1 TIMOTEE

‑KÄTƖ ‑PƆƆKƲLƲ ’PƆƆLË FAA’

TIMOTEE

‑Pɔɔkʋa ’mlɩa wii

Timotee bä Likaonia ‑tʋtʋ ‑gälɩa nyɔɔ; bätälä ’ü ’daraa’ Lisëtrë, ’äa nyɔɔ ’ɔ bä (Akëtë 14.6). Timoteea tʋ bä grɛɛkënyɔɔ, ’ɔa ’yio bä juifëyria. ’Taɩn ’lɩ ’Pɔɔlë ’sara käa’ ’lɩ Mʋfagogolä ’paa’ Jesua ‑gä Lisëtrë nɩ, Timotee nyra ’ɔa ’yio Enisë nyra ’ɔa ’yioa ’yio Loiisë ‑nyɩ ’üa nyüfë Jesu kälɩ. ’Pɔɔlë ‑ka mia’ ’sɔɔ ’wʋ Lisëtrë nɩ, ’ɔ nyra Timotee nya mi ’ɔmä ’ɔɔn ‑gbaji ’ümä ’Pläkänyɔɔa ’jrʋpa ‑fɛ (Akëtë 16.1-3).

‑Pɔɔkʋlʋa ’mlɩ nɩ, ’Pɔɔlë sɔ Ɛfɛsë ’ɔnya mi Asii ’ɔnya ’tɔrɔ Masedoanë. ’Ɔ tɩ Timotee Ɛfɛsë ’ɔnya mi, Timotee ’mä nyüülü ‑gbagblɛ ’kpɩkpɩanyüü ’klɩ ka (1 Timotee 1.3). ’Pɔɔlë ‑jɩjra ‑taa ‑pɔɔkʋlʋ ’ɔmä Timoteea ’klü ’jrara ‑bɛ ’ɔmä ’ɔɔn ‑tɔɔ ’lɩpa ’jrʋpalä ’ɔ ‑fɛɛɛrɛa ’Cɛcɩa ’mlɩa ‑gʋ.

Sɔ ‑pɔɔkʋlʋ kʋa’ ‑pɩa ’klɩsa ’papawii ‑gälɩ, ’ua mlɔɔa ni nyra ’ua ‑uundooa nia ’mlɩ nɩ, nyüülü tɩɛa’ ‑plɩɩ ’cɩcawii ‑bɛ ü ’kpɩaa’ ‑gbagblɛwii ’üa ‑gä ’Pɔɔlë ’paa’. ‑Gbagblɛwii ’ü ’kpɩa Nyɔsʋa ‑dɔa ’mlɩ nyra Jesua plɛtorokʋa ’mlɩ. ’Papawii ’sɔɔa nɩa ’mlɩ nɩ, ’Pɔɔlë ‑gbala ’cɛcɩnyüü ü bibie Nyɔsʋa, ’ɔnya ’kpɩa ’üün wiili bäa’ Nyɔsʋaa bibiekʋ. Tääa ni ’papawiia ’mlɩ nɩ, nʋnʋgbili nyüülü bäa’ ’cɛcɩa ’wliklɩ ’mäa’ kä, ’ia ‑gä ’Pɔɔlë ’paa. Sɔ mlɔɔa ni ‑gälɩ ‑a ji ‑uundooa ni ‑gälɩ nɩ (4.6–6.2), ’Pɔɔlë ’jrara Timoteea ’klü ɔ ‑fɛ Nyɔsʋa ’jrʋpaa ’doo. ’Ɔ srara ’ɔɔn ’sɩrɩ nyɔɔ ma bäa’ Jesu ’Kriisëa ’cɩca ’jrʋpafɛnyɔɔ, ’sɩrɩ ’ɔmäa’ nʋ ‑bɛ ’ɔmäa’ nyüü ‑glügbü nöa’ ’cɛcɩ, ’üa ‑gä ’pa. ‑Pɔɔkʋa bɩarafa ’wʋ nɩ, ’Pɔɔlë ’paa Timotee ’klü ’lɩ ɔ ‑fu ’mʋfa ‑golu nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ.

‑Jäsɩ ‑pɔɔkʋlʋ ’totroa’ ’klɩ:

’Trɔrʋ 1.1-2

’Sɩrɩ ’cɛcɩnyüü käa’ ’ümäa’ bä 1.3–3.13

Diili ‑sisiea’ i Nyɔsʋa sraraa’ amɩ 3.14-16

Nyüülü ’kpɩaa’ ‑gbagblɛwii 4.1–4.5

’Pɔɔlë ’paa Timotee ‑tɔɔ ’lɩ 4.6–6.21

’Trɔrʋ

¹’Mɔɔ ’Pɔɔlë, Jesu ’Kriisëa apotrë; Nyɔsʋalɔ bäa’ ana ’Lɩmlɩbanyɔɔ Nyɔsʋa nyra ’Pläkänyɔɔ1.1 ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Jesu ’Kriisëlɔ bäa’ ana plɛgälɩpienyɔɔ, ’üü ‑tʋ ’lɩ ’mɩ. ’Mɔɔ ‑jɩjra ‑mɩ ’wʋ, ²Timotee. ‑Mɔ bäa’ ’na ’cɩca ’jʋ nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ. Abɩa ana Tʋ Nyɔsʋa nyra Jesu ’Kriisë ana ’Pläkänyɔɔa ‑gbinanakʋ, ’ɔa nyatɛplɛ nyra ’ɔa plɛgälɩflɛrɛkʋ bä ‑mɩ ‑gälɩ.

