AKËTË

APOTRËA ’JRƲPAA ‑PƆƆKƲ

AKËTË

‑Pɔɔkʋa ’mlɩa wii

Lukëa ’sɔɔa nu ‑pɔɔkʋ ’ɔ ‑jɩjraa’ ’uu kʋ ‑pɩ. ‑Kätɩa nu ’ü ’dara «’Mʋfagogolä Lukë ‑jɩjraa’». ‑Taa nulu nɩ, ’jrʋpalä apotrëɩɩ ‑fɛa’, ’äa ‑gä ’u ’paa. ‑Kätɩa nua ’mlɩ nɩ, ’sɩrɩ Jesu ‑glooroa’ ’ia ‑gä ’u ’pa nyra wiili kä ’fɩɔ ’ɔ nʋa’ nyra wiili kä ’fɩɔ jräa’ ’ɔɔn ‑gälɩ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ, nyra ’ɔa jäjäkʋ, ’sɩrɩ ’ɔ nʋa’ ’kuaabresɔdɛɛ ‑bɛ ɔ ’jraraa’ cɛɩɩa ’mlɩ. ‑Taa ‑pɔɔkʋlʋ kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ nɩ, ’sɩrɩ ’Nyüna ‑Susu nʋa’ apotrëɩɩa ‑gälɩ ’cerekʋ, ’sɩrɩ ’ü ma ‑piiea’ bätëa ’mlɩ ‑bɛ ’ü ma ’saaa’ ’Mʋfagogo ’Nyüna ‑Susua ’klü ’lɩ, ‑sʋɩlɩ ’ü ’järäa’ ’jrʋpaläa ’mlɩ, ’ɔ ’sara ’lɩ ’ia ’fɩɔ ‑taa ‑pɔɔkʋlʋa ’mlɩ.

‑Jää wii kpakülü bäa’ ‑taa ‑pɔɔkʋlʋa ’mlɩ i ’ü ’sasraa’ ‑gälɩ: ’I kpɛrɛ nyɔɔ ’mä ’lɩ juifëa ‑dɔ ‑träärä ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’ɔmä nyɔsʋaanyɔɔ bä? ’Asɩ apotrë bobo kä, ’Nyüna ‑Susu ’uu srara ’üün ’sɩrɩ ’Mʋfagogolä bäa’ nyüüa ’fɩɔa wii nyra ’kläa ’fɩɔa wii. ’Ü ‑gbaa’ ’iin ’lɩ ‑bɛ ’ü ’jäa’ ’iin nɩ, apotrë nya ’nyie, ’sɩrɩ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑bɛ ü toroa’ Jesu plɛ, ’üa ’böbökʋ ‑kanyɩ kpɛrɛ ‑a kpɛrɛ. Apotrë ’Pɔɔlëa ’jrʋpa bä nyüülü ’nyɩa’ juifënyüü bäa ’Mʋfagogoa ’lɩsarakʋ. ’Ɔa tääfawʋ ’ɔ mia’ nyɔtugbabre, ’ia ‑gä ‑taa ‑pɔɔkʋlʋ ’paa. ’A ’ia ’taɩn ’lɩ ’ɔ ’sesre Asii nyra Grɛɛsëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’cɛcʋ ’kä. ‑Taa ‑pɔɔkʋlʋ srara amɩ ’sɩrɩ a käa’ amäa’ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’fɩɔ ’Mʋfagogolä ’paaa’ Jesua ‑gä ’sara.

‑Jäsɩ ’u ’totroa’ ’klɩ:

’Sɩrɩ ’Kriisë ’mäa’ diia ’fɩɔa ‑pɩɔa dɛrɩböblökʋ nʋ 1.1–6.7

Jesua plɛtorokʋ mö ‑pɩɔa ’fɩɔ 6.8–9.31

Nyɔsʋawii ’nyɩ juifëa ’kpɔa wii ‑a bä 9.32–12.24

’Mʋfagogoa ’sasakʋ 12.25–16.5

’Cɛcɩnyüüa nyɔsʋaplɛtorokʋ nyra nyüülü ’nyɩa’ nyɔsʋaanyüü bä 16.6–19.20

Nyɔsʋaa ’Mʋfagogo ‑gbaala ‑pɩɔa ’fɩɔ ’kä 19.21–28.31

’SƖRƖ ’KRIISË ’MÄA’ DIIA ’FƖƆA ‑PƖƆA DƐRƖBÖBLÖKƲ NƲ

1.1–6.7

‑Kätɩwii

¹’Na nyɔɔ Teofiilë, ’na ‑kätɩ ‑pɔɔkʋlʋa1.1 Tɛ Lukë 1.1-4 ’lɩ. Wiili ’palaa’ Akëtëa ‑pɔɔkʋ ’lɩ nɩ, ’a ’ia käkolofa bä Lukëa ‑pɔɔkʋ ’lɩ. ’mlɩ nɩ, ’n ’sara ’lɩ wiili kä ’fɩɔ Jesu cɛtɛa’ ‑bɛ ’ɔ ’kpɩaa’ nyüü, ²’ii ’ɔ nʋ nʋ ’ɔa cɛa ’mlɩa ’jrarajrüü nya jrälɩ. ’Ɔ ‑kaaŋlʋa cɛa ’mlɩ ’jra nɩ, ’Nyüna ‑Susu nya ‑srörö ’ɔɔn kälɩ ’ɔnya ‑gbala nyüülü ’ɔ nröröa’ apotrë ’lɩ. ³’Ɔ sɔa’ ‑sʋɩ ’lɩ nɩ, ’a ’üü ’ɔ srara ’ɔa ’lɩbäa nɔ. ’Ɔnya srara ’üün dii ’kɔkɔmlɛ ’ümä ’saa jre ’sɩrɩ ’ɔnya ’a ’kuaabre sɔ. ’Ünya ’jä ’ɔmɩ jrüüa ‑glʋɩsɔɔ, ’ɔnya ’saralɩ ’üün Nyɔsʋaa ’kamapläa ‑gä.

Jesu ‑gbalaa’ ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ’Nyüna ‑Susua ‑gä

⁴‑Jäsɩ ’ɔ ‑gbala ’üün ’taɩn ’lɩ ’ɔ nyra ’üün bä ɩa’ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ1.4 ’ɔ nyra ’üün bä ɩa’ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ɔ nyra ’üün jö ɩ dɛɛ. nɩ: «’Anyɩ sɔ Jerusalɛɛmë, ’ba ‑glaaa dɛɛlɛ Tʋ ’daaa’ ’ɔmäa’ ’amɩ ‑nyɩ, dɛɛlɛ kä ‑gä ’n ‑gbala käa’ ’amɩ. ⁵’Nɩ Jaan ma nö ‑bɛ ’ɔ ma ’paa nyüü ’nɩwli, ‑maa jrüü jiea ’mlɩ nɩ, Nyɔsʋa nya ’amɩ ’Nyüna ‑Susu ’wlipaa1.5 Matiö 3.11; Marëkë 1.8; Lukë 3.16; Jaan 1.33..» ⁶‑Bɛ apotrëa ’fɩɔ bä ɩa’ ‑plɩɩ nɩ, ’ünya ’bete ’ɔmɩ: «’Pläkänyɔɔ, ’a ’ia ’taɩn ’lɩ ‑mä Israɛɛlëa ’kamakʋ ‑nyɩ1.6 ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Rɔmënyüü ’ü ’kama Israɛɛlë. Israɛɛlëa plɛɛ nɩ, ’Lɩmlɩbanyɔɔ nëmä ’üün Rɔmënyüüa ’kamadɛɛ kälɩ ’ba, ‑bɛ ’ɔmä ’Kamaplä dëdrä Israɛɛlë ’käsri.?» ⁷’Ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Ia ’taɩn a jejrekʋ ’nyɩ ’amɩ ‑gba ‑a kälä; Tʋa ’doo ‑tʋ ’lɩ ’taɩnlɩ. ⁸‑Maa ’Nyüna ‑Susu nya ’amɩ ‑gälɩ ’cerea, ’kä ’unya ’amɩ ’klü ‑nyɩ, ‑bɛ wiili käläa’ ’mɩ ‑gba, i ’a ’jäa’ nɩ, ’amä ’iin ’lɩsa Jerusalɛɛmë; sɔ bɩa Judee nyra Samariia ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ, ‑a ‑tɔɔ ‑tʋtʋa blöröfa ’wʋ1.8 ’Sɩrɩ Lukëa ‑pɔɔkʋ ’totroa’ ’klɩ nɩ, ’ii ’ɔ srara: wiili ’ü jäa’ nɩ, ’ünya ’iin ’lɩsaa Jerusalɛɛmë ’lɩ (1–7), Judee nyra Samarie ’lɩ (8–9) nyra ‑tʋtʋa blöröfa (10–28)..»

Jesu ’jraaa’ cɛ ’lɩ

⁹’Ɔ bɩaa’ wii ’papakʋ nɩ, ’ü tɛ ’ɔɔn ’klɩ, ’ɔnya ’jrara cɛa ’mlɩ. Cɛ ’lɩa ‑gbru nya ‑sisie ’ɔmɩ, ’ü ‑kanyɩ ’jä ’ɔɔn ’wʋ ‑a1.9 Marëkë 16.19; Lukë 24.50-51.. ¹⁰’Ɔ mö ‑bɛ ’ü tɛ cɛ ’lɩ tee. ’Ümä ’saa nʋkalɩ mi nɩ, nyüü ’sɔɔ ’tɔrɔ ’üa ‑gba. ’Ü pa ’tasɩrɩa ’pɔlɔ1.10 Lukë 24.4. dii ’lɩ. ¹¹’Ünya ‑gbala nyüülü tɛ ɩa’ cɛ ’lɩ: «Galileenyüü, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a kʋ ‑plɩɩ ‑bɛ ’a ‑pʋpɔ cɛ ’lɩ le? Jesulɔ Nyɔsʋa ’baa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ɔ mia’ cɛ ’lɩ nɩ, ’sɩrɩ ’a ’jäa’ ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ ’jraa’ cɛ ’lɩ nɩ, ’asɩ ’ɔmä dɛrɩblöö.»

’Wʋnyɛrɛnyüülü ’blööa’ Jerusalɛɛmë dɛrɩ

¹²’Ünya ’cie ’dʋgbalä ’ü ’daraa’ Oliivëa ‑gälɩ, ’ünya ’blöö Jerusalɛɛmë dɛrɩ. ’Dʋgbalä ’nyɩ ’lɩdɛrɩ ‑a tʋŋlɔ; ’i ’mrɛɛ i jrä kilomɛtrë ’dee1.12 kilomɛtrë ’dee: ‑Fʋflʋpasrɩ ma jrälɩ juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’pɛrɩnyüü nyaka nyüüa ’nyɛnyɛbei. Nyɔɔ ’doo kä kilomɛtrë ’dee ’ɔma nya ’kousɔ. ’Üa plɛɛ üma nʋ ’saa nɩ, ’iibä ’ünyɩ ‑fʋflʋpasrɩa ‑dɔ ‑gba ‑a ‑si.. ¹³’Ü jia’ nɩ ’ünya ’jra ‑gälɩkɔklɔnyëkaa ’klöölä kä ‑wälɩ ’ü kʋ ɩa’. ‑Jää nyüülü bä käa’ ’lɩ: Piɛɛrë, Jaan, Jaakë1.13 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Piɛɛrë, Jaakë, Jaan., nyra Andree, Filipë, Tomaa, Batëlemii, Matiö, Alëfeea ’jʋ Jaakë, nyra Simɔɔlɔ ’ü ’daraa’ bɩa Selɔtë1.13 Selɔtë: ’Ia ‑gbaa bä: nyɔɔlɔ ‑waa’ ’ɔa ‑glügbö juifë ‑gböösa, ɔ fumöa’ Moisëa ‑dɔa ‑gʋ bɩa. ’Ɔnyɩ ’nyie Rɔmënyüü ‑a., nyra Jaakëa ’jʋ Judaa1.13 Matiö 10.2-4; Marëkë 3.16-19; Lukë 6.14-16.. ¹⁴’Üa ’fɩɔ ma bibie Nyɔsʋa ‑pɩɔ ’doo ’wʋ, ’üü ‑bɛ ’ŋlëgë, nyra Jesua ’yio Marii, nyra Jesua ‑wlajü1.14 Jaakë, Josɛɛfë, Simɔɔ nyra Judë: Tɛ Matiö 13.55; Marëkë 6.3..

’Ü ’baa’ ’lɩ Matiasë ’ɔmä ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔa nɔ apotrë bä

¹⁵’Ia jrüülüa ’mlɩ nɩ, nyüülü traraa’ jrä nyüüa ‑glʋɩ ‑uundoo (120). Piɛɛrë nya sɔwʋ ’wʋnyɛrɛnyüüa1.15 ’wʋnyɛrɛnyüü: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra ‑wlajüa. ‑glʋɩ ‑uundoolüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: ¹⁶«’Na ‑wlajü ’amɩ, wiili ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkʋ ’lɩ kä ɩ ’imä nrörö: ’Nyüna ‑Susu ’tuto Daviidë ’ɔnya tɩ ‑srɩ dɛrɩ, ’ɔnya ’pa Judaa1.16 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 41.10. ‑gä, ’sɩrɩ ɔ sraraa’ nyüü Jesua ‑pɩɔ ‑bɛ ’ü ’nyüglöa’ ’ɔɔn. ¹⁷Judaalɔ ma bä ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ, anya ‑fɛɛɛrɛ bɩa ’jrʋpa ’wʋ. ¹⁸Nyɔɔlɔ nɩ, möliili ’ü ’pɛɛa’ ’ɔɔn ’ɔa bʋbɔgbia ‑gʋ nɩ, ’ii ’ɔ nʋ ’ɔnya ‑su putu. ’Ɔ toro ’wli ‑fli ’ɔnya blö, ’ɔa ‑gu nya ‑gaalalɩ ’ɔa ’mia ’fɩɔ nya ’cie. ¹⁹Jerusalɛɛmëa nyüüa ’fɩɔ ’nu ’iin ’wli, ’a ’ia ‑gʋ ’ü ’dara putulu ‹Akɛlëdama›, ’ia ‑gbaaa’ bä: ‹‑Toru Putu1.18-19 Matiö 27.3-8.›. ²⁰’I ‑jɩjra ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋa ‑pɔɔkʋ ’lɩ:

Dɛɛ ’nyɩ bä ’ɔa nyukua ‑wälɩ,

nyɔɔ ‑kanyɩ kʋ ’lɩ1.20 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 69.26.!

‑Bɛ ’sɔɔwʋ nɩ:

Abɩa nyɔɔ ‑moloo dɔrɔ ’ɔa ’jrʋpa ’wʋ1.20 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 109.8.!

²¹’Ii känyrɩ, nyüülü falaa’ amɩ ’taɩn ’lɩ kä ’fɩɔ a nyra ’Pläkänyɔɔ Jesu ‑sia’ nɩ, ²²’bala ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ Jaan ’paa’ ’ɔɔn ’nɩwli ‑a ji jrüülü kä ’mlɩ ’ü ’baa’ ’ɔɔn ana ‑tɔrʋpɩɔ, amä ’ia nyüülüa ‑tɔrʋpɩɔa ’doo ’ba ’ɔmä amɩ ‑gälɩ blö amä ’lɩsa ’sɩrɩ Jesu sɔa’ ’kuaabre.» ²³’Ünya srara nyüü ’sɔɔ: Matiasë nyra Josɛɛfë, ɔ ’ü ’daraa’ Basabasë; ’ü ’dara bɩa ’ɔɔn Jusëtusë. ²⁴’Ünya bibie Nyɔsʋa, ’ü ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, ‑mɔ jrea’ nyüüa ’fɩɔa polu, srara amɩ ‑mɔlɔ ‑baaa’ ’lɩ ’üa ’sɔɔa ‑tɔrʋpɩɔ, ²⁵ɔmäa’ apotrë ’jrʋpa ’wʋdɔrɔ, ’jrʋpalä Judaa tɩa’ ‑plɩɩ ‑bɛ ’ɔ mia’ ‑plɩɩlɩ käa’ ’ɔɔn tʋ.» ²⁶’Ünya ’pa ‑tɔɔo, ’inya blö Matiasë ‑gälɩ. ’Ünya bɩa apotrë ‑pʋ ‑bɛ ’doolü ’wli.

’Nyüna ‑Susua jijikʋ

¹Patekɔɔtëa ‑srɩ jräa’ ’lɩ nɩ, ’wʋnyɛrɛnyüüa ’fɩɔ trara ‑pɩɔ ’doo ’wʋ. ²’Üa plɛ mia’ ’kägbakalɩ, ‑yrɛ ja cɛlɩ ‑beere ’sɩrɩ ‑fʋflʋ kpaku jöa’. ’Unya ’si nyukulu kä ‑wälɩ ’ü bä ɩa’ ’klɩ. ³Mɛa nya ’tɔ ’tɔ, ’i ‑beere kapua mɛa. ’Ünya sɔsrɔgba ’ünya ’pepe nyüülü ‑gälɩ ’doorodoo. ⁴’Nyüna ‑Susu nya ’sesie ’üa ’fɩɔ ’klɩ, ‑bɛ ’ü ’paa nyüü ‑mölööa mlɩa wii; wiili ‑Susu ’paaa’ ‑molooa mlɩ, ’ii ’ɔ ’paa.

⁵‑Bɛ ’ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nɩ, juifënyüülü pɩɛa’ ’tasɩrɩ Nyɔsʋa, ü sɔsɔa’ ’blɩa ’fɩɔ ‑gälɩ nɩ, ’ü bä kä Jerusalɛɛmë. ⁶’Ü ’nua’ ’ia ‑yrɛlɛ ’wli nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ji ’lɩ. ’I kala ’üün plɛklɩ ‑gböösa, ’be ‑moloo ma bälɩ ’ɔ ’nöö, ’be ’ɔa ’mʋgbɛa ’brea wii ’ü ’paa. ⁷’Üa ‑gälɩa ’ku fɔ, ’ü ‑pʋpɔ ‑bɛ ’ü ’betre ’lɩ: «’Nɩnɩa nɩ, nyüülü kʋa’ ‑pɩ ’ü ’paaa’ wii nɩ, ‑mää ’üa ’fɩɔ ’nyɩ Galileenyüü bä ’la! ⁸‑Bɛ ‑asɩ ’i nʋ ‑bɛ ’ü ’paa ana ’fɩɔa ’brea wiili kä ’mlɩ ’ü ‑glooroa’ amɩ le? ⁹’Palɩ Paatënyüü, Mɛɛdënyüü, Elamitënyüü, Mesopotamiinyüü, Judeenyüü, Kapadosiinyüü, Pɔɔntënyüü nyra Asiia ’pɛ ’deea ‑gälɩa nyüü. ¹⁰‑Mölöö sɔ Filigi, Pamëfilii, Ejiipëtë nyra Libiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑nyɛɛ Sirɛɛnëa ’pɛlɩ, nyra ü sɔa’ Rɔmë. ‑Mülü ‑glooroa’ juifënyüü ’ü bälɩ nyra ‑mülü nʋa’ juifënyüü juifëcɛcɩa ‑gʋ nya bälɩ2.10 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑taa waklüülü ‑jɩjra 11 a ’mlɩ., ¹¹Krɛɛtënyüü nyra Araabënyüü bälɩ. ’Ü ’paa ’mʋfagbi kpakülü Nyɔsʋa nʋa’ a ‑gä ana ’brea wii ’lɩ!» ¹²’I prɛ ’üa ‑gälɩa ’ku, wiili ’ümäa’ ’pa ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre ‑bɛ ’ü ’pala ’üa ‑tɔrʋpɩɔ wii: «‑Taa wiili kʋa’ ‑pɩ ’ia ‑gbaa le?» ¹³‑Maa ‑mölöö srörö ’üün ‑bɛ ’ü nö: «’Ü ’a ‑duvɛɛn dëdrä ’wʋ dö2.13 ‑duvɛɛn dëdrä ’wʋ dö: ’Mɛnɛ ‑duvɛɛn bäsaa, unyɩa’ ’saa pɔtrɔ.!»

Wiili Piɛɛrë ’saalɩ

¹⁴Piɛɛrë nya sɔwʋ apotrë ‑pʋ ‑bɛ ’doo ‑mülüa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya dɔrɔ wii ’wʋ ’ɔ ‑nëma: «Juifënyüü ’amɩ, ’amɔ kä ’fɩɔ bäa’ bɩa Jerusalɛɛmë, ’ba po ’mɩ ’nyakli. ’Amɔ ’n ‑gbala, ’amä ’iin jre: ¹⁵’A nɩnɩa ’nʋ ’blaa nyüülü kʋa’ ‑pɩ; ‑maa ‑mää ’iin ‑a! ’Be ‑suwlaa ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ2.15 ‑suwlaa ‑gliiibei ‑uunmlɔɔ: Grɛɛkëwii nö: ‑suwlaa ‑gliiibei tää. ’Jrʋ ma ’cie dotro, ’a ‑plɩɩ ’ü ’bala ‑täsäkʋ. ‑Glɩsɩglɩsɩlɛ ’ü ’daraa’ Patekɔɔtë, ɛma jrälɩ nɩ, juifë ’nyɩ jidɛɛ ‑a sɔsɔ. ‑Suwla nɩ, ’üa ’fɩɔ trara Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ, ’kä ’ü bibie Nyɔsʋa ’fɩɔwʋ ‑a ji ’ümä dɛɛji. ’A ’taɩn ’lɩ ’ü jöa’ dɛɛ ’fɩɔwʋ, ’a ‑plɩɩ ’ü ’mlaa ’nʋ. ’A ’ia ‑gʋ Piɛɛrë ’daa, ’ü ‑kaaŋlʋa’ dɛɛji nɩ, ‑asɩ ’nʋ nya ’üün ’bla le? ’lɩ a bä. ¹⁶‑Maa wiili nröröa’ nɩ, nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Joɛɛlë ’a kä ’iin ’pa:

¹⁷Nyɔsʋa nɩnɩa: ‑jää wiili nëmäa’ ’lɩjrä ’täpajrüüa ’mlɩ,

’nyaa ’na ‑Susu nyüüa ’fɩɔ ‑gälɩ ’cerea;

’ana nyɩbɛjü nyra ’ana ’ŋlëkayörü nya ’na mlɩpalanyüü bäa;

’ana ‑sëgbë nya dii dɛrɩjäräa;

’kä ’nyaa ’ana tagbü sanyü ‑gälɩ ja.

¹⁸‑Bɛ ‑taa jrüülüa ’mlɩ nɩ,

’nyaa ’na ’jrʋpafɛnyüüa ‑gälɩ ’na ‑Susu ’cerea,

’palɩ nyɩberü ‑a ‑paalɩ ’ŋlëgë,

’ümä ’na mlɩpalanyüü bä.

¹⁹’Nyaa plɛklɩkalawii ‑nyɛɛ cɛa ’mlɩ nröröa,

’kä ’nyaa ‑tɛ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑saragbia tie nrörö:

’anya ‑toru, kapu nyra nyrʋgbɔlʋ ’jäa;

²⁰’jrʋ nya ’jöjrüükpü nʋa,

’kä ‑seple nya ‑flɔɔɔ ‑beere ‑toru.

Ima ‑si, ’kä ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋaa ‑Srɩ nya ji,

‑srɩ kpakö, ’mʋfa ‑srɩ.

²¹’Ia ’taɩn ’lɩ, nyɔɔ o nyɔɔ ’mäa’ ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩ we nɩ,

’ɔnya ’lɩmlɩwʋa2.17-21 Joɛɛlë 3.1-5..

²²«’Ba po ’mɩ ’nyakli ’cɩcasa Israɛɛlënyüü ’amɩ! Nyɔsʋa srara ’amɩ ’sɩrɩ Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu bäa’: Nyɔsʋa ‑srörö ’ɔɔn kälɩ ’ɔnya nrörö ’ana ‑tɔrʋpɩɔ Nyɔsʋaa ’klü, plɛklɩkalawii nyra ‑saragbia tie; ’ana ’mʋgbɛ jre ’imɩ. ²³’Ia nyɔɔlɔ nɩ, ’ɔ ’sara ’amɩ kälɩ ’sɩrɩ Nyɔsʋa tʋ käa’ ’lɩ ’imɩ ‑bɛ ’sɩrɩ ’ɔ jre ɩa’ ’iin. ’Anya dɔrɔ ’ɔɔn ’wʋ ’anya ’bla ’ɔɔn: nyüülü ’nyɩa’ Nyɔsʋa jre, ’üü ’a ‑srörö kälɩ2.23 nyüülü ’nyɩa’ Nyɔsʋa jre, ’üü ’a ‑srörö kälɩ: ’I ’mrɛɛ i bä bɩa: «nyüülü ’nyɩa’ ‑trääräa’ ’lɩ ‑dɔ», ’aiɛ «‑balʋnyüüa klʋgbë». ’anya kolo ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ. ²⁴Nyɔsʋa nya ’ba ’ɔɔn jäjä nyra jäjäa mɩmɩakʋ ’lɩ; jäjä nya ’nyɩ ’mrɛɛ ’ämä ’ɔɔn dɛrɩkala2.24 Matiö 28.5-6; Marëkë 16.6; Lukë 24.5.. ²⁵Daviidë nya ’pa ’ɔa ‑gä, ’ɔ nɩnɩa:

’N ’järä ’Pläkänyɔɔ ’na ’klɩ ’plɔʋplɔʋ,

’ɔ bä ’na ’dupa ’lɩ2.25 ’na ’dupa ’lɩ: ’I ’mrɛɛ i bä bɩa: «’na ‑gba». dɛɛ ‑pɩ ’mɩ ’kä ’dögö.

²⁶’Ia ‑gʋ dɔrʋ ’si ’mɩ ’klɩ ‑bɛ ’n brɛ dɔrʋsa;

’na Nyɔsʋaa plɛgälɩpiepiekʋa ‑gʋ nɩ,

’na ’jajɛ nya ’ɔa ‑gba ‑fʋflʋ ’palaa;

²⁷’be ‑nëmä ’na ‑susu ’kuaabre ‑a tɩ,

‑nëmä bɩa ‑na ’Nyünanyɔɔ ‑wälɩ ‑a ’cɛrɛ ’ɔmä ‑fɛ.

²⁸‑Srara ’mɩ ’kläa ’nyifi,

‑nya ’mɩ dɔrʋ ’klɩ ’siea, ’be ‑bä ’na ‑gba2.25-28 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 16.8-11..

²⁹«’Na ‑wlajü ’amɩ, ’n ’mrɛɛ ‑a ‑gbala ’amɩ: ana tʋ Daviidë jä, ’ünya ‑tʋ ’ɔɔn; ’ɔa ’kuyu ‑ka bä ‑plɩɩ ’saarɩa ‑srɩ ’lɩ. ³⁰‑Maa ’ɔ bäa’ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑bɛ ’ɔ jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’sɔrɩa’, ‑bɛ ’ɔ ‑gbalaa’ ’ɔɔn ‑maa ’ɔa ’jüa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔmä ‑srɩɩ nyɔɔ ’ba ’ɔmä ’ɔa ’kɩɩkpata ‑gälɩ kʋ2.30 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’ii ’Kriisë ’mä ‑glooro, ’jajɛa ’sa, ’ɔmä ’ɔɔn ’kɩɩkpata ‑gälɩ ’käsri.» ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 132.11; 2 Samiɛɛlë 7.12.. ³¹Daviidë ’järä ’iin dɛrɩ ’sɩrɩ ’Kriisë ’mäa’ ’kuaabre sɔ. ’A ’ia ‑gʋ ’ɔ ’daa kä ‑maa:

’Ɔ ‑nëmä ’kuaabre ‑a tɩɔ,

‑bɛ ’ɔ ‑nëmä ‑fɛ ‑a ‑fɛ2.31 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 19.10..

³²’A Jesulɔ nɩ, ’ɔɔ Nyɔsʋa ’ba jäjäa ‑tɔrʋpɩɔ, ana ’fɩɔ nya ’jä ’ɔɔn. ³³Nyɔsʋa nya ’bʋala ’ɔɔn ’ɔnya ‑tʋ ’ɔɔn ’ɔa ’dupa ’lɩ2.33 A ’mrɛɛ a ’daa bɩa: «Nyɔsʋaa ’dupa nya ’bʋala ’ɔɔn.», Tʋ nya ‑nyɩ Jesu ’Nyüna ‑Susu ’sɩrɩ ’ɔ ‑gba käa’. ’Ɔnya ‑gblɔɔ amɩ ’uun ‑gälɩ ’kä, ’a ’ii ’a ’jää ‑plɩɩ ’wʋ ‑bɛ ’a ’nööwli. ³⁴Daviidë ’nyɩ cɛ ’lɩ ‑a ’jra, ’be ’ɔa ’mʋgbɛ nɩnɩa:

’Pläkänyɔɔ ‑gbala ’na ’Pläkänyɔɔ: ’A ‑pɩ ’na ’dupa ’lɩ ‑a kʋ kʋ,

³⁵’kä ’n nrörö ‑na ’nyüamlɩjraranyüü ‑na bökligälɩtʋkpö ’lɩ2.34-35 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 110.1..

³⁶’Ii känyrɩ, Israɛɛlëa ’fɩɔ kä ’ümä ’saa jre ’tasɩrɩ ’sɩrɩ Jesulɔ ’a koloa’ krʋa ‑gälɩ nɩ, ’ɔɔ bäa’ Nyɔsʋa, ’ɔɔ nrörö ’ɔɔn ’Pläkänyɔɔ nyra ’Kriisë ’lɩ.»

³⁷’Ü ’nua’ wiili ’ɔ ’paa’ ’wli nɩ, ’i pa ’üün ‑gba. ’Ünya ’bete Piɛɛrë nyra apotrë ‑mülü: «‑Wlajü ’amɩ, ‑asɩ anya nʋ le?» ³⁸’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «’Ba toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ, ‑moloo ma bälɩ ’kä ’ü ’paa ’ɔɔn ’nɩwli Jesu ’Kriisëa ’nyrɩklɩ, ’ɔa ‑balʋ ’mä ’ɔmɩ cere, ‑bɛ Nyɔsʋa ’mä ’amɩ ’Nyüna ‑Susu ‑nyɩ. ³⁹’Ɔ nɩnɩa ’ɔnya ’amɩ ’uun ‑nyɩa, ’ana ’jü, nyra nyüülü tʋŋlɔa’ ’lɩdɛrɩ nyra nyüülü kä ’fɩɔ ana ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋa ’mäa’ ’ɔa nyufa ‑gba were.» ⁴⁰’Ɔ ’pawii ’kɔkɔmlɛ ’ɔmä ’üa ’klü ’jrara ‑bɛ ’ümä wiili ’ɔ ’paaa’ wii ’dara. ’Ɔ ‑nëma: «’Ba sɔ ‑srɩlɩ kä ’mlɩ a bäa’, ’ia plɛbʋbɔnyüü dɛrɩ!» ⁴¹Nyüülü ’kplaa’ ’ɔa ’papawii ’mʋfasa nɩ, ’ünya ’pala ’nɩwli. ’Ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nyüülü blöa’ ’üün ‑gälɩ nɩ, ’ü bä nyüüa ‑dii ‑uunsɔɔ ‑glʋɩpʋ (3 000).

’Sɩrɩ ’klɩsacɛcɩnyüü ma nöa’

⁴²’Ü ‑tʋʋä apotrëa ’kpɩkpɩakʋ ’nyügba, ’ü bä nyüü ’doo, ’ü ‑päplä jijri ’lɩ2.42 ’I ’mrɛɛ i bä Nyɔsʋaa jijrɛlɛ ’ü ’daraa’ «Sɛntë sɛɛnë», ’aiɛ «Yukarisë», ’aiɛ ’ia ‑srɩlɩa jijrɛlɛ falaa’ «Sɛntë sɛɛnë». Tɛ Lukë 22.19. ‑bɛ ’ü bibrie Nyɔsʋa ‑pɩɔ ’doo ’wʋ. ⁴³Nyɔsʋaa ŋalɛ ma ’blaa nyüüa ’fɩɔ, ‑bɛ apotrë nö ‑saragbia tie nyra plɛklɩkalawii ’kɔkɔmlɛ. ⁴⁴Nyɔsʋaplɛtoronyüüa ’fɩɔ bä ɩ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ, ‑bɛ ’ü ‑päplä ’üa käkädii ’lɩ. ⁴⁵’Ü ’paa ’üa pütia nyra ’üa dii ’peru, ‑bɛ ’ü ‑päplä ’iin ’lɩ ’sɩrɩ ’üa ‑sʋɛ bäbläa’ ’lɩ. ⁴⁶‑Srɩ o ‑srɩ ’ü ma trara Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. ’Ü ma mi ‑molooa ‑nyɛɛ, ’kä ’ü mö ‑mɔa ‑nyɛɛ ’asɩ ’ü ma nö ‑bɛ ’ü ma ‑päälä ’flɔɔ ’wʋ dɔrʋsa; ’üa polua ’fɩɔ ’wlalɩkä ‑bɛ ’ü ma tara ’wʋ. ⁴⁷’Ü ’bʋala Nyɔsʋa, nyüüa ’fɩɔ ma ‑wa ’üün, ‑bɛ nyüülü ’Pläkänyɔɔ ’baaa’ ’lɩmlɩ ‑srɩ o ‑srɩ ma bɩa ’cɛcɩnyüü ’wli.

Kpakpanyɔɔlɔ ’pʋa’

¹’Taɩn ’doo ’lɩ, ’i bä kä Nyɔsʋa bibietaɩn, ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää ’lɩ3.1 ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää ’lɩ: Grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’iibä: «‑uunmlɔɔa në ‑gliii». Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’jrʋ ’tɔɔa’, ’a ‑plɩɩ ’ü ’bala ’taɩn a ‑täsäkʋ., Piɛɛrë nyra Jaan mlöröɩ ’lɩ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. ²‑Bɛ kpakpanyɔɔ ’doo bä ɩ ‑plɩɩ, ’ɔa ’yio ‑gua’ ’ɔɔn ’asɩ ’ɔ bä. ‑Srɩ o ‑srɩ, Nyɔsʋaanyukua ’mëmla ’klɩ ’ü ja ’ɔɔn ’käsrikalɩ, ’ii ’ü ’dara «’Nana Tatu». ’A ‑plɩɩ ’ü ‑tʋʋä ’ɔɔn ’ɔmä nyüülü möa’ Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ ‑sɛ. ³’Ɔ ’jäa’ Piɛɛrë nyra Jaan, ’ü möa’ Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ nɩ, ’ɔnya ‑sɛ ’üün mölii. ⁴Piɛɛrë nyra Jaan nya tɛ ’ɔɔn ’klɩ tee, ’ü ‑nëma: «Tɛ amɩ ’klɩ!» ⁵Nyɔɔlɔ nya tɛ ’üün ’klɩ tee; ’ɔa plɛɛ dɛɛ ’ü nëmä ’ɔɔn ‑nyɩ.

⁶«’Nyɩ ‑sika ‑a kä, ’nyɩ mölii ‑a kä, ‑maa dɛɛlɛ ’n ’klaaa’ ’ɛɛ ’nëmä ‑mɩ ‑nyɩ: Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu ’Kriisëa ’nyrɩklɩa ‑gʋ, sɔwʋ ’kä ‑nyɛɛɛ!» ⁷’Ɔnya ’kpla ’ɔa ’dupa ’darʋ ’ɔnya ’kʋɛɛ ’ɔɔn. ’A ‑plɩɩ ’ɔa bei nyra ’ɔa bɔtütü kʋ ’ünya ’pʋ. ⁸’Ɔnya ‑plu ‑bɛ ’ɔ ’nyɛɛ. ’Ɔ nyra ’üün nya pa Nyɔsʋaanyuku ‑wälɩ. ’Ɔ ’nyɛɛ, ’ɔ pöplöö ‑bɛ ’ɔ ’bʋala Nyɔsʋa. ⁹Nyüüa ’fɩɔ tɛ ’ɔɔn ’klɩ, ’ɔ ’nyɛɛ ‑bɛ ’ɔ ’bʋalaa’ Nyɔsʋa. ¹⁰’Ü ‑tʋa’ ’iin ’nyü ‑gba ’sɩrɩ ’i bäa’ nyɔɔlɔ ma kʋäa’ ’Nana Tatulu bäa’ Nyɔsʋaanyuku ’mäklɩ nɩ, ’ɔ ma ‑sɛɛa’ nɩ, ’i kala ’üün plɛ ’klɩ, ’inya prɛ ’üa ‑gälɩa ’ku.

Wiili Piɛɛrë ’saalɩ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ

¹¹Kpakpanyɔɔlɔ ’ü ’pʋɔa’3.11 Kpakpanyɔɔlɔ ’ü ’pʋɔa’: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔɔlɔ. ’nyɩ sɔa’ Piɛɛrë nyra Jaan dɛrɩ nɩ, nyüüa ’fɩɔ nya fɔ ’ünya mi ’üa ’pɛlɩ ‑saplɛ ’lɩa ‑plɩɩlɩ ’ü ’daraa’ «Salomɔɔa papa», ’üa plɛklɩkala3.11 Nyɔsʋaanyuku kpakua ‑gbööö ’mäklɩ papɛlɛ ’pala, ’a ‑nyɛɛ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä kɔ kɔ. Lukë 5.12; Jaan 10.23.. ¹²Piɛɛrë ’jäa’ ’iin nɩ, ’ɔnya ‑gbala ‑jria: «Israɛɛlënyüü ’amɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’i kala ’amɩ plɛklɩ le? Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a nö ’saa ’a ‑pʋpɔ amɩ ‑beere ana ’mʋgbɛa ’klü a nʋ ‑bɛ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’nyɛɛ le? ‑Mää bɩa ’kä a pɩɛ Nyɔsʋaa ‑gböösa anya ‑si ’amɩ ’wʋ ‑a! ¹³Abraamë, Isaakë, Jakɔɔbë nyra ana tʋɩɩa Nyɔsʋa ’doolɔ, ’ɔɔ ’bʋala ’ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ Jesu. ’Amɔ ’sa ’ɔɔn ’anya sɔ ’ɔɔn dɛrɩ Pilatëa ’klɩ, ‑bɛ ’ɔ ’bata ɩ ’ɔa ‑wälɩcɛrɛkʋ. ¹⁴’A sɔ nyɔɔlɔ bäa’ ’Nyünanyɔɔ dɛrɩ, ɔ bäa’ ’Klɩgänyɔɔ. ’Anya ’daa abɩa Pilatë ’cɛrɛ nyüüblanyɔɔ ‑wälɩ3.14 Matiö 27.15-23; Marëkë 15.6-14; Lukë 23.13-23; Jaan 18.38-40; 19.12-15.. ¹⁵’A ’bla ’Kläa Käkänyɔɔ. ‑Maa Nyɔsʋa ’ba ’ɔɔn jäjäa ‑tɔrʋpɩɔ, ana ’mʋgbɛ nya nʋ ’nyü anya ’jä ’imɩ. ¹⁶’A Jesua ’nyrɩa ’klü nyra ana nyɔsʋaplɛtorokʋ ‑nyɩ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, ɔ ’a ’jääa’ ’wʋ ‑bɛ ’a jrea’ ’klü. ’A Jesua plɛtorokʋ ’pʋɔ ’ɔmɩ ’ana ’fɩɔa ’klɩ.

¹⁷«’Na ‑wlajü ’amɩ, ’abɩa ’mɔɔ ‑ka jre ɩa’ ’saa ’sɩrɩ ’a nyra ’ana ’cifu ’sɔ ’nyɩa’ ’iin jre ‑bɛ ’a nʋa’ ’imɩ. ¹⁸‑Maa Nyɔsʋa nʋa’ ’saa nɩ, ’a wiili ’ɔ ‑srörö käa’ ’ɔa mlɩpalanyüüa ’fɩɔa mlɩ ‑bɛ ’ɔ ’sa käa’ ’lɩ nɩ, ’ii ’ɔ nʋ: ’ɔ nɩnɩa kä ’Kriisë nya ‑sʋɩ ’jäa. ¹⁹’Ii känyrɩ ’ba toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ ’kä ’a ‑siie Nyɔsʋaa ’pɛlɩ kälɩ ’ana ‑balʋ ’mä kpëträ. ²⁰’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’Pläkänyɔɔ ’mä ’amɩ ‑fʋflʋpataɩn ‑nyɩ ‑bɛ ’ɔmä ’amɩ ’Kriisë Jesulɔ ’ɔ ’daa käa’ ja. ²¹’Ɔa ’doo cɛ nëmä ’lɩ ’kʋɛɛ ’fɩɔwʋ ‑a ji jrüülü kä ’mlɩ diia ’fɩɔ ’mäa’ dëdrë bä ’mä ’lɩjrä; Nyɔsʋa nyaa’ kä ’iin ’ɔa ’nyüna nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’fɩɔ3.21 a ’fɩɔ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. mlɩ ‑srörö. ²²’Be Moisë ‑gbala ana tʋɩɩ3.22 ’Be Moisë ‑gbala ana tʋɩɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Moisë nɩnɩa.: ‹ ’Ana ’Pläkänyɔɔ Nyɔsʋa nya ’ana ‑wlajüa ‑tɔrʋpɩɔ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’doo ’baa ‑beere ’mɔɔ. Wiili kä ’fɩɔ ’ɔmäa’ ’lɩsa ’a kä ’amä ’ɔɔn ’nyaklipo. ²³‑Bɛ nyɔɔlɔ ‑nëmäa’ ’ia nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔlɔ ’nyaklipo nɩ, anya ’ɔɔn ’blaa ’kä ’ɔnya ’ɔa nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ sɔ3.22-23 Deteronɔɔmë 18.18-19..›

²⁴«Nyɔsʋaamlɩpalanyüülü kä ’fɩɔ ’paa’ wii, kolo Samiɛɛlë ‑gälɩ ’kä nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüülü ’troroa’ ’ɔɔn ’klɩ, ’ü tɩ ‑srɩ dɛrɩ ’ünya ’salɩ ‑taa jrüülüa ‑gä. ²⁵’Amɔlɔ nɩ, nyɔsʋaamlɩpalanyüü nyra Nyɔsʋaa kuöa ’jü ’a bä. ’A kuölä Nyɔsʋa nyra ana3.25 ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ana. tʋɩɩ ’paa’ ’taɩn ’lɩ ’ɔ ‑gbalaa’ käa’ Abraamë: ‑Na ‑gugujʋ kälɩ ’nëmä ‑srörö ‑bɛ ’mä ‑tʋtʋ ‑gälɩa ‑glügbüa ’fɩɔ ’nɩpa3.25 Jenɛɛsë 22.18; 26.4.. ²⁶’Amɔ ‑kätɩ Nyɔsʋa srara ’ɔa ’jrʋpafɛnyɔɔ ’ɔnya ja ’amɩ ’ɔɔn. ’Ɔ ja ’ɔɔn ’ɔmä nyüü ’nɩpa, ’ɔmä ’iin nʋ ‑moloo ma bälɩ ’ɔmä ’lɩ ’ɔa bʋbɔgbi ‑gälɩtoro.»

’Pɛrɩnyüü ’nyüglö Piɛɛrë nyra Jaan

¹Piɛɛrë nyra Jaan ‑ka ’pala ɩ nyüü wii ‑gba, ‑bɛ ‑gbɔsapɛrɩnyüü nyra Nyɔsʋaanyuku kpakua ’sʋgɩaa ’cifi nyra Sadusinyüü ’tɔ. ²Wiili ’ü ’kpɩaa’ nyüülü ibäa’ ‑maa jäjänyüü ’mrɛɛ ’ü sɔ ’kuaabre ’sɩrɩ Jesu nʋa’ nɩ, ’i kä ’üün ’crɛwʋ ‑gböösa. ³’Ünya ’kpla ’üün, ’ünya ’pa ’üün ‑jie ’lɩ, ’ünya ’prere ’lɩ; ’be ‑gbiajrʋ ’lɩ ’ü ’kpla ’üün. ⁴‑Maa nyüülü poa’ nyɔsʋaawiili ’nyakli nɩ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ’kɔkɔmlɛ nya toro ’iin plɛ. ’Cɛcɩnyüü nya ’papla ‑gälɩ ’papla ’ünya bä nyüüa ‑diipʋ ‑diisɔɔ ‑glʋɩpʋa ’samadɛɛ (5 000).

Piɛɛrë nyra Jaan bä tropina ’lɩ

⁵‑Srɩ paa’ nɩ, juifëa ’cifu, juifëa tagbü nyra ‑dɔkpɩanyüü nya trara Jerusalɛɛmë. ⁶‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakölɔ ’ü ’daraa’ Anësë, ’ɔ bä kä ’lɩ. Kaiifë, Jaan, Alesandrë nyra ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpaküa ‑gbüüü ’lɩa nyüüa ’fɩɔ bä kä ’lɩ. ⁷’Ünya ja Piɛɛrë nyra Jaan ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ‑bɛ ’ü ’bete ’üün: «’Klü ’plɛɛ ’a nʋ ‑bɛ ’a ’pʋɔ nyɔɔlɔ le, ’aiɛ nyɔɔ ’plɛɛ kä ’nyrɩklɩ ’a nrörö ’imɩ le?» ⁸‑Bɛ ’Nyüna ‑Susu ’sia’ Piɛɛrë ’klɩ ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Juifëa ’cifu ’amɩ, Israɛɛlëa4.8 Israɛɛlë: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. tagbü ’amɩ, ⁹’be ’mʋfagbili a nʋa’ kpakpanyɔɔ ‑gba, ’ia ‑gʋ ’a ’bete ’saarɩ amɩ, ‑bɛ ’a ’bata ’sɩrɩ nyɔɔlɔ nʋa’ ’pʋpʋdɛɛa jejrekʋ. ¹⁰’I ’na, ’a nyra Israɛɛlënyüüa ’fɩɔ kä ’amä ’saa jre ’sɩrɩ nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’pʋɔlɔa’ Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu ’Kriisëlɔ ’a koloa’ krʋa ‑gälɩ, ɔ jäa’ ‑bɛ Nyɔsʋa tɛrɛa’ ’kä nɩ, ’a ’ɔa ’nyrɩklɩ ’ɔ ’nyüglö ’ana ’klɩ. ¹¹’A ’ɔɔ bä ’täkälä

’a bea’ ’klʋɛɛ, ’amɔlü ’paaa’ nyëka;

’ää nʋ ’tasɩrɩ nyukua ‑gɔmʋʋ4.11 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 118.22..

