Maika

MAIKA

gbouŋ

Ki jiin Maika gbouŋ na po

Yennu din tun Maika a wun yet Israel nan Juda teeb nan bi saa la tubdatu, kimaan baa jiantir yenbis, ki bia ŋmaab ki fiar tarii na paak. Maika bia din dɔŋ betib nan yoo baate ki parmaasir tan sii be siar kur po.

¹Bina nba ni ki Jotam nan Ahas nan Hesekia din tee Juda kpanbara ki waa leeb paak na, ki Yennu fiit mɔmaan na ki tur Maika, wunba nyii Moresef doo ni na. Yennu din fiit mɔmaan na ki wann Maika ki jiin Samaria nan Jerusalem poe.

Fabinii ki jiin Samaria nan Jerusalem po

²Gbiintir man, yimm digbana niib kur,

gbiintir linba na man, yimm nba kur be tingbouŋ na ni.

Yabint Yennu-e saa pak wann i biit.

Gbiintir, u be Yendɔuŋ ni ki piak.

³Yennu saa nyi u kasii binbeboor ki baar.

U saa sik ki somm jɔfɔkit yura paak.

⁴Ki jɔjaana na saa nann u yaaka ni,

nan sagbouŋ nba tuu baa muu ni ki nann biaŋinba na.

Jɔɔt na saa kpaar sik baat, nan nyun nba tuu nyi

kunkonn paak ki kpaar sik biaŋinba na.

⁵Linba na kur saa tun kimaan Israel teeb tun yanbɔmm ki biir Yennu-wa. Ŋmee baar nan Israel teeb mɔyêtuk na. Samaria nba tee Israel teeb digbangbeŋir nae baar nann. Ki lamme tuu mann tingbana Juda tiŋ ni? Li tee Jerusalem teebe. ⁶Li paak ki Yennu yet a, “N saa te Samaria doo n kpant langbent, kii tee siaminba ki bi sii buur tilontii. N saa tut doo maŋ tangbiina ki sikin baauk, ŋaan nyik doo maŋ fiakir, ki lii dɔɔ yann, ⁷ki li pata nan tingbana kur saa yeer burii burii, ki linba kur ki bi dia ki teen tingbanŋaak ni bonchonchona na saa di muu, ki li bonninnant kur saa biir. Samaria tikir linba na kur a bii mann maruŋo, ki lin baar nan pɔtuk nan mɔkint. Mɔtana jik, u dataie saa jii bona maŋ ki yaat nann, kii sakii teen tingbanŋaak ni bonchonchona siar po.”

⁸Ŋanne Maika ŋamm yet a, “Linba na paak ki n saa bui fabin. N saa somm taayana nan payanne ki wann n ninbaatir. N saa yikin nan mɔbɔk nae, ki bia bui nan naamiɔŋ na. ⁹Samaria teeb fiat kan buuri, ki Juda teeb mun bia saa di wahala li bannue. Biiru baar Jerusalem doo tammɔi niwa, ki li tee siaminba ki n niib be na.”

Datai na nba baat Jerusalem biaŋinba

¹⁰Juda teeb, i daa yeen ti datai nba be Gaaf na ti biiru po. I daa mɔ. Bef Leafra teeb, ii baa kii birin tiŋ ni, ki lin wann i ninbaatir nba tee. ¹¹Yimm Safir teeb, bi saa soori ki saan nani digbangann, ki i saa somm payana, ki di fei. Binba kɔɔ Saanann doo ni na ki mɔk para nan bin nyi doo maŋ ni. Li-i tee ki i tan gbat Bef-esel teeb fabinii, yin bann nan gungurboor kaa leŋ. ¹²Marof teeb guu nan ninmɔnne ki loon fatu, kimaan Yennu te ki biiru nakin Jerusalem-a. ¹³Yimm nba kɔɔ Lakis na, bobint taanii ki gaan taantorit man. Yimme tokii ki tuun Israel teeb toonbiit na booru, ki te Jerusalem teeb mun tuun toonbiit maŋ booru. ¹⁴Ki mɔtana, Juda teeb, yetir Moresef Gaaf doo niib, a bin saan manuwa. Israel kpanbara ji kan la sommir ki lin nyi Aksib doo ni.

