‑pɩa ’klü mlɩ ’ba, ’sɩrɩ ana Nyɔsʋalɔ bäa’ Tʋ ’bataa’. ⁵Abɩa ’ɔa ’nyrɩ ’bʋala ’wliklɩ ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ. ’Asɩ i bä!

’Mʋfagogo bä ’döö

⁶’I kala ’mɩ plɛklɩ ’kä ’amä ‑plɩɩ Nyɔsʋalɔ werea’ ’amɩ ’Kriisëa ‑gbinanakʋ ’lɩ ’lɩgälɩtoro, ‑bɛ ’amä ’lɩ ’Mʋfagogo ‑mölöö ‑träärä1.6 Nyüülü ’saa ’mʋfagogolä kä ‑gä a ’paaa’ ‑tɛ nɩ, ’mʋfagogolä ’paaa’ ’Kriisëa ‑gä ’ää ‑tɛɛ ’ü ’saa. ‑Maa ’äa ’mlɩ ’ü nɩnɩa abɩa nyüü ‑träärälɩ Moisëa ‑dɔlʋ bäa’: sriia ’böbökʋ, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ’lɩdɛrɩ tʋŋlɔkʋ.. ⁷‑Mää ’kä ’Mʋfagogo ‑mölöö bälɩ, ‑maa nyüü bälɩ, ’üü ’cakla ’amɩ ’lɩ ‑bɛ ’ü ’bata ’ümä ’lɩ ’Mʋfagogolä ’paaa’ ’Kriisëa ‑gä ‑gälɩtotro. ⁸‑Bakää ’i ’nɩ bä amɩ, ’aiɛ ’i ’nɩ bä ’aanjë sɔa’ cɛlɩ, ’ia nyɔɔ ma ’saralɩ ’amɩ ’Mʋfagogo ‑mölöö, ima ’nyɩ ä a ‑gbalaa’ ’amɩ ‑a bä, abɩa Nyɔsʋa busu ’ɔmɩ! ⁹Wiili a ‑gbalaa’ ‑plɩɩ ’amɩ, ’ii ’n ‑gbala ’sɔɔwʋ ’amɩ: nyɔɔ ma ’saralɩ ’amɩ ’Mʋfagogo ‑mölöö, ima ’nyɩ ‑mälä ’a ’nyierea’ ’klɩ ‑a bä, abɩa Nyɔsʋa busu ’ɔmɩ!

¹⁰’N nöa’ ’saa ’n ’paaa’ wii nɩ, nyüü ’mä ’mɩ ’bʋalaa, ‑maa Nyɔsʋa? ’Mä nyüü ’tʋ kä, ‑ale ‑maa Nyɔsʋaa? Ama ’bata ɩ ’kä nyüü ’mä ’mɩ ‑wa nɩ, ’nëmä ɩ ’Kriisëa ‑geei ‑a bä.

NYƆSƲA ’BALƖ ’PƆƆLË ’ƆMÄ APOTRË BÄ

1.11–2.21

’Sɩrɩ ’Pɔɔlë nʋa’ Apotrëa bäbäkʋ

¹¹’Amɔ ’n ‑gbala, ’na ‑wlajü ’amɩ: ’Mʋfagogolä ’n ’saa’ ’amɩ nɩ, ’nyɩ ’ään nyɔɔa mlɩ ‑a ’ba. ¹²’Be ‑mää nyɔɔ ’nyɩ ’mɩ ’iin ‑gbala, ‑mää ’ɔɔn ’nyɩ ’mɩ ’iin ’kpɩa. ‑Maa Nyɔsʋa ’ɔɔ srara ’mɩ Jesu ’Kriisë1.12 Tɛ Akëtë 9.3-6 nyra Galaatënyüü 1.16..

¹³’Ana ’mʋgbɛ ’nu ’sɩrɩ ’na ‑gbi ma bä käa’ ’taɩn ’lɩ ’maa paa’ juifëcɛcɩ. ’A ’nu ’sɩrɩ ’maa nöa’ Nyɔsʋaa ’cɛcɩ ‑gbigba, ’ɛ ‑pɩa’ ‑fälɩ bä. ¹⁴‑Bɛ ’na ‑mölöö juifëa ‑tɔrʋpɩɔ ’mɔɔ ma fumö, ’mɔɔ ma ‑träärälɩ juifëcɛcɩ ‑gböösa, ’mɔɔ ma ‑träärälɩ ana tʋɩɩa ‑dɔ1.13-14 Akëtë 8.3; 22.3-5; 26.9-11.. ¹⁵‑Maa ’n ‑ka bä ’na ’yioa ’mlɩ Nyɔsʋa nya ’balɩ ’mɩ, ’ɔnya were ’mɩ ’ɔa ‑gbinanakʋ ’lɩ. ’Taɩn ’lɩ ’ɔ ‑waa’ ¹⁶’ɔnya srara ’mɩ ’ɔa ’Jʋ ’mä ’ɔa ‑gä ’pa nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’üa ‑nyɛɛ. Mi ’n mi dotro, ’nyɩ nyɔɔ ’wligba ‑a fa1.16 Grɛɛkëwii ’lɩ ’ü nö: «’nyɩ ’jajɛ nyra ‑toru ‑a ’jä». ’ɔmä ’mɩ ‑tɔɔ ’lɩpa1.16 Akëtë 9.3-6; 22.6-10; 26.13-18. ’Papla Esaii 49.1 nyra Jeremii 1.5 ’klɩ.. ¹⁷’Nyɩ bɩa nyüülü ‑kätɩ bäa’ apotrë ü bäa’ Jerusalɛɛmë ’jäkalɩ ‑a mi. Araabëa ’bre ’n mi dotro ’nyaa ’patä ’nyaa ’blöö Damasë dɛrɩ.

¹⁸’I ‑sia’ ‑sɩ tää ’fɩɔwʋ nɩ, ’nyaa mi Jerusalɛɛmë Piɛɛrë1.18 Piɛɛrë: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Sefasë. jrekalɩ. ’N ‑si ’ɔa ‑nyɛɛ jrüü ‑pʋ jrüü ‑gböö. ¹⁹’Nyɩ ’lɩ apotrë ‑moloo ‑a ’järä, ima ’nyɩ ’Pläkänyɔɔa ‑wlajʋ Jaakë ‑a bä1.19 Galaatënyüü 2.9; Akëtë 15.13.. ²⁰Wiili kä ’fɩɔ ’n ‑jɩjraa’ ’amɩ ’wʋ nɩ, Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩ ’inyɩ ‑gbagblɛ ‑a bä. ²¹’I ‑sia’ nɩ, ’nyaa mi Sirii nyra Silisiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ²²’Cɛcʋlʋ bäa’ Judee, u bäa’ ’Kriisë ’lɩ nɩ, ’ü ‑kaapɩɔ ’mɩ ’jä. ²³’Ü ’nu ‑maa: «Nyɔɔlɔ ma nöa’ amɩ ‑gbigba, ’ɔɔ ’saa ‑mlatɩ ’Mʋfagogolä kä ‑gʋ ’ɔ ma ’baaa’ ’cɛcʋ ’pläa ’mlɩ.» ²⁴’Ia ‑gʋ ’ü ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ.