’Jrʋpalä Timotee ’mäa’ Ɛfɛsëbätä ‑fɛɛɛrɛ

³’Taɩn ’lɩ ’n mö käa’ Masedoanëa ‑tʋtʋ ‑gälɩ nɩ, ’n ‑gbala kä ‑mɩ ‑a kʋ Ɛfɛsëbätä ‑mä nyüü ‑mölöö ‑gbala ’ü ‑pɩ ‑gbagblɛwii ’kpɩa. ⁴‑Gbala ’üün bɩa ‑kätɩ nänëlë nyüü ’saraa’ ’lɩ ’üün, nyra ’üa tʋɩɩa ’klɩtotrotɔɔlʋ ’ü ’paaa’ unyɩ bɩaraa’ nɩ, ’ünyɩ ’dara ’iin wii. ’I ja ‑topokʋ; ’inyɩ ‑fɛ Nyɔsʋa ’jrʋpalä nröröa’ nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ ‑a. ⁵Dɛɛlɛ ’n ’batraa’ wiili ’n ‑gbalaa’ ‑mɩa ’mlɩ nɩ, ’ɛɛ bä ‑wawakʋlʋ sɔa’ plɛlɛ ’nyɩa’ ‑fre paa ’mlɩ, i sɔa’ ’mʋfa bobowli ’lɩ nyra ’tasɩrɩa nyɔsʋaplɛtorokʋlʋ ’nyɩa’ ‑gla ’klɩ bäa’ ’lɩ. ⁶‑Mölöö ’wʋ ’ia ’fɩɔlʋ dɛrɩ, ’ünya tɩɔrɔ ’fʋflɛsa ‑topokʋ ’lɩ. ⁷’Ü ’bata ’ümä ‑dɔa ’kpɩkpɩanyüü bä. Wiili ’ü ’paaa’ ’ünyɩ ’nu ’imɩ ’wli ‑a, wiili ’ü ’kpɩaa’ nyüü, ’ünyɩ ’iin jre ‑a jre.

⁸‑Maa ‑dɔlʋ nɩ, a jre ’imɩ ’sɩrɩ ’u ’naa’, nyüü ma ‑träärälɩ ’umɩ. ⁹A kä amä wii ’doo jre: ‑mää nyɔɔlɔ ‑gäa’ ’klɩa ‑gʋ ‑dɔ ’nyɩ ’lɩbä, ‑maa ’ünyɩa’ ‑dɔ jre: ü blaa’ jraa ’doo, plɛbʋbɔnyüü, nyra ‑balʋnyüü, nyüülü ’nyɩ ‑trääräa’ ’lɩ Nyɔsʋa, ‑bɛ ü ’saalɩ Nyɔsʋaa diili paa’, ü ’blaaa’ nyüülü ’blaaa’ ’üa tʋɩɩ nyra ’üa ’yioɩɩ, nyra nyüüblanyüü ‑mölöö. ¹⁰‑Dɔ bälɩ nyüülü nöa’ ‑sagbili Nyɔsʋa ’nyɩ ’bataa’ ’üa ‑gʋ, nyɩberülü ‑bɛ nyɩberü ’piea’, ü ’paaa’ ‑goou ’peru, ‑gbagblɛkänyüü, nyüülü ’sɔrɩa’ ‑gbagblɛsa, nyra nyüülü ’nyɩ ’bataa’ ’cɩcasaa ’kpɩkpɩakʋ. ¹¹’A Nyɔsʋaa ’Mʋfagogo ’lɩ ’ia ’kpɩkpɩakʋlʋ bä. Nyɔsʋa ‑nyɩ ’mɩ ’ia ’kpɩkpɩakʋlʋ, ’ii srara Nyɔsʋalɔ ’papanɩ ’sia’ ’klɩ ’ɔa ’bʋabʋakʋ ’lɩ.

’Pɔɔlë ’trɛɛ Jesu ’Kriisë

¹²’N ’trɛɛ ’Kriisë Jesu ana ’Pläkänyɔɔ, ɔ ‑nyɛɛa’ ’mɩ ’klü; ’be ’ɔɔ jresaa ’n bä plɛtoronyɔɔ ’ɔnya pla ’mɩ ’ɔa ’jrʋpa ’lɩ. ¹³‑Bɛ ‑kätɩsa nɩ, ’maa ’paa ’ɔa bʋbɔnyrɩ. ’Maa nö ’ɔa nyüü ‑gbigba, ’na wiia ’fɩɔ ma bä ’klü ’lɩ. ‑Maa Nyɔsʋa nya ’jä ’na nyatɛrɩ ’be wiili ’maa nöa’ ’nyɩ ’iin jre ‑a jre; ’nyɩ kä ’Kriisëa nyɔsʋaplɛ ‑a kä. ¹⁴Ana ’Pläkänyɔɔa ‑gbinanakʋ nya ’si ’mɩ ’klɩ, ’ɔ ‑nyɩ ’mɩ nyɔsʋaplɛtorokʋ nyra ‑wawakʋlʋ bäa’ ’Kriisë Jesu ’lɩ. ¹⁵‑Jää wiili ’surua’, i nyüüa ’fɩɔ käa’ ’ümäa’ ’kpla: ’Kriisë Jesu ji ’pläa ’mlɩ ’ɔmä ’lɩ ‑balʋnyüü ’mlɩ ’ba. ’Mɔɔ bä ’üa ’wliklɩ. ¹⁶‑Maa Nyɔsʋa ’jä ’na nyatɛrɩ, ’kä Jesu ’Kriisë ’mä ’mɩ kälɩ ‑srörö, ’mɔɔ bäa’ ‑balʋnyüüa ’wliklɩa nɔ nɩ, ‑bɛ ’ɔmä ’ɔa plɛböblökʋa ’fɩɔ srara. ’Ɔ nʋ ’imɩ ’ɔmä nyüü srara ’sɩrɩ ’ɔ ’mrɛɛa’ ’ɔmäa’ nʋ ‑bɛ nyüülü toroa’ ’ɔɔn plɛ ’mäa’ ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä ’jä.

¹⁷’Abɩa ’Taɩn a ’fɩɔ ’lɩa ’Kɩɩ, ɔnyɩ ’cicia’,

ɔ nyɔɔ ’nyɩ ’jäa’ ’wʋ, ɔ bäa’ ’Lɩgla1.17 ’Lɩgla: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Nyɔsʋa ’doo,

ɔ ’jrara ‑bɛ ɔ ’bʋala ’plɔʋplɔʋ!

’Asɩ i bä.

¹⁸’Na ’jʋ Timotee, ‑jää wiili ’mäa’ ‑mɩ ‑gbala. ’Ii ‑bɛ wiili nyɔsʋaamlɩpalanyüü ’sa käa’ ’lɩ ‑na ‑gʋ bä dɛɛ ’dee. I kʋ ‑na plɛklɩ ‑mä ’mʋfa ‑golu ‑fu nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ. ¹⁹Toro Nyɔsʋa plɛ ’kä ‑na bobowli ’naa. ’Ia bobowlili nɩ, ‑mölöö ’ba ‑plɩ ’iin, ’üa nyɔsʋaplɛtorokʋ nya ‑gblooo. ²⁰’Üü bä Imenee nyra Alesandrë. ’N ’sara ’üün Sataan kälɩ, ’ümä Nyɔsʋaa ‑jejrekʋa ‑gʋ fio.