¹⁵Maresa teeb, Yennu saa jii-i ki kubin datai, ŋamme saa fat i doo, ki Israel tɔɔndamm saa saan ki bɔr Adulam tanfiat ni. ¹⁶Juda teeb, koot i yut, ki lii tee fabinii ki jiin waas nba ki i loomm na po. Ii koor i yut ki pit, ki lii tee nan juut yara na, kimaan bi saa soor i waas ki yaat saan namm tingaŋ niwa.

Ki jiin binba diin nandamm na tubdatu po

¹Li tan sii bi bonchiann ki tur binba ki gɔɔnt nyiɔk ŋaan lorin bonbiir na. Li-i taŋi yent sanyiɔk, yoo nba ki bi la yaak bi tuu tuun toonbiit nba ki bi bo lor nae. ²Li-i tee ki bi loon sarwaatie, ki bi fiar. Li-i tee ki bi loon ŋei, ki bi gaan, ki fiar niib ŋei koo bi mɔkint.

³Li paak ki Yennu yet a, “N lor bonbiire n baar i paak, ki li tee linba ki i kan fit bɔr i mɔŋ; ki i saa la ki i be daamii ni, ki li saa te ki i ji kan fit somm nan karinbaanii. ⁴Li yoo-i baar, niib tan saa jii i maame, ki li tee bonbiir nba tee siara, ki bi saa yin parbiir yanii nba na ki jiin i po a:

Li biirit fas fasa. Yennu gaar ti tiŋ,

ki jii tur niib nba soorit ki teent yommii na.”

⁵Li paak, yoo nba ki Yennu saa jii tiŋ na ki jiin tur u niib na, ŋaan i sɔɔ tan kii mɔk tori.

⁶Ki niib na yeen a, “Daa piak Yennu maan ki teenti, daa piak li po ki teent. Yennu kan dinnit fei. ⁷A dukii nan Israel teeb be mɔpor nie-e? Yennu kɔŋ sukurue-e? Yennu setik saa tun linba na booruwa-a? Yennu ki piak nan baakir ki teen binba tuun toonŋana-a?”

⁸Ki Yennu gat a, “I lekin n niib nan bi tee datai nae. Ki jab nyi tɔbii ni ki ŋmat kun bi ŋei ni, ki dukii nan bi fat bi mɔŋa, ŋaan ki i be ki guu yin jan bi tiat. ⁹Ki i waa beer n niib nba tee poob ki nyintib bi ŋaŋanii ni, ki bia ŋmaab bi waas, ki gaan piisin nba tee bi yar mɔkmɔk nan mɔkmɔk. ¹⁰Fiit kii saa; fat-n-mɔŋ kaa nna jikii. I yanbɔmm biir nna nawa.

¹¹“Niib na loon sɔkinii boorik nba gbee nan faak, ki lin fa fai ki yeen a, ‘I saa la damuŋ nan dabɔŋ, ki nyu gboo nae.’

¹²“Ŋaan yimm Israel teeb nba biar na, n saa taani bɔyennkɔɔ nie. N saa taani nan pei nba tuu jen pelook ni biaŋinba na. Ki i bia sii tee nan pei nba tuu gbee pekpaarboor na, ki i tiŋ saa ŋamm gbee nan niib bonchiann.”

¹³Yennu saa loot sɔnu ki turib, ki jiib, ki nyinnib digbangana ni, ki bi saa faa loot doo na tammɔkɔɔkir ki nyi bi yamani, ki bi kpanbar nba tee Yennu na tiɔŋo saa ŋmakitib, ki nyi namm.

Biaŋinba ki Maika yakii nan Israel tɔɔndamm

¹Gbiintir man, yimm Israel tɔɔndamm. Li ŋan ki i baka-ii be barmɔnii ni, ²ŋaan ki i ki loon linba tee toonŋana, ŋaan loon toonbiit tumu. I nya n niib ŋaan ki bi fo, ki tabitir bi nant kpaba paak. ³I ŋman n niib, ki pintir n niib gbananbɔŋ, ki yee bi kpaba, ki chɔɔn bi nant, nan baa tuu chɔɔ nant ki sikin bobir ni biaŋinba na. ⁴Yoo baate, ki i tan saa yikin ki tur Yennu, ŋaan ki u kan turi gatu. U tan kan gbiint i miaru, kimaan i tun bonbiira.