’Pɔɔlë mi Jerusalɛɛmëa ’cɛcʋa ’wliklɩa nyüü ’jäkalɩ

¹‑Sɩ ‑pʋ ‑sɩ mlɔɔ ‑sia’ nɩ, ’nyaa ’blöö Jerusalɛɛmë dɛrɩ; ’mɔɔ, Banabasë nyra Titë2.1 ‑Mölööa plɛɛ nɩ, ’a ’taɩn ’lɩ ’Pɔɔlë mia’ ’üün ’jäkalɩ nɩ, ’iia ’taɩn ’lɩ (Akëtë 11.27-30). ‑Bɛ ‑mölöö nö ’ɔ mia’ ’üün ’jäkalɩ (Akëtë 15.2), ’ia ’taɩn ’lɩ bäsaa., ²Nyɔsʋa srara ’mɩ wii, ’ia ‑gʋ ’n mi ’lɩ. ’N ’tɔa’ nɩ, nyüülü bäa’ ’cɛcɩa ’wliklɩ, ’üa ’kpɔ nyra ’üün dɛtɛ. ’Mʋfagogolä ’n ’saaa’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ’nyaa ’sasralɩ ’ämɩ ’nyaa ‑gbala ’üün. ’Na fʋfɔlʋlʋ ’n fɔa’ nɩ, ’aiɛ u ’nyaaa’ fɔ nɩ, ’u ‑pɩ ’flɛɛwʋ tɩɔ. ³Titë ’nyraa ’ɔɔn mia’ nɩ, grɛɛkënyɔɔ ’ɔ bä, ‑maa ’ünyɩ ’nɩmɩ ’ɔɔn ’yagba ‑a ’yagba ’ɔmä ’bölö. ⁴‑Bɛ ’ia ’fɩɔlʋ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’a ‑gbagblɛwlajülü palaa’ ana ‑tɔrʋpɩɔ2.4 Galaatënyüü 1.7., ’üü nʋ ’imɩ. Yrʋsa ’ü prɛ amɩ dɛrɩ, ’ümä ’iin ’jä ’sɩrɩ a ‑kanyɩa’ ‑goou bä Jesu ’Kriisë ’lɩ. ’Be ’ü ’bata ’ümä amɩ ‑dɔa ‑goou ’lɩnrörö. ⁵‑Maa anyɩ ’üün ’casɩ ‑a ‑nyɩ ’plɔʋ, ’kä ’Mʋfagogolä bäa’ ’cɩcasa, ’ämä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ tɩɔrɔ. ⁶Nyüülü ’ü ’daraa’ ’cɛcɩnyüü kpaku bä ɩ ‑plɩɩ. ’Sɩmɩ ’ünyɩ bä, ‑mää ’na wii ‑a, Nyɔsʋa ’nyɩ ‑gbasa nyüü ’lɩ ‑a. ’Ia nyɔɔ ’doo ’nyɩ ’lɩ wii ‑gälɩ ‑a tʋ. ⁷’Ü jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa blɔa’ ’mɩ ‑a mi nyüülü ’nyɩa’ ’bölö2.7 nyüülü ’nyɩa’ ’bölö: ’Ia ‑gbaa bä: nyüülü ’nyɩa’ juifë bä. ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑a ’saralɩ ’Mʋfagogo, ’sɩrɩ ’ɔ blɔ käa’ Piɛɛrë nyüülü ’bölöa’2.7 nyüülü ’bölöa’: Juifënyüü bäsaa. ’üa ‑nyɛɛ. ⁸’Be ɔ nröröa’ Piɛɛrë nyüülü ’bölöa’ apotrë2.8 nyüülü ’bölöa’ Apotrë ’Ia ‑gbaa bä «Juifëyüüa Apotrë». ’lɩ nɩ, ’ɔɔ nrörö bɩa ’mɩ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa apotrë ’lɩ. ⁹Jaakë, ‑bɛ Sefasë2.9 Sefasë: ’A Piɛɛrë ’doolɔ ’ɔɔ bä Sefasë. nyra Jaan, ü ’üü ’daraa’ ’cɩcanyüü kpakü nɩ, ’ü ’järäa’ Nyɔsʋaa ’darʋ ’na ’jrʋpaa ’mlɩ nɩ, ’dari ’ü to amɩ ’klɩ, ’ünya ’kʋɛɛrɛ amɩ, ’mɔɔ ‑bɛ Banabasë. A nönröa’ ’wli nɩ, amɔ nëmä ‑mülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ’pɛlɩ mi, ‑bɛ ’üü mö nyüülü ’bölöa’ ’üa ‑nyɛɛ. ¹⁰Wiili kä ’doo ’ü ‑gbalaa’ amɩ nɩ, anyɩ ‑trɔ ’pʋablanyüüa ‑gä. ’Iili nɩ, ’i ’n nʋ ’iin dɔrʋsa2.10 Akëtë 11.29-30..

’Pɔɔlë ’daraa’ Piɛɛrë Antiɔɔsëbätä

¹¹‑Maa ’taɩn ’lɩ Piɛɛrë2.11 Piɛɛrë: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Sefasë. jia’ Antiɔɔsë nɩ2.11 Akëtë 14.26-28., nyüüa ’fɩɔa ’klʋɩ, ’nyɩ ’ɔɔn ‑gälɩ ‑a ’nyiere; ’be ’ɔnyɩ ‑gä ‑a kä. ¹²’N ‑gbaa’ ’iin nɩ, ’ɔɔ ‑bɛ ’cɛcɩnyüülü ’nyɩa’ juifë bä ma tara ’wʋ. ‑Maa ’ɔ ’jäa’ nyüülü Jaakë blɔa’ ‑bɛ ’ü jia’ nɩ, ’ɔnya sɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya tʋŋlɔlɩ ’üün dɛrɩ. ’Cɛcɩnyüülü nöa’ abɩa nyɔɔ ’bölö, ’üa ŋalɛ ’blaa ’ɔɔn. ¹³Wiili ’ɔ nʋa’, ’ia ‑gʋ juifë ‑mülü nya ’nʋ bɩa ’imɩ. Banabasëa ’mʋgbɛ nya blö bɩa ’üa yrʋgbilia ’mlɩ. ¹⁴‑Maa ’n jrea’ ’saa ’Mʋfagogolä bäa’ ’cɩcasa ‑mää ’ünyɩ ’nyɛ ‑gälɩ nɩ, nyüüa ’fɩɔa ’klɩ ’nyaa ‑gbala Piɛɛrë2.14 Piɛɛrë: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Sefasë.: «‑Mɔ bäa’ juifënyɔɔ, ‑ama nʋ nyüülü ’nyɩa’ juifënyüü bä ’üa ‑gbi nɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑baata ’kpɔɔ ’ü nʋ juifëa ’saa le?»

