KPANBARA
sinsinn labaar
Ki jiin 1 Kpanbar gbouŋ na po
Gbouŋ na beerit kpanbar Defid bina nba din tan joont na poe, nan kpanbar-lia nba din dii naan u poor po. Li bia beerit biaŋinba ki Israel naan yent din bɔkit munlee, ki bɔkyenn be tiŋ na gaŋ po, ki bi yir Israel naan yent, ki bɔkleer na be tiŋ na diitu po, ki bi yir Juda naan yent. Baatusir ni, bi yi gbouŋ maŋe 1 Kiŋs.
1Ki jiin kpanbar Defid kpetuk po
1Tɔn, kpanbar Defid ji din kpet bonchiann, ki u ŋaatoontunna lek tuu pinɔ chinchena, ŋaan ki waat bia mɔkɔ. 2Ŋanne ki u ŋaasaakab na tan yetɔ a, “Chanbaa, ŋaant ki tin lon poobik ki wuu sommita. Wun tuu dɔɔr kpiana ki a gbanu-ii ton.” 3Ki bi din lin Israel yent kur po ki loon sapaanfaŋ, ki din saa la sapaanfaŋ Sunem doo ni, ki u sann tee Abisak, ki baar nanɔ ki tan tur kpanbar Defid. 4U din fan bonchiann, ki dia kpanbar Defid ki goriiɔ, ŋaan kpanbar Defid din ki kɔɔnɔ.
Biaŋinba ki Adonija loon naan
5-6Absalom din kpoe, ki Adonija ji biar ki tee Defid nan u ŋaapoo Hagif bonjasaakak nba be u manfoor ni. U mun din tee naasinfaŋe. Defid din ki kpaanɔ, ki u nunii mun din mɔn nan wun di naan. Ki u kpaan taanii nan taantorit ki bia kpaan jab piinŋmu a bin chianɔ. 7Ki u din pak nan Joab, wunba naa tee Seruya na, nan Abiatar wunba din tee manntɔɔ na, ki bi sak a bi saa sommɔ. 8Ŋaan manntɔɔ Sadok, nan Jehoyada bija Benaya, nan Yennu sɔkinii Natann, nan Simei nan Rei nan Defid guuteeb na ŋarin din ki taa Adonija po.
9Dasiar ki Adonija mann maruŋ ki kpii pei nan naajai nan naajabikpamma, siaminba ki bi yi Waauk Tann, ki li kpia nan En Rogel nyuntona na. U din yiin kpanbar Defid bonjalei nae nan kpanbar saakab nba nyii Juda na, a bin baar u mannu jaamm maŋ. 10Ŋaan u din ki baant u baa bik nba tee Solomonn na, nan Natann, wunba tee Yennu sɔkinii na, koo Benaya, koo Defid guuteeb na.
Biaŋinba ki Solomonn dii naan
11Ki Natann saan Solomonn naa Baf-seba boor ki saa boiɔ a, “A ki gbat nan Hagif bija Adonija dinn u mɔŋ naami-i? Kpanbar Defid ki mi siar ki jiin li po nan waama. 12Li-i tee ki a loon fan tinn a manfoor ki bia tinn a bija Solomonn manfoor, n kpaanae 13ki fan saan kpanbar Defid boor ki saa boiɔ a, ‘Chanbaa, a ki senn mɔsonjaann nan n bija Solomonn-e tan saa gaar a naami-i? Ki li teen nlee ki Adonija ji tan gaar naan maŋi?’ ” 14Natann bia din yetɔ a, “Fi-i boiɔ yoo nba, n saa kɔɔ ki pak gbeen a maan maŋ.”
15Ŋanne ki Baf-seba kɔɔ kpanbar Defid didɔɔkauk ni a wun lau. U din kpet bonchiann, ki sapaamɔ nba tee Abisak, ki nyii Sunem nae din goriiɔ. 16Ki Baf-seba gbaan kpanbar na tɔɔnn. Ki ŋɔɔ kpanbar boi Baf-seba a, “A loon bee?”
17Ki u jiin a, “Chanbaa, a turin mɔsonn, a Yomdaanɔ Yennu sanni, nan n bija Solomonn-e tan saa gaar a naan, 18ŋaan Adonija poŋ dii naan nawa, ki a ki mi siar ki jiin li po. 19U mann maruŋo ki kpii pei nan naajai nan naajabikpamma, ki yiin a bonjai nan manntɔɔ Abiatar nan a kunkɔnkɔnna saakɔɔ Joab a bin baar jaamm maŋ, ŋaan ki yiin a bija Solomonn-i. 20Chanbaa, Israel teeb kur goriiae a bin la wunba saa gaar a naan na. 21Fi-i kii tun siar mɔtana ŋaan tan kpo, bi sii dia min nan n bija Solomonn nan ti tee nikpiira nae.”
22U daa ki pak gbenn kaawa, ki Natann wei baar kpanbar ŋaak na ni. 23Ki bi yet kpanbar na nan Yennu sɔkinii na be. Ki Natann kɔɔ ki baa fabin tiŋ ni, kpanbar tɔɔnn, 24ki yet a, “Chanbaa, a yet nan Adonija-e saa gaar a naami-i? 25Dinna daar na ni, u saan mann maruŋo ki kpii naajai nan pei nan naajabikpamma bonchiann. U yiin a bonjai kure, nan a kunkɔnkɔnna saakɔɔ Joab, nan manntɔɔ Abiatar, ki mɔtana bi be leŋ ki di jaamm, ki hoot a, ‘Kpanbar Adonija manfoor n fɔkit.’ 26Chanbaa, u ki yiin min ŋarimi. U bia ki yiin manntɔɔ Sadok koo Benaya koo Solomonn-i. 27Chanbaa, a sak linba na ŋaan ki ki wann a saakab wunba yaa wun gaar a naami-i?”
28Ki kpanbar Defid yet a, “Yiint Baf-seba ki wun jen kɔɔ.” Ki u kɔɔ ki tan set kpianɔ. 29Ki u yetɔ a, “N sat mɔb Yennu nba fo na sann ni, wunba nyinnin n daamii kur ni, 30nan dinna n saa dia mɔsonn nba ki n jii Israel teeb Yomdaanɔ Yennu sann ki senn ki tura nan a bija Solomonn-e saa gaar n naan na.”
31Ki Baf-seba baa fabin tiŋ ni, kpanbar na tɔɔnn, ŋaan yet a, “N Chanbaa kpanbar na manfoor n fɔkit.”
32Ki kpanbar Defid tun ki yiin Sadok nan Natann nan Benaya. Baa kɔɔ yoo nba 33ki u yetib a, “Jiin n saakab ki te ki n bija Solomonn n jak n tiɔŋ bontaamm ki yin saan nanɔ Gihonn nyuntonn boor. 34Leŋ maŋe, Natann nan Sadok saa dinnɔ Israel naan. Li poor po yin pebir naatunn ki hoot a, ‘Kpanbar Solomonn manfoor n fɔkit,’ 35ki yimm nan ŋɔɔ n tɔk jen ki wun tan kar n naan binbintir na paak. Ŋɔɔe saa gaar n naan, kimaan n gann ŋɔɔe maa wuu tee Israel teeb nan Juda teeb kpanbar.”
36Ki Benaya jiin a, “Li saa tuma, ki a Yomdaanɔ Yennu n gbeenir. 37Nan Yennu nba be nana biaŋinba na, u bia kii be nan Solomonn nna, ki ŋaan ki u naan n tant ki gar a yar.”
38Ki Sadok nan Natann nan Benaya nan kpanbar guuteeb na jii Solomonn, ki kaanɔ kpanbar bontaamm na paak, ki saan nanɔ Gihonn nyuntonn na boor. 39Ki Sadok jii kpan nan seŋ nba ki u bo nyii nann kasii lanbouŋ ni na, ki mɔɔn Solomonn paak. Ki bi pebir naatunn na, ki niib na kur hoot a, “Kpanbar Solomonn manfoor n fɔkit.” 40Li poor po ki bi kur waau ki kun, ŋaan hoot nan parmaasir, ki faa bonmumɔɔt, ki fu fuut nba nik tiŋ.
41Ki Adonija nan u saamm na nba gbenn bi jaamm yoo nba, ki bi gbat fuut na. Joab nba gbat naatunn mɔnii yoo nba ki u boi a, “Fuut nba fu doo ni na paak tee bee?” 42U saa piak ki gbent na, ki sɔɔ manntɔɔ Abiatar bija Jonatann dɔkita. Ki Adonija yetɔ a, “Kɔɔn, a tee niŋanɔe, a sii baat nan barŋaniie.”
43Ki Jonatann jiin a, “Aaii, ti yomdaanɔ kpanbar Defid dinn Solomonn naama. 44U te Sadok nan Natann nan Benaya nan kpanbar guuteeb nae chianɔ. Bi jakinɔ kpanbar tiɔŋ bontaamme; 45ki Sadok nan Natann dinnɔ naan, Gihonn nyuntonn boor. Li poor po ki bi kɔɔ doo ni ki ji hoot nan parmaasir, ki niib na ji yuuk mobit. Li fuute ki i gbia na. 46Solomonn-e ji tee kpanbar. 47Linba bia pukin, kpanbar saakab saan a bin foont ti yomdaanɔ kpanbar Defid, ki yet a, ‘Chanbaa, Yennu n tant Solomonn sann ki lin gar a yar, ki Solomonn naam-ii kpai ki gar a yar.’ Ki kpanbar Defid gbaan u dɔɔnu paak, ki jiant Yennu 48ŋaan miar a, ‘Ŋaant ki tin dont Israel teeb Yomdaanɔ Yennu, wunba te ki n waas na yenɔ gaar n naan ki lia, ki ŋɔɔ Yennu te ki n mɔk manfoor ki tan la nna.’ ”
49Tɔn, jaŋmaanii ji din soor Adonija saamm nae, ki bi yat, ki sɔɔ kur soor u sɔnu. 50Ki Adonija mun ji tiin Solomonn jaŋmaanii, ki saan kɔɔ Yennu lanbouŋ ni, ki soor maruŋ binbintir na kpinii. 51Kpanbar Solomonn din gbat nan Adonija tinɔ jaŋmaanii ki saan soor maruŋ binbintir na kpinii ki dia, ŋaan yet a, “Sinsinn, n loon kpanbar Solomonn-e n por ki turin nan u kan te ki bin kpimi.”
52Ki Solomonn jiin a, “Li-i tee ki u sikin u mɔŋ ki waan, u yut nan yennkɔɔwa kan guti; ŋaan wu-u kii sikin u mɔŋ, u saa kpowa.” 53Li poor po ki kpanbar Solomonn te ki bi baar nan Adonija, ki Adonija tan gbaan u boor, ki Solomonn yetɔ a, “Ii kun.”
2Defid kpaanjoontik nba ki u tur Solomonn
1Defid nba ji din yaa wun kpo yoo nba, ki u yiin u bija Solomonn ki turɔ u kpaanjoontik a: 2“N kuun yoo baara. Ii mɔk parcheenn kii wakii, 3ki tun linba ki a Yomdaanɔ Yennu wanna. Sakin u sennii kur nan laa sɔb Moses gbouŋ ni na. Ki fi-i saan siaminba kur, a sii doe bont kur ni. 4Li-i tee ki a sak Yennu mɔb, u saa dia mɔsonn nba ki u senn, yoo nba ki u pakin nan n yaaboona saa dia Israel teeb nan yoo nba kaa paak, li-i tee ki bi saak u mɔb, ki dia u sennu fanu nan bi para kur nan bi dudukit kur.
5“Siar bia be ki pukin. I tian linba ki Joab din tun ki turin na, ki kpii Israel kunkɔnkɔnna saakab banlee, ki bi tee Ner bija Abner, nan Jeter bija Amasa na. I tian waa din kpiib biaŋinba, ki sɔɔ ki tɔb ji kaa, ki jiin pann baa din kpii niib nba tɔb yoo na. U din kpii niib nba ki mɔk biite, ki mɔtana mine jii li jikir, ki di li biak. 6A mi faa saa teen biaŋinba. Daa te ki u kpenn u Yenŋaak kuumi.
7“Ŋaan a dia Barsilai nba nyii Gilead na waas fanu kii goriib, kimaan bi din dian fanu, yoo nba ki n din tiin ki bɔrii a yɔɔrɔ Absalom na.
8“Ki pukin Gera bija Simei, ki u nyii Bahurim doo ni, Benjaminn booru ni, u din porin mɔpora bonchiann, daar nba ki n din saan Mahanaim na, ŋaan waa din tan chetin Jɔɔdann mɔkir ni yoo nba, n din jii Yennu sann ki senn mɔsonjaann ki turɔ nan n kan kpiu. 9Ŋaan a daa te ki u kɔŋit tubdatu. A mi faa saa teen biaŋinba. A te bin kpiu.”
Ki jiin Defid kuun po
10Defid din kpo, ki bi piiu doo nba ki bi yi Defid doo na ni. 11U din dii Israel naan ki kar bina piinnae; u din kar Hebronn bina ŋanlore-e, ki bia kar Jerusalem bina piintaa nan ŋantaa. 12Ki Solomonn gaar u baa naan na, ki u naan maŋ kpaat bonchiann.
Ki jiin Adonija kuun po
13Ki Hagif bija Adonija saan Solomonn naa Baf-seba boor, ki Baf-seba maŋ boiɔ a, “A foontii na tee manu foontiie-e?”
Ki u jiin a, “Nn,” 14ŋaan yet a, “N mɔk siar ki loon ki n boia.”
Ki poo na jiin a, “Bia?”
15Ki u yet a, “A mi nan n bo tee saa di Israel naame, ki sɔɔ kur daan loon nnae, ŋaan li tan tune ki n waarɔ dii naan na, kimaan li tee Yennu loomme. 16Ki mɔtana, bonyenn kɔɔe ki n yaa man miar, ki a di sukuru, ki daa miinimi.”
Ki Baf-seba boiɔ a, “Bia bonti?”
17Ki u jiin a, “N barimae ki a boi kpanbar Solomonn, n mi nan u kan yêt a mɔbe, ki wun turin Abisak, wunba nyii Sunem na, ki man kɔɔnɔ.”
18Ki poo na jiin a, “Li ŋan, n saa pak nan kpanbar ki somma.”
19Ki Baf-seba kɔɔ kpanbar boor a wun saa pak ki somm Adonija. Ki kpanbar na fiir set a wun foont u naa, ki gbaan u tɔɔnn. Li poor po ki u ŋmat kar u kok paak, ŋaan te ki bi jii kaanu ki tur u naa; ki u naa kar u niidiitu po. 20Ki u naa yet a, “N loon sommire waan a boor ki yaa n boia; dimin sukuru ki daa yêeni.”
Ki u boi a, “Li tee bee, n naa, n kan yêti.”
21Ki u naa jiin a, “Ŋaant ki a ninja Adonija n gaar Abisak ki kɔɔnɔ.”
22Ki kpanbar na boiɔ a, “Bee ki a beerin nan n jii Abisak ki turɔ? A bia tan saa pakin nan n jii naan na ki turɔwa. U poŋ tee n yɔɔrɔe, ki manntɔɔ Abiatar nan Joab poŋ taa u poe.” 23Ŋanne ki Solomonn jii Yennu sann ki sat mɔb a, “Yennu n faa kpin, li-i tee ki n ki te ki Adonija jii u manfoor ki pa waa boi linba po na paaki. 24Yennu-e kaanin fanu n baa Defid naangbouŋ na paak; u dia u mɔsonn ki jii naan na ki tur min nan n yaaboona. N sat mɔb, Yennu nba fo na sann ni, nan Adonija saa kpo dinnae.”
25Ŋanne ki kpanbar Solomonn tur Benaya yaak, ki u nyii ki saa kpii Adonija.
Ki jiin Abiatar beru nan Joab kuun po
26Li poor po ki kpanbar Solomonn yet manntɔɔ Abiatar a, “Ii kun a dandoo Anatof. A tee fan kpoe, ŋaan n kan te ki bin kpia mɔtana, kimaan yoo nba ki a din be nan n baa Defid na, a din tee wunba gorii Yennu mɔlor lakir na-e, ki fin nan n baa din chentir n baa ninmɔnn kur.” 27Li yoo na ki Solomonn ber Abiatar ki nyinnɔ Yennu mannteeb toona ni, ki li te Yennu nba din pak linba Siilo doo ni, ki jiin mannteeb yudaanɔ Eli nan u yaaboona po na teen mɔnii.
28Li yoo na ki Joab gbat linba tun na, (u din somm Adonija-e ŋaan ki somm Absalom-i), ki chiar saan Yennu lanbouŋ ni, ki saa soor maruŋ binbintir na kpinii. 29Ki labaar maŋ nba baar kpanbar Solomonn nan Joab chiar ki saan kɔɔ Yennu lanbouŋ ni, ki be maruŋ binbintir na boor yoo nba, ki Solomonn tun toomu a wun saan ki saa boi Joab ki laan bee ki u chiar saan binbintir boori. Ki Joab jiin a, “N chiar saan Yennu boor, kimaan n tiin Solomonn-e.” Ŋanne ki kpanbar Solomonn tun Benaya a wun saan kpi Joab. 30Ki u saan kɔɔ Yennu lanbouŋ ni ki yet Joab a, “Kpanbar yet a fan nyi.”
Ki Joab jiin a, “Aaii, n saa kpo nnae.”
Ki Benaya ŋmat kpanbar boor ki saa wannɔ Joab nba pak biaŋinba.
31Ki Solomonn jiin a, “Tumin nan ŋɔɔ Joab nba pak biaŋinba na. Kpimɔ ki piiu, ki sɔɔ ji daa ban nyiir min koo Defid yaaboonsɔɔ, Joab nba din kpii niib nba kaat na paaki. 32Yennu saa dat Joab tubir, niib maŋ kpinu paaka, kimaan u din kpiib, ki n baa Defid ki mi li po. Joab din kpii jab banlee nba ki bi binbeŋ ŋan ki gar u yar. Ŋamme tee Abner, wunba din tee Israel kunkɔnkɔnna saakɔɔ na, nan Amasa, wunba din tee Juda kunkɔnkɔnna saakɔɔ na. 33Bi kuun tubdatu saa baa Joab nan u yaaboona paake yaayoo nan yaayoo. Ŋaan Yennu sii tun teen Defid yaaboona nba sii kaar u naangbouŋ na paak nyannu.”
34Ki Benaya saan kɔɔ Yennu lanbouŋ ni ki kpii Joab, ki bi piiu u doo ni, kunkoouk na paak. 35Kpanbar ji din senn Benaya-e Joab taar ni, ki u tee kunkɔnkɔnna saakɔɔ, ki jii Sadok nba tee manntɔɔ na ki senn Abiatar taar ni.
Ki jiin Simei kuun po
36Li yoo na ki kpanbar tun ki yiin Simei ki yetɔ a, “Maan a ŋaak Jerusalem na, kii be leŋ ki daa saa siar. 37Fi-i yaat ki chat gar Kidronn kpenu na, a saa kpoe, ŋaan fine bia sii mɔk biit.”
38Ki Simei jiin a, “Chanbaa, li ŋan. N saa tun faa yet linba na.” Simei ji din kar Jerusalem-e.
39Bina ŋantaa poor po ki Simei daaba banlee chiar saan Gaaf bat Akis, wunba tee Maaka bija na boor. Ki Simei nba gbat nan bi be Gaaf na, 40ki u jak u boŋ ki saan bat Akis boor, Gaaf doo ni, ki lon u daaba, ki saa lab ki jen namm. 41Ki Solomonn nba gbat linba ki Simei tun na, 42ki u tun yiinɔ ki tan yetɔ a, “N daan te ki a senn mɔsonn Yennu sann ni nan a kan nyi Jerusalem-i, ki n daan kpaana nan fi-i taŋi tun nna, a saa kpoe. A daan ki sak kaa ki yetin nan a saa wei n mɔbi-i? 43Bee teen ki a ji tan biir mɔsonn na ki yêt n sennu? 44A mi biit nba kur ki a tun ki tur n baa Defid. Yennu saa dat a tubir li paak. 45Ŋaan u saa teen piisime n paak, ki te Defid naam-ii kpai yaayoo nan yaayoo.”
46Li poor po ki kpanbar tur Benaya mɔb, ki u nyii ki saa kpii Simei. Yiikoo kur ji din be kpanbar Solomonn nuu nie.
3Biaŋinba ki Solomonn miar Yennu yanfoon po
1Solomonn din kɔɔn Ijipt kpanbar bipooe ki taan mɔb nan Ijipt kpanbar na. U din jii sapaamɔ nae ki baar nanɔ, ki u be Defid doo ni nan waa tan maa u ŋaak, ki maa Yenjiantu ŋasaakak, ki bia maa joonjouk ki lint Jerusalem ki gbenn. 2Yenjiantu ŋasaakak daa din kaa, ki niib mann marint binbinta paak jiak jiak. 3Solomonn din loon Yennu, ki gaar u baa Defid kpaanii na, ŋaan u mun bia din kpii bonkobit ki mann marint binbinta jiak jiak paaka.
4Sian yoo ki u tan saan Gibeonn, ki saa mann maruŋ, kimaan maruŋ binbint-gbeŋir din be leŋe. Yoo nba gar, u din mann mujoonu maruŋ kobii kobii leŋ. 5Li daar nyiɔk ki Yennu dɔkit u paak damiit ni, ki boiɔ a, “A loon bee ki man turani?”
