TOOMIINBA TOONA

Ki jiin Toomiinba Toona gbouŋ na po

Toomiinba toona sɔbu na tee Luk barŋanii sɔbu na tukire.

Li barjar mantik tee lin wann Seyeeŋ nba din te ki Yiisa sinsinn weira mɔɔnt ŋɔɔ Yiisa barŋanii na “Jerusalem doo ni, nan Judea nan Samaria tinii kur po, ki saan tuu tingbouŋ na lokir kur po nae.” (1.8)

1

1Chanbaa Teofilus:

N sinsinn sɔbu na ni min Luk din sɔb bona bonchiann nba ki Yiisa din tuun ki bia want niib, u toonn pinpiin-yoo na mɔkmɔk nan Yennu nba din tan donnɔ Yendɔuŋ ni. 2Waa daa din ki doo na, Yennu Seyeeŋ sommir nie ki u din wann waa gann binba ki teemm u toomiinba na nba sii tuun biaŋinba. 3U kuun poorpoe ki u din jii dapiinna ki yɔɔ want u mɔŋ ki teemm, ki li want nan birsuk kaa nan u set jen u manfoor niwa, ki bi din tuu yɔɔ laatɔ, ki u piak namm ki jiin Yennu naan po.

4Yosau yaann ki u tan lakin be namm, ki din tan turib mɔb a, “I daa nyi Jerusalem-i, ŋaan kii be kii guu piinii nba ki n Baa Yennu senn mɔsonn a u saa turi, nan maa poŋ beti li po na. 5Jɔɔnn ŋarin din wuur niib nan nyume, ŋaan daa ŋanlelee na ni, Yennu Seyeeŋe saa wuur i para.”1.5 Li paake tee “Yennu Seyeeŋ saa gbee i ni.”

Biaŋinba ki Yennu donn Yiisa Yendɔuŋ ni

6Toomiinba nba din lakin nan Yiisa yoo nba, ki bi boiɔ a, “Ti Yomdaanɔ, yoo nba nae ki a yaa a fat timm Israel teeb1.6 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. yent ki jiint koo nlee?” 7Ki Yiisa yetib a, “Li ki lai nan yin bann yoo nba ki n Baa Yennu senn a lin tun na; ŋɔɔe mɔk yaak ki senn u yoo. 8Ŋaan yoo nba ki u Seyeeŋ saa sik i paak na, i saa la paŋ, ki tan sii tee n siara damm Jerusalem, nan Judea yent kur ni, nan Samaria yent ni, nan tingbouŋ na lokir kur po.”

9Waa pak maan maŋ ki gbenn yoo nba, ki Yennu te ki u do Yendɔuŋ ni, ki bi goriiɔ, ki u saa kɔɔ sanpagbant ni, ki bi ji ki lau. 10Ŋaan baa lek biar see ki kpaa nunii ki gorii sanpaapo na, ki sɔɔ jab1.10 Bi din tee malakanbae. banlee see ki lia tapeenii, 11ki boib a, “Yimm Galilii teeb, bee ki i see nna ki gorii sanpaapo nna? Yiisa nba nyii i boor ki doo Yendɔuŋ ni biaŋinba na, u bia tan saa nyi Yendɔuŋ maŋ ni ki jen sik nan yaa goriiɔ ki u do sanpaapo biaŋinba nae.”

Ki jiin wunba gaar Judas yiar na po

12Li yoo na ki Yiisa toomiinba na nyii Olif Tiinii kunkonn na paak ki ŋmat Jerusalem. Leŋ maŋ nan Jerusalem din tee nan maar jinn nae. 13Baa baar Jerusalem yoo nba, ki bi saan kɔɔ ŋaak nba ki bi tuu be na ni ki doo ditɔɔtuk paak. Binba din kɔɔ maŋ tee Piita nan Jɔɔnn nan Jeems nan Andru nan Filip nan Tomas nan Batolomiu nan Matiu, nan Jeems wunba din tee Alfeus bija, nan Simonn Nikakitik, nan Judas wunba tee Jeems bija na; 14ki bi kura tuu yɔɔ lakint nan leeb ki pukin poosiab nan Yiisa naa Meeri, nan Yiisa waarii, ki mei Yennu nan dudukyent ki ki naki.

15Ŋanne ki daa ŋanlee nna tan gar, ki Yiisaweira teen nan kobik nan piinlee nawa ki taan kar, ki Piita tan fiir set 16ki yet a, “N naa waas, linba ki Yennu Seyeeŋ din te ki Defid din sint bunt buntir ki jiin Judas po, ki li sɔb Yennu gbouŋ ni na, li kpaa talase ki lin set tan gbee. Judas maŋe tee daanɔ nba daan wann niib ki bi soor Yiisa na. 17Ŋaan Yiisa din gann timm nan ŋɔɔe a tii tuun Yennu toonn nba ki ti tuun na, ki u din pukin ti kann ni.”

18(Judas toonbiit likirii nba ki u la nae, ki u jii ki daa kpaab; leŋe ki u bia tan baa ki put poor, ki u nɔɔt kur nyii. 19Ki Jerusalem teeb kur gbat nna maŋ, ki pur kpaab maŋ sann bi mɔŋ maan ni a Akeldama, ki li paak tee “Sɔnkpaab.”)

20“Tɔn, li sɔb yaŋ gbouŋ nba be Yennu gbouŋ nɔɔk ni na a:

‘Ŋaant ki u ŋaak n set langbouŋ ki sɔɔ daa kɔɔ leŋi.’

Ki bia jen sɔb a:

‘Li ŋan ki sɔɔ n gaar u toonn yiar na.’

21-22“Li paak ti loon ki tin gann niyenɔe ki pukinɔ ti po, ki wun teen Yiisa kuunfiiru siara daanɔ. Li ŋan ki wuu tee timm nba daan tuu yɔɔ lin nan ti Yomdaanɔ Yiisa maŋ ni yenɔ, yoo nba ki Jɔɔnn din wuur niib Yennu nyunwuru mɔkmɔk ki tan baar yoo nba ki Yiisa nyii ti boor, ki Yennu donnɔ Yendɔuŋ ni na.”