¹⁵Amɔlɔ nɩ, ’ü ‑gua’ amɩ juifënyüü a bä. ‑Mää ‑balʋnyüülü ’nyɩa’ juifënyüü bä nɩ, ‑mää ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü anyɩ bä2.15 Juifëa ‑nyɛɛ nyüülü ’nyɩa’ juifënyüü bä ’üü ’ü ’dara ‑balʋnyüü.. ¹⁶‑Bɛ a jre ’iin ’sɩrɩ ‑dɔa ’lɩträräkʋ2.16 ‑dɔa ’lɩträräkʋ: Moisëa ‑dɔ ’ü ’daa. ’nyɩ ‑gä ’a amɩ ’klɩ Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ. ‑Maa Jesua plɛtorokʋ ’lɩ nyɔɔ ‑srörö ’kä ’ɔ ‑gäääklɩ Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ. Ana ’mʋgbɛlɔ nɩ, Jesu ’Kriisë a toroplɛ, ’a ’ɔa plɛtorokʋa ‑gʋ Nyɔsʋa nya ’mä amɩ ’jä ‑beere ’klɩgänyüü. ‑Maa ‑mää ’kä ‑dɔa ’lɩträäräkʋa ‑gʋ ‑a. ’Be ‑mää ‑dɔa ’lɩträäräkʋ Nyɔsʋa ’nyɩ tɛklɩ ‑bɛ ’ɔnyɩ ’daa nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ‑gäklɩ2.16 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 143.2; Rɔmënyüü 1.17; 3.20-23.. ¹⁷Ama ’bata Nyɔsʋa ’mä amɩ ’kpla ‑beere nyüülü ‑gäa’ ’klɩ ’Kriisë ’lɩ nɩ, ‑bɛ ana ’mʋgbɛ ma ‑ka bä ‑balʋ ’lɩ nɩ, ’kä anya ’daa ’Kriisë ’ɔɔ ’tiere amɩ ‑balʋ mlɩ? ’Klaaklä! ¹⁸’Be ‑dɔ ’na ’mʋgbɛ ‑gbloooa’, ama ’patä ama ’palɩ ’umɩ nɩ, ’nyaa ’na ’mʋgbɛ ‑dɔgälipɩnyɔɔ ’lɩnrörö. ¹⁹’Be ima ’daa ‑dɔ ’lɩ nɩ, ’nyaa kä ‑dɔ ’klɩ järä. ’Ia ’fɩɔlʋ nɩ, ’mä ’Lɩbä Nyɔsʋaa ‑gʋ. ²⁰’Mɔɔ ‑bɛ ’Kriisë järä ’wʋ krʋa ‑gälɩ. ‑Ama ‑ka bälɩ nɩ, ‑mää ’mɔɔ ‑kanyɩ ’plä ’wʋ bä, ‑maa ’Kriisë ’ɔɔ bä ’mɩ ’lɩ. ’Na ’klälä ’n ’klaaa’ ‑plɩɩ ɔ nɩ, Nyɔsʋaa ’Jʋ ’n toroplɛ ‑bɛ ’n ’nyɛɛ. ’Ɔɔ ‑wa ’mɩ, ’ɔnya ’sa ’ɔa nyufa ’na ‑gʋ. ²¹’Nyɩ ’ba ‑plɩɩ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ‑a, ’be ima ’daa ana ‑dɔa ’lɩträäräkʋ ’uu ‑gäää nyɔɔ ’klɩ nɩ, ’fëflɛsa ’Kriisë jä ’la!

’MƲFAGOGOLÄ ’PƆƆLË ’SAA’ ’LƖ

3.1–4.31

Moisëa ‑dɔ ‑ale ’Kriisëa plɛtorokʋ ’uu ’pʋɔ ’amɩ?

¹’Nɩnɩa nɩ, Galaatënyüü ’amɩ, ’ana polu jä! Nyɔɔ ’plɛɛ ’pa ’amɩ mlüü ’lɩ ’i kä ‑gʋ ’anyɩ ‑träärälɩ ’cɩcasa3.1 ’i kä ‑gʋ ’anyɩ ‑träärälɩ ’cɩcasa: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. le, ’amɔ kä ’klɩ a sraraa’ ’sɩrɩ Jesu ’Kriisë nʋa’ krʋa ‑gälɩ järädɛɛ. ²’Ba ‑gbala ’mɩ ‑a ’jä: ‑dɔ ’a ‑träärälɩ ’a ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ‑nyɩ ’amɩ ’ɔa ‑Susu, ‑ale ’Mʋfagogolä ’a ’poa’ ’nyakli ‑bɛ ’a toroa’ plɛɛ, ’äa ‑gʋ? ³Mlüü ’a pa ‑ale? Wiili ’a nyra Nyɔsʋaa ‑Susu ’saa’ ’klɩ nɩ, ’ii ’a ’daa ’amä ’ana ’mʋgbɛa ’klü nʋ ’amä ’wlaraa ’köklesaplɩɩ? ⁴’Amä ’daa wiili kä ’fɩɔ3.4 wiili kä ’fɩɔ ’a ’jäa’: ’Iibä ‑saragbili Jesu nʋa’ ’ü ’jäa’ (Akëtë 14.3,7-10), ’aiɛ ‑sʋɛlɛ ’ü ’jäa’ (Akëtë 13.50; 14.5,19,22). ’a ’jäa’ ’fʋflɛsa bäsaa? ’Inyɩ ’fʋflɛsa ‑a bä! ⁵Nyɔɔlɔ ‑nyɩa’ ’amɩ ’ɔa ‑Susu, ‑bɛ ɔ nröröa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑saragbi nɩ, ‑dɔ ’a ‑träärälɩ ’ia ‑gʋ, ‑ale ’Mʋfagogolä ’a poa’ ’nyakli ‑bɛ ’a toroa’ plɛ, ’äa ‑gʋ?

Abraamëa nyɔsʋaplɛtorokʋ

⁶’Asɩ Abraamë nʋ. Nyɔsʋa ’ɔ toroplɛ, ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ’daa ’ɔ ‑gäklɩ3.6 Jenɛɛsë 15.6; Jaakë 2.23; Rɔmënyüü 4.3.. ⁷’Ii känyrɩ, ’ba jresaa ‑maa nyüülü toroa’ Nyɔsʋa plɛ ’üü bä Abraamëa ’jü3.7 Jenɛɛsë 12.3; Rɔmënyüü 15.6.. ⁸Nyɔsʋapɔɔkʋ ’a kä ’iin ’pa: nyüülü ’nyɩa’ juifë bä üma toro Nyɔsʋa plɛ nɩ, ’ünya ’klɩgäa. ’Unya ‑gbala kä Abraamë ’mʋfagogolä: « ‑Mɔ ’nëmä kälɩsrörö ’mä ‑tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa ’fɩɔ ’nɩ ’pa3.8 Jenɛɛsë 12.3; 18.18; 22.18..» ⁹’Ii känyrɩ, nyüülü toroa’ Nyɔsʋa plɛ nɩ, ’üü ‑bɛ nyɔsʋaplɛtoronyɔɔ Abraamë ’ɔ ’paa ’nɩ.