6Ki Solomonn jiin a, “A tun a lonchiɔŋ ki tur a toontunnɔ, n baa Defid, yoo nba gar, ki u din ŋan, ki mɔk mɔsaku nan baakir, fin nan ŋɔɔ binbeŋ ni, ki a tukin ki wannɔ a lonchiɔŋ nba kaa paak, ki turɔ bonjak ki u kar u naan binbintir paak dinna na. 7N Yomdaanɔ Yennu, maa lek tee bik ki kan fit dia niib na, ŋaan a te ki n dii n baa naame ki ji tee kpanbar. 8Mine ji be niib nba ki a gannib ki teemm a yab na sinsuuk ni na, ki niib na yab ki kaa kanni. 9Li paak, turimin yanfoon nba ki n saa fit dia a niib maŋ nan barmɔnii, ki bia fit bann bonŋann nan bonbiir bɔkitu. Nna-i kaa, n saa teen nlee ki fit dia a niib nba kaa kann na?”
10Li din maŋ Yennu bonchiann nan Solomonn nba boi yanfoon po na; 11ki u yetɔ a, “Faa ki boi a tiɔŋ manfofoouk po, ki bia ki boi mɔkint po, koo a datai kuun po, ŋaan boi yanfoon nba ki a saa fit dia niib fanu na, 12n saa tun linba ki a boi nawa. N saa tura yanfoon nan bannu bonchiann nba ki sɔɔ daa ki mi mɔk li booru, koo ki sɔɔ bia kan mi la li booru. 13N bia saa tura linba ki a ki boi li po. A manfoor ni kur a sii mɔk mɔkint, ki niib teena baakir ki gar kpanbara kur. 14Li-i tee ki a sak n mɔb ki wei n sennii, nan a baa Defid nba din tuun na, n saa tura manfofoouk.”
15Ki Solomonn yerik gɔɔn ni, ki bann nan Yennu-e pak nanɔ damiit ni. Ki u saan Jerusalem ki saa set Yennu mɔlor lakir na tɔɔnn po, ŋaan mann mujoonu maruŋ nan weinanleeb maruŋ ki tur Yennu. Li poor po ki u teen jaamm ki tur u toontunna saakab kur.
Biaŋinba ki Solomonn bu barii nba paar
16Dasiar ki poochonchona banlee baar kpanbar Solomonn boor nan maan. 17Ki yenɔ yet a, “Chanbaa, min nan poo na be ŋayeŋ kɔɔ nie, ki n mar bonjak ki sɔɔ ki u be. 18Li daa ŋantaa daar ki u mun mar bonjak. Ti banlee na kɔɔe daan be ŋaak na ni, sɔɔ daan kaa ki pukin ti po. 19Dasiar nyiɔk ki u tan kpet labir ki nyakin u bik na, ki u kpo. 20Ki u fiir nyiɔk na ki wokit n bifook na, ki sɔɔ ki n gɔɔna, ki u saan birɔ u dɔɔnu paak, ŋaan wokit u bikpeenn na ki baar birɔ n dɔɔnɔ paak. 21Laa yent sanyiɔk ki n fiir man mɔɔn n bik yoo nba, ki sɔɔ ki li tee bikpeenne, ki n ŋamm got bik na, ki sɔɔ ki li ki tee n bik na kaa.”
22Ŋanne poo lɔɔ na yet a, “Aaii, bik nba fo nae tee n bik, ki bikpeenn na mun tee a yɔɔ.”
Ki wunba pak sinsinn na mun yet a, “Aaii, bik nba fo nae tee n bik, ŋaan ki bikpeenn na tee a yɔɔ.”
Ki bi nɔi nan leeb kpanbar Solomonn numm ni.
23Ki kpanbar Solomonn tan yet a, “Yenɔ yaa bifook na tee u yɔɔe, ŋaan bikpeenn na ki tee u yɔɔ, ki lɔɔ mun yaa bifook na tee u yɔɔe, ŋaan bikpeenn na ki tee u yɔɔ.” 24Ŋanne ki u te ki bi kɔɔ ki saa jii saatir. Baa baar nann yoo nba, 25ki u yet a, “Potir bik nba fo na jina ŋanlee, ki jii jin-yenn ki tur pooyenɔ, ki jii leer ki tur poolɔɔ na.”
26Ki bifook na tiɔŋ naa na nba mantik loon u bik na ki li saa gar na, ki u yet kpanbar a, “Chanbaa, daa kpi bik na; jiimɔ ki tur poolɔɔ na.”
Ŋaan ki poolɔɔ na jiin a, “Daa jikit bik na ki teen ti yenɔ; potir bik maŋ jina ŋanlee.”
27Ŋanne ki Solomonn yet a, “Daa kpi bik na. Jiimɔ ki tur poo nba bo pak sinsinn na. Ŋɔɔe tee bik na naa.”
28Israel niib nba gbat Solomonn dudukit na yoo nba, ki bi turɔ baakir bonchiann, kimaan bi bann nan Yennu turɔ yanfoon nba ki u sii bu barii fanuwa.
4Ki jiin kpanbar Solomonn toontunna saakab po
1Solomonn-e din tee Israel teeb kur kpanbar, 2ki binba na tee u toontunna saakab:
Mannteeb yudaanɔ din tee Sadok bija Asaria.
3Ki gbansɔbira mun tee Sisa bonjai, Elihoref nan Ahija.
Ki doo gbansɔbirɔ mun tee Ahilud bija Jehosafat,
4ki kunkɔnkɔnna saakɔɔ mun tee Jehoyada bija Benaya,
ki mannteeb mun tee Sadok nan Abiatar.
5Ki yent saakab yudaanɔ tee Natann bija Asaria.
Ki kpanbar maaruk tee manntɔɔ Sabud, ki u tee Natann bija.
6Ki kpanbar ŋaatoontunna saakɔɔ tee Ahisar,
ki wunba gorii doo mɔtaauk toonn paak mun tee Abda bija Adoniram.
7Kpanbar Solomonn din nyinn jab piik nan banlee-e ki teemm yent saakab Israel tiŋ ni. Ŋamme din tuu jii jeet bi yent ni, ki baar nann ki tan tur ŋɔɔ kpanbar nan u ŋaateeb, ki bi di. Bi din dint kpanbar nan u ŋaateeb ŋmaarik ŋmaarike ki lɔnt leeb. 8Yent saakab maŋ sanae na, nan bi yent nba ki bi gorii:
Ben-hur, ki u dia Efraim yent nba mɔk kunkona na.
9Ben-deker, ki u dia Makas nan Saalbim nan Bef Semes nan Elonn nan Bef Hanann doi.
10Ben-hesed, ki u dia Arubof nan Sokof nan doi nba kur be Hefer yent ni.
11Ki Ben-abinadab, wunba din kɔɔn Solomonn bipoo Tafaf na mun dia Dor yent kur.
12Ki Ahilud bija Baana mun dia Taanak nan Megido nan yent nba kur kpia Bef Sann, ki li kpia Saretann doo nba be Jesreel niigaŋ po, ki saan saa baar Abel Mehola doo, nan Jokmeam doo.
13Ki Ben-geber mun dia Ramof nba be Gilead tiŋ ni na, nan doi nba be Gilead ki tee Jair booru ni yent na, (ki Jair mun tee Manase yaaboonn), ki be Argob yent ni ki li be Basann tiŋ ni. Li din tee digbangbeŋa piinloobe, ki bi maa joonjot, ki loon doi maŋ kur, ki jii kutmɔnt ki teen li tammɔi gankpata.
14Ido bija Ahinadab mun din dia Mahanaim yent.
15Ki Ahimaas, wunba din kɔɔn Solomonn bipoolɔɔ Basemaf na mun dia Naftali yent.
16Ki Baana din tee Husai bija wunba mun din dia Aser yent nan Bealof doo na.
17Ki Parua bija Jehosafat mun dia Isakar yent.
18Ki Ela bija Simei mun dia Benjaminn yent.
19Ki Uri bija Geber mun dia Gilead yent. Amor teeb bat Sihonn nan Basann bat Og-e din tuu dia yent nba na.
Saakab piik nan banlee na, ŋaan saakɔɔ yenɔkɔɔe din be ki tee bi kura saakɔɔ, ki gorii Israel tingbouŋ kur paak.
Biaŋinba ki Solomonn mɔkint tant
20Israel nan Juda niib din yab ki tee nan mɔkgbianu tanbiinii nae, ki di, ki nyu ki mɔk parpeenn. 21Solomonn yent din nyii Yufrates mɔkir ki saan tuu Filistia nan Ijipt teeb kpaar. U yent niib kur din pa lampo ki teen ŋɔɔe, ki tee u jiamm, u manfoor ni kur.
22Solomonn nba din loon jeet biaŋinba daar nɔɔk ni din tee yonŋanin ankɔra piinlee nan ŋanlee-e, nan dii yon ankɔra piinna nan ŋanŋmu, 23nan nei nba ki bi joomm ŋaak ni piik, nan nei nba ki bi kpaarib muuk ni piinlee, nan pei kobik, ki pukin piarii booru booru nan korii.
24Solomonn din dia tiŋ nba be Yufrates mɔkir yonbaa po na kure, laa nyii Tifsa doo ni ki saan yonbaa po ki saa baar Gasa doo. Batnba nba din be Yufrates mɔkir yonbaa po na kur din be u nuu nie. Ŋɔɔ nan digbana nba kook lint na kur din tee yɔɔse. 25U manfoor ni kur, Israel nan Juda niib kur din be bi yamanie, sɔɔ kur nan u kpaab nan u tilontii.
26Solomonn din mɔk taanii nba daar torit taanloa tusaa piinnae, nan taanjakitii taanloa tusaa piik nan ŋanlee. 27Ki u yent saakab piik nan banlee na, sɔɔ kur nan u ŋmaarik, ki u baat nan jeet nba ki kpanbar nan u ŋaak kur saa di. Bi din tuu baat nan linba kur ki kpanbar na loone. 28Bi din tuu baat nan dimɔnii nan kinkaka, siaminba ki bi sii loone, yent kur ni saakɔɔ nan u daar, ki bi dint taanii nba daar taantorit na, nan bonkobit nba tuun toona na.
29Yennu din tur Solomonn yanfoon nan sukuru nan bannu, ki li kaa bikinu. 30Solomonn din sub ki gar yandamm nba din nyii yondo po nawa, ki bia sub ki gar Ijipt tiŋ ni subindamm kura. 31Ŋɔɔe din sub ki gar nisaarii kur. U din sub ki gar Esra nirɔ Etann, nan Mahol waas nba tee Hemann nan Kalkol nan Darda na, ki u sann tant digbanlia kur po. 32Solomonn din pak bardindena tusaa ŋantaa, ki u yanii gar tusira. 33U din pak tiinii nan bonpipiat po, laa jii Lebanonn kpekii nan bonpipiat nba pia dikpina paak, ki bia pak bonkobit nan nɔɔnii nan bonbubɔkit nan janii po. 34Batnba nba be durinya kur po din gbat u yanfoon maŋ po, ki tun toomii a bin gbiint u mɔmaan maŋ.
5Biaŋinba ki Solomonn teen siir a wun maa Yenjiantu ŋasaakak
1Taya kpanbar Hiram poŋ din tuu tee kpanbar Defid yɔɔkewa. Waa tan gbat nan Solomonn dii u baa Defid naan yoo nba, ki u tun u taatara Solomonn boor. 2Ki Solomonn jiin mɔmaan na ki tur Hiram a: 3“A mi nan kunkɔna nba ki n baa Defid din kɔn nan datai doi nba kook lint na paake teen ki u ki fit maa jiantu ŋasaakak ki tur u Yomdaanɔ Yennu, halii nan Yennu nba din tan nyann u datai maŋ kur. 4Ŋaan mɔtana n Yomdaanɔ Yennu tur parmaasir doo kur powa. N ki mɔk datai, ki jaŋmaanii kaa ki jiin kpikpiruk po. 5Yennu din senn mɔsonn ki tur n baa Defid a, ‘A bija nba ki a tan sii kaa a manfoor ni ki man jii a naan ki turɔ nae tan saa maa jiantu ŋaak ki turin.’ Mɔtana n loon man maa jiantu ŋaak nba ki bi sii jiantir n Yomdaanɔ Yennu leŋe. 6Li paak, tumin a jab Lebanonn ki bin saa chɔɔ kpekii turin. Ŋamm nan n jabe sii lakin tuun, ki fii loon man pa biaŋinba ki tura, n saa pa li biaŋe. A mi nan n jab ki mi tichɔɔnu nan a jab nba mi biaŋinba na.”
7Hiram nba din gbat Solomonn maan maŋ, u paar din maŋ bonchiann, ki u yet a, “Pakin Yennu man nan waa tur Defid bonjak nba sub bonchiann, ki u gaar u naan ki ji tee digbanjaann na kpanbar na.” 8Ŋanne ki Hiram tur Solomonn mɔmaan na a, “N gbat a mɔmaan nawa, ki teen siir nan man tun linba kur ki a loon, ki saa tur kpekii nan naajii. 9N jab saa jii daat maŋ Lebanonn ki saan nann mɔkgbeŋir paak, ki saa lor lor ki pukin mɔkgbeŋir maŋ paak, ki lin tɔkin nyun ki sik baar faa loon sian. Li-i baar leŋ, n jab na saa lotir ki jii tur a jab na. A toonn sii tee fii teen n jab na jeete.”
10Hiram din tur Solomonn kpekdaat nba ki u loon kur; 11ki Solomonn mun tur Hiram dii nba ki bi dia tee boroboro na, ki li tee baajii tusaa piinna nan ŋanna, ki bia turɔ olif tiinii kpan, ki li tee galint tusaa kobik nan piik, ki u dint u jab binn kur.
12Yennu din dia u mɔsonn na ki tur Solomonn yanfoon. Manu din be Solomonn nan Hiram sinsuuk ni; ki bi senn mɔsona ki tur leeb.
13Kpanbar Solomonn din nyinn jab tusaa piintaa Israel tiŋ ni, ki teemm mukir toontunna, 14ki jii Adoniram ki teenɔ bi saakɔɔ. U din bɔkitib koonn muntaae tusaa piik piik, ki koonn kur tuu di ŋmaarik Lebanonn, ŋaan jen ki tan di ŋmaarii ŋanlee ŋaak ni. 15Solomonn bia din mɔk jab tusaa piinniin, ki bi be jɔɔt paak ki koi tana, ki tusaa piinlore mun jikit, 16ki jab tusaa ŋantaa nan kobii ŋantaa mun tee toonn tɔɔndamm, ki gorii toonn na. 17Kpanbar Solomonn din tur mɔb, ki bi kpeer tangbeŋa nba ŋan, ki li tee Yenjiantu ŋasaakak na fiakir yar. 18Solomonn toontunna, nan Hiram toontunna, nan Biblos doo ni niibe din ŋamm tana nan daat nba saa maa jiantu ŋasaakak na.
6Biaŋinba ki Solomonn maa Yenjiantu ŋasaakak na
1Israel teeb nba din nyii Ijipt na, li bina kobii ŋanna nan piinniin poor po, ki tee Solomonn nba din dii Israel naan li bina ŋanna ŋmaarii ŋanlee ni, ki bi yi ŋmaarik maŋ Sif, ki Solomonn piin Yenjiantu ŋasaakak na maanu. 2Li nɔɔk ni fɔkint din tee taakaabii piintaa, ki li yarimu tee taakaabii piik, ki li sanpaapo fɔkint mun tee taakaabii piik nan ŋanŋmu. 3Kunkɔɔboor diiuk na din tee taakaabii ŋanŋmu, ki tur nan ŋasaakak na, ki li yarimu tee taakaabii piik. Li yarimu maŋ nan diiuk na tiɔŋ din jame. 4Dikpina na din mɔk fɔnae loka ni, ki li waar nanyer po ŋaan yab nɔɔk ni. 5U bia din maa ditɔɔtii, ki li deen Yennu ŋasaakak na loka ni nan lanpoor po dikpina, ki ditɔɔtuk kur fɔkint sanpaapo tee taakaabii ŋanlee, 6ki tiŋ po diit na kur yarimu tee taakaabii ŋanlee, ki sinsuuk ni yara na yarimu tee taakaabii ŋantaa, ki linba joont na yarimu tee taakaabii ŋantaa nan waan. Ŋasaakak na paapo maarii din farin ki gar tiŋ po maarii, a lin te ditɔɔtii na n fit tɔɔn ŋaan ki li yɔkaa daa kɔɔ dikpinn na ni.
7Tana nba ki bi din jii maa jiantu ŋasaakak maŋ na, bi din ŋammir tankpeer-boorewa, a lin te ki jaar nan pai nan kut fuut daa be siaminba ki bi maa ŋaak maŋ na.
8Tiŋ po diiuk na tammɔb din be jiantu ŋasaakak na diitu poe, ki taaŋmaata be ki do diiuk nba waa ŋanlee na ni nan ŋantaa na ni. 9Kpanbar Solomonn din gbenn jiantu ŋasaakak na maanu, ki jii kpek taabii ki pin ŋaak maŋ. 10Ki ditɔɔtii ŋantaa nba ki li kur fɔkint sanpaapo tee taakaabii ŋanlee na, bi din maar ki dennir jiantu ŋasaakak na nanyer po dikpinne, ki jii kpek taabii ki turir.
11Ki Yennu yet Solomonn a, 12“Li-i tee ki a sak n sennii nan n wannu, n saa tun mɔsonn nba ki n din senn ki tur a baa Defid na ki tura. 13N sii be nan n niib Israel teeb, jiantu ŋasaakak nba ki a maa na ni, ki n bia kan ban nyikib.”
14Ki Solomonn gbenn Yenjiantu ŋasaakak na maanu.
Ki jiin ŋasaakak na nɔɔk ni ŋammu po
15Bi din jii kpek taabiie ki piin nɔɔk ni dikpinn na, laa nyii li tiŋ po ki saa tuu paapo, ki jii naajiik taabii ki ŋamm diiuk na tiŋ ni. 16Diiuk nba be nɔɔk ni ki bi yi kasii yaa kasii boor na, bi din maar jiantu ŋasaakak na linn poe. Li fɔkint din tee taakaabii piike, ki bi jii kpek daat ki chaan ki bɔkitir, ki daat na nyii paapo ki saa tuu tiŋ. 17Diiuk nba din be kasii yaa kasii diiuk na tɔɔnn po na fɔkint din tee taakaabii piinlee-e. 18Kpek taabii nba din chaa ki tee dikpina na, bi din jab daat na paake, ki li naan tipuuk nan lena. Bi din jii kpek taabiie ki piin ŋaak na nɔɔk ni dikpina kur, ki li te tana na ji ki nyɔɔni.
19Ki kasii yaa kasii diiuk nba ki bi ŋamm ŋaak na nɔɔk ni na tee siaminba ki bi sii sent mɔlor lakir na. 20Diiuk na fɔkint din tee taakaabii piike, ki li yarimu tee taakaabii piik, ki li fɔkint sanpaapo tee taakaabii piik, ki bi taan li kur po nan salima. Bi din jii kpek taabiie ki piin maruŋ binbintir na. 21Bi din jii salimae ki taan jiantu ŋasaakak na nɔɔk ni, ki jii salima jarit ki jɔnn nɔɔk ni diiuk na tammɔb paak, ki nɔɔk ni diiuk maŋ mun bia taan nan salima. 22Jiantu ŋasaakak na nɔɔk ni kur, nan maruŋ binbintir nba be kasii yaa kasii diiuk ni na din taan nan salimae.
23Bi din jii Olif daate ki nan bona nba mɔk kpinkpant banlee, ki teemm kasii yaa kasii diiuk na ni, ki bi paapo fɔkint tee taakaabii ŋanŋmu. 24-26Bi din jame ki bia naan. Bi din mɔk kpinkpant ŋanlee-lee, ki kpinkpouŋ kur fɔkint tee taakaabii ŋanlee nan waan. Ki kpinkpouŋ kpiŋ nan kpinkponleeuk kpiŋ fɔkint tee taakaabii ŋanŋmu. 27Bi din sennib kasii yaa kasii diiuk na nie, ki bi bɔɔk leeb, ki bi kpinkpant nba tian ŋanlee na chet leer, diiuk na sinsuuk ni, ki ŋanlee na mun siit dikpina. 28Ki bi jii salima ki taan bona nba mɔk kpinkpant na.6.28 Bi maan ni, bi yib “cherubime”, ki bi naan bonkobit, ŋaan mɔk kpinkpant.
29Jiantu ŋasaakak na nɔɔk ni dikpina nan nɔɔk ni diiuk na dikpina, bi din nan bona nba mɔk kpinkpante, nan kaatii, nan tipuuko li paak. 30Nan sakii paaka din tee salimae.
31Bi din jii olif taabiie ki kpaa gankpaaba, ki kɔɔn kasii yaa kasii diiuk na tammɔb, ki tammɔb na yur paak tee bonporiŋ. 32Bi din faŋ gana na nan bonninnant nba tee bona nba mɔk kpinkpante, nan kaatii, nan tipuut, ki jii salima ki taan gana na, nan bona maŋ, nan kaatii na. 33Tammɔb nba kɔɔ jiantu ŋasaakak ni na, bi din jii olif daate ki teen li ganchaata bonpaba. 34Bi din jii naajiik daate ki kpaa ganpɔbinkara ŋanlee, 35ki nan kaatii nan tipuut nan bona nba mɔk kpinkpant li paak, ki taanir nan salima.