¹²’Lɩmlɩwʋwʋkʋ ‑kanyɩ nyɔɔ ‑moloo kälɩ ‑a bä. ‑A ‑gbala ’amɩ, Nyɔsʋa ’nyɩ ’nyrɩ ‑mɩdoo ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑a ‑nyɩ i nyɔɔ ’mäa’ kälɩ ‑srörö ‑bɛ ’ɔmäa’ ’lɩmlɩwʋ.» ¹³’Ü ’jäa’ Piɛɛrë nyra Jaan ’surua’ ’üa ’papawiia ’mlɩ nɩ, ’i kala ’üün plɛklɩ: ’ü jrea’ ’saa ’ü ’wlalɩkä, ’ünya ’nyɩ ’saa ‑pɔɔkʋ jre nɩ, ’ünya ‑tʋ ’üün ’nyü ‑gba ’sɩrɩ ’üü ‑bɛ Jesu ’nyɛrɛa’ ’wʋ. ¹⁴‑Maa ’be nyɔɔlɔ ’ü ’pʋɔa’ ’nyüglö ‑plɩɩ ’üa ‑gba, ’a ’ia ‑gʋ wiili nyüülü ‑ka ’mäa’ ’üa ‑gʋ ‑gba nɩ, ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre. ¹⁵’Ünya ‑gbala ’üün ü ’cie tropina nyuku ‑wälɩ, ‑gätʋnyüüa ’kpɔ ’mä ’sraapla. ¹⁶’Ü ‑nëma: «‑Asɩ amä ‑plɩɩ ‑taa nyüülü nʋ le? Jerusalɛɛmëa nyüüa ’fɩɔ ’jä ’iin ’sɩrɩ ’ü nʋa’ ‑saragbia tie kpakö. Anyɩ ’lɩ ‑a bɩa amä ’daa ‑gbagblɛ bäsaa. ¹⁷‑Maa, ’i ‑pɩa’ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ’kä ‑gbaala nɩ, a ‑flɔɔrɔ ’üün ’nyüa ’mlɩ, ’kä a ‑gbala ’üün: ’bala ’saarɩ ‑gälɩ, ’ü ‑kanyɩ ’pala nyɔɔ wii ‑gba Jesua ’nyrɩklɩ.» ¹⁸’Ü wea’ ’üün nɩ, ’ünya ‑gbala ’üün ’ü ‑kanyɩ ‑gbala nyɔɔ Jesua ‑gä. ¹⁹’Iibäa’ Piɛɛrë nyra Jaan nɩ: «’Ana ’mʋgbɛ ’ba ’jä ’imɩ: amä ’lɩ ’amɩ ‑träärä ‑bɛ amä ‑plɩɩ Nyɔsʋa tɩ, ’inya Nyɔsʋa ’tʋkäa? ²⁰‑Maa amɔlɔ nɩ, anyɩ ’lɩ ‑a bɩa wiili a ’jäa’ ‑bɛ a ’nua’ ’wli nɩ, amä ’ia ‑gäa ’papakʋa ‑gʋ ‑a fio!» ²¹’Ünya ‑flɔɔrɔ ’üün ’nyüa ’mlɩ ’sɔɔwʋ, ’ünya ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ. Wiili kä ‑gʋ ’ümäa’ ’üün ‑jie ’lɩ ’pa ’ünyɩ ’jä ’imɩ ’wʋ ‑a, ‑bɛ nyüüa ŋalɛ ’blaa ’üün; ’be nyüüa ’fɩɔ ’bʋala Nyɔsʋaa ’nyrɩ wiili ‑sia’ ’ia ‑gʋ. ²²Nyɔɔlɔ ‑gälɩ ‑saragbia tielɛ nröröa’ ɔ ’pʋa’ nɩ, ’ɔ ’a ‑sɩ ‑si ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ ‑gba.

’Cɛcɩnyüü bibie Nyɔsʋa

²³’Ü ’cɛrɛa’ Piɛɛrë nyra Jaan ‑wälɩ nɩ, ’ünya ’blöö ’üa ‑mölööa ‑tɔrʋpɩɔ dɛrɩ, ‑bɛ ’ü ’sara ’lɩ ’üün wiili kä ’fɩɔ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifëa tagbü nʋa’ ’üün ‑gba. ²⁴’Cɛcɩnyüü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’üa ’fɩɔ nya ‑tʋ wii ‑pɩɔ ’doo ’wʋ, ‑bɛ ’ü bibie Nyɔsʋa: «’Pläkänyɔɔ, ‑mɔ bä Nyɔsʋalɔ nʋa’ cɛ, ɔ nʋa’ ‑tʋtʋ nyra ’nie ‑bɛ diili kä ’fɩɔ bäa’ ’ia mlɩ. ²⁵‑Mɔ ‑sröörö ’Nyüna ‑Susu kälɩ ‑bɛ ‑paa ‑na ’jrʋpafɛnyɔɔ, ana tʋ Daviidëa mlɩ wii, ‑bɛ ’ɔ ‑nëma:

Dɛplɛɛ kä ’crɛ ’blaa ’saa ’plä le?

Dɛplɛɛ kä ‑gʋ nyüü pla wiili ’nyɩa’ ‑tɔɔɔ kä, ’ia ’sraa le?

²⁶’Pläa ’kɩɩɩ nya ’mä ’döö ’paa, ’kä ’pläa ’cifu nya trara,

’ü nyra ’Pläkänyɔɔ nyra ’ɔa ’Kriisë ’mä ’wlitotro4.25-26 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 2.1-2..

²⁷’Kasa, ’a ‑taa bätälä kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ4.27 ‑taa bätälä kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Erɔɔdë nyra Pɔɔsë Pilatë ’nönröwli, ’ü nyra nyüülü ’nyɩa’ juifë bä nyra Israɛɛlëa nyüü kɔsɔ. ’Ünya jrara ‑na ’nyünajrʋpafɛnyɔɔ, Jesulɔ ‑baaa’ ’lɩ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ4.27 Matiö 27.1-2; Lukë 23.7-11; Esaii 61.1.. ²⁸‑Na ’klü nyra ’sɩrɩ ‑baataa’, ’ia ‑gʋ nɩ, ’ü nʋ wiili ‑tɩ käa’ ‑srɩ dɛrɩ ‑gbaa’. ²⁹’Pläkänyɔɔ, dɛɛlɛ a bäa’ ‑plɩɩ ‑gälɩ ɔ nɩ, ’jä ’sɩrɩ ’ü ‑flɔɔrɔa’ amɩ ’nyüa ’mlɩ, ’kä ‑nyɛɛ amɔlɔ bäa’ ‑na ’jrʋpafɛnyüü ‑na plɛtorokʋ kpaku amä ‑na mlɩa wii nyüü ‑gba ’pala. ³⁰‑Tʋ ’lɩ ‑na ’darʋ ‑wusublanyüü ’mä ’pʋ, nʋ ‑saragbia tie nyra plɛklɩkalawii, ‑na ’nyünajrʋpafɛnyɔɔ Jesulɔ ‑baaa’ ’lɩ ’ɔa ’nyrɩklɩ.» ³¹’Ü bɩaa’ nyɔsʋabibiekʋ nɩ, ‑plɩɩlɩ ’ü traraa’ nya tɩtrɛ. ’Nyüna ‑Susu nya ’si ’üa ’fɩɔ ’klɩ, ‑bɛ ’ü ’paa nyɔsʋaawii ’surusa.

’Cɛcɩnyüü ‑päplä ’üa käkädii ’lɩ

³²Nyüülü toroa’ ’Kriisë plɛ nɩ, ’üa polu nyra ’üa bobowli bä dɛɛ ’dee. Nyɔɔ ’nyɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑a bä ’ɔmä ’daa ’ɔa ’doo kä ’ɔa dii. Nyüüa ’fɩɔ kä kä dɛɛlɛ ‑moloo käa’. ³³’Klü kpakü bä apotrë ‑gälɩ ‑bɛ ’ü ‑gbala nyüü ’sɩrɩ ’Pläkänyɔɔ Jesu sɔa’ ’kuaabre ‑bɛ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ bä ’üa ’fɩɔ ‑gälɩ. ³⁴Dɛɛ ’nyɩ ’makɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ‑a: nyüülü kä ’fɩɔ käa’ nyëka nyra ‑tʋtʋ ’paa ’iin ’peru, ³⁵’kä ’ü ja ’ia mölii apotrë. ’Pɩrɩgälɩ nɩ, ’ü ’baalɩ ’kä ’ü ‑nyɛɛ ‑moloo dɛɛlɛ ’makɩa’ ’ɔɔn. ³⁶’Asɩ Josɛɛfë nʋ. Apotrë ma ’dara ’ɔɔn Banabasë; ’ia ‑gbaa bä «’Klüjraranyɔɔ». Leviitënyɔɔ ’ɔ bä, Siiprëa ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyɔɔ. ³⁷’Ɔ ’pa ’ɔa putu ’doo ’peru, ’ɔnya ja ’ia mölii apotrë.

Ananiasë nyra Safiraa ‑balʋ

¹‑Maa nyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Ananiasë nyra ’ɔa ’ŋlʋʋ Safira nya ’pa ’üa putu ’doo ’peru. ²’Ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ ’nönröa’ ’wli nɩ, ’ɔnya ’bö möliili ‑tɩa, ’ɔnya fa ‑mɩdoo apotrë. ³Piɛɛrë nya ‑gbala ’ɔɔn: «Ananiasë, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑cɛɛrɛ Sataan ‑wälɩ ‑bɛ ’ɔ fa ‑na plɛ le? ’Nyüna ‑Susu ‑saara ‑gbagblɛ ‑nya ‑tʋ putulu ‑paaa’ ’perua möliia ’pɛ ’dee ‑wälɩ. ⁴‑Na putu bä ɩ ’saa ‑nya ’mä ’uun ’peru ’pa. ‑Paaa ’uun ’peru nɩ, ‑mɔ kä ‑na möliili ’la; ‑ale ‑mää ’sɩ ’inyɩ bä? ‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ nʋ ’ia ’sama wiili le? ‑Mää nyüü ‑nyɩ ‑gbagblɛ ’sara, ‑maa Nyɔsʋa ‑sara ‑gbagblɛ.» ⁵Ananiasë ’nua’ ’iin ’wli dotro, ’ɔnya blö ’ɔnya jä. Nyüülü kä ’fɩɔ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ŋalɛlɛ ’blaaa’ ’üün ‑mää ’ɛa ‑srɩ ’nyɩ ‑pɛ. ⁶‑Sëgbë nya ji ’ünya ‑fifra ’ɔɔn dɔʋ ’ünya mi ’ɔɔn ‑tʋ.

⁷‑Gliiibei tää ’mä ‑sikalɩ mi nɩ, ’ɔa ’ŋlʋʋ ’a ji; ‑maa wiili bäa’ ’lɩ ’ɔnyɩ ’iin jre ‑a jre. ⁸Piɛɛrë nya ’bete ’ɔɔn: «’Nɩnɩa nɩ, putulu ’a ’paa’ ’peru nɩ, möliili ’a ’jäa’ ’ii kʋ ‑pɩ?» ’Ɔnya ’nyie: «‑Yɛɛ, ’ii bäsaa.» ⁹Piɛɛrë ‑nëma: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’ana ’sɔɔ ’nönröwli ‑bɛ ’a ji ’Pläkänyɔɔa ‑Susu ’lɩtɛkalɩ le? ‑A ‑gbala ‑mɩ: nyüülü ‑tʋa’ ‑na dʋɔ, ’ü ’a nyuku mla ’klɩ ’tɔtɔkʋ bɩa; ’ünya bɩa ‑mɩ faa!» ¹⁰’A ‑plɩɩ ’ɔ kʋ dotro ’ɔnya blö Piɛɛrëa bei ’wʋ, ’ɔnya jä. ‑Sëgbëlü ’mä jikalɩ mi nɩ, ’ɔa jäjäa nʋ ’ü jrä ‑plɩɩ. ’Ünya fa ’ɔɔn, ’ünya ‑träärä ’ɔɔn ’ɔa dʋɔa ‑gba. ¹¹’Cɛcɩnyüüa ’fɩɔ nyra nyüülü kä ’fɩɔ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ŋalɛ ’bla ’üün ‑gböösa.

‑Saragbia tie ’kɔkɔmlɛ

¹²Apotrë nrörö nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ‑saragbia tie nyra plɛklɩkalawii ’kɔkɔmlɛ. ’Üa ’fɩɔ ’nönröa’ ’wli nɩ, papalä ’ü ’daraa’ Salomɔɔa papa5.12 Salomɔɔa papa: Tɛ wiili ‑jɩjraa’ Akëtë 3.11 ‑wälɩ., ’äa ‑wälɩ nyüü trara. ¹³Nyɔɔ ’nyɩ nyüü ‑mülüa ‑tɔrʋpɩɔ ‑a bä ’ɔmä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ mi; ‑maa ’ü ’paa ’üa ‑gä ’cɩcasa. ¹⁴Nyɩberü nyra ’ŋlëgë ’kɔkɔmlɛ toro ’Pläkänyɔɔ plɛ ‑bɛ ’cɛcɩnyüü ’paplagälɩ ‑a ’doo. ¹⁵’Ünya jaja ’üa ‑wusublanyüü ’wʋpidii ‑gälɩ, ’ünya ’pepe ’üün ’nyʋfɔ ’mlɩ. Piɛɛrë ma ‑si nɩ, ’ü ’bata abɩa ’ɔa ‑susu ‑srörö ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ‑mölöö ‑gälɩ. ¹⁶Nyüü ’kɔkɔmlɛ sɔsɔ bätë ‑mülü bäa’ ’lɩ ‑gbaa ’mlɩ ‑bɛ ’ü jö Jerusalɛɛmë. ’Ü ja ja ‑wusublanyüü nyra ‑mülü ‑frepasisi bäa’ ‑gälɩ ‑bɛ ’üa ’fɩɔ ’pʋɔ.

’Ü fa apotrë ’klaa ’sɔɔwʋ juifëa tropina ’lɩ

¹⁷‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nyra nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ ’ɔɔn dɛrɩ, ü ’ü ’daraa’ Sadusinyüüa ‑glügbünyüü nɩ, wasä ’si ’üün ’klɩ, ’ünya sɔwʋ. ¹⁸’Ünya ’kpla apotrë, ’ünya ’pa ’üün ‑jie ’lɩ. ¹⁹‑Maa ‑gbiara nɩ, ’Pläkänyɔɔa ’aanjë nya ’sa ‑jienyukua tatia. ’Ɔ ’ciea’ ’üün nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: ²⁰«’Ba mi Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ’ba ‑gbala nyüü ’klä dëdräa ‑gä.» ²¹Apotrëlü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’jrʋfla ‑gölöa’ dotro Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ’ü mi, ‑bɛ ’ü ’kpɩa nyüü.

‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nyra ’ɔa nyüü ’tɔa’ nɩ, ’ünya we juifëa tropinanyüü nyra Israɛɛlëa ‑gätʋnyüüa ’fɩɔ. ’Pɩrɩgälɩ nɩ, ’ünya blɔ nyüü ‑jienyuku ‑wälɩ ü ja apotrëlü. ²²‑Maa ’sʋgɩanyüü mia’ nɩ, ’ünyɩ ’üün ‑jienyuku ‑wälɩ ‑a ’jrä. ’Ünya ’blöödɛrɩ, ’ünya ji ’üün ‑gogo ’sa: ²³«A mia’, ‑jienyukua tatu blörö ’mʋfasa. ‑Gälɩglaranyüü ’nyüglö ‑plɩɩ ‑fälɩ tatia ’mäklɩ. ‑Maa a ’saa’ ’uun nɩ, anyɩ ’lɩ ’mlɩ nyɔɔ ‑a jrä.» ²⁴Nyɔsʋaanyuku kpakua ’sʋgɩaa ’cifi nyra ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakö ’nua’ ’iin ’wli nɩ, wiili ’imäa’ bä ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre; ’sɩrɩ ’i nʋa’ ‑sisidɛɛ ’ii ’ü ’betre ’lɩ. ²⁵Nyɔɔ ’doo nya ji ’üün ‑gbala: «Nyüülü ’a ’paa’ ‑jie ’lɩ ‑jää ’üün bä Nyɔsʋaanyuku kapku ‑wälɩ ü ’kpɩa nyüü.» ²⁶’Sʋgɩanyüüa ’cifi nyra ’ɔa nyüü nya mi ’üa ’klɛɛ, ‑maa ’ünyɩ ’iin ’klüsa ‑a nʋ, ’be ŋalɛ ’blaa ’ümɩ nyüü ‑pɩ ’üün ’täkë ’kakla.

²⁷’Ünya ja ’üün, ’ünya ’sri ’üün juifëa tropina ’klɩ ’kä. ‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nya ‑gbala ’üün, ²⁸‑maa: «A ‑gbala ɩ ’amɩ ’mʋfasa, ’a ‑kanyɩ ’kpɩa nyüü nyɔɔlɔa ’nyrɩklɩ! ‑Maa ’asɩɛ ’anya ’a Jerusalɛɛmë ’ana ’kpɩkpɩadiili ’sie, ‑bɛ ’a ’bata ’amä amɩ nyɔɔlɔa ‑toru ’tata!»

²⁹Piɛɛrë nyra apotrë ‑mülü nya ’sa ’üün ‑gälɩ, ’ü ‑nëma: «Nyɔsʋa nyɔɔ kä ’ɔmä ’lɩträärä, ‑maa ‑mää nyɔɔ ‑a. ³⁰Ana tʋɩɩa Nyɔsʋa, ’ɔɔ ’ba ’kubre Jesulɔ ’a ’blaa’ ’taɩn ’lɩ ’a koloa’ ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ. ³¹’Ɔɔ Nyɔsʋa ’jrara, ’ɔnya nrörö ’ɔɔn ’Cifi nyra ’Lɩmlɩbanyɔɔ ’lɩ, ’ɔmä ’iin nʋ Israɛɛlë ’mä ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩtoro, ‑bɛ ’üa ‑balʋ ’mä cere. ³²Amɔlɔ nɩ, a ’jä ’imɩ, amɔ ‑bɛ ’Nyüna ‑Susulu Nyɔsʋa ‑nyɩa’ nyüülü ‑trääräa’ ’lɩ ’ɔmɩ.»

³³’Ü ’nua’ wiili ’ü ’paa’ ’wli nɩ, ’crɛ ’bla ’üün. ’Ünya ’nönröwli ’ümä ’üün ’bla. ³⁴‑Maa Farisinyɔɔ ’doo bä ɩ juifëa tropinaa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔɔ ’ü ’dara Gamaliɛɛlë. ‑Dɔkpɩanyɔɔ ’ɔ bä, ‑bɛ nyüüa ’fɩɔ ‑träärälɩ ’ɔmɩ. ’Ɔnya sɔwʋ tropina ’lɩ, ’ɔnya ’daa ü ’cere apotrëlü ‑fälɩ ‑kätɩ. ³⁵’Ɔnya ‑gbala nyüülü: «Israɛɛlënyüü ’amɩ, ’ba ‑tre wiili ’amäa’ nyüülü kʋa’ ‑pɩ ‑gba nʋ. ³⁶’I ‑kaaŋlʋ jrüü ‑a ‑si, nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Todasë nya ji, ’ɔ ‑nëma ’mʋfanyɔɔ ’ɔ bä. Nyüülü prɛa’ ’ɔɔn dɛrɩ bä kä nyüüa ‑duua ’samadɛɛ (400). ’Ünya ’bla ’ɔɔn, nyüülü kä ’fɩɔ ma prɛa’ ’ɔɔn dɛrɩ nya ‑gbagbakä, ’inyɩ ’lɩ ‑a tʋŋlɔ. ³⁷’Ii ‑sia’ nɩ, ’taɩn ’lɩ ’ü ‑jɩjraa’ nyüüa ’nyrɩ nɩ, Galileenyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Judasë, ’ɔnya ’sara nyüü ’kɔkɔmlɛ ‑gbagblɛ ü prɛ ’ɔɔn dɛrɩ. ’Ünya ’bla ’ɔɔn bɩa, nyüülü kä ’fɩɔ poa’ ’ɔɔn ’nyakli nya ‑gbagbakä. ³⁸‑Jäsɩ ’n ‑gbalaa’ ’amɩ ’saarɩ nɩ: ’anyɩ mala nyüülü kʋa’ ‑pɩ ’wʋ; ’ba ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ. ‑Bɛ ’üa dii, ’üa ’jrʋpa, ’ima ’daa nyüüa bobowlia wii nɩ, ’i ‑nëmä ’klɔɔtrʋ ‑a mi. ³⁹‑Maa ima bä Nyɔsʋaa wii nɩ, ’a ‑nëmä ’iin ’nyüglö ‑a ’nyüglö. ’Ama nʋ ’iin nɩ, Nyɔsʋa ’a fa tou.» ⁴⁰’Ünya we apotrëlü, ’ünya ‑gbagba ’üün ‑gbalɛfu ‑gälɩ, ’ünya ‑gbala ’üün, ’ü ‑kanyɩ ’pa Jesua ‑gä, ’ünya ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ. ⁴¹Apotrëlü nya ’cie juifëa tropina ’lɩ, dɔrʋ ’bla ’üün ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’nyiea’ ‑bɛ ’ü ‑jejreea’ ’üün ’ɔa ’nyrɩklɩa ‑gʋ. ⁴²‑Srɩ o ‑srɩ, ‑bakää Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ‑gbüüü ’lɩ, ’ünyɩ nyüüa ’kpɩkpɩakʋa ‑gʋ ‑a fio. ’Ü ’saa ’Mʋfagogo ’sɩrɩ Jesu bäa’ ’Kriisëlɔ.

Apotrë ’balɩ nyüü ‑uunsɔɔ ’ümä ’üün ‑gbaji

¹’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ’papla ‑gälɩ. Juifënyüülü ’paaa’ grɛɛkëwii ’pala ‑plɛlɩ wii Ebröönyüüa6.1 Ebröönyüü: ’A juifëlü ‑glooro ’a Israɛɛlë. Juifëlü ma ’paaa’ grɛɛkëwii nɩ, ‑pasa ‑pɩɔ ’ü ‑glooro. ‑Srɩ ‑mɩdoo ’lɩ nɩ, Jerusalɛɛmë Nyɔsʋaanyuku bäa’ ’ii ’üa ’kusroŋlëgë ’wlara ’üa jrüü. ‑gʋ, ‑bɛ ’ü ma ‑päää jijri ‑srɩ o ‑srɩ ’ünyɩ ’dara ’üa ’kusroŋlëgë nyüü ‑a. ²Apotrë ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔlü nya we ’wʋnyɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ ‑mülü, ’ünya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Inyɩ ’na ‑a ’na ’kä amä ‑plɩɩ Nyɔsʋaa mlɩa wii tɩ ‑bɛ amä nyüüa jijria ’lɩpääläkʋa ’jrʋpa kä. ³’Ii känyrɩ, ’na ‑wlajü ’amɩ, ’ba ’balɩ nyüü ‑uunsɔɔ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ, ü nyüü poa’ ’nyakli, ü ’Nyüna ‑Susu ’sia’ ’klɩ ‑bɛ ü ‑glaa’ ’lɩ, amä ’üün ’ia ’jrʋpalä ‑nyɩ. ⁴‑Bɛ amɔlɔ nɩ, amä Nyɔsʋaa bibiejrʋpa nyra Nyɔsʋaa ’wiipajrʋpa kä.»

⁵‑Jriaa ’fɩɔ ’nyiere wiili ’ü ’paa’ ’klɩ. ’Ünya ’balɩ Etiɛɛnë. ’Ɔa nyɔsʋaplɛ ‑sɔɔrɔwʋ ‑gböösa, ’Nyüna ‑Susu nya ’si ’ɔɔn ’klɩ. ’Ünya ’ba bɩa ’lɩ Filipë, Prokɔrë, Nikanɔrë, Timɔɔ, Pameniasë, nyra Antiɔɔsëbätäa nyɔɔlɔ paa’ juifëcɛcɩ ɔ ’ü ’daraa’ Nikolasë. ⁶’Ünya ja ’üün Apotrëa ’klʋɩ. ’Ünya ’pie ’üün klʋgbë ‑gälɩ, ’ünya bibie ’üa ’wli ’lɩ.

⁷Nyɔsʋawii möa ’doo, ‑bɛ Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü ’papla bɩa ‑gälɩa ’doo Jerusalɛɛmë, ‑gbɔsapɛrɩnyüü ’kɔkɔmlɛ toro bɩa Jesu plɛ.

JESUA PLƐTOROKƲ MÖ ‑PƖƆA ’FƖƆ

6.8–9.31

Juifëa ’cifu ’kpla Etiɛɛnë

⁸Etiɛɛnëlɔ nɩ, ’ɔa nyɔsʋaplɛtorokʋ6.8 nyɔsʋaplɛtorokʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ‑gbinanakʋ. ’bʋa ‑bɛ Nyɔsʋaa ’klü bä ’ɔɔn ’lɩ. ’Ɔ nörö nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ plɛklɩkalawii nyra ‑saragbia tie ’kɔkɔmlɛ. ⁹Nyüü ’doo nya sɔ juifëa ’sraaplanyuku ’doo ‑wälɩ, i ’ü ’daraa’ «Nyüülü ‑kanyɩa’ ‑goou bäa trarafa». ’Ünya ji ’ü nyra ’ɔɔn ’mä wii sɔsrɔ. ’Üa ‑tɔrʋpɩɔ bä juifë: ’ü sɔ bätëlë ’ü ’daraa’ Sirɛɛnë nyra Alesandrii, ’ünya sɔ bɩa Silisii nyra Asiia ’bre. ¹⁰‑Maa ’ünyɩ ’ɔɔn du ‑a du dɛtʋa ’mlɩ, ’be ’Nyüna ‑Susu ‑nyɛɛ ’ɔɔn dɛtʋa jejrekʋ6.10 Lukë 12.12; 21.15.. ¹¹’Ünya ’pɛɛ nyüü, ü ’ma ’ɔɔn ‑gbagblɛ ‑gälɩ ’kä, ’ü ’daa ‑maa: «A ’nu ’ɔɔn ’wli, ’ɔnya ‑jree Moisë nyra Nyɔsʋa ’ɔa ’papawiia ’mlɩ.» ¹²’Inya pla nyüü ’crɛ ’lɩ. Tagbü, ‑dɔkpɩanyüü, ’ünya blö Etiɛɛnë ‑gälɩ ’ünya ’kpla ’ɔɔn, ’ünya ja ’ɔɔn tropina ’lɩ. ¹³’Ü ja nyüü ’ümä ’ɔɔn ‑gbagblɛ ‑gälɩ ‑tʋ. Nyüülü ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’ɔa ’papawiia ’mlɩ nɩ, Moisëa ‑Dɔ nyra Nyɔsʋaa ’nyünanyuku ’ɔ ‑jejreea ’doo; ¹⁴a bä ‑plɩɩ ‑bɛ ’ɔ ’daa ‑maa Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu nya ‑plɩɩlɩ kʋa’ ‑pɩ ‑gbloooa, ’kä ’ɔnya ‑Dɔlʋ Moisë ‑nyɩa’ amɩ ’cici.» ¹⁵Nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ juifëa tropina ’lɩ nɩ, Etiɛɛnë ’ü tɛtɛklɩ tee; ’ɔa ’klʋɩ nya ‑beere ’aanjëa ’klʋɩ6.15 Ɛgësɔɔdë 34.29-30..

Wiili Etiɛɛnë ’palaa’ juifëa Tropina ’lɩ

¹‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nya ’bete ’ɔɔn: «Wiili ’ü ’saalɩ, ’cɩcasa bäsaa?» ²’Iibäa’ Etiɛɛnë: «’Na tʋɩɩ ’amɩ ‑bɛ ’na ‑wlajü ’amɩ, ’ba ponyakli ‑o! Ana Nyɔsʋa ɔ ’bʋaa’ ’wliklɩ, ’ɔ srara kä ’ɔa nyufa ana tʋ Abraamë ’taɩn ’lɩ ’ɔ ma kʋ käa’ Mesopotamiinyüüa ’bre, ’fɩɔwʋ ’ɔnya ’mä Araabätä ’prɛrɛ. ³’Ɔnya ‑gbala Abraamë: Sɔ ‑na ’bre nyra ‑na nyüü ‑gba, mi ’blɩlɩ ’nëmäa’ ‑mɩ srara ’ia ’mlɩ.7.3 Jenɛɛsë 12.1.⁴Abraamë nya sɔ Kalëdeenyüüa ’bre ’ɔnya mi Araa kʋkalɩ. ’Ɔa tʋ jäa’ nɩ, Nyɔsʋa nya ’ba ‑nyɛɛ ’ɔɔn, ’ɔnya ja ‑tɛ ’ɔɔn ‑taa ’blɩlɩ kä ’mlɩ ’a kʋa’ ‑plɩɩ7.4 Jenɛɛsë 11.31; 12.4-5.. ⁵’Ɔnyɩ ’nɩmɩ ’ɔɔn ‑tʋtʋ ’pɛ ’dee ‑a ‑nyɩ, ’pɛjɔ jräa’ ’ɔa boklu ’ɔnyɩ ’ɔmɩ ’ɔɔn ‑a ‑nyɩ. ‑Maa ’ɔ ‑gbala kä ’ɔɔn ’ɔnya ’ɔmɩ ’uun ‑nyɛɛa ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ’jüa ’jü. ’Be ’ɔnyɩ kä ’jʋ ‑a kä7.5 Jenɛɛsë 12.7; 13.15; 15.18; 17.8; 48.4.. ⁶Nyɔsʋa nya ‑gbala ’ɔɔn: ’Blɩlɩ kä ’mlɩ ‑na ’jü ’mäa’ kʋ nɩ, ‑mää ’üa ’bre ‑a; ‑gooudɛɛ ’ü nëmä ’lɩnrörö, ’ünya ’üün ‑gbigba nʋ nʋ ‑sɩa ‑duu (400). ⁷‑Maa ’blɩlɩ nëmäa’ ’üün ‑geeidɛɛ ’lɩnrörö nɩ, ’na ’mʋgbɛ nya ’blɩlɩa ‑gä ’böa. ’Ia ’fɩɔlʋ ma ‑si nɩ, ’kä ’ünya ’blɩlɩa ’mlɩ sɔ ’ümä ‑tɛ ’mɩ bibrie7.6-7 Jenɛɛsë 15.13-14; Ɛgësɔɔdë 3.12.. ⁸Nyɔsʋa nyra Abraamë nya ’pa kuö; nyɩberüa ’böbökʋ bä kä kuöa tie. ’Ii känyrɩ ’taɩn ’lɩ Abraamë ‑gua’ Isaakë nɩ, ’ɔ ’bö ’ɔɔn jrüü ‑uuntääa ‑srɩ ’lɩ. Isaakë ‑gua’ Jakɔɔbë nɩ, ’ɔnya ’bö ’ɔɔn; Jakɔɔbëa ’mʋgbɛ nya nʋ ‑glügbü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔläa ni.

⁹«Ana tʋɩɩa tʋɩɩlü nɩ, ’taɩn ’lɩ ’ü ‑tʋa’ Josɛɛfëa wasä nɩ, ’ünya ’pala ’ɔɔn Ejiipëtënyüü ‑gba ’peru. ‑Maa Nyɔsʋa bä kä ’ɔɔn dɛrɩ7.9 Jenɛɛsë 37.11,28; 39.2-4.. ¹⁰’Ɔnya ’ba ’ɔɔn ’ɔa ‑sʋɩa ’fɩɔ ’lɩ. ’Ɔ ‑nyɩ ’ɔɔn wiijejrekʋ, ’ɔnya nʋ ’iin Ejiipëtëa ’kɩɩ Faraɔɔn nya ‑wa ’ɔɔn. ’Kɩɩlɔ nya ‑tʋ ’ɔɔn Ejiipëtë nyra ’ɔa ‑gböööa ’wliklɩ7.10 Jenɛɛsë 41.39-41.. ¹¹‑Gbëkananie nya pala Ejiipëtëa ‑tʋtʋ nyra Kanaan a ’fɩɔ ‑gälɩ. ‑Sʋɛlɛ bä käa’ ’lɩ ‑mää ’ɛa ‑srɩ ’nyɩ ’pɛɛ, ana tʋɩɩa tʋɩɩ ’nyɩ ’jä kä jijrɛ ‑a ’ümä dɛɛji7.11 Jenɛɛsë 41.57; 42.1-2.. ¹²’Taɩn ’lɩ Jakɔɔbë ’nua’ ‑maa jijri bä Ejiipëtë nɩ, ’ɔnya ’saklɩ ’ɔnya blɔ ’lɩ ana tʋɩɩ. ¹³’Ü ‑ka mia’ ’sɔɔfa ’wʋ nɩ, Josɛɛfë nya ‑gbala ’ɔa ‑wlajü nyɔɔlɔ ’ɔ bäa’. Faraɔɔn nya jre ’ɔa nyüü. ¹⁴Josɛɛfë nya blɔ nyüü ü mi ’ɔa tʋ Jakɔɔbë nyra ’ɔa nyüüa ’fɩɔa ’klɛɛ; ’üa nyüüa ‑glʋɩtää ‑bɛ ‑pʋ ‑bɛ ‑gböö (75)7.14 Jenɛɛsë 45.9-10,17-18.. ¹⁵’Ii känyrɩ Jakɔɔbë nya mi Ejiipëtë. ’A ‑nyɛɛ ’ɔ järä; ’ɔɔ ‑bɛ ana tʋɩɩa ’fɩɔ. ¹⁶’Ünya fa ’üa jäjäa nü Sikɛɛmëbätä, ’ünya ‑träärä ’üün Abraamëa ’kuyulu ’ɔ ‑su käa’ ’ua ’mlɩ. Mölii ’ɔ nʋ ’ɔnya ‑srooro ’uun Sikɛɛmëbätäa tʋ Emɔɔrëa ’jü kälɩ7.16 Sikɛɛmëbätäa tʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Sikɛɛmëbätä ’lɩ»..

¹⁷«‑Bɛ ’taɩnlɩ wiili Nyɔsʋa ‑gbala käa’ Abraamë ’cicrea’ ‑wälɩ ’imäa’ nrörö nɩ, ana ‑glügbö nya ’paplagälɩ, ’ünya ‑sümlö Ejiipëtë. ¹⁸’Kɩɩ ‑moloo nya ’mä Ejiipëtëa ’bre ji, ɔnyɩa’ Josɛɛfë jre7.18 Ɛgësɔɔdë 1.8-10.. ¹⁹Yrʋ ’ɔ ma ’sara ana ’fua nyüü ‑bɛ ’ɔ ma nö ana tʋɩɩ ‑gbigba. ’Ɔ ma kpɛrɛ ’üün ’üa ’jülü ‑glooroa’ ‑plɩɩ ü tɩ ’üün ‑fälɩ ’ümä jä jä. ²⁰’A ’ia ’taɩnlɩa ’mlɩ Moisë ‑glooro ’ɔ ’na kä ’ɔnya kä kä Nyɔsʋaa ’tʋ. ’Ü ’fini ’ɔɔn ’klɩ ’ɔa tʋa nyuku ‑wälɩ ‑söplü tää7.20 Ɛgësɔɔdë 2.2.. ²¹’Taɩn ’lɩ ’ü bea’ ’ɔɔn ‑fälɩ nɩ, Faraɔɔn a ’ŋlëkayria nya dɔrɔ ’ɔɔn ’wʋ, ’ɔnya ’bʋa ’ɔɔn ‑beere ’ɔa ’mʋgbɛa nyɩbɛjʋ7.21 Ɛgësɔɔdë 2.3-10.. ²²’Asɩ Moisë nʋ Ejiipëtënyüüa wiia ’fɩɔa jejrekʋ, ‑bɛ ɔma ’pawii nyüüa ’fɩɔ ‑träärälɩ ’ɔmɩ ’ɔa nʋnʋdiia ’fɩɔa ’mlɩ. ²³’Ɔ ’jäa’ ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ nɩ, ’ɔnya mi ’ɔa ‑wlajü ’jäkalɩ, Israɛɛlëa ’jü. ²⁴’Ɔnya ’jä Ejiipëtënyɔɔ ‑bɛ ’ɔ nö Israɛɛlënyɔɔ ’doo ‑gbigba; ’ɔnya ’ba nyɔɔlɔa ’wli ’lɩa ‑gbi, ’ɔnya bɔtɔ Ejiipëtënyɔɔlɔ. ²⁵’Ɔa plɛ nɩnɩa ’ɔa ‑wlajü jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’bataa’ ’ɔmäa’ ’ɔɔn kälɩsrörö ‑bɛ ’ɔmäa’ ’üün ’lɩmlɩba. ‑Maa ’ünyɩ ’iin ’wli ‑a ’nu. ²⁶’Ia ‑srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, ’ɔnya ’jä ‑wlajü ’sɔɔ ‑bɛ ’ü ‑fuuö. ’Ɔnya ’pa ’üün ‑tɔɔ ’lɩ ü ’nönröwli, ’ɔnya ‑gbala ’üün: ‹’Na ‑wlajü ’amɩ, ‑mää ‑wlajü ’anyɩ bä? Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ‑fuuö le?› ²⁷‑Maa ‑mɔlɔ bɔtɔ ɩa’ ‑mɔlɔ, ’ɔnya ’tuto Moisë, ’ɔ ‑nëma: ‹Nyɔɔ ’plɛɛ ’daa ‑a ‑bä ana ’cifi nyra ana ‑gätʋnyɔɔ le? ²⁸‑Ale ’sɩrɩ ‑blaa’ braasrɩɩ Ejiipëtënyɔɔlɔ, ’asɩ ‑baata ‑mä ’mɩ ’blaa7.26-28 Ɛgësɔɔdë 2.14.?› ²⁹Moisë ’nua’ ’iin ’wli nɩ ’ɔnya fɔ ’ɔnya mi Madiaana ‑tʋtʋ ‑gälɩ nyɔtugbabre. ’Ɔnya ‑glooro ’lɩ nyɩbɛjü ’sɔɔ.

³⁰«’Ü ‑sia’ ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ, ’dʋgbalä ’ü ’daraa’ Sinaii, ä bäa’ ‑aaga ’lɩ nɩ, Nyɔsʋaa ’aanjë nya ’tɔrɔ Moisë ’klɩ tuu jɔlɔ fie käa’ ’ua ‑tɔrʋpɩɔ7.30 Ɛgësɔɔdë 3.2.. ³¹Moisë ’jäa’ ’iin nɩ, ’ɔa plɛklɩkala; ’ɔ ‑ka jijrö ɩ ’lɩ ’ɔmä ɩ ’iin ’nyügbatʋ ’cɩcasa ‑bɛ ’ɔ ’nu ’Pläkänyɔɔa ’papawii ’wli ‑bɛ ’ɔ ’pala ’ɔɔn wii ‑gba: ³²‹ ’Mɔɔ bä ‑na tʋɩɩa Nyɔsʋa; Abraamëa Nyɔsʋa, Isaakëa Nyɔsʋa, ’nyaa bä Jakɔɔbëa Nyɔsʋa.› Moisë tɩtrɛ ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ tɛ ’ɔɔn ’klɩ. ³³Nyɔsʋa nya ‑gbala ’ɔɔn: ‹ ’Balɩ ‑na ’sii, ’be ‑plɩɩlɩ ‑nyüüglöa’ ’i pa, ’mɔɔ kä. ³⁴’N ’jä ’kasa ’sɩrɩ ’na ‑glügbö ’jääa’ ‑sʋɩ Ejiipëtëa ’bre; ’n ’nu ’üa ‑sɩsrakʋ ’wli, ’nyaa ’cie ’mä ’üün ’lɩmlɩba. ’Ii känyrɩ ji ’mä ‑mɩ Ejiipëtë blɔ7.33-34 Ɛgësɔɔdë 3.7-10..›

³⁵«’A Moisëlɔ ’ünyɩ ’bataa’, ɔ ’ü ’bete ɩa’ ‑maa: ‹ Nyɔɔ ’plɛɛ ’daa ‑a ‑kaama amɩ ‑bɛ ‑a ‑bä ana ‑gätʋnyɔɔ le?› ’Ɔɔ Nyɔsʋa blɔ ’ɔmä ’üa ’cifi nyra ’üa ’lɩmlɩbanyɔɔ bä; ’a ’aanjëlɔ kʋ ɩa’ tuu jɔlɔ fie ɩa’ a ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ’ɔɔ Nyɔsʋa ‑srörö kälɩ ’ɔnya ‑gbala Moisë. ³⁶’A Moisëlɔ ’cie ’üün, ’ɔ nʋ plɛklɩkalawii nyra ‑saragbia tie Ejiipëtëa ’bre, ‑Fɔflɔɔ ’Tanie ’lɩ nyra ‑aaga ’lɩ; ’ɔ nʋ ’iin ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ7.36 Ɛgësɔɔdë 7.5..

³⁷«’A Moisëlɔ ’ɔɔ ‑gbala Israɛɛlëa ’jü ‑maa: ‹ ’Pläkänyɔɔ, ’ana7.37 ’Pläkänyɔɔ, ’ana: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Nyɔsʋa nya ’amɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑moloo jaa ‑beere ’mɔɔ; ’ana ‑wlajüa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔmä tɛ7.37 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra bɩa: ’ba po ’ɔɔn ’nyakli. Tɛ Deteronɔɔmë 18.15..› ³⁸’Ɔɔlɔ nɩ, ’taɩn ’lɩ ‑glügböa ’fɩɔ bä käa’ ‑aaga ’lɩ nɩ, ’ɔɔ bä kä ’lɩ, ’ɔ bä kä ’aanjëlɔ ’pala käa’ Sinaiia ’dʋgba ’wli wii. Nyɔsʋa ‑nyɩ ’ɔɔn ’papawiili ‑nyɛɛa’ ’klä ’ɔmä amɩ ’iin ‑nyɩ7.38 Ɛgësɔɔdë 19.1–20.17; Deteronɔɔmë 5.1-33.. ³⁹Ana tʋɩɩ ’nyɩ ’nyie ‑a ’nyie ’ümä ’lɩ ’ɔɔn ‑träärä; ’ü jrara ’ɔɔn, ’ünya ’blöö ’üa bobowli Ejiipëtë dɛrɩ7.39 Nɔɔbrë 14.3.. ⁴⁰’Ünya ‑gbala Arɔɔn7.40 Arɔɔn: Moisëa ‑wlajʋ kpakö. Tɛ Ɛgësɔɔdë 6.20; 7.7. Leviia ‑glügbönyɔɔ ’ɔ bä. ’Ɔɔ ‑kätɩ bä kä Israɛɛlëa ’pɛrɩnyɔɔ kpakö.: ‹ Nʋ ana nyɔsʋaɩɩ, ’ümäa’ amɩ ’nyʋfɔ ’klɩ ‑ta; ’be Moisëlɔ ’ciea’ amɩ Ejiipëtëa bätä, wiili jräa’ ‑nyɛɛ ’ɔɔn ‑gälɩ anyɩ ’iin jre ‑a jre7.40 Ɛgësɔɔdë 32.1..› ⁴¹’A ’ia ’taɩn ’lɩa ’mlɩ, ’ünya nʋ bruujʋ, ’üa ‑pʋpʋadɛɛ, ’ünya ’sa ’ɔɔn ‑gbɔ. ’Üa ‑pʋpʋa bruujʋlɔ ’ü nʋa’ nɩ, ’ünya nʋ ’ɔa ‑glɩsɩglɩsɩ7.41 Ɛgësɔɔdë 32.2-6.. ⁴²‑Maa Nyɔsʋa nya be ’üün ‑gälɩ ’klɩ, ’ɔnya ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ ü trara ’jrʋ ’wli, ü trara ‑seple nyra ‑särë ’wli, ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkʋ ’lɩ:

Israɛɛlëa ‑glügbö,

’mɔɔ ’a ’sa ‑gbɔ nyra ’sraka,

’taɩn ’lɩ ’a ‑sia’ ‑aaga ’lɩ ‑sɩa ‑glʋɩmlɔɔ?

⁴³’A ‑gbötö Molɔkënyɔsʋaa ‑tete,

nyra ’ana nyɔsʋa Refanëa ‑särëeju,

‑taa ‑wäsɩalë ’a nʋa’ ’üü ’a trarawli!

’A ’ia ‑gʋ ’nyaa ’amɩ kpaun faa, ’anya ’lɩdɛrɩtʋŋlɔa ’kä ’anya Babilɔɔnëa ’bre ’wʋsi7.42-43 Tɛ Amɔɔsë 5.25-27. Molɔkënyɔsʋa: Nyüülü ma kʋa’ Kanaan a ’blɩ, ’üa nyɔsʋaɩɩa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔsʋa ’doo. Nyüü ’ü ma nö ‑bɛ ’ü ’saa ‑gbɔ. Refanëa ‑särëeju: ’Üa ‑kätɩ nyɔsʋa ’ü ma ‑pʋpʋaa’, ’ɔɔ ü ’dara ‑tʋtʋ ’pɛlɛ ’ü ’daraa’ Saturënëa nyɔsʋa..

⁴⁴«Ana tʋɩɩ ma ’klaa Nyɔsʋaa Kuöa ‑Tete ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑gbala käa’ Moisë ‑aaga ’lɩ nɩ, ’asɩ ’ɛ pala. Nyɔsʋa ‑gbala kä Moisë ‑maa: ‹’Sɩrɩ ‑jäa’ ’uun ’asɩ ‑a ‑paa ’uun7.44 Ɛgësɔɔdë 25.40.›. ⁴⁵’Asɩ ’i nʋ, ’ɛ sɔa’ ana tʋɩɩa tʋɩɩ kälɩ nɩ, ana tʋɩɩ nya dɔrɔ ’ɛɛn ’wʋ. ’Üü ‑bɛ Josuee nya ‑gbötö ’ɛɛn; ’ünya dɔrɔ ’blɩlɩ Nyɔsʋa ’ba kä ana ’nyüamlɩjraranyüü kälɩ ’ɔnya ‑nyɩ ’iin ana tʋɩɩ. ’Ɛnya kʋ ‑plɩɩ kʋ kʋ ’Kɩɩ Daviidë nya jrä ‑plɩɩ ’ɛɛn7.45 Josuee 3.14-17.. ⁴⁶Daviidëlɔ nɩ, ’ɔ kä Nyɔsʋa ’tʋ, ’ɔnya ‑gbala Nyɔsʋa ’ɔmä nyuku ’pa ’ɔmä Jakɔɔbëa Nyɔsʋa ‑nyɩ. ⁴⁷‑Maa Salomɔɔ ’ɔɔ ’pa nyukulu7.47 1 ’Kɩɩ 6.1-38; 2 Kroniikë 3.1-17.; ⁴⁸‑bɛ ’Wʋsi Nyɔsʋa ’nyɩ kʋ nyüüa ’papanyëka ‑wälɩ ‑a, ’sɩrɩ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ‑gba käa’:

⁴⁹’Pläkänyɔɔ nɩnɩa: Cɛ bä ’na ’kɩɩ ’kpata,

‑tʋtʋ bä ’na böklia kpö.

Nyuku ’plɛɛ ’amä ’pa ’amä ’mɩ ‑nyɩ le?

’Aiɛ ‑a ’plɛɛ nëmä ’na ‑fʋflʋpalafa bä le?

⁵⁰‑Mää ’mɔɔ ’nyɩ ’ia ’fɩɔlʋ nʋ7.49-50 Esaii 66.1-2.?

⁵¹«’A ’sunyakliwli, ’ana polu nyra ana ’nyakli kala! ’A nɩnɩa ’a ‑nëmä ’lɩ ’Nyüna ‑Susu ‑a ‑träärä. ’Sɩrɩ ’ana tʋɩɩ ma bäa’ ’asɩ ’ana ’mʋgbɛ bä! ⁵²Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’plɛɛ ’ünyɩ ‑gbigba nʋ le? ’Ü ’bla nyüülü ’paa’ ’Klɩgänyɔɔa jijigä. ’Saarɩ ’sɔɔwʋ nɩ, ’anya ’Klɩgänyɔɔlɔ ’sa ’anya ’ɔɔn ’bla7.51-52 Esaii 63.10; 2 Kroniikë 36.16; Matiö 23.31.! ⁵³’Amɔlɔ Nyɔsʋaa ‑sröröa’ ’aanjë kälɩ ‑bɛ ’ɔ jaa’ ’ɔa ‑Dɔ, ’anyɩ ’lɩ ’umɩ ‑a ‑träärä!»

Etiɛɛnëa jäjäkʋ

⁵⁴’Ü ’nua’ wiili Etiɛɛnë ’paa’ ’wli nɩ, ’crɛ nya ’bla ’üün ‑gböösa, ‑bɛ ’ü mlö ’mä ’ɔa ‑gʋ. ⁵⁵‑Maa ’Nyüna ‑Susu ’si Etiɛɛnëlɔ ’klɩ. ’Ɔ ’jraraa’ cɛ ’nyükä nɩ, ’ɔnya ’jä Jesu ‑bɛ ’ɔ ’nyüglö Nyɔsʋaa ’dupa ’pɛlɩ. ⁵⁶’Ɔ ‑nëma: «’Ba tɛ ’lɩ! ’N ’jää cɛ ’wʋ ‑bɛ ’ɛ ‑gaaamlɩ, ‑bɛ Nyɔɔa ’Jʋ ’nyüglö Nyɔsʋaa ’dupa ’lɩ.» ⁵⁷‑Maa nyüülü nɩ, ’ünya ’kpölɩkä, ’unya kala ’üa ’nyakli; ’üa ’fɩɔ nya ‑gblɔɔɔ ’ɔɔn ‑gälɩ ’kä. ⁵⁸’Ünya ’cie ’ɔa ’klüa nɔ bätä, ‑bɛ ’ü ’kakla ’ɔɔn ’täkë. Nyüülü bä käa’ ’ia ‑jria ’lɩ nya ‑nyɛnyɛ ’üa ’koti ‑sëgbanyɔklɔ ’doo ’ü ’daraa’ Sɔɔlë7.58 Nyüülü bä käa’ ’ia ‑jria ’lɩ nɩ, a jresaa ’a nyüülü känyrɩ bäa’ (Akëtë 6.13). Nyɔsʋaa ‑Dɔ nɩnɩa, ’üü ‑kätɩ be ’täkë (Levitiikë 24.14; Deteronɔɔmë 17.7).. ⁵⁹’Ü ’kakla ’ɔɔn ’täkë ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa: «’Pläkänyɔɔ Jesu, fa ’na ‑susu!» ⁶⁰’Ɔnya blö ’koti ‑gälɩ, ’ɔnya ’pawii ‑gböösa ’ɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, cere ’üün ‑taa ‑balʋlʋ!» ’Ɔ bɩaa’ ‑plɩɩ ’saa wiipapakʋ ’ɔnya jä7.60 Lukë 23.34..