⁵Mɔmaan nba nae ki Yennu yeen sɔkiniinba nba turin u niib ki kpannib na, li-i tee ki sɔɔ dinnib ki bi gboo, bi tuu sat piisime li daanɔ paak, ŋaan sɔɔ-i kii fit dinnib, ki bi lorin tɔb u paak. ⁶“Sɔkiniinba, i daar gbenna; ki yonnu baaiwa. Yaa turin n niib na paak, i ji kan ban la barfiitkara, ki i bia kan fit bann woonin ni maan.” ⁷Sɔkiniinba nba fiitir woonin ni maan na, bi-i gbar yoo nba, bi saa di fei. Bi saa di fei niib ni, kimaan Yennu kan gat ki turibi.

⁸Ŋaan min ŋarin, Yennu gbeen u Seek nan u yiikoo n niwa, ki bia turin barmɔnii yan, nan parcheenn nba ki n saa yet Israel teeb bi toonbiit nba tee. ⁹Gbiintir man, yimm Israel tɔɔndamm nba ki loon barmɔnii, ki kpintir linba ŋan ki tee bonbiir na. ¹⁰I maa Yennu doo nba tee Jerusalem na ki tɔɔnt nikpinu nan toonbiit fiakir paake. ¹¹Doo na tɔɔndamm tee fobit damme, ki mannteeb na want sennu na ki gaan paauk, ki sɔkiniinba na fiitir woonin ni maan, ki gaan likirii li paak, ŋaan ki bi kura yaa Yennu be namm, ki yeen a, “Bonbiir kan baariti. Yennu be nant.”

¹²Tɔn, i biit paake ki bi saa ko Sayɔnn doo nan baa tuu ko kpaab biaŋinba na, ki Jerusalem saa biar ki tee tangbiinkpeka, ki Yennu ŋasaakak nba be kunkonn nba paak na, saa kpant fɔɔr.

Biaŋinba ki Yennu saa dia u niib nan parmaasir

(Aisaya 2.2-4)

¹Daar baate, ki kunkonn nba ki Yenjiantu ŋasaakak see li paak na

tan sii yab ki bia fɔk ki gar kunkona kur.

Ki digbana bonchiann niib tan sii baat li boor.

²Niib maŋ tan sii yeen a,

“Ŋaant ki tin do Yennu kunkonn na paak,

ki saan Israel teeb Yenjiantu ŋasaakak na ni.

Ki u saa wannit waa loon ki tin tun linba;

ki ti saa somm sɔnii nba ki u gann na ni.

Kimaan Yennu wannu na nyii Jerusalem-e,

ki u be Sayɔnn ki piak teen u niib.”

³U saa bu niib bonchiann buut,

ki bia pat tingbouŋ na kur kunkɔna.

Ki bi saa faa mab bi jukbanjai ki lin kpant kubɔnii,

ki bia mab bi kpana ki lin kpant gɔtit.

Ki digbana ji kan ban saan tɔbi,

koo ki ji ban dukin nan bi saa faa tɔbi.

⁴Ki sɔɔ kur sii be nan parmaasir,

ki kar u tiɔŋ tilontii nyaka,

ki sɔɔ ji kan kɔɔmm jaŋmaanii.

Yabint Yennu-e senn mɔsonn na.

⁵Digbann kur jiantir ki bia mɔk mɔsaku nan u tiɔŋ tingbanne, ŋaan timm ŋarin saa jiant ki bia mɔk mɔsaku nan ti Yomdaanɔ Yennu-e mɔkmɔk nan mɔkmɔk.

Ki jiin Israel teeb nba saa jen bi tiŋ ni na po

⁶Yennu yet a, “Yoo baate ki n tan saa tikir niib nba ki n dat bi tuba na ki lakimm, binba dii wahala digbangann ni na. ⁷Bi tee wabiie ki fɔk nan bi doo, ŋaan n saa ŋamm binbenpaaŋe ki tur binba biar na, ki bi sii tee digbanjaann. Ki n sii diab yoo maŋ Sayɔnn kunkonn paak, nan yoo nba kaa gbennu.”