36Bi din ŋamm dindouŋo jiantu ŋasaakak na tɔɔnn po, ki maa joona ki loon; joona maŋ, bi din tuu teen tanchaabii ŋantaae, ŋaan wei nan kpek daat chaabu.
37Bi din fɔkin ŋaak na ŋmaarik nba waa ŋanlee ni ki bi yir Sif na nie, Solomonn naan bina ŋanna ni. 38Ki ŋmaarii ŋanniin ni, li ŋmaarike ki bi yi Bul, Solomonn naan bina piik nan yenn ni, ki bi gbenn Yenjiantu ŋasaakak na maanu toona kur, nan baa din lor na. Solomonn din jii bina ŋanlore-e ki maa jiantu ŋasaakak maŋ.
7Ki jiin Solomonn ŋaak maanu po
1Solomonn din jii bina piik nan ŋantaae ki maa u tiɔŋ ŋaak. 2-3Ki digbeŋir nba ki bi din jii Lebanonn fɔɔr ni daat ki maa na fɔkint tee taakaabii piinŋmu, ki li yarimu tee taakaabii piinlee nan ŋanŋmu, ki li fɔkint paapo tee taakaabii piik nan ŋanŋmu. Li din mɔk kpek dachaata chaabii ŋantaae, ki chaabu kur tee dachaata piik nan ŋanŋmu, ki kpek dapaatii bia paa li paak. Bi bia din jii kpek daate ki pin, ki li tant ki baar bonbibirit diiuk nba ki dachaata diar na. 4Ki dikpinjara ŋanlee na din mɔk takorbona chaabii ŋantaa-taa. 5Ki ganchaata nan takorbonchaata na tee bonpaba, ki takorbona nba be chaabii na took leer.
6U din teen kinkarboor, ki li fɔkint tee taakaabii piinlee nan ŋanŋmu, ki li yarimu tee taakaabii piik nan ŋanŋmu. U din maa dibik li tɔɔnn po, ki dachaata dia dibik na ki li pin.
7Bi din maa naakuuk, ki li tee siaminba ki u naan gbant be, ki u kaar bu maan, ki bi yir Buut Diiuk. Bi din jii kpek taabiie ki senn dɔkin li dikpina, ki piin tiŋ po ki saa tuu yɔkaa.
8Ki Solomonn didɔɔtuk nba be barbudiiuk na poor po na, u din maar nan baa maa dileet nae. U bia din maa li ŋaaboorue ki tur u ŋaapoo nba tee Ijipt kpanbar bipoo na.
9Maarii na kur, ki kpab nan ŋaak na dindongbeŋir, bi din jii tanŋanae ki maa, laa nyii li fiakir ki saa tuu li paapo. Bi din ŋamm tana maŋ jɔɔr paakewa. Bi din bikine, ki jii sirik ki kpeer ŋamm li nɔɔk ni nan li nanyer po kur. 10Bi din ŋamm tangbeŋa na jɔɔr paake ki jii teen li fiakir, ki tanyena fɔkint tee taakaabii ŋanna-na, ki leer nba mun tee taakaabii ŋanŋmu-ŋmu. 11Bi din bikin ki ŋamm tanliae ki paan li paak, nan kpek daat. 12Kpanbar ŋaadindouŋ nan Yenjiantu ŋasaakak nɔɔk ni dindouŋ, nan jiantu ŋasaakak na tammɔkɔɔkir na maarii kur, bi din tuu teen tana guunu muntaae ki paan kpek daat chaabu.
Ki jiin Huram toonn po
13Ki kpanbar Solomonn tun ki yiin Huram, wunba tee saauk daanɔ, ki be Taya doo ni, ki din mi kutmɔnt toonn bonchiann na. 14U baa din nyii Taya-e, ŋaan li yoo maŋ u baa din kaa u manfoor ni, u mun bia din tuu tee wunba mi kutmɔnt toonne. U naa mun din tee Naftali booru ni nirɔe. Huram din tee saauk toontunnɔ nba mɔk yame, ki bia mɔk bannu, ki u din sak Solomonn yiinii na, ki sii tee sakurteeb kur saakɔɔ.
Ki jiin kutmɔnt toota ŋanlee na po
15Ki Huram ŋamm kutmɔnt toota ŋanlee, ki li fɔkint sanpaapo tee taakaabii ŋanyia, ki gbeŋ taakaabii ŋanloob, ki jiir senn kpian Yenjiantu ŋaak na tammɔb. 16U bia din jabir kutmɔnt ŋanlee ki yirin dachaata ŋanlee nba kpia tammɔb na, ki li fɔkint tee taakaabii ŋanlee nan waan waan. 17U din nan jarite ki li tuuk leer dachaata na paak, 18ki jii kutmɔnt ki ŋamm tilɔɔna ki tabin yenn kɔɔ kur paak.
19U din jii kutmɔnt ki jabir, ki li naan tipuuk, ki li fɔkint tee taakaabii ŋanlee, 20ki jii tɔɔn dachaata nba ki li yura tee bonkunkuna na paak. U din jii kutmɔnt tilɔɔna nba ki u ŋamm nae ki tɔɔnir, chaabu kur kobik kobik dachaatir kur paak.
21Huram din jii kutmɔnt dachaata na ki sennir jiantu ŋasaakak na tammɔb boore. Linba din be diitu po na sann tee Jakinn,7.21 Bi maan ni, Jakinn nan “u sent” mɔbona naane. ki linba be gaŋ po na sann mun tee Boas.7.21 Bi maan ni, Boas nan “u paŋ paak” mɔbona naane.22Ki kutmɔnt nba ki u ŋammir ki li naan tipuuk na mun tɔɔ dachaata na paak.
Ki dachaata na toonn ji gbenn.
Ki jiin kutmɔnt nyunbuuk po
23Huram din maa kutmɔnt nyunbuuk ki li tee bonkunkunn, ki li sumiiu tee taakaabii ŋanlee nan waan, ki yarimu nɔɔk ni tee taakaabii ŋanŋmu, ki li loka ni yarimu tee taakaabii piik nan ŋanŋmu ki lint. 24Li nanyer po mɔgbana paak, ki u nan kutmɔnt lena ki sennir chaabii ŋanlee, ki li kur nan nyunbuuk na tee yomm. 25Nyunbuuk na din tɔɔ kutmɔnt naajai piik nan banlee yur paake. Bantaa din tor bi numm niigaŋ poe, ki bantaa tor yonbaa po, ki bantaa tor niidiitu po, ki bantaa tor yondo po. 26Nyunbuuk maŋ kpakiiu din tee nan niibifoouk fɔkint nae, ki li mɔgbana tee nan buuk yar nba tee biaŋinba na, ki li mɔgbankookii naan tipuuk. Nyunbuuk maŋ kɔɔ nyun nan bokit tusaa ŋanlee nawa.
Ki jiin kutmɔnt torit po
27Huram bia din nan kutmɔnt torit piik. Li kur fɔkint din tee taakaabii ŋanlee-lee, ki li yarimu tee taakaabii ŋanlee-lee, ki li fɔkint paapo tee taakaabu nan waan waan. 28Bi din jii dapabae ki kpaa tukin leer paak ki teenir torit. 29Ki yanbɔra ninnant nan naajai ninnant nan bona nba mɔk kpinkpant ninnant be linba ki bi jii teen torit na paak. Bonninnant na paapo nan li tiŋ po, bi din nan bonninnanliae. 30Toruk kur din mɔk kutmɔnt fiia ŋannae nan kutmɔnt aksir. Li lɔtii ŋanna na, kutmɔnt guuta din be ki guu kutsɔŋ na, ki guuta na paak ki bi nan bonninnant. 31Toruk kur din mɔk kantue, ki kutsɔŋ saa fit tɔɔn li paak. Kantu na dokiiu din tee taaŋmauŋ nan bonjinne, ki li tiŋ po tee niibatu. Bi din nan bonninnante ki lint. 32Li fiia kpakiiu din tee taaŋmant ŋanlee-e. Li din be torit na lɔŋ nie, ki li aksir tur nan toruk na. 33Li fiia na din naan taantorit fiiae, ki li aksir nan sipukis nan li tukinya kur tee kutmɔnt. 34Toruk kur din mɔk dabɔɔna nba diar ŋannae tiŋ po lɔtii na ni, ki ŋann nan toruk na tur leer. 35Bonsiar din be li yur paak, ki li yarimu tee nuubatu, ki linba diar ki lintir na, li bondiakara na nan daat na tur nan torit na yomm. 36Bi din nan bona nba mɔk kpinkpante bondiakara nan daat na paak, nan yanbɔra nan kaatii siaminba kur ki yiar be, ki bia jab jab li kpinii. 37Nna bannue ki bi din nan torit na, bi kur din jame ki naan, ki bia taa booru.
38Huram bia din nan tatilaŋmanbana piik, ki toruk kur mɔk tatilaŋmanbann. Ki li yarimu tee kpinkpandukina ŋanna na, ki kɔɔ nyun bokit piinna na. 39U din senn torit ŋanŋmue niidiitu po, ki senn ŋanŋmu nba biar na niigaŋ po, ki jii nyunbuuk na ki senn niidiitu po ki jiin yondo po.
Bona nba din be Yenjiantu ŋasaakak na nie na
40-45Huram bia din ŋamm boba nan sofira nan senii. U din gbenn toonn kur nba be Yennu ŋasaakak na ni, ki kpanbar Solomonn wannɔ a wun tun na. Waa din tun linba maŋe na:
Toota ŋanlee
nan li bona nba naan ŋmanii ki be toota na paak,
nan jarit nba ki bi luur ki li tuuk leer na,
ki paan dachaatir kur paak nan kutmɔnt tilɔɔna kobii ŋanna,
ki li kur tɔɔ chaabii ŋanlee-lee, ki lint dachaatir kur,
nan torit piik
nan tatilaŋmanbana piik
nan nyunbuuk
nan naajai ninnant piik nan banlee, ki bi deen nyunbuuk na,
nan boba nan sofira nan senii.
Huram din jii kutmɔnte ki ŋamm bona nba na kur ki tur kpanbar Solomonn, a lii be Yenjiantu ŋasaakak na ni. 46Kpanbar na din te ki bi ŋamm li kur, yɔkboouk nba be Sukof nan Saretann doi sinsuuk ni, Jɔɔdann mɔkir baauk ni na. 47Solomonn din ki te ki bi bikin kutmɔnt na yabinti, kimaan li din yab bonchiann, li paak, bi ki bann laa tee biaŋinba.
48Solomonn bia din te ki bi teen salima bona na, Yenjiantu ŋasaakak na ni: li maruŋ binbintir, nan teebul nba ki bi paa boroboro nba ki bi teen Yennu na, 49nan fitsenta piik nba see kasii yaa kasii boor ni na, ki ŋanŋmu be niidiitu po ki ŋanŋmu be niigaŋ po, nan tipuuk, nan fita, nan mubabtii, 50nan nyubitii, nan fita bonŋmakint kara, nan senii, nan senii nba ki bi sii jokit bonnunubit leŋ, nan sipai nba ki bi mɔi muu, nan kasii yaa kasii diiuk na gantabita, nan Yenjiantu ŋasaakak na nanyer po gantabita. Bi din ŋamm linba na kur nan salimae.
51Yoo nba ki kpanbar Solomonn gbenn Yenjiantu ŋasaakak na ni toona, u din jii linba kur ki u baa Defid din jii ki tur Yennu nae, ki kɔɔn bonbibirit diit na ni, li salimpeena nan li salimmɔna nan bona nba kur be.
8Biaŋinba ki bi baar nan mɔlor lakir na Yenjiantu ŋasaakak na ni
1Ki kpanbar Solomonn yiin Israel booru saakab nan naakuut saakab kur a bin baar u boor Jerusalem, ki tan jii Yennu mɔlor lakir na, Sayɔnn nba tee Defid digbann na ni, ki saan nann Yenjiantu ŋasaakak na ni. 2Ki bi kur tikir lanbont jaamm na sakir ni, ŋmaarii ŋanlore nba ki bi yi Etanim na ni. 3Tɔɔndamm na kur nba tikir yoo nba, ki mannteeb na wokit mɔlor lakir na, 4ki jii saan nann ŋasaakak na boor. Ki Liifai teeb nan mannteeb na bia jii Yennu lanbouŋ na nan li bona kur, ki saan nann jiantu ŋasaakak na boor, 5ki kpanbar Solomonn nan Israel niib na kur lakin mɔlor lakir na boor, ki mann maruŋ, ki kpii pei nan nei bonchiann, bonkobit na din kaa kann. 6Li poor po, ki mannteeb na jii mɔlor lakir na ki kɔɔn ŋasaakak na ni, ki saa bir kasii yaa kasii na ni, bona nba mɔk kpinkpant na lɔuŋ ni, 7ki bi kpinkpant piin lakir na, nan daat nba ki bi puun lakir na ki jii na. 8Wunba kur set ki yekin tammɔb ki took kasii yaa kasii boor na saa fit la daat na joot po, ŋaan wunba set gann po ŋarin kan fit la. (Daat maŋ bia daa be leŋ nan dinna.) 9Siar din kaa mɔlor lakir na ni ki pukin tanpatlai ŋanlee nba ki Moses din kpeen Sainai jɔɔr boor na, siaminba ki Yennu din lor mɔlor nan Israel teeb, yoo nba ki bi din nyii Ijipt na.
10Yoo nba ki mannteeb din nyii jiantu ŋasaakak na ni, ki sanpagbouŋ gbee yent diiuk na, ki nyirii, kimaan Yennu baakir be u ŋaak ni. 11Ki mannteeb ji gbar bin ŋmat kɔɔ ki saa tun bi toona. 12Solomonn din miar Yennu a:
“Fin Yennu-e jii yonpeeuŋ na ki teenir sanpagbouŋ ni,
ŋaan ki a loomm ni ki a gann ki be sanpagbant ni nan bunbɔnn ni.
13Mɔtana, n maa jiantu ŋasaakak nba yabe ki tura,
siaminba ki a sii be yaayoo siiyoo.”
Biaŋinba ki Solomonn pak maan ki tur niib na
14Niib na nba see leŋ na, ki kpanbar Solomonn ŋmant u numm ki torib, ŋaan miar Yennu piisin bi paak. 15U din yet a, “Pakin Israel teeb Yomdaanɔ Yennu. U dia u mɔsonn nba ki u din senn ki tur n baa Defid, yoo nba ki u din yet a, 16‘Laa nyii yoo nba ki n din nyinn n niib Ijipt tiŋ ni na, n din ki gann digbansiar Israel tiŋ na ni ki li tee siaminba ki bi saa maa ŋasaakak kii jiantirimi, ŋaan n gann fin Defid-e maa fii dia n niib.’ ”
17Solomonn din ŋamm yet a, “N baa Defid din lor nan wun maa ŋasaakake ki bii jiantir Israel teeb Yomdaanɔ Yennu leŋ. 18Ŋaan ki Yennu yetɔ a, ‘A mɔk mɔnii nan faa loon fan maa jiantu ŋaak ki turin na, 19ŋaan a kan ban maari. A tiɔŋ bijae tan saa maa n jiantu ŋaak maŋ.’
20“Ki mɔtana, Yennu dia u mɔsonn maŋ. Mine gaar n baa ki tee Israel teeb kpanbar, ki bia maa jiantu boor ki tur Israel teeb Yomdaanɔ Yennu. 21N bia ŋamm siar boor Yenjiantu ŋasaakak na ni, ki li tee mɔlor lakir na nba be sian, mɔlor lakir nba ki tanpatlai ŋanlee be li ni na, ki tee linba ki bi din sɔb mɔlor nba ki Yennu lor nan ti yeejamm, yoo nba ki u din nyinnib Ijipt na.”
Ki jiin Solomonn Yenmiaru po
22Niib na numm ni ki Solomonn saan set binbintir na tɔɔnn po, ki donn nii 23ŋaan miar Yennu a, “Israel teeb Yomdaanɔ Yennu, yensau ji kaa sanpaapo koo tingbouŋ na ni, ki tee nan fin na. A dia a mɔlor nan a niib, ki bia wantib a lomm, yoo nba ki bi sak a mɔb nan bi para kura. 24A dia a mɔsonn nba ki a din senn ki tur n baa Defid na, kimaan dinna a mɔbonn kur teen mɔniiwa. 25Ki mɔtana, Israel teeb Yomdaanɔ Yennu, n meia nan a bia dia mɔsonleer nba ki a din senn ki tur n baa, ki yet nan yoo kur u yaaboonne sii yɔɔ tee Israel kpanbar, li-i tee ki bi yɔɔ saak a mɔb nan waa din saak biaŋinba na. 26Li paak, Israel teeb Yennu, ŋaant ki bont kur n tun nan barmɔnii nan faa senn ki tur n baa Defid, wunba din tee a toontunnɔ na.
27“Ŋaan Yennu, a set saa fit kii be tingbouŋ na paaka-a? Sanpaak na kur gbaa ki yarin ki jaŋ nan fii be leŋi, ki nlee ŋasaakak nba ki n maa na sii yarin ki jaŋani? 28N Yomdaanɔ Yennu, n tee a toontunnɔe. Gbiintir n miaru, ki tun maa mei ki loon linba dinna na. 29Ii guu ŋasaakak na yonnu nan nyiɔk kur, li tee siaminba ki a gann, a bii jiantirae. Mi-i set tor ŋasaakak na yoo nba ki miara, fan gbiint n miaru. 30A gbat n miaru nan a niib miaru yoo nba ki bi set tor ŋaak na po ki miara. Faa be a binbeboor yendɔuŋ ni na, a gbat ti miaru ki nyik chab ti biit.
31“Li-i tee ki bi yet a nirɔ tun ki biir u lɔɔ, ki bi baar nanɔ a maruŋ binbintir boor, ŋasaakak na ni, a wun por mɔb nan u ki biir siar, 32Yennu, faa be yendɔuŋ ni na, a gbiint ki bu ki tur a daaba. A dat wunba mɔk biit na tubir ki lin jaŋɔ, ŋaan nyik wunba mɔk mɔnii na.
33“Li-i tee ki a niib Israel teeb datai nyannib, kimaan baa tun ki biira na paak, ki bi jen a boor ki baar ŋasaakak na ni, ki miara nan sikin-n-mɔŋ ki loon nyikin chab, 34faa be yendɔuŋ ni na, a gbat bi miaru maŋ. Nyikin chab a niib ki jen namm tiŋ nba ki a din jii ki tur bi yeejamm na ni.
35“Li-i tee ki a niib tun ki biira, ki a soor saak, ki bi nyik bi yanbɔmm ki set tor ŋasaakak na ki miara nan sikin-n-mɔŋ, 36faa be yendɔuŋ ni na, a gbiint bi miaru, ki nyik chab bi kpanbar yanbɔmm nan ŋamm Israel teeb yanbɔmm, ki wannib ki bii tuun linba ŋan. Li poor po ki fin Yennu n te ki saak n baa a tingbouŋ na paak, tingbouŋ nba ki a tur a niib ki li yɔɔ tee bi faar na.
37“Li-i tee ki kon baa tiŋ na paak, koo ki yiarbiiuk baar, koo ki wɔruk baar ki koor bonbuburit, koo ki naasuut baar, koo ki a niib datai worib, koo ki yiarii nan baatuk baar bi sinsuuk ni, 38fan gbiint bi miaru. Li-i tee ki a niib Israel teeb yenɔ dudukit daamiiɔ, ki u be parbiir ni, ki bi tant bi nii jiantu ŋasaakak na po ki miara, 39fan gbiint bi miaru maŋ. Faa be a binbeboor yendɔuŋ ni na, a gbiint bi miaru, ki nyik chabib, ŋaan sommib. Fin kɔɔe mi nisaarik yan nan u dudukit. A teen sɔɔ kur linba jaŋitɔe, 40ki li te ki a niib saak a mɔb yoo kur nba ki bi be tiŋ nba ki a din tur ti yeejamm na ni.
41-42“Li-i tee ki digbangann nirɔ nba be banfɔkira gbat a sanjaann na po, nan toonjaana nba ki a tun ki tur a niib, ki baar a wun jianta ki miara, a jiantu ŋasaakak na boor, 43fan gbiint u miaru. Faa be Yendɔuŋ ni na, a gbat u miaru ki tun linba ki u loon, ki nibooru kur nba be tingbouŋ na ni saa banna, ki sak a mɔb, nan a niib Israel teeb nba tuun na. Ŋanne ki bi saa bann nan jiantu ŋasaakak nba ki n maa nae set tee siaminba ki bi sii jiantira.
44“Li-i tee ki a yet a niib a bin saan kɔn nan bi datai, ki bi miara, baa lek be siaminba kur, ŋaan set tor digbann nba ki a gann na po, nan jiantu ŋasaakak nba ki n maa ki tura na, 45fan gbiint bi miaru. Faa be yendɔuŋ ni na, a gbat bi miaru ki turib nyannu.