¹Sɔɔlë po nyüülü ’blaa’ Etiɛɛnë ‑gälɩ.

Sɔɔlë nö ’cɛcɩnyüü ‑gbigba

’A ’ia ‑srɩlɩa ’mlɩ nyüü ’bala Jerusalɛɛmëa ’cɛcɩnyüüa ‑gbigbanʋnʋkʋ ‑gböösa. Nyüüa ’fɩɔ nya ‑gbaala Judee nyra Samariia ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’kä. Apotrëa ’doo ’üü ’nyɩ ’kousɔ. ²’Cɛcɩa ’cɛcɩnyüülü pɩɛa’ Nyɔsʋa nya ‑tʋ Etiɛɛnë, ’ünya ’wuö ’ɔmɩ ‑gböösa8.2 ’wuö ’ɔmɩ ‑gböösa: ’Üa ‑dɔa ’mlɩ nɩ, ’ünyɩ ’wuö nyɔɔlɔ kä ’pɔnɩkʋ bäa’ ’täkëa ’kaklakʋ ‑a. Lukë ma ’salɩ wiili kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’i bä Etiɛɛnëa jäjäkʋ ’nyɩ ’cɩcasa ‑a bä.. ³‑Maa Sɔɔlëlɔ nɩ, ’ɔ ’bata ɔ bɩa ’cɛcɩnyüüa ’fɩɔ; ’ɔ papa nyëka ‑wälɩ, ’ɔ ’babalɩ nyɩberü nyra ’ŋlëgë ’klüsa ’kä ’ɔ ma ’papa ’üün ‑jie ’lɩ.

Filipë ’sara ’mʋfagogo Samarii

⁴’I känyrɩ ’cɛcɩnyüülü ‑gbagba ɩa’ ’kä nya mi ‑pɩɔa ’fɩɔ nyɔsʋaawii ’pala. ⁵Filipë nya mi Samariia bätä ’dööa ’mlɩ ‑bɛ ’ɔ ’sara ’lɩ ’ia nyüü ’Kriisëa ‑gä. ⁶Nyüü ’kɔkɔmlɛ ma po wiili ’ɔma ’saaa’ ’lɩ ’nyakli, ‑bɛ ’ü ma ’jäa’ ‑saragbia tielë ’ɔ ma nöa’ nɩ, ’ü po ’ɔɔn ’nyakli ’mʋfasa. ⁷‑Frepasisi ma ’kpöö ‑gböösa ‑bɛ ’i ma ’cecie nyüü ’kɔkɔmlɛ ’lɩ. Nyüülü kä ‑gbaa dii jäa’ nyra bɔʋlɩnyɛrɛnyüü ’kɔkɔmlɛ ’pʋɔ. ⁸Dɔrʋ ’kɔkɔmlɛ nya ’si bätäläa ’mlɩ.

⁹‑Minanʋnyɔɔ ’doo bä kä bätäläa ’mlɩ, ’ɔɔ ’ü ’dara kä Simɔɔ. ’Ii ’ɔ ma nö ‑bɛ ’ɔ ma kala Samariia nyüü plɛ ’klɩ ’plɔʋplɔʋ. ’Ɔ ’dara ’ɔa nyufa nyɔɔ kpakö. ¹⁰Sɔ ’jüplö ‑gälɩ ‑a ‑tɔɔ tagbö ‑gälɩ, nyüüa ’fɩɔ ma po ’ɔɔn ’nyakli, ‑bɛ ’ü ma nö: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, Nyɔsʋaa ’klü ’ɔ bä, ’klülü ’ü ’daraa’ ’Klü Kpakü8.10 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, Nyɔsʋaa ’klü kpakü ’ɔ bä..» ¹¹Simɔɔ kätɛ ’ɔnya nʋ ‑mina ’ɔnya kala nyüü plɛklɩ, ’ia ‑gʋ ’ü po ’ɔɔn ’nyakli ‑gböösa. ¹²‑Maa Filipë jia’ ’üün ’mʋfagogolä ’paaa’ Nyɔsʋaa ’kamaplä nyra Jesu ’Kriisëa ’nyrɩa ‑gä ‑gbala nɩ, ’ü ’dara ’iin wii; ’ünya ’pala ’nɩ ’wli, ’palɩ nyɩberü ‑a ‑paalɩ ’ŋlëgë. ¹³Simɔɔa ’mʋgbɛ nya ’dara ’iin wii. ’Ɔ ’palaa’ ’nɩ ’wli nɩ, Filipë ’ɔ prɛdɛrɩ. ’Ɔ ’jää ‑saragbia tie nyra plɛklɩkalawiili nröröa’ ’i kala ’ɔɔn plɛ ’klɩ.

¹⁴Apotrëlü bäa’ Jerusalɛɛmë ’nua’ ‑maa Samariia nyüü ’a nyɔsʋaawii ’klɩnyiere nɩ, ’ünya blɔ ’lɩ Piɛɛrë nyra Jaan. ¹⁵’Ü ’tɔa’ nɩ, ’ünya bibie nyüülüa ’wli ’lɩ Nyɔsʋa, ’ɔmä ’üün ’Nyüna ‑Susu ‑nyɩ, ¹⁶’be ’u ‑kaaŋlʋ ɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ‑gälɩ ’cere; ’nɩ ’wlia ’doo ’ü ’pala ’Pläkänyɔɔ Jesua ’nyrɩklɩ. ¹⁷’I känyrɩ Piɛɛrë nyra Jaan nya ’pepe ’üün klʋgbë ‑gälɩ, ’Nyüna ‑Susu nya ’cere ’üün ‑gälɩ. ¹⁸Simɔɔ jrea’ ’saa ’Nyüna ‑Susu ’cere ’üün ’lɩ ’taɩn ’lɩ apotrëlü ’pepea’ ’üün klʋgbë ‑gälɩ nɩ, ’ɔnya ja mölii ’ɔmä ’üün ‑nyɩ, ¹⁹’ɔ ‑nëma: «’Ba ‑nyɩ bɩa ’mɩ ’klülü, ‑bɛ nyɔɔ ‑o nyɔɔ ’mäa’ klʋgba ‑gälɩ ’pie nɩ, ’Nyüna ‑Susu ’mä ’ɔɔn ’lɩ ’cere.» ²⁰’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «Jä, ‑nyra ‑na mölii ’sɔ! ‑Na plɛ nɩnɩa dɛɛlɛ Nyɔsʋa ‑nyɛɛa’ nyɔɔ ’flɛɛlɩ nɩ, ‑mrɛɛɛ ‑a nʋ mölii ‑a ‑su ’ɛ ‑mɩ! ²¹‑Nyɩ ‑taa wiilia ’mlɩ dɛɛ ‑a kälä; ‑nyɩ kä ‑a kä ‑mä ’nɩmɩ ’lɩ dɛɛ kälä, ’be ‑na plɛ ’nyɩ ’klɩ ‑a ‑gä Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ. ²²’I känyrɩ ’pie ’ia plɛbʋbɔkʋlʋ, ’kä bibie Nyɔsʋa8.22 Nyɔsʋa: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’Pläkänyɔɔ. ’ɔmä ‑mɩ wiili ‑na plɛ boboa’ cere, ima ’wʋ ’iin ’klɩ. ²³’N jre ’iin ’sɩrɩ dɛɛnyü ’sia ‑mɩ ’klɩ, ‑bɛ ‑kpasraa’ ‑balʋ ‑gba.» ²⁴’Iibäa’ Simɔɔ nɩ: «’Ana ’mʋgbɛ ’ba bibie ’Pläkänyɔɔ ’na ‑gʋ, dɛɛ ‑pɩ ’mɩ nʋ, wiili ’a ’paa’ ‑plɩɩ ’ia ‑gʋ.»

²⁵Piɛɛrë nyra Jaan bɩaa’ wiili bäa’ Nyɔsʋa nyra ’Pläkänyɔɔa wiia ’papakʋ nɩ, ’ünya ’blöö Jerusalɛɛmë dɛrɩ ‑bɛ ’ü ’sa ’Mʋfagogo Samariinyüüa bätë ’kɔkɔmlɛa ’mlɩ.

Etiopiia ’jrʋpafɛnyɔɔ kpakölɔ ’nyierea’ Nyɔsʋawii ’klɩ

²⁶’Pläkänyɔɔa ’aanjë nya ‑gbala Filipë: «Sɔwʋ ‑a mi ’jrʋa ’wʋsɔrɔfaa ’dupa ’pɛlɩ8.26 ’jrʋa ’wʋsɔrɔfaa ’dupa ’pɛlɩ: ’Ii ‑gögbii ’dara «sud»., fa ’nyʋfɔlʋ möa’ Jerusalɛɛmë nyra Gasabätäa mlɩ.» ’Nyʋfɔlʋ ’nyɩ ‑sisia. ²⁷Filipë nya sɔwʋ ’ɔnya mi. ’A ’nyʋfɔ mlɩ ’ɔ jrä Etiopiinyɔɔ ’doo, ’ü wa ’ɔɔn. Nyɔɔlɔ bä nyɔɔ kpakö Etiopiia ’bre. ’Kɩɩŋlʋʋlɔ ’ü ’daraa’ Kadaasë8.27 Kadaasë: ‑Mää ’ɔa ’cɩca ’nyrɩ ‑a, ‑maa ’asɩ ’ü ’dara ’kɩɩŋlʋʋa ’fɩɔ Etiopii, ’sɩrɩ Ejiipëtë nöa’ ‑plɩɩ Faraɔɔn, ’üa ’kɩɩa ’nyrɩ., ’ɔ ‑nyɩ ’ɔɔn ’ɔa ’bɩɔa ’fɩɔa ’nyiöligääläkʋ kälɩ. Jerusalɛɛmë nyɔɔlɔ ji ɩ ’ɔmä Nyɔsʋa bibie. ²⁸’A ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔ ’blöö ɩ dɛrɩ ’ɔa jakasɩa ’mlɩ ‑bɛ ’ɔ ‑täsä ɩ ‑pɔɔkʋlʋ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii ‑jɩjraa’. ²⁹‑Susu nya ‑gbala Filipë: «Mumlö jakasɩlɛ kʋa’ ‑plɩɩa ‑gba.» ³⁰’Ɔnya fɔ ’ɔnya mi ’lɩ, ’ɔ ’tɔa’ ’lɩ ‑gba nɩ, ’ɔ po nyɔɔlɔ ’nyakli ‑bɛ ’ɔ ‑täsä nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaiia ‑pɔɔkʋ, ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «‑Nöö wiili ‑täsäa’ ’wli?» ³¹’Iibäa’ nyɔɔlɔ nɩ: «Nyɔɔ ma ’nyɩ ’mɩ plɛ ’lɩ ‑a ’sasra, ‑asɩ ’nyaa ’iin ’wli ’nu le?» ’Ɔnya ‑gbala Filipë ɔ ’jra ’ɔmä ’ɔa ‑gba kʋ. ³²‑Jää wiili ’ɔ ‑täsä ɩa’ nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩ:

’Ü fa ’ɔɔn ‑beere ‑bablɛɛ ’ü fa ‑plɛlɩbökalɩ;

‑beere nyɔɔ ’böbö ‑bablëëjʋa ‑gbaa ’ŋuei ‑bɛ ’ɔnyɩ cɛ mɛ.

’Ɔnyɩ mɛ ‑a cɛ.

³³’Ü ’bö ’ɔɔn ’klɩ, ’ünyɩ ’ɔɔn ’casɩ ‑a ‑nyɩ ’ɔmä wiili ’ɔ ’bataa’ nʋ.

Nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’ɔa ’jüa ‑gä ’pa le?

’Ü ’ba ’ɔɔn ’ɔa ’klä kälɩ ‑pɩ ‑tʋtʋ ‑gälɩ8.33 Esaii 53.7-8..

³⁴Nyɔɔlɔ ’ü waa’ nya ’bete Filipë: «’N bibie ‑mɩ, nyɔɔ ’plɛɛ kä ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔlɔ ’paa le? ’Ɔa ’mʋgbɛ? ‑Maa nyɔɔ ‑moloo?» ³⁵Filipë nya dɔrɔ wii ’wʋ, ’a ‑plɩɩlɩ ’ɔ ‑täsäa’ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ɔ ’bala ’ɔnya ’pala ’ɔɔn ’Mʋfagogolä ’paaa’ Jesu ‑a ‑gä ‑gba. ³⁶’Ü möa’ a ’doo nɩ, ’ünya ’tɔ ’nie ’dee ‑gba. Nyɔɔlɔ ‑nëma: «‑Jää ’nie, ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ‑a ’pala ’nɩwli?» ³⁷’Iibäa’ Filipë nɩ: «‑Ama nʋ ‑na plɛa ’fɩɔ, ‑ama toro ’iin plɛ nɩ, ’i ’mrɛɛ i nrörö.» ’Iibäa’ nyɔɔlɔ nɩ: «’N jre ’iin ’sɩrɩ Jesu ’Kriisë bäa’ Nyɔsʋaa ’Jʋ8.37 ‑Taa waklüülü 37 ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ³⁸Nyɔɔlɔ nya ‑gbala jakasɩtierenyɔɔlɔ ɔ ’nyüglö; ’ɔ nyra Filipë nya ’cie, ’üa ’sɔɔ nya mi ’nielɛa ’mlɩ, Filipë nya ’pa ’ɔɔn ’nɩwli. ³⁹’Ü ’ciea’ ’nie ’lɩ dotro ’Pläkänyɔɔa ‑Susu nya fupo Filipë ’unya fa ’ɔɔn. Nyɔɔlɔ ‑kanyɩ ’jä ’ɔɔn ‑a, ‑maa ’asɩɛ ’ɔnya fa ’ɔa ’nyʋfɔ ’ɔnya mi; dɔrʋ ’si ’ɔɔn ’klɩ. ⁴⁰Filipëlɔ nɩ, ’ɔnya ’tɔrɔ bätälä ’ü ’daraa’ Asotë. ’A ‑nyɛɛ ’ɔ fa ’ɔ mö ‑bɛ ’ɔ ’saa ’Mʋfagogo bätëa ’mlɩ. ’Asɩ ’ɔ nʋ nʋ ’ɔnya ’tɔ bätälä ’ü ’daraa’ Sesaree.

Sɔɔlë ’nyiere nyɔsʋaawii ’klɩ

¹‑Bɛ ’ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Sɔɔlë ’nyɩ sɩa ’Pläkänyɔɔa ’wʋnyɛrɛnyüü ‑gbigba nʋnʋkʋa ‑gʋ ‑a, ‑bɛ ’ɔ nö ’ɔmä ’üün ’bla. ’Ɔnya mi ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö ’jäkalɩ, ²’ɔmä ‑pɔɔkɩ ‑jɩjra ’ɔmä ’ɔɔn ‑nyɩ, juifëa ’sraaplanyëka bäa’ Damasëbätä ’lee nɩ, ’ɔmä ’lɩ mi. Ɔma ’järä ’lɩ nyɩberü ’aiɛ ’ŋlëgë üma prɛ Jesua ’Nyʋfɔa Nyüü9.2 ’Nyʋfɔa Nyüü: ’A ’nyrɩlɩ ’ü ‑nyɩa’ Jesua ’wʋnyɛrɛnyüü. Nyüülü ü bobo ‑maa Jesu bä ’nyʋfɔlʋ ’baaa’ ’lɩ nyüü mlɩ nɩ, ’üü ’ü ’dara ’saa. Jaan a ‑pɔɔkʋ ’lɩ, Jesu nɩnɩa ’ɔɔ bä ’nyʋfɔlʋ möa’ Tʋa ‑nyɛɛ (Jaan 14.6). ’A ’ia ‑gʋ ’ü ’dara ’cɛcɩnyüü «’Nyʋfɔa Nyüü». dɛrɩ nɩ, ’ɔmä ’üün kpasa ‑bɛ ’ɔmä ’üün Jerusalɛɛmë ja. ³’A ’nyʋfɔ mlɩ ’ɔ bä, ’ɔ ’a Damasëbätä ’tɔtɔkʋ bɩa, ’ɔmä ’wʋŋëŋlɛkalɩ mi nɩ, cɛlɩa ’napɛ ŋʋala ‑plɩɩlɩ ’ɔ bäa’. ⁴’Ɔnya blö ‑bɛ ’ɔ ’nöö mlɩa wii ’wli ‑bɛ ’i nö: «Sɔɔlë, Sɔɔlë, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑nö ’mɩ ‑gbigba le?» ⁵’Iibäa’ ’ɔɔn nɩ: «Ɔ bälɩ le, ’Pläkänyɔɔ?» ’Pläkänyɔɔ nya ‑gbala ’ɔɔn: «’Mɔɔ Jesu bäsaa, ’mɔɔ ‑nö ‑gbigba. ’Inya ’lɩklaa ‑mä ‑papatuu9.5 ‑papatuu: Nyüülü ma ’nyɛrɛa’ bruu ‑gba ’üü ma ’klaa ’samaa tuu kälɩ. ’A ’u ’ɔ ’paplaklɩ. Bree ma ‑srörö ‑plɩɩ ’lɩ ’ɛ ‑nëmäa’ ‑srörö nɩ, ’uu ’ü ’floo ’ɛmɩ ’ɛa ‑gbanyɛrɛnyɔɔ ’floo ’ɛmɩ ’ɛmä ’nyʋfɔ ’wʋ ji. ’Üa ’taɩn ’lɩ nɩ, ama ’daa Nyɔsʋa ‑sɔɔrɔ ’wli ’klɩ nɩ, ’fʋflɛsa bäsaa, ’asɩ ’ü ’dara ’sama nʋnʋgbi. ’klɩ ’nyüglö9.5 ’Inya ’lɩklaa ‑mää ‑papatuu ’klɩ ’nyüglö: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..» ⁶Ŋalɛ ’blaa ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ tɩtrɛ, ’ɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, dɛplɛɛ ‑baata ‑a nʋ le?» ’Pläkänyɔɔ ‑nëma9.6 Ŋalɛ ’blaa ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ tɩtrɛ, ’ɔ ‑nëma: «’Pläkänyɔɔ, dɛplɛɛ ‑baata ‑a nʋ le?» ’Pläkänyɔɔ ‑nëma: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.: «Sɔwʋ, ’jra bätä. Dɛɛlɛ ‑nëmäa’ nʋ nyɔɔ nya ‑mɩ ‑gbalaa.» ⁷Nyüülü fala ɩa’ Sɔɔlë nya ’nyüglö ’üa ’mä ‑bɛ ’üa ‑fʋflʋ. ’Ü ’nöö ’papawii ’wli ‑maa ‑mää nyɔɔ ’ünyɩ ’jä. ⁸Sɔɔlë nya sɔwʋ, ‑maa ’ɔ ‑jiea’ ’nyü nɩ, ’ɔnyɩ ’jä dɛɛ ’wʋ ‑a. ’Ünya ’kpla ’ɔa ’darʋ ’ünya fa ’ɔɔn Damasëbätä. ⁹’Ɔ ‑si jrüü tää ’ɔnyɩ ’jäkä ‑a, ’ɔnyɩ jidɛɛ ‑a, ’ɔnyɩ ’mlamla ‑a.

¹⁰Jesua ’wʋnyɛrɛnyɔɔ ’doo bä kä Damasëbätä, ’ɔa ’nyrɩ bä Ananiasë. ’Pläkänyɔɔ nya ’tɔrɔ ’ɔɔn ’nyü ‑gälɩ ’ɔnya we ’ɔɔn: «Ananiasë!» Ananiasë nya ’nyie: «’N bä ‑plɩɩ ’Pläkänyɔɔ.» ¹¹’Iibäa’ ’Pläkänyɔɔ nɩ: «Mi ’nyʋfɔlʋ ’ü ’daraa’ ‹’Klɩgä ’nyʋfɔ› ’ua mlɩ nɩ, ’betre Judasëa nyuku ‑wälɩ nyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Sɔɔlë ’ɔa ‑gʋ; Tarësë ’ɔ sɔ. Nyɔsʋa ’ɔ bibie ’lee, ¹²’ɔnya ’järä ’ɔa ’nyü ‑gälɩ nyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Ananiasë. ’Ɔnya pa ’ɔɔn dɛrɩ ’ɔmä ’ɔɔn klʋgba ‑gälɩ ’pie, ‑bɛ ’ɔmä ’sɔɔwʋ ’käjä.» ¹³’Iibäa’ Ananiasë nɩ: «’Pläkänyɔɔ, ’n ’nrörö nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩa ’nyrɩ nyüü ’kɔkɔmlɛa mlɩ ’sɩrɩ ’ɔ nʋa’ bʋbɔgbi ’kɔkɔmlɛ ‑na nyüülü berea’ ’klɩ ‑gba Jerusalɛɛmë; ¹⁴’sɩrɩ ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü ‑nyɩa’ ’ɔɔn ‑pɔɔkʋ ’ɔmä nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ ‑tɛklɩ, ü bibriea’ ‑na ’nyrɩklɩ, ’kpla.» ¹⁵‑Maa ’Pläkänyɔɔ nya ‑gbala ’ɔɔn: «Mi! ’A nyɔɔlɔ ’n ’baa’ ’lɩ ’ɔmä ’na ’nyrɩ ’plä ’klɩsrara: nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ’klɩ, ’üa ’kɩɩɩa ’klɩ, nyra Israɛɛlëa ’klɩ. ¹⁶‑Sʋɛlɛ kä ’fɩɔ ’ɔmäa’ ’jä ’na ’nyrɩklɩa ‑gʋ nɩ, ’nyaa ’ɔmɩ ’ɛɛn sraraa.» ¹⁷Ananiasë nya mi. ’Ɔnya pa nyüköli, ’ɔnya ’pie ’ɔa ’dari Sɔɔlë ‑gälɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «‑Wlajʋ Sɔɔlë, ’Pläkänyɔɔ Jesulɔ ’tɔrɔa’ ‑mɩ ’klɩ ’nyʋfɔ mlɩ nɩ, ’ɔɔ blɔ ’mɩ ‑mä ’käjä, ‑bɛ ’Nyüna ‑Susu ’mä ‑mɩ ’lɩ ’si.» ¹⁸’A ‑plɩɩ ’ü kʋ dotro, dii ’doo ‑beerea’ ‑srüa frɩ nya ‑gö ’ɔa ’nyüa ’mlɩ ’ünya böblö, ’ɔnya ’jäkä. ’Ɔnya sɔwʋ, ’ɔnya ’pala ’nɩwli. ¹⁹’Ɔ jia’ dɛɛ nɩ, ’klü nya ’jra ’ɔɔn ‑gba.

’Ɔ ‑si jrüü jie ’wʋnyɛrɛnyüülü bäa’ Damasë ’üa ‑nyɛɛ.

Sɔɔlë ’pala nyɔsʋaawii Damasëbätä

²⁰’A ‑plɩɩ ’ɔ kʋ dotro ’ɔnya ’pala juifëa ’sraaplanyëka ‑wälɩ Jesua9.20 Jesu: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Kriisë». ‑gä, ’sɩrɩ ’ɔ bä käa’ Nyɔsʋaa ’Jʋ. ²¹Nyüülü kä ’fɩɔ poa’ ’ɔɔn ’nyakli, ’üa plɛklɩkala, ‑bɛ ’ü nö: «‑Mää nyɔɔlɔ ma nöa’ nyüülü ma bibiea’ Nyɔsʋa Jerusalɛɛmë ‑gbigba, ’nyrɩ ’lɩ kʋa’ ‑pɩa ‑gʋ ‑a? ’Ɔnya ji ‑tɛ ’ia nyüü ‑mölöö kpasa ’ɔmä ’üün ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü fa.» ²²‑Maa ’wʋ a ’doo Sɔɔlë ‑sɔɔrɔ ‑bɛ ’ɔ srara juifënyüülü kʋa’ Damasë ’sɩrɩ Jesu bäa’ ’Kriisë9.22 ’Kriisë: ’Aiɛ Mesii. «’Kriisë» nyra «Mesii» bä dɛɛ ’dee. Grɛɛkëwii ’lɩ ’ü nö «’Kriisë», Ebrööwii nyra Arameenyüüa wii ’lɩ ’ü nö «Mesii». ’Ia ‑gbaa bä: Nyɔɔlɔ Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ ’ɔmäa’ ’ɔa ’jrʋpa ’klɩtɛ, ‑bɛ ’ümäa’ ’kpɩ ’wʋ ’kägblɔɔ., ’sɩrɩ ’ü ‑ka ’mä nʋ ’ümä ’ɔɔn ‑gälɩsa ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre. ²³’Imä jrüü ‑sikalɩ mi nɩ, juifënyüü nya ’nönröwli ’ümä ’ɔɔn ’bla, ²⁴‑maa nyɔɔ nya ‑gbala ’iin Sɔɔlë. Nyüü ‑gäälä bätäa ’cerefë ’nyiöli ‑srɩ ‑bɛ ‑gbia ’ümä ’ɔɔn ’bla.

Sɔɔlë bä Jerusalɛɛmë

²⁵‑Gbiara nɩ, ’wʋnyɛrɛnyüü nya ’pa ’ɔɔn ‑kaka ’lɩ, ’ünya kpasra ’ään ’bübli ‑gba ’ünya ’cere ’ɔɔn bätäa ‑glɔ dɛrɩ9.25 2 Korɛɛntënyüü 11.32-33.. ²⁶Sɔɔlë ’tɔa’ Jerusalɛɛmë nɩ, ’ɔ ’bata ’ɔmä ’wʋnyɛrɛnyüülü bäa’ ’lɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ pala, ‑maa ’üa ’fɩɔ kä ’ɔa ŋalɛ. ’Ünyɩ ’dara ’iin wii ‑a ’kä ’ɔmä ’kasa ’wʋnyɛrɛnyɔɔ bä. ²⁷Banabasë nya ji ’ɔɔn ‑gba, ’ɔnya fa ’ɔɔn apotrëa ‑nyɛɛ. ’Ɔnya ‑gbala ’üün ’sɩrɩ Sɔɔlë jäa’ ’Pläkänyɔɔ ’nyʋfɔ mlɩ ‑bɛ ’sɩrɩ ’Pläkänyɔɔ ’palaa’ ’ɔɔn wii ‑gba. ’Ɔnya ‑gbala ’üün bɩa ’sɩrɩ Sɔɔlë ’palaa’ nyɔsʋaawii Jesua ’nyrɩklɩ Damasëbätä ‑bɛ ŋalɛ ’nyɩa’ ’ɔɔn ’bla. ²⁸’Bala ‑plɩɩ Sɔɔlë nya pa ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔ nyra ’üün mö Jerusalɛɛmë ’kä ’ü jö, ‑bɛ ’ɔ ’paa nyɔsʋaawii ’Pläkänyɔɔa9.28 ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩklɩ: ‑Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Pläkänyɔɔ Jesua ’nyrɩklɩ». ’nyrɩklɩ; ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’ɔɔn ’bla ‑a. ²⁹’Ɔɔ ‑bɛ juifënyüülü ’paaa’ grɛɛkëwii ma ‑topo Nyɔsʋawiia ‑gʋ; ‑maa ’üülü nɩ, ’ü ’bata ’ümä ’ɔɔn ’bla. ³⁰‑Wlajülü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya fa ’ɔɔn bätälä ’ü ’daraa’ Sesaree, ’ii ’ü ‑srörö ’ünya fa ’ɔɔn Tarësëbätä.

³¹’Cɛcʋlʋ bäa’ Judeeabre, Galileeabre, nyra Samariiabre nɩ, ’ua plɛ ‑gälɩ flɛrɛ. ’U ma ’papla ’klülɩ ‑bɛ ’u ma ‑träärälɩ ’Pläkänyɔɔ. ’Nyüna ‑Susua ‑gʋ ’u ’paplagälɩa ’doo.

NYƆSƲAWII ’NYƖ JUIFËA ’KPƆA WII ‑A BÄ

9.32–12.24

Piɛɛrë ’pʋɔ Enee Jesua ’nyrɩklɩ

³²Piɛɛrë traraa’ ’ia ’blɩlɩ ’klɩ ‑bɛ ’ɔ möa’ nɩ, ’ɔnya ’cere bɩa ’cɛcɩnyüülü kʋa’ bätälä ’ü ’daraa’ Lidaa ’üa ‑nyɛɛ. ³³’Ɔ jrä ’lɩ nyɔɔ ’doo, ’ɔa ’nyrɩ bä Enee, ’ɔa ‑gbitɛɛ ’wʋa ‑sɩ ‑uuntää, ’be ’ɔa ‑gbaa dii jä. ³⁴Piɛɛrë nya ‑gbala ’ɔɔn: «Enee, Jesu ’Kriisë ’pʋɔ ‑mɩ; sɔwʋ, ’kä ‑nyɩgla ‑na ‑gbitɛɛ ’kä!» ’Köklesaplɩɩ ’wʋ ’ɔ sɔ. ³⁵Nyüülü kä ’fɩɔ kʋa’ Lidaa nyra Sarɔɔnbätä ’jä ’ɔmɩ, ’ünya toro ’Pläkänyɔɔ plɛ.

Piɛɛrë tɛrɛ Dɔrëkaasëa jäjäa nɔ ’kä

³⁶’Ŋlʋʋ ’doo bä kä ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑tɔrʋpɩɔ bätälä ’ü ’daraa’ Jopee ’äa ’mlɩ, ’ɔa ’nyrɩ bä Tabita. ’Iibä Dɔrëkaasë9.36 Dɔrëkaasë: ’Ia ‑gbaa bä «‑klʋgbɛ». grɛɛkëwii ’lɩ. ’Ɔ ma nö nyüü ’mʋfagbi ‑gba, ‑bɛ ’ɔ ma jö ’pʋablanyüü ‑gba. ³⁷’Ɔɔ ‑wusu ’bla jrüü jiea ’mlɩ, ’ɔnya jä. ’Ü bɩaa’ ’ɔɔn ‑futokʋ nɩ, ’ünya ’jrara ’ɔɔn nyëkaklöö bäa’ cɛlɩa ’mlɩ. ³⁸‑Bɛ Jopee ’nyɩa’ ’lɩ Lidaa dɛrɩtʋŋlɔ nɩ, ’wʋnyɛrɛnyüü ’nua’ ‑maa Piɛɛrë bälɩ ’lee nɩ, ’ünya blɔ nyüü ’sɔɔ ü bibie ’ɔɔn ɔ ’tɔ ’üa ‑nyɛɛ sɔsɔ. ³⁹Piɛɛrë nya sɔwʋ, ’ɔ nyra ’üün nya mi. ’Ɔ ’tɔa’ nɩ, ’ünya fa ’ɔɔn nyëkaklöölä bäa’ cɛlɩa ’mlɩ. ’Kusroŋlëgëlüa ’fɩɔ nya jijrö ’ɔɔn ‑gba ‑bɛ ’ü ’wuö. ’Ünya srara ’ɔɔn ’koti nyra ‑gälɩpakotili Dɔrëkaasë ma ’kplaaa’ ’taɩn ’lɩ ’ɔ ‑ka bä käa’ ’lɩ. ⁴⁰Piɛɛrë nya ’cie nyüüa ’fɩɔ, ’ɔnya ’pakotifli, ’ɔnya bibie Nyɔsʋa. ’Ɔnya ‑sie jäjäŋlʋʋa ’pɛlɩ ’klɩ ’ɔ ‑nëma: «Tabita, sɔwʋ!» ’Ŋlʋʋlɔ nya ‑jie ’nyü, ’ɔ ’jäa’ Piɛɛrë nɩ, ’ɔnya sɔwʋ ’ɔnya kʋwälɩ. ⁴¹Piɛɛrë nya ’kpla ’ɔa ’darʋ ’ɔnya ‑gä ’ɔɔn ’klɩ. ’Ɔnya we ’ŋlëgëlü nyra ’cɛcɩnyüü ‑mülü, ’ɔnya srara ’üün ’ɔa ’lɩbäa nɔ ’klɩ. ⁴²Jopeea ’fɩɔ ’nu ’iin ’wli. ’Kɔkɔmlɛ nya toro ’Pläkänyɔɔ plɛ. ⁴³Piɛɛrë nya ‑si Jopee jrüü ’kɔkɔmlɛ. Nyɔɔ ’doo ü ’daraa’ Simɔɔ ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔ kʋ, mlafia ’jrʋpa nyɔɔlɔ ma ‑fɛ.

Piɛɛrë nyra Kɔrënɛɛyë

¹Nyɔɔ ’doo ma bä kä Sesareebätä ’ɔɔ ’ü ’dara Kɔrënɛɛyë. ’Ɔ ma ’kama ’sʋgɩanyüü ‑glügbölä ’ü ’daraa’ «Italiia ’sʋgɩa». ²’Ɔ ma ‑gäklɩ, ’ɔɔ nyra ’ɔa ‑gböööa ’fɩɔ pɩɛ Nyɔsʋa. ’Ɔ ma jö juifëa ’pʋablanyüü ‑gba ‑gböösa ‑bɛ ’ɔ ma bibie Nyɔsʋa ’plɔʋplɔʋ. ³Jrüü ’doo ’lɩ ‑bɛ ’jrʋ möa’ ‑gbiajrʋ ‑wälɩ10.3 ’jrʋ möa’ ‑gbiajrʋ ‑wälɩ: Grɛɛkëwii nö: «‑suwlaa ‑gliiibei ‑uumlɔɔ». Ana ‑nyɛɛ, ‑gbiajrʋa ‑gliiibei ‑pʋ ‑bɛ mlɔɔ nyra ‑pʋ ‑bɛ ‑gböööa ‑tɔrʋpɩɔ. nɩ, Nyɔsʋa nya jaa ’ɔɔn sanyü ’nyü ‑gälɩ. ’Ɔnya ’jä Nyɔsʋaa ’aanjë; ’aanjëlɔ nya pa ’ɔa ‑nyɛɛ, ’ɔnya we ’ɔɔn: «Kɔrënɛɛyë!» ⁴’Ɔnya ‑pʋpɔ ’ɔɔn tee ŋalɛ nya ’bla ’ɔɔn, ’ɔ ‑nëma: «Dɛplɛɛ le, ’Pläkänyɔɔ?» ’Iibäa’ ’aanjë nɩ: «‑Na nyɔsʋabibiekʋ nyra ’sɩrɩ nöa’ ’pʋablanyüü nɩ, ’i ’tɔ Nyɔsʋaa ‑gba, ’ɔnyɩ ‑na ‑gä ‑a ‑trɔ. ⁵’I känyrɩ blɔ ‑plɩɩ nyüü Jopeebätä, ’ümä Simɔɔa ’klɛɛ mi, ɔ ’ü ’daraa’ bɩa Piɛɛrë. ⁶Simɔɔ ‑moloo bälɩ ’lee, mlafia ’jrʋpa ’ɔ kä, ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔ kʋ. ’Ɔa ‑gbööö bä ’tanie ‑gba10.6 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra bɩa: wiili ‑nëmä ’ɔnya ‑mɩ ’iin ‑gbalaa..» ⁷’Aanjëlɔ ’palaa’ Kɔrënɛɛyë wii ‑gba mia’ nɩ, Kɔrënɛɛyë nya we ’ɔa ’jrʋpafɛnyüü ’sɔɔ nyra ’ɔa ’sʋgɩanyüüa ‑tɔrʋpɩɔa ’doolɔ ‑trääräa’ ’lɩ Nyɔsʋa. ⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün wiili kä ’fɩɔ ‑sia, ’ɔnya blɔ ’üün Jopeebätä.

Nyɔsʋa ja Piɛɛrë sanyü ’nyü ‑gälɩ

⁹’Ia ‑srɩ paa’ nɩ, ’ünya mi. ‑Srɩ ‑nëmä ’lɩmɩmrɛ10.9 Grɛɛkëwii nö: «‑Gliiibei ‑uundoo». ’A ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ juifë kaa’ ’sɔɔ ’ü bibiea’ Nyɔsʋa., Piɛɛrë nya ’jra nyuku ‑gälɩ ’ɔmä Nyɔsʋa bibie10.9 ’Ia ’taɩn ’lɩ Israɛɛlëa ’papanyëka ma ‑beere ’saarɩa ‑gälɩkɔklɔnyëka. ’Üa nyëka ‑gälɩ plakä. Nyüü ’jraa ’lɩ ’kä ’ü mö ‑fʋflʋpakalɩ ’aiɛ ’ü ’prere ’lɩ., nyüülü nya ’tɔ bätäläa ‑gba. ¹⁰‑Gbëka nya ’bla ’ɔɔn, ’ɔmä dɛɛji. ’Ü ‑ka pie ɩ ’ɔa jijrɛ, ‑bɛ Nyɔsʋa ja ’ɔɔn sanyü ’nyü ‑gälɩ. ¹¹’Ɔnya ’jä cɛ ’ɛnya ‑jiero ’klɩ, dɛɛ ’dee nya ’cere ’ɔa ’pɛlɩ ‑beere dɔʋ kpaku. ’Ua kotü mlɔɔ kpasra ‑bɛ ’u ’cere ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ¹²’Ua ’mlɩ bä ‑tʋtʋ ‑gälɩa mlalë kä ’fɩɔ ’nyɛrɛa’ bei mlɔɔ10.12 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra bɩa: ’klʋɛɛa mlaa., nyra ‑pɛrɛdii ‑bɛ nyisie. ¹³’Ɔnya ’nu ’papawii ’wli, ‑bɛ ’i ‑nö: «Piɛɛrë sɔwʋ! ’Bla ‑a jidɛɛ!» ¹⁴‑Maa Piɛɛrë ‑nëma: «’Büa! ’Pläkänyɔɔ, ’n ‑kaapɩɔ dɛɛlɛ ‑siiea’ nyra dɛɛlɛ paa’ ‑fre10.14 Juifënyɔɔ ma ‑fɛ mlaalü ’jääa’ ‑beere ‑frepamlaa, ’ia ‑tɔrʋpɩɔa mrɛɛ ‑gba nɩ, ’ia nyɔɔlɔa ’a ‑fre ’lɩbä (Levitiikë 11). ’Ia nyɔɔlɔ ’nyɩ ’cakla nyüü, ’ɔnyɩ mi ’cɛcɩ ’lɩ ‑a, ’ɔɔ ‑bɛ nyüü ‑pɩ ’lɩ ’cakla. ‑Gbɔ ’ɔ nëmä ‑kätɩ ’sa ’fɩɔwʋ ‑bɛ ’ɔmä ‑gbafuto. ji.» ¹⁵’Papawiili nya ‑gbala ’ɔɔn ’sɔɔwʋ: «Dɛɛlɛ Nyɔsʋa nyaa’ kpëtä ‑nyɩ ’daa ’ɛ pa ‑fre!» ¹⁶I nrörö ’wʋ tää ’wʋ, ’i ’wlaraa’ dotro dɛɛlɛ nya ’jra cɛa ’mlɩ.

Piɛɛrë mi Kɔrënɛɛyëa ‑nyɛɛ

¹⁷Piɛɛrëa plɛ ’caklalɩ ‑bɛ ’ɔ bobo ’ɔ ’bata wiili ’ɔ ’jäa’ ’ia ‑gbaa, ‑bɛ nyüülü Kɔrënɛɛyë blɔa’ ’tɔ dotro nyukua ’mäklɩ ’ünya ’bete ima bä Simɔɔa ‑gbööö. ¹⁸’Ü ’bete: «’A ‑pɩ Simɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Piɛɛrë kʋ?» ¹⁹Piɛɛrë ‑ka bobo wiili ’ɔ ’jäa’, ’ia ‑gbaa ’lɩ dotro, Nyɔsʋa ‑Susu nya ‑gbala ’ɔɔn: «Nyüü tää bä ‑fälɩ, ‑mɔ ’ü ’bata. ²⁰’Ii känyrɩ sɔwʋ, ’cie nyra ’üün ’mä mi. ‑Na plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ, ’be ’mɔɔ blɔ ’üün.»

²¹Piɛɛrë nya ’cie ’ɔnya mi nyüülüa10.21 Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «nyüülü Kɔrënɛɛyë blɔa’». ’pɛlɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Mɔɔ ’a ’bataa’ ’ba ‑jää ’mɔɔ. Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’bata ’mɩ le?» ²²’Ünya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «’Sʋgɩanyüüa ’kamanyɔɔ Kɔrënɛɛyë blɔ amɩ. ’Ɔ ‑gäklɩ ‑bɛ ’ɔ pɩɛ Nyɔsʋa. ’Ɔa ’cɩcanyrɩ bä juifënyüüa ’fɩɔa mlɩ. Nyɔsʋaa ’nyüna ’aanjë ‑gbala ’ɔɔn ɔ were ‑mɩ ’ɔa ‑nyɛɛ, wiili ‑nëmäa’ ’lɩsa ’ɔmä ’iin ’nyaklipo.» ²³Piɛɛrë nya ’kʋɛɛlɩ ’üün, ’ɔnya ‑nyɩ ’üün ’pifa.

’Ia ‑srɩ paa’ nɩ, ’ɔ nyra ’üün nya mi. Jopeebätäa ’cɛcɩnyüü ‑mölöö nya fala ’üün. ²⁴’Ia ‑srɩmɩadɛrɩ ’ü10.24 ’ü: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ɔ. ’tɔ Sesareebätä. Kɔrënɛɛyë nyra ’ɔa tʋɩɩ, nyra ’ɔa ‑mülü ’maa ’ɔɔn ‑gbakä ‑gböösa, ü ’ɔ wea’ ‑glaaa ɩ ’üün. ²⁵Piɛɛrë nëmäa’ bätä ’jra nɩ, Kɔrënɛɛyë nya ’jrara ’ɔɔn ’klɩ ’ɔnya ’pala ’ɔa ’klɩ kotifli ’lɩträäräsa. ²⁶‑Maa Piɛɛrë nya ‑gä ’ɔɔn ’klɩ, ’ɔ ‑nëmä: «Sɔwʋ! ’Na ’mʋgbɛ nyɔɔ ’n bä!» ²⁷‑Bɛ ’ɔɔ ‑bɛ Kɔrënɛɛyë dɛtrɛ ɩ ’wʋ ’ɔnya pa nyukua ‑wälɩ. ’Ɔ paa’ nɩ, ’ɔ jrä ’lɩ nyüü ’kɔkɔmlɛ. ²⁸Piɛɛrë nya ‑gbala ’üün: «’A jre ’imɩ ’sɩrɩ ’i ‑siiea’ ’kä juifënyɔɔ nyra nyɔɔlɔ ’nyɩa’ juifë bä ’mä ’wʋnyɛrɛ, ’aiɛ ’ɔmä ’ɔa ‑nyɛɛ pa. ‑Maa Nyɔsʋa nya srara ’mɩ ’sɩrɩ ’nyɩa’ kä ’mäa’ nyɔɔ ‑gbala ‑maa ‑fre ’lɩ ’ɔ bä anyɩ jijrö ’ɔɔn ‑gba. ²⁹’A ’ia ‑gʋ, ‑wea’ ‑bɛ ’nyɩ mɛ cɛ ‑bɛ ’n ji. ‑Gbala ’mɩ wiili kä ‑gʋ ‑wea’ ’mɩ.» ³⁰’Iibäa’ Kɔrënɛɛyë nɩ: «’Ia jrüü mlɔɔ ’saarɩ, ’a ’sama ’taɩn ’lɩ, su ’n pa ɩ ‑bɛ10.30 su ’n pa ɩ ‑bɛ: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’n bibie ɩ Nyɔsʋa nyüköli. ’I bä ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää ’lɩ10.30 ‑gbiajrʋa ‑gliiibei tää ’lɩ: Grɛɛkëwii ’lɩ nɩ, ’iibä: «‑uunmlɔɔa në ‑gliii».. ’Mä ’saa nʋkalɩ mi nɩ, nyɔɔ ’doo ’nyüglö ’mɩ ’klɩ; ’ɔa ’koti plö. ³¹’Ɔnya ‑gbala ’mɩ: ‹Kɔrënɛɛyë, Nyɔsʋa ’nu ‑na bibiekʋ ’wli, ’ɔnyɩ ‑trɔ ‑a ‑trɔ ’sɩrɩ ‑jöa’ ’pʋablanyüü ‑gba. ³²’Ii känyrɩ blɔ nyüü Jopee ü mi ü we Simɔɔ, ɔ ü ’daraa’ Piɛɛrë. Nyɔɔ ’doo bälɩ ’lee ’ɔɔ ’ü ’dara Simɔɔ, mlafia ’jrʋpa ’ɔ kä, ’ɔa ‑nyɛɛ ’ɔ kʋ. ’Ɔa nyuku kʋ ’tanie ‑gba; ɔma ji nɩ, ’ɔnya ‑mɩ ‑gbalaa10.32 ɔma ji nɩ, ’ɔnya ‑mɩ ‑gbalaa: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..› ³³’A ‑plɩɩ ’n kʋ dotro ’nyaa blɔ nyüü ‑na ‑nyɛɛ. ‑Bɛ ‑jia’ nɩ, ’i ’na. ’Ii känyrɩ, ana ’fɩɔ bä ‑pɩ Nyɔsʋaa ’klʋɩ amä ‑mɩ ’nyaklipo; wiili kä ’fɩɔ ’Pläkänyɔɔ10.33 ’Pläkänyɔɔ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔsʋa. ‑gbalaa’ ‑mɩ ‑mä amɩ ’iin ‑gbala.»

Piɛɛrë ’sara Kɔrënɛɛyëa ‑nyɛɛ ’Mʋfagogo

³⁴’Iibäa’ Piɛɛrë nɩ: «’Cɩcasa ’amɔ ‑ka jre ɩa’ ’iin dɛɛlɛ kä ‑gʋ Nyɔsʋa ’nyɩ ‑gbasaa’ nyüü ’lɩ10.34 Deteronɔɔmë 10.17.. ³⁵Nyüüa ’fɩɔa ‑nyɛɛ nɩ, nyɔɔ o nyɔɔ pɩɛa’ Nyɔsʋa ‑bɛ ’ɔ kʋäa’ ’cɩcasa ’lɩ nɩ, ’ɔɔ ’na Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ. ³⁶’Ɔ ja Israɛɛlëa ’jü ’ɔa ’papawii; ’ɔnya ’saralɩ ’üün ’Mʋfagogolä bäa’ plɛgälɩflɛrɛkʋlʋ sɔa’ Jesu ’Kriisë kälɩ; ’ɔɔlɔ bäa’ ’Pläkänyɔɔlɔ ’kamaa’ nyüüa ’fɩɔ. ³⁷Jaan bɩaa’ nyüüa ’kpɩkpɩakʋ nyra ’üa ’nɩwlipapakʋ nɩ, ’a jre wiili ‑sröröa’ ‑kätɩ Galilee, ’fɩɔwʋ Judeea ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ. ³⁸’A jre ’iin ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑tʋa’ ’Nyüna ‑Susu nyra ’klü Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu ‑gälɩ, ‑bɛ ’ɔ ‑nyɩa’ ’ɔɔn ’klü, ’sɩrɩ ’ɔ ‑sröröa’ ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ, ’ɔ nöa’ ’mʋfagbi ‑bɛ ’ɔ ‑futoa’ nyüülü kä ’fɩɔ ma bäa’ Sataan a ‑goou; ’be Nyɔsʋa bä kä ’ɔɔn dɛrɩ. ³⁹Anya ’jä wiili kä ’fɩɔ ’ɔ nʋa’ juifëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’palɩ Jerusalɛɛmë nyra bätë ‑mölööa ’mlɩ. ’Ünya ’blara ’ɔɔn krʋa ‑gälɩ. ⁴⁰Nyɔsʋa nya ’ba ’ɔɔn ’kuaabre jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ, ’ɔnya srara ’ɔa nyufa nyüü ’klɩ; ⁴¹‑mää nyüüa ’fɩɔ ’ɔnyɩ ’klɩtɔrɔ ‑maa nyüülü Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ ‑kätɩ ’ümäa’ ’lɩ wiili ’ü ’jäa’ ’sa nɩ, ’üü ’ɔ ’tɔrɔklɩ. ’Abɩa amɔ, amɔ nyra ’ɔɔn taraa’ ’wʋ ‑bɛ a ’mlaraa’ ’wʋ, amɔ ’ɔ ’tɔrɔklɩ ’ɔ sɔa’ ’kuaabre. ⁴²’Ɔnya ‑gbala amɩ a ’pala ’ɔa mlɩa wii nyüü ‑gba, ’kä a ‑gbala ’üün ’ɔɔ Nyɔsʋa ’balɩ ’ɔmä ’lɩbänyüü nyra jäjänyüüa ‑gä ‑tʋ. ⁴³’A ’ɔa ‑gä nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ’fɩɔ ’pa; ’ü nɩnɩa nyɔɔ o nyɔɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ nɩ, ’ɔa ’nyrɩklɩa ‑gʋ, nyɔɔlɔa ‑balʋ nya ’ɔɔn cerea10.43 Esaii 53.5-6; Jeremii 31.34..»