23Ŋanne ki bi nyinn jab banlee: Joosef wunba ki bi din yiu Basabas na (bi din bia yi ŋɔɔe Justus na), nan Matias, 24ki ji miar Yennu a, “Ti Yomdaanɔ, fine mi sɔɔ kur par ni, li paak, wantit jab banlee na ni, wunba ki a gann, 25ki wun teen toomii ki gaar a toonn yiar nba ki Judas nyik ŋaan saan saa be siaminba ŋan nanɔ na.” 26Baa miar Yennu ki gbenn yoo nba, ki bi tɔ naatɔɔt, a bin gann bi banlee maŋ ni yenɔ, ki Matias dii, ki bi jiiu ki pukinɔ toomiinba piik nan yenɔkɔɔ na ni.

2

Yennu Seyeeŋ baaru labaar

1Tɔn, ki jaamm nba ki bi yir Pentekost na daar baar; daar maŋe ki Yiisaweira kura lakin leeb boyennkɔɔ ni. 2Li taakpaak ni ki fuur nyii sanpaapo ki fu nan wonpaaruko da na, ki sik gbee diiuk nba ki bi kar na ni. 3Ki bi la ki siar naan nan mupeeuŋ na, ki yat tɔɔ sɔɔ kur paak, 4ki Yennu Seyeeŋ gbee sɔɔ kur ni, ki bi piin piak maboorganii nan Yennu Seyeeŋ nba wannib biaŋinba na.

5Ki Juu teeb nba tee yentinna na mun din be Jerusalem li yoo, binba nyii tingbouŋ na tinii kur po ki baar leŋ. 6Baa gbat fuut maŋ yoo nba, ki nibur tikir leŋ, ki li teemm yaarlituk, kimaan Yiisaweira maŋ piak sɔɔ kur maan ni ki u gbia. 7Ki li teemm bakitnauŋ ki yaar litib, ki bi boi bi leeb a, “Niib nba piak na kur ki tee Galilii teeb kaa-a? 8Ki li teen nlee ki ti kura tan jia gbia ki bi piak ti mɔŋ mɔŋ maan nna? 9Ti siab nyii Patia nan Media nan Elam nan Mesopotamia nan Judea nan Kapadosia nan Pontus nan Asia, 10nan Frijia nan Pamfilia nan Ijipt, nan Libia yaka po siaminba kpia nan Sairene na; ki ti yemm mun bia nyii Rom; 11ki ti siab tee Juu teeb, ki siab mun bia tee boorganu nba din lebit bi jiantu ki waa Juu teeb Yennu na; ki ti yemm mun bia nyii Kret nan Arabia, ŋaan ki ti kura lek gbia ki bi piak ti mɔŋ mɔŋ maan ni, ki dont Yennu sann nan u bakitnauŋ toona nba ki u tun na.” 12Ki li bakitib ki ŋmat bi yan, ki bi boi bi leeb a, “Linba na paak tee bee?” 13Ki siab mun bia laa ki sarikit Yiisaweira maŋ a, “Bi nyuu daame ki yib.”

Ki jiin Piita mɔɔntii po

14Ŋanne ki Piita nan u leeb piik nan yenɔkɔɔ na fiir set nibur na tɔɔnn; ki Piita pak sanpaapowa a:

“Yimm Juu teeb, nan yimm nba kur be Jerusalem na, gbiintir man maa yaa n paki linba na, kimaan n mɔk siare ki loon ki i bann. 15Yaa dukii nan ti yibe na, ŋaan ti ki nyuu siari, kimaan li daa tee sanyayondanne. 16Li tee linba ki Yennu sɔkinii Joel din yet a li tan saa teene a:

17‘Yennu yet a: Durinya joontu yoo

n tan saa tun linba nae:

n tan saa sikin n Seek sɔɔ kur paak,

ki i bonjai nan i bonpoi tan sii sɔkint n maan,

ki i naasimm mun tan sii laat yirintu,

ki i jakpera tan sii damii damiit.

18Ki li yoo maŋ n tan saa sikin n Seek n daaba paak,

li jab nan poob kur,

ki bi mun bia tan sii sɔkint n maan.

19N tan saa tun toonjaana sanpaapo,

nan bakitnauŋ nyina tingbouŋ na ni;

ki sɔn nan muu nan munyuuk tan sii be.

20Yonnu tan saa kpint ki bɔnn,

ki ŋmaarik mun saa kpint ki mɔnn nan sɔn na;

li tan saa teen nnaewa ki min Yennu dajaann

nba tee biiru daar na n fit baar.

21Ki sɔɔ kur nba tan boin sommir po saa la tinnu.’ ”

22Ŋanne ki Piita bia ŋamm yet a, “Yimm Israel2.22 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. teeb, gbiintir man linba ki n yaa n beti ki jiin Yiisa nba tee Nasaref nirɔ na po; i mɔŋ mi nan Yennu-e te ki u tuu tuun bakitnauŋ toona nan nyina i boor ni, ki li set want nan Yennu-e tumɔ. 23Ŋaan Yennu mi linba yaa lin tan teen. Li paak ki u dɔŋ lor ki kubinɔ i nuu ni, ki i te ki biitdamm kpaa tabinɔ dapunpunn paak ki u kpo, ki li want nan yimme set kpiiu.

24“Waa daan kpo ki daa be kuun nii ni na, ki Yennu fatɔ ki fiinɔ kuun ni, kimaan kuun ki mɔk paŋ ki saa diau. 25Defid din bunt buntir ki jiin Yiisa po ki yaa

‘N mi nan Yennu yɔɔ be nanin,

ki u bia see n poorpo ki guun ki n ki laat daŋi.

26Li paak n mɔk parpeenn ki piak parpeenn maan.

Mi-i lekii taŋi kpo, ŋaan n sii mɔk dindann,

27kimaan u tan kan nyik n seek ki lin kpakin kpeentiŋi.

N tee u popeendaanɔe,

ki u kan sak ki n gbanant n tan bati;

28ki u bia te ki n bann manfoor sɔnii,

ki tan saa baar kii be u tɔɔnn

kii mɔk parpeenn bonchiann.’ ”

29Ki Piita bia ŋamm yet a, “N naa waas, n yaa n pak yent i numpoe ki jiin ti yeejasaakɔɔ Defid po. U din kpo, ki bi piiu, ki u kaauk daa be nna na. 30U din tee Yennu sɔkiniie, ki din mi nan Yennu senn mɔsonn ki turɔ, ki yet a li-i tee ki u kpo, u tan saa jii u yaaboonyenɔ ki dinnɔ u naan. 31Defid din mi linba ki Yennu yaa wun tan teen. Li paak ki u din pak Yennu Niganntɔɔ Masia kuunfiiru po, ki yet a Yennu Niganntɔɔ tan kan kpakin kpeentiŋ, ki u gbanant bia kan bati.”