46“Li-i tee ki a niib tun biit ki jiin a po, sɔɔ poŋ kaa ki ki tuun biiti, ki a wutoor doo, ki a te ki bi datai nyannib, ki teemm yommii, ki saan namm digbangann ni, digbann na-i lekii be banfɔkira, 47fan gbiint a niib miaru. Baa be tiŋ na ni, bi-i nyik bi yanbɔmm, ŋaan miara ki fiit bi biit nan baa tee nɔɔntont nan yanbɔndamm biaŋinba, Yennu, fan gbat bi miaru. 48Li-i tee ki bi mɔ kɔɔ bi biit paak nan barmɔnii, tiŋ maŋ ni, ki set tokin tiŋ nba ki a din tur bi yeejamm na, nan digbann nba ki a gann na, nan ŋaak nba ki n maa ki tura na, 49fan gbiint bi miaru. Faa be a binbeboor yendɔuŋ ni na, a gbat bi miaru, kii mɔk ninbatinu namm. 50A nyik chab bi biit nan bi mɔyêtuk, ki ŋaan bi datai-ii be namm binbeŋ nba ŋan. 51Bi tee a tiɔŋ niibe, niib nba ki a din nyinnib Ijipt, siaminba ki biak bonchiann be na.
52“Yabint Yennu, ii mɔk ninkpabauŋ yoo kur, a niib Israel teeb nan bi kpanbar paak, kii gbia bi miaru yoo nba kur ki bi yiina ki loon sommir. 53Fine gannib booru kur sinsuuk ni, a bii tee a niib nan faa din pak a toontunnɔ Moses ki u pakib, yoo nba ki a din nyinn ti yeejamm Ijipt tiŋ ni na.”
Miarjoontik
54Solomonn nba miar Yennu ki gbenn, ki u set maruŋ binbintir na tɔɔnn po, siaminba ki u bo gbaan ŋaan donn u nii sanpaapo na, 55ki pak nan kunkɔsaakar, ki teen Yennu piisin niib nba kur lakin leŋ na paak. U din yet a, 56“Pakin Yennu nba tur u niib parmaasir nan waa din pak a u saa tun na. U dia u mɔsonŋana nba ki u din tur u toontunnɔ Moses na. 57Ti Yomdaanɔ Yennu-ii be nan timm, nan waa din be nan ti yeejamm biaŋinba na. U daa ban nyikitit koo ki tammit ti po; 58wun te ki tii saak u mɔb, ki lin te ki tii be nan waa loon tii be biaŋinba na, kii dia u sennii nan u wannu nba ki u din tur ti yeejamm na. 59Ti Yomdaanɔ Yennu-ii yɔɔ kii tian miaru nan baruŋ nba ki n turɔ na, kii mɔk ninbatinu nan Israel teeb nan bi kpanbar yoo kur, nan baa sii loon linba daar kur, 60ki tingbouŋ na niib kur n bann nan Yennu kɔɔe tee Yennu, ki sɔɔ kaa ki pukin. 61Yimm nba tee u niib na, yii yɔɔ kii saak u mɔb, kii saak u sennii nan u wannu nan yaa tuun biaŋinba mɔtana na.”
Biaŋinba ki bi jii jiantu ŋasaakak na ki tur Yennu
62Tɔn, ki kpanbar Solomonn nan niib na kur mann maruŋ ki tur Yennu. 63U din kpii nei tusaa piinlee nan ŋanlee, nan pei tusaa kobik nan piinlee, ki li tee weinanleeb Yenpiinii. Nna bannue ki kpanbar na nan niib na kur din jii jiantu ŋasaakak na ki tur Yennu. 64Li daar maŋ ki u bia ŋamm dindonjouk na sinsuuk ni nan jiantu ŋasaakak na tɔɔnn po. Leŋe ki u mann maruŋ nba jokit muu munn na, nan jeet Yenpiinii nan bonkobit kpapana, ki li tee weinanleeb Yenpiinii ki tur Yennu. U din mann maruŋ maŋ leŋ, kimaan kutmɔnt maruŋ binbintir nba ki u maa na din waab nan Yenpiinii na kura n paana.
65Ki Solomonn nan niib na kur dii lanbont jaamm, jiantu ŋasaakak na boor daa ŋanlore. Nibur din lakin leŋ, ki nyii Hamaf lɔɔnu nba be niigaŋ po na, nan Ijipt kpaar nba be niidiitu po na. 66Daaŋanniin daar ki Solomonn kunn niib na, ki bi kur dontir Yennu ki kun, kimaan piisin nba ki Yennu teen u toontunnɔ Defid nan u niib Israel teeb paak na.
9Biaŋinba ki Yennu ŋamm dɔkit Solomonn paak
1Kpanbar Solomonn nba maa Yenjiantu ŋasaakak, nan naan ŋaak, nan linba kur ki u loon wun tun na ki gbenn yoo nba, 2ki Yennu ŋamm dɔkit u paak nan waa din tun biaŋinba Gibeonn na, 3ki yetɔ a, “N gbat a miaru nawa. N ŋamm jiantu ŋasaakak nba ki a maa na, ki li tee siaminba ki bi sii jiantirin yaayoo nan yaayoo. N sii goriir ki guur yoo kur. 4Li-i tee ki a saa jiantin nan barmɔnii nan yanŋanin nan a baa Defid nba din tee na, ki saa dia n sennii ki tun linba kur ki n wanna, 5n saa dia mɔsonn nba ki n din senn ki tur a baa Defid, yoo nba ki n din yetɔ nan u yaaboonae sii yɔɔ dia Israel teeb na. 6Ŋaan li-i tee fin koo a yaaboona na yêt n weiu, koo li-i tee ki a yêt n sennii nan n mɔb nba ki n tura na, ŋaan jiantir yenbis, 7ŋann ŋarin n saa nyinn n niib Israel teeb tiŋ nba ki n teemm na nie, ki bia nyik jiantu ŋasaakak nba ki n ŋammir ki li tee n jiantu boor na. Tingbouŋ na ni nisaarii kur saa yisin Israel teeb, ki diab nan nɔɔntont. 8Jiantu ŋasaakak na saa kpant langbenn, ki wunba gar leŋ kur, li saa yaar litɔ, ki u gbanant saa jek ki wun boi a, ‘Bee ki Yennu tun nna ki tur tiŋ na nan jiantu ŋasaakak na?’ 9Ki niib saa jiin a, ‘Kimaan bi nyik bi Yomdaanɔ Yennu nba din nyinnib Ijipt ki baar namm nna nae. Bi baakit yenbise ki jiantirib. Ŋanne teen ki Yennu baar nan biak na bi paak.’ ”
Ki jiin Solomonn nan Hiram mɔlor po
10Solomonn din jii bina piinlee-e ki maa Yenjiantu ŋasaakak nan u naan ŋaak na. 11Ki Taya kpanbar Hiram turɔ kpek nan naajiik daat nan salima nba kur ki u din jii ki tun ŋei na toona. Laa din gbenn yoo nba ki kpanbar Solomonn jii doi piinlee, ki li be Galilii tiŋ ni, ki tur Taya kpanbar maŋ. 12Ki Hiram saan ki saa la doi na, ŋaan u din ki loon doi maŋi. 13Ŋanne ki u yet Solomonn a, “N ninja, doi nae ki a turimi-i?” Li paak ki bi yi doi maŋ Kabul.9.13 Bi maan ni, Kabul nan “yann” mɔbona naane.14Hiram din tur Solomonn salinkuna ki li per bɔtoot kobika.
Linba ki Solomonn tun pukin
15Kpanbar Solomonn din jii ninmɔnne, ki toontunna maa jiantu ŋasaakak nan naan ŋaak na, ki bia jii tant ki gbeen baauk nba be Jerusalem yondo po na, ki bia maa doo maŋ joonjouk. U bia din te ki bi ŋamm maa doi nba tee Hasor nan Megido nan Geser. 16Ijipt kpanbar poŋ din wor Geser ki nyannir ki kpii leŋ niib, ki joor muuwa. Li poor po, ki u jii doo maŋ ki tur u bipoo, ki li tee u poochianpiinii, yoo nba ki u bipoo maŋ din kun Solomonn na. 17Ki Solomonn tan ŋamm maa doo na. U bia din jii ninmɔnne ki maa Bef Horonn nba be tiŋ po na, 18nan Baalaf nan Tamar, ki li be Juda muuk ni, 19nan doi nba ki u birin u jeet, nan doi nba ki u taanii nan u taantorit be na, ki bia maa linba kur ki u loon, Jerusalem nan Lebanonn nan siaminba kur tee u yent. 20-21Solomonn din mian Keenann teeb nba ki Israel teeb ki kpiib yoo nba ki bi din gaar bi tiŋ na yaaboonae. Ŋamme din tee Amor teeb nan Hef teeb nan Peris teeb nan Hif teeb nan Jebus teeb. Bi yaaboona tee yommiie nan dinna. 22Solomonn din ki jii Israel teeb na ki teemm yommii; bi din tee u kunkɔnkɔnnae nan saakab nan ŋmakit-teeb nan taantorit saakab nan taanjakira.
23Saakab kobii ŋanŋmu nan piinŋmue din dia niib nba tuun miar toonn nba tee Solomonn tanmaanu na.
24Solomonn ŋaapoo nba tee Ijipt kpanbar bipoo na nba din nyii Defid doo ni ki baar naan ŋaak nba ki Solomonn maa ki turɔ na ni, li poor poewa ki Solomonn din jii tant ki gbeen baauk nba be Jerusalem yondo po na.
25Binn nɔɔk ni Solomonn din tuu mann mujoonu maruŋ nan weinanleeb maruŋ taar muntaae, binbintir nba ki u maa ki tur Yennu na paak; u bia din jokit bonnunubit ki teen Yennu. Nna bannue ki u din gbenn Yenjiantu ŋasaakak na maanu.
26Kpanbar Solomonn bia din kpaa ŋarint, Esion-geber doo ni, ki li kpia Elaf, ki be Akaba mɔk-kpiŋ, Edom tiŋ ni. 27Ki kpanbar Hiram tun binba tuun mɔkgbeŋir paak toonn ki mɔk li yan na, a bin saan kii tuun nan Solomonn jab nba tuun mɔkgbeŋir paak toona na. 28Ki bi saan nan ŋaruŋ ki saa baar Ofir tiŋ ni, ki jen nan salinkuna, ki li kpaiu tee nan karwanta baajii kobik nan piinloob nawa, ki tan tur Solomonn.
10Biaŋinba ki Sieba poobat saan Solomonn boor
1Ki Sieba poobat gbat Yennu nba te ki Solomonn sann doo biaŋinba, ki baar Jerusalem a wun tan boi Solomonn buboit nba paar, ki bikinɔ. 2U din tɔk nan niib bonchiann nan laagumiinba, ki bi jii bonnunubit, nan tanbinyinyira nba daauk paar, nan salima bonchiann. Waa baar Solomonn boor yoo nba, ki u boi Solomonn buboit nba kur ki u dukin. 3Ki Solomonn jiin u buboit na kur. Siar din kaa ki paar nan Solomonn n wann li paaki. 4Ki Sieba poobat na bann Solomonn yanfoon nba tee, ki bia la naan ŋaak nba ki u maa na. 5U bia din la baa teen jeet nba ki senn ki bi saa di na, nan saakab binbeboor nba ki Solomonn maa, nan waa ŋmakitir u ŋaatoontunna benu biaŋinba, nan tiat nba ki bi lia na, nan toontunna nba baat nan jeet na liant, nan maruŋ nba ki u mann Yenjiantu ŋasaakak ni na, ki li yaar litɔ, ki u gbar foon. 6Ŋanne ki u yet kpanbar Solomonn a, “Maa gbat linba n tiɔŋ doo ni ki jiin a po nan a yanfoon po na, li set tee barmɔniie. 7N daan ki teen yada, ŋaan maa baar n tiɔŋ ki tan la nan n ninbina nae, ki n ji sak, ŋaan n daan poŋ ki gbat li bɔkiri; a yanfoon nan a mɔkint na yab ki gar maa daan gbat linbawa. 8A ŋaapoob yura man bonchiann; ki a toontunna yura bia man nan baa yɔɔ be nana, ki mɔk yaak ki gbiintir a yanfoon maan na. 9N piak dont a Yomdaanɔ Yennu, kimaan u wanna u par nba peen a paak biaŋinbawa, li paak, ki u nyinna ki a tee Israel teeb kpanbar. U lomm nba be Israel teeb paak na kaa gbennu, li paak ki u teena bi kpanbar, a fii diab fanu kii bu barmɔnii buut.”
10Li yoo na ki u jii piinii nba ki u dia na ki tur kpanbar Solomonn: ki salinkuna gar baajii kobika, ki bonnunubit nan tanbinyinyira nba daauk paar mun bia yab halii. Poo na nba din tur Solomonn bonnunubit nba, li din yab ki gar Solomonn nba mi gaar bonnunubit nba kur niib boora.
11(Ki bat Hiram ŋarint nba din jii salima nba Ofir tiŋ ni ki baar nann na, mun din jii langbeŋ daat nan tanbinyinyira nba daauk paar ki tan turɔ. 12Ki Solomonn jii daat na ki teen jaantarii, Yenjiantu ŋasaakak na ni, nan naan ŋaak na ni, ki bia jii teen bonmumɔɔt nba tee kɔna nan duuntii ki tur yanyinna. Ŋanne mantik din tee langbeŋ daŋant nba ki bi mi baar nann Israel tiŋ ni. Sɔɔ bia ji din ki ban la li booru.)
13Solomonn din tur Sieba poobat na linba kur ki u loon ki boi li po, ki linba tee kaar piinii ki u piu na daa ki pukin leŋ. Li poor po ki poobat na nan u poorpo jɔɔmu ŋmat kun Sieba.
Ki jiin kpanbar Solomonn mɔkint po
14Binn kur ni Solomonn tuu la nan salinkuna baajii kobii ŋanŋmu na, 15ki pukin lampo nba ki kpinkpenta pa na po, nan kpinkpouŋ nyɔɔt, nan Arabia tiŋ ni kpanbara nba pa linba ki teenɔ u yent paak, nan Israel tiŋ ni yentnba saakab nba pa linba ki teenɔ.
16Solomonn din kur naagbankɔŋgbeŋa kobii ŋanlee, ki tuu jii nan salinkuna ŋanlore nawa ki taan naagbankɔŋir yennkɔɔ paak. 17U bia din kur naagbankɔŋbis kobii ŋantaa, ki tuu jii salinkuna ŋanlee ki taan naagbankɔŋ yenn. U din jii li kur na ki teenir ŋaak nba ki bi jii Lebanonn tiŋ ni daat ki maa na nie.
18U bia din te ki bi ŋamm naan kok-gbeŋir, ki jii loobnyana ki ŋamm chianyeŋ, ki jii salima ki ŋamm chianleer na. 19-20Naan kok na din mɔk taaŋmaata ŋanloobe ki bi ŋmaat ki do li paak, ki bi bia kpeer yanbɔra ninnant ki senn taaŋmaatir kur kpiŋ, ki yanbɔra ninnant maŋ tee piik nan ŋanlee. Bi din nan naajak yure naankok na poor po, ki nan yanbɔra naankok na gaŋ po nan diitu po. Bi ki mi ŋamm naan kok maŋ booru siar po, tingbouŋ na ni.
21Bi din jii salimae ki ŋamm Solomonn nyunnyubona kur, ki jeteenbona nba be Lebanonn tiŋ ni daat digbeŋir ni na kur tee salima bona. Bi din ki jii salimpeena ki nan siari, kimaan salimpeena din ki tee siar Solomonn yoo na. 22U din mɔk ŋarint, ki u ŋarint nan bat Hiram ŋarint lakin tuun. Ki bina ŋantaa kur ŋarint na din tuu jen nan salimmɔna nan salimpeena nan loobnyana nan kpataa nan waaniie.
23Kpanbar Solomonn din mɔk yanfoon, ki bia mɔk mɔkint ki gar kpanbara kur, 24ki tingbouŋ na niib kur din tuu loon bin baar ki tan gbiint yanfoon nba ki Yennu turɔ na. 25Ki wunba kur baat din tuu dia piiniie, li salimpeena nan salimmɔna nan liant nan jatiat nan bonnunubit nan taanii nan bontaanii. Li din yɔɔ tuun nnae binn kur.
26Solomonn din mɔk taantorit tusir nan kobii ŋanna, nan taanii nba ki bi jakit tusaa piik nan ŋanlee. U din te ki yemm be Jerusalem-e, ki leeb mun be digbanlia ni. 27U naan yoo na, salimpeena din nyɔr Jerusalem nan tana nba nyɔr biaŋinba nae, ki kpekii bia gbee ki yab nan sinsabii nba be Juda yent ni kunkonbis paak biaŋinba na. 28Kpanbar na toontunnae din gorii ki ŋmakitir taanii nba nyi Musri nan Silisia ki kɔɔ u doo ni, 29nan taantorit nba din nyi Ijipt ki kɔɔ na. Ki bi din kɔi Hef nan Siria kpanbara taanii nan taantorit, ki taantoruk daauk tee likbina kobii ŋanloob, ki taamm daauk mun tee likbina kobik nan piinŋmu.
11Biaŋinba ki Solomonn nyik Yenjiantu
1Solomonn din kɔɔn boorganu waas bonchiann. U din kɔɔn Hef teeb bonpoi nan Moab teeb bonpoi nan Amonn teeb bonpoi nan Edom teeb bonpoi nan Sidonn teeb bonpoi ki pukin Ijipt kpanbar bipoo na po. 2U din tan kɔɔntib na, ŋaan sɔɔ Yennu poŋ pakibewa nan bi daa kɔɔnt nibooru maŋ bonpoi, a bi tan saa te ki ŋamm Israel teeb n jiant bi pata na. 3Solomonn din kɔɔn batnba bonpoi kobii ŋanlore-e, ki bia kɔɔn poobis kobii ŋantaa ki pukin, ki poob na benu te ki u nyik Yenjiantu, 4ki u din tan kpet na, ki sɔɔ ki bi poŋ te ki u jiantir patae, linba din tee boorganu na yenbis. U din ki waa u Yomdaanɔ Yennu fanu nan u baa Defid nba din waa na. 5U din jiantir Sidonn teeb yenbik Astarte, nan Amonn teeb yenbibiiuk nba tee Molek nae. 6U din tun ki biir Yennu-e, ki ji ki waau fanu nan u baa Defid nba din waau na. 7U din maa jiantboor, kunkonn paak, Jerusalem yondo po, a bii jiantir Moab teeb yenbibiiuk nba tee Kemos na, ki bia maa leer a bii jiantir Amonn teeb yenbibiiuk nba tee Molek na. 8U bia din maa siar boor ki li tee siaminba ki u poob nba tee boorganu bonpoi na sii jokit bonnunubit ki bia mann maruŋ ki teen bi tiɔŋ yenbis.
9-10Israel teeb Yomdaanɔ Yennu nba lek din dɔkit taar munlee Solomonn paak, ki yakii nanɔ a u daa jiantir boorganu yenbis na, ŋaan Solomonn din ki sak Yennu mɔbi, u din yêt Yennu jiantue. Li paak, ki Yennu wutoor doo Solomonn paak, 11ki u yetɔ a, “Kimaan faa miwa, ŋaan yêt ki biir mɔlor nba ki a din lor nanin na, ki bia biir n sennu na, n sent mɔsonn nan n saa jii a naangbouŋ na ki tur a saakab na yenɔ. 12Ŋaan a baa Defid paak, n kan tun linba na yoo nba ki a daa be a manfoor ni na, ŋaan n saa tumir yoo nba ki a bija tan saa gaar naan nae. 13N kan gaar a naangbouŋ na kur u boori, n saa tennɔ booru yennkɔɔe, kimaan n toontunnɔ Defid paak, nan Jerusalem doo nba ki n gann ki li tee n yar na paak.”
Ki jiin Solomonn datai po
14Ŋanne Yennu te ki Hadad, wunba nyii Edom teeb naan ŋaak ni na kɔn nan Solomonn. 15-16Bina nba din gar na, Defid din kɔn nyann Edom, ki Joab, wunba tee u kunkɔnkɔnna saakɔɔ na saan leŋ a wun saa pii bi niib. Ŋɔɔ nan u jab din biar leŋ ŋmaarii ŋanloob, ki li yoo maŋ bi din kpii jɔɔ nba be Edom yent ni kur, 17see Hadad nan u baa toontunna nba tee Edom teeb, ki chiar saan Ijipt tiŋ ni na. (Li yoo na Hadad din tee bike.) 18Bi din nyii Midiann ki saan Parann ki jaleeb chet, ki taamm leŋ. Li yoo na ki bi somm ki saan Ijipt, ki baar kpanbar na boor. U din tur Hadad tiŋ nan ŋaak nan jeet. 19U din soor kpanbar na yɔɔte, ki kpanbar na turɔ u siinii nba tee u ŋaapoo Tapenes waarɔ na, ki u kɔɔnɔ, 20ki mar bonjak, ki u sann tee Jenubaf, ki Tapenes maŋ dia bik na kpanbar ŋaak, ki ŋɔɔ nan kpanbar na ŋaawaas lakin be.
21Ki mɔmaan nba tan kɔɔ Hadad tubir ni, Ijipt tiŋ ni, nan kpanbar Solomonn kpowa, ki kunkɔnkɔnna saakɔɔ Joab bia kpowa na, ki Hadad yet kpanbar na a, “Ŋaant ki man ŋmat kun n doo ni.”