Nyüüa ’fɩɔa ’wli ’lɩ bibiekʋ

¹’Ii känyrɩ, wiili ’amäa’ ‑kätɩ nʋ nɩ, ’ba bibie Nyɔsʋa nyüüa ’fɩɔa ’wli ’lɩ, ’ba bibie diili ’ü ’bataa’ ’ia ’wlili, ’kä ’a ’trɛɛ ’ɔɔn ’üa ’wlili. ²’Ba bibie ’kɩɩɩa nyra nyüülü kä ’fɩɔ ’kamaa ’wlili, ’kä ana ’klä ‑pɩ ‑yrɛ ’lɩ blö, ’ämä ‑pio bä, ’amä wiia ’fɩɔa mlɩ srara ’sɩrɩ a kpasraa’ Nyɔsʋa ‑gba ‑bɛ a ‑trääräa’ ’lɩ ’ɔmɩ. ³’Ii ’na, ’ii kä ana ’Lɩmlɩbanyɔɔ Nyɔsʋa ’tʋ. ⁴’Ɔ ’bata abɩa nyüüa ’fɩɔ ’wʋlɩmlɩ, ’ümä ’cɩcasa jre.

⁵’Be Nyɔsʋa bä ’doo,

’diprö nya bä bɩa ’doo Nyɔsʋa nyra nyüüa ‑tɔrʋpɩɔ,

’a nyɔɔlɔ ’ɔɔ bä ’Kriisë Jesu,

⁶’ɔ ’sa ’ɔa ’klä ana ‑pi ’lɩ, ’kä nyüüa ’fɩɔ ’mä ’lɩmlɩwʋ.

’Ii srara wiili Nyɔsʋa ‑tʋa’ ’lɩ, ‑bɛ i jräa’ ’lɩ ’ia ’taɩnlɩ ’ɔ ‑tʋa’ ’lɩa ’mlɩ.

⁷’Abɩa ’mä ’lɩ ’iin ’sa, ’ia ‑gʋ ’ɔ nönrö ’mɩ apotrë nyra nyɔsʋaawiipanyɔɔ. ’Cɩcasa ’n ’saalɩ ’Kriisëa ’klɩ2.7 ’Kriisëa ’klɩ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä., ‑mää ‑gbagblɛ ’nyɩ kä. ’Ɔ nönrö ’mɩ apotrë ’lɩ ’mä dɛɛlɛ bäa’ nyɔsʋaplɛtorokʋ nyra ’cɩcasa nyüülü ’nyɩa’ juifë bä ’kpɩa.

‑Gbili nyɩberü ‑bɛ ’ŋlëgë ’mäa’ kä ’cɛcɩa ’mlɩ

⁸’Ii känyrɩ, ’n ’bata abɩa nyɩberü to ’üa ’nyüna ’dari2.8 ’nyüna ’dari: ’Ia ‑gbaa bä: abɩa ’üa plɛ ‑gälɩ ’na ‑bɛ ü to ’dari cɛlɩ. cɛlɩ ‑bɛ ’ü bibie Nyɔsʋa ‑pɩɔa ’fɩɔ, ’crɛ nyra ‑yrɛ ’nyɩ bälɩ.

⁹’Asɩ ’n ’bata bɩa, ’ŋlëgë ’nyɩ ‑sesre ‑gbʋgbʋmäklɩ ’üa ’sosrokʋ nyra ’ŋuei nʋnʋkʋ ’lɩ. ’Ünyɩ ’sroo ‑sikadii, ‑plɩlɩ ’aiɛ ’dari ’lɩ, ’ünyɩ ’sroo ’kotili kä ’peru ’bʋaa’ ‑gböösa. ¹⁰‑Maa abɩa ’ŋlëgë srara ’üa ’nanakʋ ’üa ’cɩcagbia ’mlɩ, ’sɩrɩ ’ŋlëgë ma ’daa ’ü ‑träärä ’lɩ Nyɔsʋa, ’asɩ ü bä ’wʋ.

¹¹’Ŋlʋʋ ’nyɩ kä ‑a kä ’ɔmä wii ’pa, ’taɩn ’lɩ ’ü ’kpɩaa’, ’ü kä ’ümä ’nyaklipo ’lɩträäräsa. ¹²’Nyɩ ’daa abɩa ’ŋlʋʋ ’kpɩa, ’ɔnyɩ kʋ bɩa ’ɔa dʋɔ ‑gälɩ; ’ünyɩ kä ‑a kä ’ümä mɛ cɛ. ¹³’Be Adaan ‑kätɩ Nyɔsʋa nʋ, Ɛvë nya ’trorolɩ. ¹⁴‑Mää Adaan ’ünyɩ ‑trɔɔrɔ, ’ŋlʋʋ ’ü ‑trɔɔrɔ: ’ɔ ’cɛrɛ ’ɔa nyufa ‑wälɩ ’ünya ‑trɔɔrɔ ’ɔɔn, ’ɔnya ’nyɩ ’lɩ Nyɔsʋa ‑träärä. ¹⁵‑Maa ’ɔnya ’lɩmlɩwʋa ‑guguuö ’lɩ, ɔma kʋ nyɔsʋaplɛtorokʋ nyra ‑wawakʋ ’lɩ, ’ɔa ’klä ma ’nyɩ bɩa ‑fre ‑a pa. ’Ɔnyɩ ’bata bɩa ’ɔa ’dooa ’jäjräkʋ.