32Ki Piita bia ŋamm yet a, “Yiisa nba nae ki Yennu daan fiinɔ kuun ni, ki ti kura na mun tee u kuunfiiru maŋ siara damm. 33Ki Yennu bia donnɔ a wun kar u niidiitu po. Waa kar yoo nba, ki u gaar Seyeeŋ nba ki Yennu din senn mɔsonn ki yaa u tan saa turit na, ki sikin ti ni. Tɔn, Seyeeŋ maŋe ki i laat ki bia gbia na. 34Defid nba ŋarin din kpo na, u din ki doo Yendɔuŋ ni nan u gbananti. Tɔn, u buntir maŋ din ki want u mɔŋ donu po kaa, ŋaan u din want Yiisa poe, ki yet a:

‘Yennu din yet n Yomdaanɔ a,

Karin n niidiitu po

35mɔkmɔk nan maa tan saa jii a datai

ki teemm a taakpakta.’ ”

36Ki Piita bia yet a, “Li ŋan ki yimm Israel teeb kur n bann nan Yiisa nba ki i daan te ki bi kpaau dapunpunn paak na, ŋɔɔe ki Yennu wann nan u tee u Niganntɔɔ Masia, ki bia tee ti Yomdaanɔ.”

Biaŋinba ki niib tusaa ŋantaa teen Yiisa yada

37Niib na nba gbat nna maŋ, ki bi para biir bonchiann. Ki bi boi Piita nan u leeb na a, “Ei! ti naa waas, ti saa teen nlee?” 38Ki Piita betib a, “See ki i kur nyik toonbiit tumu ki tin wuri Yennu nyunwuru Yiisa Masia sann ni, ki Yennu n nyik i biit ki chabi, ki turi piinii nba tee u Seyeeŋ na; 39kimaan u poŋ senn mɔsonn a u saa jii u Seyeeŋ na ki tur yimm nan i waas, nan binba kur be banfɔka, yimm nba kur ki u tan saa yiini ki yin sak u mɔb na.”

40Li poorpoe ki Piita pak mɔmaan bonchiann ki nyinn siara, ŋaan bia kpaamm a, “Hei! Nyint i mɔŋ man Yennu tubdatu nba baat mɔtana nibiit paak na ni.” 41Ki bi bonchiann sak u maan maŋ, ki teen nan niib tusaa ŋantaa nawa, ki bi wurib Yennu nyunwuru, ki bi pukin bi paak li daar maŋ. 42Ki bi ŋammit tumii ki bant toomiinba maŋ wannu, ki jii bi yoo ki dia leeb nan mɔtaauk, ki lakint di jeet, ki bia tikii mei Yennu.

Ki jiin Yiisaweira benu po

43Ki jijeet ji mɔk sɔɔ kur kimaan toomiinba na tun bakitnauŋ toona bonchiann, Yennu paŋ ni. 44Ki Yiisaweira maŋ kura bia lek dia leeb nan mɔtaauk, ki chentir bi bona ki teen leeb, 45ki tuu kɔi bi faar ki jikit li likirii ki toor leeb, sɔɔ kur nba saa gaar biaŋinba, ki lin jaŋɔ.

46Daar kur bi bia lek tuu taan leebe Yenjiantu ŋasaakak ni ki jiant Yennu, ŋaan ji nyi ki baa jedikpaguua bi ŋei ni, ki di nan leeb ki mɔk parpeenn, ki ninfɔkin kaa nan leebi. 47Ki yoo kur ki bi piak dont Yennu sann, ki sɔɔ kur par mei bi paak. Ki daar kur ki ti Yomdaanɔ bia ŋammit te ki niib laat tinnu ki pukii bi paak.

3

Biaŋinba ki bi te ki wabik somm

1Dasiar yenlekir ki Piita nan Jɔɔnn tan saa Yenjiantu ŋasaakak ni Yenmiar-yoo. 2Ŋanne ki bi saa yaa bin kɔɔ Yenjiantu ŋasaakak tammɔb nba ki bi yi Tammɔŋaŋ na, ki la jasɔɔ kar leŋ, ki poŋ tee wabik u maaru niwa; ki daar yeejaŋaakur ki bi tuu jiiu ki baar nanɔ tammɔb maŋ boor, a wuu mei niib nba baat Yenjiantu ŋasaakak maŋ ni na likirii.

3Yoo nba ki u tan la Piita nan Jɔɔnn ki bi yaa bin kɔɔ na, ki u miarib likirii. 4Ki bi jiant ki goriiɔ sirrr; ki Piita tan yetɔ a, “Ii goriit.” 5Ŋanne ki u ji nur nunii ki goriib, ki mi a u saa gaar siare bi peŋ. 6Ŋaan ki Piita betɔ a, “N ki mɔk likirii, ŋaan maa mɔk linbae ki n yaa man tura. N tura mɔb Yiisa Masia nba tee Nasaref nirɔ na sann ni, fiit kii somm,” 7ŋaan soor u niidiitu ki fiinɔ. Li taakpaak ni ki jɔɔ na taa kakit, 8ki u tab fiir set, ki ji piin somm ki lin, ki tan weib kɔɔ Yenjiantu ŋasaakak maŋ ni, ki yuuk mobit nan parpeenn, ki piak dont Yennu. 9Ki niib kur lau ki u somm ki piak dont Yennu. 10Baa ji bann nan ŋɔɔe tee miatɔ nba tuu kaar ki mei niib likirii Yenjiantu ŋasaakak tammɔŋaŋ ni na, ki li ji yaar litib nan waa somm na.

Biaŋinba ki Piita mɔɔntir Yiisa barŋanii

11Ki wabik maŋ puur wɔb Piita nan Jɔɔnn; ki li teen niib na kura bakitnauŋ bonchiann, ki bi chiar lakin bi boor. Baa lakin sian na yi Solomonn barintire.