’Nyüna ‑Susu ’cere nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑gälɩ

⁴⁴Piɛɛrë ‑ka ’paa ɩ wii ‑bɛ ’Nyüna ‑Susu ’cere nyüülü kä ’fɩɔ poa’ ’ɔɔn ’nyakli ‑gälɩ. ⁴⁵Juifënyüülü toroa’ Jesu plɛ10.45 juifënyüülü toroa’ Jesu plɛ: Grɛɛkëwii ’lɩ, ’ü nö: «Nyɔsʋaplɛtoronyüülü ’bölöa’». Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä nɩ, ’üü ’ü were ‑srɩ ‑mɩdoo ’lɩ juifënyüülü toroa’ Jesu plɛ (Akëtë 11.3). Tɛ bɩa Akëtë 7.8 ‑plɩɩlɩ ’ü ’daaa’ ’böbökʋ bä kuölä Nyɔsʋa nya Abraamë ’paa’, ’äa tie. ‑bɛ ü falaa’ Piɛɛrë nɩ, ’üa plɛklɩkala ‑gböösa dɛɛlɛ kä ‑gʋ Nyɔsʋa ’cerea’ ’Nyüna ‑Susu nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑gälɩ. ⁴⁶’Ü po ’üün ’nyakli ‑bɛ ’ü ’paa nyüü ‑mölööa mlɩa wii ‑bɛ ’ü ’bʋala bɩa Nyɔsʋa. Piɛɛrë ‑nëma: ⁴⁷«’Nyüna ‑Susu ’a nyüülü kʋa’ ‑pɩ ‑gälɩ ’cere bɩa ‑beere amɔ, nyɔɔ ’plɛɛ ’mä ’daa ’ünyɩ ’pala ’nɩwli le?» ⁴⁸’Ɔnya ‑gbala ’üün ü ’pa ’üün ’nɩwli ’Pläkänyɔɔa10.48 ’Pläkänyɔɔ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Jesu ’Kriisë. ’nyrɩklɩ. ’Ünya ka ’ɔɔn ’klɩ ɔ ‑si ’üün jrüü jie ‑gba.

Piɛɛrë ’saa Jerusalɛɛmëa ’cɛcɩnyüü ‑gogo

¹Apotrë nyra ‑wlajülü bäa’ Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ nya ’nu ’sɩrɩ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’nyierea’ bɩa Nyɔsʋaa wii ’klɩ. ²Piɛɛrë mia’ Jerusalɛɛmë nɩ, nyüülü ’bölöa’ nyra ’ɔɔn kɔsɔ nya ‑topo: ³«Nyüülü ’nyɩa’ ’bölö ’üa ‑nyɛɛ ‑pa ‑nyra ’üün nya tara ’wʋ!»

⁴Piɛɛrë nya blöplɛ ’ɔnya ’sasra ’üün plɛ ’lɩ ’ɔ ‑nëma:

⁵«’N bä käa’ Jopeebätä nɩ, Nyɔsʋa ’n bibie ɩ Nyɔsʋa nya ja ’mɩ wii ’nyü ‑gälɩ. ’Nyaa ’järä dɛɛ ’dee cɛa ’mlɩ ’ɛ ‑beere dɔʋ kpaku ’u kʋ cɛ nyra ‑tʋtʋa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Ua kotü mlɔɔ kpasra, ’unya ’cere ’na ‑gba. ⁶’N ‑pʋpɔ ’uun tee, ’nyaa ’järä ’ua ’mlɩ ’klʋɛɛa mlaa: mlaalü ’nyɛrɛa’ bei mlɔɔ, ’palɩ ‑pɛrɛdii nyra nyisie. ⁷’Nyaa ’nu ’papawii ’wli ‑bɛ ’i ‑gbala ’mɩ: ‹Piɛɛrë, sɔwʋ; ’bla ‑a jidɛɛ!› ⁸’Nëma: ‹’Büa! ’Pläkänyɔɔ ’n ‑kaapɩɔ dɛɛlɛ ‑siea’ nyra dɛɛlɛ plaa’ nyɔɔ ‑fre ’na mlɩ pla.› ⁹‑Maa wiili jaa’ cɛ ’lɩ ‑nëma ’sɔɔwʋ: ‹Dɛɛlɛ kpëträa’ Nyɔsʋaa ’nyü ‑gälɩ nɩ, ‑nyɩ ’daa ’ɛ pa ‑fre!›

¹⁰«’I ka tää ’inya jrälɩ ’ia ’fɩɔ nya ’blöö cɛa ’mlɩ dɛrɩ. ¹¹Nyüü tää nya ’tɔrɔ dotro ‑gbööölä kä ’mlɩ ’n bä ɩa’ a ’mlɩ. ’Ü sɔ Sesareebätä; ’na ‑nyɛɛ ’ü blɔ ’üün. ¹²Nyɔsʋaa ‑Susu nya ‑gbala ’mɩ ’na plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ ‑a fala ’üün. ‑Wlajülü ‑uundoolü kʋa’ ‑pɩ nya fala ’mɩ nyɔɔlɔ blɔa’ ’üün ’ɔa ‑nyɛɛ, anya pa ’ɔa nyüköli. ¹³Nyɔɔlɔ nya ‑gbala amɩ ’sɩrɩ ’ɔ ’jääa’ ’aanjë ’ɔa nyüköli, ’aanjëlɔ nya ‑gbalaa’ ’ɔɔn: ‹Blɔ nyüü Jopeebätä ü mi Simɔɔa ’klɛɛ ɔ ’ü ’daraa’ Piɛɛrë. ¹⁴’Ɔnya ‑mɩ ’papawiili ’mäa’ ’amɩ ’pʋɔ ‑gbalaa, ‑mɔ ‑bɛ ‑na ‑gböööa ’fɩɔ.› ¹⁵’N ‑ka ’paa ɩ wii ’Nyüna ‑Susu nya ’cere ’üün ‑gälɩ ’sɩrɩ ’u ’cerea’ bɩa amɩ ‑gälɩ ’käkolofa ’wʋ. ¹⁶’Nyaa ’pa wiili ’Pläkänyɔɔ ‑gba käa’ plɛ. ’Ɔ nɩnɩa kä: ‹’Nɩ Jaan nʋ ’ɔnya ’pa nyüü ’nɩwli ‑maa ’amɔlɔ nɩ, ’Nyüna ‑Susu nëmä ’amɩ ’wli ’pala.› ¹⁷’Nyaa ’jä ’iin ’sɩrɩ dɛɛlɛ Nyɔsʋa ‑nyɩa’ amɩ ’taɩn ’lɩ a toroa’ ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë plɛ nɩ, ’a ’ia dɛɛ ’deelɛ ’ɔ ‑nyɩ bɩa ’üün. ‑Bɛ nyɔɔ ’plɛɛ ’n bä ‑bɛ ’n ’baa ‑plɩɩ Nyɔsʋaa ni le?»

¹⁸’Ü ’nua’ wiili Piɛɛrë ’paa’ ’wli nɩ, ’ünya trarakä. ’Ünya ’bʋala Nyɔsʋa; ’ü ‑nëma: «‑Ii! Nyɔsʋa ‑nyɩ bɩa nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’nyʋfɔ ’ümä ’lɩ ’üa ‑balʋ ‑gälɩtoro ‑bɛ ’ümä ’cɩca ’klä ’jä!»

Antiɔɔsëbätäa ’cɛcɩ

¹⁹’Ü ’blaa’ Etiɛɛnë nɩ, nyüü nʋ ’üün ‑gbigba nʋ nʋ ’ünya ‑gbaala ‑pɩɔa ’fɩɔ ’kä. ’Ü ‑srörö Fonisii nyra Siiprëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ nyra Antiɔɔsëbätä. ’Ü ‑sröröa’ ’lɩ nɩ, ’ü ’pala ’lɩ nyɔsʋaawii, ‑maa juifëa ’doo ’ü ’pala ’iin ‑gba. ²⁰‑Mölöö bä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü bä Siiprënyüü nyra Sirɛɛnënyüü; ’ü jia’ Antiɔɔsëbätä nɩ, ’ü ’pala juifënyüülü ’paaa’ grɛɛkëwii ’Mʋfagogolä ’paaa’ ’Pläkänyɔɔ Jesua ‑gä ‑gba. ²¹‑Bɛ ’Pläkänyɔɔa ’klü bä ’üün ‑gälɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ’dara ’iin wii ’ünya toro ’Pläkänyɔɔ plɛ. ²²’Ia nyüülüa wii nya blö Jerusalɛɛmëa ’cɛcɩnyüüa ’nyakli ’lɩ. ’Ünya blɔ Banabasë Antiɔɔsë. ²³’Ɔ ’tɔa’ ‑bɛ ’ɔ ’järäa’ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, dɔrʋ ’bla ’ɔɔn, ’ɔnya ’jrara ’üa ’fɩɔa ’klü ’ɔnya ‑gbala ’üün ü nʋ ’üa plɛa ’fɩɔ ü toro ’Pläkänyɔɔ plɛ. ²⁴Banabasë bä ’cɩcanyɔɔ, ’Nyüna ‑Susu nyra nyɔsʋaplɛtorokʋ ’si ’ɔɔn ’lɩ ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ ’nyiere ’Pläkänyɔɔ ’klɩ.

²⁵Banabasë nya ‑si ’ɔnya mi Tarësëbätä Sɔɔlë ’batrakalɩ. ²⁶’Ɔ ’jäa’ ’ɔɔn nɩ, ’ɔnya fa ’ɔɔn Antiɔɔsë. ‑Sʋ ’mʋgbɛ ’ü trara ’cɛcɩnyüköli ‑bɛ ’ü ’kpɩa nyüü ’kɔkɔmlɛ. ’Abɩa Antiɔɔsë ‑kätɩ ’ü ‑nyɛɛrɛ ’wʋnyɛrɛnyüü ’Kriisënyüüa ’nyrɩ.

Antiɔɔsëa ’cɛcɩ ’crɛrɛ Jerusalɛɛmëa ’cɛcɩ

²⁷’A ’ia jrüülüa mlɩ nyɔsʋaamlɩpalanyüü sɔ Jerusalɛɛmë ’ünya mi Antiɔɔsë. ²⁸’Üa ‑tɔrʋpɩɔa ’doolɔ bäa’ ’lɩ ’ü ’daraa’ Agabusë, ’ɔnya sɔwʋ, ’Nyüna ‑Susu nya ‑srörö ’ɔɔn kälɩ ’unya ‑gbala nyüü ‑maa ‑gbëkananie nya ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ palaa. ’I nrörö kä Sesaa Kloodëa11.28 Sesaa Klɔɔdë: Sesaa ’ɔɔ ’kama Rɔmënyüüa ’cifua ’fɩɔ. ’taɩn ’lɩ. ²⁹’Wʋnyɛrɛnyüülü nya ’nönröwli ’ümä ’üa ‑wlajülü kʋa’ Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑gbaji; dɛɛlɛ ‑moloo ’bataa’. ³⁰’Ünya nʋ ’imɩ. ’Ünya ‑nyɩ ’iin Banabasë nyra Sɔɔlë ü fa ’iin ’cɛcɩtagbü.

’Kɩɩ Erɔɔdë nöa’ ’cɛcɩnyüü ‑gbigba

¹’A ’ia ’taɩn ’doolʋa ’mlɩ ’kɩɩ Erɔɔdë12.1 ’Ia nɔlɔ nɩ, Erɔɔdë Agliipë ’Doo bäsaa, Erɔɔdëa Antipaasëa ’wʋwʋnyɔɔa ’jʋ bäsaa; ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ ‑sʋ ’dooa ‑wälɩ ’ɔ ’bala Judeea ’fɩɔa ’kamakʋ. ’bala ’cɛcɩnyüü ’doorodooa ‑gbigbanʋnʋkʋ. ²’Ɔ nʋ ‑jɛrɛ ’ɔnya ’bla Jaan a ‑wlajʋ Jaakë. ³‑Bɛ ’ɔ ’jäa’ ’iin ’i käa’ juifë ’tʋ nɩ, ’ɔnya ’kpla Piɛɛrë ’flɔɔlʋ kä ’mlɩ ’nyɩa’ levurë bä ’ua ‑glɩsɩglɩsɩa ’taɩn ’lɩ. ⁴’Ɔ ’kplaa’ ’ɔɔn nɩ, ‑jie ’lɩ ’ɔ ’pa ’ɔɔn, ’ɔnya ‑tʋ ’ɔɔn ’sʋgɩa mlɔɔa ‑glügbü mlɔɔ ‑gba ’ümä ’ɔɔn ’nyiöli ‑gäälä. ’Paakëa ‑glɩglɩsɩ ma ‑si nɩ, ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn ‑jria ’klɩ ja.

Piɛɛrë ’wʋa’ ’lɩmlɩ

⁵Piɛɛrë bä ‑jie ’lɩ ’ü ‑glaara ’ɔɔn ‑gälɩ ‑bɛ ’cɛcɩnyüü bibie ’ɔa ’wli ’lɩa Nyɔsʋa ‑gböösa. ⁶’Ia ‑srɩ ma pa nɩ, ’a ‑plɩɩ Erɔɔdë ’mä ɩ ’ɔa ‑gä tʋ. ’A ’ia ‑gbia ’dööläa ’mlɩ Piɛɛrë ’mʋmlɔ ɩ ’sʋgɩanyüü ’sɔɔa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Ü kpasra ’ɔɔn ’cɩ ’sɔɔ ‑bɛ ’sʋgɩa ‑mölöö ‑glaara ‑jienyukulua tatu ’mäklɩ. ⁷’Pläkänyɔɔa ’aanjë nya ’tɔrɔ ’ɔɔn ’klɩ, ’napɛ nya ŋʋala ‑jienyüköli. ’Aanjë nya tɛrɛ Piɛɛrë ’kä: «Sɔwʋ ’sosowʋ!» ’Ɔa ’daria ’lɩa ’cɩ nya blö ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ⁸’Aanjë nya ‑gbala ’ɔɔn: «Wlo ‑na ‑pɛɛtʋ, ’kä ‑kpasa ‑na ’siibökli!» Piɛɛrë nya nʋ ’iin. ’Aanjë nya ‑gbala ’ɔɔn: «Pa ‑na ’kotu ’lɩ, ’kä ‑mɛɛɛ ’mɩ ‑gälɩ!» ⁹Piɛɛrë nya ’cie ‑bɛ ’ɔ prɛ ’ɔɔn dɛrɩ; ’sɩrɩ wiili ’aanjëlɔ nöa’ ’mä ’cɩcasa bä ’ɔnyɩ ’iin jre ‑a jre: ’ɔa plɛ nɩnɩa ’sɩrɩ nyɔɔ saa’. ¹⁰’Ü ‑sia’ ’sʋgɩalë ‑kätɩ ’ü ’tɔrɔa’ ’klɩ ‑gba, ‑bɛ ’ü ‑sia’ ’sɔɔa nü ‑gba nɩ, ’ünya ’tɔ detetatulu bäa’ palafa ’wʋ ‑gba. ’Ua ’mlɔɔ nya ’sara ’üa ’klʋɩ! ’Ünya ’cie ‑bɛ ’ü fa ’nyʋfɔ ’ü mö, ’aanjë nya ‑fu ’ɔɔn ‑wälɩ ’ɔnya sɔ ’ɔɔn dɛrɩ.

¹¹’Taɩn ’lɩ Piɛɛrëa ’nyü ‑gälɩ ‑trea’ ’kä nɩ, ’a ‑plɩɩ ’ɔ ’nu ’ɔ ‑nëmä: «’Nyaa ’nu ɔ ’sɩrɩ ’i bäa’ ’cɩcasa. ’Pläkänyɔɔ blɔ ’ɔa ’aanjë ’ɔ ’ba ’mɩ Erɔɔdë mlɩ nyra diili kä ’fɩɔ juifë ’mä ɩa’ ’mɩ ‑gba nʋ.» ¹²’Ɔ bɩaa’ ’iin bobokʋ nɩ, ’ɔnya mi Mariilɔ ‑gua’ Jaanlɔ ’ü ’daraa’ Marëkë, ’ɔa ‑gbööli. Nyüü ’kɔkɔmlɛ trara ’lɩ ‑bɛ ’ü bibie ɩ Nyɔsʋa. ¹³Piɛɛrë bɔtɔ tatu kpakulu bäa’ ‑gböööa palafa ’wʋ, ’ŋlëkayria ’doo ’ü ’daraa’ Roodë, ɔ ‑fɛɛɛrɛa’ ‑gböööläa ’mlɩ ’jrʋpa, nya ’nyie. ¹⁴’Ɔ jre Piɛɛrëa mlɩa wii, ‑maa dɔrʋa ‑gʋ nɩ, ’ɔ ‑kanyɩ tatu ‑a ’sa, dɛrɩ ’ɔ ’blöö ’ɔnya mi ’üün ‑gbala ’sɩrɩ Piɛɛrë bäa’ tatu ’mäklɩ. ¹⁵’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «Sa kla ‑mɩ!» ‑Maa ’ɔ nɩnɩa ’kpɔɔ ’cɩcasa bäsaa. ’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «’Ɔa ’aanjë bäsaa!» ¹⁶‑Bɛ Piɛɛrë bɔtɔ tatua ’doo. ’Ü ’saa’ ’uun, ’ünya ’jä ’ɔɔn, ’üa ‑gälɩa ’ku fɔ. ¹⁷Piɛɛrë nya nʋ ’darʋ ’ɔnya ‑gbala ’üün ’ü ’cie ‑yrɛ ’wʋ. ’Ɔnya ’sara ’lɩ ’üün ’sɩrɩ ’Pläkänyɔɔ nʋa’ ’ɔa ‑jie ’lɩa ’ceciedɛɛ. ’Ɔ ‑nëma: «’Ba ‑gbala ’iin Jaakë12.17 Jaakë: Jesua ‑wlajʋ. ’Ɔ bä Jerusalɛɛmëa ’wliklɩa nyüüa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ. nyra ‑wlajü ‑mülüü.» ’I ‑sia’ nɩ, ’ɔnya ’cie ’ɔnya mi ‑pɩɔ ‑mɩdoo.

¹⁸‑Srɩ paa’ nɩ, ‑yrɛ kpaki blö ’sʋgɩaa ‑tɔrʋpɩɔ; ’ü ’betre ’lɩ: «‑Bɛ Piɛɛrë le?»

¹⁹Erɔɔdë nya blɔ nyɔɔ ’ɔ ji ’ɔa ’klɛɛ ‑maa ’ünyɩ ’ɔɔn ’lɩ ‑a jrä. ’Ɔnya ’bete ’sʋgɩalë, ’ɔnya ’daa ü ’bla ’üün. Erɔɔdë nya sɔ Judee ’ɔnya mi Sesaree kʋ.

’Sɩrɩ Erɔɔdë nʋa’ jäjädɛɛ

²⁰Erɔɔdëa ’blɩ ‑gälɩ Tiirëa nyüü nyra Sidɔɔn a nyüüa jijri ma sɔ. ‑Maa ’be ’a ’ia ’taɩn ’lɩa ’mlɩ Erɔɔdëa ’crɛ ’sɔrɔ ’üün ‑gälɩ. ’Üü ‑bɛ Blasëtusë nya ’nönröwli ’ümä ’kɩɩ ’jäkalɩ mi, ’be ’ɔɔ bä ’kɩɩa ‑tɔɔɔlɩpanyɔɔ. ’Ünya mi Erɔɔdë ’jäkalɩ ’ümä ’wlinönrö. ²¹‑Srɩ paa’ nɩ, Erɔɔdë nya ’sroo ’ɔa ’kɩɩkoti. ’Ɔnya kʋ ’ɔa ’kɩɩkpata ‑gälɩ ‑bɛ ’ɔ dɛtrɛ ’üün, ²²‑bɛ nyüü ’paa wii: «Nyɔsʋaa mlɩa wii kʋ ‑pɩ, ‑mää nyɔɔa mlɩa wii ‑a!» ²³’A ‑plɩɩ Nyɔsʋaa ’aanjë kʋ dotro ’ɔnya ’kala ’ɔɔn dɛɛ; ’be ’ɔnyɩ Nyɔsʋa ‑a ’bʋala. Tʋa nya pa ’ɔɔn ’ɔnya jä. ²⁴‑Maa nyɔsʋaawii ‑gbaala ‑pɩɔa ’fɩɔ ’kä ’plɔʋplɔʋ ‑bɛ ’i mö ’klɔɔtrʋ.

’MƲFAGOGOA ’SASAKƲ

12.25–16.5

Nyɔsʋaa ‑Susu ’baa’ ’lɩ Banabasë nyra Sɔɔlë

²⁵Banabasë nyra Sɔɔlë ’wlaraa’ ’üa ’jrʋpa nɩ, ’ünya sɔ Jerusalɛɛmë ’ünya ji, ’ünya fa Jaanlɔ ’ü ’daraa’ Marëkë.

¹Antiɔɔsëbätäa ’cɛcɩnyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ma bä nyɔsʋaamlɩpalanyüü nyra ’kpɩkpɩanyüü, ’üü bä: Banabasë, Simeɔɔn ’ü ’daraa’ bɩa ’Kpörönyɔɔ, Sirɛɛnënyɔɔ Lusiusë, Manaɛɛnlɔ nyra ‑gofɩanëma Erɔɔdë kɔsɔ ’bʋala ‑pɩɔ ’doo ’wʋ13.1 Erɔɔdë Antipaasëa ’ü ’daa. Tɛ Lukë 3.1., nyra Sɔɔlë. ²’Taɩn ’lɩ ’ü paa’ su ‑bɛ ’ü bibiea’ ’Pläkänyɔɔ nɩ, ’Nyüna ‑Susu ‑nëma: «’Ba bere Banabasë nyra Sɔɔlë ’klɩ ’ümä ’jrʋpalä kä ‑gʋ ’n wea’ ’üün ‑fɛ.» ³’Ii känyrɩ ’ü ’wlaraa’ su nyra nyɔsʋabibiekʋ nɩ, ’ünya ’pie ’üün klʋgbë ‑gälɩ ’ünya ’cɛrɛ ’üün ‑wälɩ ’ünya mi.

Banabasë nyra Sɔɔlë mia’ Siiprë

⁴’Asɩ ’Nyüna ‑Susu nʋ ’üa bʋblɔkʋ. ’Ünya mi Selusiibätä, ’a ‑plɩɩ ’ü sɔ ’ünya dɔrɔ ’mɩɩ ’wʋ ’ünya mi dugbalä ’ü ’daraa’ Siiprëa ’mlɩ. ⁵’Ü ’tɔa’ Salaminëbätä nɩ, ’ünya ’pala nyɔsʋaawii juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ. Jaan bä bɩa ’lɩ ’ɔ jö ’üün ‑gba.

⁶’Ü ’pɩa’ dugbaläa ’fɩɔ ‑bɛ ’ü ’tɔa’ Pafɔsëbätä nɩ, ’ü jrä ’lɩ juifënyɔɔ ’doo. ’Ɔ nö ‑mina ‑bɛ ’ɔ bä ‑gbagblɛ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ; ’ɔɔ ’ü ’dara Barë Jesu. ⁷’Ɔɔ ‑bɛ dugbalä ’lɩa ‑gofɩanëma bä ɩ ‑pɩɔ ’doo ’wʋ, ɔ ’ü ’daraa’ Sɛrëjisë ’Pɔɔlusë. ’Ɔ bä ’lɩglanyɔɔ. ’Ɔnya we Banabasë nyra Sɔɔlë ’ümä ’ɔɔn Nyɔsʋawii ‑gbapala. ⁸‑Maa ‑minanʋnyɔɔlɔ Elimasë, ’asɩ ’ɔa ’nyrɩ bä grɛɛkëwii ’lɩ, ’ɔnyɩ ’üün ’casɩ ‑a ‑nyɩ. ’Ɔ ’bata ’ɔmä ‑gofɩanëmalɔa nyɔsʋaplɛ ’nyʋfɔ ’wʋ ’ba. ⁹‑Bɛ Sɔɔlë, ’ɔ ’ü ’daraa’ bɩa ’Pɔɔlë13.9 Sɔɔlë: ’Asɩ juifë ’dara kä apotrëlɔ ‑bɛ ’Pɔɔlë bä ’ɔa Rɔmë ’nyrɩ (Akëtë 22.27-29). nɩ, ’ɔ ’si ’Nyüna ‑Susu ’klɩ ‑bɛ ’ɔ ‑pʋpɔ ‑minanʋnyɔɔlɔ tee, ’ɔ ‑nëma: ¹⁰«‑Sii yrʋ nyra bʋbɔgbia ’fɩɔ ’klɩ, Sataan a ’jʋ, diili kä ’fɩɔ ’naa’ ’ia ’nyüamlɩjraranyɔɔ ‑bä! ’Taɩn ’plɛɛ ’lɩ ‑mä ’Pläkänyɔɔa diili kä ’fɩɔ ‑gäa’ ’klɩ, ’ia ’kpɩkpɩakʋa ‑gʋ fio le? ¹¹’Ii känyrɩ, ‑jää ’Pläkänyɔɔ nya ‑mɩ ’pʋnɩa, ‑nya ’nɔɔa; ‑ka ‑nëmä ’jrʋ ‑a ’jä ’kä ’inya jrüü kä.» ’A ‑plɩɩ ‑gbru nyra ’jöjrüükpü kʋ ’ünya blö ’ɔɔn ‑gälɩ. ’Dari ’ɔ nö ‑bɛ ’ɔ ’bata nyɔɔ ’ɔmä ’ɔɔn ’nyʋfɔ srara. ¹²‑Gofɩanëmalɔ ’jäa’ ’iin nɩ, ’ɔnya toro Nyɔsʋa plɛ. ’Kpɩkpɩakʋlʋ ’paaa’ ’Pläkänyɔɔa ‑gä, nya pa ’ɔmɩ ‑gba.

’Pɔɔlë nyra Banabasë ’pala nyɔsʋaawii Pisidiia Antiɔɔsë

¹³’Pɔɔlë nyra ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü nya dɔrɔ ’mɩɩ ’wʋ ’ünya sɔ Pafɔsë ’ünya mi Pɛge, Pamëfiliia ‑tʋtʋ ‑gälɩa bätä ’döö bäsaa. Jaan13.13 Jaan: Jaan Marëkëa ‑gä ’ü ’paa ‑tɛ (Akëtë 12.12,25; 13.5). Jaan Marëkë ’daaa’ ’ɔmä ’üün dɛrɩ sɔ nɩ, ’inyɩ Banabasë nyra ’Pɔɔlëa plɛklɩ ‑a ’nara (Akëtë 15.36-39). nya sɔ ’üün dɛrɩ ’ɔnya ’blöö Jerusalɛɛmë dɛrɩ. ¹⁴’Ü sɔa’ Pɛge ’ünya mi Antiɔɔsë, Pisidiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ. Juifëa ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ nɩ, ’ünya pa juifëa ’sraaplanyuku ’wʋ ’ünya kʋwälɩ. ¹⁵’Ü bɩaa’ ‑Dɔa ‑pɔɔkɩ nyra nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkɩ ‑täsäkʋ nɩ, juifëa ’sraaplanyukua ’cifu nya blɔ ’üa ’pɛlɩ nyüü, ’ü ‑nëma: «‑Wlajü ’amɩ, ’klülɩpawaklüü ma bä ’ana ‑nyɛɛ ’amä nyüü ‑gbala nɩ, ’ba ’pawii.»

¹⁶’Pɔɔlë sɔa’ ’wʋ nɩ, ’ɔnya dɔrɔ ’darʋ ’wʋ, ’ɔ ‑nëma: «Israɛɛlënyüü ’amɩ, ’nyraa ’amɔlɔ ‑trääräa’ ’lɩ Nyɔsʋa ’ba ponyakli! ¹⁷Israɛɛlëa Nyɔsʋa ’balɩ ana tʋɩɩ. ’Ɔnya ’papla ‑glügbölä ‑gälɩ ’taɩnlɩ kä ’fɩɔ ’ü ‑sia’ Ejiipëtëa ’bre. ’Ɔnya nʋ ’ɔa ’klüdarʋ ’ɔnya ’cie ’üün ’blɩlɩa ‑gälɩ. ¹⁸’Ɔ ‑gbötö13.18 ‑gbötö: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ɔ ‑tʋ ’ään ’nyügba. ’üün ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ ‑aaga ’lɩ. ¹⁹’Pɩrɩgälɩ nɩ, ’ɔ bɩaa’ Kanaan a ‑glügbü ‑uunsɔɔ ‑gbogblookʋ nɩ, ’ɔnya ‑päälä ’ään ’ɔa Israɛɛlënyüü ’lɩ ’ümä ’lɩ kä13.19 Deteronɔɔmë 7.1; Josuee 14.1.. ²⁰’I ‑sia’ nɩ, ’ɔnya ‑tʋ ’üa ’wliklɩ ‑gätʋnyüü, ‑sɩa ‑duu ‑glʋɩsɔɔ ‑bɛ ‑pʋa ’samadɛɛ (450), ‑a ji ‑a ‑tɔɔ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Samiɛɛlëa ’taɩn ’lɩ. ²¹’Ünya ’daa ɔ ‑nyɩ ’üün nyɔɔ ’ɔmä ’üa ’kɩɩ bä. Nyɔsʋa nya ‑nyɩ ’üün Kiisëa ’jʋ Sɔɔlë. ’Ɔ bä Bɛnjamɛɛa ‑glügbö ’klɩa nyɔɔ. ’Ɔ ‑si ’üa ’wli ’klɩ ‑sɩa ‑glʋɩsɔɔ13.21 1 Samiɛɛlë 8.5,19; 10.21.. ²²Nyɔsʋa ’baa’ ‑plɩ ’ɔɔn nɩ, ’ɔnya nʋ ’iin Daviidë nya bä ’üa ’kɩɩ. ’Ɔnya ’pa ’ɔa ‑gä, ’ɔ ‑nëma: ‹’N ’jä Jɛseea ’jʋ Daviidë: ’ɔ kä ’na plɛ ’tʋ, wiili kä ’fɩɔ ’mäa’ ’ɔɔn ‑gbala, ’ɔnya ’iin nʋa13.22 1 Samiɛɛlë 13.14; 16.12; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 89.21..› ²³’A ’ɔa ‑glügböa ’mlɩ Nyɔsʋa ’ba ’Lɩmlɩbanyɔɔ ’doo Israɛɛlëa ‑gʋ. ’Ɔ ‑gbala käa’ ’iin Israɛɛlë ’i ’a ’lɩwlɛ. ’Ɔɔ bä Jesu. ²⁴’Ɔ ‑kaaŋlʋa’ ji nɩ, Jaan ‑gbala Israɛɛlënyüüa ’fɩɔ ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ ‑bɛ ’ümä ’nɩwlipala. ²⁵Jaan ’wlaraa’ ’ɔa ’jrʋpa nɩ, ’ɔ ‑nëma: ‹Nyɔɔ ’plɛɛ ’a ’dara ’mɩ le? ‑Mää ’mɔɔ ’nyɩ nyɔɔlɔ ’a ‑glaaa’ bä. ‑Maa ’ɔɔ nëmä ’mɩ ’klɩtroro; ’nyɩ ’nɩmɩ ’lɩ ‑a bɩa ’mä ’ɔa ’siia pɩa ‑jie.›

²⁶«’Na ‑wlajü ’amɩ, ’amɔ bäa’ Abraamëa ’jü nyra ’amɔ ‑trääräa’ ’lɩ Nyɔsʋa: ’amɔ13.26 ’amɔ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: amɔ. Nyɔsʋa ja ’papawiili ’baaa’ ’lɩ nyüü mlɩ. ²⁷Jerusalɛɛmëa nyüü nyra ’üa ’cifu ’nyɩ ’ɔɔn ’lɩ ‑a ’kʋɛɛ. Nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkɩ ’lɩ ’ü ‑täsäa’ ‑fʋflʋpasrɩlɩa ’doo ’ünyɩ ’iin ’wli ‑a ’nu. Wiili ’i ’paa’ ’ii ’ü nʋ: ’ü ’pɔnɩ Jesu ’ɔmä jä. ²⁸‑Bɛ wiili kä ‑gʋ ’ümäa’ ’ɔɔn ’pɔnɩ ’inyɩ ’lɩ ‑a bä, ‑maa ’asɩɛ ’ünya ‑gbala Pilatë ’ɔ ’sa ’ɔɔn ’ümä ’ɔɔn ’bla. ²⁹’Ü bɩaa’ wiili kä ’fɩɔ käläa’ ’ɔɔn ‑gba i ‑jɩjraa’ nyɔsʋapɔɔkɩ ’lɩ nʋnʋkʋ nɩ, ’ünya ’cie ’ɔɔn tuu ’wli, ’ünya ‑tʋ ’ɔɔn ’kuyu ’lɩ. ³⁰‑Maa Nyɔsʋa nya ’ba ’ɔɔn jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ. ³¹Nyüülü ’ɔ nyra ’üün ma ’nyɛrɛ ’wʋ ‑sɔ Galileea ‑tʋtʋ ‑gälɩ ‑a ’tɔ Jerusalɛɛmë nɩ, ’ɔnya srara ’üün ’ɔa nyufa jrüü ’kɔkɔmlɛa ’mlɩ. ’A ’üülü ’üü ‑gbala nyüü ’ɔa ‑gä, ’be ’ü ’jä ’imɩ.

³²«Ana ’mʋgbɛ a ’sara ’lɩ ’amɩ ’ia ’Mʋfagogolä Nyɔsʋa ‑gbalaa’ ana tʋɩɩ ’sɩrɩ ’i nröröa’. ³³Nyɔsʋa nya nʋ wiili ’ɔ ‑gbaa’, amɔ bäa’ ’üa ’jü, ana ‑gʋ. ’Ɔnya nʋ ’imɩ ’taɩn ’lɩ ’ɔ ’baa’ Jesu jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’sɩrɩ ’i ‑jɩjraa’ Nyɔsʋaa ’lɩbrɛrɛpɔɔkɔa ’sɔɔa nu ’dʋa ’mlɩ:

‑Mɔ bä ’na ’Jʋ,

’bala ’saarɩ ‑gälɩ, ’mɔɔ bä ‑na tʋ13.33 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 2.7..»

³⁴Nyɔsʋa nya ’ba ’ɔɔn jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔ ‑pɩ ‑fɛ. ’A wiili ’ɔ ’pa käa’ ‑bɛ ’ɔ ’daaa’ ‑maa:

’Nyaa ’amɩ ’papanɩlɩ ’n ’daa käa’ ’mäa’ Daviidë ‑nyɩ ‑nyɩa,

’cɩca ’papanɩ13.34 Esaii 55.3..

³⁵’I ‑jɩjra bɩa ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ ‑mɩdooa ’mlɩ:

‑Nyɩ ’nyie ‑na ’Klɩgänyɔɔ ’nyɩ ‑fɛ13.35 ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 16.10..

³⁶‑Bɛ Daviidëlɔ nɩ, ’ɔa ’taɩn ’lɩ, ’ɔ bɩaa’ ’jrʋpa Nyɔsʋa ‑nyɩa’ ‑fɛfɛkʋ nɩ, ’ɔ jä. ’Ünya ‑träärä ’ɔɔn ’ɔa tʋɩɩ ‑gba, ’ɔnya ‑fɛ13.36 1 ’Kɩɩ 2.10.. ³⁷‑Maa ‑mɔlɔ Nyɔsʋa ’baa’ jäjänyüüa ‑tɔrʋpɩɔ nɩ, ’ɔnyɩ ‑fɛ ‑a ‑fɛ.

³⁸«’Ii känyrɩ, ’na ‑wlajü ’amɩ, ’ba jre ’imɩ: ’a ’ɔa ‑gʋ a ‑gbala ’amɩ ‑maa Nyɔsʋa cere nyüü ’üa ‑balʋ. ³⁹’Ɔɔ nyɔɔ ‑o nyɔɔ toroa’ ’ɔɔn plɛ ma ‑srörö kälɩ nɩ, ’kä Nyɔsʋa nya ’daa ’ia nyɔɔlɔ ‑gäklɩ. ‑Maa Moisëa ‑Dɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa u ‑gä nyɔɔ ’klɩ Nyɔsʋaa ’klʋɩ ‑gälɩ. ⁴⁰’Ii känyrɩ, ’ba ‑tre ’ana nyüfë wiili ‑jɩjra nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkʋ ’lɩ ’i ‑pɩ ’amɩ ‑gälɩjrä:

⁴¹’Ba ‑pʋpɔ, nyüüsrörönyüü ’amɩ, abɩa ’ana plɛklɩkala ’kä ’a saka!

’Nyaa ’ana ‑srɩa ’mlɩ ’jrʋpa ‑fɛɛɛrɛa, ‑bɛ ’jrʋpalä ’nëmäa’ ‑fɛ nɩ,

nyɔɔ ma ‑gbala ’amɩ nɩ, ’a ‑nëmä ’nɩmɩ ’iin wii ’wʋ ‑a ’ba13.41 Abakuukë 1.5.!»

⁴²’Ü ’ciea’ juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ nɩ, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä nya bibie ’üün ü ’saralɩ ’lɩ ’üün ’ia ’sama wii ‑fʋflʋpasrɩ ‑mɩlɩ ’mäa’ ji ’ia ’mlɩ. ⁴³’Ü ‑gbagbaa’ ’kä nɩ, juifë ’kɔkɔmlɛ nyra ’ü nʋa’ juifë nɩ, ’ünya fala ’Pɔɔlë nyra Banabasë. ’Pɔɔlë nyra Banabasë nya ’pa ’üün ‑tɔɔ ’lɩ, ‑bɛ ’ü ’jrara ’üa ’klü, ü toro Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ plɛ.

⁴⁴‑Fʋflʋpasrɩlɩ jräa’ ’lɩ nɩ, bätäa ’fɩɔ nya trara ’ümä Nyɔsʋaa wii ’nyaklipo. ⁴⁵Juifënyüü ’jäa’ nyüü ’kɔkɔmlɛ jia’ nɩ, wasä nya ’si ’üün ’klɩ! ’Pɔɔlë ma pa wii nɩ, ’ü ’baa ‑plɩɩ ’iin, ‑bɛ ’ü ‑jejre ’ɔɔn. ⁴⁶’Pɔɔlë nyra Banabasë nya ’pa plɛ ’klü ’lɩ, ’ünya ‑gbala ’üün ‑maa: «Nyɔsʋaa wii kä ’imä ’amɩ ‑gba ’pala ‑kätɩ. ‑Maa ’be ’anyɩ ’bata ’iin ‑a, ‑bɛ ’ama ’jä ’ana nyüfë nɩ, ’anyɩ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’klɩ ‑a ’wʋ. ’I känyrɩ nɩ, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ’pɛlɩ a mö. ⁴⁷’Asɩ ’Pläkänyɔɔ ‑gbala amɩ:

’N ‑tʋ ’lɩ ‑mɩ ‑beere ’napɛ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üa ‑gʋ,

‑bɛ ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’baalɩ nyüü mlɩ nɩ, ‑mä ’iin ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ fa13.47 Esaii 49.6..

⁴⁸«Nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’nua’ ’iin ’wli nɩ, dɔrʋ ’bla ’üün, ’ünya ’bʋala ’Pläkänyɔɔa ’papawii. Nyüülü kä ’fɩɔ Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ ’ümäa’ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä nɩ, ’ü toro ’iin plɛ.»

⁴⁹’Pläkänyɔɔa ’papawii nya ‑gbaala ’ia ‑tʋtʋlʋa ’fɩɔ ‑gälɩ. ⁵⁰‑Maa juifë nya ’tuto ’üa ’cɛcɩa ’mlɩa ’ŋlëgë kpakülü bäa’ ’lɩ nyra bätäa ’wliklɩa nyüü ’ümä ’Pɔɔlë nyra Banabasë ’crɛ ‑gba ‑träärä, ’ünya prɛ ’üün ’üa ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ⁵¹’Üülü nɩ, ’ünya ‑gbɔplɔ ’lɩ ’üa bei ‑gbaa ‑tʋtʋ13.51 ‑gbɔplɔ ’lɩ ’üa bei ‑gbaa ‑tʋtʋ: Juifënyüü jre ’ia ‑gbaa. ’Sɩrɩ nyɔɔ ’daa bätälä kʋa’ ‑pɩ ‑nëmä nyɔsʋaawii ’klɩ ‑a ’nyiere, ’ii känyrɩ ’nëmä ’ia dɛɛ jɔ ’doo ‑a fa, ’ia ’pisiatua ’mʋgbɛ ‑nëmä ’ɔɔn ‑gba ‑a tɩɔ. Tɛ Marëkë 6.11., ’ünya mi Ikoniɔɔbätä. ⁵²‑Maa ’wʋnyɛrɛnyüülü nɩ, ’Nyüna ‑Susu nyra dɔrʋ nya ’si ’üün ’klɩ.

’Pɔɔlë nyra Banabasë mia’ Ikoniɔɔbätä

¹’Ü ’tɔa’ Ikoniɔɔbätä nɩ, ’Pɔɔlë nyra Banabasë nya pa juifëa ’sraaplanyüköli. ‑Maa ’üa nyɔsʋaawiia ’papakʋa ‑gʋ nɩ, juifënyüü nyra grɛɛkënyüü ’kɔkɔmlɛ nya toro Jesu plɛ. ²‑Maa juifë ‑mülü ’nyɩ toroa’ Jesu plɛ nya ’tuto nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’tuto ’tuto, ’ünya bobo bʋbɔgbi ’cɛcɩnyüüa ’pɛlɩ. ³’Ii känyrɩ ’ünya ‑wlɛ Ikoniɔɔbätä. Nyɔsʋaa wiia ’papakʋ ’nyɩ ’üün ŋalɛ ’wʋ ‑a kä, ’be ’Pläkänyɔɔa ’klü bä ’üün ’lɩ. ’Pläkänyɔɔ srara ’sɩrɩ wiili ’ü ’saalɩ, ’ɔa ‑gbinanakʋ ‑a ‑gʋ bäa’ ’cɩcasa: ’ɔ ‑nyɩ ’üün ’klü ’ümä ‑saragbia tie nyra plɛklɩkalawii nʋ. ⁴Bätäa nyüüa ’fɩɔ ’bölötɩa: ‑mölöö bä juifë dɛrɩ ‑bɛ ‑mölöö bä apotrë dɛrɩ. ⁵Juifë nyra nyüülü ’nyɩa’ juifë bä nyra ’üa ’cifu ’bata ü nʋ ’üün ‑gbigba, ü ’kakla ’üün ’täkë. ⁶’Ü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya fɔ ’ünya mi bätëlë bäa’ Lakoniia ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’mlɩ: ’üü bä Lisëtrë nyra Dɛbee nyra bätë ‑mülü bä bäa’ ’lɩ ‑gba. ⁷’Ü ’tɔa’ bɩa ’lɩ nɩ, ’ü ’sara ’lɩ ’Mʋfagogo.

’Pɔɔlë nyra Banabasë mia’ Lisëtrëbätä

⁸Nyɔɔ ’doo bä kä Lisëtrëbätä ’ɔa bei jä; ’ɔ kpa ’ünya ‑gu ’ɔɔn, ’ɔ ‑kaapɩɔ ’nyɛ. ⁹’Taɩn ’doo ’lɩ nɩ, ’ɔ po ’Pɔɔlë ’nyakli. ’Pɔɔlë nya tɛ ’ɔɔn ’klɩ tee, ’ɔnya ’jä nyɔɔlɔa nyɔsʋaplɛ ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ ’pɔpʋɔsa. ¹⁰’Pɔɔlë nya ’kpölɩkä ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Sɔwʋ, ’nyüglö ’cɩcasa!» Nyɔɔlɔ nya ‑plöörö ’ɔa bei ‑gälɩ ‑bɛ ’ɔ ’nyɛɛ. ¹¹Nyüü ’jäa’ wiili ’Pɔɔlë nʋa’ nɩ, ’ünya ’kpölö Likaoni wii ’lɩ, ’ü ‑nëma: «Nyɔsʋaɩɩ ’cicri nyüü ’lɩ ’ünya ’cere ana ‑nyɛɛ!» ¹²’Ünya ’dara Banabasë «Susö», ’ünya ’dara ’Pɔɔlë «Ɛmɛsë», ’be ’Pɔɔlë ’ɔɔ ’pala ’üa ’fɩɔa ’wli ’lɩ wii14.12 Grɛɛkëa ’brea nyɔsʋaɩɩa ’cifi ’ü ma ’dara Susë. Ɛmɛsë ma bä ’üa bɔblɔa nʋ.. ¹³Susöa ’pɛrɩnyɔɔlɔ bäa’ ’üa bätäa palafa ’wʋ nya ja bruu, ’ua ‑gbaa pöplödii ’kɔkɔmlɛ. ’Ɔ nyra ’uun nyra nyüü ‑mölöö nya ji tatu ’mäklɩ; ’ü ’bata ’ümä ’Pɔɔlëɩɩ ‑gbɔ ’sa. ¹⁴Apotrëlü ’Pɔɔlë nyra Banabasë ’nua’ wiili ’ü ’bataa’ ’ümäa’ nʋ ’wli nɩ, ’ünya ’ŋaŋla ’üa ‑gbaa ’koti, ’ünya fɔ ’ünya pa nyüü ’kɔkɔmlɛa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ünya ’kpölɩkä: ¹⁵«‑Wlajü ’amɩ, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a nö ’saa le? Nyüü a bä ‑beere ’amɔ ’la! ’Mʋfagogo a ’saa ’amɩ, ’amä diili ’nyɩa’ ‑gbaa kä ‑wälɩ ’cɛrɛ, ’amä ’Lɩbä Nyɔsʋaa ’pɛlɩ kälɩsie, ɔ nʋa’ cɛ, ‑tʋtʋ, ’tanie nyra diili kä ’fɩɔ bäa’ ’ia ’mlɩ14.15 Ɛgësɔɔdë 20.11; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 146.6.. ¹⁶‑Kätɩsa nɩ, ’ɔ ’cɛrɛ kä ‑glügbüa ’fɩɔ ‑wälɩ ’üa ’mʋgbɛ ’mä kä wiili ’ü ‑waa’ nʋ. ¹⁷‑Maa ’ɔnyɩ ’ɔa ‑gbinanakʋa srarakʋa ‑gʋ ‑a fio: ’ɔ nʋ ’mʋfagbi, ’ɔ ‑nyɛɛ ’amɩ14.17 ’amɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: amɩ. ’nʋŋlʋ, ’ana papladii ’wʋälɩmlɩ, ’i tʋä ’mʋfasa ’ia ’taɩn ’lɩ, ’kä ’ɔ ’sie jijri nyra dɔrʋ ’ana14.17 ’ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ana. polu ‑gälɩ.» ¹⁸‑Maa ’ia wiilia ’fɩɔlʋ ’nyɩ nyüülü ‑a ’cici. ’Ü ’jä ‑sʋɩ ’fɩɔwʋ ’ünya ’mä nyüülü ’nyüglö, ’ü ‑pɩ ’üün ‑gbɔ ’sa.