¹⁰Nyüülü boboa’ ‑maa üma ‑träärälɩ ‑dɔa ’fɩɔ ’kä Nyɔsʋa nya ’daa ’ü ‑gäklɩ nɩ, ’ia nyüülü busu. ’Be nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa: « Nyɔɔlɔ ’nyɩ ‑trääräa’ ’lɩ wiili kä ’fɩɔ ‑jɩjraa’ ‑dɔa ‑pɔɔkʋa ’mlɩ nɩ, ’ia nyɔɔlɔ busu3.10 Deteronɔɔmë 27.26..» ¹¹‑Mää ‑dɔa ’lɩträäräkʋ ’nyɩ ‑gä nyɔɔ ’klɩ Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ; ’inyɩ ‑sisisekʋ ‑a kä, ’be « Nyɔɔlɔ ‑gäa’ ’klɩ nɩ, ’ɔa ’klä bä nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ3.11’I ’mrɛɛ i bä bɩa: «Nyɔɔlɔ toroa’ Nyɔsʋa plɛ nɩ, ’ɔɔ ‑gäklɩ; ’ɔ nëmä ’klä ’jä». Abakuukë 2.4; Rɔmënyüü 1.17..» ¹²‑Bɛ ‑dɔa ’lɩträäräkʋ nyra nyɔsʋaplɛtorokʋ ’nyɩ dɛɛ ’dee ‑a bä. ‑Dɔ nɩnɩa: « Nyɔɔlɔ ‑trääräa’ ’lɩ ’uun nɩ, ’uu ’lɩ ’ɔmä ’klä ’järä3.12 Levitiikë 18.5; Rɔmënyüü 10.5..» ¹³’Kriisë ’ba amɩ ‑dɔa busukʋ ‑gälɩ; busukʋlʋ nëmä ɩa’ amɩ ‑gälɩjrä nɩ3.13 ’Be anyɩ ’lɩ ‑dɔa ’fɩɔ ‑a ‑träärä., ’ɔɔ ’u jrä ‑gälɩ. ’Be nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa: « Nyɔɔ o nyɔɔ nëmäa’ tuu ‑gälɩ järä3.13 tuu ‑gälɩ järä: ‑Dɔ nɩnɩa nɩ, üma ’bla ‑gbisasɩɩnʋnyɔɔ nɩ, tuu mlɩ ’ü pla ’ɔɔn ’kä nyüüa ’fɩɔ ’jää ’ɔmɩ, ’ümä bɩa ‑balʋa ‑gʋ fio (Deteronɔɔmë 21.23). Nyüüa ma nʋ bɩa bʋbɔgbi nɩ, krʋa ‑gälɩ ’ü ma kolo ’üün. ’Asɩ nʋ; ’sɩrɩ ’ümä ɩa’ ‑balʋnyüü ’bla nɩ, ’ünya ’bla ’sa Jesu. ’Asɩ ’i nʋ; ‑dɔa busukʋlʋ bä ɩa’ ‑plɩɩ ‑balʋnyüüa ‑gʋ nɩ, ’unya blö Jesu ‑gälɩ (Tɛ Akëtë 5.30; 10.39; 1 Piɛɛrë 2.24)., abɩa busukʋ jrä ’ɔɔn ‑gälɩ». ¹⁴’Asɩ ’i nʋ ‑sisidɛɛ ’kä ’papanɩ ’lɩ Nyɔsʋa ’daa ’ɔmäa’ Abraamë ’pa nɩ, ’imä ’Kriisë Jesu kälɩ ‑srörö ‑bɛ ’imä nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑gälɩjrä. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ‑Susulu Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔmäa’ amɩ ‑nyɩ nɩ, ’ɔmä amɩ ’uun ‑nyɩ, ’ɔa plɛtorokʋ ’lɩ.

‑Dɔ ’nyɩ ’balɩ wiili Nyɔsʋa ’daaa’ ‑a

¹⁵’Na ‑wlajü ’amɩ, ‑jää ’klɩpaplawii: nyüü ma ’pa kuö nɩ, nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ’ba ’ään ’lɩ, ’aiɛ ɔ ’papla ’ään ‑gälɩ. ¹⁶‑Bɛ wiili Nyɔsʋa ’daaa’ ’ɔmäa’ nʋ nɩ, Abraamë ‑bɛ ’ɔa ’jʋ ’ɔ ’daa. ’Ɔnyɩ ’daa: «’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’jü» ‑beere nyüü ’kɔkɔmlɛ ’ɔ ’daa. Nyɔɔ ’doo ’ɔ ’daa. ’Ɔ nɩnɩa: « ‑nyra ‑na ’jʋ3.16 Jenɛɛsë 12.7.,» ’jʋlɔ, ’ɔɔ bä ’Kriisë. ¹⁷Wiili ’n ’bataa’ ’mäa’ ’amɩ ‑gbala nɩ, ’iibä: Nyɔsʋaa kuö ’a kä ’Kriisë ’lɩ ’pala, ’i ‑si ‑sɩa ‑duu ‑sɩ ‑glʋ ‑sɩ ‑pʋ (430) ’fɩɔwʋ ‑dɔ nya nëmä ji3.17 Ɛgësɔɔdë 12.40.. ‑Mää ’uun ‑nëmä ’lɩ Nyɔsʋaa kuö ’ba ‑a ji wiili ’ɔ ’paa’ nɩ, ’imä ‑gbagblɛwii bä. ¹⁸‑Bɛ ‑jaalä Nyɔsʋa ’daaa’, ima bä ’sɩrɩ ä jaraa’ ‑dɔ kälɩ nɩ, ‑mää Nyɔsʋaa mlɩa wii kälɩ ’i ‑kanyɩ jara. ‑Bɛ ’a wiili Nyɔsʋa ‑gbaa’ nɩ, ’ii ’lɩ ’ɔ ‑nyɛɛrɛ ‑jaalä Abraamë ’flɛɛlɩ.

‑Dɔa ’jrʋpa

¹⁹Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑dɔ ‑ka ’pala ’lɩ ɔ le? ’U ’pala ’lɩ ’umä amɩ ana ‑balʋ srara, ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’Jʋlɔ Nyɔsʋa ’daaa’, ‑bɛ ’ɔmä ji. ’Aanjë ’ɔ ‑srörö kälɩ ’ɔnya ‑nyɩ ’uun ’diprö3.19 ’diprö: Moisë bäsaa.. ²⁰‑Bɛ ’diprö ’nyɩ bä nyɔɔ ’dooa ’diprö ‑a, ‑maa Nyɔsʋa bä ’doo3.20 ’Ü ma ’daa ’diprö nɩ, ’a nyɔɔlɔ kʋäa’ ‑glügbü ’sɔɔa ‑tɔrʋpɩɔ. ‑Maa ’taɩn Nyɔsʋa ‑gbalaa’ Abraamë ‑maa ’ɔnya ’ɔɔn dɛɛ ‑nyɩa nɩ, ’klɩ ’ɔ ‑götrö ’ɔmɩ dotro; ’ɔnyɩ ’diprö kälɩ ‑a ‑srörö. ’Iibä ’ia kuölä nɩ, ’ä ‑siwʋ.. ²¹’Kä anya ’daa ‑maa ‑dɔ ’baa ‑plɩɩ Nyɔsʋaa wiili ’ɔ ’daaa’ ’ɔmäa’ nʋ? ‑Mää ’sɩ ’inyɩ bä! Ima ’daa ‑dɔ bälɩ ’u ‑nyɛɛ ɩ ’klä nɩ, anya ɩ ’daa ’kasa ‑dɔa ’lɩträäräkʋ ’lɩ nyɔɔa ’klɩgägäkʋ jara. ²²‑Maa nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa ‑balʋ kälä ’pläa ’fɩɔ ’klü ‑gälɩ, ’kä wiili Nyɔsʋa ’daaa’ ɔmä ’iin nyüülü toroa’ Jesu ’Kriisë plɛ ‑nyɩ.

²³‑Kätɩsa, ‑bɛ Jesua plɛtorotaɩn ‑kaaŋlʋa’ ’lɩjrä nɩ, ‑dɔ kala amɩ dɛrɩ ‑beere ‑jienyüü. ’Ii ’lɩ a kʋ kʋ Nyɔsʋa nya srara amɩ plɛtorokʋa ’nyʋfɔ. ²⁴’Asɩ ‑dɔ nʋ ’unya ‑gälä amɩ ’nyiöli ‑gälä ‑gälä ’Kriisë nya ji, ’kä ama toro ’ɔɔn plɛ nɩ, amä ’klɩgä. ²⁵Plɛtorotaɩn jräa’ ‑plɩɩ ’lɩ ɔ nɩ, a ‑kanyɩ ’nyiöligäälänyɔɔ ‑a kä.

Nyɔsʋaa ’tasɩrɩa ’jü

²⁶’Ana ’fɩɔ ’a Nyɔsʋaa ’jü bä Jesu ’Kriisëa plɛtorokʋa ‑gʋ. ²⁷’Amɔlɔ kä ’fɩɔ ’ü ’paa’ ’nɩ ’wli ’Kriisë ’lɩ nɩ, ’anya ’a ’saa ’Kriisë ’lɩpa ‑beere ’kotu. ²⁸’Ii känyrɩ, ‑bakää ‑bä juifë, ’aiɛ ‑nyɩ juifë ‑bä, ‑geei bä o, ‑nyɩ ‑geei bä o, nyɩbɛrʋ ’aiɛ ’ŋlʋʋ o, ’ana ’fɩɔ bä nyüü ’doo ’Kriisë Jesu ’lɩ. ²⁹’Be ’ama bä ’Kriisë ’lɩ nɩ, ’ba jresaa Abraamëa ’jü ’a bä, ‑bɛ wiili Nyɔsʋa ’paa’, ’i nrörö ’amɩ ‑jaajijü ’lɩ3.29 Rɔmënyüü 4.13..