12Piita nba la niib na yoo nba, ki u yet a, “Yimm Israel3.12 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. teeb, bee ki li yaar liti nirɔ na po? Bee ki i barii timm nna? Taa te ki wabik na fiir somm na, i dukii a li tee ti mɔŋ paŋ koo ti mɔŋ yentinu paake-e? 13Yennu nba din tee Abraham nan Aisak nan Jakɔb nan ti yeejaleeb Yennu na, ŋɔɔe tee daanɔ nba donn u Toontunnɔ Yiisa ki turɔ u mɔŋ yabint. Yiisa maŋe ki i jiiu ki teenɔ ti yudamm nuu ni na, ki Pailat daan bikin a wun ŋaau, ki i bia yêtɔ Pailat boor na. 14Ŋɔɔe lek tee Yennu nirɔ, ki jenna tee Popeendaanɔ, ŋaan ki i yêtɔ, ki miar Pailat a wun nyinn nikpiiruk ki turi. 15Li paak, yimme te ki bi kpii Manfoturtɔɔ maŋ; ŋaan ki Yennu fiinɔ kuun ni, ki timme tee linba na siara damm.

16“Yiisa maŋ sann paŋ nba ki ti yi nae te ki jɔɔ na somm. Wabik na tee wunba ki i poŋ tuu miu ki bia laatɔe, ŋaan ki u tan somm, kimaan waa teen Yiisa sann yada na paak. Waa teen Yiisa yada na paake te ki u somm ki see i numm ni na.

17“Tɔn, n naa waas, n mi nan yimm nan i yudamm nba daan te ki bi kpii Yiisa na, i daan ki bann yaa tun linba maŋ paaki. 18Ŋaan Yennu din pak u maan ki tur u sɔkiniinba, ki bi mun bia pak tur niib, ki bi yet a see ki u Niganntɔɔ Masia n dii biak. Tɔn, Yennu set tan te ki li teen mɔnii, nan yaa tun biaŋinba na.

19“Li paak, ii nyik biit tumu man, kii waa Yennu sɔnu, ki wun nyik chab i toonbiit, 20ki turi foon, ki bia tan tun Yiisa Masia i boor, wunba ki u poŋ gannɔ ki turi na; 21ŋaan Yiisa maŋ lek sii be Yendɔuŋ nie, ki Yennu n tan ŋamm bona kura, nan waa din te ki u popeenn sɔkiniinba nba din be yaayoo ni na yet biaŋinba, ki bi mun pak turit na.

22“Ŋann maŋe ki Moses mun din yet a ‘I Yomdaanɔ Yennu saa turi sɔkiniisɔɔ, ki u sii tee i mɔŋ nirɔ, nan waa nyinnin biaŋinba ki teenin u sɔkinii i boor ni na. Gbiintirɔ man ki tun linba kur ki u saa pak turi; 23ki daanɔ nba ki gbiint sɔkinii maŋ maami, Yennu saa nyinn li yɔɔ u niib ni ki biirɔ.’

24“Yennu sɔkinii Samuel nan sɔkiniinba nba wei u poor, ki din piak Yennu maan, bi kura din want linba tan saa teen Yennu Niganntɔɔ Masia ti yoo nae. 25Yennu mɔsona nba ki u din senn ki tur u sɔkiniinba maŋ, li mɔsona tee i yare; ki lor nba ki u din lor nan ti yeejamm na, li lor mun bia tee i yare, kimaan u din yet Abraham a ‘A yaaboonyenɔ nie ki tingbouŋ na teeb kura tan saa la n piisin.’ 26Li paak ki Yennu gann u Toontunnɔ Masia maŋ ki tumɔ i boor sinsinn, a wun te ki i kur n nyik i biit tumu ki la piisin maŋ.”

4

Baa bu Piita nan Jɔɔnn buut biaŋinba

1Yoo nba ki Piita nan Jɔɔnn daa see ki piak teen niib maŋ na, ki Yenjiantu ŋasaakak kunkɔnkɔnna yudaanɔ nan Sajusiinba nan mannteeb kpir baar Piita-nba boor, 2kimaan bi wutoa doo Piita nan Jɔɔnn nba want niib a Yiisa daan fiir kuun ni na paak, ki li want nan kpeemm tan saa fiir kuun ni ki jen bi manfoor ni biak.

3Li paak ki bi soorib, ki kɔɔmm dansarik a lin yenta, kimaan yoo poŋ gara. 4Ŋaan niib bonchiann nba gbat Piita maan maŋ na teen Yiisa yada, ki pukin Yiisaweira po. Ki jab na kur kann tee nan tusaa ŋanŋmu na.

5Laa tan yent sanyiɔk, ki Juu teeb yudamm nan saakab nan sennu wannteeb lakin bi tituk kaanu ni Jerusalem; 6ki bi lakin nan mannteeb yudaanɔ Annas, nan Kayafas, nan Jɔɔnn nan Aleksander nan mannteeb yudaanɔ maŋ ŋaatesiab, 7ki te ki Piita nan Jɔɔnn fiir set bi sinsuuk ni, ki bi boib a, “Panboor bee ki i mɔki? Ki ŋmee sann nie ki i fiin wabik nba na?”

8Ŋanne ki Yennu Seyeeŋ fiir Piita ni, ki u yetib a, “Yimm chanbaanba nan saakab, gbiintir man, 9li-i tee ki i boit dinna na ki jiin toonŋann nba ki ti tun ki tur wabik na, nan waa somm na paakie, 10ŋann li ŋan ki i kura n bann, ki Israel teeb4.10 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. kur n mun bann nan Nasaref nirɔ Yiisa Masia sann nie ki jɔɔ maŋ somm ki see i numm ni na. Li Yiisa-e ki i daan te ki bi kpaau dapunpunn paak, ŋaan ki Yennu fiinɔ kuun ni na. 11Ŋɔɔe tee daanɔ nba ki Yennu gbouŋ piak u po na, a ‘Tann nba ki yimm tanmaara yêtir na, ŋanne tan tee lɔtik ni tanŋann.’ 12Ki sɔɔ sann ji kaa tingbouŋ na ni ki Yennu tur niib a bin la tinnu, see Yiisa kuukɔɔ.”

13Tɔɔndamm tituk maŋ nba din la Piita nan Jɔɔnn parcheenn nba ki bi mɔk na, ki bia bann nan bi tee damm nba ki mi gbouŋ bonŋann na, li din yaar litibe, ki bi ji bann nan bi tuu tee Yiisa weinanleebe. 14Baa la jɔɔ nba ki bi won te ki u somm na see Piita nan Jɔɔnn boor na, ki bi ji ki mɔk mɔb nba saa pak biiribi.