’Cɛcɩtagbü

¹‑Jää wiili bäa’ ’tasɩrɩa wii: nyɔɔ ma nëmä ’cɛcɩtagbö bä nɩ, ’mʋfajrʋpa bäsaa. ²’Ii känyrɩ, nyɔɔ ’mäa’ ’cɛcɩtagbö bä nɩ, ’ɔa bʋbɔnyrɩ ‑nëmä nyüüa mlɩ ‑a bä: ’ŋlʋʋ ’dooa dʋɔ, ɔ kälä ’ɔa nyufaa wiigba, ɔ jre wiia ’kplaklakʋ, ɔ bä ’lɩträäränyɔɔ, ɔ bä nyüü ’lɩkʋɛɛnyɔɔ, ɔ bä bɩa nyüüa ’kpɩkpɩakʋ mlɩ. ³’Ɔnyɩ bä ’nʋblanyɔɔ ’aiɛ ’blarʋkänyɔɔ, ’aiɛ ɔnyɩ bä möliiwanyɔɔ3.3 ’aiɛ ɔnyɩ bä möliiwanyɔɔ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑maa ɔ bä ‑pɔplɔnyɔɔ, ɔ ‑wa ’wlinönrökʋ, möliia ‑wawakʋ ’nyɩ fa ’ɔa plɛ. ⁴Ɔ ‑gbötö ’ɔa ’mlɔɔ a ‑gbööö ’cɩcasa, ’kä ’ɔa ’jü ‑träärälɩ ’ɔmɩ ‑gböösa. ⁵’Be nyɔɔ ma ’nyɩ ’ɔa ‑gböööa ‑gbötökʋ mlɩ ‑a bɩa nɩ, ‑asɩ ’ɔnya Nyɔsʋaa ’cɛcɩa ‑gbötökʋ nʋ le? ⁶’Ɔnyɩ bä nyɔɔlɔ ‑ka ’nyierea’ ‑plɩɩ nyɔsʋaawii ’klɩ; ’ɔ ‑pɩ Sataan a ’sa ’pɔnɩ ’ɔa ’lɩgbagbakʋa ‑gʋ. ⁷Abɩa nyüülü ’nyɩa’ ’cɛcɩnyüü bä ’pa ’ɔa ’cɩca ’nyrɩ, ’ü ‑pɩ ’ɔa bʋbɔnyrɩ ’pa, ’ɔ ‑pɩ Sataan a ‑gbasi mlɩ blö.

’Cɛcɩa ’diakrë

⁸’Asɩ nyɔɔlɔ bäa’ diakrë kä ’ɔmä bɩa bä: ɔ bä nyɔɔwʋbasa, ’ünyɩ kä ’më ’sɔɔ. ’Ünyɩ ’mla ’saa ’nʋ, ‑bɛ ’ünyɩ fɔlɔ mölii dɛrɩ ‑balʋsa. ⁹’Ü kä ’ümä ’üa ’cɩca bobowli nʋ, ’ümä ’cɩcasalä ‑sisrea’ nyɔsʋaplɛtorokʋa ’mlɩ ’kpla ’mʋfasa. ¹⁰‑Maa ’ba tɛlɩ ’ümɩ ‑kätɩ. ’Ama ’nyɩ ’üa ’kläa ’mlɩ bʋbɔgbi ‑a ’järä nɩ, ü ‑fɛ ’üa ’jrʋpa.

¹¹’Asɩ ’üa ’ŋlëgë kä ’ümä nyɔɔwʋbasa bä. ’Ünyɩ kä ‑a kä ’ümä ‑mölööa bʋbɔnyrɩ ’pa; ɔ kä ’ɔa nyufa, ’kä ’ɔ bä plɛtorosa wiia ’fɩɔa ’mlɩ. ¹²Diakrë kä ’ɔmä ’ŋlʋʋ ’doo kä. ’Ü kä ’ümä ’üa ’jü nyra ’üa ‑gbööö ‑gbötö ’cɩcasa. ¹³Ü nöa’ ’üa ’jrʋpa ’cɩcasa nɩ, ’ü ’jää ’cɩca kʋfa, ’kä ’üa plɛ nya ’käsria ‑gböösa, ’be ’ü toro ’Kriisë Jesu plɛ.

Diili ‑sisiea’ i Nyɔsʋa sraraa’ amɩ

¹⁴’N ja ‑mɩ ‑pɔɔkʋlʋ kʋa’ ‑pɩ, ‑maa ’n jresaa ’nyaa ‑mɩ ’jäkalɩ jia jrüü jiea ’mlɩ. ¹⁵‑Maa ama ’nyɩ sɔsɔ ji ‑a ji nɩ, ’n ‑jɩjra ’sɩrɩ ‑nëmäa’ nʋ Nyɔsʋaa ‑gböööa ’mlɩ. ‑Gbööölä nɩ, ’ää bä ’Lɩbä Nyɔsʋaa ’Cɛcɩ, ’ää bä ’cɩcasaa ‑gɔmʋʋ nyra ’äa ‑toko. ¹⁶‑Yɛɛ, nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ blara ana nyɔsʋaplɛtorokʋlʋ kpakulu ‑kanyɩa’ ‑sisie ’klɩ:

Nyɔsʋa ji ’ɔmä ’ɔa nyufa nyɔɔ ’lɩnrörö,

Nyɔsʋa ‑Susu nya srara ’sɩrɩ ’ɔ ‑gäa’ ’klɩ.

’Aanjëɩɩ nya ’jä ’ɔɔn,

nyüü ’saralɩ ’ɔa ‑gä nyüülü ’nyɩa’ juifë bä.

‑Tʋtʋgälɩ nyüü toro ’ɔɔn plɛ,

cɛa ’mlɩ ’lee ’ɔnya ’jrara Nyɔsʋaa ’bʋalakʋ ’lɩ.

Nyüülü ’kpɩaa’ ‑gbagblɛwii

¹’Tasɩrɩa ’sa Nyɔsʋaa ‑Susu nɩnɩa: ’taɩn a bɩarafa ’wʋ ’lee nɩ, nyüü ‑mölöö nya ’üa nyɔsʋaplɛ ‑wälɩ ’cɛrɛa. ‑Sisili ‑trɔɔrɔa’ nyüü, nyra domüüa ’kpɩkpɩakʋ ’ü nëmä dɛrɩprɛ. ²‑Glagälɩsrörönyüüa ‑gbagblɛ ’kpɩkpɩakʋ nëmä ’üa plɛ fa. ’Ünyɩ ŋalɛ ‑a kä ’ümä ‑balʋ nʋ, ‑beere ’sɩrɩ dete fumölu ’pütöa’ nyɔɔ ‑bɛ ’ɔnyɩ ’jäa’ ’ɛa mɩmɩakʋ. ³’Üü nö ‑maa, nyɔɔ ’nyɩ kä ‑a kä ’ɔmä ’ti, nyɔɔ ’nyɩ ji ‑taa jijrili kʋa’ ‑pɩ. ‑Bɛ Nyɔsʋa nʋ ’ia diili ’kä nyüülü toroa’ ’ɔɔn plɛ ü jrea’ ’cɩcasa ’mä ’ɔɔn ’trɛɛ ‑bɛ ’ümä ’iin ji.