⁸Jerusalem, fin ŋarin tee siaminba ki Yennu be-e, ki tee nan pekpaarik na ki gorii u niib, a tan saa ŋamm teen digbangbeŋir, naan yent nba tuu tee a yar na ni. ⁹Bee ki a bui sanpaapo nna? Bee ki a mann fara, nan poo nba tuu mɔ matyiaru na? Li tee faa ki mɔk kpanbar, koo ki a kpaanteeb bia kpo na paake-e? ¹⁰Jerusalem teeb, ii ŋmantir kii kurii nan poo nba tuu yaa wun mar na, kimaan mɔtana i saa nyik doo na, ki nyi saan kar muuk ni. See ki i saan Babilonn, ŋaan Yennu saa tinni leŋ, ki yin nyi i datai nuu ni. ¹¹Digbana bonchiann lakine a bin leki. Bi yeen a, “Li tee tin biir Jerusalem-e. See ki ti la doo na teen langbent.” ¹²Ŋaan digbana na niib ki mi linba be Yennu dudukit ni. Bi ki bann nan Yennu lakimm a wun dat bi tubae, nan baa tuu tikir jeet a bin boor biaŋinba na.

¹³Yennu yet a, “Jerusalem teeb, ii saa ki dat i datai tuba. N saa te ki i paar nan naajak nba mɔk kut yina nan kutmɔnt taawoka nae. I saa biir digbana bonchiann, ki mɔkint nba ki bi kpaan nan jatuk na, yin baar nann ki tan tur min, wunba tee durinya kur Yennu na.”

¹Jerusalem teeb, taant i kunkɔnkɔnna, kimaan bi yaa bin faai tɔbe. Bi yaa bin lek Israel tɔɔndaanɔe.

Biaŋinba ki Yennu senn mɔsonn nan kpanbar saa nyi Betlehem

²Yennu yet a, “Betlehem Efrata, a tee digbanbis nba be Juda yiar na ni yenne, ŋaan a niŋe ki n saa nyinn kpanbar, ki u saa dia Israel teeb, ki tee wunba ki u naakuuk bo be yaayoo niwa.”

³Yennu saa ŋaa u niib ki tur bi datai, ki tan tuu yoo nba ki poo nba yaa wun mar na saa mar u bonjak. Ki li yoo, bik na doo ni niib nba bo kɔɔ digbangann ni na, saa ŋamm lakin ki taan nan bi tiɔŋ doo ni niib. ⁴U-u taŋi baar, u saa dia u niib nan paŋ nba saa nyi Yennu boore, nan yiikoo nba tee ŋɔɔ Yabint Yennu tiɔŋ yar. U niib tan sii be nan laafia, kimaan durinya na kur niib tan saa bann u yabint nba tee, ⁵ki u saa baar nan parmaasir.

Ki jiin fat-n-mɔŋ nan tubdatu po

Li-i taŋi tee ki Asiria teeb lek ti digbann ki biir ti joonkɔɔka, ti saa tun ti tɔɔndamm nba paare ki bin kɔn namm. ⁶Ki kunkɔnkɔnna na saa weib nan mabir ki kɔn nyann Asiria, linba tee Nimrod tiŋ na. Ki bi saa fatit Asiria teeb maŋ nuu ni, yoo nba ki bi lek ti yent.

⁷Israel teeb nba tenn ki mɔk manfoor na, bi tan sii tee nan Yennu nba tuu te ki marin nan saak baa bonburkara paak nae, ki tur digbana bonchiann. Ki bi sii maa Yennu paak, ŋaan kii maa nisaarik paaki. ⁸Ki Israel teeb nba tenn ki be digbangana ni na, tan sii tee nan yanbɔr nba tuu gɔrin ki loon jeet fɔɔr ni na, ki tuu tan dɔkit pei paak, ki baa bi paak, ki patib burii burii, ki bi ji ki mɔk dindann tinnu po nae. ⁹Israel teeb saa kɔn nyann bi datai ki boont bi kur.

¹⁰Yennu yet a, “Daa maŋ niŋe, ki n saa boont i taanii, ki bia biir i taantorit. ¹¹N saa biir doi nba be i tiŋ ni na, ki bia yeer joona nba lint i doi na kur. ¹²N saa biir i nyɔkii na, ki nyiki, ki i daa mɔk ninnyɔdammi. ¹³N saa yeer i pata, nan tanchaaka nba ki i jiantir na; ki i ji kan ban jiant bona nba ki i mɔŋ ŋammir na. ¹⁴N saa ŋabir tingbanpook nba sann tee Asera na ninnauŋ i tiŋ ni, ki bia biir i doi. ¹⁵Ki digbana nba ki sak n mɔb na, n saa donn wutoor bi paak, ki dat bi tuba.”