¹’Nɩnɩa nɩ, ’jʋ nëmäa’ ’ɔa tʋa ‑jaaa ji nɩ, ɔma ‑ka bä nyʋklɔ nɩ, ’ɔ ‑beere ‑geei. ‑Bɛ ’ɔɔ nëmä ‑srɩɩ diia ’fɩɔ kä. ²‑Maa nyüülü ‑tʋʋäa’ ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa käkädii ’nyügba nɩ, ’ɔ kä ’ɔmä ’lɩ ’üün ‑träärä ‑träärä ’kä ’taɩnlɩ ’ɔa tʋ ‑tʋa’ ’lɩ nya ’lɩjrä. ³’Asɩ ana ’mʋgbɛ bä kä: a bä käa’ nyükuea ’saa nɩ, ’plälä kʋa’ ‑pɩ, ’äa ‑dɔa ‑goou4.3 ’pläa ‑dɔa ‑goou: ‑Täsä Galaatënyüü 4.9; Kolɔɔsënyüü 2.8,20. Wiili ’Pɔɔlë ’daaa’ nɩ, ’i ’mrɛɛ ’i bä ‑dɔlʋ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’paa’ ’lɩ, u bäa’ sriia ’böbökʋ nyra ’ia ’sama ‑dɔ ‑mɩdoo, ’ia ‑gooua bäbäkʋ ’Pɔɔlë ’daa. Tɛ 9-10. ’I ’mrɛɛ ’i bä bɩa ‑sisili a ‑pʋpʋaa’ i nröröa’ ’amɩ ‑goou ’lɩ anyɩ käa’ Jesu jre. a ma bä. ⁴‑Maa jrüülü Nyɔsʋa ‑tʋa’ ’lɩ jräa’ ’lɩ nɩ, ’ɔnya jara ’ɔa ’Jʋ ’ŋlʋʋ kälɩ ’ɔnya ‑gu ’ɔmɩ. Moisëa ‑dɔ ‑wälɩ ’ɔ ‑glooro, ⁵’ɔmä nyüülü bäa’ ‑dɔ ‑wälɩ ‑dɔ ‑wälɩ ’ba, ‑bɛ amä Nyɔsʋaa ’sɔrɔjü bä. ⁶’Be ’anya ’a ’ɔa ’jü bä, ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa ja ’ana4.6 ’ana: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ana. plɛ ‑gälɩ ’ɔa ’Jʋa ‑Susu. ’A ‑susulu bä ’amɩ ’lɩ ’ia ‑gʋ ’a nö: «Aba4.6 Aba: Arameenyüüa wii bäsaa, ’ia ‑gba bä: «’Na tʋ»., ’na Tʋ». ⁷’A ’ia ‑gʋ, ‑kanyɩ ‑geei ‑a bä, ‑maa ’ɔa ’jʋ ‑bä; ‑bäa’ ’ɔa ’jʋ nɩ, Nyɔsʋaa ‑jaajinyɔɔ ’Kriisë ’lɩ ‑bä4.7 Nyɔsʋaa ‑jaajinyɔɔ ’Kriisë ’lɩ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔsʋaa ‑jaajinyɔɔ ‑bä..

’Pɔɔlëa plɛ ‑taaralɩ Galaatënyüüa ‑gʋ

⁸’Anyɩ käa’ Nyɔsʋa jre nɩ, diili ’nyɩ käa’ ’tasɩrɩ nyɔsʋaɩɩ bä nɩ, ’ia ‑geei ’a ma bä4.8 1 Korɛɛntënyüü 8.4-6.. ⁹‑Maa ‑plɩɩlɩ ’anya ’a Nyɔsʋa jre, ’aiɛ Nyɔsʋa jrea’ ’amɩ nɩ, ‑asɩ ’a nö ‑bɛ ’a ‑ka ‑träärälɩ ’pläa ‑dɔlʋ ’nyɩa’ ’klü nyra ‑gbaa ‑a kä le? ’A ‑ka ’bata ’amä ‑goou bä? ¹⁰’A kä jrüü, ’a kä ‑söplü, ’a kä ’taɩn nyra ‑sɩ ‑mɩdoo ’ii ’a ’pie plɛ ‑gälɩ4.10 Rɔmënyüü 14.5; Kolɔɔsënyüü 2.16-23.. ¹¹Ŋalɛ ’blaa ’mɩ ’ana në ‑gʋ, ’jrʋpalä ’n ‑fɛa’, ’ä ‑pɩ ’fëflɛjrʋpa bä.

¹²’Na ‑wlajü ’amɩ, ’n bibie ’amɩ, ’ba nʋ ’na ’saa, ’be ’nyaa ’ana ’sa bä. ’Anyɩ kä ’mɩ ’nyüa ’mlɩ ‑a jrara4.12 ’Anyɩ kä ’mɩ ’nyüa ’mlɩ ‑a jrara: Wiili kʋa’ ‑pɩ nɩ, grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdoo ‑tʋʋä ’iin 13 ’lɩ.. ¹³’N ’sa käa’ ’klɩ ’n jia’ ’ana ‑nyɛɛ nɩ, ’a jre ’imɩ ’sɩrɩ ‑wusu ’blaa’ ’mɩ, ’ia ‑gʋ ’n ’saara kä ’lɩ ’amɩ ’Mʋfagogo. ¹⁴’Na ’jajɛ ’nyɩ kä ’ia ’sa ‑a bä, ‑maa ’anyɩ ’mɩ ’lɩ ‑a ’srara. ’Nyɩ ’amɩ plɛklɩ ‑a ’böbö, ‑maa ’lɩ ’a ’kʋɛɛ ’mɩ ‑beere Nyɔsʋaa ’aanjë, ’i ‑beere ’mɔɔ bä Jesu ’Kriisëa ’mʋgbɛ. ¹⁵’Ana dɔrʋplɛlɛ ’a ma käa’ ‑a ’plɛɛ ’ɛ bä ‑mlatɩ le? ’Cɩcasa ’n ‑gbala ’amɩ, ’a ma ’mrɛɛ kä ’amä ’lɩ ’ana ’nyü ’ba ’amä ’üün ’mɩ ‑nyɩ nɩ, ’anya kä ’mɩ ’üün ‑nyɩa. ¹⁶‑Ii! Dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ ’cɩcasa nɩ, ’ia ‑gʋ ’n bä ’ana ‑gbakäklɛnyɔɔ?

¹⁷Nyüülü fumöa’ ’ana ‑gʋ nɩ, mlüü ’lɩ ’ü ’paa’ ’amɩ4.17 mlüü ’lɩ ’ü ’paa’ ’amɩ: Nyüülü ’Pɔɔlë ’daaa’ ‑tɛ nɩ, ’a juifënyüülü ’nyierea’ ’Mʋfagogo ’klɩ ‑maa ’ü ma ’nɩ ’cɛrɛa’ ’üa ‑dɔ ‑wälɩ. ’Ü ‑srörö ’Pɔɔlë dɛrɩ ’ünya mi Galaatëa ’cɛcʋ ’lɩ ‑bɛ ’ünya ‑gbala nyüü ‑maa: ’ü kä ’ümä ’lɩ juifëa ‑dɔ ‑träärä. Tɛ bɩa Galaatënyüü 1.7.. Wiili bäa’ ’üa ’wlia ’mlɩ nɩ, ’inyɩ ’na ‑a ’na. ’Ü ’bata ’amä ’mɩ dɛrɩ sɔ ‑bɛ ’amä fumö ’üa në ‑gʋ. ¹⁸Wiili ’naa’ nɩ, ’iibä ’ba fumö ’taɩn a ’fɩɔ ’lɩ ’mʋfawiia ‑gʋ. ‑Maa ’anyɩ ‑glaaa’ ’mä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ bä ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’amä fumö!