⁴’Be diili kä ’fɩɔ Nyɔsʋa nʋa’ ’na4.4 Jenɛɛsë 1.31., dɛɛ ’nyɩ ’klʋɛɛbesa ‑a bä, ama nëmä ’ɛɛn ji a ’trɛɛ Nyɔsʋa. ⁵Nyɔsʋaa wii nyra nyɔsʋabibiekʋ ’nara ’ɛɛn Nyɔsʋaa ’klɔɔtrʋ.

Jesu ’Kriisëa ’cɩca ’jrʋpafɛnyɔɔ

⁶‑Ama ’kpɩa ’imɩ ‑wlajü nɩ, ‑nya Jesu ’Kriisëa ’cɩca ’jrʋpafɛnyɔɔ bäa; ’ii nëmä nyüü srara ’sɩrɩ nöa’ nyɔsʋaplɛa ’papawii ‑bɛ ’finia’ ‑na nyufa ’klɩ, ‑bɛ ‑trääräa’ ’lɩ ’cɩca ’kpɩkpɩakʋ. ⁷‑Maa dɛɛlɛ bäa’ ’nänëlë plaa’ nyɔɔ ‑fre ’lɩ, ’inyɩ falaa’ nyɔɔ ’klɔɔtrʋ nɩ, ‑nyɩ ’dara ’iin wii. ’Kpɩa ’sɩrɩ ‑nëmäa’ nʋ ‑bɛ ‑mäa’ Nyɔsʋaa ’lɩträärä ’kʋ ‑nyɩ.

⁸Fʋfɔlʋ jö nyɔɔa fugba ‑gba ‑jie. ‑Maa Nyɔsʋaa ’lɩträäkʋ ’na diia ’fɩɔa ‑gʋ, ’be ’i ‑nyɛɛɛ amɩ ’klä: ’saarɩa ’klä nyra ‑srɩɩa nä.

⁹‑Taa wiili bä ’cɩcasa, ’ii känyrɩ nyüüa ’fɩɔ kä ’ümä ’iin ’lɩkʋɛɛ ‑gböösa.

¹⁰’A ’ia ‑gʋ a ‑fɛɛɛ ’jrʋpa ‑gböösa, ‑bɛ ’ü jejre amɩ4.10 ’ü jejre amɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: a ‑fuuö., ’be a ‑tʋ ana plɛa ’fɩɔ ’Lɩbä Nyɔsʋalɔ bäa’ nyüüa ’fɩɔa ’Lɩmlɩbanyɔɔ ’lɩ, ü ‑tɛɛ toroa’ ’ɔɔn plɛ, ’üa ‑gʋ.

¹¹‑Gbala ’ümɩ ’iin ’kä ‑kpɩa ’ümɩ.

¹²Nyɔɔ ’nyɩ fɛrɛ ‑na sëgbadɛɛ! Bä nyɔsʋaplɛtoronyüüa ’klɩtɛnyɔɔ, ‑na ’papawiia ’mlɩ, ‑na nʋnʋgbia ’mlɩ, ‑na ‑wawakʋ ’lɩ, ‑na ‑susu ’lɩ4.12 ‑na ‑susu ’lɩ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ‑na nyɔsʋaplɛtorokʋ ’lɩ nyra ‑na ‑fre ’klɩfɔlɔkʋ ’lɩ.

¹³’N ‑kaaŋlʋa’ ji nɩ, ’pa ‑na nyufa ’klü ’lɩ ‑a ‑täsä Nyɔsʋaa ‑pɔɔkʋ ‑jriaa ’lɩ, ’pa ’üün ‑tɔɔ ’lɩ ’kä ’kpɩa ’üün. ¹⁴’Srɛlɛ Nyɔsʋa ‑tʋa’ ‑mɩ ’lɩ, ’srɛlɛ ‑jääa’ ’taɩn ’lɩ Nyɔsʋa ‑sröröa’ nyüü kälɩ ‑bɛ ’ɔ ’paa’ wii, ’taɩn ’lɩ ’cɛcɩtagbü ’piea’ ‑mɩ ’dari ’wli nɩ, ‑nyɩ ’pa ’ɛɛn sa ’wʋ. ¹⁵‑Tʋ ’imɩ ’nyügba ’mʋfasa, ‑nyɩ ‑na ’fɩɔ ’ia ‑gʋ, nyüüa ’fɩɔ ’mä ’iin ’jä ’sɩrɩ ‑jraaa’ ’lɩ mlɩ.

¹⁶‑Tʋ ‑na nyufa nyra ‑na ’kpɩkpɩakʋ ’nyügba. Nyɔnyrɔ ’iin kälɩ ‑gböösa. ‑Ama nʋ ’saa nɩ, ‑nya ’lɩ ‑na ’mʋgbɛ nyra nyüülü poa’ ‑mɩ ’nyakli mlɩ ’baa.

’Pɔɔlë ’paa ’cɛcɩnyüü ‑tɔɔɔ ’lɩ

¹‑Nyɩ ‑sɔɔrɔ mlɩa wii ’wʋ tagbö ‑gälɩ, ‑maa ’pa ’ɔɔn ‑tɔɔɔ ’lɩ ’sɩrɩ ’ɔ bäa’ ‑na tʋ. ’Pala ‑sëgbë wii ‑gba ‑beere ‑wlajü. ²’Pa ’ŋlëkakpalü ‑tɔɔɔ ’lɩ ’sɩrɩ ’ü bäa’ ‑na ’yioɩɩ. Abɩa ‑na plɛa ’fɩɔ ’pɔlɔ ‑a ‑paa kʋaklʋayörü ‑tɔɔɔ ’lɩ ‑beere ‑na ‑wlayörü.