¹⁹Juifë nya sɔsɔ Antiɔɔsëbätä nyra Ikoniɔɔbätä, ’ünya ji nyüüa polu ’lɩcakla. ’Ünya be be ’Pɔɔlë ’täkë. ’Ünya ’kʋɛɛrɛ ’ɔɔn ’kä ’ünya bere ’ɔɔn bätä dɛrɩ, ’be ’üa plɛɛ ’ɔ ’a jä. ²⁰‑Maa ’taɩn ’lɩ ’wʋnyɛrɛnyüü jia’ ’ɔɔn ’klɩtra nɩ, ’ɔnya sɔwʋ ’ɔnya ’jra bätä. ’Ia ‑srɩ paa’, ’ɔɔ ‑bɛ Banabasë nya mi Dɛbeebätä.

’Pɔɔlë nyra Banabasë ’blööa’ Siriia Antiɔɔsë dɛrɩ

²¹’Pɔɔlë nyra Banabasë nya ’sara ’Mʋfagogo Dɛbeebätä, nyüü ’kɔkɔmlɛ nya toro Jesu plɛ. ’Ünya ’blöödɛrɩ, ’ünya mi Lisëtrë, Ikoniɔɔ nyra Antiɔɔsë. ²²Nyüülü toroa’ Jesu plɛ nɩ, ’ü ’paa ’üa nyɔsʋaplɛ ’klü ’lɩ abɩa ’üa nyɔsʋaplɛ ‑sɔɔrɔwʋ. ‑Bɛ ’ü ‑gbala ’üün: «A kä amä ‑sʋɩ ’kɔkɔmlɛ ’lɩ ‑srörö ‑bɛ amä Nyɔsʋaa ’kamapläa ’mlɩ pa.» ²³’Ünya ‑tätä ’cɛcʋa ’fɩɔa ’mlɩ ’cɛcɩtagbü. ’Ü bɩaa’ su nyra nyɔsʋabibiekʋ nɩ, ’ünya ‑nyɩ tagbülü toroa’ ’ɔɔn plɛ ’Pläkänyɔɔ kälɩ.

²⁴’I ‑sia’, ’ünya ‑srörö Pisidiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’ünya ’tɔrɔ Pamëfiliia ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ²⁵’Ü ’palaa’ nyɔsʋaawii Pɛgebätä, ’ünya mi Ataliabätä. ²⁶’A ‑nyɛɛ ’ü ’jrara ’mɩɩ ’lɩ ’ünya mi Antiɔɔsë, bätälä kä ’mlɩ ’ü ‑nyɛɛrɛ käa’ ’üün Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ kälɩ ’ümäa’ ’jrʋpalä ’ü ’wlaraa’ ‑plɩɩ nʋ. ²⁷’Ü ’tɔa’ nɩ, ’ünya ’papla ’cɛcɩnyüü ‑gba, ’ünya ‑gbala ’üün wiili kä ’fɩɔ Nyɔsʋa sröröa’ ’üün kälɩ ’ɔ nʋa’, nyra ’sɩrɩ ’ɔ ‑fɛa’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa plɛ ‑gba ‑bɛ ’ü toroa’ ’ɔɔn plɛ. ²⁸’Üü ‑bɛ ’wʋnyɛrɛnyüü nya ‑si jrüü.

’Bölökʋa ’blarʋ

¹Nyüü ‑mölöö sɔ Judeea ’bre ’ünya ji Antiɔɔsëbätä ‑bɛ ’ü ’kpɩa ‑wlajü. ’Ü nɩnɩa: «’Ama ’nyɩ ’bölö ‑a ’bölö ’sɩrɩ Moisëa ‑Dɔ ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ ’a ‑nëmä ’lɩmlɩ ‑a ’wʋ.» ²‑Topokʋ kpaku nya blö ’üa ‑tɔrʋpɩɔ. ’Pɔɔlë nyra Banabasë ’nyɩ ’üün ’nyiere ‑a ’nyiere. ’Ünya ’balɩ ’Pɔɔlë nyra Banabasë nyra ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ‑mölöö ’ümä Jerusalɛɛmë mi, ’ümä apotrë nyra tagbü ’jä, ’ia wiilia ‑gʋ. ³’Cɛcɩlɛ bäa’ Antiɔɔsë nya ‑nyɩ ’üün diili kä ’fɩɔ ’ümäa’ fa ‑bɛ ’ümäa’ mi. ’Ünya ‑srörö Fonisii nyra Samariia ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ’Ü ‑gbala nyüü ’sɩrɩ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑nyɩa’ ’üa polu Nyɔsʋa kälɩ. ’Inya bä ’cɛcɩnyüüa ’fɩɔa dɔrʋ. ⁴’Ü ’tɔa’ Jerusalɛɛmë nɩ, ’cɛcɩnyüü nyra apotrë nyra ’cɛcɩtagbü nya ’kʋɛɛlɩ ’üün. ’Pɔɔlë nyra Banabasë nya ’saralɩ ’üün ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑sröröa’ ’üün kälɩ ‑bɛ ’ɔ nʋa’ dii ’kɔkɔmlɛ. ⁵‑Maa Farisinyüü ‑mölöö ü toroa’ Jesu plɛ nya sɔwʋ, ’ü ‑nëma nyüülü ’nyɩa’ juifë bä kä ’ümä ’bölö ‑bɛ ’ümä bɩa ’lɩ Moisëa ‑dɔ ‑träärä.

Jerusalɛɛmëa dɛtʋ kpaku

⁶Apotrë nyra ’cɛcɩtagbü nya trara wiilia ‑gʋ. ⁷’Ü ‑topoa’ ‑topo, Piɛɛrë nya sɔwʋ ’ɔ ‑nëma: «’Na ‑wlajü ’amɩ, ’a jre ’iin, ’i ’saa’ ’klɩ dotro ’mɔɔ Nyɔsʋa ’balɩ ana15.7 ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ana. ‑tɔrʋpɩɔ ’mä wii ’pa, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’mä ’Mʋfagogo ’wlinu, ‑bɛ ’ümä nyɔsʋaplɛ nʋ ’ümä ’lɩ ’iin ’kʋɛɛ. ⁸‑Bɛ Nyɔsʋa jrea’ nyɔɔa plɛ nɩ, ’ɔnya ’kʋɛɛlɩ ’üün; ’ɔ srara ’iin ’taɩn ’lɩ ’ɔ ‑nyɩa’ ’üün ’Nyüna ‑Susu, ’sɩrɩ ’ɔ ‑nyɩa’ bɩa amɩ ’uun15.8 Akëtë 2.4; 10.44.. ⁹’Ɔnyɩ amɩ ‑tɩa ‑a ’bö, ’be ’üa nyɔsʋaplɛ ’ɔ tɛklɩ ’ɔnya kpëtä ’üa polu. ¹⁰‑Bɛ dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’traɩn Nyɔsʋa le? ’A ’bata ’amä ‑gblɛ15.10 ‑gblɛ: Grɛɛkëa ‑nyɛɛ nɩ, waklöölä kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’sɩrɩ ü ma ‑tʋʋäa’ tuu klöö bruu ‑gälɩ ’umä ‑pɩɔ ’doo ’wʋ kʋ, ‑bɛ ’umä tuu ’aiɛ dete ’kʋɛɛ ‑bɛ putu ’mä ’lɩgoglo. ‑Gögbiiwii ’lɩ ’ü nɩnɩa «juugë». ‑Tɛklɩ üma ’daa juugë nɩ, ’a ‑dɔ ’kɔkɔmlɛlë ’cɛcɩnyüü ‑mölö ’daaa’ abɩa nyüülü ‑ka jre ɩa’ Nyɔsʋa, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’daaa’ ü nʋa’. ’I ‑beere juugë; ’a ‑dɔ bäa’: sriia ’böbökʋ nyra Moisëa ‑dɔ ‑mɩdoo (Matiö 23.4; Matiö 11.29-30). ’wʋnyɛrɛnyüüa ‑plɩ ‑gälɩ ’pie, wiili ana tʋɩɩ nyra amɔ ’nyɩa’ ’lɩbɩa amäa’ ‑gbötö! ¹¹‑Maa a jresaa ’Pläkänyɔɔ Jesu15.11 ’Pläkänyɔɔ Jesu: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë.» ’pʋɔ amɩ ’ɔa ‑gbinanakʋ ’lɩ ’sɩrɩ ’ɔ ’pʋɔa’ bɩa ’üün.»

¹²Nyüülü kä ’fɩɔ trara ɩa’ nya ’kpla ’më ’ümä Banabasë nyra ’Pɔɔlë ’nyaklipo. ’Ünya ‑gbala ’üün ’sɩrɩ Nyɔsʋa ‑srörö ’üün kälɩ ‑bɛ ‑saragbia tie nyra plɛklɩkalawii nröröa’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ‑tɔrʋpɩɔ. ¹³’Ü bɩaa’ wii ’papakʋ nɩ, Jaakë ‑nëma: «’Na ‑wlajü ’amɩ, ’ba po ’mɩ ’nyakli o! ¹⁴Simɔɔ15.14 Simɔɔ: Piɛɛrë ’ü ’dara bɩa ’saa. Tɛ Matiö 4.18. ’sa ‑plɩɩ ’lɩ ’sɩrɩ ’ia ’käkolofa ’wʋ Nyɔsʋa jia’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ‑nyɛɛ, ’ɔmä ’lɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ‑glügbö ’döö ’ba ’ämä ’ɔa nä bä. ¹⁵’Ii ‑bɛ nyɔsʋaamlɩpalanyüüa wii bä dɛɛ ’dee, ’be ’i ‑jɩjra ‑maa:

¹⁶’Ia wiili ma ‑si nɩ, ’nyaa jia,

’kä ’nyaa Daviidëa nyukulu ‑gbloooa’ ’pa;

’nyaa ‑plɩɩ ’ua böblödii ’baa, ’kä ’nyaa ’uun ’klɩgä.

¹⁷’Kä nyüü ‑mülü tɩɔa’ ’lɩ ’mä ’Pläkänyɔɔ ’bata,

’üü ‑bɛ nyüülü kä ’fɩɔ ’nyɩa’ juifë bä ü ’klaaa’ ’na ’nyrɩ15.17 Amɔɔsë 9.11-12..

‑Jäsɩ ’Pläkänyɔɔlɔ nöa’ diili ‑gbaaa’,

¹⁸‑bɛ diili kä ’fɩɔ ’ɔ nʋa’15.18 ‑bɛ diili kä ’fɩɔ ’ɔ nʋa’: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’i jrerea’ ’i ’a ’lɩ ‑wlɛ15.16-18 Amɔɔsë 9.11-12..

¹⁹«’Ii känyrɩ ‑jäsɩ ’n ‑gbaa’ nɩ: anyɩ ‑sie nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑bɛ ü toroa’ Nyɔsʋa plɛ ‑sʋɩ. ²⁰‑Maa ‑kaa’ ‑jɩjra ’üün ’wʋ amä ’üün ‑gbala ünyɩ ji mlaalü ’ü ’blaraa’ ‑wäsɩa, ’ünyɩ nʋ ‑sagbili Nyɔsʋa ’nyɩ ’bataa’, ’ünyɩ ji mlaalü jäa’ ’ünyɩa’ ‑plɛlɩbölö, ’kä ’ü ’cɛrɛ ‑toru ‑wälɩ15.20 Ɛgësɔɔdë 34.15-17; Levitiikë 7.10-16; 18.6-23.. ²¹’Be sɔ ana tʋɩɩa ’taɩn ’lɩ nɩ, nyüü bä kä bätëa ’fɩɔa ’mlɩ ’ü ma ’kpɩa Moisëa ‑Dɔ, ’ü ma ‑täsä ’uun a ’doo juifëa ’sraaplanyüköli ‑fʋflʋpasrɩ ’lɩ.»

‑Pɔɔkʋlʋ ’ü faa’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑bɛ ü toroa’ Nyɔsʋa plɛ

²²’Ia ‑gʋ apotrë, ’cɛcɩtagbü nyra ’cɛcɩnyüüa ’fɩɔ nya ’nönrö ’wli, ’ünya ’ba ’üa ‑tɔrʋpɩɔ nyüü ‑mölöö, ’üü ‑bɛ ’Pɔɔlë nyra Banabasë, ’ünya blɔ ’üün Antiɔɔsëbätä. ’Ünya ’balɩ Judasë ’ɔ ’ü ’daraa’ bɩa Basabasë nyra Silasë. ’Üa ’sɔɔlë bä ’cɛcɩnyüü kpakü. ²³‑Jäsɩ ’ü ‑jɩjraa’ ‑pɔɔkʋlʋ:

«Amɔ Apotrë, ’cɛcɩtagbü nyra ‑wlajü ‑mölöö ’trɛɛ ’amɩ, ’amɔlɔ ’nyɩa’ juifë bä ‑bɛ ’a kʋa’ Antiɔɔsëbätä, Sirii nyra Silisiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ.

²⁴A ’nu ’sɩrɩ ana nyüü ‑mölöö sɔa’ ‑tɛ ana ‑nyɛɛ ‑bɛ ’ü ’caklaa’ ’ana bobowli ’lɩ: wiili bäa’ ‑maa nyɔɔ kä ’ɔmä ’bölö ‑bɛ ’ɔmä ’lɩ ‑Dɔ ‑träärä15.24 Wiili bäa’ ‑maa nyɔɔ kä ’ɔmä ’bölö ‑bɛ ’ɔmä ’lɩ ‑Dɔ ‑träärä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ‑Mää amɔ ’nyɩ ’üün blɔ. ²⁵’Ia ‑gʋ anya ’nönröwli, anya ’balɩ nyüü, ’üü ‑bɛ ana ‑wawanyüü Banabasë nyra ’Pɔɔlë, anya blɔ ’üün ’ana ‑nyɛɛ, ²⁶’ü ‑nyɩ ’üa ’klä ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ’nyrɩa ‑gʋ. ²⁷’Ia ‑gʋ anya blɔ Judasë nyra Silasë ’ümä ’amɩ ‑gbala ’imä ’üa mlɩ ja ’ümä ’amɩ watu ’doolʋ ‑gbala.

²⁸’I kä ’Nyüna ‑Susu ’tʋ, ’inya kä bɩa amɩ ’tʋ a ‑pɩ ’amɩ kälɩbädii ‑gälɩ ’pa, ’ima ’nyɩ i kʋa’ ‑pɩ ‑a ’doo ‑a bä ’i ’naa’: ²⁹‑Nyɩ ji mlaalü ’ü ’blaraa’ ‑wäsɩaa, ‑nyɩ ji ‑toru, nyra mlaalü jäa’ ’ünyɩa’ ‑plɛlɩbölö, ‑nyɩ nʋ ‑sagbili Nyɔsʋa ’nyɩ ’bataa’. ’Ama ‑träärälɩ ’iin nɩ, ’i ’na.

’A ‑plɩɩ a ’blörö.»

³⁰’Ü nyra ‑mülü sɔsrɔa’ ‑gba nɩ, ’ünya mi Antiɔɔsëbätä. ’Ünya ’paplaa’ ’cɛcɩnyüüa ’fɩɔ ‑gba nɩ, ’ünya ‑nyɩ ’üün ‑pɔɔkʋlʋ. ³¹’Ü bɩaa’ ’uun ‑täsäkʋ nɩ, dɔrʋ nya ’blaa ’üün ’be wiili ’palaa’ ’lɩ ‑nyɩ ’üün ’klü. ³²Judasë nyra Silasëa ’mʋgbɛ bä nyɔsʋaamlɩpalanyüü, ’ünya ’jrara bɩa ‑wlajülü ’klü ’lɩ ‑gböösa. ³³’Ü ‑sia’ ’üün jrüü ‑gba nɩ, ’cɛcɩnyüü nya ‑nyɩ ’üün ’nyʋfɔ ’ümä apotrëlü blɔa’ ’üün a ‑nyɛɛ15.33 apotrëlü blɔa’ ’üün a ‑nyɛɛ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «nyüülü blɔ ɩ ’a ’üün a ‑nyɛɛ» dɛrɩ ’blöö. ³⁴‑Maa Silasë ‑nëma ’ɔnya ’lɩ tɩɔa15.34 ‑Taa ’pɛlɛ (34) ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ³⁵’Pɔɔlë nyra Banabasë nya tɩɔ bɩa Antiɔɔsëbätä. ’Üü ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ ‑mölöö ’kpɩa ‑bɛ ’ü ’saa ’Mʋfagogolä ’paa’ ’Pläkänyɔɔa ‑gä.

’Pɔɔlë nyra Banabasë sɔsrɔa’ ‑gba

³⁶Jrüü jie ‑sia’ nɩ, ’Pɔɔlë nya ‑gbala Banabasë: «A ’blöö, a mi bätëlë kä ’fɩɔa ’mlɩ, i a ’palaa’ ’Pläkänyɔɔa wii, amä ana ‑wlajülü bäa’ ’lɩ ’jä, ’sɩrɩ ’üa nyɔsʋaplɛ bäa’.» ³⁷Banabasë ’bata ’ɔmä ɩ Jaanlɔ ’ü ’daraa’ Marëkë fa bɩa, ³⁸‑maa ’Pɔɔlë ’nyɩ ’nyie ‑a ’nyie ’kä Marëkë ’mä ’üün fala, ’be ’ɔ ’sɔ ’üün dɛrɩ Pamëfiliia ‑tʋtʋ ‑gälɩ; ’jrʋpalä ’ü ‑fɛa’ ’ɔnyɩ ’üün ‑gba ‑a ji. ³⁹’Ü ‑kanyɩ ’wli ‑a nönrö ’ünya sɔsrɔgba. Banabasë nya fa Marëkë, ’ünya ’jra ’mɩɩ ’lɩ ’ünya mi Siiprë. ⁴⁰’Pɔɔlë nya dɔrʋ Silasë ’wʋ. ’Cɛcɩnyüü bɩaa’ ’üün ’Pläkänyɔɔa15.40 ’Pläkänyɔɔa: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔsʋaa. ‑gbinanakʋ kälɩ ‑nyɩnyɩkʋ nɩ, ’ünya mi. ⁴¹’Ünya ‑srörö Sirii nyra Silisiia ’bre ‑bɛ ’ü ’jrara ’cɛcɩnyüüa ’klü.

Timotee falaa’ ’Pɔɔlë nyra Silasë

¹’Ünya ’tɔ bätälä ’ü ’daraa’ Dɛbee, ’ünya mi bɩa Lisëtrë. Nyɔsʋaplɛtoronyɔɔ ’doo bä ɩ ’lɩ, ’ɔɔ ’ü ’dara Timotee. ’Ɔa ’yio bä juifëyria ’ɔnya nʋ nyɔsʋaplɛtoroŋlʋʋ, ‑maa ’ɔa tʋ bä grɛɛkënyɔɔ. ²‑Wlajülü bäa’ Lisëtrë nyra ’üü bäa’ Ikoniɔɔ ’paa ’ɔa ’cɩca ’nyrɩ. ³’Pɔɔlë nya ’daa ’ɔ nyra ’ɔɔn ’mä mi. ’Ii känyrɩ ’ɔnya ’bö ’ɔɔn juifëlü kʋ käa’ ’ia ‑tʋtʋlʋa ‑gälɩa ‑gʋ, ’be nyüüa ’fɩɔ jre ’iin ’sɩrɩ ’ɔa tʋ bäa’ grɛɛkënyɔɔ. ⁴’Asɩ ’ü ‑sröröa’ bätäa ’mlɩ nɩ, ’ü ‑gbala ’cɛcɩnyüü ü ‑träärälɩ ’kpɩkpɩakʋlʋ apotrë nyra Jerusalɛɛmëa ’cɛcɩtagbü ‑tʋa’ ’lɩ. ⁵‑Bɛ ’cɛcɩnyüüa nyɔsʋaplɛ ‑sɔɔrɔwʋa ’doo, jrüü o jrüü nyüü ’paplagälɩa ’doo.

’CƐCƖNYÜÜA NYƆSƲAPLƐTOROKƲ NYRA NYÜÜLÜ ’NYƖA’ NYƆSƲAANYÜÜ BÄ

16.6–19.20

Nyɔsʋa ja wii ’Pɔɔlë ’nyü ‑gälɩ Troasëbätä

⁶’Nyüna ‑Susu ’nyɩa’ ’üün ’nyie ’ümäa’ nyɔsʋaawii Asiia ’bre ’pala nɩ, ’ünya ‑srörö Filigi nyra Galaatënyüüa ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’ünya mi. ⁷’Ü jijröa’ Misiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’ünya ’bata ’ümä Biteniia ’bre pala, ‑maa Jesua ‑susu16.7 Jesua ‑susu: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑susu ’nyɩ ’üün ’nyʋfɔ ‑a ‑nyɩ». ’nyɩ ’üün ’nyʋfɔ ‑a ‑nyɩ. ⁸’Ünya ‑srörö Misiia ’bre ’ünya ’tɔrɔ Troasëbätä. ⁹‑Gbiara nɩ, Nyɔsʋa nya ja wii ’Pɔɔlëa ’nyü ‑gälɩ: ’ɔnya ’jä Masedoanëa16.9 Masedoanë: Grɛɛsëa ’blɩa ’pɛ ‑mɩdeea ‑kätɩ ’nyrɩ bäsaa. ’brea nyɔɔ ’doo, ’ɔ ’nyüglö ‑bɛ ’ɔ bibie ’ɔɔn ‑maa: «Ji Masedoanëa ’bre ‑mä amɩ ‑gbaji!» ¹⁰’I ‑sia’ dotro nɩ, anya16.10 anya: ’Bala ‑pɩ, Lukë ma ’pala ‑pɩɔ ‑moloo wii «a» ’ɔ nö. ’Bala ‑pɩ nɩ, ’ɔ fala ’Pɔɔlë ɔma sɔkou. ’bata amä Masedoanëa ’bre mi. A jre ’iin ’Pläkänyɔɔ were ’lɩ amɩ amä ’üün Nyɔsʋaa ’Mʋfagogo ’sa.

Lidii ’palaa’ ’nɩwli Filipëbätä

¹¹Troasëbätä a ’jra ’mɩɩ ’lɩ anya mi Samotrasëa dugba ’lɩ. ‑Srɩ paa’ anya ’tɔ Neapolisëbätä. ¹²A sɔa’ ’lɩ anya mi Filipëbätä; ’ä ‑kätɩ ‑tɔɔrɔklɩ ’kä ’jra Masedoanëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ. Rɔmënyüü dɔrɔ kä ’ään ’wʋ bɩa. A ‑si ’lɩ jrüü ’kɔkɔmlɛ. ¹³‑Fʋflʋpasrɩ jräa’ ’lɩ nɩ, anya ’cie bätä anya mi ’nie ‑gba ‑plɩɩlɩ nyüü bibriea’ Nyɔsʋaa ’doo. A jrä ’lɩ ’ŋlëgë ‑mölöö, ’ü trara. A nyra ’üün nya kʋwälɩ, anya dɛtrɛ ’üün. ¹⁴’Dooa ’nyrɩ bä Lidii, Tiratiirëbätä ’ɔ sɔ. ’Ɔ ’paa ‑fɔflɔɔ deili kä ’peru ’bʋaa ’peru. ’Ɔ ‑träärälɩ Nyɔsʋa. ’Nyakli ’ɔ po ɩ, ’Pläkänyɔɔ nya jie ’ɔa bobowli ’klɩ ’ɔmä wiili ’Pɔɔlë ’saalɩ ’nyaklipo ’cɩcasa. ¹⁵’Ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ‑gbööö ’palaa’ ’nɩwli nɩ, ’ɔnya bibie amɩ: «’Be ’a jre ’iin ’sɩrɩ ’n ‑trääräa’ ’lɩ ’Pläkänyɔɔa wii, ’ba ji ’na ‑nyɛɛ ’amä ’lɩ ’prere.» ’Ɔ kʋ amɩ ’klɩ anya ’nyie.

’Ü ’paa’ ’Pɔɔlë nyra Silasë ‑jie ’lɩ Filipëbätä

¹⁶Jrüü ’doo ’lɩ nɩ, a mö ɩ nyɔsʋabibiefa ’wʋ, ’ŋlëkayria ’doo ‑fɛɛɛrɛa’ nyɔɔa ‑nyɛɛ ’jrʋpa nya ’jrara amɩ ’klɩ. ‑Gbrea ‑susua ’srü bä ’ɔɔn ’lɩ. ’A ’ɔa ’jrʋpalä ’ɔ käa’ ‑bɛ ’ɔ ’jäa’ mölii ’kɔkɔmlɛ ’ɔa ’kamanyüüa ‑gʋ. ¹⁷’Ɔ prɛ amɩ dɛrɩ, amɔ ‑bɛ ’Pɔɔlë, ‑bɛ ’ɔ ’kpöö: «‑Taa nyüülü kʋa’ ‑pɩ, ’Wʋsi Nyɔsʋaa ’jrʋpafɛnyüü ’ü bä! ’Ünya ji ’ümä amɩ16.17 amɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’amɩ. ’nyʋfɔlʋ ’amäa’ fa ‑bɛ ’amäa’ ’lɩmlɩwʋ srara!» ¹⁸’Asɩ ’ɔ nöa’ ’doo. ’Pɔɔlë sɩaa’ ’ia ‑gʋ nɩ, ’ɔnya ‑sie ’ɔa ’pɛlɩ kälɩ ’ɔnya ‑gbala ‑balʋsusulu: «Jesu ’Kriisëa ’nyrɩklɩ, ’cie ’ŋlʋʋlɔ ’lɩ!» ’Köklesaplɩɩ ’unya ’cie. ¹⁹’Ŋlëkayrialɔa ’kamanyüü jrea’ ’saa ’üa möliiplaŋlʋʋ nëmä mi nɩ, ’ünya ’kpla ’Pɔɔlë nyra Silasë ’ünya ’kʋɛrɛ ’üün ’kä ’ünya fa ’üün ‑jria ’lɩ ‑gätʋnyüü ‑nyɛɛ. ²⁰’Ünya ‑nyɩ ’üün ‑gʋmla kälɩ, ’ü ‑nëma: «Ana bätäa nyüüa polu ‑taa juifënyüülü kʋa’ ‑pɩ ’jrara. ²¹Wiili ’nyɩa’ amɔ Rɔmënyüüa ‑dɔ bä, i anyɩ nʋa’ nɩ, ’ii ’ü ’kpɩa nyüü!»

²²’Ia ‑gʋ ‑jria nya ‑träärä ’Pɔɔlë nyra Silasë ’crɛ ‑gba. ‑Gʋmlë nya ‑gbala nyüü ’ü ’balɩ ’üa ’koti ’kä ’ü ’sɛpɛ ’üün. ²³’Ü bɩaa’ ’üün bɔtɔkʋ nɩ, ’ünya ’be ’üün ‑jienyuku ‑wälɩ. ’Ünya ‑gbala ‑jie ‑gböööa ‑gälɩglaaranyɔɔ ’ɔ ‑tʋ ’üün ’nyügba ’cɩcasa. ²⁴’Ü ‑gbalaa’ ’saa ’ɔmɩ nɩ, ’ɔnya pla ’üün klöö ‑mälä bäa’ ’lɩ ’mlɩ ’leea ’mlɩ, ’ɔnya ’pa ’üa bei ’lɩ kpö.

Nyɔɔlɔ ‑glaraa’ ‑jie ‑gbööö ‑gba nyra ’ɔa ‑gbööö toro Nyɔsʋa plɛ

²⁵‑Gbia ’mä ’lɩmɩmrɛkalɩ mi nɩ, ’Pɔɔlë nyra Silasë bibie Nyɔsʋa ‑bɛ ’ü brɛ. ‑Jienyüü ‑mülü ’nöö. ²⁶Fɩɩɩn, ‑tʋtʋ nya tɩtrɛ ‑gböösa, ’unya ‑fɛ ‑jienyukua ‑fli ‑gba. ’A ‑plɩɩ tatia ’fɩɔ kʋ ’inya ’sara, ‑jienyüüa ’fɩɔa ’cɩ nya ‑jejro. ²⁷‑Jienyuku ‑gbaglaranyɔɔlɔ nya tɛkä; ’ɔ jrea’ ’saa ‑jienyukua tatiaa ’fɩɔ ’a ’sara nɩ, ’ɔnya ’balɩ ’ɔa ‑jɛrɛ ’ɔmä ’ɔa nyufa ’bla, ’ɔa plɛɛ ‑jienyüü ’a fɔ. ²⁸‑Maa ’Pɔɔlë nya ’kpö ‑gböösa: «‑Nyɩ nʋ ‑na nyufa dɛɛ ‑gba! Ana ’fɩɔ bä ‑plɩɩ!» ²⁹‑Jienyuku ‑gbaglaranyɔɔ nya ‑sɛ ’napɛ, ’ɔnya fa ‑jiji ’ɔnya pa, ’ɔa ’fɩɔ tɩtrɛ, ’ɔnya blö ’Pɔɔlë nyra Silasëa bei ’wʋ. ³⁰’Ɔnya ’cie ’üün, ’ɔnya ’bete ’üün: «’Na nyüü ’amɩ, dɛplɛɛ ’nëmä nʋ ‑bɛ ’mä ’lɩmlɩwʋ le?» ³¹’Ü ‑nëma: «Toro ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë16.31 ’Kriisë: ‑Taa ‑waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. plɛ, ‑mɔ ‑bɛ ‑na ‑gbööö ’mä ’lɩmlɩwʋ.» ³²’Ünya ’pala ’ɔɔn ’Pläkänyɔɔa wii ‑gba, ’ɔɔ ‑bɛ nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ ’ɔa nyuku ‑wälɩ. ³³’Ia ‑gbia ’dööläa ’taɩn ’doolɔa ’mlɩ nɩ, ‑jienyuku ‑gbaglaranyɔɔ nya fa ’üün, ’ɔnya ’kʋɛrɛ ’üa ‑fë. ’A ‑plɩɩ ’ü kʋ dotro ’ünya ’pa ’ɔɔn ’nɩwli, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa nyüüa ’fɩɔ. ³⁴’Ɔnya fa ’üün nyüköli, ’ɔnya ‑nyɩ ’üün jijrɛ. Dɔrʋ nya ’bla ’ɔɔn, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔa ‑gböööa ’fɩɔ, ’be ’ɔ toro Nyɔsʋa plɛ.

‑Gʋmlanyüü ’baa’ ’Pɔɔlë nyra Silasë ‑jie ’lɩ

³⁵‑Srɩ paa’ nɩ, ‑gʋmlë nya blɔ ’sʋgɩa ’ü ‑gbala ’ɔɔn: «’Cɛrɛ nyüülü ‑wälɩ!» ³⁶‑Jienyuku ‑gbaglaranyɔɔ nya ji ’ɔnya ‑gbala ’Pɔɔlë ‑maa: «‑Gʋmlëlë nɩnɩa ‑a ’cɛrɛ ’amɩ ‑wälɩ ’amä mi. ’A ’mrɛɛ ’amä ’cie, amä mi ‑pio.» ³⁷‑Maa ’Pɔɔlë nya ‑gbala ’sʋgɩanyüülü: «’Ünyɩ ana ‑gä ‑a ‑tʋ ’ünya bɔtrɔ amɩ ‑jria ’lɩ, ‑bɛ Rɔmënyüü a bä16.37 ’Üa ‑dɔ nɩnɩa, ’ünyɩ kä ‑a kä ’ümä ’üa ’brea nyɔɔ tuu bɔtrɔ. ‑Bɛ ’Pɔɔlë bä Rɔmënyɔɔ (Tɛ Akëtë 22.25-29), ‑beere dɛɛ Silasëa ’mʋgbɛ.. ’Ünya ’pa amɩ ‑jie ’lɩ, ’a ’ii ’lɩ nɩ, ’ümä amɩ ‑sisie ’ümä amɩ ‑wälɩcɛrɛ nɩ, ’i ‑nëmä ’saa ‑a bä! Abɩa ’üa ’mʋgbɛ ji ’ümä amɩ ’cie!» ³⁸’Sʋgɩa nya mi ’iin ‑gʋmlë ‑gbala. ’Ü ’nua’ ’sɩrɩ ’ü bäa’ Rɔmënyüü nɩ, ŋalɛ ’bla ’üün. ³⁹’Ünya ji, ’ünya ’cie ’üün ‑jie ’lɩ, ’ünya bibie ’üün ü ’cie bätä. ⁴⁰’Ü ’ciea’ ‑jie ’lɩ nɩ, ’ünya mi Lidiia ‑nyɛɛ. ’Ünya ’jä ’cɛcɩnyüü, ’ünya ’jrara ’üa ’klü ’ünya mi.

’Pɔɔlë ‑bɛ Silasë mia’ Tɛsalonikëbätä

¹’Ü möa’ nɩ, ’ünya ‑srörö Amëfipoli nyra Apoloniibätä, ’ünya ’tɔ Tɛsalonikëbätä. Juifë kälä ’lɩ ’üa ’sraaplanyuku. ²’Pɔɔlë nya pa ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’sɩrɩ ’ɔ nöa’ a ’doo. ’Ümä ‑fʋflʋpasrɩ ’wʋ tää ’wʋ nrörökalɩ mi nɩ, ’ɔ nyra ’üün ‑toplo nyɔsʋapɔɔkʋa ’mlɩa wii ‑gälɩ. ³’Ɔ ‑gbala ’üün ‑bɛ ’ɔ srara ’üün ’sɩrɩ ’Kriisëlɔ kä ’ɔmä ɩa’ ‑sʋɩ ’jä ‑bɛ ’ɔmäa’ jäjänyüü ‑tɔrʋpɩɔ sɔ. ’Ɔ nɩnɩa: «Jesulɔ kä ‑gä ’n ‑gbalaa’ ’amɩ nɩ, ’ɔɔ bä ’Kriisë.» ⁴’Üa ‑tɔrʋpɩɔa ‑mölöö ’dara ’iin wii, ’ünya po ’Pɔɔlë nyra Silasë ‑gälɩ. Grɛɛkënyüü ’kɔkɔmlɛ nyra ’ŋlëgë kpakü ’kɔkɔmlɛ bä ɩ bɩa ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ü ‑trääräa’ ’lɩ Nyɔsʋa. ⁵‑Maa juifë ’nyɩ ’iin wii ‑a ’dara ’ünya ‑tʋ ’ia wasä. ’Ünya ’papla nyüülü ‑piea’ ’nyifi mlɩ, ’ünyɩa’ ’cɩcagbi kä ‑gba, ’ünya ’cakla bätä ’lɩ. ’Ünya pa Jasɔɔnëa ‑gbööli, ‑bɛ ’ü ’bata ’Pɔɔlë nyra Silasë ’ümä ’üün ‑gäa ‑jria ’lɩ ja. ⁶’Ünyɩa’ ’lɩ ’üün jrä nɩ, ’ünya ’kpla Jasɔɔnëa ’klüa nɔ nyra ‑wlajü ‑mölöö, ’ünya fa ’üün bätäa ’wliklɩnyüü. ’Ünya ’kpölɩkä: «Nyüülü kʋa’ ‑pɩ, ’üü ’caklaa’ nyüüa ’fɩɔ ’lɩ, ’a ’üü ji ‑tɛ, ⁷’a Jasɔɔnëlɔ ’ɔɔ ’kʋɛɛlɩ ’üün! ‑Dɔlʋ Sesaa ’paa’ ’lɩ, ’a ‑taa nyüülü kʋa’ ‑pɩa ’fɩɔ blara ’uun ’klɩ, ’kä ’ü nö ‑maa ’kɩɩ ‑moloo bälɩ ’ɔɔ ’ü ’dara Jesu.» ⁸Wiili pa ‑jria nyra bätäa ‑gʋmlë ‑gba. ⁹’Ünya ‑gbala Jasɔɔnë nyra ’cɛcɩnyüü ‑mülü nɩ, ü ’pɛɛ lamanɩ ‑bɛ ’ümä ’üün ‑wälɩ ’cɛrɛ.

’Pɔɔlë nyra Silasë mia’ Bereebätä

¹⁰‑Gbia ’kaa’ dotro nɩ, ’cɛcɩnyüü nya fa ’Pɔɔlë nyra Silasë Beree. ’Ü ’tɔa’, ’ünya mi juifëa ’sraaplanyüköli. ¹¹’Ia nyüüa plɛ ’na ’ünya ‑si juifëlü bäa’ Tɛsalonikëbätä ’wʋ, ’üa nyɔsʋaawii nya fumö ‑gböösa. ‑Srɩ o ‑srɩ ’ü tɩtrɛ nyɔsʋaapɔɔkʋa ’mlɩ ’kä ’ümä ’iin ’jä ima ’daa wiili ’ü ‑gbalaa’ ’üün ma bä ’cɩcasa. ¹²’Ii känyrɩ, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ’kɔkɔmlɛ nya toro Nyɔsʋa plɛ; ’palɩ grɛɛkëŋlëgë kpakü nyra nyɩberü ’kɔkɔmlɛ. ¹³‑Maa Tɛsalonikëa juifënyüü ’nua’ ‑maa ’Pɔɔlë ’pala bɩa nyɔsʋaawii Bereea ’bre nɩ, ’ünya ji bɩa ’lɩ ’ümä nyüüa polu ’jrara. ¹⁴’A ‑plɩɩ ’cɛcɩnyüü kʋ dotro ’ünya fa ’Pɔɔlë ’taniea ’pɛlɩ. ‑Maa Silasë nyra Timotee tɩɔ ’lɩ. ¹⁵Nyüülü fala ɩa’ ’Pɔɔlë nɩ, ’ünya fala ’ɔɔn falaaa Atɛɛnëbätä. ’Ɔ bɩaa’ ’üün wii mlɩ ‑tʋtʋkʋ, ’ü ‑gbala Silasë nyra Timotee ü ji sɔsɔ nɩ, ’ünya ’blöödɛrɩ.

Wiili ‑sröröa’ Atɛɛnëbätä

¹⁶‑Bɛ ’Pɔɔlë ‑glaaraa’ Silasë nyra Timotee Atɛɛnëbätäa ’mlɩ nɩ, ’ɔnya ‑tʋ ’iin ’nyügba ’sɩrɩ bätäläa ’mlɩ ’sia’ ‑wäsɩa. ’Ia ‑gʋ ’ɔnya ‑tʋ ’crɛ. ¹⁷’Ɔ mö juifëa ’sraaplanyuku ’wʋ ’plɔʋplɔʋ, ’kä ’ɔɔ ‑bɛ juifënyüü nyra grɛɛkënyüülü ‑pʋpʋaa’ Nyɔsʋa ‑topo; ‑kä ’makatɩ ’klɩ ’ɔɔ ‑bɛ nyüülü ’ɔ jräa’ ’lɩ ‑srɩɩ ‑o ‑srɩɩ ‑topo. ¹⁸’Kpɩkpɩanyüülü ’ü ’daraa’ Epikuriinyüü nyra Sëtoisënyüü17.18 Epikuriinyüü nyra Sëtoisënyüü bä kä ’cɛcʋ kpakü ’sɔɔ ’Pɔɔlëa ’taɩn ’lɩ. ’Ü nɩnɩa Nyɔsʋaa ‑gbʋʋ ’nyɩ ana ’blɩ ‑gba ‑a bä. nyra ’ɔɔn ‑topo. ‑Mölöö nö: «‑Taa ‑yrɛkänyɔɔlɔ17.18 Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä «’kotonyɔɔ», ’sɩrɩ nyisio käa’ ‑yrɛ ‑bɛ ’ɔ ’kotoa’ diili kä ’fɩɔ ’ɔ ’jääa’. ’Üa ‑nyɛɛ nɩ, wii bäsaa ’ii ’Pɔɔlë jre ‑maa ’ɔnyɩ dɛtɛ ’imɩ ’lɩglasa ‑a. nɩnɩa dɛɛ ’plɛɛ le?» ‑Mölöö ’jä ’ɔɔn ’ɔnya ’pa Jesua ‑gä nyra ’sɩrɩ ’ɔ sɔa’ ’kuaabre, ’ia ‑gʋ ’ü nö ‑maa: «’I ‑beere ‑pasa nyɔsʋaɩɩa wiipanyɔɔ ’ɔ bä.» ¹⁹’Ünya ’kpla ’ɔɔn ’ünya fa ’ɔɔn ‑gäträäräfalä ’ü ’daraa’ Aleopajë17.19 Aleopajë: Atɛɛnë ’dʋgba ’dööa ’nyrɩ bäsaa. ’A ‑nyɛɛ ’üa ‑gätʋnyüü ma trara. ’A ‑gätʋnyüüa ‑jrialä nɩ, ’ää ’ü ’dara ’saa.. ’Ünya ’bete ’ɔɔn: «’Kpɩkpɩakʋ dëdrälä ‑jaa’ nɩ, ‑mrɛɛɛ ‑a ‑gbala ‑plɩɩ amɩ wiili ’iibäa’? ²⁰’Be wiili a ‑kaapɩɔa’ ’wli ’nu ’ii ja ‑na mlɩ. A ’bata amä ’ia ‑gbaa jre.» ²¹Atɛɛnëbätäa nyüüa ’fɩɔ nyra nyɔtugbanyüülü bäa’ ’lɩ ’lee nɩ, ’ü ma dɔrɔ ’üa ’taɩn a ’fɩɔwʋ, ’ü ma ’saalɩ wadëdrë ‑bɛ ’ü ma po bɩa ’iin ’nyakli.

²²’Pɔɔlë nya ’nyüglö Atɛɛnëa ‑gätʋnyüüa17.22 Atɛɛnëa ‑gätʋnyüü: Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä: «Aleopajëa nyüü». Atɛɛnëa bätäa ’dʋgba ’dööa ’nyrɩ bäsaa. ’A ‑nyɛɛ ’üa ‑gätʋnyüü ma trara. ’Iibä bɩa ‑gätʋnyüüa ‑jriaa ’nyrɩ. ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «Atɛɛnëanyüü ’amɩ, ’n jre ’iin ’sɩrɩ ’a ‑pʋpʋaa’ ’ana nyɔsʋaɩɩ ‑gböösa. ²³’N ‑sröröa’ ’ana bätä nɩ, ’n ’jä ‑plɩɩlɩ ’a ‑pʋpʋaa’ ’ana nyɔsʋaɩɩ, ’nya ’järä ‑gbɔsatöwlö ’dööa ‑gälɩ ‑jɩjradii ’doo: ‹NYƆSƲALƆ ANYƖA’ JRE17.23 Atɛɛnënyüü nʋ ‑gbɔsatöwlölä ’be ’ü boboa’ ’ü nɩnɩa, nyɔsʋa ’doo ‑beeredɛ bälɩ; ünyɩ ’ɔɔn jre ‑a jre. ‑Bɛ üma ’nyɩ ’iin nʋ ‑a nʋ nɩ, nyɔsʋalɔ ’ümäa’ ‑trɔ nɩ, ’ɔnya ’üün ’crɛ ‑gba ‑trääräa; ’i ‑nëmä ’üün kälɩ ‑a ’nara..› Nyɔsʋalɔ ’a nöa’ ’saa ’a ‑pʋpʋaa’ nɩ, ’a ’ɔa ‑gä ’n ’paa. ²⁴Nyɔsʋalɔ nʋa’ ‑tʋtʋ nyra diili kä ’fɩɔ bäa’ ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ’a ’ɔɔ bä ‑tʋtʋ nyra cɛa ’Pläkänyɔɔ. ’Ɔnyɩ kʋ ’cɛcɩnyëkalä nyɔɔ ’paa’ a ‑wälɩ ‑a. ²⁵’Ɔnyɩ ’bata ’bata ‑a nyɔɔ ’mä ’ɔa wiigba kälä ‑beere ’sɩrɩ dɛɛ ’makɩ ɩa’ ’ɔɔn, ’be ’ɔa ’mʋgbɛ ’ɔɔ ‑nyɛɛ ’lɩbänyüüa ’fɩɔ ’klä, fiofio ‑fʋflʋ nyra diia ’fɩɔ17.25 Akëtë 7.48; 1 ’Kɩɩ 8.27; Esaii 42.5.. ²⁶Nyɔɔ ’doo ’ɔ ‑srörö kälɩ ’ɔnya nʋ nyüüa ‑glügbüa ’fɩɔ, ’ümä ‑tʋtʋa ’fɩɔa ‑gälɩ kʋ. ’Ɔ blɛ ’üa jrüü, ’ɔnya nyaka ‑plɩɩlɩ ’ü nëmäa’ kʋ ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ²⁷’Ɔ nʋ ’imɩ ’kä nyüü ’mä ’Pläkänyɔɔ17.27 ’Pläkänyɔɔ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔsʋa. ’bata, ’ümä ’ɔɔn jä ’ü ma bɩbrɛ ’kä; ‑bɛ ’ɔnyɩ ’lɩ ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’doo dɛrɩ ‑a tʋŋlɔ, ²⁸’be

’ɔɔ känyrɩ ‑bɛ a fio, ‑bɛ a sɔsɔkou ‑bɛ a bä ’plä ’wʋ.

’Asɩ ’ana ’bɩbrɩnyüü ‑mölöö ‑gba:

A bä bɩa ’ɔa ’jü17.28 Grɛɛkëa ’bɩbrɩnyüü ’sɔɔ ’ü ’pa ’imɩ, ’ii ’Pɔɔlë ‑gbala ’üün: Epimeniidë nyra Aratɔsë..

²⁹Ama bä Nyɔsʋaa ’jü nɩ, a ‑nëmä Nyɔsʋa ‑sika ‑wäsɛ ’klɩ ‑a ’papla, a ‑nëmä ’ɔɔn ’pɔlɔsikaa ‑wäsɛ ’aiɛ ’täkä ’klɩ ‑a ’papla. Dɛɛlɛ nyɔɔa bobowli nyra ’ɔa ’srɛkäkäkʋ nʋa’, a ‑nëmä ’ɛɛn Nyɔsʋa ’klɩ ‑a ’papla. ³⁰’I ’saa’ ’klɩ nɩ, Nyɔsʋa ’cere ’ia ’fɩɔ, ’be nyüü ’nyɩ kä wiili ’ü nöa’ ‑a jre. ‑Mlatɩ nɩ, ’ɔ ‑gbala ‑pɩɔa ’fɩɔa nyüüa ’fɩɔ ’ü kä ’ümä ‑balʋ ’pie, ³¹’be ’ɔ ‑tʋ ’lɩ jrüülü kä ’mlɩ ’ɔmäa’ nyüüa ’fɩɔa ‑gä tʋ ’cɩcasa ’lɩ. Nyɔɔ ’doo ’ɔ ’baalɩ ’ɔɔ ’ɔ ‑nyɩ ’iin kälɩ. ’Taɩn ’lɩ ’ɔ ’baa’ ’ɔɔn jäjänyüüa ’bre nɩ, ’ɔ srara ’ɔɔn nyüüa ’fɩɔ, ’ümä ’iin jä ’sɩrɩ ’ɔɔ Nyɔsʋa ’baalɩ.»

³²Nyüü ’nua’ ’kä «jäjänyɔɔ ’mä ’kuaabre sɔ» nɩ, ‑mölöö srörö ’Pɔɔlë, ‑bɛ ‑mölöö nö ‑maa: «‑Taa wiili kʋa’ ‑pɩ ‑saalɩ nɩ, anya ’sɔɔwʋ ‑mɩ ’nyaklipoa.» ³³’Ia ‑gʋ ’Pɔɔlë nya sɔ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ. ³⁴’Asɩɛ, ‑mölöö nya blö ’ɔɔn ‑gälɩ ’ünya toro Nyɔsʋa plɛ. ’Üa ‑tɔrʋpɩɔa bä Atɛɛnëa ‑gätʋnyɔɔ ’doo17.34 Atɛɛnëa ‑gätʋnyɔɔ ’doo: Grɛɛkëwii ’lɩ ’iibä: «Aleopajëa nyɔɔ ’doo.» ’ü ’daraa’ Deniisë, nyra ’ŋlʋʋ ’doo ’ü ’daraa’ Damalisë; nyüü ‑mölöö nya bälɩ bɩa.