22Ŋanne ki kpanbar na boiɔ a, “Bee? N minna siare ki a loon fan ŋmat kun a doo ni-i?”
Ki Hadad jiin a, “Fin n ŋaan ki man kun.” Li yoo na ki u kun u doo ni.
Hadad nba din tee Edom teeb kpanbar na paak, u din tee Israel teeb databiiuko.
23Yennu bia din te ki Eliada bija Resonn kɔn nan Solomonn. Resonn din chiar ki nyii u chanbaa Soba bat Hadadeser-e boore, 24ki ji teen u mɔŋ kangaarnba tɔɔndaanɔ. (Linba na din tun, ki sɔɔ Defid kɔn nyann Hadadeser-a, ki kpii u jab nba nyii Siria na kur.) Resonn nan u niib din saan kar Damaskus-e, ki u niib na dinnɔ Siria naan. 25U din tee Israel teeb dataake, yoo nba ki Solomonn din be u manfoor ni na.
Biaŋinba ki Yennu tur Jeroboam mɔsonn
26Jalɔɔ nba bia kɔn nan Solomonn tee u ŋaasaakab yenɔe, Nebat bija, ki u sann tee Jeroboam, ki u nyii Sereda, ki li be Efraim tiŋ ni. U naa din tee pakɔɔke, ki u sann tee Serua.
27Mɔyêtuk maŋ labaare na: Solomonn din jikit tant ki gbeent baauk nba be Jerusalem yondo po nae, ki bia ŋamii maa doo na joonjouk.
28Jeroboam mun din tee naasimɔ nba mɔk paŋe, ki Solomonn bann nan u tuun fanu, ki jiiu teenɔ ninmɔnn toontunna na saakɔɔ, Manase nan Efraim booru yent ni kur. 29Dasiar ki Jeroboam tan nyii Jerusalem ki paa sɔnu, ki Yennu sɔkinii Ahija, wunba nyii Siilo na chetɔ, u kuukɔɔ, sɔnu paak, muuk niwa. 30Ŋanne ki Ahija liat u liatpaann nba ki u lia na, ki pat patir chaba piik nan ŋanlee, 31ŋaan yet Jeroboam a, “Jiin chaba piik ki teen a yar, kimaan Israel teeb Yomdaanɔ Yennu piak a, ‘N saa fat naan na Solomonn boore ki tura booru piik. 32Solomonn saa biar nan booru yennkɔɔ, kimaan n toontunnɔ Defid paak, nan Jerusalem nba ki n gannir ki li tee n tiɔŋ doo Israel tingbouŋ kur ni na paak. 33N tuun linba na, kimaan Solomonn nba yêtin, ŋaan jiantir boorganu yenbis nba tee Sidonn poochiankperik Astarte, nan Moab teeb tingbann Kemos, nan Amonn teeb tingbann Molek na paak. Solomonn yêt n mɔba. U tun biit ki turima, ki ki dia n sennii nan n ŋmakita, nan u baa Defid nba din dia na. 34Ŋaan n kan fat naan na kur Solomonn boori, n saa te ki wuu mɔk yiikoo u manfoor ni kur. N saa tun linba na kur, kimaan n toontunnɔ Defid nba ki n gannɔ ki u dia n sennu nan n ŋmakita fanu na paak. 35N tan saa fat naan na Solomonn bija boore, ki tura booru piik. 36Ŋaan n saa te ki Solomonn bija-ii dia booru yennkɔɔe, ŋanne saa te ki mii mɔk Defid yaaboonn yoo kur, ki u dia Jerusalem doo nba ki n gann ki bi jiantirin leŋ na. 37Jeroboam, n saa dinna Israel naan, ki a sii dia yent maŋ kur, faa loon biaŋinba. 38Li-i tee ki a sak n mɔb fanu ki waa n sennu ki tuun linba saa maŋin, ki li-i tee ki a tuun linba ki n wanna, nan n toontunnɔ Defid nba din tuun na, n sii yɔɔ be nanae. N saa dinna Israel naan, ki te ki a yaaboona-ii yɔɔ kii di Israel naan, nan maa tun biaŋinba ki tur kpanbar Defid na. 39Solomonn biit paake ki n saa dat Defid yaaboona tuba, ŋaan li bia kii tee yoo kur kaa.’ ”
40Ŋanne ki Solomonn ji loon wun kpi Jeroboam, ki u chiar ki saan bɔr Ijipt kpanbar Sisak boor, ki be leŋ nan yoo nba ki Solomonn tan kpo.
Ki jiin Solomonn kuun po
41Linba kur ki Solomonn din tun pukin, u binbeŋ nan u yanfoon po, li sɔb ki be ŋɔɔ Solomonn Barkperii gbouŋ ni. 42U din tee kpanbar, ki be Jerusalem ki dia Israel tingbouŋ bina piinna. 43U din tan kpo, ki bi piiu Defid doo nie, ki u bija Rehoboam gaar u naan.
12Ki jiin booru nba be gaŋ po na mɔyêtuk po
1Ŋanne ki Rehoboam saan Sekem, siaminba ki Israel teeb nba be gaŋ po na tikir a bin dinnɔ naan. 2Yoo nba ki Nebat bija Jeroboam, wunba din chiar saan Ijipt ki saa bɔr, a kpanbar Solomonn daa laatɔ na nba tan gbat nna maŋ, ki u nyii Ijipt ki jen. 3Ŋanne booru nba be gaŋ po na tun ki yiin Jeroboam, ki bi kur tɔk saan Rehoboam boor ki saa yetɔ a, 4“A baa Solomonn din diat nan tonue, ki jintit jik-kpiata. Li-i tee ki a saa sak ki jika maŋ n fukit, ki binbeŋ-ii ban ki turit, ti bo sii tee a jiamme, ki baakita.”
5Ki u yetib a, “Ii jen daa ŋantaa daar ni, ki n saa turi gatu.” Ki bi yaat kun.
6Ki kpanbar Rehoboam pak nan saakab nba tuu ŋmakitir u baa, kpanbar Solomonn na a, “Kpaanlanne ki n saa jiin tur niib na?”
7Ki bi turɔ gatu a, “Li-i tee ki a loon fan dia niib na fanu, turimm gatŋanu, ki jiin bi loomm po, ki bi sii waa-ae yoo kur.”
8Ŋaan u din yêt saakab kpaanii nae, ŋaan saan u leeb nba tee u waakir, ki bia ji tee u ŋmakit teeb na boor, 9ki boib a, “I saa kpaanin ki man tun nlee? N saa pak nlee ki tur niib nba yaa man ŋaan ki bi jika-ii fukii na?”
10Ki bi jiin a, “Linba ki a saa pakibe na: ‘N niibisiikpatik gbeŋ ki gar n baa siak,’ 11ki bia wannib a: ‘N baa din jinti jik-kpiatae, ŋaan min ŋarin saa jinni linba kpai ki gar nna. U din dia mimmiinne ki booi, ŋaan min ŋarin sii dia gbanne ki booi.’ ”
12Daa ŋantaa daar ni ki niib na nan Jeroboam jen kpanbar Rehoboam boor, nan waa daan sennib biaŋinba na. 13Ki kpanbar Rehoboam yêt nikpera kpaanii na, ŋaan pak nan niib na kunkɔchiɔk. 14U din gaar naasimm na nba wannɔ biaŋinba nae, ki yet a, “N baa din jinti jik-kpiatae, min saa ŋamm pukin jika na kpiasue. U din booi mimmiinne, ŋaan min sii booi naagbanne.” 15Li din tee Yennu loomme, nan wun tun linba ki u din te ki u sɔkinii Ahija, wunba nyii Siilo na, pak ki tur Nebat bija Jeroboam na. Ŋanne din teen ki kpanbar na ki gbiint niib nba loon linba na.
16Ki niib na nba la nan kpanbar na kan sak ki turib na, ki bi gaan jat ki yeen a, “Defid nan u ŋaateeb n sik tiŋ ni. Bi ban tun lanne ki turiti? Israel teeb, ŋaant ki tin kun man, ŋaant ki Rehoboam-ii dia u mɔŋ.”
Li yoo na ki Israel teeb na yêt Rehoboam, 17ki nyikɔ, ki u ji dia niib nba be Juda yent ni na kuukɔɔ.
18Ŋanne ki kpanbar Rehoboam tun Adoniram, wunba din tee ninmɔnn toona saakɔɔ na Israel teeb boor, ŋaan bi din jaatɔ tanae ki kpiiu. Li yoo na ki Rehoboam kakit ki kɔɔ u taantoruk ni, ki chiar saan Jerusalem. 19Laa nyii li yoowa, Israel digbana nba be gaŋ po na niib ji tee mɔyêtdamme ki tur Defid naangbouŋ.
20Israel teeb na nba gbat nan Jeroboam nyii Ijipt ki jen na, ki bi yiinɔ bi tintaankaanu ni, ki dinnɔ Israel naan. Juda booru ni kɔɔe din biar ki waa Defid yaaboona.
Ki jiin Semaya nba buntir Yennu maan na po
21Rehoboam nba din baar Jerusalem yoo nba, ki u yiin jab nba mi kɔnn fanu, tusaa kobik nan piinniin, ki bi nyii Juda booru nan Benjaminn booru ni. U din loon wun faa tɔbe, ki la nyannu ki gaar Israel teeb yent nba be gaŋ po na. 22Ŋanne Yennu yet u sɔkinii Semaya 23a wun pak mɔmaan na ki tur kpanbar Rehoboam, nan Juda booru kur, nan Benjaminn booru kur a, 24“I daa kɔn nan i tiɔŋ ninjamm nba tee Israel teeb na. I kur-ii kun man. Linba tun na tee n loomme.” Ki bi sak Yennu mɔb ki ji ŋmat kun.
Biaŋinba ki Jeroboam yêt Yennu mɔb
25Israel booru kpanbar Jeroboam din ŋamm Sekem doo, ki li be Efraim yent nba tee kunkona na ni, ki kar leŋ waan. Li poor po ki u fiir leŋ ki saan ŋamm Penuel doo. 26-27U din pak ki tur u mɔŋ a, “Laa tee biaŋinba mɔtana na, li-i tee ki n niib na saan Jerusalem ki saa mann maruŋ ki tur Yennu, jiantu ŋasaakak ni, bi saa jii baakir na ki tur Juda kpanbar Rehoboam-e, ŋaan kpin.”
28Waa dukin nna ki u jii salima, ki maa naajabis banlee, ki yet u niib na a, “Li paar ki turi nan yii tuu kii saa Jerusalem kii jiantir Yennu. Israel teeb, i yennii nba nyinni Ijipt nae na.” 29U din senn salima naajabis na yenɔ Betel-e, ki senn lɔɔ na Dann. 30Ki niib na saa jiantir naajabis maŋ, Betel nan Dann doi ni, ki li tee biit. 31Jeroboam bia din maa jiantboa kunkona paak, ki gann niib nba ki tee Liifai booru ki teemm mannteeb.
Ki jiin Betel doo ni jiantu biiru po
32Jeroboam bia din nyinn jiantu jaamm daar, ki li baat ŋmaarii ŋanniin, dapiik nan ŋanŋmu daar, ki li tee nan Juda jaamm na. U din tuu mann maruŋo, binbintir nba be Betel na paak, ki tur salima naajabis nba ki u maa na, ki jii mannteeb ki kaamm Betel maŋ, ki bi tuun mannu boa nba ki u maa na ni. 33Ki ŋmaarii ŋanniin ni, dapiik nan ŋanŋmu daar, daar nba ki u tiɔŋ gann na, ki u saan Betel maŋ ki saa mann maruŋ binbintir na paak, ki li tee jaamm nba ki u senn ki tur Israel teeb na.
131Ki Yennu te ki u sɔkinii nyii Juda ki saan Betel ki saa baar sɔɔ Jeroboam see binbintir na boor, a wun mann maruŋ. 2Sɔkinii na din sak Yennu mɔb ki pak biir maruŋ binbintir na a, “Binbintir, binbintir, Yennu nba yet linbae na: Bi saa mar bik Defid ŋaak ni, ki u sann sii tee Josaya. Mannteeb nba tuun tingbandiit na ni, ki mann maruŋ a paak na, u tan saa kpib a paake, ki joo nisaarii kpaba a paak.” 3Sɔkinii na bia din yet a, “Binbintir na saa bet ki baa, ki tanpent nba be li paak na saa yat. Nnae ki i saa bann nan Yennu-e pak.” 4Kpanbar Jeroboam nba gbat nna yoo nba, ki u wannɔ nuu ŋaan yet a, “Soot jɔɔ na man.” Li taakpaak ni ki kpanbar na nuu kpo, ki u gbar pɔru. 5Li yoo na ki binbintir na pat, ki baa baa, ki tanpent na yat, nan Yennu sɔkinii na nba bunt biaŋinba, Yennu sann ni na. 6Ŋanne ki kpanbar Jeroboam yet Yennu sɔkinii na a, “Dimin sukuru ki miar a Yomdaanɔ Yennu na ki turin, ki pakɔ ki wun teb n nuu na.”
Ki Yennu sɔkinii na miar Yennu, ki kpanbar na nuu na ji pɔr. 7Ŋanne kpanbar na yet Yennu sɔkinii na a, “Baat n ŋaak ni ki la jeet ki di. N saa pa-a linba ki a tun na paaka.”
8Ki Yennu sɔkinii na jiin a, “Li-i lekii tee ki a yaa fan turin a mɔkint na bɔkir gbaa, ŋaan n kan weia, koo ki di, koo ki nyu siar nana. 9Yennu sennin nan n daa di koo ki nyu siar, a n bia daa tɔkii sɔnu nba ki n bo tɔkin na ki jenti.” 10Li paak, u din ki tɔkin sɔnu nba ki u bo tɔkin na kaa ki ŋmati, ŋaan u din tɔkin sɔnganue.
Ki jiin Yennu sɔkiniikper nba be Betel na po
11Li yoo na ki Yennu sɔkinii jakper sɔɔ be Betel. Ŋanne ki u bonjai baar, ki tan yetɔ linba ki Yennu sɔkinii nba nyii Juda na tun Betel doo ni li daar, nan waa pak linba ki tur kpanbar Jeroboam. 12Ki u boi waas na a, “U bo yaat tɔkin lia poe?”
Ki bi wannɔ sɔnɔ na. 13Ki u yetib a bin baan u boŋ ki turɔ. Ki bi baanɔ, ki u jak 14ki tɔkin sɔnu na, ki waa Yennu sɔkinii nba nyii Juda na, ki saa lau ki u kar naantiik nyakir. Ki u boiɔ a, “Fine tee Yennu sɔkinii nba nyii Juda na-a?”
Ki jɔɔ na jiin a, “Mine na.”
15Ki u yetɔ a, “Baat n ŋaak ni, ki min nan fin n di jeet.”
16Ki Yennu sɔkinii nba nyii Juda na jiin a, “N kan weia ki saan a ŋaak ni, koo ki gaar a saauŋ. N bia kan di koo ki nyu siar nana nna, 17kimaan Yennu betin nan n daa di koo ki nyu siari, ki bia daa tɔkii sɔnu nba ki n bo tɔkin na ki ŋmati.”
18Ki Yennu sɔkinii jakper nba nyii Betel na yetɔ a, “N mɔŋ mun tee Yennu sɔkiniie nan faa tee biaŋinba na. Yennu-e te ki malaka pak nanin a n jiia ki saan nana n ŋaak ni, ki saa teena saauŋ.” Ŋaan Yennu sɔkinii jakper maŋ din faare.
19Ŋanne ki Yennu sɔkinii nba nyii Juda na wei Yennu sɔkinii jakper na, ki saan u ŋaak ni, ki saa dii jeet nanɔ. 20Baa kar jeet paak yoo nba, ki Yennu mɔmaan baar sɔkinii jakper na, 21ki u yikin ki yet sɔkinii nba nyii Juda na a, “Yennu yet nan a ki sak u mɔbi, ki bia ki tun linba ki u senna na. 22A ŋmate ki saa dii jeet siaminba ki u wanna nan a daa di na. Linba na paak, a saa kpo, ki a gbanant kan pii a niib kaat ni.”
23Baa dii ki fiir yoo nba, ki Yennu sɔkinii jakper na baan boŋ ki tur sɔkinii nba nyii Juda na, 24ki u jak ki soor sɔnu. Ki yanbɔr chetɔ sɔnu ni ki kpiiu. Ki u gbanant dɔɔ sɔnu ni, ki boŋ na nan yanbɔr na see ki kpiau. 25Ki siab gaar ki la u gbanant na dɔɔ, ki yanbɔr na see ki kpiau. Ki bi saan Betel ki saa wann baa la linba.
26Yennu sɔkinii jakper na nba gbat nna yoo nba, ki u yet a, “Sɔkinii nba yêt Yennu mɔb nae na. Ki Yennu tun yanbɔr ki u soorɔ ki kpiiu, nan ŋɔɔ Yennu nba yet a u saa tun na.” 27Ŋanne ki u yet u waas a, “Baant n boŋ ki turin.” Ki bi baan boŋ na ki turɔ, ki u jak saan ki saa la Yennu sɔkinii na gbanant dɔɔ, ki boŋ nan yanbɔr na see ki kpiau. 28Yanbɔr na din ki ŋman Yennu sɔkinii na gbanant, koo ki soor boŋ na. 29Ki Yennu sɔkinii jakper na jii gbanant na ki paan boŋ na paak, ki baar nann Betel, a bin tan mɔ u kpemɔnii ŋaan piiu. 30U din piiu u ŋaakaauk nie, ŋaan ki ŋɔɔ nan u bonjai na mɔ u kpemɔnii ki yeen a, “N ninja, n ninja.” 31Baa piiu gbenn yoo nba, ki Yennu sɔkinii jakper na yet u bonjai na a, “Mi-i kpo yoo nba, yin piin kaauk maŋ ni, ki bir n gbanant ki kpian u yar. 32Yennu nba wannɔ maan nba ki u pak ki biir maruŋ binbintir nba be Betel na, nan tingbandiit nba be Samaria doi ni na saa teen barmɔniiwa.”
Ki jiin Jeroboam biit po
33Israel kpanbar Jeroboam lek din ki nyik u biit tumu, ŋaan ŋamm tukin ki gani mannteeb ki nyi namm binba ki tee mannteeb ŋei ni, ki te ki bi mann maruŋ, binbinta nba ki u maa na boor. Wunba kur loon wun teen manntɔɔ, u din tuu gannɔe ki teenɔ manntɔɔ. 34U tiɔŋ biit nae din baar nan u naan yiikoo biiru chain chain.
14Ki jiin Jeroboam bija kuun po
1Li yoo na ki kpanbar Jeroboam bija Abija yiar. 2Ki Jeroboam yet u ŋaapoo a, “Fiit lia tayana ki sɔɔ daa banta, ki fan saan Siilo, siaminba ki Yennu sɔkinii Ahija be na. Ŋɔɔe din yet nan n tan saa di Israel naan na. 3Jiin boroboro kuna piik, nan chinchaa waan, nan siatbobir ki saa turɔ. A boiɔ ki laan bee yaa lin teen ti bija na, ki u saa wanna.”
4Ki u saan Ahija ŋaak, Siilo doo ni. Kpetuk din jɔɔn Ahija-wa. 5Yennu din dɔŋ pakɔ nan Jeroboam ŋaapoo baat a wun boiɔ ki jiin bi bija nba yiar na po. Yennu din wann Ahija waa saa pak linbawa.
Jeroboam ŋaapoo nba kɔɔ yoo nba, ki u kpant u mɔŋ niganɔ. 6Ŋaan Ahija nba gbat ki u kɔɔ tammɔb ni na, ki u yet a, “Kɔɔn. N mi nan a tee Jeroboam ŋaapooe. Bee ki a loon fan kpant a mɔŋ niganɔ? N mɔk lababiiuko ki yaa n wanna. 7Ii kun ki saa wann Jeroboam nan linba nae ki Israel teeb Yomdaanɔ Yennu piak ki teenɔ a, ‘Mine ganna niib sinsuuk ni, ki teena n niib Israel teeb kpanbar. 8N fat naan na Defid yaaboona boore ki tura. Ŋaan a ki tee nan n toontunnɔ Defid, wunba din waan fanu, ki saak n sennu ki bia tuun linba ki n loon na. 9A tun biit ki gar binba din dia naan na ki a tan gaar nawa. A yêtime ki donn n wutoor, kimaan faa ji kut ki nan tingbana ki jiantir na. 10Linba na paak, n saa baar nan biiru a naan paak, ki kpi a yaaboona nba tee bonjai na, li waas nan nikpera na kur. N saa boont a ŋaak, ki wouŋ n piarib nan mɔɔt na. 11A ŋaak nirɔ nba kpo doo ni, bɔie saa ŋmamɔ, ki wunba kpo muuk ni, juute saa diu. Min Yennu-e pak na.’ ”
12Ki Ahija bia yet Jeroboam ŋaapoo na a, “Ii kun. Fi-i baar doo yoo nba, a bik na saa kpo li yooe. 13Ki Israel teeb kur saa mɔ u kpemɔnii, ki piiu, ŋɔɔ kɔɔe sii tee Jeroboam ŋaak ni nirɔ nba ki bi saa piiu fanu, kimaan u kɔɔe ki Israel teeb Yomdaanɔ Yennu par mei u paak. 14Yennu yaa wun dinn kpanbar, Israel tiŋ ni, ki wun biir Jeroboam naan na. 15Yennu saa dat Israel teeb tubir, ki bi saa niŋ nan kaar nba tuu niŋ kpenu ni na. U saa ŋabir Israel teeb, tinŋaŋ nba ki u jii tur bi yeejamm na ni, ki saa yatib ki poonib Yufrates mɔk-pootir, kimaan bi donn u wutoor nan baa kpeer chicherpook Asera ninnauŋ nawa. 16Yennu saa yêt Israel teeb, kimaan Jeroboam tun biit, ki kɔɔmm biit niwa.”