’Kusroŋlëgë

³’Ŋlëgëlü bäa’ ’kasa ’kusroŋlëgë nɩ, ’pa ’üa ‑gä ’lɩträäräsa. ⁴‑Maa ’kusroŋlʋʋ ma kä ’jü, ’aiɛ ’jüa ’jü, ü ’mrɛɛa’ ’ümä ’ɔa ‑gä ’pa nɩ, ’ü ’kpɩa ’üa nyɔsʋaplɛa srarakʋ ’üa ’mʋgbɛa ‑gbööli, ü ’sa diili ’üa tʋɩɩ nʋa’ ’üün ‑gba mlɩ. ’Be ’ii ’na5.4 ’na: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’inya kä Nyɔsʋa ’tʋ. ⁵’Cɩca ’kusroŋlʋʋlɔ ’nyɩa’ nyɔɔ kä ɔmäa’ ’ɔa ‑gä ’pa nɩ, ’ɔ ’pie ’ɔa plɛ Nyɔsʋa ‑gälɩ, ‑bɛ ’ɔ bibie Nyɔsʋa ‑srɩ ‑bɛ ‑gbia ’ɔmä ’ɔɔn ‑gbaji. ⁶‑Maa ‑mɔlɔ fɔlɔa’ ’ɔa dɔrʋ dɛrɩ nɩ, ’ɔ ’a jä, ‑bakää ’ɔa ’jajɛ ma ‑ka bälɩ. ⁷’A ‑taa wiili ‑kä ‑mä ’üün ‑gbala, ’üa bʋbɔnyrɩ ‑pɩ nyüüa mlɩ bä. ⁸Nyɔɔ ma ’nyɩ ’pa ’ɔa nyüüa ‑gä ‑a nɩ, ’ɔa nyükölia nyüü ’n ’daa, ’ia nyɔɔlɔ ’a nyɔsʋaplɛ ‑wälɩ ’cɛrɛ, ’ɔ ‑si ’nɩmɩ nyɔɔlɔ ’nyɩ toroa’ Nyɔsʋa plɛ ’wʋ.

⁹’Ama nëmä ’kusroŋlʋʋa ’nyrɩ ’kusropɔɔkʋ ’lɩ ‑jɩjra nɩ, ɔ ‑si ‑sɩa ‑glʋɩtää. Ɔ bä ’ŋlʋʋlɔ ma käa’ nyɔɔ ’doo, ¹⁰’kä nyüü ’paa ’ɔa ’cɩcagbia ‑gä. Ɔ bä ’ŋlʋʋlɔ ’bʋaa’ ’ɔa ’jü, ɔ ’kʋɛɛa’ ’lɩ nyɔtugbanyüü, ɔ sua’5.10 su bei ‑gba: ‑Na nyɔtugbanyüüa bei ‑gbasusukʋ, bä kä juifëa ‑nyɛɛ nyüüa ’lɩ ’kʋkʋɛɛkʋ (Lukë 7.44). ‑Geei ’ü ma nö ’sa nyɔtugbanyüü, ‑maa Jesu nya ‑gbala ’ɔa ’wʋnyɛrɛnyüü abɩa ’üa ’mlɔɔ nʋ ’ia ’wʋciejrʋpalä (Jaan 13.4-5). ’cɛcɩnyüüa bei ‑gba, ɔ jia’ ‑sʋɩjänyüü ‑gba, ‑bɛ ɔ nʋa’ ’mʋfagbi ’kɔkɔmlɛ. ¹¹Kʋaklʋayörülü bäa’ ’kusro ’lɩ nɩ, ‑nyɩ ‑jɩjra ’üa ’nyrɩ. ’Be wiili ’üa plɛ ’bataa’ ma ’ba ’üün ’Kriisëa ’nyʋfɔ ’wʋ nɩ, ’titikʋ ’ü ’bata. ¹²‑Bɛ ’ü nöa’ ’saa nɩ, ’ü ‑nëmä ‑gä ‑a kä; ’be ’ünyɩ ’lɩ ’üa ’papawiili ’ü ‑nyɩ käa’ ’ɔɔn ‑a ‑träärä. ¹³’Pɩrɩgälɩ nɩ, ’üma ’nyɩ nʋnʋdɛɛ ‑a kä nɩ, ‑gbüüü ’lɩa ‑pipikʋa ’jrʋpa ’ü kä. ‑Mää nʋnʋdɛɛ ’ünyɩ kä, ‑maa ’üü kä ‑yrɛa ’doo, ’ü bä wiia ’fɩɔa ’mlɩ, ’üa ’mä bä wiili ’nyɩa’ ’üün ‑gba käläa ’mlɩ.

¹⁴’A ’ia ‑gʋ ’n ’bata abɩa ’kusroyörü ’ti, ’ümä ’jü ‑gu, ’ümä ’üa ‑gbööö ‑gbötö ’cɩcasa; ana ’nyiöa ’mlɩ jraranyüü ‑pɩ ana ‑gʋ bʋbɔwii ’pa ‑sraakäpɩ. ¹⁵’Be ’üa ‑tɔrʋpɩɔa ‑mölöö ’wʋ nyɔsʋaanyʋfɔ ’wʋ ’ünya prɛ Sataan dɛrɩ. ¹⁶’Kusroŋlëgë ma bä ’cɛcɩnyɔɔ ’aiɛ5.16 ’cɛcɩnyɔɔ ’aiɛ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. ’cɛcɩŋlʋʋa ‑nyɛɛ nɩ, ɔ ji ’üün ‑gba, ’ɔnyɩ ’cɛrɛ ’üün ’cɛcɩ ‑gba. ’Ia ’taɩn ’lɩ nɩ, ’cɛcɩ ’mrɛɛ ɛ ji ’kusroŋlëgëlü ’nyɩa’ ’kasa nyɔɔ kä ‑gba.