’Pɔɔlë ’palaa’ nyɔsʋaawii Korɛɛntëbätä

¹’I ‑sia’ nɩ, ’Pɔɔlë nya sɔ Atɛɛnëbätä, ’ɔnya mi Korɛɛntëbätä18.1 Korɛɛntëbätä: Akaiiabrea bätä kpakü bäsaa, ’ä ’troro Grɛɛsë ’pɛlɩ. ’Ia bätäläa ’mlɩa nyüü ma ‑sümlö, ’äa ’mlɩa ‑balʋa ‑gʋ, ’äa ’nyrɩ mi.. ²’Ɔnya ’jä juifënyɔɔ ’doo ’ɔɔ ’ü ’daraa’ Akilasë, Pɔɔntëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’ü ‑glooro ’ɔɔn. ’Ɔɔ ‑ka sɔ ɩa’ Italiia ’bre, ’ɔ ‑bɛ ’ɔa ’ŋlʋʋ Prisiilë ’sɔ. ’Kɩɩ kpakölɔ ’ü ’daraa’ Kloodë nɩ, ’ɔnya ‑gbala juifëa ’fɩɔ ’ü sɔ Rɔmë, ’ia ‑gʋ ’ü ’sɔ ’lɩ. ’Pɔɔlë nya kla ’üün ‑gbötü ’lɩ. ³‑Bɛ ’ü nyra ’ɔɔn ‑fɛɛɛa’ ’jrʋpa ’döö nɩ, ’ɔ nyra ’üün nya kʋwälɩ, ’ɔnya ‑fɛjrʋpa. ’Üa ’jrʋpalä ’ü käa’ nɩ, mlafia ‑tetu ’ü ma ’paa. ⁴’Asɩ ‑fʋflʋpasrɩ jräa’ ’lɩ nɩ, ’Pɔɔlë ‑bɛ juifënyüü nyra grɛɛkënyüü ‑toplo ’üa ’sraaplanyukua ‑wälɩ, ’sɩrɩ ɔmäa’ nʋ ‑bɛ ’ümäa’ ’ɔa ’papawii ’klɩnyiere ’ii ’ɔ ’bata.

⁵Silasë nyra Timotee ’ciea’ Masedoanë ‑bɛ ’ü jia’ ’lɩ nɩ, ‑Susu nya ’tuto ’Pɔɔlë18.5 ‑Susu nya ’tuto ’Pɔɔlë: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «’Pɔɔlë nyɔsʋaawiia ’dooa ’jrʋpa ’ɔ kä.» , ’ɔnya ’saralɩ juifë ’sɩrɩ Jesu bäa’ ’Kriisë. ⁶Juifënyüü ’nyɩ ’ɔɔn ’casɩ ‑a ‑nyɩ, ’ünya ‑jejre ’ɔɔn. ’Ia ‑gʋ ’Pɔɔlë nya ‑gbɔplɔ ’lɩ ’ɔa ’koti18.6 ‑gbɔplɔ ’lɩ ’ɔa ’koti: ’Jä wiili ‑jɩjraa’ ‑pɔɔkʋ ‑wälɩ Akëtë 13.51. ’ɔnya ‑gbala ’üün: «Abɩa ’ana ‑toru ‑gblɔɔ ’ana ’wli ’kä! ’Mɔɔlɔ ’nyɩ ’lɩ ’mlɩ ‑a bä! ’Bala ’saarɩ ‑gälɩ nɩ, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’üa ‑nyɛɛ ’n mö.» ⁷’Ɔ sɔa’ ‑plɩɩ nɩ, ’ɔnya mi nyɔɔ ’dooa nyuku ‑wälɩ, ’ɔa ’nyrɩ bä Jusëtusë18.7 Jusëtusë: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Titiusë Jusëtusë»., ’ɔ ‑träärälɩ Nyɔsʋa. ’Ɔa nyuku bä juifëa ’sraaplanyuku ‑gba. ⁸‑Bɛ ’sraaplanyukua ’wliklɩanyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Krisëpusë nɩ, ’ɔ toro ’Pläkänyɔɔ plɛ, ’ɔɔ ‑bɛ ’ɔ ‑gböööa ’fɩɔ. Korɛɛntënyüü ’kɔkɔmlɛlü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya toro Nyɔsʋa plɛ, ’ünya ’pala ’nɩwli.

⁹‑Gbiara nɩ, ’Pläkänyɔɔ nya ja ’Pɔɔlë sanyü ’nyü ‑gälɩ, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «Ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ, ’pawiia ’doo, ‑nyɩ ’kpla ’mä! ¹⁰’N bä ‑mɩ dɛrɩ. Nyɔɔ ‑nëmä ‑mɩ ‑a ’kpla ’ɔmä ‑mɩ ‑gbi ‑gba nʋ, ’be ’na nyüü ‑sümlö ‑taa bätäläa ’mlɩ.» ¹¹’Ɔnya kʋ ’üa ‑nyɛɛ ‑sʋ ’doo ‑söplü ‑uundoo, ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa nyüü nyɔsʋaawii.

’Taɩn ’lɩ juifë werea’ ’Pɔɔlë tropina ’lɩ

¹²’Taɩn ’lɩ Galiɔɔn bä käa’ Akaiia ‑gofɩanëma nɩ, juifënyüüa ’fɩɔ nya trara ’Pɔɔlëa ‑gʋ, ’ünya fa ’ɔɔn ‑gäträäräfa ’wʋ. ¹³’Ü nɩnɩa: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, ’ɔɔ ’tuto nyüü ’ü ‑pʋpʋa Nyɔsʋa ‑pasasa, ’sɩrɩ ‑dɔ ’nyɩa’ ‑gba.» ¹⁴’Pɔɔlë nya ɩ wii ’paa ‑maa Galiɔɔn nya ‑gbala juifë: «‑Wooi juifë ’amɩ, ’ima ’da ɩ bʋbɔgbi kpakü nɩ, ’nyaa ɩ ’amɩ ’nyaklipo ɩa’ ’mʋfasa. ¹⁵‑Maa ’i bäa’ wapɩa, nyra ’nyrɩ ‑gälɩa ‑toplokʋ nyra ’ana ‑dɔ nɩ, ’ana wii bäsaa. ’Nyɩ ’bata ’ia ni wiili kʋa’ ‑pɩa ‑gätʋnyɔɔa bäbäkʋ ‑a!» ¹⁶’Ɔnya prɛ ’üün ‑gäträäräfa ’wʋ. ¹⁷’Ia ‑gʋ grɛɛkënyüüa18.17 grɛɛkënyüü: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë ‑pɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’fɩɔ nya ’kpla juifëa ’sraaplanyukua ’wliklɩanyɔɔ, Sotɛɛnë; ’ünya bɔtrɔ ’ɔɔn ‑gäträäräfa ’wʋa ’mʋgbɛ. ’Inyɩ Galiɔɔn dɛɛ ‑gbaa ‑a nʋ.

’Pɔɔlë ’blööa’ Antiɔɔsë dɛrɩ

¹⁸’Pɔɔlë nya ‑si ‑plɩɩ jrüü ’kɔkɔmlɛ. ’Ɔnya sɔ ’cɛcɩnyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔnya ’jra ’mɩɩ ’lɩ ’ɔnya mi Siriia ’bre. Prisiilë nyra Akilasë bä ’ɔɔn ‑gba. ’Ɔ nëmäa’ mi nɩ, ’ɔ kpla ’ɔa ’wli Senereebätä, ’be ’ɔ ’sɔrɩ ’kä18.18 ’sɔrɩ ’sɩrɩ ’ɔmäa’ Nyɔsʋa ’cɩcagbi ‑gba nʋ: Juifëa ‑nyɛɛ nɩ, nyɔɔ ma ’sɔrɩ Nyɔsʋa ’sɩrɩ ‑Dɔ ‑gbaa’ nɩ, ’ɔnyɩ ’böbö ’ɔa ’ŋuei ‑a, ’aiɛ ’ɔnyɩ ’mla kaklanʋ ‑a. ’Ii ’lɩ ’ɔ nëmä kʋ kʋ ’kä wiili kä ‑gʋ ’ɔ ’sɔrɩa’ nya nrörö, ’fɩɔwʋ ‑a ji ’ɔmä ’ŋuei ’böbö ‑bɛ ’ɔmä ‑gbɔ ’sa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ (Nɔɔbrë 6.5-18). ‑Pɩ ’klɩ nɩ, ’Pɔɔlë nʋ wiili kä ‑gʋ ’ɔ ’sɔrɩa’, ’a ’ia ‑gʋ ’ɔ ’böbö ’ɔa ’ŋuei.. ¹⁹’Ɔ ’tɔa’ Ɛfɛsëbätä nɩ, ’ɔnya tɩ Prisiilë nyra Akilasë, ’ɔnya pa juifëa ’sraaplanyuku ‑wälɩ ‑bɛ ’ɔ nyra juifë ‑topo. ²⁰’Ünya bibie ’ɔɔn ɔ ‑si ’üa ‑nyɛɛ jrüü ‑jie, ‑maa ’ɔnyɩ ’nyie ‑a ’nyie. ²¹’Ɔ nëmäa’ mi nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’N kä ’mä ‑glɩsɩglɩsɩlɛ jöa’ Jerusalɛɛmë ’järä18.21 ’N kä ’mä ‑glɩsɩglɩsɩlɛ jöa’ Jerusalɛɛmë ’järä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ‑Maa Nyɔsʋa ma ’nyie ’nyaa ana ‑nyɛɛ dɛrɩ ’blööa.» ’Ɔ ’wlaraa’ nɩ, ’ɔnya ’jra ’mɩɩ ’lɩ ’ɔnya ’cie Ɛfɛsë. ²²’Ɔ ’cerea’ Sesareebätä ’ɔnya ’jra Jerusalɛɛmë ’ɔmä ’cɛcɩnyüü ’trɛɛ. ’Ɔnya sɔ ’lɩ ’ɔnya mi Antiɔɔsë. ²³’Ɔ ‑sia’ ’lɩ jrüü jie nɩ, ’ɔnya srörö ’sɔɔwʋ bätëlëa mlɩ: ’ɔnya ‑srörö Galasii nyra Filigia ’bre, ‑bɛ ’ɔ ’jrara ’wʋnyɛrɛnyüüa ’fɩɔa ’klü.

Apolɔsë bä käa’ Ɛfɛsëbätä nyra Korɛɛntëbätä

²⁴Juifënyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Apolɔsë nya ji Ɛfɛsëbätä, ’ɔ bä Alesandriinyɔɔ. ’Ɔ jre dɛtɛkʋ ‑bɛ ’ɔ jre nyɔsʋaawii ’mʋfasa. ²⁵’Ü srara ’ɔɔn ’Pläkänyɔɔa ’nyʋfɔ nɩ, ’bala ’lɩ ‑gälɩ ’ɔ fumlö nyɔsʋaawiili ‑gböösa, ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa nyüü ’Pläkänyɔɔa18.25 ’Pläkänyɔɔ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Jesu. wii ’mʋfasa. ‑Maa Jaan a ’dooa ’nɩwlipapakʋ ’ɔ jre. ²⁶’Ɔma ’pala juifëa ’sraaplanyüköli ’wʋ wii, ŋalɛ ’nyɩ ’bla ’ɔɔn ’bla ‑a. ’Taɩn ’lɩ Akilasë nyra Prisiilë poa’ ’ɔɔn ’nyakli nɩ, ’ünya fa ’ɔɔn ’üa ‑nyɛɛ ’ünya ’kpɩa ’ɔɔn Nyɔsʋaa ’nyʋfɔ ’cɩcasa.

²⁷’I ‑sia’ nɩ, Apolɔsë ’bata ’ɔmä Akaiia ’bre mi. ’Cɛcɩnyüü nya ’jrara ’ɔa ’klü, ’ünya fa ’wʋnyɛrɛnyüülü bäa’ ’lɩ ‑pɔɔkʋ ’ümä ’ɔɔn ’lɩkʋɛɛ. ’Ɔ ’tɔa’ ’lɩ nɩ, ’ɔnya ji nyüü ’kɔkɔmlɛlü toroa’ Nyɔsʋa plɛ ‑gba ’ɔa ‑gbinanakʋa ‑gʋ. ²⁸Nyɔsʋaa ’klüa ’nyrɩklɩ, ’ɔ ’sɔɔ juifënyüüa ’klʋɩ. ’Ɔnya nʋ nyɔsʋaawii ’ɔnya srara ’üün ’sɩrɩ Jesu bäa’ ’Kriisë.

’Pɔɔlë mia’ Ɛfɛsëbätä

¹’Taɩn ’lɩ Apolɔsë ‑ka bäa’ Korɛɛntëbätä nɩ19.1 Tɛ wiili ‑jɩjraa’ Akëtë 18.1., ’Pɔɔlë nya ‑srörö Asiia ’blɩlɩ ’dʋgbë bäa’ ’ɔnya ’tɔ Ɛfɛsëbätä, ’ɔ jrä ’lɩ ’wʋnyɛrɛnyüü ‑mölöö, ²’ɔnya ’bete ’üün: «’Taɩn ’lɩ ’a toroa’ Nyɔsʋa plɛ nɩ, ’Nyüna ‑Susu ’cere ’amɩ ‑gälɩ?» ’Ü ‑nëma: «’Sɩrɩ ’Nyüna ‑Susu ’mä ’lɩbäa ’mʋgbɛ anyɩ ’iin ’wli ‑a ’nu!» ³’Ɔnya ’bete ’üün: «‑Asɩ ’a ’pala ’nɩwli le?» ’Iibäa’ ’üün nɩ: «’Sɩrɩ Jaan ’paaa’ nyüü ’nɩwli.» ⁴’Iibäa’ ’Pɔɔlë nɩ: «’Cɩcasa, Jaan ’paa kä nyüülü ’piea’ ‑balʋ ’nɩwli, ’ɔnya ‑gbala ’üün ü kä ’ümä nyɔɔlɔ nëmäa’ ’ɔɔn ’klɩtroro plɛtoro, ’ɔ bä ’Kriisë19.4 ’Kriisë: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Jesu19.4 Matiö 3.11; Marëkë 1.4,7-8; Jaan 1.26-27..» ⁵’Ü bɩaa’ ’ɔɔn ’nyaklipopokʋ nɩ, ’ɔnya ’pa ’üün ’nɩwli ’Pläkänyɔɔ Jesua ’nyrɩklɩ. ⁶’Pɔɔlë nya ’pie ’üün klʋgbë ‑gälɩ, ’Nyüna ‑Susu nya ’cere ’üün ‑gälɩ; ’ü ’paaa’ nyüüa wiia ’kaɩn ’kaɩn ‑bɛ ’ü ’saalɩ wiili Nyɔsʋa ’paa ’üün mlɩ. ⁷’Ü bä nyüü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔa ’samadɛɛ.

⁸’Pɔɔlë nya mi juifëa ’sraaplanyuku ’wʋ, ’ɔ ’pawii nyɩbɛsa ‑söplü tää. Nyɔsʋaa ’kamapläa ‑gä ’ɔ ’pala nyüü ‑gba ’ümä Nyɔsʋa ’klɩ ’nyiere. ⁹‑Maa ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyüü ‑mölöö ’sunyakliwli, ’ünyɩ wiili ’ü ’saalɩ wii ‑a ’dara; ’ü ’paa ’Pläkänyɔɔa ’Nyʋfɔa bʋbɔnyrɩ. ’Ii känyrɩ ’Pɔɔlë nya sɔ ’üün dɛrɩ ’ɔ nyra ’wʋnyɛrɛnyüü nya bereklɩ. Jrüü o jrüü ’ɔ ’kpɩara ’üün nyɔɔ ’doolɔ ’ü ’daraa’ Tiranusë ’ɔa ‑suku ‑gbööli. ¹⁰’I nrörö nrörö ‑sɩ ’sɔɔ, ’kä nyüülü kʋa’ Asiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ, ‑kä juifënyüügrɛɛkënyüü, ’üa ’fɩɔ ’nu ’Pläkänyɔɔ Jesua wii ’wli19.10 ’Pläkänyɔɔ Jesua wii ’wli: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’Pläkänyɔɔ wii ’wli..

Sɛkefaa ’jüa wii

¹¹’Pɔɔlëa klʋgbë Nyɔsʋa ‑srörö kälɩ ‑bɛ ’ɔ nö plɛklɩkalawii kpakü. ¹²’Ii känyrɩ, ’ü dɔrɔ dapɩalë nyra ’pakatɩdapëlë ‑fɛa’ ’ɔɔn ‑gba ’wʋ, ’kä ’ü ’pie ’üün ‑wusublanyüü ‑gälɩ, ’kä ’ü ’pʋɔ ‑bɛ ‑balʋsisi ’cecie ’üün ’lɩ19.12 Akëtë 5.15-16. Piɛɛrëa ’mʋgbɛ ma nö ’samaa ‑saragbili..

¹³’Ii känyrɩ juifëlü ‑piiea’, ’ü prɛa’ ‑balʋsisi nɩ, ’Pläkänyɔɔ Jesua ’nyrɩ ’ü nö ‑bɛ ’ü prɛ ‑balʋsisili bäa’ nyüü ‑gälɩ. ’Ü ma nö: «Jesulɔ kä ‑gä ’Pɔɔlë ’paaa’, ’ɔa ’nyrɩklɩa ‑gʋ a19.13 a: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’n. ‑gbala ’amɩ: ‹’Ba ’cie!› » ¹⁴Nyüülü ma nöa’ ’iin nɩ, juifëa ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakölɔ ’ɔ ’ü ’daraa’ Sɛkefa, ’ɔa ’jü ‑uunsɔɔ bäsaa. ¹⁵‑Balʋsusulu nya ‑gbala ’üün: «’N jre Jesu, ’n jre nyɔɔlɔ bäa’ ’Pɔɔlë; ‑maa ’amɔlɔ nɩ, nyüü ’plɛɛ ’a bä le?» ¹⁶Nyɔɔlɔ ‑balʋsusu bä ɩa’ ’lɩ nya ‑plöörö ’üün ‑gälɩ, ’ɔnya ’kpla ’üün ’ɔnya nʋ ’üün ‑gbigba. ’Ɔnya bɔtɔ ’üün bɔtɔ ‑a ’ba ’üün ‑toru ’lɩ; ’üa ‑gbagbapolu nya ‑gö nyuku ‑wälɩ ’ünya fɔ. ¹⁷Juifënyüü nyra grɛɛkënyüülü kä ’fɩɔ bäa’ Ɛfɛsë ’nu wiili nröröa’ ’wli. Ŋalɛ nya ’bla nyüüa ’fɩɔ, ‑bɛ ’ü ’bʋala ’Pläkänyɔɔ Jesua ’nyrɩ.

¹⁸’Kɔkɔmlɛ bä nyüülü toroa’ Nyɔsʋa plɛa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ’saa ‑pɩa; ’ü ’saalɩ ‑balʋlʋ ’ü nʋa’. ¹⁹’Üa ‑tɔrʋpɩɔa ‑mülü ’klaaa’ ‑gëglä nɩ, ’ünya ’bütö ’üa ‑pɔɔkɩa, ’ünya ’pütö ’iin nyüüa ’fɩɔa ’klɩ. ’Ü ‑täsäa’ ’ia ’fɩɔa ’peru nɩ, ’ia ’pɔlɔsikaa möliiejua ‑diia ‑glʋɩgböö ‑diiglʋ ‑diigböö (50 000)19.19 ’Ia möliili ‑beere ’sɩrɩ nyɔɔ ‑fɛa’ ’jrʋpa ‑sɩa ‑glʋɩ ‑uunsɔɔ ‑sɩ ‑pʋ (150).. ²⁰’Asɩ ’Pläkänyɔɔa wii ‑gbaala ‑pɩɔa ’fɩɔ ’kä, ‑bɛ ’i kä ’klüa ’doo.

NYƆSƲAA ’MƲFAGOGO ‑GBAALA ‑PƖƆA ’FƖƆ ’KÄ

19.21–28.31

‑Gbutugbutu blö Ɛfɛsëbätä

²¹’Ia ’fɩɔ ‑sia nɩ, ‑Susu ’tuto ’Pɔɔlë ɔ ’pɩ Masedoanë nyra Akaiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ ’ɔmä Jerusalɛɛmë ’lɩ mi. ’Ɔ ‑nëma: «’Ima ’wlara nɩ, ’n kä ’mä Rɔmë mi.» ²²’Pɔɔlë nya blɔ ’ɔa ‑gbajinyüü ’sɔɔ Timotee nyra Erasëtë Masedoanë; ’ɔɔlɔ nɩ, ’ɔnya tɩɔ ‑kätɩ Asiia ’blɩ ‑gälɩ.

²³’A ’ia ’taɩn ’doolʋa ’mlɩ ‑yrɛ kpaki blö ’Pläkänyɔɔa ’Nyʋfɔa wii ‑gälɩ. ²⁴Nyɔɔ ’doo bä kä ’lɩ ’ɔa ’nyrɩ bä Demetriusë, ’pɔlɔsika ’ɔ ma bla. ’Ɔ ma bla dii sʋsʋ ’i jajra Atemesëa19.24 Atemesë: ’Ŋlëkawäsɛ bäsaa, ’ɛɛ bä Atiimë; ü nɩnɩa ɛ bä ’pläa ’yio. ’Ɛɛ ’ü ma trarawli ’üa papladii ’mä ’lɩmlɩwʋ, ’üa mlaa fugbë ’mä ’na. ‑Wäsɛlɛ ’ü ’dara Dianë latɛɛnwii ’lɩ. ’wlitraranyuku kpaku. ’Ɔɔ ‑bɛ ’ɔa nyüü ma ’jää mölii ’kɔkɔmlɛ. ²⁵’Ɔnya ’papla nyüülü ma nöa’ bɩa ’jrʋpalä ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na nyüü ’amɩ, ’a jre ’iin ’sɩrɩ ’jrʋpalä ’finia’ amɩ ’klɩ. ²⁶‑Bɛ ’a ’nöö wiili kä ’fɩɔ ‑sööa’ ’wli, ’sɩrɩ ‑taa ’Pɔɔlëlɔ ‑gbalaa’ nyüü ‑maa nyɔsʋaɩɩlü nyɔɔ ‑paa ’nyɩa’ nyɔsʋaɩɩ bä, ’sɩrɩ ’ɔ wewea’ nyüü ‑bɛ ’ɔ ’baaa’ ’kɔkɔmlɛ ’nyʋfɔ ’wʋ. ‑Mää ‑tɛ Ɛfɛsëa ’doo ‑a, ‑maa Asiia ‑tʋtʋa ’fɩɔ ‑gälɩ. ²⁷‑Yɛɛ, ana ’jrʋpa nya bʋblɔa ‑tɛɛ, ‑maa ana nyɔsʋa kpakö Atemesëa19.27 Tɛ wiili ‑jɩjraa’ 24 ‑gba. nyuku ‑nëmä ‑gbaa ‑a kä, nyukulu kä ‑wälɩ Asiia ’fɩɔ nyra ’blɩa ’pläa ’fɩɔ ‑pʋpʋaa’. ’Ua ’nyrɩ ‑ka ‑nëmä mi ‑a mi.»

²⁸’Ü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’crɛ nya ’bla ’üün ‑gböösa, ’ünya ‑te, ’ü ‑nëmä: «Ɛfɛsëa Atemesë ’bʋa!»

²⁹Bätäa ’fɩɔ ’caklalɩ. Nyüüpüpö nya ji ’ünya ’kpla Masedoanënyüü ’sɔɔ Gaiusë nyra Alisëtaakë, ’ü nyra ’Pɔɔlë ’sɔɔ ’nyɛɛ. ’Ünya fa ’üa ’klüa nü ‑plɩɩlɩ ’ü ’järäa’ ‑taa. ³⁰’Pɔɔlë ’bata ɩ ɔ srara ’ɔa nyufa nyüüa ’fɩɔ ’klɩ, ‑maa ’wʋnyɛrɛnyüü ’nyɩ ’nyie ‑a ’nyie. ³¹Nyüü kpaküa ‑tɔrʋpɩɔa ‑mülü bäa’ ’ɔa ‑gbötümü ü bäa’ ’ia nyüü ’nyɩ ’nyie ‑a ’nyie, ’ünya fa ’ɔɔn wii ɔnyɩ fa ’ɔa nyufa ‑taaa ‑jrialäa ’mlɩ. ³²‑Mölöö ’kpöö ‑bɛ ’ü ’paa wii, ‑më ’paa ‑mɩdoo ’be ‑jria ’a ’lɩcakla, ’kɔkɔmlɛ ’nyɩ wiili kä ‑gʋ ’ü traraa’ ‑a jre. ³³Nyɔɔ ’doo bä ɩ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔɔ ’ü ’dara Alesandrë, ’ünya ’ba ’ɔɔn nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, juifëlë nya ’tutro ’ɔɔn ’klɔɔtrʋ. ’Ɔnya dɔrɔa’ ’darʋ ’wʋ ’ɔmä ɩ nyüüa ’klɩ wii ’pala, ³⁴‑maa ’ü jrea’ ’saa juifënyɔɔ ’ɔ bä nɩ, ’ünya ’klerewʋ ’ünya woto ’ɔɔn woto ‑gliiibei ’sɔɔ ‑bɛ ’ü nö: «Ɛfɛsëa Atemesë ’bʋa!»

³⁵Bätäa ‑pɔɔkʋjɩjranyɔɔ nya ’cie ’üa plɛ ’wʋ, ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Na Ɛfɛsënyüü ’amɩ, nyɔɔ ’plɛɛ ’nyɩ ’iin jre ’sɩrɩ Ɛfɛsë bäa’ nyɔsʋa19.35 nyɔsʋa: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. kpakö Atemesëanyuku nyra ’ɔa papaa nɔ, ɔ sɔa’ cɛa ’mlɩa ‑gälɩglara bätä le? ³⁶Nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ babla. ’Ii känyrɩ, ’ba ’cie ’ana polu ’wʋ, ’anyɩ ’daa ’fla ’anyɩ nʋ dɛɛ. ³⁷‑A ‑gbala ’amɩ, nyüülü kʋa’ ‑pɩ ü ’a jaa’ nɩ, ‑mää ’cɛcɩnyëka ‑wälɩa dii ’ünyɩ ’jie; ’ünyɩ ’ana19.37 ’ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ana. nyɔsʋa ‑a ‑jree. ³⁸Demetriusë nyra ’ɔa nyüü ma nëmä nyɔɔ tropina ’lɩ were nɩ, ’i kä ’ia jrüü, ‑gätʋnyüü kä ’ümä ‑plɩɩ bä. ’Ia jrüülü ma jrälɩ nɩ, ’ü ’saa tropinaa tatu, ’kä nyüülü jaa’ dɛtʋ mö ‑gätʋnyüüa ’klɔɔtrʋ. ³⁹Wii ‑mɩdoo ma bälɩ nɩ, nyüülü ‑dɔ ‑tʋa’ ’lɩ nɩ, ’ünya ’iin dɛtɛa ’mʋfasa ’üa ‑jria ’lɩ. ⁴⁰’Be wiili ‑sia’ ’saarɩ nɩ, ama ’nyɩ ’kä ‑a ‑nyɩgla ’ünya ’daa ‑dɔa ’lɩcaklanyüü a bä; anyɩ kä ‑a kä amä nyüü ‑gä ‑nyɩ ‑taa wiili kʋa’ ‑pɩa ‑gʋ.» ’Ɔ bɩaa’ wiipapakʋ nɩ, ’ɔnya ‑gbala nyüü ü ‑gbagbakä19.40 Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdoo ‑tʋʋä ‑taa waklüü 41 waklüü 40 ‑wälɩ..

’Pɔɔlë mia’ Masedoanë nyra Grɛɛsëa ’blɩ ‑gälɩ

¹’Ia ‑yrɛlɛ ‑sia’ nɩ, ’Pɔɔlë nya we ’cɛcɩnyüü, ’ɔnya ’jrara ’üa ’klü20.1 ’ɔnya ’jrara ’üa ’klü: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ’Ɔ cɛrɛa’ ’üün nɩ, ’ɔnya mi Masedoanëa ’blɩ ‑gälɩ. ²’Ɔnya ‑srörö ’ia ’blɩlɩa ’mlɩ ‑bɛ ’ɔ ’jrara ’ia nyüüa ’klü. ’I ‑sia’ nɩ, ’ɔnya ’tɔ Grɛɛsëa ’blɩ ‑gälɩ. ³’Ɔ ‑si ’lɩ ‑söplü tää. ’Ɔ ’bataa’ ’ɔmäa’ ’mɩɩ fa ’ɔmä Sirii mi nɩ, ’ɔ ’nu ’sɩrɩ juifë plaa’ ’ɔa ’kpɛɛ, ’ɔ ‑gölöa’ Masedoanë ’ɔ fa ’ɔnya ’blöödɛrɩ. ⁴Nyüülü fala ’ɔɔn falaa ’ünya ’tɔ Asiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ20.4 fala ’ɔɔn falaa ’ünya ’tʋ Asii: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’üü bä: Sopatë Piluua ’jʋ20.4 Piluua ’jʋ: ‑Pɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑taa waklöölä ’nyɩ ’lɩ ’mlɩ ‑a ‑jɩjra., bätälä ’ü ’daraa’ Beree ’äa nyɔɔ ’ɔ bä; Alisëtaakë nyra Sekundo ’ü sɔ Tɛsalonikë; Gaiusë ’ɔ bä Dɛbeenyɔɔ; Timotee, Tikiikë nyra Trofimë bä Asiia ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyüü. ⁵’Üü ‑ta ’nyʋfɔ, ’ünya ‑glaara amɩ bätälä ’ü ’daraa’ Troasë. ⁶’Flɔɔlʋ kä ’mlɩ ’nyɩa’ levurë bä ’ua ‑glɩsɩglɩsɩa jrüü ‑sia’ nɩ, anya ’cie Filipëbätä, ’mɩɩ a fa. Jrüü ‑gböööa ‑srɩ ’lɩ a ’tɔ Troasë, anya ‑si ’lɩ jrüü ‑uunsɔɔ.

’Pɔɔlëa dɛrɩ ’täpa mimikʋlʋ ’ɔ mia’ Troasëbätä

⁷’Sɔrɛa ’klɩsa jrüü ’lɩ ɔ nɩ, ’cɛcɩnyüü nya trara ’ümä ’Pläkänyɔɔa jijrɛ ji20.7 ’Pläkänyɔɔa jijrɛ ji: Grɛɛkëwii ’lɩ ’ü nö: ’flɔɔ ‑päplä. ’Ii ‑Gögbii ’dara Ökarisii (Eucharistie) nyra Sɛn Sɛɛnë (Sainte Cène).. ’Pɔɔlë nya ’pala ’üün nyɔsʋaawii ‑gba, ’be ’ia ‑srɩ ma pa ’ɔ ‑ka nya mi. ’Ɔ ’pa ’iin ’pa ’pa ‑gbia nya ’mɩmrɛlɩ. ⁸’Napu ’kɔkɔmlɛ bä ’wlitraranyëka klöölä kä ‑wälɩ a20.8 a: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ü. trara ɩa’. ⁹‑Sëgbajʋ ’doo bälɩ ’ɔɔ ’ü ’daraa’ Yutikë ’ɔ kʋ ɩ ‑pumëmla ’mäklɩ. ’Pɔɔlë ’paa ɩ nyɔsʋaawii, ‑bɛ ’mʋmʋ ’bla ’ɔɔn ‑gböösa; ’mʋmʋ ’ba ’ɔɔn ‑nyɛɛ cɛlɩ, ‑tääa nu nyëkaklööa ‑pumëmla ’wli ’ɔnya blö ‑tʋtʋ ’wʋ. ’Ü ’mä ’ɔɔn ’wʋdɔrɔkalɩ mi, ’ɔ ’a jä. ¹⁰’Pɔɔlë nya ’cere ‑fälɩ, ’ɔnya po ’ɔa plɛ ’nyakli. ’Ɔnya dɔrɔ ’ɔɔn ’wʋ, ’ɔnya ‑gbala nyüülü: «’Ana polu ’nyɩ ‑taaralɩ! ’Ɔ ‑ka bälɩ!» ¹¹’Ɔnya ’jra ’ɔnya mi nyuku ‑wälɩ, ’ɔnya ‑pä ’flɔɔ ’ünya jidɛɛ. ’Ɔ ’pawii ’pa ’pa ‑srɩ nya pa. ’Ɔ ’wlaraa’ ’ɔnya mi. ¹²’Ünya ja ’ɔɔn ‑sëgbanyʋklɔlɔ, ’ɔ bälɩ ’mʋfasa, ’inya ’pa ’üün ’klü ’lɩ.

’Pɔɔlë Sɔ Troasë ’ɔnya mi Militëbätä

¹³Amɔlɔ nɩ, amɔ ‑kätɩ ‑ta ’nyʋfɔ anya ’jra ’mɩɩ ’lɩ anya mi Asosëbätä. ’Ii amä ɩ ’Pɔɔlë ’wʋdɔrɔ ’nie ‑gba. ’Ɔnya ja bei ’ɔnya jrä ’lɩ amɩ. ¹⁴’Ɔ jräa’ amɩ Asosë nɩ, anya dɔrɔ ’ɔɔn ’wʋ anya mi Mitilɛɛnëbätä. ¹⁵A ’ciea’ ’lɩ anya fa ’nie anya mi. ‑Srɩ paa’ anya ’tɔ Kiɔsɔa palafa ’wʋ. ’Ia ‑srɩ paa’ anya mi Samosëbätä. Anya ’nyüglö Trogiliɔɔnbätä20.15 Anya ’nyüglö Trogiliɔɔnbätä: ‑Taa ‑waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ‑Srɩ paa’ anya ’tɔ Militëbätä. ¹⁶’Pɔɔlë ’nyɩ ’bata Ɛfɛsëbätäa ‑srörökʋ ‑a, ’ɔ ‑pɩ Asii ‑wlɛ; ’be ’ɔ ’bata ’ɔ ’tɔ Jerusalɛɛmë ’ɔmä ’lɩ Patekɔɔtëa ‑glɩsɩglɩsɩ ’järä.

’Pɔɔlë ’palaa’ Ɛfɛsëa ’cɛcɩtagbü wii ‑gba

¹⁷’Ɔ ka bä Militëbätä, ’ɔnya we Ɛfɛsë ’cɛcɩtagbü ü ji. ¹⁸’Ü jia’ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün ‑maa: «’Bala ‑srɩlɩ kä ’mlɩ ’n ’tɔ käa’ Asiia ’bre ’a ’jä ’na nʋnʋgbi, ’sɩrɩ ’nyraa ’amɔ nʋa’ ‑wälɩkʋdɛɛ. ¹⁹’N ’cie ’na nyufa ’wʋ ’nyaa ‑fɛ ’Pläkänyɔɔa ’jrʋpa; ’n ‑fɛɛɛ ’ämɩ ‑bɛ ’n ’wuö. ‑Sʋɩlɩ kä ’fɩɔ juifë tɛrɛa’ ’mɩ ’ia ‑gʋ, ’n ‑srörö ’ia ’mlɩ. ²⁰’A jre ’iin, wiili ’naa’, i nëmäa’ ’amɩ ’känyɩgla, ’nyɩ ’amɩ ’iin ‑gba ‑a ‑sisre: ’n ‑gbala ’amɩ ’iin, ’nyaa ’kpɩara ’amɩ ‑jria ’lɩ nyra ’ana nyëka ‑wälɩ. ²¹’N ‑gbala juifë nyra grɛɛkë ü ’pie ’üa ‑balʋ ’ümä Nyɔsʋa ’lɩträärä, ’ümä ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë20.21 ’Kriisë: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. plɛtoro. ²²’Amɔ ’n ‑gbala, ’Nyüna ‑Susu nɩnɩa ’kpɔɔ ‑a mi Jerusalɛɛmë. Wiili nëmäa’ ‑nyɛɛ ’mɩ ‑gälɩjrä ’nyɩ ’iin jre ‑a jre. ²³Wiili kä ’doo ’n jrea’ nɩ, bätä o bätä ’nëmäa’ ‑srörö nɩ, ’Nyüna ‑Susu ‑gbala ’mɩ ’sɩrɩ ‑jie nyra ‑sʋɩ ‑glaraa’ ’lɩ ’mɩ20.23 Akëtë 21.4,11.. ²⁴’Na ’klä ’nyɩ ’na ’nyü ‑gälɩ ‑gbaa ‑a kälä. I käa’ ‑gbaa nɩ, ’iibä ‑a ’wlara dɔrʋ ’lɩ20.24 dɔrʋ ’lɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’jrʋpalä bäa’ ’na ’klʋɩ ä ’Pläkänyɔɔ Jesu ‑nyɩa’ ’mɩ kälɩ: ‑a ’salɩ ’Mʋfagogolä ’paa’ Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋa ‑gä.

²⁵«‑Bɛ ’n jre ’iin ɔ, ’amɔlɔ kä ’fɩɔ ’n ‑pia’ ‑gälɩ ‑bɛ ’n ’saa Nyɔsʋaa ’kamapläa ‑gäa ‑gogo nɩ, ’a ‑ka ‑nëmä ’na ’klʋɩ ‑a ’jä. ²⁶’Ii känyrɩ, ’saarɩa ‑srɩɩ ’lɩ ’n ‑gbala ’amɩ: ’ana ‑toru ’nyɩ ’na kälɩ ‑a bä. ²⁷’Be ’nyɩ ’amɩ wii ‑gba ‑a ‑sisre; ’n srara ’amɩ wiili kä ’fɩɔ Nyɔsʋaa ’bataa’. ²⁸’Ii känyrɩ ’ba ‑tre ’ana nyüfë, ’ba ‑gäälä nyüülü kä ’fɩɔ ’Nyüna ‑Susu ‑nyɩa’ ’amɩ kälɩ ’nyü ‑gba, ’sɩrɩ nyɔɔ ‑glaara ‑bablëëjü ‑gälɩ. ’Ba bä Nyɔsʋaa ’cɛcɩa20.28 Nyɔsʋaa ’cɛcɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: « ’Pläkänyɔɔ nyra Nyɔsʋaa ’cɛcɩ». ’nyiöligälänyüü; ’ɔa ’Jʋa ’mʋgbɛa ‑toru ’ɔ nʋ ’ɔnya ‑su ’üün. ²⁹’N jre ’iin ’sɩrɩ ama toroa’ ’lɩ ‑gälɩ klaklamlaa ’mäa’ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ pala, ’ü ‑nëmä ‑bablëëjüa nyatɛrɩ ‑a ’jä. ³⁰’Ana ’mʋgbɛa ‑tɔrʋpɩɔ nyüü nya ’wʋsɔa ’kä ’ünya ’lɩ ‑gbagblɛ ‑gä ’sa, ’ümä ’cɛcɩnyüü ’nyʋfɔ ’wʋ ’ba. ³¹’Ii känyrɩ ’ba tɛkä ’cɩcasa, ’ba jre ’sa ’n ‑si ‑sɩ tää ‑srɩ ‑bɛ ‑gbia ’nyɩ ’nyüglö ‑a ’nyüglö, ’n ’wuö ‑bɛ ’n ‑gbala ’amɩ wiili Nyɔsʋa ’bataa’.

³²«’Na ‑wlajü ’amɩ20.32 ’Na ‑wlajü ’amɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ’köklesaplɩɩ ɔ nɩ, ’n tɩɛ ’amɩ Nyɔsʋa nyra wiili ’paa’ ’ɔa ‑gbinanakʋa ‑gä kälɩ. ’A wiili nëmä ’amɩ ’klü ‑nyɩ, ’ii ’mä bɩa ’amɩ ‑jaaa ‑nyɩ nyüülü kä ’fɩɔ ’ɔ ‑gäa’ ’klɩa ’mlɩ. ³³Nyɔɔa mölii, nyɔɔa ‑sika, nyɔɔa ’kotu, ’inyɩ ’na plɛ ‑a fa. ³⁴’Ana ’fɩɔ jre ’iin, ’na wlu ’uu ‑fɛɛɛ ’jrʋpa ‑bɛ ’n ’paa ’mɔɔ ‑bɛ nyüülü ’nyraa ’üün ’nyɛɛa’ a ‑gä. ³⁵’Ia ’fɩɔlʋ nɩ, srara ’n sara ’amɩ ’sɩrɩ a käa’ amäa’ ’sa ’jrʋpa ‑fɛ ‑gböösa, amä ‑mülü ’nyɩa’ dɛɛ kä ‑gbaji, ‑bɛ ’n ’paa ’amɩ plɛ wiili ’Pläkänyɔɔ Jesu ’pa käa’: ‹‑Ama ‑nyɩ, ’ia ‑jɔrʋ ‑sümlö ’unya ‑si ’kä ’ümä ‑mɩ ‑nyɩ ’wʋ.› »

³⁶’Pɔɔlë bɩaa’ wii ’papakʋ nɩ, ’ɔnya ’pakotifli ’ɔ nyra ’üün nya bibie Nyɔsʋa. ³⁷’Üa ’fɩɔa ’dugu ’ünya jijrö ’ɔɔn ‑gba ‑bɛ ’ü ‑gbere ’ɔɔn. ³⁸Wiili paa’ ’üün ‑gba ‑gböösa nɩ, ’iibä: «’A ‑ka ‑nëmä ’mɩ ‑a ’jä.» ’Ünya fala ’ɔɔn falaa, ’ünya ’tɔ ’mɩɩ ‑gba.

’Pɔɔlë ’jraa’ Jerusalɛɛmë

¹A nyra ’üün ’sɔ sɔsrɔa’ ‑gba nɩ, anya ’jra ’mɩɩ ’lɩ anya ‑götröklɩ anya mi Kɔɔsë. ’Ia ‑srɩgbaa’ ’kä anya ’tɔ Roodë, ’i ‑sia’ anya ’tɔ Patara. ²A jrä ‑plɩɩ ’mɩɩ, ’ɛ mö Fonisiia ’pɛlɩ, anya ’jra anya mi. ³A möa’ nɩ, a jä dugbalä ’ü ’daraa’ Siiprë ana kʋmla ’pɛlɩ, anya ‑si anya mi Siriia ’blɩ ‑gälɩ. Anya ’cere Tiirëbätä, ’be ’ii ’mɩɩ ’mä ɩ ’ɛa ‑pööti ’cere. ⁴A ’jäa’ ’cɛcɩnyüü nɩ, anya ‑si ’lɩ jrüü ‑uunsɔɔ. ‑Susu nya ‑srörö ’üün kälɩ ’ünya ‑gbala ’Pɔɔlë ɔnyɩ ’jra Jerusalɛɛmë. ⁵’Ia jrüülü ‑sia’ nɩ, anya mi. ’Üa ’fɩɔ nyra ’üa ’ŋlëgë nyra ’üa ’jü, ’ünya fala amɩ falaa ’ünya ’tɔrɔ amɩ bätä ’mäklɩ. ’A ‑plɩɩ, ’tanie ’mäklɩ, a ’pala kotifli, anya bibie Nyɔsʋa. ⁶Anya sɔsrɔgba, anya ’jra ’mɩɩ ’lɩ; ’ünya ’blöö ’üa ‑nyɛɛ dɛrɩ.

⁷Anya sɔ Tiirë anya ’tɔ Tolemee, ’a ‑nyɛɛ ana ’nie ’klɩa ’kousɔsɔkʋ bɩara. Anya ’trɛɛ ‑wlajülü bäa’ ’lɩ. Anya ‑si ’üün jrüü ’doo ‑gba. ⁸’Ia ‑srɩgbaa’ ’kä nɩ, anya21.8 anya: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’Pɔɔlë nyra amɔ bäa’ ’ɔa ‑gba. mi anya ’tɔ Sesareebätä. A ’tɔa’ nɩ, anya pa Filipëa nyüköli ’ii a kʋ. ’Ɔɔ bä Nyɔsʋaa ’mʋfagogosanyɔɔ, ’ɔ bä Jerusalɛɛmëa nyüü ‑uunsɔɔlü ’ü ’baa’ ’lɩ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ21.8 Akëtë 6.5; 8.5.. ⁹’Ɔ ma kä ’ŋlëkayörü mlɔɔ, ’ünyɩ nyɩbɛrʋ ‑a jre. Wiili Nyɔsʋa ‑gbalaa’ ’üün ’ii ’ü ’saalɩ.

¹⁰Anya ‑si ’lɩ jrüü ’kɔkɔmlɛ. Nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ ’doo, ’ü ’daraa’ Agabusë ’ɔ sɔ Judee ’ɔnya ji21.10 Akëtë 10.8.. ¹¹’Ɔ jräa’ ‑plɩɩ amɩ nɩ, ’ɔnya dɔrɔ ’Pɔɔlëa ‑pɛɛtʋ ’wʋ ’ɔnya kpasa ’ɔa ’mʋgbɛa ’dari nyra ’ɔa bei, ’ɔ ‑nëma: «‑Jäsɩ ’Nyüna ‑Susu ‑gbaa’: ‹Nyɔɔlɔ käa’ ‑pɛɛtʋlʋ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’asɩ juifë ’mä ’ɔɔn kpasa Jerusalɛɛmë, ’kä ’ünya ’ɔɔn nyüülü ’nyɩa’ juifë bä kälɩ ‑nyɩ.› » ¹²A ’nua’ ’iin ’wli nɩ, amɔ ‑bɛ bätäläa ’cɛcɩnyüü nya bibie ’ɔɔn ɔnyɩ mi Jerusalɛɛmë. ¹³’Ɔ ‑nëma nɩ: «Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’a ’wuö ‑bɛ ’a ’bata ’na ’klüa ’lɩjäräkʋ le? ’N ‑ëlere, ‑mää ’na kpasrakʋa ’dooa ‑gʋ ‑a, ‑maa ’mä ’nɩmɩ Jerusalɛɛmë järä ’Pläkänyɔɔ Jesua ’nyrɩklɩa ‑gʋ.» ¹⁴A jrea’ ’saa anyɩ ’lɩ ‑a bɩa amä ’ɔa ’jrʋ ’bla nɩ, anya ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ. Anya ‑nëma: «Abɩa wiili Nyɔsʋa ’bataa’ nrörö!»

¹⁵’Ia jrüülü ‑sia’ nɩ, anya ‑te ana ‑pööti, anya ’jra Jerusalɛɛmë. ¹⁶Sesareea ’cɛcɩnyüü nya fala amɩ bɩa. ’Ünya fa amɩ nyɔɔ ’dooa ‑nyɛɛ, ’ɔɔ ’ü ’daraa’ Mënasɔɔn, Siiprëa ’blɩ ‑gälɩa nyɔɔ. ’Ii a kʋ; ’ɔ bäa’ ’cɛcɩnyɔɔ ’i ’a ’lɩwlɛ.

’Pɔɔlë nyra Jerusalɛɛmëa ’cɛcɩnyüüa ’wli ’klɩa nyüü traraa’

¹⁷A ’tɔa’ Jerusalɛɛmë nɩ, ’cɛcɩnyüü nya ’kʋɛɛlɩ amɩ dɔrʋsa. ¹⁸‑Srɩ paa’ nɩ, ’Pɔɔlë nyra amɔ nya mi Jaakëa ‑nyɛɛ. ’Cɛcɩa tagbüa ’fɩɔ trara ’lɩ. ¹⁹’Ɔ ’trɛɛa’ ’üün nɩ, ’ɔnya blöplɛ ’ɔnya ‑gbala ’üün ’jrʋpalä Nyɔsʋa ‑fɛɛɛrɛa’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ‑tɔrʋpɩɔ.