15Ŋanne ki bi daa ŋaan ki bi nyii bi lakinu diiuk maŋ ni, ŋaan ki bi biar faa leeb sawara, 16ki boi bi leeb a, “Ti saa teen jab na nlee na? kimaan sɔɔ kur nba be Jerusalem na poŋ mi yaarlituk toonn nba ki bi tun na. Li paak ti ji kan fit nɔi; 17ŋaan ŋaant man ki tin kpaamm, ki bi ji daa mi yi Yiisa sann ki teen niibi, ki Yiisa maan maŋ ji daa bia yat ki saa niib boor.”

18Ŋanne ki bi yiimm, ki bi jen kɔɔ diiuk na ni; ki bi betib a, “Ii mi man ki i jii Yiisa sann ki pak wann sɔɔ.” 19Ki Piita nan Jɔɔnn jiin a, “Ki i yaa mɔŋ mɔŋ po ŋarin, i dukin nan lanne took Yennu boori? Ti ji sak i mɔb ŋaan nyik Yennu mɔb koo nlee? 20kimaan timm kan fit nyik pinpauk, linba po ki ti la ki bia gbati.” 21Tɔɔndamm tituk maŋ lek kpaamm nan ninmɔnjar, ŋaan ŋaab a bii saa, kimaan bi ki la sɔnu nba ki bi saa dat bi tuba, kimaan niib na din piak ki dont Yennu sanne, baa din fiin wabik na paak. 22Jɔɔ nba ki bi te ki u somm na bina din gar piinnawa.

Biaŋinba ki bi miar Yennu parcheenn po

23Baa ŋaa Piita nan Jɔɔnn yoo nba, ki bi ŋmat kun bi leeb boor, ki saa yetib linba ki mannteeb yudamm nan saakab maŋ pakib.

24Baa mun gbat nna maŋ ki bi kur taan leeb nan dudukyent ki miar Yennu a, “Ti Yabint Yennu, fine nan sanpaak nan tiŋ, nan mɔkgbeŋa nan linba kur be li ni, 25ki a Seyeeŋ maŋ nie ki a din wann ti yeeja Defid, wunba tee a toontunnɔ, ki u bunt buntir ki yet a:

‘Binba ki tee Israel teeb na pir nan wutoa,

ki Israel teeb lorin lor yana,

26ki tingbouŋ na kpanbara nan yudamm taan leeb

a bin kɔn nan Yennu nan u niganntɔɔ Masia na.’

27“Li tee barmɔniie nan Herod, nan Ponsius Pailat, nan binba ki tee Israel teeb4.27 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. na, nan Israel teeb set daan lakin doo na ni, ki lor lora a bin kpi a popeenn toontunnɔ Yiisa, wunba ki a gann ki sennɔ na. 28Ŋanne ki bi lakin, a bin tun linba kur ki a poŋ din dukin a yanbɔɔt nan a paŋ ni, ki yaa li tan saa teen na. 29Tɔn, mɔtana, Yennu, gbiintir niib na nba fɔ kɔnfɔɔt nan ninmɔnn ti paak na, ki ŋaan timm nba tee a daaba na-ii piak a maan nan parcheenn bonchiann, 30ki tant a nuu ki te baatib n la laafia, ki ŋaan ki tii tuun bakitnauŋ toona, a popeenn toontunnɔ Yiisa sann paŋ ni.”

31Baa gbenn Yenmiaru na yoo nba, ki siaminba ki bi tikir na ji jek, ki bi kura gbee nan Yennu Seyeeŋ, ki piin piak Yennu maan nan parcheenn.

Baa chentir bi bona ki teen leeb biaŋinba

32Li yoo na ki Yiisaweira maŋ kura taan leeb nan dudukyent ki chentir bi bona ki teen bi leeb. Bi sɔɔ din ki yaa u yen siari. 33Li yoo na jik ki toomiinba maŋ nyint ti Yomdaanɔ Yiisa kuunfiiru siara, ki siara maŋ mɔk paŋ bonchiann, ki Yennu piisin bonchiann be bi kur ni. 34Ki sɔɔ din kaa bi ni ki pɔt siari, kimaan binba din mɔk bi mɔŋ mɔŋ kpaant nan bi ŋei din tuu kɔie, ki gaar li likirii ki baar nann, 35ki tan tur toomiinba na, ki bi chentir ki teen bi leeb nan baa loon biaŋinba. 36Jasɔɔ din be leŋ ki u sann tee Joosef, ki u tee Liifai booru ni nirɔ, wunba ki bi marɔ Saiprus, ki toomiinba na yiu Banabas (ki li paak tee Sommtɔɔ), 37ki u tan kɔi u kpaab, ki gaar li likirii ki baar nann, ki tur toomiinba na.

5

Ki jiin Ananias nan u ŋaapoo Safaira po

1Jasɔɔ mun din be ki u sann tee Ananias, ki u ŋaapoo sann mun tee Safaira, ki u tan kɔi u kpaab ki gaar li likirii, 2ki paat likirii maŋ ki bɔr, ki u ŋaapoo mi li po, ŋaan jii linba tenn na, ki baar nann ki tan tur toomiinba maŋ. 3Ki Piita boiɔ a, “Ananias, bee ki a ŋaan Sintaanii kɔɔ yent a pari, ki a faar faak ki loon ki a kpann Yennu Seyeeŋi, ki paat likirii nba ki a kɔi a kpaab na paaki? 4Faa daan daa ki kɔi a kpaab maŋ na, li daan ki tee a yar kaa-a? Ki faa bia kɔir na, likirii maŋ bia ki be a yent ni kaa-a? Bee teen ki a lor a par ni ki tun linba na? A ki faar faak maŋ ki tur nirɔ kaa, ŋaan a faar ki tur Yennu-e.”

5Ananias nba gbat nna maŋ yoo nba, ki u kpo ki baa li yoo na. Ki jaŋmaanchiɔŋ kɔɔ binba kur gbat u kuun maŋ po. 6Ki naasimm jiiu ki pɔbin chinchenn ni, ki nyii ki saan piiu.