’Cɛcɩtagbü

¹⁷’Cɛcɩtagbülü ‑gbaaa’ ’cɛcɩ ’mäklɩ ’mʋfasa nɩ, ’ü kä ’ümä ’bʋala ’wʋ ’sɔɔwʋ5.17 ’bʋala ’wʋ ’sɔɔwʋ: ’I ’mrɛɛ ’i bä: «ü ’papla ’sɔɔwʋ ’üa ’pɛpɛɛdɛɛ ‑gälɩ»., ’üülü ’paaa’ nyɔsʋaawii ‑bɛ ’ü ’kpɩa nyüü ’üü kälä ’iin ‑gba ‑gböösa. ¹⁸’Be nyɔsʋapɔɔkʋ nɩnɩa: « ’Anyɩ ’kpasa bruua ’mä uma suso ‑bleee5.18 ‑bleee: Juifëa jijri; ’i ‑beere ‑kɔpʋ.», ‑bɛ: « Nyɔɔlɔ ‑fɛɛɛa’ ’jrʋpa, ’ü kä ’ümä ’ɔɔn ’pɛɛ5.18 Deteronɔɔmë 25.4; 1 Korɛɛntënyüü 9.9; Matiö 10.10; Lukë 10.7..» ¹⁹‑Nyɩ ’nyiere wiili ’ümäa’ ’cɛcɩtagböa ‑gʋ ’pa ’klɩ ’ima ’nyɩ bɩa nyüü ’sɔɔ nyüü tääa mlɩ ‑a ja5.19 Deteronɔɔmë 19.15.. ²⁰Nyüülü nöa’ ‑balʋ nɩ, ’dara ’üün ‑jriaa ’fɩɔa ’klɩ, ’imä ’plä ŋalɛ ’wʋ kä.

²¹Nyɔsʋaa ’klɩ, ’Pläkänyɔɔ5.21 ’Pläkänyɔɔ: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Jesu ’Kriisëa ’klɩ nyra ’aanjëlü Nyɔsʋa ’baa’ ’lɩ, ’üa ’klɩ, ‑jäsɩ ’n ‑gbala ‑mɩ nɩ: ‑träärälɩ wiili ’n ‑gbalaa’ ‑mɩ, ‑gäglɛkʋ ’nyɩ bä ’ia ’mlɩ. ²²‑Nyɩ ’sosowʋ nyɔɔa ’wlia ’darʋ ’piepiekʋa ‑gʋ; ‑nyɩ ’cakla ‑na nyufa nyɔɔ ‑moloa ‑balʋ, ‑na ’mʋgbɛ tʋŋlɔlɩ ‑balʋ dɛrɩ.

²³‑Nyɩ ’mla ’nɩa ’doo, ‑maa ’mla ‑duvɛɛn jie ‑na ’mlɩa ‑gʋ, ’be fɩɩɩn ‑wusulu ’a ‑mɩ ’käkpa, ’ia ‑gʋ.

²⁴‑Mölööa ‑balʋ ’nyɩ ‑sisie ‑a ‑sisie, a ’jää ’uun ’fɩɔwʋ ’kä a ‑tʋʋä ’ia ‑gä. ‑Maa ‑mölöö bälɩ, ’üa ‑balʋ nya ‑srɩɩ ‑fälɩ blöa. ²⁵’Cɩcagbiaa ’mʋgbɛ ’nyɩ ‑sisie ‑a ‑sisie; a ’jää ’imɩ. ‑Bɛ ‑mɩlɩ anyɩ ’jäa’ ’köklesaplɩɩ nɩ, ’inyɩ ‑wlɛ ‑sisiedii ’lɩ ‑a.

‑Goou

¹Nyüülü kä ’fɩɔ bäa’ ‑goou kä ’ümä ’lɩ ’üa ’kamanyüü ‑träärä ‑gböösa, nyɔɔ ‑pɩ Nyɔsʋaa ’nyrɩ nyra ana ’kpɩkpɩakʋa ‑gʋ bʋbɔwii ’pa. ²‑Bɛ ‑mülü kä ’kamanyüü toroa’ nyɔsʋaplɛ nɩ, ’ünyɩ ’daa ’be ‑wlajü ’ü bä nɩ, ’ii känyrɩ ’ü ‑nëmä ’saa ’üün nyɔɔ ’wʋ ‑a ’ba. ’Üü ’ü nëmä ɩ nyɔɔ ’wʋ ’ba ‑gböösa, ’be nyɔsʋaplɛtoronyüü nyra Nyɔsʋaa ‑wawanyüü ’ü bä, ‑bɛ ’ana ’kamanyüülü nɩ, ’ü ’järä ‑gooua ’jrʋpalä6.2 Kolɔɔsënyüü 3.22-25. ’ü ‑fɛɛɛa’ a ’mlɩ.

’Bɩɔ kpaku bä Nyɔsʋaa ’lɩträäräkʋ

‑Jää wiili ‑käa’ ‑mäa’ ’kpɩa ‑bɛ ‑mäa’ nyüü ‑gbala ü nʋa’: ³Nyɔɔ ma ’kpɩa nyüü ‑pasawii, ɔma tɩ ‑plɩɩ ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisëa ’cɩcawii, ‑bɛ wiili ’ɔ ’kpɩaa’ nyra Nyɔsʋaa ’lɩträäräkʋ ma ’nyɩ dɛɛ ’dee ‑a bä nɩ, ⁴’ɔnyɩ dɛɛ ‑a jre, ’lɩ ’ɔ ‑gbaaa. Waklüüa ‑gälɩ ‑toplokʋa ‑wusu ’blaa ’ɔmɩ. ’A ’i ja diia ’tʋ, ’blarʋ, ‑jejrekʋ nyra nyɔɔ ‑molooa bʋbɔwiia bobokʋ, ⁵nyra nyüülü kä bobowli toroa’ ’lɩgälɩ, ü ‑topoa’ ’fëflɛsa. ’Ü ‑kanyɩ ’cɩcasa ‑a jre, ’ü ’jää nyɔsʋaplɛtorokʋ ‑beere dɛɛ ’ümäa’ kälɩ ‑srörö ’ümäa’ ’bɩɔ ji, ‑nyra ’ia nyüülü ’nɩ ’nyɛ6.5 ‑nyra ’ia nyüülü ’nɩ ’nyɛ: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..

⁶’Kasa, Nyɔsʋaa ’lɩträäräkʋ bä ’bɩɔ kpaku nyɔɔa ‑gʋ,

’ɔma mala dɛɛlɛ ’ɔ ’klaaa’ ’wʋ.

⁷’Be anyɩ dɛɛ ’plä ’wʋ ‑a ja, ‑bɛ ’kasa6.7 ‑bɛ ’kasa: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. a ‑nëma dɛɛ ‑a fa.