²⁰’Ü ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya ’bʋala ’Pläkänyɔɔ21.20 ’Pläkänyɔɔ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: Nyɔsʋa.. ’Ünya ‑gbala ’Pɔɔlë: «Ana ‑wlajʋ, ‑nyɩ ’jää ’sɩrɩ juifë ’kɔkɔmlɛ toroa’ Nyɔsʋa plɛ ‑a; ’ü ‑träärälɩ ‑Dɔ ‑gböösa. ²¹’Ünya ’nu ’sɩrɩ ‑kpɩaraa’ juifënyüülü kʋa’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bäa ’blɩ ‑gälɩ, ‑bɛ ‑gbaalaa’ ’üün ü ’pie Moisëa ‑Dɔ: ü ’nɩ ’bö ’üa ’jü, ü ’nɩ ‑träärälɩ juifëa ‑dɔ. ²²Dɛplɛɛ amä nʋ le? ’Kasa ’ünya traraa ’be21.22 ’Kasa ’ünya traraa ’be: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’ünya ’nua ’sɩrɩ bäa’ ‑plɩɩ. ²³’Ii känyrɩ wiili a nëmäa’ ‑mɩ ‑gbala, ’ii ‑a ‑nʋ. Nyüü mlɔɔ bä ana ‑tɔrʋpɩɔ, ’ü ’sɔrɩ waklüü ’dooa ’nyrɩklɩ. ²⁴Fa ’ümɩ nyra ’üün ’mä ‑gbafuto, ’kä ‑pɛɛɛ ’ümä ’wli kpla21.24 Tɛ Akëtë 18.18 nyra wiili ‑jɩjraa’ ‑pɔɔkʋa bei ’wʋ. ’Ii ‑gbala amɩ ’sɩrɩ nyɔɔ ma ’sɔrɩ Nyɔsʋa juifëa ‑nyɛɛ.. ’Ia ’taɩn ’lɩ nyüüa ’fɩɔ nya ’saa jrea wiili ’ü ’nua’ ’wli ‑na ‑gʋ ’nyɩ ’cɩcasa ‑a bä. ’Ümä ’saa jre ’sɩrɩ ‑na ’mʋgbɛ ‑trääräa’ ’lɩ ‑Dɔ. ²⁵‑Maa dɛɛlɛ bäa’ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ü toroa’ Nyɔsʋa plɛ nɩ, a ‑jɩjra ’üün ’wʋ anya ‑gbala ’üün wiili a ‑tʋa’ ’lɩ: ’ü kä ’ümä ‑gbɔsajijri ‑wäsɩa ‑gba cɛrɛ, ’ü ’nɩ ji ‑toru, ’ü ’nɩ ji mrɛɛlɛ ’nyɩa’ ‑plɛlɩ ’bölö, ’ü ’nɩ nʋ ‑sagbili Nyɔsʋa ’nyɩ ’bataa’21.25 Akëtë 15.23-29..»

²⁶‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, ’Pɔɔlë nyra nyüülü nya mi ’ünya ‑futogba. ’Ɔnya pa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün ’doorodoo ’taɩn ’lɩ ’üa ‑gbafuto jrüü ’mäa’ blö nyra ’taɩn ’lɩ kä ’mlɩ ’ümäa’ Nyɔsʋa ‑gbɔ ’sa.

’Ü ’nyüglöa’ ’Pɔɔlë Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ

²⁷’Ia jrüü ‑uunsɔɔlüa bɩarafa ’wʋ nɩ, Asiia juifë nya ’järä ’Pɔɔlë Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. ’Ünya ’tuto nyüü ’kɔkɔmlɛ, ’ü ’kpla ’ɔɔn. ²⁸’Üa ’kpökpöwiia ’mlɩ ’ü nɩnɩa nɩ: «Israɛɛlënyüü ’amɩ, ’ba ji! ’Ba ‑jää nyɔɔlɔ ɔ ’kpɩaraa’ ‑pɩɔa ’fɩɔ, ɔ ‑gbalaa’ nyüü ’ünyɩ ‑träärälɩ ana ‑Dɔ nyra ‑plɩɩlɩ kʋa’ ‑pɩ! ’Ɔnya pla ’nɩmɩ grɛɛkënyüü ana papapɩɔ, ’ümä ’lɩ ‑fre pla!» ²⁹’Be ’ü ’järä ’ɔɔn bätä ’ɔɔ ‑bɛ Ɛfɛsënyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Trofimë21.29 Akëtë 20.4.; ’üa plɛɛ ’ɔ pla ’Pɔɔlë Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. ³⁰Jerusalɛɛmëa bätäa ’fɩɔ nya sɔwʋ ’änya ’nyüglö, ’ünya ji püpö ’lɩ ’ünya ’kpla ’Pɔɔlë ’ünya ’kʋɛɛrɛ ’ɔɔn ‑fälɩ, ’ünya ’pa dotro Nyɔsʋaanyukua tatia.

³¹’A ’taɩn ’lɩ ’ü ’bataa’ ’ɔa ’bablakʋ nɩ, ’a ‑plɩɩ ’sʋgɩaakamanyɔɔ ’nu ’sɩrɩ Jerusalɛɛmëa ’fɩɔ ’caklaa’ ’lɩ. ³²’Köklesaplɩɩ ’ɔnya ’papla ’ɔa ’sʋgɩa nyra ’üa ’cifu ‑gba ’ünya fɔ ’ünya ji ’lɩ. Nyüülü ’jäa’ ’kamanyɔɔlɔ nyra ’sʋgɩa nɩ, ’ünya ’nyüglö ’Pɔɔlëa bɔtɔkʋ. ³³’Kamanyɔɔlɔ nya ’tɔ ’ɔa ‑gba ’ɔnya ’kpla ’ɔɔn, ’ɔnya ‑gbala ’ɔa nyüü ü nʋ ’cɩ ’sɔɔ ü kpasa ’ɔɔn. ’Ɔnya ’bete nyüülü nyɔɔlɔ ’ɔ bäa’ nyra dɛɛlɛ ’ɔ nöa’. ³⁴‑Maa ‑mölöö ma bälɩ ’üa ni ’ü ’paa; ‑yrɛa ‑gʋ ’ɔnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ’ɔmä ’cɩcasa ’wli ’nu, ’ia ‑gʋ ’ɔnya ‑gbala ’sʋgɩanyüü ü fa ’ɔɔn ’sʋgɩanyuku kpaku ‑wälɩ. ³⁵’Ü nyra ’ɔɔn ’tɔa’ nyukumëmla ’klɩ nɩ, ’sʋgɩanyüü nya dɔrɔ ’ɔɔn ’wʋ nyüüa ’crɛa ‑gʋ. ³⁶Nyüüa ’fɩɔ prɛ ’ɔɔn dɛrɩ ‑bɛ ’ü nö: «’Ba ’bla ’ɔɔn!»

’Pɔɔlë ‑gbalaa’ Rɔmëa ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔ

³⁷’Taɩn ’lɩ ’sʋgɩanyüü ’bata ɩa’ ’sʋgɩanyuku kpaku ‑wälɩ ’paplakʋ nɩ, ’Pɔɔlë nya ‑gbala ’kamanyɔɔlɔ: «’N ’mrɛɛ ‑a ‑gbala ‑mɩ wiijie?» ’Iibäa’ nyɔɔlɔ nɩ: «‑Yii ‑paa grɛɛkëwii? ³⁸‑Mää ‑mɔ ’nyɩ Ejiipëtënyɔɔlɔ bea’ nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ ‑yrɛ ‑taa jrüülüa ’mlɩ ‑a? ‑Mää ‑mɔ faa’ toufunyüüa ‑diipʋ (4 000) ‑aaga ’lɩ ‑a?» ³⁹’Iibäa’ ’Pɔɔlë nɩ: «Juifënyɔɔ ’n bä. Tarësënyɔɔ ’n bä, Silisiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ, bätälä känyrɩ möa’ ’mʋfasa ’äa ‑glügbönyɔɔ ’n bä. ’N bibie ‑mɩ, sɔ ’mɩ ‑gba ‑a ’pala nyüü wii ‑gba.»

’Pɔɔlë ’saa’ ’lɩ ’sɩrɩ ’ü ‑tʋa’ ’ɔɔn ‑gbagblɛ ‑gälɩ

⁴⁰’Sʋgɩaa ’kamanyɔɔ nya ’nyie. ’Pɔɔlë nya ’nyüglö nyukumëmla ’klɩ, ’ɔnya to nyüü ’darʋ ’klɩ. ’Üa ’fɩɔ nya ’kpla ’mä. ’Ɔnya ’pa Ebrööwii ’ɔnya ‑gbala nyüülü ‑maa:

¹«’Na ‑wlajü ’amɩ, ’na tʋɩɩ ’amɩ, ’ba po ’mɩ ’nyakli ’mä ’amɩ ‑gbala.» ²’Ü jrea’ ’saa Ebrööwii ’lɩ ’ɔ pala ’üün wii ‑gba nɩ, ’ünya bä ’wʋ ‑tuuan. ’Pɔɔlë ‑nëma: ³«Juifënyɔɔ ’n bä, Tarësëbätä ’ü ‑glooro ’mɩ, Silisiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ‑Maa ‑pɩ Jerusalɛɛmë ’n ’bʋala. Gamaliɛɛlë ’ɔɔ bä kä ’na ‑sukumasɛ. ’Ɔ ’kpɩa ’mɩ ’sɩrɩ ana tʋɩɩa ‑dɔ bäa’. ’Maa fumö Nyɔsʋaa ‑gʋ, ’sɩrɩ ’ana ’fɩɔ bäa’ ‑plɩ ’saarɩ. ⁴’N nʋ nyüülü kä ’fɩɔ ma prɛa’ ’Pläkänyɔɔa ’Nyʋfɔ ‑gbi ‑gba, ’nyaa ’bla ‑mölöö. ’Maa kpasa ’ŋlëgë nyra nyɩberü ’kä ’maa ’paa ’üün ‑jie ’lɩ. ⁵‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö nyra tagbü jre ’iin ’sɩrɩ ’i bäa’ ’cɩcasa. ’A ’üü ‑nyɩ ’mɩ ‑pɔɔkɩ ’mä ’iin juifëa ‑wlajülü bäa’ Damasëbätä fa ’mä ’cɛcɩnyüü ’kplakpla ’mä ’üün Jerusalɛɛmë ja ’ümä ’üün ’pɔnɩ.

’Pɔɔlë ‑gbala nyüü ’sɩrɩ ’ɔ toroa’ Jesu plɛ

⁶«‑Srɩ ’mä ’lɩ ’mɩmrɛkalɩ mi nɩ, ’n ‑kanyɩ ’lɩ Damasëbätä dɛrɩ ‑a tʋŋlɔ, fɩɩɩn, ’napɛ kä ‑tarʋ ‑sɔɔrɔa’ ’wʋ nya sɔ cɛlɩ ’ɛnya ŋʋala ’mɩ ‑gälɩ. ⁷’Nyaa blö, ‑bɛ ’n nö ’papawii ’doo ’wli, ‑bɛ ’i nö: ‹Sɔɔlë, Sɔɔlë, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑nö ’mɩ ‑gbigba le?› ⁸’Nëma: ‹Ɔ bälɩ le, ‑mɔ ’Pläkänyɔɔ?› ’Iibäa’ ’ɔɔn: ‹Nasarɛɛtënyɔɔ Jesu ’n bä, nyɔɔlɔ ‑nöa’ ‑gbigba.› ⁹Nyüülü falaa’ ’mɩ ’jä ’napɛlɛ, ŋalɛ nya ’bla ’üün22.9 ŋalɛ nya ’bla ’üün: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ‑maa ’ünyɩ ’nu ’papawiili ’wli ‑a. ¹⁰’Nëma nɩ: ‹’Pläkänyɔɔ, ‑asɩ ’nyaa nʋ le?› ’Pläkänyɔɔ nya ‑gbala ’mɩ: ‹Sɔwʋ ‑a mi Damasë! ‑Nya ’lɩ nyɔɔ jräa ’ɔnya ‑mɩ wiili kä ’fɩɔ ‑käa’ ‑mäa’ nʋ ‑gbalaa.› ¹¹‑Bɛ ’nyɩ ’jäa’ ’kä ’napɛlɛa ŋʋaŋʋakʋa ‑gʋ nɩ, ’na ‑mölöö nya ’kpla ’na ’darʋ, ’nyaa ’mä Damasë ’tɔ.

¹²«Nyɔɔ ’doo bä kä ’lɩ, ’ɔɔ ’ü ’daraa’ Ananiasë. ’Ɔ ‑träärälɩ Moisëa ‑Dɔ, juifëlü kä ’fɩɔ bäa’ ’lɩ ’lee ’paa ’ɔa ’cɩca ’nyrɩ. ¹³’Ɔnya ji ’na ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’mɩ: ‹’Na ‑wlajʋ Sɔɔlë, abɩa ‑na ’nyü ’jäkä!› ’A ‑plɩɩ ’n kʋ dotro ’nyaa ’jäkä, ’nyaa ’jä ’ɔmɩ. ¹⁴’Ɔ ‑nëma nɩ: ‹Ana tʋɩɩa Nyɔsʋa ’a kä ’lɩ ‑mɩ ’ba, ‑mä wiili ’ɔ ’bataa’ jre, ‑mä ’Klɩgänyɔɔ ’jä, ‑bɛ ‑mä ’ɔa mlɩa wii ’wlinu, ¹⁵’be wiili kä ’fɩɔ ‑nëmäa’ ’jä ‑bɛ wiili kä ’fɩɔ ‑nëmäa’ ’wlinu nɩ, ‑kä ‑mä ’iin nyüüa ’fɩɔ ‑gbala. ¹⁶Dɛplɛɛ ‑ka ‑glaaa le? Sɔwʋ, we ’Pläkänyɔɔa ’nyrɩ ’kä ‑paa ’nɩwli, ’kä nö ’imɩ ‑na ‑balʋ ’mä kpëträ.›

¹⁷«’Nyaa ’blöö Jerusalɛɛmë dɛrɩ, ’taɩn ’lɩ ’n bibiea’ Nyɔsʋa Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ nɩ, wii nya ji ’mɩ ’nyü ‑gälɩ. ¹⁸’Nyaa ’jä ’Pläkänyɔɔ, ’ɔnya ‑gbala ’mɩ: ‹’Sosowʋ ‑a ’cie Jerusalɛɛmë, ’be wiili ‑nëmäa’ nyüü ‑gbala ’na ‑gʋ nɩ, ’ü ‑nëmä ’iin wii ‑a ’dara.› ¹⁹’Nëma: ‹’Pläkänyɔɔ, ’üa ’mʋgbɛ jre ’iin ’sɩrɩ ’maa ‑piiea’ ’üa ’sraaplanyëka ‑wälɩ ‑bɛ ’maa ’kplaaa’ nyüülü toroa’ ‑mɩ plɛ, ’maa ’paaa’ ’üün ‑jie ’lɩ, ‑bɛ ’maa ‑gbaaa’ ’üün ‑gbalɛfu ‑gälɩ. ²⁰‑Bɛ ’taɩn ’lɩ ’ü ‑gblɔɔa’ ‑na ’lɩsanyɔɔ Etiɛɛnëa ‑toru ’kä nɩ, ’na ’mʋgbɛ ’nyüglö kä ‑plɩɩ. ’Ü ’blaaa’ ’ɔɔn nɩ, ’i kä kä ’mɩ ’tʋ, ’mɔɔ blö kä ’nɩmɩ nyüülü ’blaaa’ ’ɔɔn, ’üa ’koti kälɩ.› ²¹’Ɔ ‑nëma nɩ: ‹Mi! ’Kpaun ’n blɔ ‑mɩ nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’üa ‑nyɛɛ.› »

’Pɔɔlë ’daaa’ Rɔmënyɔɔ ’ɔ bä

²²Nyüü po wiili ’Pɔɔlë ’paa’ ’nyaklipo po, ‑maa ’ɔ ’tɔa’ ‑taa ni wiili ‑gälɩ nɩ, ’ünya ‑gbolomlɩ, ’ü ‑nëma: «A ’ba ’samaa nyɔɔlɔ ‑tʋtʋ ‑gälɩ! ’Ɔnyɩ ‑fälɩkʋsa ‑a bä!» ²³’Ünya ’kpö, ’ü be be ’üa ’koti cɛlɩ ’ü ’jrara ’mlʋ cɛlɩ. ²⁴’Sʋgɩanyüüa ’kamanyɔɔ nya ’daa ü pla ’ɔɔn ’sʋgɩaa nyuku kpakua ‑wälɩ, ü ‑gbagba ’ɔɔn ‑gbalɛfu ‑gälɩ ’ɔmä ’lɩsa dɛɛlɛ kä ‑gʋ nyüü nöa’ ’saa ‑bɛ ’ü ‑gboloa’ ’ɔɔn ‑gälɩ. ²⁵’Ü kpasaa’ ’ɔɔn nɩ, ’Pɔɔlë nya ’bete ’sʋgɩanyɔɔlɔ kʋa’ ’ɔa ‑gba: «Nyɔɔ bäa’ Rɔmënyɔɔ ü ma ‑kaaŋlʋ ’ɔa ‑gä ‑a ‑tʋ nɩ, ‑dɔ nɩnɩa ü ’mrɛɛ ’ü bɔtrɔ ’ɔɔn ‑gbalɛfu?» ²⁶’Sʋgɩanyɔɔlɔ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ɔnya mi ’ɔnya ‑gbala ’ɔa ’kamanyɔɔ ‑maa: «’Nn! ‑Tre ‑na nyufa, ‑maa nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ, Rɔmënyɔɔ ’ɔ bä!» ²⁷’Sʋgɩaa ’kamanyɔɔlɔ nya jijrö ’Pɔɔlë ‑gba ’ɔnya ’bete ’ɔɔn: «‑Gbala ’mɩ ‑a ’jä, Rɔmënyɔɔ bä?» ’Ɔ ‑nëma: «‑Yɛɛ!» ²⁸’Kamanyɔɔ nya ‑gbala ’ɔɔn ‑maa: «’Mɔɔlɔ nɩ, mölii ’kɔkɔmlɛ ’n ’sa ’fɩɔwʋ ’nyaa ’mä Rɔmënyɔɔ bä.» ’Iibäa’ ’Pɔɔlë: «‑Bɛ ’mɔɔlɔ nɩ, ’n ‑glooroa’ dotro ’ia nyɔɔ ’n bä!» ²⁹’Köklesaplɩɩ, nyüülü kä ’fɩɔ bä ɩa’ ’ɔa ‑gba ’ümä ɩa’ ’ɔɔn ‑gbalɛfu bɔtrɔ nya ’nyɛnyrɛgälɩ. ’Sʋgɩaa ’kamanyɔɔlɔ jrea’ ’saa Rɔmënyɔɔ ’Pɔɔlë bä ‑bɛ ’ɔ kpasa ɩ ’ɔɔn nɩ, ŋalɛ nya ’blaa ’ɔmɩ.

’Pɔɔlë mia’ ‑gätʋnyüü kpaküa ‑nyɛɛ

³⁰’Sʋgɩaa ’kamanyɔɔ ’bataa’ ’ɔmä wiili kä ‑gʋ juifë ’nyɩ ’nyiea’ ’Pɔɔlë, ’ia ’cɩcasa ’jä nɩ, ’ia ‑gʋ ‑srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, ’ɔnya ’daa ü ‑jejie ’Pɔɔlë. ’Ɔnya we ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra ’üa tropina ’lɩa nyüüa ’fɩɔ. ’Ɔnya ’daa ü ja ’Pɔɔlë, ’ɔnya ‑tʋ ’ɔɔn ‑saplɛ ’lɩ.

¹’Pɔɔlë nya tɛ juifëa tropina ’lɩa nyüü ’klɩ ’ɔ ‑nëma: «’Na ‑wlajü ’amɩ, Nyɔsʋaa ’nyrɩklɩa ‑gʋ ’nyɩ ’na ‑susu ‑fre ‑a pla ‑a ji ’saarɩ ‑gälɩ; ’na plɛ ’nyɩ ‑taaralɩ ‑a ’ia ‑gʋ.» ²‑Gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakölɔ ’ü ’daraa’ Ananiasë nya ‑gbala nyüülü bäa’ ’Pɔɔlëa ‑gba ü ’pa ’ɔa ’mäklɩ ’kpa. ³’Iibäa’ ’Pɔɔlë nɩ: «‑Mɔ Nyɔsʋa nëmä bɔtɔ, ’pɔlɔ ‑gälɩbla nyuku23.3 ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, Israɛɛlëa bätäa nyëkalë kä ‑gälɩ bʋblɔa’ nɩ, ’pɔlɔ dii ’ü nö ’kä ’ü ’blaa ‑plɩɩlɩ ‑gälɩ. ’Papla Matiö 23.27-28 ’klɩ.! ‑Mɔlɔ nɩ, ‑Dɔa ’nyrɩa ‑gʋ kʋ ‑pɩ ‑mä ’na ‑gä ‑tʋ, ‑bɛ ‑nyɩ ‑träärälɩ ’umɩ ‑a, ’kä ‑gbala nyüü ü bɔtɔ ’mɩ!» ⁴’Iibäa’ nyüülü bä ɩa’ ’Pɔɔlëa ‑gba nɩ: «Nyɔsʋaa ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö ‑nö ’saa ‑jree!» ⁵’Pɔɔlë ‑nëma nɩ: «’Na ‑wlajü ’amɩ, ’nyɩ ɩ ’iin ‑a jre ’sɩrɩ ’ɔɔ bäa’ ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö, ’be nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa: Nyɔɔ ’nyɩ kä ‑a kä ’ɔmä ’ɔa ‑glügböa ’cifia ‑gʋ bʋbɔwii ’pa23.5 Ɛgësɔɔdë 22.27..»

⁶’Pɔɔlë jrea’ ’saa juifëa tropina ’lɩ bä bɩa Sadusinyüü nyra Farisinyüü nɩ, ’ia ‑gʋ ’ɔnya ‑gbolomlɩ ’ɔ ‑nëma: «’Na ‑wlajü ’amɩ, Farisinyɔɔ ’n bä, Farisinyɔɔ ‑gu ’mɩ23.6 Akëtë 26.5; Filipënyüü 3.5.. Dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’n jrea’ ’saa jäjänyüü nya ‑srɩɩ ’kuaabre sɔa nɩ, ’ia ‑gʋ ’ü ‑träärä ’mɩ ‑gä ‑gälɩ!» ⁷’Ɔ ‑gbaa’ ’saa nɩ, ‑yrɛ kpaki nya blö Sadusinyüü nyra Farisinyüüa ‑tɔrʋpɩɔ, ‑jria nya ’bölötɩa. ⁸Sadusinyüü nɩnɩa jäjänyüü ’nyɩ sɔ ’kuaabre ‑a, ‑bɛ ’aanjë nyra ‑susu ’nyɩ ’plä ’wʋ ‑a bä. ‑Maa ‑mää ’sɩ ’inyɩ bä Farisinyüüa ‑nyɛɛ23.8 Matiö 22.23; Marëkë 12.18; Lukë 20.27.. ⁹Nyüü nya ’kpölɩkä ‑gböösa. ‑Dɔkpɩanyüü ’doorodoolü bä ɩa’ Farisinyüüa ‑tɔrʋpɩɔ nya sɔwʋ ’ü ‑nëma: «Wiili nyɔɔlɔ nʋa’ i bʋbɔa’ anyɩ ’jä ’imɩ ’wʋ ‑a; ‑bɛ ima bä ‑susu ’aiɛ ’aanjë ma ’pala ’ɔɔn wii ‑gba nɩ, a nyra Nyɔsʋa ’nyɩ totrowli ’plɔʋ23.9 a nyra Nyɔsʋa ’nyɩ totrowli ’plɔʋ: Grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «‑bɛ ima bä ‑susu ’aiɛ ’aanjë ma ’pala ’ɔɔn wii ‑gba le?» .» ¹⁰‑Bɛ ’blarʋ fumöa’ nɩ, ŋalɛ nya ’bla ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔlɔ ’ü ‑pɩ ’Pɔɔlë ’lɩkʋɛɛ ’kʋɛɛrɛ ’ɔ ‑pɩ jä. ’Ɔnya ‑gbala ’ɔa ’sʋgɩanyüü ü mi ü ’ba ’Pɔɔlë ‑jria ‑tɔrʋpɩɔ ’kä ’ü fa ’ɔɔn ’sʋgɩaa nyuku kpaku ‑wälɩ. ¹¹’Ia ‑gbiara nɩ, ’Pläkänyɔɔ nya ji ’Pɔɔlëa ‑gba, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «’Pɔɔlë, ’palɩklü ‑o; ’sɩrɩ ‑paaa’ ’na ‑gä Jerusalɛɛmë, ’asɩ ‑mä bɩa ’na ‑gä ’pa Rɔmë.»

Juifënyüü toa’ ’Pɔɔlë ‑gbasi

¹²‑Srɩ paa’ nɩ, juifënyüü ’doorodoo nya ’nönröwli. ’Ünya ’sɔrɩ ‑maa ü ma ‑kaaŋlʋ ’Pɔɔlë ’bla ’ü ‑nëmä dɛɛ ‑a ji, ’ü ‑nëmä bɩa ’nɩ ‑a ’mlaa. ¹³Nyüülü nʋa’ ’ia ni wiili nɩ, ’ü ‑si nyüüa ‑glʋɩsɔɔ ‑gba. ¹⁴’Ünya mi ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra tagbüa ‑nyɛɛ, ’ünya ‑gbala ’üün ‑maa: «A ’sɔrɩ, ama ‑kaaŋlʋ ’Pɔɔlë ’bla, a ‑nëmä dɛɛ ’mlɩ ‑a ’pa. ¹⁵’Ia ‑gʋ, ’ba ’nönröwli ’amɔ ‑bɛ tropinanyüü ’sɔɔ, ’kä ’a ‑gbala ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔ, ɔ ja ’amɩ ’ɔɔn ‑jria ’lɩ ‑sraakäpɩ23.15 ‑sraakäpɩ: ‑Taa ‑waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.; ’ba nʋ ’sɩrɩ ’a ’bataa’ ’amäa’ ’ɔa wiili dɛtɛ ’mʋfasa. Amɔlɔ nɩ, anya ’ɔɔn ’blaa ’fɩɔwʋ ’kä ’ɔnya ’tɔ.»

¹⁶’Pɔɔlëa ‑wladiaa ’jʋ ’nua’ wiili ’ü ’pala ’üa ’kpɛɛlɩ ’wli nɩ, ’ɔnya mi ’sʋgɩaa nyuku kpaku ‑wälɩ, ’ɔnya ‑gbala ’iin ’Pɔɔlë. ¹⁷’Pɔɔlë nya we ’sʋgɩanyüüa ’cifi ’doo, ’ɔnya ‑gbala ’ɔɔn: «Fala ’jʋlɔ kʋa’ ‑pɩ ’kamanyɔɔa ‑nyɛɛ, bälɩ ’ɔmä ’ɔɔn ‑gbala.» ¹⁸’Ɔnya fala ’ɔɔn ’ɔa ’kamanyɔɔlɔa ‑nyɛɛ, ’ɔ ‑nëma: «‑Jienyɔɔ ’Pɔɔlë we ’mɩ, ’ɔ ‑nëma ‑a jara ’jʋlɔ kʋa’ ‑pɩ ‑na ‑nyɛɛ, wii bälɩ ’ɔmä ‑mɩ ’iin ‑gbala.» ¹⁹’Kamanyɔɔ nya ’kpla ’jʋlɔa ’darʋ ’ɔ nyra ’ɔɔn nya bereklɩ ’ɔnya ’bete ’ɔmɩ: «Wii ’plɛɛ bälɩ le?» ²⁰’Iibä: «Juifë ’nönröwli ’ümä ‑mɩ ‑gbala ‑mä ‑pɩ ’üün ’Pɔɔlë ja tropina ’lɩ ‑beere ’sɩrɩ ’ümäa’ ’ɔa ‑gbaa ‑gä ’lɩgbasa ’ümäa’ ’ään dɛtɛ ’mʋfasa. ²¹‑Maa ‑nyɩ ’dara ’iin wii! Nyüüa ‑glʋɩsɔɔ bä ’üa ‑tɔrʋpɩɔ, ’ɔɔ ’ü ‑glaaa’. ’Ü ’sɔrɩ, ü ‑nëmä dɛɛ ‑a ji, ’ü ‑nëmä ’nɩ ‑a ’mla üma ’nyɩ ’ɔɔn ’bla ‑a ’bla. ‑Glaaa ’ü ‑glaaa, ‑mä ’nyie ’ia ’doo tɩɔ ’lɩ.» ²²’Kamanyɔɔlɔ nya ‑gbala ’jʋlɔ ‑maa: «‑Nyɩ ‑gbala nyɔɔ ’sɩrɩ ‑gbaalaa’ ’mɩ ’samaa wii ‑o!» ’Ɔnya ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ ’ɔnya mi.

²³’Kamanyɔɔ nya we ’ɔa ’sʋgɩaa ’kamanyüüa ‑tɔrʋpɩɔa ’cifu ’sɔɔ, ’ɔ ‑nëma: «’Ba ’papla ’sʋgɩaa ‑glʋɩpʋ (200) ‑gba nyra ’sʋgɩalë kʋäa’ ‑sɩ ‑gälɩ, ’üa ‑glʋɩtää ‑bɛ ‑pʋ, nyra ‑mülü ’paaa’ ’die, ’üa ‑glʋɩpʋ, ’ümä Sesareebätä mi ‑gbiaraa ‑gliiibei ‑uumlɔɔ ’lɩ23.23 ‑gbiaraa ‑gliiibei ‑uumlɔɔ ’lɩ: Grɛɛkëwii nö: «‑gbiaraa ‑gliiibei tää ’lɩ.». ²⁴’Ba ‑nyɩgla bɩa ’Pɔɔlëa ni ‑sɩ kä ’imä ’ɔɔn ‑gbötö ’sɩrɩ dɛɛ ‑pɩa’ ’ɔɔn nʋ, ’amä ’ɔɔn ‑gʋmla Feliisëa ‑nyɛɛ fa.»

’Pɔɔlë ’tɔa’ ‑gʋmla Feliisëa ‑nyɛɛ

²⁵‑Jää wiili ’kamanyɔɔlɔ ‑jɩjraa’ ‑pɔɔkʋlʋa ’mlɩ:

²⁶’Mɔɔ Kloodë Lisasë ’mɔɔ ‑jɩjra ‑gʋmla kpakö Feliisë ’wʋ. ’N ’trɛɛ ‑mɩ! ²⁷Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ nɩ, juifënyüü ’kpla ’ɔɔn ’ümä ɩ ’ɔɔn ’bla. ’N ’nua’ ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ Rɔmënyɔɔ nɩ, ’nyaa fa ’sʋgɩa, ’nya ’balɩ ’ɔɔn mlɩ. ²⁸Wiili ‑tɛɛ ’ü ’daaa’ ’ɔ nʋa’, ’ii ’n ’bata ɩ ’mä jre, ’nyaa fa ’ɔɔn juifëa tropinanyüü ’lɩ. ²⁹’Nyaa jresaa ’üa ‑dɔa wii ’ü ’ma ’ɔɔn ‑gälɩ ’kä. ‑Maa ‑pasawii ’nyɩ ’lɩ ‑a bä i kä ‑gʋ ’ümäa’ ’ɔɔn ’bla, ’aiɛ ’ümäa’ ’ɔɔn ‑jie ’lɩ ’pa. ³⁰’N ’nua’ ’sɩrɩ juifë toa’ ‑gbasi nɩ, ’a ‑plɩɩ ’n kʋ ’nyaa ja ’ɔɔn ‑na ‑nyɛɛ. ’N ‑gbala nyüülü ’nyɩ ’nyiea’ ’ɔa ‑gʋ, ’ü ji ‑na ‑nyɛɛ ’ümä ‑gälɩ ’sasra. ’A ’na ‑jraarafa23.30 ’A ’na ‑jraarafa: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

³¹’Sʋgɩa nya nʋ wiili ’ɔ ’daaa’. ’Ünya dɔrɔ ’Pɔɔlë ’wʋ, ’ünya fa ’ɔɔn Antipatrisëbätä ‑gbiara. ³²’Ia ‑srɩ paa’ nɩ, ‑mülü ’nyɛrɛa’ bei nya ’blöö ’sʋgɩanyuku kpaku ‑wälɩ dɛrɩ, ’ünya ’cɛrɛ ‑mülü bäa’ ‑sɩ ‑gälɩ ‑wälɩ, ’ü nyra ’Pɔɔlë nya mi. ³³’Sʋgɩa ‑mülü bäa’ ‑sɩ ‑gälɩ ’tɔa’ Sesareebätä nɩ, ’ünya ‑nyɩ ‑pɔɔkʋlʋ ‑gʋmla kpakölɔ, ’ünya srara ’ɔɔn ’Pɔɔlë bɩa. ³⁴‑Gʋmla nya ‑täsä ‑pɔɔkʋlʋ, ’ɔnya ’bete ’Pɔɔlë ‑tʋtʋ ’pɛlɛ kä ‑gälɩa nyɔɔ ’ɔ bäa’. ’Ɔ ’nua’ ‑maa Silisiia ’pɛ ‑gälɩ nɩ, ³⁵’ɔ ‑nëmä: «Nyüülü ’nyɩ ’nyiea’ ‑mɩ ma ji nɩ, ’nyaa ‑mɩ ’betea ‑mä ’lɩsa.» ’Ɔnya ‑gbala ’sʋgɩa ü ‑gäälä ’ɔɔn ’nyiöli Erɔɔdëa ‑gbööli23.35 Erɔɔdëa ‑gbööli: Grɛɛkëwii nö: «Erɔɔdëa prɛtɔarë». ‑Gʋmlagbö bäsaa. Erɔɔdë Kpakö, ’ɔɔ ’pa ’ään..

‑Gälä ‑trääräa’ Feliisëa ’klʋɩ

¹Jrüü ‑gböö ‑sia’ nɩ, ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö Ananiasë nya ji, ’ɔɔ ‑bɛ tagbü nyra ‑gbigbanyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Tɛrëtulë. ’Ü ji ’Pɔɔlëa nʋnʋgbi Feliisë ’klɩsrara. ²’Ünya we ’Pɔɔlë, Tɛrëtulë nya ’bösrö ’ɔɔn ‑bɛ ’ɔ ’saalɩ ɔ: «’Na nyɔɔ kpakö, ‑na ’nyrɩklɩa ‑gʋ nyra wiili ‑ciicia’ ana ’plälä kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ nɩ, ’ia ‑gʋ ana ’plä bä ’wʋ ‑pio. ³Nyɔɔ kpakö Feliisë, ‑pɩɔ o ‑pɩɔ, ’taɩn a ’fɩɔ ’lɩ, a jre ‑na ’mʋfagbi, ’ii känyrɩ a ’trɛɛ ‑mɩ. ⁴‑Maa a ‑pɩa’ ‑mɩ ’taɩn ‑gbasie ’sɔɔwʋ nɩ, ‑na ‑gbinanakʋa ‑gʋ nɩ, wiili a nëmäa’ klüü ’sɔɔ klüü tää ’klɩba amäa’ ‑mɩ ‑gbala nɩ, po ’iin ’nyakli ’cɩcasa. ⁵‑Taa nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ nɩ, ’ɔa plɛ ’kpörö. ’Ɔ ja juifënyüüa ’fɩɔa ‑tɔrʋpɩɔ nyra ’pläa ’mli ‑yrɛ kpaki; ’ɔnya bä Nasarɛɛtënyüüa ’cɛcɩa ’wliklɩa nyɔɔ. ⁶’Ɔ ’bata ’ɔmä ’nɩmɩ ’lɩ Nyɔsʋaanyuku kpaku ’sa, anya ’kpla ’ɔɔn. Amä ɩ ana ‑dɔa ’sa ’ɔa ‑gä tʋ24.6 A ’mä ɩ ana ‑dɔa ’sa ’ɔa ‑gä tʋ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ⁷‑Maa ’kamanyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Lisiasë ji ’ɔnya ’ba amɩ ’ɔɔn kälɩ ’klüsa24.7 ‑Taa ’pɛlɛ (7) ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ⁸’Ɔnya ’daa ’Pɔɔlëa wii ma bä ‑molooa plɛklɩ nɩ, ɔ ji ‑tɛ ‑na ‑nyɛɛ24.8 ’Ɔnya ’daa ’Pɔɔlëa wii ma bä ‑molooa plɛklɩ nɩ, ɔ ji ‑tɛ ‑na ‑nyɛɛ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä.. ‑Na ’mʋgbɛ ‑ama ’bete ’ɔɔn nɩ, ‑nya ’saa jrea ’sɩrɩ wiili kä ’fɩɔ a ’saalɩ bäa’ ’cɩcasa.»

⁹Juifënyüü nya ’nyiere ’ɔɔn ‑gälɩ; ’ü ‑nëma: «’Asɩ ’i bä.»

’Pɔɔlë ’sasraa’ ‑gälɩ

¹⁰‑Gʋmla nya ‑nyɩ ’Pɔɔlë wii, ’Pɔɔlë nya dɔrɔ ’darʋ ’wʋ, ’ɔ ‑nëma nɩ: «’N jrea’ ’iin ’ia ‑sɩ kä, ’sɩrɩ ‑mɔ ‑tʋʋäa’ ’plälä kʋa’ ‑pɩ ‑gä; ’ii ‑nyɩ ’mɩ ’klü ’mä ’na nɛ ’pɛ ‑gälɩ ’sasra. ¹¹‑Mrɛɛ ‑a ‑baata ’ia ’cɩcasa ‑bɛ ‑mä ’iin ’jä. ’I ‑kaaŋlʋ jrüü ‑pʋ jrüü ’sɔɔ ‑gbasi, ’nyaa mi Jerusalɛɛmë Nyɔsʋa bibrie. ¹²Nyɔɔ ’nyɩ ’mɩ ’blarʋ mlɩ ‑a jrä Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ. Nyɔɔ ’nyɩ ’mɩ ’klɩkakladɛtʋ mlɩ ‑a jrä. Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ o, ’sraaplanyëka o, bätäa ’mlɩ o, ’mä käa’ ‑pɩ ji ’n ‑kaapɩɔ ’samaa wii nʋ. ¹³’Ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ü srara ‑mɩ ‑plɩɩ wiili ü ‑tʋa’ ‑plɩɩ ’mɩ ‑gälɩ ’ia ’cɩcasa. ¹⁴’Cɩcasa ’n ‑gbala ‑mɩ, nyüülü ’ü werea’ ’Pläkänyɔɔa ’Nyʋfɔ, ü ’ü ’daraa’ nyüügbë nɩ, ’a ’ii ’n bibrie ’na tʋɩɩa Nyɔsʋa. Diili kä ’fɩɔ ‑jɩjraa’ ‑Dɔa ’mlɩ nyra i nyɔsʋaamlɩpalanyüü ‑jɩjraa’ nɩ, ’n toro ’iin plɛ. ¹⁵Nyɔsʋalɔ ’ü bibiea’ nɩ, ’ɔɔ ’na ’mʋgbɛ toroplɛ ’sɩrɩ jäjänyüü ’mäa’ ’kuaabre sɔ: ’palɩ ’klɩgänyüü nyra ‑balʋnyüü. ¹⁶’A ’ia ‑gʋ ’n ’paalɩklü ‑srɩ o ‑srɩ, ’na plɛ ‑pɩ ’mɩ ’daa Nyɔsʋa nyra nyüüa ’klʋɩ.

¹⁷«’I ‑sia’ ‑sɩ ’kɔkɔmlɛ ‑bɛ ’n ‑kaaŋlʋa’ ‑tɛ ji nɩ, ’nëmäa’ ji ’n ja dii ’mä ’na ’brea ’pʋablanyüü ‑nyɩ ‑bɛ ’mä ‑gbɔsa. ¹⁸’A ’i ’n nö ɩ ‑bɛ juifëlü bäa’ Asii ji ’ünya jrä ’mɩ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ; ’nyaa ɩ ‑gbafuto. ‑Mää nyüü ’kɔkɔmlɛ ’nyɩ ’mɩ fala, ‑yrɛ ’nyɩ ɩ ’lɩ ‑a bä. ¹⁹’Na wii ma bä ɩ juifënyüülü bäa’ Asiia ’mlɩ nɩ, ’üü nëmä ’mɩ ’kpla ’ümä ɩ ’mɩ ‑mɩ ja. ²⁰’Iɛ, nyüülü kʋa’ ‑pɩ ü ‑gbala ’mɩ bʋbɔgbili ’n nʋa’ ’taɩn ’lɩ ’n mia’ juifëa tropina ’lɩ. ²¹‑Pasawii ’nyɩ ’lɩ ‑a bä, ’ima ’nyɩ ‑taa waklöölä kʋa’ ‑pɩ, ä ’n ‑gboloa’ mlɩ ’n ’palaa’ ’üa ’klʋɩ ‑a bä: ‹Jäjänyüü nya ’kuaabre sɔa.› ’A wiili kä ‑gʋ ’ü jaa’ ’saarɩ ’mɩ ‑jria ’lɩ24.21 Akëtë 23.6.!»

²²Feliisë jre ’mʋfasa nyüülü ’ü ’daraa’ ’Pläkänyɔɔa ’Nyʋfɔ24.22 ’Nyʋfɔ: Tɛ wiili ‑jɩjraa’ Akëtë 9.2 ‑wälɩ.. ’Ɔ ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ɔnya blö dɛtʋlʋ kälɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Taɩn ’lɩ ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔlɔ ’ü ’daraa’ Lisasë ’mäa’ ji nɩ, ’nyaa ’ana wii dɛtɛa.» ²³’Ɔnya ‑gbala ’sʋgɩanyɔɔ ’doo ɔ ‑gäälä ’Pɔɔlë ’nyiöli ‑jie ’lɩ, ‑maa ɔ ‑nyɩ bɩa ’ɔɔn ’taɩn ’ɔmä ’känyɛnyɛ ’kä ’ɔ ’cɛrɛ ’ɔa nyüü ‑wälɩ ’ümä ’ɔa ‑gä pakalɩ ji.

’Pɔɔlë ‑gbalaa’ Feliisë nyra ’ɔa ’ŋlʋʋ Nyɔsʋaa ’Mʋfagogo

²⁴Jrüü jie ‑sia’ nɩ, Feliisë nyra ’ɔa ’ŋlʋʋ Drusiilë nya ji; ’ɔɔ bä juifëyria. ’Ɔnya blɔ nyɔɔ ɔ we ’Pɔɔlë, ’Pɔɔlë ’mä ’ɔɔn ’Kriisëa24.24 ’Kriisëa plɛtorokʋ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: «Jesu ’Kriisëa plɛtorokʋ». plɛtorokʋa wii ‑gbala. ²⁵‑Maa ’ɔ ‑ka ’paa ɩ ’klɩgägäkʋa ‑gä, ’sɩrɩ nyɔɔ käa’ ’ɔmäa’ plɛböblökʋ kä, ‑bɛ ’sɩrɩ ‑gätʋtaɩn jöa’ nɩ, ’inya kä Feliisë ŋalɛ ’wʋ, ’ɔ ‑nëma: «Mi ‑kätɩ, ama kä ’taɩn nɩ, ’nyaa ‑mɩ wea.» ²⁶’Ɔa plɛ boboa’ nɩ, ’Pɔɔlë nya ’ɔɔn mölii ‑nyɩa ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn ‑wälɩ ’cɛrɛ. ’A ’ia ‑gʋ ’ɔ we ’ɔɔn a ’doo ’ümä ‑wlɛ.

²⁷’Imä ‑sɩ ’sɔɔ käkalɩ mi nɩ, Pɔɔsë Fesëtusë nya ’prɛrɛ Feliisëa ‑pi ’lɩ. ‑Bɛ Feliisë ’bataa’ juifë ’mä ’ɔɔn ‑wa nɩ, ’ɔnya tɩ ’Pɔɔlë ‑jie ’lɩ.

’Kpɛɛlɛ juifë plaa’ ’Pɔɔlëa ‑gʋ

¹Fesëtusë jia’ Sesareebätä, ’ɔa jrüü tääa ‑srɩ ’lɩ ’nɩ, ’ɔnya ’jra Jerusalɛɛmë. ²‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü25.2 ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö. nyra juifëa ’wliklɩanyüü nya ji ’Pɔɔlëa toto ’pa. ’Ü ’bata ɔ ji ’üün ‑gba ³’ɔmä ’üün dɛɛlɛ ’ü ’bataa’ ‑nyɩ, ’iibä, ɔ ’daa ü fa ’Pɔɔlë Jerusalɛɛmë, ’be ‑gbasi ’ü to ’ɔɔn ’ümä ’ɔɔn ’nyʋfɔ ’wʋ ’blara.

’Pɔɔlë ’bata abɩa ’ɔa ‑gä ‑träärä Sesaa ‑nyɛɛ

⁴Fesëtusë ‑nëma Sesareebätä ’Pɔɔlë bä ‑jie ’lɩ, ’ɔa ’mʋgbɛ jö ’lee ’ɔmä ’lɩ mi. ⁵’Ɔ ‑nëma: «Abɩa ’ana ’wliklɩa nyüü fala ’lɩ ’mɩ, ‑bɛ nyɔɔlɔ ma nʋ wii ima bʋbɔ nɩ, ‑mölöö ma nya ’ia toto ’pa ü ji ümä mi.» ⁶’Ɔnyɩ ’üün jrüü ‑uuntää ’aiɛ jrüü ‑pʋ ‑gba ‑a ‑si25.6 ’Ɔnyɩ ’üün jrüü ‑uuntää ’aiɛ jrüü ‑pʋ ‑gba ‑a ‑si: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ɔ ‑si ’lɩ jrüü ‑pʋa ’samadɛɛ. ’ɔnya ’blöö Sesaree dɛrɩ. ’Ia ‑srɩ paa’ nɩ, ’ɔnya mi ’ɔa ‑gäträärä nyuku ‑wälɩ, ’ɔnya ’daa ü ja ’Pɔɔlë. ⁷’Ɔ jia’ nɩ, juifënyüülü sɔa’ Jerusalɛɛmë nya trara ’ɔɔn ’klʋɩ, ’ünya ‑gbala ’ɔɔn ’sɩrɩ ’Pɔɔlë nʋa’ bʋbɔgbi ’kɔkɔmlɛ ‑bɛ ’sɩrɩ ’i ’bʋaa’. ‑Maa ’ünyɩ ’lɩ ‑a bɩa ü srara ’ia ’cɩcasa. ⁸’Pɔɔlë nya dɔrɔ wii ’wʋ ’ɔ ‑nëma: «’Nyɩ ‑balʋ ‑a nʋ: ’nyɩ juifëa ‑dɔ ‑gälɩ ’pɩ, ’nyɩ bɩa Nyɔsʋaanyuku kpaku wii ‑gba ‑a nʋ, ’nyɩ Sesaaa ‑gʋ wii ‑a ’pa.» ⁹‑Maa Fesëtusë ’bataa’ ‑gʋ juifë ’mäa’ ’ɔɔn ‑wa nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’Pɔɔlë ‑maa: «‑Nyiie ‑mä Jerusalɛɛmë ji, ‑na ‑gä ’mä ’na ’klʋɩ ‑träärä?» ¹⁰’Iibäa’ ’Pɔɔlë nɩ: «Sesaa tropina ’lɩ ’n ’bata. ’Ii ’na ‑gä kä ’ämä ‑träärä. ’Nyɩ juifë bʋbɔgbi ‑gba ‑a nʋ; ‑na ’mʋgbɛ ‑jre ’iin ’mʋfasa! ¹¹’Ii känyrɩ ama nʋ bʋbɔgbi ‑bɛ ’ia ‑gʋ ama nya jä nɩ, ’n ’nyie ’mä jä. ‑Maa wiili nyüülü kʋa’ ‑pɩ ’saaa’ ’lɩ, ’cɩcasa ma ’nyɩ ’lɩmlɩ ‑a bä ‑bɛ üma ‑tʋ ’mɩ ‑gbagblɛ ‑gälɩ nɩ, nyɔɔ ’nyɩ kä ‑a kä ’ɔmä ’mɩ ’üün kälɩ ‑nyɩ. Abɩa Sesaa ‑tʋ ’na ‑gä25.11 ’Ia ’taɩn ’lɩ, üma ‑tʋ Rɔmënyɔɔa ‑gä, ‑bɛ nyɔɔlɔ ma ’daa ‑gälä ’ü ’böa’ ’nyɩ ’ɔɔn ’tʋ ‑a kä nɩ, ’ɔ ’mrɛɛ ɔ ’daa ü fa wiili Rɔmëa ’kɩɩa ‑nyɛɛ.!» ¹²’Ii känyrɩ Fesëtusë nyra ’ɔa ‑tɔɔɔpanyüü bɩaa’ ’sraa ’paplakʋ nɩ, ’ɔ ‑nëma: «’Be ‑baata abɩa Sesaa ‑tʋ ‑na ‑gä, ’i känyrɩ Sesaaa ‑nyɛɛ ‑nëmä mi!»