¹⁹’Na ’jü ’amɩ, ’ana ‑gʋ ’n ‑ka ’jää mɩmɩakʋ, ‑beere ’ŋlʋʋ nëmä ‑gu. ’Ia mɩmɩakʋlʋ nya ’lɩbä bä ’kä ’anya ’Kriisëa ’sa bä. ²⁰’Na plɛɛ ‑a bä ‑plɩɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ’mä ’amɩ ‑gbala plɛblösa; ’na plɛ ’caklalɩ ’ana ‑gʋ.

’Pɔɔlë ’papla Agaa nyra Sara ’klɩ ‑beere kuöa ’drü ’sɔɔ

²¹’Ba ‑gbala ’mɩ ‑a ’jä, ’a ’nöö ‑plɩɩ ‑dɔ ’wli ’amɔ ’bataa’ ‑dɔa ’lɩträäräkʋ? ²²’Be ’i ‑jɩjra nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩ, ’sɩrɩ Abraamë kä käa’ nyɩbɛjü ’sɔɔ: ‑geeiŋlʋʋa nyɩbɛjʋ ’doo nyra ‑mɔlɔ ’nyɩa’ ‑geei bä, ’ɔa nyɩbɛjʋ4.22 Jenɛɛsë 16.15; 21.2.. ²³‑Maa ’sɩrɩ nyüüa ’fɩɔ ‑glooroa’ nɩ, ’asɩ ‑geeiŋlʋʋlɔa nyɩbɛjʋ ‑glooro. ‑Bɛ ’ŋlʋʋ ‑mɔlɔ ’nyɩa’ ‑geei bä, ’ɔa nyɩbɛjʋlɔ nɩ, wiili Nyɔsʋa ‑gbala käa’ Abraamë nɩ, ’ii ’lɩ ’ɔ ‑glooro. ²⁴’Iili nɩ, ’i kä ‑gbaa: ’ŋlëgë ’sɔɔlë ‑beere kuöa ’drü ’sɔɔ. ‑Kätɩa nälä nɩ, Sinaiia ’dʋgba ’lɩ ’ä sɔ. ’Ää ‑guuö ‑goou; ’ää ’ü ’dara Agaa. ²⁵’Be Agaa, ’ɔɔ bä Sinaiia ’dʋgba Araabëa ’blɩ ‑gälɩ. ’Ɔnya ‑beere ’saarɩa Jerusalɛɛmë, ä ‑bɛ ’äa ’jü bäa’ ‑geeidɛɛ ’lɩ4.25 Matiö 23.37; Lukë 13.34.. ²⁶‑Maa Jerusalɛɛmëlä bäa’ cɛlɩ ’nyɩ ‑geei ‑a bä, ’ää bä ana ’fɩɔa ’yio4.26 ana ’fɩɔa ’yio: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ana ’yio.. ²⁷’Be nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa:

Abɩa dɔrʋ ’bla ‑mɩ ‑mɔ ‑gbɔa’ ɔnyɩ ‑gua ’plɔʋ!

’Kpö dɔrʋsa, ‑mɔ ’nyɩa’ ‑gugukʋa mɩmɩakʋ ’jä!

’Be ’ŋlʋʋlɔ dʋɔ ‑kanyɩ tɛa’ ’klɩ nɩ, ’ɔa ’jü nya ‑sümlöa,

’kä ’ünya ‑mɔlɔ ’tia’, ’ɔa nü ’wʋsi4.27 Esaii 54.1..

²⁸Amɔlɔ nɩ, ’na ‑wlajü ’amɩ, ’sɩrɩ Isaakë bäa’ nɩ, ’asɩ a bä ’jülü kä ‑gä Nyɔsʋa ‑gbala käa’ Abraamë4.28 Amɔlɔ … ’asɩ a bä: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’Amɔlɔ … ’asɩ ’a bä.. ²⁹‑Maa ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’jʋlɔ ‑glooroa’ nyüüa ’fɩɔa ’sa nɩ, ’ɔ ma nö ‑mɔlɔ ‑glooroa’ Nyɔsʋaa ‑Susu ’lɩ ‑gbigba. ’A dɛɛ ’dee ’saarɩ4.29 Jenɛɛsë 21.9.. ³⁰‑Asɩ nyɔsʋapɔɔkʋ ‑gba le? «Prɛ ‑geeiŋlʋʋ nyra ’ɔa nyɩbɛjʋ, ’be ‑geeijʋ nyra ’ŋlʋʋlɔ ’nyɩa’ ‑geei bä, ’ɔa nyɩbɛjʋ ‑nëmä ‑jaaaa’ ’wʋ ‑a jrörö ’plɔʋ4.30 Jenɛɛsë 21.9-10..» ³¹’A ’ia ‑gʋ ’na ‑wlajü ’amɩ, anyɩ ‑geeiŋlʋʋa ’jü ‑a bä, ‑maa ’ŋlʋʋlɔ ’nyɩa’ ‑geei bä ’ɔa ’jü a bä.

’KRIISË ’BA AMƖ ‑DƆA ‑GEEIDƐƐ ’LƖ NYƆSƲAA ‑SUSU ’TIERE AMƖ

5.1–6.10

’Kriisë ’ba amɩ ‑dɔa ‑geeidɛɛ ’lɩ

¹’Kriisë ’ba amɩ ‑dɔa ‑geeidɛɛ ’lɩ, a ‑ka ‑pɩ ‑geei bä. ’Ii känyrɩ ’ba ‑sɔɔrɔwʋ ’wli ’klɩ. ’A ‑kanyɩ ’nyie, nyɔɔ ‑kanyɩ ’pa ’amɩ ’cɩ. ²’Ba ponyakli, ’mɔɔ ’Pɔɔlë, ’mɔɔ ‑gbala ’amɩ: ’ama ’bölö nɩ, ’Kriisë ‑kanyɩ ‑gbaa ‑a kä. ³’Amɔ ’n ‑gbala ’sɔɔwʋ: nyɔɔlɔ nëmäa’ ’ɔa nyufa ’bö nɩ, ’ɔ kä ’ɔmä ’lɩ ‑dɔa ’fɩɔ ‑träärä. ⁴’Amɔ boboa’ ‑maa ‑dɔa ’lɩträräkʋ nëmä ’amɩ ’klɩgä nɩ, ’a nyra ’Kriisë ’a ‑gbasɔsrɔ; ’a ‑kanyɩ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’lɩ ‑a bä. ⁵‑Maa amɔlɔ nɩ, a jre ’iin ana nyɔsʋaplɛtorokʋ kälɩ Nyɔsʋa ’mä ‑srörö ‑bɛ ’ɔmä ’daa a ‑gäklɩ. ’Ii a ‑glaara ‑Susu ’lɩ. ⁶’Be ’Kriisë Jesu ’lɩ nɩ, ‑böölö o, ‑nyɩ ’bölö o, ’inyɩ ‑gbaa ‑a kä. ‑Maa plɛtorokʋlʋ käa’ ’nyrɩ ‑bɛ a ‑wawlaa’, ’uu bä wii5.6 Akëtë 5.13..