7Ŋanne ki li yann waaminna, ki u ŋaapoo baar kɔɔ, ŋaan daa ki mi linba teeni. 8Ki Piita bia boiɔ a, “Betirin, li set tee barmɔniie nan fin nan a sɔrɔ kpaab likirii nba ki i gaar na kurii na-a?” Ki u jiin a, “Nn, li kure na.” 9Ki Piita boiɔ a, “Bee ki fin nan a sɔrɔ taan mɔb, ki lor a yin bikin ti Yomdaanɔ Seyeeŋi? Naasimm nba jii a sɔrɔ ki saan piiu na, ŋamme kɔɔ tammɔb ni na, ki bi mun bia saa jiia nnae ki saan pii.” 10Li taakpaak ni, ki u kpo ki baa, ki naasimm na kɔɔ ki la ki u kpowa, ki bi bia jiiu ki nyii ki saan piiu ki kpian u sɔrɔ. 11Li yoo na ki jaŋmaanchiɔŋ soor Yiisaweira kur nan binba kur gbat maan maŋ na.

12Tɔn, ki toomiinba na tuun nyina nan yaarlituk toona bonchiann niib na ni. Ki Yiisaweira kura tuu taan leeb Yennu ŋasaakak bɔkir nba ki bi yir Solomonn barintir na ni. 13Binba ki tee Yiisaweira na din ki mɔk par nba saa lakin nammi, ŋaan niib din piak dont Yiisaweira maŋ bonchiann, 14ki jab nan poob bonchiann teen yada ki pukin Yiisaweira na po.

15Ŋanne niib din nyi nan baatib, ki dɔɔntib gadoi nan dindɔɔnii paak sɔnjokpinii a Piita-i taŋi gaar yoo nba, u yunyuŋ n lek baa bi paak, ki bin la laafia. 16Ki niib nba din be Jerusalem digbanbis ni mun jikit baatib, nan binba ki narinbiit daamiib na, ki baat namm, ki bi kura laat laafia.

Ki jiin toomiinba na biak dinu po

17Li paak ki mannteeb yudaanɔ nan u weinanleeb kur nba tee Sajusiinba na fiin punponn bonchiann nan toomiinba na, 18ki te ki bi saan soor toomiinba maŋ ki kɔɔmm dansarik. 19Li nyiɔk maŋe ki Yennu malaka sik loot dansarik na tammɔi, ki nyinn toomiinba maŋ, ŋaan betib a 20“Ii saa man Yennu ŋasaakak ni, ki saa set, ki mɔɔnt tur niib manfopaann na po.” 21Baa gbat u maan maŋ, ki bi saan ki saa kɔɔ Yennu ŋasaakak maŋ ni, sanyapob ni, ki ji piin ki want niib manfopaann na maan.

Ki mannteeb yudaanɔ nan u weinanleeb na yiin Israel teeb5.21 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. yudamm kura, ki lakimm tituk kaanu, ki bi tan tun a bin nyinn toomiinba maŋ ki baar namm. 22Ki bi saan dansarik maŋ ni ki saa got, ki ki labi, ki ŋmat tɔɔndamm tituk maŋ ni ki saa betib a 23“Taa baar dansarik na boor yoo nba, ti la ki tammɔi kpare kenkema, ki dansarguura na be tammɔi boor ki guu, ki ti loot tammɔi na, ŋaan ki ki la sɔɔ dansarik diiuk maŋ ni.”

24Yenjiantu ŋasaakak yudaanɔ nan mannteeb yudamm nba gbat nna maŋ, ki li teemm yaarlituk toomiinba na po, ki bi ji biris linba saa teen. 25Ki taan sɔɔ jasɔɔ nna kɔɔ, ki yetib a, “Gotir man, jab nba ki i won kɔɔmm dansarik na see Yenjiantu ŋasaakak ni ki want niib Yennu maan.” 26Li yoo na ki yudaanɔ na jii u jab, ki bi saan ki saa nyinn toomiinba maŋ ki jen namm, ŋaan bi ki nyinnib nan paŋ kaa, kimaan bi tiin jaŋmaanii a niib na tan saa mann jaatib tana.

27Baa baar namm yoo nba, ki bi te ki bi saan set tɔɔndamm tituk na sinsuuk ni. Ki mannteeb yudaanɔ na yetib a 28“Ti daan turi mɔb nan ninbinmɔnii, ki yaa i daa want niib Yiisa sann ni, ŋaan gotir yaa tan tun linba na, yaa jii i wannu maŋ ki yat Jerusalem kur po, ŋaan ji loon yin nyiirit Yiisa kuun paak.” 29Ki Piita nan toomiinba leeb na jiin a, “See ki ti lek sak Yennu mɔb ki gar nisaarik mɔb. 30Yiisa maŋe ki i daan poŋ kpaa tabinɔ dapunpunn paak ki u kpo na, ŋaan Yennu nba tee ti yeejamm Yennu na, ŋɔɔe fiin Yiisa kuun ni, 31ki jii donnɔ ki kaanɔ u niidiitu po, ki teenɔ Yudaanɔ nan Tinntɔɔ, a Israel teeb n nyik biit tumu, ki wun nyik bi biit ki chabib. 32Timm nan Yennu Seyeeŋe tee Yiisa kuunfiiru maŋ siara damm; ki Yennu jii u Seek maŋ ki tur wunba saak u mɔb.”

33Tɔɔndamm tituk maŋ nba gbat nna yoo nba, ki bi wutoa fiir, ki bi ji yaa bin kpi toomiinba maŋ. 34Ŋaan Farisiisɔɔ nna din be tituk na ni, ki u sann tee Gamaliel, ki u tee sennu wanntɔɔ, ki niib kur teenɔ baakir, ki u fiir set, ki yet a bin daa nyinn toomiinba na nanyer po; 35ŋaan bet tɔɔndamm tituk damm maŋ a, “Hei, Israel teeb, ii mi man yaa yaa yin teen niib na linba na. 36Sianyoo dinn, ki Tiudas want u mɔŋ nan u tee nijaansɔɔe, ki niib nan kobii ŋanna na tee u poorpojɔɔmu, ŋaan baa din tan kpiiu, u jɔɔmu na kur din yate, ki u jagberin na gbenn. 37Ki ŋann gar, ki Judas, wunba din tee Galilii nirɔ na mun nyii set nikant yoo, ki want u mɔŋ, ki tunn niib bonchiann yan ki bi waau; ki niib bia mun din tan kpiiu, ki u jɔɔmu na kur yat. 38Mɔtana, kpan ŋaant Yiisaweira maŋ, ki daa teeb siari; ki li-i tee bi lora nan bi toona na tee nisaarik yarie, li tan saa gbenna. 39Ŋaan li-i tee Yennu yarie, i kan fit nyannibi. I saa la ki i kpet kɔn nan Yennu-e gbaa.”