’Pɔɔlë ’sasraa’ ‑gälɩ Agliipë nyra Beniisëa ’klʋɩ

¹³’I käa’ jrüü jie nɩ, ’kɩɩlɔ ’ü ’daraa’ Agliipë nyra Beniisë mi Sesaree ’ümä Fesëtusë ’trɛɛ. ¹⁴’Ü ‑sia’ ’lɩ jrüü jie nɩ, Fesëtusë nya ‑gbala ’Pɔɔlëa wii ’kɩɩ: «Feliisë tɩ ‑tɛ nyɔɔ ’doo ‑jie ’lɩ. ¹⁵’N mia’ Jerusalɛɛmë nɩ, ‑gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nyra juifëa tagbü ’pa ’mɩ ’ɔa toto, ’ü nɩnɩa ‑a ’pɔnɩ ’ɔɔn. ¹⁶’Nyaa ‑gbala ’üün ‑maa Rɔmënyüüa ‑nyɛɛ nɩ, nyɔɔlɔ ’ü ‑tʋa’ wii ‑gälɩ nyra nyüülü ‑tʋa’ ’ɔmɩ ’iin ‑gälɩ ‑kaaŋlʋa’ ’nyüglö ’ümäa’ ‑gälɩsasra nɩ, ’ünyɩ ’sa ’ɔmɩ ‑a. ¹⁷’Ii känyrɩ ’ü jia’ dotro ‑tɛ nɩ, ’ia ‑srɩ paa’ dotro tropina ’lɩ ’n were ’üün; ’nyaa ja ’lɩ nyɔɔlɔ. ¹⁸’Ɔa totopanyüü sɔa’ ’wʋ nɩ, wiili ’n bobo ɩa’ ’ɔ nʋa’ nɩ, ‑mää ’ia dɩjɔ ’doo ’ünyɩ ’lɩsa. ¹⁹Wiili kä ‑gʋ ’ü totoa’ ’ɔɔn wii nɩ, ’üa ’mʋgbɛa ’cɛcɩwiia ‑dɔ nyra nyɔɔ ’doo ’ü ’daraa’ Jesu ɔ jäa’ ’ɔa wii; ’be ’Pɔɔlë nɩnɩa ’ɔ bälɩ. ²⁰‑Bɛ ’nyɩa’ ’ia dɛtʋlɔa dɛtɛkʋ jre nɩ, ’nyaa ’bete ’ɔɔn ɔma nya ’nyie ’kä ’ɔa ‑gä ’mä Jerusalɛɛmë ‑träärä. ²¹‑Maa ’Pɔɔlë nɩnɩa a ‑nyɩ ’ɔa wii Sesaa kälɩ. ’Ia ‑gʋ ’n ‑tʋ ‑kätɩ ’ɔɔn ‑jie ’lɩ ‑bɛ ’mä ’ɔɔn Sesaa fa.» ²²Agliipë nya ‑gbala Fesëtusë: «’Na ’mʋgbɛ ’n ’bata ’mä ’ɔɔn ’nyaklipo.» Fesëtusë ‑nëma: «‑Woo, ‑sraakäpɩ ‑nya ’ɔmɩ ’nyaklipoa.»

’Pɔɔlë ’tɔa’ Agliipë nyra Beniisëa ’klʋɩ

²³‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, Agliipë nyra Beniisë nya pa tropina nyuku kpaku ‑wälɩ, ’üü ‑bɛ nyüü ’kɔkɔmlɛ: ’sʋgɩaa ’kamanyüü, nyra bätäa ’wliklɩa nyüü. Fesëtusë nya blɔ nyüü, ’ünya ja ’Pɔɔlë. ²⁴Fesëtusë ’pawii ɔ: «’Kɩɩ Agliipë, ’ana ’fɩɔ bäa’ ‑pɩ, ’a ’jää ‑taa nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’wʋ. ‑Sɔ Jerusalɛɛmë ‑a ’tɔ ‑tɛklɩ, juifënyüüa ’fɩɔ ji ’mɩ ’ɔa toto ’pa: ‑bɛ ’ü ’kpölɩkä, ’ɔ kä ’ɔmä jä. ²⁵’Mɔɔlɔ nɩ, dɛɛlɛ ’ɔ nʋa’ ‑bɛ ’ɔmäa’ jä nɩ, ’nyɩ ’jä ’ɛmɩ ’wʋ ‑a, ‑maa ’be ’ɔ nɩnɩa nɩ, ’ɔ ’bata ‑a ‑nyɩ ’ɔa ‑gä Sesaa kälɩ, ’ii känyrɩ ’ɔɔ ’nëmä fa. ²⁶Dɛɛlɛ bäa’ wiili ’ɔ nʋa’ nɩ, ’nyɩ ’järä ’ia ’mlɩ ’kä ‑a, ‑bɛ ’mä ’kɩɩ kpakö ‑pɔɔkʋ fa. ’A ’i ‑gʋ ’n ja ’ɔɔn ’ana ’klʋɩ, ’Kɩɩ Agliipë, ‑mɔ ’i kälä ‑gba ‑gböösa, ’ia ’taɩn ’lɩ ama bɩa ’ɔɔn ’betekʋ nɩ, wiili ’mäa’ ‑jɩjra ’mä ’iin jre. ²⁷’Be nyɔɔ ’nyɩ fa ’jejienyɔɔ nyɔɔ ‑a ’kä ’ɔnyɩ ’salɩ wiili ’ɔ nʋa’ ‑a, ’inyɩ nrörö nrörö ‑a.»

¹Agliipë nya ‑gbala ’Pɔɔlë: «‑Mrɛɛ ‑a ‑saasra ‑gälɩ.» ’Pɔɔlë nya dɔrɔ ’darʋ ’wʋ, ‑bɛ ’ɔ ’sasra ‑gälɩ ɔ: ²«’Kɩɩ Agliipë ‑o, ’i kä ’mɩ ’tʋ ’mä ’saarɩ ‑na ’klʋɩ ’nyüglö ’mä ‑mɩ plɛlɩsasra, wiili kä ’fɩɔ kä ‑gʋ juifë ‑tʋa’ ’mɩ wii ‑gälɩ. ³Wiili käa’ ’mɩ dɔrʋ ’wʋ ‑gböösa nɩ, ’iibä ‑jre juifë ‑dɔ ‑gböösa, nyra dɛɛlɛ bäa’ ’üa ‑topokʋ. ’Ii känyrɩ ’n bibie ‑mɩ blöplɛ ‑a ‑po ’mɩ ’nyakli ’mʋfasa.

⁴«Juifëa ’fɩɔ jre ’mɩ ’ü ’jä ’na nyɔkɔdɛɛ Jerusalɛɛmë, ’sɩrɩ ’maa bäa’ ’na nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ. ⁵’Ü jrea’ ’mɩ ‑mää ’saarɩ ‑a, üma ‑wa ’ünya ‑mɩ ‑gbalaa ’sɩrɩ ’n bäa’ ’lɩklacɛcɩlɛ ’üü ’daraa’ Farisinyüü, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’n bä. ⁶’Köklesaplɩɩ ɔ nɩ, wiili Nyɔsʋa ‑gbalaa’ ana tʋɩɩ nɩ, ’ii ’n ’pie plɛ ‑gälɩ, ’a ’ia ‑gʋ ’ü ja ’mɩ ‑gä ’lɩ. ⁷‑Glügbü ‑pʋ ‑bɛ ’sɔɔa jresaa ’sɩrɩ Nyɔsʋa ’mä wiili ’ɔ ’daaa’ nʋ, Nyɔsʋa ’ü bibie ‑gböösa ‑srɩ ‑bɛ ‑gbia. ’Kɩɩ Agliipë ‑o, ‑jää wiili ’n ’piea’ plɛ ‑gälɩ i kä ‑gʋ juifë ‑tʋa’ ’mɩ wii ‑gälɩ! ⁸Dɛplɛɛ kä ‑gʋ ’i klalɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ’kä ’amä ’saa jre ’sɩrɩ Nyɔsʋa tɛrɛa’ jäjänyüü ’kä le? ⁹’Na ’mʋgbɛ boboa’ ‑kätɩ, ’nɩnɩa ’n ’mrɛɛ ɩ ‑a nʋ Nasarɛɛtënyɔɔ Jesua ’nyrɩ bʋbɔgbi ’kɔkɔmlɛ ‑gba. ¹⁰’A ’i ’n nʋ Jerusalɛɛmë. ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü nya ‑nyɩ ’mɩ ’nyʋfɔ, ’nyaa ’pa ’cɛcɩnyüü ’kɔkɔmlɛ ‑jie ’lɩ. Üma ’daa kä ’ümä ’üün ’bla nɩ, ’maa ’nyie. ¹¹’Maa ‑srörö juifëa ’sraaplanyëkaa ’fɩɔ ’lɩ. ’N ’pɔnɩ nyüü ’nyaa kpɛrɛ ’üün ’ü ‑kanyɩ toro ’ɔɔn plɛ. ’Na ’crɛa ’mlɩ nɩ, ’maa jrä ’üün nyɔtugbabre ’kä ’maa nö ’üün ‑gbigba26.9-11 Akëtë 8.3; 9.1-2; 22.4-5..

¹²«’A ’i ’maa nö, nya dɔrɔ Damasëa ’nyʋfɔ ’wʋ. ‑Gbɔsapɛrɩnyüü kpakü ‑nyɩ ’mɩ ‑pɔɔkʋ ’ünya blɔ ’mɩ. ¹³’Kɩɩ ‑o, ’jrʋplösopu, ’a ’nyʋfɔ ’wʋ ’n bä ‑bɛ ’n ’jä pöplö ’napɛ jaa’ cɛlɩ, ’ɛ ‑si ’jrʋ ’wʋ. ’Ɛnya plörö ’mɔɔ ‑bɛ nyüülü falaa’ ’mɩ ‑gälɩ. ¹⁴Ana ’fɩɔ nya böblö, ’nyaa ’nu nyɔɔa ’papawii ’wli Ebrööwii ’lɩ, ’ɔ ‑nëma: ‹Sɔɔlë, Sɔɔlë, dɛplɛɛ kä ‑gʋ ‑nö ’mɩ ‑gbigba le? ’Inya ’lɩklaa ‑mää ‑papatuu26.14 ‑papatuu: Nyüülü ma ’nyɛrɛa’ bruu ‑gba ’üü ma ’klaa ’samaa tuu kälɩ. ’A ’uu ’ɔ ’paplaklɩ. Bree ma ‑srörö ‑plɩɩ ’lɩ ’ɛ ‑nëmäa’ ‑srörö nɩ, ’uu ’ü ’floo ’ɛmɩ ’ɛa ‑gbanyɛrɛnyɔɔ ’floo ’ɛmɩ ’ɛmä ’nyʋfɔ ’wʋ ji. ’Üa ’taɩn ’lɩ nɩ, ama ’daa Nyɔsʋa ‑sɔɔrɔ ’wli ’klɩ nɩ, ’fʋflɛsa bäsaa, ’asɩ ’ü ’dara ’sama nʋnʋgbi. ’klɩ ’nyüglö.› ¹⁵’Nëma: ‹Nyɔɔ ’plɛɛ bä le? ’Pläkänyɔɔ?› ’Iibäa’ ’ɔɔn nɩ: ‹Jesu ’n bä, ɔ ‑nöa’ ‑gbi ‑gba. ¹⁶‑Maa sɔwʋ, ’nyüglö ‑na bei ‑gälɩ! ’N ’tɔrɔa’ ‑mɩ ’klɩ nɩ, ’lɩ ’n ’ba ‑mɩ ‑mä ’na ’jrʋpafɛnyɔɔ bä, ‑mä wiili ‑jääa’ nyra wiili ’nëmäa’ ‑srɩɩ ‑mɩ srarakalɩ ji, ‑mä ’ia ‑gä ’pa. ¹⁷’Nyaa ‑mɩ juifënyüü nyra nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’mlɩ ’baa, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’üa ‑nyɛɛ ’n blɔ ‑mɩ. ¹⁸’N blɔ ‑mɩ ‑mä ’üa ’nyü ‑jie, ‑bɛ ‑mä ’üün ’jöjrüükpü ’lɩ ’ba ‑mä ’üün ‑srɩ ’klɩ ja; ‑mä ’üün Sataan a ’klü mlɩ ’ba ‑mä ’üün Nyɔsʋa ja. Üma toro ’mɩ plɛ nɩ, ’üa ‑balʋ ’mä ’üün cere ‑bɛ ’ümä ‑jaaa nyüülü Nyɔsʋa berea’ ’klɩa ‑tɔrʋpɩɔ kälä.›

¹⁹«’Ii känyrɩ, ’Kɩɩ Agliipë, wiili sɔa’ cɛ ’lɩ ’n ’jäa’ nɩ, ’nyɩ blara ‑a blara ’mä ’iin nʋ. ²⁰Damasëbätäa nyüü ‑kätɩ nyra Jerusalɛɛmëa nyüü ’n ’pala nyɔsʋaawii ‑gba, ‑a mi Judeea ‑tʋtʋ ‑gälɩa ’fɩɔ nyra nyüülü ’nyɩa’ juifë bä, ’n ‑gbala ’üün ü toro ’lɩ ‑balʋ ‑gälɩ, ü ‑sie Nyɔsʋaa ’pɛlɩ kälɩ, ü nʋ ’cɩcagbili sraraa’ nyüü ’sɩrɩ ’ünya ’a ‑balʋ ’pie. ²¹’A ’ia ‑gʋ juifë ’kplara ’mɩ Nyɔsʋaanyuku kpaku ‑wälɩ ‑bɛ ’ü ’bata ’na ’bablakʋ. ²²‑Maa Nyɔsʋa ‑gääläa’ ’mɩ ’nyiöli nɩ, ’ia ‑gʋ wiili ’n jäa’, ’jüplü nyra tagbüa ’klɩ ’n ‑ka ’paa ’saarɩ ’ia ‑gä. ’Nyɩ ’pa ‑pasawii ‑a ima ’nyɩ wiili nyɔsʋaamlɩpalanyüü nyra Moisë ’daaa’ imäa’ nrörö ‑a bä: ²³’ü nɩnɩa ’Kriisë nya ‑sʋɩ ’jäa, ’ɔɔ ‑kätɩ nëmä ’kuaabre sɔ, ’kä ’ɔnya ana nyüü nyra nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ‑gbala ’sɩrɩ ’napɛ nya ’a ji26.23 Esaii 9.2; Esaii 42.6; 49.6; 1 Korɛɛntënyüü 15.20..»

’Pɔɔlë ‑gbala Agliipë ɔ toro Nyɔsʋa plɛ

²⁴’Ɔ ‑ka ’sasra ɩ ‑gälɩ ‑bɛ Fesëtusë ’kpölɩkä, ’ɔ ‑nëma: «’Pɔɔlë, sa kla ‑mɩ! ‑Na ‑pɔɔkʋjejrekʋ ’pa ‑mɩ sa!» ²⁵’Iibäa’ ’Pɔɔlë nɩ: «’Na nyɔɔ kpakö Fesëtusë, sa ’nyɩ ’mɩ ‑a kla. Wiili ’n ’saalɩ nɩ, ’i bä ’cɩcasa ’inya kälä ’lɩ. ²⁶’Kɩɩ jre ’ia ’fɩɔ ’mʋfasa, nyalɛ ’nyɩ ’bla ’mɩ ‑a ‑bɛ ’n ’pala ’ɔɔn wii ‑gba, ’be ’n jre ’iin ’ia wapɛ ’dee ’nyɩ ‑sisie a ‑sisie ’ɔa ‑nyɛɛ. ‑Mää ’sraa ’lɩ ’inyɩ nrörö, ‑maa nyüüa ’fɩɔa ’klɩ. ²⁷’Kɩɩ Agliipë, toro ‑plɩɩ wiili nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’saalɩ plɛ? ’N jre ’iin ’sɩrɩ toroa’ ’iin plɛ.» ²⁸Agliipë nya ‑gbala ’Pɔɔlë: «’Mɔɔ ‑sosowʋ ’mä ’Kriisënyɔɔ bä!» ²⁹’Iibäa’ ’Pɔɔlë nɩ: «‑Bakää ’i bä ’köklesa ’aiɛ ‑srɩɩ nɩ, ’n bibie Nyɔsʋa ‑mää ‑na ’dooa ‑gʋ ‑a ‑maa nyüülü kä ’fɩɔ poa’ ’mɩ ’nyakli ’saarɩ, ’üa ‑gʋ bɩa ’amä ’na ’sa bä; ‑mää ’sɩrɩ ’n kpasraa’ ‑a!»

³⁰’Pɔɔlë nʋa’ ‑plɩɩ ’sa, ’ɔ bɩaa’ ’lɩsasakʋ nɩ, ’palɩ ’kɩɩlɔ, ‑gʋmla, Beniisë nyra nyüülü bä ɩa’ ’ɔa ‑gba nɩ, ’ünya sɔwʋ. ³¹’Ü ’ciea’ nɩ, ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ ’ü ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ ’nyɩ dɛɛ ‑a nʋ i kä ‑gʋ amäa’ ’ɔɔn ’bla ’aiɛ ’ɔmäa’ ‑jie pa.» ³²Agliipë nya ‑gbala Fesëtusë: «’Ɔma ’nyɩ ɩ ’daa ‑a ‑nyɩ ’ɔa ‑gä Sesaa kälɩ nɩ, anya ɩ ’ɔɔn ‑wälɩ ’cɛrɛa.»

’Ü faa’ ’Pɔɔlë Rɔmë

¹’Taɩn ’lɩ ’ü ’daaa’ ‑maa ’mɩɩ amä fa amä Italii mi nɩ, ’ünya ‑nyɩ ’Pɔɔlë nyra ‑jienyüü ‑mölöö ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔ ’doo kälɩ, ’ɔɔ ’ü ’daraa’ Juliusë. ’Ɔ ’kama ’kɩɩ kpakö Sesaa ’sʋgɩanyüü ‑mölöö. ²Anya ’jra Adramiitëbätäa ’mɩɩ ’deea ’mlɩ. ’Ɛ kä ’ɛmä Asii bätë ‑mölööa ’mlɩ ’nyüglö; anya mi ɔ. Alisëtaakë27.2 Alisëtaakë: Tɛ Kolɔɔsënyüü 4.10 nyra Filemɔɔ 24. bälɩ, Masedoanëa ’blɩa bätälä ’ü ’daraa’ Tɛsalonikë, ’ia nyɔɔ ’ɔ bä. ³’Ia ‑srɩ ‑gbaa’ ’kä nɩ, anya ’cere Sidɔɔn. Juliusëa ‑gbi ’nara ’Pɔɔlë ’wʋ, ’ɔ ’cɛrɛ ’ɔɔn ‑wälɩ ɔ mi ’ɔa ‑gbötüa ‑nyɛɛ ’ümä ’ɔa wiigba kälä. ⁴A faa’ ’mɩɩ ‑bɛ a sɔa’ ’lɩ nɩ, anya ‑gblaara Siiprë, ’be ‑fʋflʋ ’jrara amɩ ’klɩ. ⁵Anya ‑gblaara Silisii nyra Pamëfilii, anya ’tɔ Mirabätä; Lisiia ‑tʋtʋ ‑gälɩ. ⁶’A ’ii ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔ jrä Alesandriia ’mɩɩ, ’ɛ mö Italiia ’blɩ ‑gälɩ. ’Ɔnya ’jrara ’lɩ amɩ.

⁷’Mɩɩlɛ ’nyɩ mi mi ‑a sɔsɔ, ’ɛ ‑si jrüü ’kɔkɔmlɛ ’nie ’klɩ. A ’jä ‑sʋɩ anya ’mä Sinidëbätä ’tɔ. ‑Fʋflʋ ’jraraa’ amɩ ’klɩ, ’unyɩ ‑nyɩa’ amɩ ’casɩ ‑a amäa’ ’klɩgötrö nɩ, anya ‑srörö Salëmoneebätäa ’pɛlɛ kä ’mlɩ ‑fʋflʋ ’nyɛa’ ’tɔ; anya fa Krɛɛtëa dugba ‑gba. ⁸’A ’ia ‑sʋɛlɛa ’mlɩ anya mi anya ’tɔ ‑pɩɔ ’doo ’ü ’daraa’ «’Mʋfamɩɩa ’Nyüglöfa», bätälä ’ü ’daraa’ Lasee, ’äa ‑gba. ⁹‑Bɛ ’taɩn ’kɔkɔmlɛ nyaa’ ‑si, ’nie käa’ ŋalɛ ’wʋ ’mɩɩa ‑gʋ nɩ, ‑bɛ juifëa Sua ‑Srɩ27.9 Sua ‑Srɩ: ’Asɩ ’ü ma ’dara bɩa juifëa ‑glɩsɩglɩsɩ kpaki. ’Ɛa ‑srɩ ma jrälɩ nɩ, ‑gbɔsapɛrɩnyɔɔ kpakö ’saa ‑gbɔ Israɛɛlëa ‑balʋlʋ ’ü nʋa’ ’ua ‑gʋ (Levitiikë 16.29-34; Nɔɔbrë 29.7-11). ‑Pöpeeseple ’lɩ, ’aiɛ Klukä ‑seplea ’käkolofa ’wʋ ’ü ’järä ‑glɩsɩglɩsɩlɛ. ’Ia ’taɩn ’lɩ ’nyɩ kä ’nie ’klɩ ‑a ’nara, ’i bʋbɔ ‑gböösa. nyaa’ bɩa ‑si nɩ, ’ia ‑gʋ ’Pɔɔlë ‑gbala nyüü. ¹⁰’Ɔ nɩnɩa: «’Na nyüü ’amɩ, ’n jresaa ‑sʋɩ nëmäa’ amɩ ‑gälɩjrä ’tanie ‑gälɩ ‑mää ’ɛa ‑srɩ ’nyɩ ‑pɛ; dii ’kɔkɔmlɛ nya bʋblɔa: ‑mää ’kä ‑pööti nyra ’mɩɩa ’doo ’mä ’mɔlɔ ‑a, ‑maa ana ’mʋgbɛ ’mrɛɛ a jä.» ¹¹‑Maa ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔ ’nyɩ ’Pɔɔlëa wii wii ’wʋ ‑a ’ba, ’mɩɩtierenyɔɔ nyra nyɔɔlɔ käa’ ’mɩɩlɛ nɩ, ’üa ni ’ɔ ’dara wii. ¹²‑Bɛ ‑plɩɩlɩ ’ü ’nyüglö ɩa’ ’nyɩ bɩa ’na ‑a ’na sɩɔa ‑gʋ, ’ia ‑gʋ nyüü ’kɔkɔmlɛ nya ’daa bɩa ’ü sɔ ’lɩ. ’Ü ’bata ’ümä Krɛɛtëa ’mɩɩa ’nyüglöfalä ’ü ’daraa’ Feniisë ’tɔ sɩɔa ‑gʋ. ’Ii ’lɩ nɩ, ’i tɛ ’jrʋa ’cerefa ’wʋ.

‑Püpölä jia’ ’tanie ‑gälɩ

¹³’Taɩn ’lɩ ‑fʋflʋ jie jaa’ ‑tɛ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfa ’wʋa ’dupa ’pɛlɩ nɩ, ’üa plɛ nɩnɩa wiili ’ü bɩa ɩa’ nya ’nyɛa. ’Ü ’saa’ ’mɩɩ du, ’ünya ‑gblaara Krɛɛtëa ’kɔtʋmlɩ. ¹⁴‑Maa fɩɩɩn, ‑fʋflʋ kpaku nya ja ‑tʋtʋa ’pɛlɩ, ’uu ’ü ’daraa’ Örakilɔɔn27.14 Örakilɔɔn: ’Ia ‑fʋflʋlʋ nɩ, ‑tɛ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfa ’wʋa kʋmla ’pɛlɩ ’u jara.. ¹⁵‑Fʋflʋ nya fa ’mɩɩlɛ, ‑bɛ anyɩa’ ’lɩbɩa amäa’ ‑fʋflʋ ’klɩ ’jrara nɩ, anya ’cɛrɛ ‑fʋflʋ ‑wälɩ ‑bɛ ’u fa ’mɩɩlɛ. ¹⁶Anya ‑srörö dugbalä ’ü ’daraa’ Klodaa ’pɛlɛ ‑fʋflʋ ’nyɩa’ ’tɔ. Anya tritri ’asɩɛ anya ’balɩ ’mɩɩ kpakia mlɩa ‑gbajigɔlʋ anya kpasa ’uun. ¹⁷’Mɩɩlɛa nyüülü bɩaa’ ’uun ’jrarakʋ nɩ, ’ünya kpasra ’bübli ’mɩɩa ‑wälɩ. ’Ünya ’cie ’taapöö, ’be ŋalɛ ’blaa ’üün ’ɛ ‑pɩ Siitëa27.17 Siitë: ’Ii bä ’saarɩa Libii. ’pisiatu ‑gälɩ ’nyüglökalɩ mi. ‑Bɛ ‑fʋflʋ ’tuto ’üün a ’doo. ¹⁸‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä, ’ia ‑fʋflʋlʋ jöa’ ’u ‑sɔɔrɔwʋ ‑gböösa anya be be ’dokluu ’tanie ’lɩ ’mɩɩ ’mä ’fʋma. ¹⁹Tääa ‑srɩ ’lɩ nɩ, ana ’mʋgbɛ anya27.19 anya: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ünya. be be ’mɩɩa ’mlɩa dii ‑mɩdoo ’tanie ’lɩ. ²⁰A ‑si jrüü ’kɔkɔmlɛ anyɩ ’jä ’jrʋ nyra ‑särë ’wʋ ‑a. ‑Püpö sɩara amɩ ‑gböösa anya ‑nëma ’nɩmɩ ana ’fɩɔ nya bɩaa.

²¹’Ünyɩa’ dɛɛji ’ia jrüü kä. ’Pɔɔlë nya sɔwʋ ’üa ‑tɔrʋpɩɔ ’ɔ ‑nëma: «’Na nyüü ’amɩ, ’ama po ɩ ’mɩ ’nyakli a ‑nëmä ɩ Krɛɛtë ‑a sɔ, diili kä ’fɩɔ bʋblɔa’ nyra ‑sʋɩlɩ a ’jäa’, ‑nëmä ɩ ’lɩ ‑a jrä. ²²‑Maa ’amɔ ’n ‑gbala, ’ba ’pa ’ana nyüfë ’klü ’lɩ, nyɔɔ ‑nëmä ’ana ‑tɔrʋpɩɔ ‑a sɔ. ’Mɩɩa ’doo nëmä bʋblɔ; ²³’be Nyɔsʋalɔ käa’ ’mɩ ɔ kä ’jrʋpa ’n ‑fɛɛɛa’ nɩ, ’ɔa ’aanjë jijrö ’mɩ ‑gba ‑taa ‑gbiaralä. ²⁴’Ɔnya ‑gbala ’mɩ: ‹’Pɔɔlë, ŋalɛ ’nyɩ ’bla ‑mɩ, ‑kä ‑mä Sesaa ’klɩ mi. Nyɔsʋa ‑nyɩ ‑mɩ nyüülü kä ’fɩɔ nyra ’üün möa’ kälɩ!› ²⁵’Ii känyrɩ, ’na nyüü ’amɩ, ’ba ‑sɔɔrɔ plɛ ’wʋ. ’N toro Nyɔsʋa plɛ: ’sɩrɩ ’ɔ ‑gbalaa’ ’mɩ, ’asɩ ’imä nrörö. ²⁶Dugba ’dööa ‑gälɩ ’nie kä ’ɛmä amɔ ‑bɛ ’mɩɩlɛ bere.»

²⁷Jrüü ‑pʋ jrüü ‑mlɔɔa ‑gbiara nɩ, ‑maa ‑fʋflʋ fa ’mɩɩa ’doo ’u mö ’tanielɛ ’ü ’daraa’ Adriatikëa ’mlɩ. ‑Gbia ’mä ’lɩ tʋŋlɔkalɩ mi nɩ, ’mɩɩlɛa nyüü nya jresaa ‑tʋtʋ ‑kanyɩ ’lɩdɛrɩ ‑a tʋŋlʋ. ²⁸’Unya kpasra ’täkä ’bʋblʋ mlɩ, ’ünya be ’ään ’nie ’lɩ ‑plɩ ’lɩ ‑tʋtʋ blöröa’ ’ümä ’iin ’jä. ’I jrä ’mɛtrʋ ‑glʋ ‑bɛ ‑pʋ ‑bɛ ‑uunsɔɔ. A mia’ ’klɔɔtrʋ ’sɔɔwʋ nɩ, ’ünya be ’sɔɔwʋ ’bʋblʋlʋ, ’ua ’lɩtʋŋlɔdɛɛ bä ’mɛtrʋ ‑glʋ ‑bɛ ‑uuntää. ²⁹Ŋalɛ ’blaa ’üün, ’üa plɛɛ ’mɩɩ nya ’täkë ’klɩ ’kalaa, ’ia ‑gʋ ’ünya be be ’mɩɩa duɩɩ mlɔɔ ’mɩɩlɛa dɛrɩ, ‑bɛ ’ü ’kʋɛɛ ‑srɩ. ³⁰Nyüülü käläa’ ’mɩɩa wii ‑gba ’bata ’ümä ɩ fɔ. ’Ünya be ‑gbajigɔlʋ ’nie ’lɩ ’sɩrɩ nyüü ’bata ɩa’ ’ümäa’ ’mɩɩa duɩɩ ’nie ’lɩ ’cere. ³¹’Pɔɔlë nya ‑gbala ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔlɔ nyra ’sʋgɩanyüülü: «Nyüülü kʋa’ ‑pɩ ma ’nyɩ ’mɩɩlɛa ’mlɩ ‑a tɩɔ, ’a ‑nëmä ’lɩmlɩ ‑a ’wʋ.» ³²’Sʋgɩanyüü nya ’bö ‑gbajigɔlʋlʋa ’bübli, ’ünya mi. ³³’Ü ‑glaaa’ ‑srɩ nɩ, ’Pɔɔlë ’paa nyüüa ’fɩɔ ’klü ’lɩ ü jidɛɛ. ’Ɔ ‑nëma: «’Ana ’sɔrë ’sɔɔ ’saarɩ ‑mää dɛɛ ’anyɩ ji ’ana plɛa ’lɩtaarakʋa ‑gʋ. ³⁴’Ii känyrɩ ’n ‑gbala ’amɩ, ’ba jidɛɛ. ’I ’na ’kä ’ana ’lɩmlɩwʋwʋkʋa ‑gʋ; ’ŋueieji ’dee ‑nëmä ’nɩmɩ ’ana ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ’dooa ’wli ‑a sɔ ’ɛmä blö!» ³⁵’Ɔ bɩaa’ ’lɩsasakʋ nɩ, ’ɔnya dɔrɔ ’flɔɔ ’wʋ, nyüüa ’fɩɔa ’klɩ ’ɔnya ’trɛɛ Nyɔsʋa, ’ɔnya ’böblö ’uun ‑tɩa ’ɔnya jidɛɛ. ³⁶’Üa ’fɩɔ nya ’jä ’klü ’üa ’mʋgbɛ nya jidɛɛ. ³⁷Ana ’fɩɔlü bä ɩa’ ’mɩɩlɛa ’mlɩ nɩ, ana nyüüa ‑glʋɩpʋ nyüüa ‑glʋɩtää nyüü ‑pʋ ‑bɛ ‑uundoo (276). ³⁸’Ü jia’ dɛɛji ji ‑bɛ ’ü döa’ nɩ, ’ünya be be ‑bleee27.38 ‑bleee: Juifëa jijri; ’i ‑beere ‑kɔpʋ. ’tanie ’lɩ ’mɩɩ ’mä ’fʋma.

’Mɩɩ bʋblɔa’ ’nie ’lɩ

³⁹‑Srɩ paa’ nɩ, ’ü ‑kanyɩ ‑plɩɩlɩ ’ü bäa’ ‑a jre; ‑maa ’ü ’jäa’ ‑pɩɔ ’dooa ’pisiatu ’wʋ ‑bɛ ’inyɩa’ ’lɩtʋŋlɔ nɩ, ’ünya ’daa ’ümä ’iin ’jä ’üma nya ’lɩ ’mɩɩlɛ ’nyüglö. ⁴⁰’Ünya ‑jejie duɩɩ ’ünya be ’uun ’tanie ’lɩ. ’Ünya ‑jejie bɩa ’büblili kpasraa’ ’mɩɩa ‑blʋ ‑gba. ’A ‑plɩɩ ’ü kʋ dotro ’ünya ’jrara ’mɩɩa ’klɩa ’taapöö, ‑bɛ ‑fʋflʋ fala ’üün ’taniea ’kɔtʋmlɩ. ⁴¹‑Maa ’ü ’tɔa’ ’niea trarafa ’wʋ nɩ, ’mɩɩlɛ nya ‑fɛ ‑tʋtʋ ‑gba. ’Ɛa ’wli ‑kanyɩ ’lɩ ‑a bɩa i sɔkou. ’Taniea dakë ’kakla ’mɩɩa dɛrɩ ’klɩ, ‑bɛ ’ɛ wala ’ɛ mö. ⁴²’Sʋgɩanyüülü ‑nëma ’ümä ’jejienyüülü ’bla, ’üa ‑tɔrʋpɩɔa nyɔɔ ‑pɩ ’nie ‑futo ’ɔ ‑pɩ fɔ. ⁴³‑Maa ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔ ’nyie ’Pɔɔlë ’mä ’lɩmlɩwʋ, ’ia ‑gʋ ’ɔnyɩ ’nyie ‑a ’nyie: ’ɔnya ‑gbala nyüülü jrea’ ’nie, ’ü ’pa ’nɩdari ’ümä ’kɔtʋmlɩ mi. ⁴⁴‑Mülü ’nyɩa’ ’nie jre nɩ, ü ’pepe tuu ’pɩa ‑gälɩ, ’aiɛ ’mɩɩlɛ walaa’ ’ɛa dii ‑mɩlɩ bä bäa’ ’nie ’klɩ ü ’kplakpla ’iin. ’Asɩ nyüüa ’fɩɔ nʋ ’ünya ’tɔ ’kɔtʋmlɩ, dɛɛ ’nyɩ nyɔɔ ‑a nʋ.

‑Saragbili nröröa’ Maalëtëa dugba ’lɩ

¹A sɔa’ ’lɩ ’mlɩ nɩ, ’a ‑plɩɩ a ’nu ’sɩrɩ ’ü ’daraa’ ‑plɩɩlɩ Maalëtëa dugba. ²Nyüülü kʋ ɩa’ ’ia ‑plɩɩlɩ nɩ28.2 Nyüülü kʋ ɩa’ ’ia ‑plɩɩlɩ nɩ: Grɛɛkëwii ’lɩ ’üü ’ü ’dara «’klʋɛɛa nyüü (barbares)» ‑gögbiiwii ’lɩ, ’asɩ ’ü ma were nyüülü ’nyɩa’ grɛɛkënyüü nyra rɔmënyüü bä. ’ü ’kʋɛɛlɩ amɩ ’mʋfasa. ’Ünya ‑srara kapu sɩɔa ‑gʋ, ’be ’nʋŋlʋ da ɩ. ³’Pɔɔlë nya ’bütö ‑gbalë jie ’ɔnya ’pie kapu ’klɩ. Kapua ‑gʋ ’mëmlɛ nya ’cie, ’ɛnya ‑fifra ’ɔa ’darʋ ’ɛnya mlu ’ɔɔn. ⁴Nyüülü ’järäa’ ’ɔa ’darʋ ‑gba trɔɔ nɩ, ’ü ‑nëma: «Nyɔɔlɔ kʋa’ ‑pɩ nya nyüüblaanyɔɔ bäa; ’ɔ ’a ’tanie mlɩ sɔ ‑maa ‑Gätʋnyɔsʋa28.4 ‑Gätʋnyɔsʋa: ’Üa ‑wäsɛlɛ bäa’ ’üa nyɔsʋa ’ü ’daraa’ ’Cɩcasa, ’ɛɛ ’ü ’daa. ’Be ’ü nɩnɩa ’ɛnyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɛ ’cɛrɛ ‑balʋnyɔɔ ‑wälɩ. ‑nëmä ’ɔɔn ‑wälɩ ‑a ’cɛrɛ.» ⁵’Pɔɔlë nya ’fɩ ’ɔa ’darʋ kapu ’klɩ, ’unya blö ’lɩ, dɛɛ ’nyɩ ’ɔɔn nʋ ‑a nʋ. ⁶Nyüüa plɛɛ ’ɔnya ɩ ‑fʋflʋ ’lɩ ’jraa, ’aiɛ ’ɔnya ɩ blöa ’kä ’ɔnya jä. ‑Maa ’ü tɛa’ ’ɔɔn ’klɩ tɛ tɛ, ‑bɛ dɛɛ ’nyɩ nʋa’ ’ɔɔn nɩ, ’ünya ’cici ’üa bobowli ’ü ‑nëma: «Nyɔsʋa kʋ ‑pɩ!»

⁷‑Tʋtʋpɛ ’dee bä ɩ ‑plɩɩlɩa ’mlɩ, dugba ’lɩa ’cifilɔ ’ü ’daraa’ Publiusë ’ɔɔ kä ’lɩ. ’Ɔ ’kʋɛɛlɩ amɩ ’mʋfasa. ’Ɔ ’kpla amɩ ‑wlajüsa jrüü tääa ’mlɩ. ⁸Publiusëa tʋ ’pi ‑tʋtʋ ’wʋ, ‑tumlɩ nyra ’fʋgbalʋ ’kpla ’ɔɔn. ’Pɔɔlë nya pa ’ɔɔn dɛrɩ ’ɔnya ’pie ’ɔɔn ’dari ‑gälɩ, ’ɔnya bibie Nyɔsʋa, nyɔɔlɔ nya ’pʋ. ⁹’I ‑sia’ nɩ, nyüü ‑mülü bä ɩa’ dugbaläa ’mlɩ ‑bɛ ‑wusu ’blaa ɩa’ nɩ, ’ünya jö jö ’ünya ’pʋ. ¹⁰’Ünya nʋ käkädii ’kɔkɔmlɛ ’ünya ’bʋala amɩ. A möa’ ’mɩɩ ’lɩ ’jra nɩ, ’ünya ‑nyɩ amɩ diili anyɩa’ ’klaa.

’Pɔɔlë sɔ Maalëtë ’ɔnya mi Rɔmë

¹¹‑Söplü tää ‑sia’ nɩ, anya ’jra ’mɩɩ ’lɩ anya mi Alesandriia ’blɩ ‑gälɩ. ’Ɛ ‑si dugba ’lɩ sɩɔa ’taɩn a ’fɩɔ. ’Ü ‑jɩjra ’ɛa ‑gba: «’Pou nyɔsʋaɩɩ28.11 ’Mɩɩlɛa ’klʋɩ ’ü ‑tʋ ’lɩ ‑wäsɛ, nyɔɔ ’klʋɩ ’ü ‑pa, ’iibä ’mɩɩlɛa nyɔsʋa. Grɛɛkëwii ’lɩ nö «Diosukulii»; ’ia ‑gbaa bä ’pou nyɔsʋaɩɩ. Nyɔsʋalɔ ’ü ’daraa’ Susë ’ɔ ’ü ’daraa’ bɩa Kasëtɔɔ ’aiɛ Polusë. ‑Irafanyüülüa plɛ nɩnɩa ’nie ’lɩa nyɔsʋaɩɩlü nɩ, ’üü ‑gäälä ’üün ‑gälɩ ’nie ’klɩ..» ¹²Anya ’tɔ bätälä ’ü ’daraa’ Silakusë, a ‑si ’lɩ jrüü tää. ¹³A sɔa’ ‑plɩɩ anya ‑gblaara ’kɔtʋ anya mi bätälä ’ü ’daraa’ Lejio. ‑Srɩ ‑gbaa’ ’kä, ‑bɛ ‑fʋflʋ jaraa’ ’jrʋa ’wʋsɔrɔfa ’wʋ nɩ, a ‑si jrüü ’sɔɔ anya ’mä Pusɔlebätä ’tɔ. ¹⁴A jrä ’lɩ ‑wlajü ‑mölöö, ’ünya bibie amɩ ‑a ‑si ’üa ‑nyɛɛ jrüü ‑uunsɔɔ. ’Asɩ a nʋ anya fala Rɔmëbätäa ’pɛlɩ. ¹⁵’Cɛcɩnyüü ‑mülü bäa’ Rɔmë ’nua’ ’iin ’wli nɩ, ’ünya ji amɩ ’klɩ ’jrara ‑plɩɩlɩ ’ü ’daraa’ Apiusëa ’Makatɩ nyra ‑plɩɩlɩ ’ü ’daraa’ ‑Sisinyëka Tää. ’Pɔɔlë ’jäa’ ’üün nɩ, ’ɔnya ’trɛɛ Nyɔsʋa, ’klü nya ’jra ’ɔɔn ‑gba. ¹⁶A ’tɔa’ Rɔmë nɩ, ’sʋgɩaa ’kamanyɔɔ nya ‑nyɩ ‑jienyüü ‑gʋmlaa ‑gböölia28.16 ‑gʋmlaa ‑gbööli: Grɛɛkëwii nö: «prɛtɔarë». ’kamanyɔɔlɔ kälɩ; ‑maa ’ünya bere ’Pɔɔlë ’klɩ ’ünya ‑tʋ ’ɔɔn ’sʋgɩanyɔɔ ’doo ‑gba ’ɔmä ’ɔɔn ’nyiöli ‑gäälä.

’Pɔɔlë ’palaa’ nyɔsʋaawii Rɔmë

¹⁷Jrüü tää ‑sia’ nɩ, ’Pɔɔlë nya we juifëa ’wliklɩanyüü. ’Ü jia’ nɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün: «’Na ‑wlajü ’amɩ, ’nyɩ bʋbɔdɛɛ ‑a nʋ, ’nyɩ ana nyüüa ‑gʋ wii ‑a ’pa, ’nyɩ bɩa ana tʋɩɩa ‑dɔa bʋbɔnyrɩ ‑a ’pa, ’asɩɛ ’ü ’pa ’mɩ ‑jie ’lɩ Jerusalɛɛmë, ’ünya ‑nyɩ ’mɩ rɔmënyüü kälɩ. ¹⁸’Üülü nɩ, ’ü ’betea’ ’mɩ nɩ, ’ü ’bata ɩ ’na ‑wälɩcɛrɛkʋ, ’be dɛɛlɛ kä ‑gʋ ’ümä ’mɩ ’bla ’ünyɩ ’jä ’ɛmɩ ’wʋ ‑a. ¹⁹‑Maa juifëlü nɩ, ’üü blara, ’ii nʋ ’imɩ ’nyaa ‑gbala ’üün ü fa ’na wii Sesaa. ‑Bɛ ’nyɩ ’bata ’bata ‑a ’nyraa ’na ‑glügbö ’mä ‑gʋmlawii ’pa. ²⁰‑Jää wiili kä ‑gʋ ’n ’bata ɩa’ ’ana ’jäjäkʋ, ’mä ’amɩ ’iin ‑gbala. Nyɔɔlɔ Israɛɛlë ’piea’ plɛ ‑gälɩ, ’ɔa ‑gʋ ’ü ’pa ’mɩ ’cɩ.»

²¹’Ünya ‑gbala ’ɔɔn: «Amɔlɔ nɩ, ‑pɔɔkʋ ’nyɩ Judee ‑a sɔ ’umä ‑na ‑gä ’pa. Nyɔɔ ‑kaaŋlʋ bɩa ‑nyɛɛ sɔ ’ɔmä amɩ ‑na bʋbɔnyrɩ ja. ²²‑Maa a ’bata amä ‑mɩ ’nyaklipo, wiili ‑boboa’ ’ia ‑gʋ; ’be ana ’fɩɔ jre ’iin ’sɩrɩ nyüüa ’fɩɔ ’nyɩa’ ‑taa nyüüglügbölä kä ’mlɩ bäa’ ‑wa.»

²³’Ünya ‑tʋ ’lɩ jrüülü kä ’mlɩ ’üü ‑bɛ ’Pɔɔlë ’mäa’ trara. ’Ia ‑srɩ jräa’ ’lɩ nɩ, nyüü ’kɔkɔmlɛ ji nyukulu kä ‑wälɩ ’Pɔɔlë kʋa’. Sɔ ‑suwla ‑a ‑tɔɔ ‑gbiajrʋ ’lɩ, ’ɔ ’saralɩ ’üün wii ’kɔkɔmlɛ käläa’ Nyɔsʋaa ’kamaplä ‑gba. ’Bala Moisëa ‑Dɔ ‑gälɩ, a mi nyɔsʋaamlɩpalanyüüa ‑pɔɔkɩa ’mlɩ, ’ɔnya ‑gbala ’üün ’tasɩrɩwiili bäa’ ’ia ’mlɩ, i ’paaa’ Jesua ‑gä, ’ümä ’iin plɛtoro. ²⁴‑Mölöö ’dara ’iin wii, ‑maa ‑mölöö ’nyɩ ’iin wii ‑a ’dara. ²⁵’Ünyɩa’ ’wli ’nönrö ‑bɛ ’ü möa’ nɩ, ’Pɔɔlë nya ’pawii ’doo, ’ɔ ‑nëma: «’Nyüna ‑Susu kä ‑gä ’taɩn ’lɩ ’u ‑sröröa’ nyɔsʋaamlɩpalanyɔɔ Esaii kälɩ ‑bɛ ’u ’palaa’ ana28.25 ana: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’ana. tʋɩɩ wii ‑gba, ²⁶’unya ‑gbala ’ɔɔn:

Mi ‑taa ‑glügbölöa ’mlɩ ’kä ‑gbala ’üün:

’Anya ’nyaklipo po, ‑maa ’a ‑nëma ‑srɩɩ ’nu ‑a ’nu;

’anya ‑pʋpɔ ‑pʋpɔ, ‑maa ’a ‑nëmä ‑srɩɩ dɛɛ ’wʋ ‑a ’jä.

²⁷’Be ‑taa ‑glügböläa plɛ ’a ’bʋa,

’üa ’nunukʋ ’a ’lɩkla;

’ü ’mʋmɔ ’üa ’nyü

’ü ‑pɩ ’nyü nʋ ’ü ‑pɩ ’käjä;

’ü ‑pɩ ’nyakli nʋ ’ü ‑pɩ ’nyaklipo;

’üa plɛ ‑pɩ wii ’wlinu, ’ü ‑pɩ ’na ’pɛlɩ kälɩsie ’nyɩ ‑pɩ ’üün ’pʋɔ28.27 Esaii 6.9-11..

²⁸’Ii känyrɩ, ’ba jresaa Nyɔsʋaa ’lɩmlɩwʋwʋkʋlʋ nɩ, nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’üü ’ɔ ‑nyɩ ’ɔa ‑gogo; ’üülü nɩ, ’ünya ’ɔɔn ’nyaklipoa.» ²⁹’Ɔ bɩaa’ wiipapakʋ nɩ, juifë nya mi ‑bɛ ’ü ‑topo ‑gböösa ’üa ’kpɔa ‑tɔrʋpɩɔ28.29 ‑Taa ’pɛlɩ (29) ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

³⁰’Pɔɔlë nya ‑si ’ɔa nyukulu kä ’wlili ’ɔ ma ’pɛɛa’ ‑sɩ ’sɔɔ. ’Ɔ ma ’kʋɛɛlɩ ’mʋfasa nyüülü kä ’fɩɔ ma jöa’ ’ɔɔn ’jä. ³¹’Ɔ ’saralɩ nyüü Nyɔsʋaa ’Kamapläa ‑gä ‑bɛ ’ɔ ’kpɩa nyüü wiili ’paa’ ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ‑gä. ’Inyɩ ’nɩmɩ ’ɔɔn ŋalɛ ’wʋ ‑a kä, dɛɛ ’nyɩ ka ’ɔɔn ’nyʋfɔ ‑a.