Yennu nba saa bu Israel teeb buut biaŋinba

¹Gbiintir man, buut nba ki Yennu bu nan Israel teeb. Fiit set, Yennu, baat nan a mɔmaan; ŋaant jɔɔt nan kunkona n gbat maan nba ki a piak.

²Yimm jɔjaana, nan yimm nba tee tingbouŋ na fiakir nba tun be na, gbiintir Yennu buut. Yennu mɔk maan nan u niib. U yaa wun wann ŋamm Israel teeb bi biite, ³ki yet a, “N niib, n teeni bee? N tee jikir nlee ki turini? Gatir turin. ⁴Mine nyinni Ijipt tiŋ ni; mine fati daabisin ni, mine te Moses nan Aarɔnn nan Miriam dia-i, ki be i tɔɔnn. ⁵N niib, tiat man linba ki Moab teeb kpanbar Balak din lor a wun tun ki turi na, nan biaŋinba ki Beor bija Balam din pak ki jiinɔ na po. Tiat linba din tun, yoo nba ki i din paa sɔnu ki nyii Akasia kaaŋ boor ki saa Gilgal na. Tiat toona maŋ, ki i saa bann nan n din tun nna maa n tinnie.”

Ki jiin Yennu nba loon linba po

⁶N sii dia bee ki tur Yennu nba be yendɔuŋ ni, yoo nba ki n baar maa n jiantɔ? N saa dia naabikpammire ki joou muu ki mann maruŋ ki turɔ-ɔ? ⁷Li-i tee ki n tur Yennu pei tusaa tusaa, koo ki turɔ olif tiinii kpan6.7 Olif tiinii kpan ŋan, ki li daauk bia paar. ki li puub nan kpenu nba kaa terik na, li saa maŋɔwa-a? N saa jii n bijakpere ki mann maruŋ ki turɔ ki lin pa n yanbɔmm paaki-i? ⁸Aaii, Yennu wannit linba ŋana. Waa loon linba ti boor tee nnae: a tii tuun linba ŋan, kii mɔk lomm nyɔɔ nyɔɔ, kii mɔk sikin-n-mɔŋ, kii waau fanu.

⁹Li ŋan ki tii tiin Yennu jaŋmaanii. U yeen doo teebe a, “Gbiintir, yimm nba taan ki kɔɔ doo ni na. ¹⁰Nibiit na ŋei ni, mɔkint nba ki bi gaar fobit nae be. Bi bikii ŋmabir bikinae, ki li tee linba ki n ki loon. ¹¹Nlee ki n saa nyik chab niib nba dia ŋmabir bikina nan fai jaŋiri? ¹²I mɔkita na fiar nandamm nae, ki i kura tee fai damm. ¹³Tɔn, n poŋ piin i biiru nan i boontuwa, kimaan i toonbiit paak. ¹⁴I tuu saa di jeet, ŋaan i kan gboo; barmɔnii, i kpan sii ŋakitire. I tuu saa bekir bona, ŋaan li siar kii tee i yar; linba kur ki i bekir, ŋaan n tuu saa baar nan tɔbo ki biirir. ¹⁵I saa bur jeet, ŋaan i tan kan jaan. I tuu saa war olif tiinii kpan, ŋaan tan kan diri. I tuu saa ŋaa daan, ŋaan kan nyu. ¹⁶Linba na saa baar, kimaan yaa gaar kpanbar Omri nan u bija kpanbar Ahab marinbiit nba na paak. I tukin ki waa bi kaare, li paak n saa biiri, ki sɔɔ kur saa yisimi. Niib nba kur be kan chɔrimi.”

Ki jiin Israel teeb binbenbiit po

¹N be parbiir nie. N tee nan nirɔ nba ki kon tuu mɔkɔ, ki wun got tilontii paak, ŋaan kan la lɔɔnn nae. Bi tɔkir kinkanmana nan lɔɔnlia na kurawa. ²Niŋanɔ ji ki biar tiŋ na paaki, sɔɔ ki be ki waa Yennu. Sɔɔ kur guue a wun la yaak ki kpi kuun. Ki sɔɔ kur pii baruk ki guunt u naa bik. ³Ki bi kur mi toonbiit tumu fanu. Ki toona saakab nan barbuura boi ki gaan fobit piinii. Ki doo diara yeen baa loon biaŋinba, ki bi gaan bi maan. ⁴Ki binba tuu mantik tee niburchimm nan niŋamm bi ni na biir gar mɔmuŋa.