Ŋanne ki tɔɔndamm tituk maŋ ji sak Gamaliel mɔb na, 40ki yiin toomiinba maŋ ki kɔɔmm, ki te ki bi boob kpaasir ŋaan ŋaab, ki turib mɔb a, “Ii mi man ki i jiki mɔɔntir Yiisa sann maŋ.”

41Ŋanne ki toomiinba maŋ nyii tɔɔndamm tituk na ni nan parpeenn, kimaan Yennu nba la ki bi jaŋ nan fedinu Yiisa sann paak na. 42Ki daar kur ki bi saa Yenjiantu ŋasaakak ni, ki bia lin niib ŋei ni, ki want niib a Yiisa tee Yennu Niganntɔɔ Masia-e, ki bia mɔɔntir u barŋanii na, ki ki nyikiti.

6

Biaŋinba ki bi gann sommteeb banlore

1Li poorpoe ki Yiisaweira ŋammit pukii, ki bunburimii tan baar Juu teeb nba piak Griik maan, nan Juu teeb nba piak bi mɔŋ maan na sinsuuk ni; kimaan binba piak Griik maan na din yet a bi-i toor jeet daar kur, bi pakɔi ki laat bi tora nan leeb na. 2Ŋanne ki toomiinba piik nan banlee na yiin Yiisaweira maŋ kura, ki tan yetib a, “Ti naa waas, li ki ŋan ki tin nyik Yennu maan mɔɔntii ŋaan biar jeet toru ni. 3Li paak, gotir ki gann jab banlore i sinsuuk ni, binba ki i mi nan bi binbeŋ ŋan, ki bi bia mantik gbee nan Yennu Seyeeŋ nan yanfantir, ki tin teemm toona na yudamm; 4ŋaan timm n jii ti mɔŋ yoo ki teen Yenmiaru ni, nan Yennu maan wannu ni, ki daa naki.” 5Niib na kur ji din mɔk parpeenne toomiinba maan maŋ paak. Ŋanne ki bi gann Stiifenn, wunba mantik gbee nan Yennu Seyeeŋ nan yada na, nan Filip, nan Prokorus, nan Nikanor, nan Timonn, nan Pamenas, nan Nikolaus, wunba nyii Antiok, ki ki tee Juu nirɔ, ŋaan din kpint u jiantu ki waa Juu teeb jiantu na. 6Niib na nba gannib yoo nba, ki bi te ki bi saan set toomiinba na tɔɔnn, ki toomiinba maŋ yii bi nii bi paak ŋaan miar Yennu ki turib.

7Li poorpoe ki Yennu maan ŋammit yat kɔɔ niib ni, ki Yiisaweira mun bia yabitir ki pukii bonchiann Jerusalem, ki Yennu mannteeb bonchiann sak Yiisa barŋanii na ki teenɔ yada.

Stiifenn sooru labaar

8Stiifenn din la Yennu sommir nan yiikoo bonchiann, ki din tuun bakitnauŋ toonjaana, niib na sinsuuk ni. 9Ŋaan nisiab din ki sakɔ. Binba din nɔi nan Stiifenn maŋ tee Juu teeb nba din tee daaba, ki bi ŋaab bi daabisin ni, ki bi nyii Sairene nan Aleksandria nan Silisia nan Asia nae. Bi mun din mɔk bi mɔŋ Yenjiantu diiuko. 10Ki Yennu Seyeeŋ tur Stiifenn yanfantir bonchiann, ki bi ki fit nyannɔ, u maan maŋ ni. 11Baa din ki fit nyannɔ na, ki bi kɔɔ nisiab a bin yet a, “Ti gbat ki u piak bonbilankant ki biir Moses nan Yennu.” 12Baa yet nna maŋ yoo nba, ki niib na nan saakab nan sennu wannteeb na wutoa doo, ki bi fiir ki soorɔ, ki saan nanɔ bi tɔɔndamm tituk boor; 13ki bi tan baar nan nisiab nna biak a bin faar faak, ki yet a, “Yoo kur jɔɔ na yɔɔ piak ki biir Yenjiantu ŋasaakak, nan Moses sennu nae, 14kimaan ti gbat ki u yeen a Yiisa nba tee Nasaref nirɔ na saa bet Yenjiantu ŋasaakak na, ki bia lebit Moses kaar nba ki u din senn na.” 15Binba kur din lakin kar tituk maŋ ni din kpaa bi ninbina ki gorii Stiifenn, ki tan la ki u numpo lebit ki ji naan malaka numpo.

7

Stiifenn pinpauk

1Ŋanne ki mannteeb yudaanɔ boi Stiifenn a, “Li set tee mɔniie-e?” 2Ki Stiifenn yaa:

“Chanbaanba nan n naa waas, gbiintir man. Yoo nba ki ti yeeja Abraham din be Mesopotamia yent, Kaldii tiŋ ni na, li yoo ki u din daa ki saan Harann, ki paŋ daanɔ Yennu dɔkit u paak, 3ki yetɔ a ‘Nyikin a tiŋ nan a niib, ŋaan saan siaminba ki n saa wanna.’ 4Li yooe ki u fiir ki nyik Kaldii tiŋ maŋ, ŋaan saan ki saa kar Harann doo ni. U baa kuun poorpoe ki Yennu bia te ki u fiir, ki baar tiŋ nba ki ti be na ni. 5Ŋaan Yennu daa din ki turɔ tiŋ na nan bonmintika a wun yenti, ŋaan senn mɔsonn a u tan saa turɔ tiŋ na, ki ŋɔɔ nan u yaaboona-ii yen. Yennu nba din senn mɔsonn na yoo nba na, ki sɔɔ Abraham daa ki mɔk biki. 6Yennu din yetɔ a ‘A yaaboona tan sii be tingaŋ niewa, ki tee daaba leŋ, ki tan saa la mukisuk bonchiann, ki saa tuu bina kobii ŋanna. 7Ŋaan tiŋ maŋ niib nba ki bi sii tuun ki teemm na, n tan saa dat bi tuba. Li poorpo, a yaaboona maŋ saa nyi tiŋ maŋ ni, ki baar tiŋ na ni, ki jiantin.’