⁷’A ma fɔ5.7 fɔ: ’Pɔɔlë ma ’pa fʋfɔlʋa ‑gä nɩ, Nyɔsʋaa wii ’lɩa ’bʋalakʋ ’ɔ ’daa. Tɛ Galaatënyüü 2.2 (tɛ ‑pɔɔkʋa bei ‑wälɩ); 1 Korɛɛntënyüü 9.26; 2 Timotee 4.7; Akëtë 20.24. ’cɩcasa ’la! Nyɔɔ ’plɛɛ ’kpla ’amɩ ‑bɛ ’a ‑kanyɩ ‑träärälɩ ’cɩcasa le? ⁸Wiili ’kplaa’ ’amɩ nɩ, ‑mää Nyɔsʋalɔ wea’ ’amɩ, ‑mää ’ɔa ‑nyɛɛ ’inyɩ sɔ. ⁹Levurë jie ’uu ’jrara bɔtɔfarinëa ’fɩɔ5.9 Nyüülü ’paa’ Galaatë mlüü ’lɩ ’üü ’Pɔɔlë ’dara ’saa, ’sɩrɩ nyɔɔ ’mäa’ ’daa: «‑Fɛfɛsre ’dee ’ɛ bʋblɔ ‑srüa ’fɩɔ.». ¹⁰’Mɔɔlɔ nɩ, ’Pläkänyɔɔ ’sri ’na plɛ ’kä ’ana ’pɛ ’lɩ, ’sɩrɩ ’nyraa ’amɔ ’klaaa’ bobowli ’doo. ‑Maa nyɔɔlɔ ’caklaa’ ’ana bobowii ’lɩ nɩ, ’sɩmɩ ’ɔnyɩ bä, Nyɔsʋa nya ’ɔɔn ’pɔnɩa. ¹¹’Mɔɔlɔ nɩ, ’na ‑wlajü ’amɩ, ima ’daa nyüü ’n ‑gbala ü ’bölö nɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ü ‑ka nö ’mɩ ‑gbi ‑gba le? ’Be ima bä ’iin nɩ, krʋaa ‑gogo5.11 krʋaa ‑gogo: Dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’Pɔɔlë ’paa’ Jesua krʋaa ‑gälɩ järäkʋa ‑gʋ nɩ, ’inyɩ ’plɔʋ juifë ’tʋ ‑a kä. ’Ü nɩnɩa nyɔɔlɔ käa’ ‑balʋ ’ɔɔ ’ü kolo krʋa ‑gälɩ. ‑ka ‑nëmä ɩ ’üa plɛklɩ ‑a fefe! ¹²Nyüülü ’caklaa’ ’ana bobowii ’lɩ nɩ, ü ’balɩ ’ia nyɩbɛdiia ’fɩɔ5.12 Deteronɔɔmë 23.1-2.!

Nyɔsʋaa ‑Susu ’tiere amɩ

¹³’Na ‑wlajü ’amɩ, ’a ‑kapɩ ‑goou bä ’a ’ia ‑gʋ Nyɔsʋa we ’amɩ. ‑Maa ’anyɩ mala ’iin ’wʋ ‑bɛ ’anyɩ nʋ bʋbɔgbili käa’ ’ana plɛ ’tʋ; ’ba jöjrö ‑gba ‑wawlasa5.13 Galaatënyüü 5.6.. ¹⁴’Be ‑dɔa ’fɩɔ ’pala waklöö ’döö ’lɩ, ’ä bä: « ’Sɩrɩ ‑waa’ ‑na nyufa nɩ, ‑wa ’saa ‑na ‑moloo5.14 Rɔmënyüü 13.8-10; Levitiikë 19.18..» ¹⁵‑Maa ’ama mömlö ’lɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑beere mlaa, ‑bɛ ’ama ’babla ’lɩ nɩ, ’ba ‑tre ’ana nyüfë ’a ‑pɩ ’lɩbɩa. ¹⁶’Ii känyrɩ, ‑jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ: ’Ba ’cɛrɛ ’Nyüna ‑Susu ‑wälɩ ’umä ’amɩ ’tiere, ’a ‑pɩ bʋbɔgbili ’ana plɛ ’bataa’ nʋ. ¹⁷’Be bʋbɔgbili käa’ plɛ ’tʋ nɩ, ‑mää ’iin ’nyɩ ‑Susu ’tʋkä. ‑Bɛ ‑mɩlɩ käa’ ‑Susu ’tʋ nɩ, ‑mää ’iin plɛ ’nyɩ plɛ ’tʋkä. ’Ü jajranyüüa ’mlɩ, ’kä wiili ’a ’bataa’ ’a ‑pɩ ’iin nʋ. ¹⁸‑Maa ima ’daa ‑Susu ’tiere ’amɩ nɩ, ’a ‑kanyɩ ‑dɔa ‑goou ‑a bä. ¹⁹‑Bɛ nyüüa ’fɩɔ jre nyɔɔa bʋbɔplɛa ’jrʋpa, ’ää bä: bätësa, ‑sagbili Nyɔsʋa ’nyɩ ’bataa’, nʋnʋgbili plaa’ ‑fre ’lɩ, ‑nyɩ ’ba ‑na nyufa nyɔɔ ’wʋ, ²⁰‑wäsɩa ‑pʋpʋakʋ, ‑gëglä ’papakʋ, ’crɛ ’mlɩpapakʋ, ’blarakʋ, wasä käkäkʋ, ’crɛ käkäkʋ, ‑gbakäklɛkʋ, ‑gbasɔsrɔkʋ, dɛrɩsɔsrɔkʋ, ²¹dɛɛnyükäkäkʋ, nyüübablakʋ, ’nʋbablakʋ, jijri jijikʋ nyra dii ‑mɩlɩ ’i nyra ’iin bäa’ dɛɛ ’dee. ’Amɔ ’n ‑gbala dotro, ‑bɛ ’n ’paa ’amɩ plɛ, ’sɩrɩ nyüülü nöa’ ’ia ’samaa diili nɩ, ’üa kʋfa ’nyɩ Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑a bä. ²²‑Maa wiili ‑Susu ’ciea’ amɩ ’lɩ nɩ, ’iibä: ‑wawlakʋ, dɔrʋ, plɛgälɩflɛrɛkʋ, plɛpɩpɛa käkäkʋ, ’cɩcagbia nʋnʋkʋ, ‑gbajijikʋ, plɛtoronyɔɔa bäbäkʋ, ‑gbinanakʋ nyra jre ‑na ’mʋgbɛa ’kpakplakʋ5.22 plɛböblökʋ nyra jre ‑na ’mʋgbɛa ’kpakplakʋ: ‑Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdoo ‑tʋʋä ‑taa waklüülü 23 ’lɩ.; ²³‑dɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bä ’umä ’daa ’inyɩ ’na ‑a ’na. ²⁴Nyüülü bäa’ Jesu5.24 Jesu: ‑Taa ‑waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’Kriisë ’lɩ nɩ, ’ü kolo diili plɛ ‑waa’ nyra bʋbɔgbili käa’ ’ɛɛn ’tʋ krʋa ‑gälɩ.

²⁵Ama ’daa ‑Susu ‑nyɩ amɩ ’klä nɩ, a cɛrɛ ‑Susu ‑wälɩ ’umä amɩ ’tiere ‑bɛ amä ’nyɛ. ²⁶Anyɩ ‑gbalɩ, a ‑pɩ ana ‑tɔrʋpɩɔ plɛklɩfefekʋ nyra wasä ja.