⁸‑Maa ama ‑ka ’klaa jijri nyra ’koti nɩ,

i bɩa amɩ mlɩ.

⁹Nyüülü ’bataa’ ’bɩɔjijikʋ ’nyɩ ’lɩ ‑balʋ dɛrɩ ‑a tʋŋlɔ, ’ü böblö ‑gbasu mlɩ: mlüüdii ’kɔkɔmlɛ nyra bʋbɔdiia ’tʋ ’tutro nyüü bʋblɔkʋ nyra ’mɔlɔkʋ ’lɩ. ¹⁰’Be möliia ‑wawakʋ, ’iibä mɩmɩakʋa ’kaɩn ’kaɩn a ’käkolofa. ’Ia ‑gʋ ‑mölöö ’cɛrɛ ’üa nyɔsʋaplɛtorokʋ ‑wälɩ, ‑sʋɩ ’kɔkɔmlɛ nya jrä ’üün ‑gälɩ.

‑Gälɩblörö ‑tɔɔɔ

¹¹‑Maa ‑mɔ bäa’ Nyɔsʋaa nyɔɔ nɩ, fɔlɔ ’ia ’fɩɔlʋ ’klɩ. ’Bata ‑gböösa ’klɩgägäkʋ, Nyɔsʋaa ’lɩträäräkʋ, nyɔsʋaplɛtorokʋ, ‑wawakʋ, plɛböblökʋ nyra plɛpɩpɛ. ¹²‑Fu ’cɩca ‑golulu bäa’ nyɔsʋaplɛtorokʋ; ’kpla ‑gböösa ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä. ’A ’kläläa ‑gʋ ’ɔ we ‑mɩ. ‑Nya ’nyiere kä Jesu ’klɩ nyüü ’kɔkɔmlɛa ’klʋɩ.

¹³‑Mɔ ’n ‑gbala Nyɔsʋaa ’klɩ, Nyɔsʋalɔ bäa’ diia ’fɩɔa ‑fʋflʋa ’käkolofa, nyra Jesu ’Kriisëa ’klɩ, Jesulɔ ’palaa’ Pɔɔsë Pilatëa ’klɩ ’cɩcasa6.13 Jaan 18.36-37; 19.11.. ¹⁴‑Träärälɩ wiili Nyɔsʋa ‑gbalaa’ ‑mɩ. ‑Nyɩ blö ‑fre ’lɩ, nyɔɔ ’nyɩ ’kplara ‑mɩ wii ’kä ana ’Pläkänyɔɔ Jesu ’Kriisë jö. ¹⁵Nyɔsʋa nya ’ɔɔn jaa ’ɔa jrüülü ’ɔ ‑tʋa’ ’lɩ ma jrälɩ.

’Ɔɔ bä ’tasɩrɩa dɔrʋ, ’ɔa ’doo ’ɔɔ bä ’Bɩɔ,

’ɔɔ bä ’Kɩɩɩa ’kɩɩ,

’Pläkänyüüa ’Pläkänyɔɔ6.15 Deteronɔɔmë 10.17; ’Lɩbrɛrɛpɔɔkʋ 136.3..

¹⁶’Ɔa ’doo ’ɔɔ ’nyɩ jä.

Anyɩ ’lɩ ‑a bɩa amä ’napɛlɛ kä ’mlɩ ’ɔ kʋa’ ‑gbajijrö.

Nyɔɔ ‑kaapɩɔ ’ɔɔn ’jä, nyɔɔ ’nyɩ ’lɩ ‑a bɩa ɔ ’jä ’ɔɔn.

’Ɔɔ kä ’bʋalakʋ nyra ’klü ’plɔʋplɔʋa ‑gʋ! ’Asɩ i bä.

¹⁷‑Gbala ’bɩɔjinyüülü bäa’ ‑taa ’plälä kʋa’ ‑pɩa ’mlɩ nɩ, ’ünyɩ ‑gbalɩ; ’ünyɩ ’pie ’üa plɛ ‑taa ’bɩɔlʋ kʋa’ ‑pɩ unyɩ ‑wlɛa’ ’lɩ ‑gälɩ. ‑Gbala ’üün ü ’pie ’üa plɛ ’Lɩbä6.17 ’Lɩba: ‑Taa waklöölä ’nyɩ grɛɛkë kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä. Nyɔsʋa ‑gälɩ, ’ɔɔ ‑nyɛɛ amɩ diia ’fɩɔ, ’kä ’ɔ ‑sööö ’lɩ ‑gba dɔrʋ ’mä amɩ ’bla. ¹⁸‑Gbala ’üün ü nʋ ’mʋfagbi, ü kä ’cɩcagbi ’kɔkɔmlɛ, abɩa ’üa ‑gbi ’na, ’kä ’ü jö ‑mölöö ‑gba. ¹⁹Üma nʋ ’imɩ nɩ, ’ünya ’cɩca ’bɩɔ ‑gbapaplaa, u ’surua’ ‑sraakäpɩa ‑gʋ ‑bɛ ’ümä ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä6.19 ’klälä ’nyɩa’ blöröfa kä: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’cɩca ’klä. ’jä.

’Täpa ’trɔrʋ

²⁰‑Wlajʋ Timotee, ’kpla ’mʋfasa wiili a ‑nyɩa’ ‑mɩ kälɩ. ‑Gaalalɩ dɛtʋlʋ ’nyɩa’ ’wli nyra ‑toko kä ‑gälɩ, ’kä ‑gaalalɩ ‑gbagblɛ ‑srɛsrɛkʋlʋ ’nyɩa’ ‑gbaakä ‑gälɩ. ²¹‑Mölöö nɩnɩa ’ü jre ‑taa wiili, ’ünya ’wʋ nyɔsʋaanyʋfɔ ’wʋ. ’Abɩa Nyɔsʋaa ‑gbinanakʋ bä ‑mɩ6.21 ‑mɩ: Grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ’i ‑jɩjra: ’amɩ. ‑gälɩ. ’Asɩ i bä6.21 ’Asɩ i bä: ‑Taa waklüülü ’nyɩ grɛɛkë ‑kätɩpɔɔkɩ ‑mɩdooa ’mlɩ ‑a bä..