17Ki Jeroboam ŋaapoo ŋmat kun Tirsa. Waa kɔɔ u ŋaak ni yoo nba, ki u bik na kpo. 18Ki Israel teeb mɔ u kpemɔnii ŋaan piiu, nan Yennu nba pak biaŋinba, ki li nyii u toontunnɔ nba tee sɔkinii Ahija mɔb ni na.
Ki jiin Jeroboam kuun po
19Linba pukin ki kpanbar Jeroboam din tun, tɔbii nba ki u faa, nan waa dia doo biaŋinba, li kur na sɔb ki be Israel kpanbara barkperii gbouŋ ni. 20Jeroboam din dii naan ki kar gbant paak, bina piinlee nan ŋanlee-e. U din kpo ki bi piiu, ki u bija Nadab dii naan maŋ.
Ki jiin Juda kpanbar Rehoboam po
21Solomonn bija Rehoboam din mɔk bina piinna nan yenne, ki dii Juda naan, ki be Jerusalem ki dia Juda yent bina piik nan ŋanlore. Jerusalem-e tee siaminba ki Yennu gann Israel tingbouŋ ni kur, a bii jiantirɔ. Rehoboam naa sanne tee Naama, ki u nyii Amonn.
22Juda teeb na din tun bonbilankant ki tur Yennu, ki u donn wutoor bi paak, ki li gar bi yeejamm nba din tuma. 23Bi din maa jiantu boae ki tur pata, ki bia chaan jiantu tanchaakaa nan chicherpook Asera ninnant, ki jiantir kunkona paak nan tiinii nyaka. 24Li bonbilankant mantik din tee baa jii jab nan poob ki teemm patjiantu boa jantona nae. Juda teeb na din tun fei marima nba kur ki niib nba ki Yennu berib ŋaan te ki ŋamm Juda teeb gaar bi tiŋ na tuu tuune.
25Kpanbar Rehoboam naan bina ŋanŋmu ni, ki Ijipt kpanbar Sisak wor Jerusalem. 26U din jii bonŋana nba be Yenjiantu ŋasaakak ni kur, nan linba be kpanbar ŋaak na, ki kpab nan salima naagbankɔŋir nba ki Solomonn kur na. 27Rehoboam din kur kutmɔnt naagbankɔŋae ki senn li fɔnn ni, ki li be saakab nba guu kpanbar ŋaatammɔb na nuu ni. 28Yoo nba kur ki kpanbar kɔɔ Yenjiantu ŋasaakak na ni, guuteeb na din tuu jii naagbankɔŋa nae ki chianɔ jiantu ŋaak na ni, ŋaan tan ŋmat jiin ŋaak nba ki bi guu na ni.
29Linba kur ki kpanbar Rehoboam din tun ki pukin, li sɔb ki be Juda kpanbara barkperii gbouŋ ni. 30Bina na kur ni, kpanbar Rehoboam nan kpanbar Jeroboam din yɔɔ faa leeb tɔbiie. 31Rehoboam din tan kpo, ki bi piiu kpanbara kaat ni, Defid doo ni, ki u bija Abija dii u naan na.
15Ki jiin Juda kpanbar Abija po
1Israel kpanbar Jeroboam nba dii naan, u bina piik nan ŋanniin niŋe, ki Abija dii Juda naan, 2ki kar Jerusalem bina ŋantaa. U naa sann din tee Maaka, ki u tee Absalom bipoo. 3Ŋɔɔ Abija mun din tun biit nan u baa nae, ki din ki jii u mɔŋ ki tur Yennu fanu, nan u yeeja Defid nba din tun na. 4Ŋaan Defid paak, ki u Yomdaanɔ Yennu tur Abija bonjak nba tan saa gaar Jerusalem naan, ki dia Jerusalem fanu, u baa kuun poorpo. 5Yennu din tun linba na, kimaan Defid din ki yêt u mɔb, ŋaan tuun linba manɔ, ki saak ŋɔɔ Yennu sennu, see Hef nirɔ Yuria maan na kuukɔɔ. 6Tɔb nba din piin Rehoboam nan Jeroboam sinsuuk ni na din tukin nnae, Abija manfoor ni kur. 7Linba kur ki Abija tun, li sɔb ki be Juda kpanbara barkperii gbouŋ ni.
8Abija din kpo, ki bi piiu Defid doo ni, ki u bija Asa dii u naan na.
Ki jiin Juda kpanbar Asa po
9Israel kpanbar Jeroboam nba dii naan li bina piinlee nie, ki Asa dii Juda naan, 10ki dia Jerusalem bina piinna nan yenn. U yaae din tee Maaka, wunba tee Absalom bipoo na. 11Asa din tuun linba mei Yennu par, nan u yeeja Defid nba din tuun na. 12U din ber jab nan poob nba tee bonchonchona, ki be patjiantboa nae, ŋaan biir pata nba ki u baa din maa na. 13U din liat u yaa nba tee u baa naa na saakatuku, kimaan ŋɔɔe din kpeer chicherpook Asera ninnauŋ nba tee matuk chicherik na. Asa din pot pot chicherik maŋe ki joor muu, Kidronn baauk ni. 14Asa lek din ki biir tingbanjiant boa na kur tiŋ na ni, ŋaan u din waa Yennu fanu, u manfoor ni kur. 15U din jii bona nba kur ki u baa jii tur Yennu nae, ki kɔɔn Yenjiantu ŋasaakak ni, ki kpab nan bona nba tee salimmɔna nan salimpeena, ki u mɔŋ jii ki tur Yennu na.
16Juda kpanbar Asa nan Israel kpanbar Baasa din yɔɔ kɔne, yoo nba ki bi din tee kpanbara na. 17Baasa din saan lek Juda teebe, ki piin ki ŋamii Rama doo, a wun gɔɔr binba kɔɔ Juda yent ni, nan binba nyi li ni. 18Ŋanne ki kpanbar Asa jii likirii nan salima nba kur be Yenjiantu ŋasaakak ni, nan kpanbar ŋaak ni na, ki tun u saakab Damaskus doo ni, Siria kpanbar Ben-hadad nba tee Tab-rimonn bija na boor, ki u yeeja tee Hesionn na, nan mɔmaan na a, 19“Ŋaant ki tin taan leeb nan biaŋinba ki ti baanba din be na. Salimpeena nan salimmɔna nba na tee piiniie ki n teena. Mɔtana, potir fin nan kpanbar Baasa mɔtaauk na, ki lin te ki wun nyinn u kunkɔnkɔnna na n tiŋ ni.”
20Ki kpanbar Ben-hadad sak u dudukit maŋ, ki tun u kunkɔnkɔnna saakab nan bi kunkɔnkɔnna, ki bi saan wor Israel digbana. Bi din nyann Aijonn nan Dann nan Abel Bef Maaka, nan yiar nba kpia Galilii mɔkgbeŋir na, nan Naftali yent kur. 21Baasa nba gbat linba tun na, ki u nyik Rama ŋammu, ŋaan saan Tirsa doo ni.
22Ŋanne ki kpanbar Asa tur mɔb Juda kur po, a sɔɔ kur n somm ki bin jii tana nan taabii nba ki bi dia maa Rama na, ki yaat nann. Asa din jii tana nan taabii maŋe ki maa Mispa nan Geba nba be Benjaminn yent ni.
23Linba kur ki kpanbar Asa din tun, u par toona, nan doi nba ki u ŋamm ki li wakii, li kur sɔb ki be Juda kpanbara barkperii gbouŋ ni. Ŋaan u kpetuk ni, yiaru din soor u taa, ki u wɔb. 24Ŋɔɔ Asa din kpo, ki bi piiu kpanbara kaat ni, Defid doo ni, ki u bija Jehosafat gaar u naan.
Ki jiin Israel teeb kpanbar Nadab po
25Kpanbar Asa nba din dii naan li bina ŋanlee ni, ki kpanbar Jeroboam bija Nadab mun dii Israel naan, ki kar gbant paak bina ŋanlee. 26U din tun ki biir Yennu-e, ki kɔɔn Israel teeb biit ni, nan u baa nba din tun biaŋinba na.
27Ahija bija Baasa nba din tee Isakar booru ni nirɔ na din lor ki kɔn nan Nadab, ki kpiiu yoo nba ki Nadab maŋ nan u jab din kɔn nan Gibetonn doo nba be Filistia yent ni na. 28Linba na din tun ki sɔɔ Juda kpanbar Asa nba kar gbant paak li bina ŋantaa nie na. Baasa din dii Nadab naan na ki teen Israel kpanbar. 29Li taakpaak ni ki u piin ki kpi Jeroboam ŋaateeb, nan Yennu nba din te ki u sɔkinii Ahija, wunba nyii Siilo, pak na. Bi din kpii Jeroboam ŋaateeb kure, ki nan yenɔkɔɔwa ki tenni. 30Linba na din tun, kimaan Jeroboam din tun biit ki kɔɔn Israel teeb biit ni, ki li donn Israel teeb Yomdaanɔ Yennu wutoor.
31Linba kur ki Nadab din tun ki pukin, li sɔb ki be Israel kpanbara barkperii gbouŋ ni. 32Juda kpanbar Asa nan Israel kpanbar Baasa din yɔɔ faa leeb tɔbe, yoo nba ki bi din be bi naan ni na.
Ki jiin Israel kpanbar Baasa po
33Juda kpanbar Asa naan bina ŋantaa niŋe ki Ahija bija Baasa dii Israel kur naan, ki kar Tirsa, bina piinlee nan ŋanna. 34U mun bia din tee nan kpanbar Jeroboam nae, ki tun biir Yennu, ki kɔɔn Israel teeb biit ni.
161Yennu din pak nan Hanani bija Jehu, wunba tee ŋɔɔ Yennu sɔkinii na mɔmaan na, a wun yet kpanbar Baasa a, 2“A din ki tee siar, ŋaan ki n jii Israel naan ki tura, ki mɔtana ki a tun biir nan Jeroboam na, ki kɔɔn Israel teeb biit ni. Bi biit maŋ donn n wutoora, 3ki n saa boon fin nan a ŋaateeb, nan maa tun biaŋinba ki tur Jeroboam na. 4A ŋaanirɔ nba kur kpo doo ni, bɔie saa ŋmamɔ, ki wunba mun kpo muuk ni, juut n diu.”
5Linba kur ki kpanbar Baasa tun ki pukin, nan u par toona kur sɔb ki be Israel kpanbara barkperii gbouŋ ni. 6Baasa din kpo, ki bi piiu Tirsa doo ni, ki u bija Ela dii u naan na.
7Yennu din jii maan nba jiin Baasa nan u ŋaateeb po ki tur sɔkinii Jehu, kimaan Baasa nba din tun biit nba ki tur Yennu na. Li ki tee waa din tun biit nba nan kpanbar Jeroboam na kɔɔ kaa donn Yennu wutoori, ŋaan waa din kpii Jeroboam ŋaateeb kur na paak.
Ki jiin Israel kpanbar Ela po
8Juda kpanbar Asa naan bina piinlee nan ŋanloob niŋe, ki Baasa bija Ela dii Israel naan, ki kar Tirsa bina ŋanlee. 9Ŋanne ki Simri, wunba tee u toontunna saakayenɔ, ki gorii kpanbar taantorit bɔkitu munlee ni yenn na, din lor bonbiir u paak. Dasiar ki kpanbar Ela be Tirsa doo ni, Arsa ŋaak, ki nyuu yib. Arsa-e din tee wunba gorii naan ŋaak na. 10Ki Simri kɔɔ ki kpii Ela, ŋaan gaar u naan na. Linba na din tun Juda kpanbar Asa naan bina piinlee nan ŋanlore nie.
11Yoo nba ki Simri dii naan na, ki u kpii Baasa ŋaateeb kur. U bia din kpii Baasa naasinyɔɔsnba nan u nikpiimm nba tee jab kur. 12Simri din kpii Baasa ŋaateeb kure, nan Yennu nba pak sɔkinii Jehu biaŋinba ki u pak biir Baasa na. 13Bi patmannu nae din te ki Israel teeb kɔɔ biit ni. Baasa nan u bija Ela din donn Israel teeb Yomdaanɔ Yennu wutoore. 14Ela nba tun linba ki pukin, li sɔb ki be Israel kpanbara barkperii gbouŋ ni.
Ki jiin Israel kpanbar Simri po
15Juda kpanbar Asa naan bina piinlee nan ŋanlore nie ki Simri dii naan, ki kar Tirsa ki dia Israel teeb daa ŋanlore. Li yoo na ki Israel kunkɔnkɔnna wor Gibetonn doo, Filistia tiŋ ni. 16Baa gbat nan Simri lor ki kpii kpanbar na yoo nba, ki bi kur nyinn bi tɔɔndaanɔ Omri, ki teenɔ kpanbar, Israel tiŋ ni. 17Li poor po ki Omri nan u jab nyii Gibetonn ki saan wor Tirsa. 18Simri nba la nan bi nyann doo nawa na, ki u chiar kɔɔ naakutok ni, ki joo naakutok maŋ muu, ki li diiu, ki u kpo. 19Biit nba ki u tun ki tur Yennu na paake din te ki linba na tun. U mun din tee nan kpanbar Jeroboam nae ki biir Yennu par, kimaan u tiɔŋ biit, nan waa te ki Israel teeb tun biit na paak. 20Linba kur ki Simri tun ki pukin, nan u lorbiiuk nba ki u lor na, li kur sɔb ki be Israel kpanbara barkperii gbouŋ ni.
Ki jiin Israel kpanbar Omri po
21Israel teeb na din bɔkite: siab din loon bin dinn Ginaf bija Tibni-e naan, ki leeb mu loon Omri. 22Li joontik ni, binba din loon Omri nae din dii, ki Tibni kpo, ŋaan ki Omri dii naan na. 23Juda kpanbar Asa naan bina piintaa nan yenn ni, ki Omri dii Israel naan ki kar bina piik nan ŋanlee. Sinsinn bina ŋanloob na u din kar Tirsa-e, 24ki din daa Samaria kunkonn na likbina tusaa ŋanloob, jɔɔ nba ki bi yiu Semer na boor. Omri din maa doo, kunkonn maŋ paak, ki te ki li wakii, ki purir Samaria, kimaan wunba tuu yen kunkonn na sanne tee Semer.
25Omri din tun ki biir Yennu par ki gar Israel kpanbara nba din dii u liik kur. 26Nan Jeroboam nba din tee na, Omri din donn Israel teeb Yomdaanɔ Yennu wutoor halii, kimaan u tiɔŋ biit paak, nan waa te ki Israel teeb tun biit ki bia mann pata na paak. 27Linba ki Omri tun ki pukin, nan toonjaana nba ki u din tun na, li sɔb ki be Israel kpanbara barkperii gbouŋ ni. 28Ki Omri kpo, ki bi piiu Samaria, ki u bija Ahab gaar u naan na.
Ki jiin Israel kpanbar Ahab po
29Juda kpanbar Asa naan bina piintaa nan ŋanniin niŋe, ki Omri bija Ahab dii Israel naan, ki din kar Samaria bina piik nan ŋanlee. 30U din tun biir Yennu ki gar Israel kpanbara nba dii u liik kura. 31Waa din tun biit nba nan Jeroboam nba din tun na ki jaŋɔ; ki u kɔɔn Sidonn kpanbar Et-baal bipoo Jesebel, ki jiant tingbann nba ki bi yi Baal na. 32U din maa Baal jiantu diiuk, Samaria yent ni, ki maa maruŋ binbintir ki tur Baal, u jiantu diiuk maŋ ni. 33U bia din kpeer chicherpook Asera ninnauŋ ki jiantirɔ, ki tun bona bonchiann ki li donn Israel teeb Yomdaanɔ Yennu wutoor, ki gar Israel teeb kpanbara nba din dii u liik nawa. 34Waa din tee kpanbar yoo nba nae ki Hiel, wunba nyii Betel na din ŋamm maa Jeriko. Nan Yennu nba din dɔŋ yet biaŋinba, ki li nyii Nunn bija Joosua ni na, Hiel bijakper Abiram din kpoe, yoo nba ki u din fɔkin Jeriko fiakir na, ki u sanbian Segub mun tan kpo, waa maa Jeriko tammɔi ki gbenn yoo nba.
17Ki jiin Elaija nan yonkoonin po
1Yennu sɔkinii nba sann tee Elaija, ki u nyii Tisbe, Gilead yent ni na, din pak kpanbar Ahab a, “Israel teeb Yomdaanɔ Yennu nba fo, ki n jiantirɔ na sann ni, n piaka nan marin koo saak kan baa bina ŋanlee koo ŋantaa, nan maa tan saa yet ki saak n baa.”
2Ŋanne ki Yennu yet Elaija a, 3“Nyimin nna ki saan yondo po, ki saa bɔr a mɔŋ Kerif kpenbik nba be Jɔɔdann mɔkir yondo po na ni. 4A sii laat nyun leŋe ki nyu, ki n bia pak kinkaata, ki bi sii baat nan jeet ki teena.”
5Ki Elaija sak Yennu mɔb, ki saan ki saa be Kerif kpenbik na ni. 6U din nyu leŋe, ki kinkaat baat nan jeet nan nant ki teenɔ sanyiɔk kur, nan daajoouk kur. 7Li poor po, ki nyun na fɔɔr, kimaan saak nba ki baa na paak.
Ki jiin Elaija nan Sarefaf doo ni pakɔɔk po
8Ŋanne ki Yennu pak Elaija a, 9“Ii saa Sarefaf, doo nba kpia Sidonn yent na, kii be leŋ. N pak pakɔsɔɔ leŋ maa wuu teena jeet.” 10Ki Elaija saan Sarefaf. Waa baar leŋ yoo nba, ki u chet pakɔɔk ki u yi daat. Ki u yetɔ a, “Yabit ki turin nyun.” 11Pakɔɔk na nba saa a wun finn nyun na, ki u bia yetɔ a, “Ki bia turin jeet waan.”
12Ki pakɔɔk na jiin a, “N por a Yomdaanɔ Yennu nba fo na nan n ki mɔk jeet nan waama. Linba ki n mɔk kur tee yon niipuko, ki li be ŋmaŋ ni, nan olif tiinii kpaliari, n kpasirik ni. N baar nna man yiir daate, ki kun ki saa tont linba tenn maŋ ki teen ki min nan n bik n di. Ŋanne sii tee ti jejoontik nba ki min nan n bik saa di, ŋaan ji pab kon ki tan kpo.”
13Ki Elaija yetɔ a, “A daa te ki li daamiia. Ii kun ki saa teen a jeet, ŋaan sinsinn, a jii yon maŋ waaminna ki lo chinchaar ki baar nann ki turin, ŋaan ji teen linba biar na ki fin nan a bik n di. 14Kimaan Israel teeb Yomdaanɔ Yennu yet a, ‘Yon na kan gbenn yonfaŋmaŋ na ni, koo kpan na kan gbenn kpasirik na ni kaawa, ki min Yennu n tur saaki.’ ”
15Ki pakɔɔk na tun nan Elaija nba wannɔ na, ki bi kura din laat jeet ki di ki gboot yoo kur. 16Yon na din ki gbent ŋmaŋ na ni, ki kpan na mun bia ki gbent kpasirik na ni, nan Yennu nba din senn mɔsonn biaŋinba ki tur Elaija, ki u pak pakɔɔk maŋ na.
17Li poor po ki pakɔɔk na bija na tan yiar, ki yiaru na pukii nan waa tan kpo. 18Ki pakɔɔk na yet Elaija a, “Yennu nirɔ, bee ki a tun nna ki turimi? A baar nna a fan tiar Yennu n biit poe, ki te ki n bik n kpo-o?”
19Ki Elaija yetɔ a, “Jiin bik maŋ ki turin.” Ki Elaija gaar bik na ki doo nanɔ ditɔɔtii paak, ki saa kɔɔ nanɔ diiuk nba ki u be na ni, ki paanɔ gado paak, 20ki miar Yennu nan kunkɔsaakar a, “N Yomdaanɔ Yennu, bee ki a tun bontonn na ki tur pakɔɔk na? U tee niŋanɔe ki goriin, ki a ji kpii u bik na.” 21Ŋanne ki Elaija tant u mɔŋ taar muntaa bik na paak, ŋaan miar Yennu ki yet a, “N Yomdaanɔ Yennu, jiint bik na manfoor ki kɔɔn u ni.” 22Ki Yennu gbat Elaija miaru, ki bik na piin ki foi, ki jen u manfoor ni.
23Ŋanne ki Elaija jii bik na, ki ŋmat sik nanɔ u naa boor, ki saa yet a, “Gotir, a bik mɔk manfoor.”
24Ki pakɔɔk na yet a, “Mɔtana n mi nan a tee Yennu nirɔe, ki Yennu set piak nana.”