’Ba jöjrögba

¹’Na ‑wlajü ’amɩ, nyɔɔ ma nʋ ‑balʋ, ‑bɛ ’ama ’kplara ’ɔɔn ‑gälɩ nɩ, ’amɔ ‑trääräa’ ’lɩ ‑Susu nɩ, ’ba ’pa ’ɔmɩ ‑tɔɔ ’lɩ plɛblösa. ‑Na ’mʋgbɛ ‑tre ‑na nyufa, ‑nyɩ ‑pɩ bɩa ‑balʋ ’lɩ blö. ²’Ba jöjrögba: ’ama nʋ ’saa nɩ, ’Kriisëa ‑dɔ ’a ‑träärälɩ. ³‑Moloo ma bobo ’kä ’ɔ ‑siwʋ, ‑bɛ ’ɔnyɩ dɛɛ ‑a bä nɩ, ’ɔa nyufa ’ɔ ‑trɔɔrɔ. ⁴‑Moloo ma bälɩ ɔ ’jäjrä ’ɔa ’mʋgbɛa ‑gbi, ima kä ’ɔɔn dɔrʋ ’wʋ nɩ, ɔ ‑gbalɩ ’ɔa ’dooa ‑gʋ. ‑Maa ’ɔnyɩ ’papla ’ɔa nyufa ‑mölöö ’klɩ. ⁵’Be ‑mɔ ‑bɛ ’ɔa ‑gblɛ.

⁶Nyɔɔlɔ ’ü ’kpɩaa’ nyɔsʋaawii nɩ, ɔ ’ba ’ɔa käkädiia ’fɩɔa ’mlɩ ’ɔ ‑nyɩ bɩa nyɔɔlɔ ’kpɩaa’ ’ɔɔn. ⁷’Anyɩ ‑trɔɔrɔ ’ana nyüfë: nyɔɔ ’nyɩ srörö Nyɔsʋa ‑a. Dɛɛ nyɔɔ plaa’ nɩ, ’ɛɛ ’ɔ jö6.7 Jɔɔbë 4.8; Tapönänë 22.8; Osee 8.7.. ⁸’Be nyɔɔlɔ plaa’ diili käa’ ’ɔa bʋbɔplɛ ’tʋ nɩ, jäjäkʋ ’ɔ nëmä ji. ‑Maa ‑mɔlɔ plaa’ diili käa’ ‑Susu ’tʋ nɩ, ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’ää ‑Susu ’mä ’ɔɔn ‑nyɩ ’ɔmä ji. ⁹’Ii känyrɩ, anyɩ fio ’cɩcagbia nʋnʋkʋ ‑a ‑gʋ. Ama ’nyɩ ’ia ‑gʋ ‑a fio nɩ, ’ia ’taɩn ma jrä ‑srɩɩ ’lɩ anya ’iin jia. ¹⁰’Ii känyrɩ, ’sɩrɩ a ‑ka käa’ ’taɩn nɩ, a nʋ nyüüa ’fɩɔ ’cɩcagbi ‑gba, ‑maa ü a nyra ’üün toroa’ Nyɔsʋa plɛ, ’üü ‑kätɩ.

’PƆƆLËA ‑GÄLƖBLÖRÖTƆ NYRA ’TRƆRƲ

6.11-18

’Pläa ’mlɩa diia ’fɩɔ ‑beere jäjädii ’Pɔɔlëa ’klɩ

¹¹‑Pɔɔkʋlʋ ’na ’mʋgbɛa wlu ‑jɩjraa’ ’mä ’amɩ ja nɩ, ’ba ’jä ’sɩrɩ ’na ‑jɩjrajrüü ’bʋaa’6.11 ’na ‑jɩjrajrüü ’bʋaa’: Dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’Pɔɔlë ‑gbaa ’iin le? ’Nyüa ‑wusu ’blaa ’ɔɔn, ’aiɛ ’ɔa ’mʋgbɛ ’ɔɔ dɔrɔ ‑jɩjrasɩsɩɛ ’wʋ ɔ. ’I nrörö ’üa ‑nyɛɛ, nyɔɔ ’mrɛɛ ’ɔ dɔrɔ nyɔɔlɔ kä ‑jɩjrawlu ’naa’ ’wʋ, ’kä ’ɔnya ’ɔa ‑pɔɔkʋ ‑jɩjra. ’Ɔma ’wlara nɩ, nyɔɔlɔ käa’ ‑pɔɔkʋlʋ ’mrɛɛ ’ɔ dɔrɔ ‑jɩjrasɩsɩɛ ’wʋ ’kä ’ɔnya waklüülü bäa wiia ‑wälɩ tri.. ¹²Nyüülü kä ’fɩɔ ’tutoa’ ’amɩ ’kä ’amä ’bölö nɩ, ’ü ’bata nyüü ’mä ’üün ‑wa. Wii ’dooa ‑gʋ ’ü nö ’imɩ: nyüü ‑pɩ ’üün ‑gbi ‑gba nʋ ’Kriisëa krʋawiia ‑gʋ. ¹³Ü kä ’mʋgbɛ nöa’ abɩa nyüü ’bölö nɩ, ’üa ’mʋgbɛ ’nyɩ ‑träärälɩ ‑dɔ ‑a, ‑maa ’ü ’bata ’amä ’bölö ‑bɛ ’ümä ’daa ’üü nʋ ’imɩ ’anya ’bölö. ¹⁴’Mɔɔlɔ nɩ, ’nyɩ ’bata ’na nyufaa srarakʋ ‑a, ima ’nyɩ ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa krʋaa ‑gʋ ‑a bä. ’Äa ‑gʋ ’pläa ’mlɩa diia ’fɩɔ ‑beere jäjädii ’na ’klɩ. ‑Bɛ ’na ’mʋgbɛ ’n ‑beere jäjänyɔɔ ’pläa ’mlɩa diia ’klɩ. ¹⁵’Be ama bä Jesu ’Kriisë ’lɩ nɩ6.15 Jesu ’Kriisë ’lɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ‑böölö o, ‑nyɩ ’bölö o, ’inyɩ ‑gbaa ‑a kä. ‑Maa ibäa’ wii nɩ, ’ii bä: abɩa Nyɔsʋa ’patä ɔ nʋ amɩ. ¹⁶Nyüülü kä ’fɩɔ ‑trääräa’ ’lɩ ‑taa ‑dɔlʋ nɩ, abɩa plɛgälɩflɛrɛkʋ nyra nyatɛplɛ bä ’üün ‑gälɩ, Nyɔsʋaa ’tasɩrɩa Israɛɛlë6.16 Nyɔsʋaa ’tasɩrɩa Israɛɛlë: Nyɔsʋaa nyüüa ’fɩɔ. Rɔmënyüü 9–11..

¹⁷’Bala ’saarɩ ‑gälɩ nyɔɔ ‑kanyɩ ‑taara ’mɩ plɛ ’lɩ, ’be ’fili6.17 ’fili: ’Fili ’Pɔɔlë ’daaa’ nɩ, ’a ’taɩn ’lɩ ’ü ma ‑gbaaa ’ɔɔn dii ‑gälɩ Jesu wiia ‑gʋ. ’Ia ’fili tɩɔ ’ɔa ‑gba, ’ia ‑gä ’ɔ ’pa. bäa’ ’na ‑gba nɩ, ’ii srara ’sɩrɩ ’Pläkänyɔɔ Jesu6.17 ’Pläkänyɔɔ Jesu: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Jesu. käa’ ’mɩ. ¹⁸’Na ‑wlajü ’amɩ, abɩa ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ‑gbinanakʋ bä ’ana bobowli ‑gälɩ. ’Asɩ i bä.