Daar baara, ki Yennu saa dat niib tuba, nan waa pak ki tur guuteeb nba tee u sɔkiniinba ki bi wannib biaŋinba na. Mɔtana ki bi ji be ŋmatir ni. ⁵A daa tee a lɔɔ koo a yɔɔk yada. Ii mi faa piak linba, li-i lekii tee ki a piak nan a sɔrɔ koo a ŋaapoo gbaa. ⁶Yoo nba na ni, bonjai tee bi baanba nan bi baanba maŋ tee jatit nae, ki bonpoi yêen bi naanba mɔi, ki poobis kɔn nan bi siponaanba. Nirɔ mɔŋ mɔŋ ŋaateebe sii tee u datai.

⁷Ŋaan min sii gorii Yennu-e. N sii guu Yennu-e nan parcheenn; ŋɔɔe saa tinnin. Yennu saa gbat n miaruwa.

Ki jiin Yennu nba saa baar nan tinnu na po

⁸Ti datai, i daa kpamm ti biiru paaki. Ti baawa, ŋaan ti bia saa fiira. Mɔtana ti be bunbɔnn nie, ŋaan Yennu saa turit yentuwa. ⁹Ti tun biit ki biir Yennu-wa, li paak ti saa kɔɔ u wutoor ni waama, ŋaan li joontu u tan saa kɔn ti paak, ki dat ti datai tuba nan baa tun linba ki turit na paaka. U tan saa nyinnit ki baar nant yentu ni. Ki ti sii be ti manfoor ni, ki la waa saa tinnit biaŋinba. ¹⁰Tɔn, ki ti datai saa la linba na, ki di fei. Ŋamme tee datai nba bo sarikitit ki yeen a, “I Yomdaanɔ Yennu na be lee?” Ti saa la ki bin nyannib, ki ŋmaatib nan tanmaatit na, sɔnjot ni.

¹¹Jerusalem teeb, yoo baate ki i tan saa ŋamm maa doo na joona. Yoo maŋ ni, i yent tan saa yarike. ¹²Ki i niib tan saa nyi lokir kur po ki jen i boor. Bi tan saa nyi Asiria nba be yondo po, ki nyi Ijipt nba be niidiitu po, ki nyi Yufrates mɔkir yent po, ki bia nyi mɔkgbeŋa nan jɔfɔkit nba be banfɔka na po. ¹³Ŋaan tingbouŋ na tan sii tee tinkokirike, kimaan niib nba kɔɔ li ni na biit paak.

Ki jiin Yennu ninbatinu Israel teeb paak po

¹⁴Yennu, i tee nan pekpaarik na, kii gorii a niib, niib nba ki a gannib na. Baa lek bɔkit ki kɔɔ kunkoouk paak na, ŋaan tinkpiasir be ki lintiba. Ŋaant ki bin saan kii di Basann nan Gilead tinkpiasir na ni, nan baa din tuu di sianyoo biaŋinba na.

¹⁵Yennu, tumin bakitnauŋ toona ki turit, nan faa din tun biaŋinba Ijipt, daa nba ni ki a din nyinnit na. ¹⁶Ki digbana na saa la ki di fei, ki kii mɔk paŋ. Ki jaŋmaanii saa soorib, ki bin pii bi mɔi, ki bia pii bi tuba, ¹⁷ki saa furin tanbiinii ni nan wai na. Ki bi saa nyi bi ŋajaana ni, ki jekir nan jaŋmaanii, ki sii tiin ti Yomdaanɔ Yennu jaŋmaanii.

¹⁸Yennu, sɔɔ kaa ki tee nan fin na; a nyik chab a niib nba tinn na yanbɔmma. A ki biat a wutoor ni mɔkmɔk nan mɔkmɔki, ŋaan li mana ki a wantit a lomm nba kaa gbennu. ¹⁹A saa ŋamm kii mɔk ninbatinu nant. A saa ŋmaa ti yanbɔmm na ki tut sikinir mɔkgbeŋir tiŋ po. ²⁰A saa wann a ŋant nan lomm nba kaa gbennu ki tur a niib, binba tee Abraham nan Jakɔb yaaboona na, nan faa din senn mɔsonn ki tur ti yeejamm sianyoo biaŋinba na.