18Ki jiin Elaija nan Baal sɔkiniinba po
1Yonkoonin na bina ŋantaa ni, ki Yennu yet Elaija a, “Saant ki wann a mɔŋ kpanbar Ahab, ki n saa tun saak.” 2Ki Elaija fiir ki saan.
Kon maŋ din paar bonchiann, Samaria yent ni. 3Ki kpanbar Ahab yiin Obadia, wunba tee u naan ŋaak yudaanɔ na. (Obadia din tee wunba waa Yennu fanue. 4Ki Jesebel nba din kpi Yennu sɔkiniinba na, ki Obadia jii sɔkiniinba kobik ki saan namm ki bɔkitib paabu munlee, ki bɔrib tanfiat ni piinŋmu-ŋmu, ki teemm jeet nan nyun.) 5Ahab din pak Obadia a, “Ŋaant ki tin saan ki saa got nyuntona kur boa, nan kpenbis ni, ki laan ti saa la mɔɔt ki tur ti bonkobiti-i. Li pasiar li ji kii kpaa talas ki tin kpi ti bonkobuku.” 6Ki bi kur sak, sɔɔ kur nba saa tɔkin chianu nba, ki bi yaat ki tɔkin jiak jiak.
7Ki Obadia nba saa na, ki u chet Elaija. U din bannɔ ki baa fabin ŋaan boiɔ a, “Chanbaa, fine setiki-i?”
8Ki u jiin a, “Nn, min Elaija-e. Ii saa ki saa pak a chanbaa kpanbar nan n be nna.”
9Ki Obadia jiin a, “N tun bee ki a loon fan kɔɔnin daŋ ni, ki kpanbar Ahab n kpimi? 10A Yomdaanɔ Yennu nba fo na sann ni, n por nan kpanbar na loma digbann kur ni tingbouŋ na kur powa. Tɔɔndaanɔ nba kur yet nan a kaa u doo ni, kpanbar Ahab tuu te ki tɔɔndaanɔ maŋ n pore nan u ki ban la-a u doo ni. 11Mɔtana ki a loon man saan yet kpanbar na nan a be nna-a? 12Li-i tee ki n yaat ŋaan ki Yennu Seek jiia ki saan nana siaminba ki sɔɔ ki mi, n saa teen nlee? Li-i teen nna, ki n pak Ahab nan a be, ŋaan ki bi loma ki tan ki la-a, u saa kpime. Tiat nan n tee wunba jiantir Yennu fanue, n bisin niwa. 13A ki gbat nan Jesebel nba din kpi Yennu sɔkiniinba na, n din bɔr sɔkiniinba kobik, ki bɔkitib koonn munlee, ki kɔɔmm tanfiat ni piinŋmu-ŋmu, ki teemm jeet nan nyumi-i? 14Ki nlee ki a saa pakin a man saan ki yet kpanbar nan a be nnae? U saa kpima.”
15Ki Elaija jiin a, “N por Yabint Yennu nba fo, ki n waau na, nan n saa jii n mɔŋ ki wann kpanbar na dinna.”
16Ki Obadia saan kpanbar Ahab boor, ki saa wannɔ, ki u fiir ki tookit Elaija. 17Ahab nba saa chetɔ yoo nba, ki u yetɔ a, “Fine na, fin nba baat nan daamii nba kaa gbennu, Israel teeb paak.”
18Ki Elaija jiin a, “Min kaa tee wunba baat nan daamii. Fine baat nan daamii, fin nan a baa. A yêen Yennu mɔbe ŋaan jiantir Baal tingbana. 19Pakin Israel teeb kur ki bin chetin Kamel kunkonn boor. A bia baar nan Baal sɔkiniinba kobii ŋanna nan piinŋmu na, nan chicherpook Asera sɔkiniinba kobii ŋanna nba ki bat ŋaapoo Jesebel see bi siak po na.”
20Ŋanne ki Ahab yiin Israel teeb kur nan Baal sɔkiniinba na, ki bi baar Kamel kunkonn boor. 21Ki Elaija baar niib na boor ki yet a, “Li saa jii-i yoo nlee ki yin dukin ki gann wunba ki i saa jiantɔ? Li-i tee ki Yennu tee Yomdaanɔ, yin jiantɔ, ŋaan Baal-ie mun bia tee Yomdaanɔ, yin jiantɔ.” Ŋaan niib na din ki jiin siari. 22Ŋanne ki Elaija yet a, “Min kɔɔe tee Yennu sɔkinii nba tenn. Ŋaan Baal sɔkiniinba tee kobii ŋanna nan piinŋmu. 23Baat nan naajai banlee, ki ŋaan Baal sɔkiniinba na n jii yenɔ ki kpi ki pot potɔ ki paan daat paak, ŋaan daa tee muu leŋi. N mun saa jii naajaleek na ki teen nna. 24Ŋaant Baal sɔkiniinba na n miar bi yenbik Baal, ki man mun miar Yennu. Ki wunba gat ki tun muu, ŋɔɔe tee Yenmɔnu.”
Ki niib na sak nan kunkɔsaakar.
25Ŋanne ki Elaija pak Baal sɔkiniinba na a, “Yimm nba yab na, ii sint jii naajak ki kpi, ki miar i yenbik Baal, ŋaan i daa jokit daat na muu.”
26Ki bi jii naajak nba ki bi turib na, ki kpii ki ŋammɔ, ki miar Baal tee-e ki tan tuu yonsuuk ni. Bi din hoote ki yeen a, “Baal, turint gatu.” Bi din waae ki lintir maruŋ binbintir nba ki bi maa na, ŋaan bi din ki la gatu.
27Yonnu nba set yonsuuk yoo nba, ki Elaija piin ki laab ki yeen a, “Ii mei sanpaapowa man. U tee yenbike. Li ki gar u dukii dudukite, koo u tuun toonne, koo u saan sɔnue, koo u gɔɔnte ki yin fiinɔ.” 28Ki sɔkiniinba na miar nan kunkɔpaara, ki ji saa ŋma bi mɔŋ jukii, nan bi maruŋ nba wantib biaŋinba na, ki sɔn tan nyi. 29Bi din yikin sanpaapo nnae nan yenlekir, ŋaan bi din ki la gatu, siar din ki teen nan waama.
30Ŋanne Elaija yet niib na a, “Baat ki nakinin man.” Ki bi nakinɔ, ki u piin ki ŋamii Yennu maruŋ binbintir nba bet bet na. 31U din jii tana piik nan ŋanlee-e, ki tann kur see booru piik nan ŋanlee nba tee Jakɔb yaaboona na seenu ni. Ŋɔɔ Jakɔb-e ki Yennu din pak nanɔ a, “A sann sii tee Israel-e.” 32Elaija din jii tana maŋe ki ŋamm maa maruŋ binbintir ki tur Yennu, ki teen gbeeuk ki lint binbintir na, ki li yarin ki saa kɔɔ nyun nan galonn munna nawa, 33ki ji paan daat na binbintir na paak, ki pot naajak na nant buri buri ki paan daat na paak, ŋaan yet a, “Gbeent nyun kunkoa ŋanna, ki kpaar maruŋ nan daat na paak.” Ki bi tun nna. 34Ki u yet a, “Ŋammit teen nna man.” Ki bi ŋamm pukin. Ki u bia yet a, “Teent ki pukin man.” Ki bi teen pukin, 35ki nyun na gbee ki lint binbintir na.
36Ki yenlekir maruŋ yoo baar, ki Elaija saan binbintir na boor ki miar a, “Yennu, fin nba tee Abraham nan Aisak nan Jakɔb Yennu, want a mɔŋ mɔtana nan a set tee Israel teeb Yennu-e, ki n tee a toontunnɔ, ki fine yetin a man tun linba na kur. 37Turimin gatu. Yennu, turimin gatu, ki niib na n bann nan fin Yennu-e set tee Yennu, ki bia bann nan a jent namm a tiɔŋ boore.”
38Ki Yennu tun muu, ki li nyii sanpaapo ki sik, ki tan dii maruŋ nant na, nan daat na, nan tana na, ki tiŋ na kab, ki nyun na fɔɔr gbeeuk na ni. 39Niib na nba la linba na yoo nba, ki bi baa fabin tiŋ ni ŋaan yikin a, “Yennu-e set tee Yennu, Yennu kɔɔe tee Yennu.”
40Ki Elaija tur mɔb a, “Soot Baal sɔkiniinba na man. I daa te nan bi yenɔkɔɔwa tiin paakiti.” Ki niib na soor bi kur; ki Elaija jiib ki saan namm Kisonn mɔkir ni, ki saa kpii bi kur.
Ki jiin yonkoonin na gbennu po
41Li poor po ki Elaija pak kpanbar Ahab a, “Ii saa di jeet. N gbat saak fu ki baat.” 42Yoo nba ki Ahab saan a wun di na, ki Elaija doo Kamel kunkonn paak ki saa boon, ki u yur be u duna ni, 43ki yet u toontunnɔ na a, “Saant ki saa got mɔkgbeŋir po.”
Ki u toontunnɔ na saan ki tan jen ki yet a, “N ki la siar.” Elaija din te ki u saan taar munlore ki saa got. 44Taar munlore ni ki u jen ki yet a, “N la sanpagbouŋo ki li tee bonbik nna, li gbeŋu tee nan nisaarik nuu nae, ki do mɔkgbeŋir na paak.”
Ki Elaija bet u toontunnɔ na a, “Saant ki saa pak kpanbar Ahab, a wun kɔɔ u taantoruk kii kun, ki saak daa sou sɔnu ni.”
45Laa yann waan, ki sanpagbanbɔnt piin sanpaak, ki wonpaaruk fukit, ki saak baar. Ki Ahab kɔɔ u taantoruk ni ki kun Jesreel. 46Ŋanne ki Yennu yiikoo baar Elaija paak, ki u soor u tiat ki lor siak ni, ŋaan chiar ki liit Ahab, ki saa baar Jesreel.
19Ki jiin linba tun Sainai jɔɔr paak na po
1Ŋanne ki kpanbar Ahab wann u ŋaapoo Jesebel linba kur ki Elaija tun, nan waa kpii tingbann Baal sɔkiniinba na. 2Ki poo na tur mɔb ki yet Elaija a, “Li-i tee ki li won tan baar nna yoo ki n ki teena nan faa teen sɔkiniinba biaŋinba na, ŋann ŋarin yenbis na n faa kpin.” 3Ki jaŋmaanii soor Elaija, ki u chiar a wun tinn u manfoor, ki jii u toontunnɔ ki saan nanɔ Beerseba doo ni, Juda tiŋ ni.
Elaija din nyik u toontunnɔ na leŋe, 4ŋaan somm datunmunn ki kɔɔ muuk. U din saa kar tiik maasue ki sun wun kpo. U din miar Yennu ki yet a, “Yennu, li gar n paŋ terika. Nyint n manfoor, kimaan n tee nisaarike nan n yeejamm nba din tee na.”
5U din dɔɔr tiik na boore ki gɔɔn. Li yoo na ki malaka siiu ŋaan yet a, “Fiit ki di jeet.” 6Ki u got ki la boroboro kunn nan nyun, ki li see nan sɔɔr, ki kpia u yur; ki u dii ki nyuu ki ŋamm dɔɔr. 7Ki Yennu malaka na jen ki tan fiinɔ munlee ni, ki yetɔ a, “Fiit ki di, nna-i kaa, sɔnu na saa paakawa.” 8Ki Elaija fiir, ki dii ki nyuu; ki jeet na turɔ paŋ nba ki u saa somm dapiinna, ki saan Sainai jɔɔr nba tee Yennu jɔɔr na boor. 9Leŋe ki u din saa kɔɔ tanfiiɔk ni ki dɔɔr li daar nyiɔk.
Li nyiɔko ki Yennu pak nanɔ a, “Elaija, a tuun bee nna na?”
10Ki u jiin a, “Yomdaanɔ, Yabint Yennu, yoo kur n jiantir fine, fin kuukɔɔe ki n jiantir, ŋaan Israel teeb na biir mɔlor nba ki a lor namm nawa, ki bit a maruŋ binbinta, ki bia kpii a sɔkiniinba. Min kɔɔe tenn, ki bi bia loon bin kpin.”
11Ki Yennu yetɔ a, “Nyimin ki do jɔɔr na paak ki saa set n tɔɔnn po.” Ki Yennu gar ki baar nan wonpaaruk nba bɔkit jɔɔr ki yeer tana, ŋaan Yennu din kaa wouŋ na ni. Li poor po ki wouŋ na maak, ŋaan ki tinjekiruk baar. Yennu bia lek din kaa tinjekiruk na ni. 12Tinjekiruk na poor poe ki muu baar, ŋaan Yennu din kaa muu na ni. Ki muu na poor po ki kunkɔr lɔkin soon nna.
13Elaija nba gbat nna maŋ ki u jii u liatir ki dɔkin u numpo, ŋaan nyii ki saa set tanfiiɔk na tammɔb ni. Ki kunkɔr na yetɔ a, “Elaija, a tuun bee nna?”
14Ki u jiin a, “Yomdaanɔ, Yabint Yennu, yoo kur n jiantir fine, fin kuukɔɔe ki n jiantir, ŋaan Israel teeb na biir mɔlor nba ki a lor namm nawa, ki bit a maruŋ binbinta, ki bia kpii a sɔkiniinba. Min kɔɔe tenn, ki bi bia loon bin kpin.”
15Ki Yennu yetɔ a, “Ŋmatir saan Damaskus muuk ni, ki kɔɔ doo na ni, ki mɔɔn kpan Hasael yur paak, ki u sii tee Siria teeb kpanbar, 16ki mɔɔn kpan Nimsi bija Jehu yur paak, ki u sii tee Israel teeb kpanbar, ki mɔɔn kpan Safat bija Elaisa yur paak, wunba nyii Abel Mehola na, ki u sii tee n sɔkinii ki gaara. 17Nirɔ nba ŋmiat ki Hasael ki fit kpiiu, ŋaan Jehu-e saa kpiu, ki wunba ŋmiat ki Jehu ki fit kpiiu, ŋann Elaisa-e saa kpiu. 18Ŋaan n nyik niib tusaa ŋanlore Israel tiŋ ni, ki bi sii mɔk manfoor. Bi tee binba waan fanu ki ki ban jiant tingbann Baal.”
Ki jiin Elaisa yiinii po
19Ki Elaija yaat ki saa la Elaisa ki u dia naajai banlee ki ko tammɔnn. Naajai banlee-lee nan naasɔkit piik nan yenne din gar u tɔɔnn, ki u joont poor ki ko. Ki Elaija liat u liatir ki lann Elaisa. 20Ŋanne ki Elaisa nyik tammɔnn na ŋaan chiar wei Elaija, ki yetɔ a, “Ŋaant man chab n naa nan n baa, ŋaan ji weia ki saan.”
Ki Elaija jiin a, “Li ŋan, n kan gɔɔrani. Ii ŋmat.”
21Ki Elaisa saan saa kpii u naajai banlee na, ki jii naayɔkit na, ki joo muu, ki yakin naajai na nant. U din jii nant na ki tur niib nae, ki bi ŋman. Li poor po ki u wei Elaija ki tee u sommtɔɔ.
20Biaŋinba ki Siria teeb nan Samaria teeb faa leeb tɔb
1Ki Siria teeb kpanbar Ben-hadad taan u jab, ki digbana piintaa nan ŋanlee batnba nan bi taanii nan taantorit sommɔ, ki bi saan set ki lint Samaria doo ki lek doo na. 2U din tun toomiie, ki bi kɔɔ doo na ni ki pak Israel kpanbar Ahab a, “Kpanbar Ben-hadad loon 3ki fan jii a salimpeena nan a salimmɔna nan a poob nan a waas nba mɔk paŋ, ki teen u nuu ni.”
4Ki Ahab jiin a, “A pak n chanbaa Ben-hadad nan n saka; wuu yenin, kii biaki yen linba kur ki n mɔk.”
5Li poor po ki kpanbar Ben-hadad ŋamm tun toomii kpanbar Ahab boor ki yetɔ a, “N tura mɔb nan a turin salimmɔna nan salimpeena nan a poob nan a waas. 6Mɔtana see ki n tun saakab ki bin saat a ŋaak, nan a saakab ŋei, ki jii linba kur mɔk nyɔɔt. Wonn nna yooe ki bi saa baar.”
7Ki kpanbar Ahab yiin Israel tingbouŋ na tɔɔndamm kur ki tan yetib a, “I la nan jɔɔ na loon wun biirite. U tur mɔb nan u loon n poob nan n waas, nan n salimpeena nan salimmɔna na, ki n sak.”
8Ki tɔɔndamm nan niib na jiin a, “Daa gbiin u po, daa saki.”
9Ŋanne ki Ahab jiin Ben-hadad toomii na a, “Ii pak n chanbaa kpanbar na nan n sak u sinsinn loomm nawa, ŋaan n kan fit sak u joontik loomm na.”
Ki toomii na ŋmat Ben-hadad boor. 10Ki Ben-hadad ŋamm ki tumm nan mɔmaleer a, “N saa baar nan jab bonchiannewa ki tan biir a doo na, ki bi sii yab ki fit jii li tangbiina bi nii ni. Mi-i kii tun nna, yenbis n faa kpin.”
11Ki kpanbar Ahab jiin a, “Ii yet kpanbar Ben-hadad nan tɔb faarɔ nan barmɔnii tuu faa tɔbewa ki fit faa parbiir, ŋaan li ki tee u tuu faa parbiir kaawa ki tan faa tɔbi.”
12Yoo nba ki Ben-hadad gbat Ahab maan na, ki sɔɔ ŋɔɔ nan batnba nba tee u sommteeb na kar bi lanbont ni ki nyu daan. Ki u pak u jab a bin teen siir ki saan lek doo maŋ. Ŋanne ki bi fiir bi taajai paak.
13Ŋaan sɔɔ Yennu sɔkinii poŋ saan ki saa wann Ahab nan Yennu yet a u daa tiin jaŋmaanii nan Ben-hadad kunkɔnkɔnna nba yab bonchiann na, a u saa te ki Ahab n nyannib dinna, ki Ahab saa bann nan ŋɔɔe set tee Yennu.
14Ŋanne ki Ahab boi a, “Ŋmee saa gar tɔɔnn, tɔb na faanu ni?”
Ki Yennu sɔkinii na jiin a, “Yennu wann nan kunkɔnkɔnpaanii nba be yent saakab nuu ni nae saa liit.”
Ki kpanbar na boi a, “Ŋmee sii ŋmakitir kunkɔnkɔnna na tiɔŋu?”
Ki Yennu sɔkinii na jiin a, “Fin.”
15Ki kpanbar na yiin kunkɔnkɔnpaanii nba be yent saakab nuu ni na, ki bi kann tee kobii ŋanlee nan piintaa nan banlee. Li poor po ki u yiin Israel kunkɔnkɔnna na, ki bi kann tee tusaa ŋanlore.
16Kɔnn na din piin yonsuuk nie, yoo nba ki kpanbar Ben-hadad nan u sommteeb nba tee batnba piintaa nan banlee na piin dayibu, bi lanbont ni na. 17Ki kunkɔnkɔnpaanii na gar tɔɔnn. Ki Ben-hadad toomii na jen ki pakɔ nan kunkɔnkɔnna nyii Samaria doo ni ki baat. 18Ki u tur mɔb a, “Baa baat a bin faa tɔb koo ki barimie, ŋaan yimm n soorib foot.”
19Ki kunkɔnkɔnpaanii na gar tɔɔnn, ki Israel kunkɔnkɔnleeb na waa, 20ki sɔɔ kur din kpii dataak nba ki u kɔn nanɔ. Ki Siria teeb na chiar, ki Israel kunkɔnkɔnna na waa nan ninmɔnn, ŋaan ki Ben-hadad jak taamm, ki taanjakira chianɔ, ki u chiar bot. 21Ki kpanbar Ahab wei berib ki saa soor bi taanii nan taantorit ki nyann Siria teeb maŋ, ki tumm bontonn.
22Ŋanne Yennu sɔkinii na saan kpanbar Ahab boor ki yet a, “Ii kun ki saa ŋamm a kunkɔnkɔnna na ki lor subinii lora, kimaan Siria kpanbar na saa ŋamm leka, siɔk nba baat nawa.”
Siria teeb nba ŋamm lek Israel teeb biaŋinba
23Ki kpanbar Ben-hadad saakab na yetɔ a, “Israel teeb yenbis na tee kunkona ni yenbise, ŋanne teen ki Israel teeb daan nyann timm, ŋaan li-i tee ki ti kɔn namm paanu ni, ti saa nyanniba. 24Tɔn, nyint batnba piintaa nan banlee na, ŋaan jii kunkɔnkɔnna tɔɔndaanleeb ki senn bi taar ni. 25Li poor po, fan yiin kunkɔnkɔnna, ki bi kann-ii yab nan binba daan chiar na, ki taanii nan taantorit kann-ii munii tee nna. Ti saa kɔn nan Israel teeb na paanu nie, ki mɔtana ti saa nyanniba.”
Ki kpanbar Ben-hadad sak ki wei baa wannɔ biaŋinba na. 26Siɔk nba tan baar yoo nba, ki u yiin u jab, ki bi somm ki saan Afek doo ni, a bin lek Israel teeb. 27Ki kpanbar Ahab yiin Israel teeb na ki teemm siir. Ki bi somm ki saan kar paabu munlee, ki took Siria teeb na. Israel teeb na din waar ki naan nan bulobis ŋanlee buunii nae, ŋaan ki Siria teeb na mirib yent na ni.
28Ŋanne ki Yennu sɔkinii na saan kpanbar Ahab boor ki yetɔ a, “Yennu yet a, ‘Siria teeb nba pak nan n tee kunkona ni Yennu-e, ŋaan ki ki tee paanu ni yɔɔ na, li paak, n saa tura nyannu ki fan nyann bi kunkɔnkɔnna nba yab na, ki fin nan a niib saa bann nan mine tee Yennu.’ ”
29Siria teeb nan Israel teeb na din be bi kaanii nie daaŋanlore ki gorii leeb. Ki daaŋanlore maŋ daar, ki bi piin kɔnn, ki Israel teeb na kpii Siria teeb tusaa kobik. 30Ki binba tenn na chiar ki kɔɔ Afek doo ni, ki Afek joonjouk baa ki nyak bi jab tusaa piinlee nan ŋanlore.
Kpanbar Ben-hadad mɔŋ din chiar ki kɔɔ doo na nie, ki bɔr ŋasiak nna ni. 31Ŋanne ki u saakab tan kɔɔ u boor ki yetɔ a, “Ti gbat nan Israel kpanbara na mɔk ninbatinu. Turint yaak ki tin lia ŋmiit ti turi ni, ki gbab bɔtoot ti sai ni, ki saan Israel kpanbar boor, li ki gar wun chaba, ki fan foori.” 32Ŋanne ki bi gbab bɔtoot bi sai ni, ki lia ŋmiit bi turi ni, ki saan Ahab boor ki saa yet a, “A daabir Ben-hadad meia a fan nyik u manfoor.”
Ki Ahab jiin a, “U be u manfoor ni-i? Li ŋan. U ji tee nan n ninja nae.”
33Ben-hadad toomii na din cheŋe, a bin la nyinn nba ŋan. Ki Ahab nba yet a, “Ninja” na, ki bi gaar yiama ki yet a, “Faa yet biaŋinba na, Ben-hadad tee a ninjae.”
Ŋanne ki Ahab yet a, “Baat nanɔ n boor.” Ki Ben-hadad nba baar yoo nba, ki Ahab yiinɔ a wun kɔɔ ki kar u boor, taantoruk ni. 34Ben-hadad din yet a, “N saa jiin doi nba ki n baa din gaar a baa boor na ki tura, ki a saa fit loot kpinkpouŋ boor, Damaskus doo ni, ki tur a mɔŋ, nan n baa nba din teen biaŋinba Samaria doo ni na.”
Ki Ahab jiin a, “Mɔsonn nba na nie ki n saa ŋaa-a.” Ki u din lor mɔlor nanɔ, ŋaan ŋaau, ki u yaat.
Biaŋinba ki Yennu sɔkinii pak ki biir Ahab
35Yennu din yet u sɔkiniinba yenɔ a wun yet u lɔɔ ki wun faau. Ki u lɔɔ na yêt. 36Ŋanne ki sɔkinii maŋ yetɔ a, “Faa yêt Yennu mɔb na paak, yanbɔr saa soora ki kpia, yoo nba ki a saa seet n boor ki saa na.” Waa seet yoo nba, li taabaak ni ki yanbɔr chetɔ ki kpiiu.
37Ki li sɔkinii bia saan jalɔɔ boor, ki saa yetɔ a wun faau. Ki jɔɔ na faau nan paŋa ki turɔ daŋ. 38Ki sɔkinii na jii tann ki fin u numpo, a bi daa bantɔ, ki saan ki saa see sɔnu ni, ki guu Israel kpanbar Ahab nba saa gar yoo nba. 39Kpanbar na nba tan gaar yoo nba, ki sɔkinii na yiinɔ ki yetɔ a, “Chanbaa, n bo kɔn kɔnne tɔb ni, ki kunkɔnkɔnna na baar nan dataak nba ki bi nyannɔ, ki tan turin, ŋaan yetin a, ‘Ii guu jɔɔ na, li-i tee ki u bot, a manfoore saa pa u paak, nnae kaa, a saa pa salimpeena tusaa ŋantaae.’ 40Ŋaan n nunii nba tan mɔnn bonlia paak yoo nba, ki jɔɔ na chiar bot.”
Ki kpanbar Ahab jiin a, “A poŋ bu a mɔŋ buuta. Li tee fan gaar li tubdatue.”
41Li yoo na ki sɔkinii na pat tann nba boob u numpo na, ki kpanbar na ji bannɔ nan u tee Yennu sɔkiniinba na yenɔe. 42Ki sɔkinii maŋ ji yet kpanbar na a, “Yennu mɔmaame na; faa nyik jɔɔ nba ki n yet maa a kpiu, ki u bot na, a tiɔŋ manfoore saa pa li paak, ki a kunkɔnkɔnna bia saa kpo, kimaan baa nyik u kunkɔnkɔnna ki bi chiar na.”
43Ki kpanbar Ahab ŋmat kun Samaria nan wutoor nan parbiir.
21Ki jiin Nabof kpaab po
1Jasɔɔ din be ki bi yiu Nabof, ki u tilontii kpaab be Jesreel ki kpia nan kpanbar Ahab ŋaak. 2Dasiar ki Ahab tan yet Nabof a, “Ŋaant ki man gaar a kpaab na, kimaan li kpia nan n ŋaake, ki n loon man bur kpint leŋ. N saa tura tinŋaŋ li paak, koo li-i tee ki a loon, n saa pa-a likirii nba yab.” 3Ki Nabof jiin a, “N dii kpaab na faar, n yeejamm boore. Yennu ki sak nan man te fan yenti.”
4Ki kpanbar Ahab kun nan wutoor nan parbiir, Nabof nba jiinɔ biaŋinba na paak, ki kɔɔ dɔɔr, ki ŋmant u numm ki tor dikpinn, ki yêt wun fiir ki di jeet. 5Ŋanne ki u ŋaapoo Jesebel tan kɔɔ u boor ki boiɔ a, “Bee ki a par mantik biir nna? Bee ki a kan di jeeti?”
6Ki u jiin a, “N lor man daa Nabof kpaab nae, koo li-i tee ki u loon, man turɔ tiŋ siar po li paak, ŋaan ki u pakin nan n kan la.”
7Ki Jesebel jiin a, “A tee kpanbar, koo a ki tee? Fiit dɔɔnu paak, ii mɔk parpeenn ki di jeet. N saa gaar Nabof kpaab na ki tura.”
8Li poor po ki u sɔb gbansiat, ki joont nan Ahab sann, ki jii ŋɔɔ Ahab dintir ki dinn li paak, ki tur tɔɔndamm nan saakab nba be Jesreel doo ni. 9U din sɔb a, “Ii mɔɔnt mɔloru daar, ki yiin niib kur, ki kaan Nabof baakir kaanu paak. 10Ii lon nibiit banlee ki bin tan pak ki biir Nabof nan u daan por Yennu nan kpanbar na mɔpora. Li poor po, yin jiiu ki nyi nanɔ doo kpiŋ, ki saa jaatɔ tana ki kpiu.”
11Ki Jesreel doo saakab nan tɔɔndamm na tun nan Jesebel nba wannib biaŋinba na. 12Bi din mɔɔnt mɔloru daar, ki taan niib na, ki tur Nabof baakir kaanu. 13Ki nibiit banlee na set paanu ni, ki pak biir Nabof nan u daan por Yennu nan kpanbar Ahab mɔpora. Ki bi jiiu ki nyii nanɔ doo kpiŋ ki saa jaatɔ tana ki kpiiu.
14Maan na din baar Jesebel boor a, “Bi kpii Nabof-a.”
15Jesebel nba gbat maan na yoo nba, ki u pak Ahab a, “Nabof kpowa. Tɔn, saant ki saa yent kpaab nba ki u daan yêt wun kɔia na.” 16Li yoo na ki Ahab saan kpaab na ni, a wun saa yent.
17Ŋanne ki Yennu pak nan Elaija, wunba tee u sɔkinii ki nyii Tisbe na a, 18“Saant Samaria doo ni, kpanbar Ahab boor. A saa lau Nabof kpaab ni; u yaa wuu yent kpaab maŋe. 19Pakimɔ nan min Yennu yeenɔ a, ‘A kpii jɔɔwa ŋaan bia yaa fan jii u faari-i?’ Pakimɔ nan maa yet linba tee nnae: ‘Siaminba ki bɔi lenn Nabof sɔn na, leŋe ki bɔi mun bia saa lenn a sɔn.’ ”
20Ahab nba la Elaija yoo nba ki u yet a, “N dataak, a wei baarima-a?”
Ki Elaija jiin a, “Nn. Fin kpan nyinn a mɔŋ ki tuun linba bi Yennu boor kɔɔe. 21Li paak Yennu yet a, ‘N saa baar nan biak a paak. N saa boona, ki boon bonjak nba kur nyii a ŋaak ni, naasimm nan subirteeb kur. 22A ŋaak tan sii tee nan kpanbar Jeroboam nba tee Nebat bija ŋaak nae, ki bia tee nan kpanbar Baasa nba tee Ahija bija ŋaak na, kimaan faa kɔɔn Israel teeb biit ni na, a donn n wutoora.’ 23Ki jiin Jesebel po mun, Yennu yet a bɔie saa ŋman u gbanant, Jesreel doo ni. 24I nirɔ nba kur kpo doo ni, bɔie saa ŋman u gbanant, ki wunba kpo muuk ni, juut n diu.”
25(Sɔɔ din kaa ki nyinn u mɔŋ ki tun biit Yennu tɔɔnn nan Ahab na, ŋaan u ŋaapoo Jesebel-e din te ki u tun biit maŋ. 26U din tun bonbilankant ki jiantir tingbana, nan Amor teeb nba din tuun na, ŋamm Amor teeb nba ki Yennu din ber nyinnib, yoo nba ki Israel teeb din nyarii ki baat na.)
27Elaija nba pak gbenn yoo nba, ki Ahab pat u liant ki liat, ŋaan lia bɔtoot liant. U din lor mɔbe, ki dɔɔ nan bɔtoot liant na soon nna nan parbiir.
28Ki Yennu yet u sɔkinii Elaija a, 29“A la Ahab nba sikin u mɔŋ biaŋinba ki turima-a? Waa tun nna na, n kan baar nan biak na u paak, yoo nba ki u daa be u manfoor ni. Li tan sii tee u bija manfoor niewa ki n saa baar nan biak maŋ u ŋaateeb paak.”
22Biaŋinba ki Yennu sɔkinii Mikaya kpaan nan Ahab
1Manu din be Siria teeb nan Israel teeb sinsuuk ni, bina ŋanlee nba wei na, 2ŋaan binn nba wei ŋantaa na ni, ki Juda kpanbar Jehosafat saan ki foont Israel kpanbar Ahab.
3Ki Israel kpanbar Ahab boi u saakab a, “Bee ki ti ki tun siar ki gaar Ramof nba be Gilead yent ni na Siria kpanbar boori? Li tee ti yente.” 4Ŋanne Ahab boi Jehosafat a, “A saa chianin ki man saan wor Ramof-aa?”
Ki Jehosafat jiin a, “Yoo nba kur ki a teen siir, n mun teen siira, min nan n kunkɔnkɔnna nan n taanjakira. 5Ŋaan ŋaant ki tin boi Yennu sinsinna.”
6Li yoo na ki Ahab tun yiin yenbis sɔkiniinba, ki bi tee nan kobii ŋanna nawa, ki tan boib a, “N saan wor Ramof amii n daa saa?”
Ki bi jiin a, “Saant ki saa worir, Yomdaanɔ saa tura nyannuwa.”
7Ŋaan ki Jehosafat boi a, “Sɔkinii sɔɔ ji kaa ki ti saa fit te wun boi Yennu ki turiti-i.”
8Ki Ahab jiin a, “Yenɔkɔɔ biar, ŋɔɔe tee Mikaya, ki tee Imla bija, ŋaan n namɔe, kimaan u ki mi sɔkin barŋanii ki jiin n po; u yɔɔ sɔkint bonbiire ki jiin n po.”
Ki Jehosafat jiin a, “A daa yeen nna.”
9Ŋanne ki Ahab yiin u ŋaatoontunna saakɔɔ, ki tumɔ a wun saan yiin Mikaya ki baar nanɔ yian.
10Ki kpanbara banlee maŋ lia bi naan liant ki kar bi gbant paak, jarik ni, doo na nanyer po, ki kpia Samaria doo maŋ tammɔb, ki yenbis sɔkiniinba na be leŋ, ki sɔkint maan bi tɔɔnn. 11Ki sɔkiniinba maŋ yenɔ, wunba sann tee Sedekaya, ki u baa tee Kenaana na, din jii kut ki nan yina ki yet Ahab a, “Yennu nba pak linbae na: A saa jii nae ki kɔn nan Siria teeb na ki biirib chain chain.” 12Ki sɔkiniinba na kur mun bia yet nna, a wuu somm kii took Ramof po, ki u saa nyannira, a Yennu saa turɔ nyannuwa.
13Ŋaan sɔɔ toontunna saakɔɔ nba saan a wun saa yiin Mikaya na poŋ saa yetɔ a, “Sɔkiniinba kur pak linba ŋane ki jiin kpanbar na po, li ŋan ki fan mun tun nna.”
14Ŋaan ki Mikaya jiin a, “N por Yennu nba fo na sann ni nan linba ki u wannin kɔɔe ki n saa pak.”
15Waa dɔkit kpanbar Ahab paak yoo nba, ki kpanbar na boiɔ a, “Mikaya, min nan kpanbar Jehosafat n saan wor Ramof amii ti daa saa?”
Ki Mikaya jiin a, “Saant ki wor. A saa nyanna. Yennu saa tura nyannuwa.”
16Ki Ahab yet a, “Li-i tee ki a piak nanin Yennu sann ni, fan pak barmɔnii. Taar munŋaae ki n saa paka linba na?”
17Ki Mikaya jiin a, “N la Israel kunkɔnkɔnna lin kunkona paak, ki tee nan pei nba ki mɔk pekpaarik na, ki Yennu yet a, ‘Jab na ki mɔk tɔɔndaanɔ. Ŋaant ki bin kun nan parmaasir.’ ”
18Ki Ahab yet Jehosafat a, “N ki paka nan u ki ban pak siar ki li tee bonŋann ki jiin n po-o? U yɔɔ piak bonbiire ki jiint n po.”
19Ki Mikaya ŋamii yeen a, “Tɔn, gbiintir linba ki Yennu piak. N la ki Yennu kar u binbintir paak Yendɔuŋ ni, ki u malakanba see u boor ni. 20Ki Yennu boi a, ‘Ŋmee saa saan ki kpann Ahab ki wun saan Ramof, ki bin saa kpiu?’ Ki malakanba na yemm tuu bikin yenn, ki leeb n mun bikin leer, 21nan seek nba tan baar ki yet Yennu a, ‘Min saa kpannɔwa.’ 22Ki Yennu boiɔ a, ‘A saa kpannɔ nlee?’ Ki seek na jiin a, ‘N saa saane ki te Ahab yenbis sɔkiniinba na kur n faar faak.’ Ki Yennu yet a, ‘Ii saa ki saa kpannɔ. A saa nyanna.’ ”
23Li yoo na ki Mikaya ŋamm pak a, “Linba tume na. Yennu te ki a yenbis sɔkiniinba na faare ki tura. Ŋaan u mɔŋ ŋarin senn nan biirue saa baar.”
24Li yoo na ki sɔkinii Sedekaya saan Mikaya boor ki saa pebɔ, ŋaan boiɔ a, “Nlee yooe ki Yennu Seek nyii n boor ki baar tan pak nanani?”
25Ki Mikaya yetɔ a, “A tan saa bannir, yoo nba ki a gar lanpoor po diiuk na ni a fan bɔr nae.”
26Ki kpanbar Ahab tur u saakayenɔ mɔb a, “Soot Mikaya ki saan nanɔ Amonn boor, wunba tee doo yudaanɔ na, nan n bija Joas boor. 27A betib ki bin kɔɔnɔ dansarik kii teenɔ jarpeenn nan nyun kuukɔɔ nan yoo nba ki n tan saa jen nan laafia.”
28Ki Mikaya jiin a, “Li-i tee ki a jen nan laafia, ŋann ŋarin li wann nan Yennu ki pak nanime na,” ki bia yet a, “Sɔɔ kur n gbiint linba ki n piak na.”
Ki jiin Ahab kuun po
29Tɔn, ki Israel kpanbar Ahab nan Juda kpanbar Jehosafat saan a bin lek Ramof nba be Gilead yent ni na. 30Ŋaan sɔɔ Israel kpanbar Ahab poŋ yet Jehosafat a, “Taa saa tɔb na, n saa lia tayanae, ŋaan fin n lia naan liant.” Ki Israel kpanbar maŋ lia tayana ki saan tɔb.
31Ŋaan sɔɔ Siria kpanbar na dɔŋ tur u taantorit ŋmakit-teeb saakab nba tee piintaa nan banlee na mɔb nan bi daa loon sɔɔ bin kpi, see Israel kpanbar na kuukɔɔ. 32Baa la kpanbar Jehosafat yoo nba, ki bi kur mi a ŋɔɔe tee Israel kpanbar na, ki bi ŋmant a bin lekɔ, ŋaan waa yikin yoo nba, 33ki bi bann nan ŋɔɔ kaa tee Israel kpanbar na, ki ji nyikɔ, 34ki taan sɔɔ Siria kunkɔnkɔnna maŋ yenɔ yek peenu, ki li soor kpanbar Ahab maŋ tɔbliatir nba tee kut na tintaanboor, ki gar soor u par paak, ki u mɔ nan wunba ŋmakitir u taantoruk na a, “N la daŋa. Ŋmantir ki nyi tɔb na ni.”
35Yoo nba ki tɔb nunii mɔn na, ki Ahab ji kar deen taantoruk na ni, ki took Siria teeb na. Waa la daŋ na, ki sɔn nyii ki wakin ki lint toruk na tiŋ po, ki daajoouk tan baar ki u kpo. 36Yonnu nba tan siik naanunmɔnn yoo nba, ki mɔmaan lint Israel kunkɔnkɔnna kur boor a, “Jɔɔ kur n ŋmat kun u yent ni nan u doo ni.”
37Nna bannue ki kpanbar Ahab din kpo, ki bi jii u gbanant ki saan nann Samaria, ki saa pii. 38Bi din saan nan u taantoruk na ki saa wuur Samaria nyundɔɔkar nie, siaminba ki bonchonchona wuur na, ki bɔi lenn u sɔn, nan Yennu nba daan yet biaŋinba na.
39Linba kur pukin ki kpanbar Ahab tun, nan waa din jii loobnyana ki faŋ u naan ŋaak na, nan doi nba ki u maa kur, li sɔb ki be Israel kpanbara barkperii gbant ni. 40U kuun poor po ki u bija Ahasia gaar u naan na.
Ki jiin Juda kpanbar Jehosafat po
41Kpanbar Ahab naan bina ŋanna nie ki Asa bija Jehosafat dii Juda naan, 42ki sɔɔ ki u daa tee bina piintaa nan ŋanŋmu, ki kar Jerusalem bina piinlee nan ŋanŋmu. U naa sann din tee Asuba ki tee Sili bipoo. 43U din tee nan u baa Asa nba din tee biaŋinba nae, ki tun linba ŋan Yennu tɔɔnn; ŋaan ki yeer patmannboa, ki niib na ŋamii mann maruŋ ki jokin bonnunubit leŋ. 44Jehosafat din soor Israel kpanbar yɔɔs.
45Linba kur pukin ki Jehosafat din tun, laa tee u partoonn nan tɔb faanu, li sɔb ki be Juda kpanbara barkperii gbant ni. 46U din ber jab nan poob nba tee bonchonchona ki tuun pata binbinta paak ki poŋ din be u baa Asa naan yoowa na.
47Edom tiŋ din ki mɔk kpanbari; Juda kpanbare din nyinn u taatar ki u dia Edom tiŋ.
48Kpanbar Jehosafat din kpeer ŋarinte, a bii saa Ofir tiŋ ni, kii jikit salima, ŋaan bi ŋarint maŋ din biire mɔkgbeŋir ni, Esion-geber boor, ki gbar saanu. 49Ki Israel kpanbar Ahasia loon ki u jab nan Jehosafat jab-ii lakin kii tuun nan ŋarint na, ŋaan ki Jehosafat ki saki.
50Jehosafat din tan kpo, ki bi piiu kpanbara kaat ni, Defid doo ni. Ki u bija Jehoram gaar u naan na.
Ki jiin Israel kpanbar Ahasia po
51Juda kpanbar Jehosafat naan bina piik nan ŋanlore nie, ki Ahab bija Ahasia dii Israel naan, ki kar Samaria bina ŋanlee. 52U din tun ki biir Yennu, ki wei u baa Ahab taaboot, nan u naa Jesebel taaboot, nan kpanbar Jeroboam nba din kɔɔn Israel teeb toonbiit ni na taaboot, 53ki din waa tingbann nba ki bi yiu Baal na ki jiantirɔ, ki donn Israel teeb Yomdaanɔ Yennu wutoor, nan u baa nba din teen biaŋinba na.