8“Yennu din senn mɔsonn ki tur Abraham, ki bia wannɔ mɔsonn maŋ nyinn, a ŋɔɔ nan u yaaboona-ii porii puna. Ki Abraham din tan mar Aisak, ki li daa ŋanniin daar ki u potɔ; ki Aisak mun din tan pot u bik Jakɔb; ki Jakɔb mun din tan pot u waas piik nan banlee, binba tee ti yeejajaana na. 9Ki Jakɔb waas maŋ din tan mɔk punponn nan bi waarɔ Joosef, ki din soorɔ ki kɔiɔ, ki siab daau ki saan nanɔ Ijipt tiŋ ni, ŋaan Yennu din be nanɔ, 10ki nyinnɔ biak kura ni, ki bia turɔ yan, ki te Ijipt kpanbar Faaro nianɔ ki jiiu teenɔ yudaanɔ Ijipt tiŋ ni, ki bia te ki u tee yudaanɔ u ŋaak ni.

11“Li poorpo ki kon tan baa Ijipt tiŋ ni nan Keenann tiŋ ni kura, ki kon soor niib bonbiir, ki ti yeejamm kɔŋ jeet. 12Jakɔb nba din gbat a jeet be Ijipt yoo nba, ki u tun u waas leŋ. Ŋanne din tee bi sinsinn saanu.

13“Ki bi saanu taar munlee nie, ki Joosef ji din te ki u naa waas maŋ bannɔ. Ŋanne ki Faaro ji bann Joosef baa ŋaateeb. 14Ki Joosef ji tumm a bin ŋmat kun u baa Jakɔb boor, ki saa jii ŋɔɔ nan u ŋaateeb kur ki jen namm Ijipt na; ki bi din tee niib piinlore nan banŋmu.

15“Ŋanne ki Jakɔb nan u ŋaateeb maŋ fiir saan Ijipt ki saa kar; li poorpo ki ŋɔɔ nan u waas din tan kpo gbenn leŋ. 16Ki bi jii bi gbanant7.16 Li din tee Jakɔb nan Joosef gbanante. ki kun nann Sekem nba be Keenann tiŋ ni na, ki saa pii kaauk nba ki Abraham din daa Hamor ŋaateeb boor na ni.

17“Yoo nba din tan per nan Yennu n gbeen u mɔsonn nba ki u senn Abraham na. Li yoo maŋ, ti niib Israel teeb7.17 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. nba be Ijipt na ji din yab bonchiann. 18Li poorpoe ki sɔɔ dii Ijipt naan, ŋaan ŋɔɔ din ki mi Joosef po. 19Ki kpanbar maŋ din dia ti niib diabiiuk, ki ton namm bonchiann, ki bia tuu miab a bin nyinn bi sanpantii ŋei ni ki lub ki bin kpo.

20“Ŋanne ki bi din tan mar Moses, ki u fan bonchiann, ki be u baa ŋaak ŋmaarii ŋantaa. 21Baa din tan nyinnɔ ŋaak ni yoo nba, ki kpanbar na bipoo lau, ki gaarɔ ki wubiiɔ; ki u ji tee u mɔŋ bik. 22Ki bi din wann ŋɔɔ Moses yan kur nba ki Ijipt teeb mɔk, ki u tan tee wunba mi pinpauk bonchiann, ki bia tuun paŋ toona.

23“Moses nba din tan teen binpiinna yoo nba, dasiar ki u tan dukin a wun gɔn u mɔŋ booru Israel teeb. 24Waa lin gɔntib na, ki u tan la ki Ijipt nirɔ boo Israel nirɔ; ki u baar a wun fatɔ, ki kpii Ijipt nirɔ na. 25(U din mi a u naa waas na saa bann nan Yennu tan saa te ki ŋɔɔe n nyinnib daabisin ni, ŋaan bi din ki bann nna.) 26Ki li yent sanyiɔk, ki u bia la Israel niib banlee kɔn; ki u loon wun taamm ki bin maŋ nan leeb, ki yetib a ‘Gotir man, i tee naa waase, ki bee teen ki i boo leebi?’ 27Ki wunba mɔk kaat na pii Moses, ŋaan betɔ a, ‘Sɔɔ ki teena ti yudaanɔ koo ti barbuurɔ. 28A yaan loon ki a kpin nan faa won kpii Ijipt nirɔ nae-e?’ 29Moses nba gbat nna yoo nba, ki u chiar nyii Ijipt tiŋ ni, ki saan Midiann tiŋ ni ki be leŋ, ki tan kɔɔn poo ki mar bonjai banlee.

30“Bina piinna poorpoe, ki u saan muuk ni dasiar, ki saa baar Sainai jɔɔr boor ki la mupeenu, ki li di tibik paak ki lenii, ki malaka dɔkit muu maŋ ni.

31“Moses nba din la nna maŋ ki li teenɔ yaarlituk. Ki u chat nakin a wun ŋamm got, ki ji gbat Yennu kunkɔr ki u beerɔ a, 32‘Mine tee Abraham Yennu, ki bia tee Aisak Yennu nan Jakɔb Yennu na. Mine tee a yeejamm maŋ Yennu.’ Moses nba gbat nna yoo nba, ki jaŋmaanii kɔɔu, ki u ji see ki jekir ki ki mɔk par nan wun goti. 33Ki Yennu betɔ a ‘Pitir a taasaat, kimaan siaminba ki a see na tee kasii boore. 34Tɔn, n la Ijipt teeb nba dint n mɔŋ niib Israel teeb biak Ijipt tiŋ ni biaŋinba, ki n bia gbat bi fabinii. Ŋanne ki n sik maa n fatib. Li paak, n saa tuma Ijipt.’ ”

35Ŋanne ki Stiifenn bia lek piak ki saa a, “Moses nba nae ki Israel teeb din yêtɔ na, ki betɔ a, ‘Sɔɔ ki teena ti yudaanɔ koo ti barbuurɔ,’ ŋaan ŋɔɔe ki Yennu gannɔ a wuu tee bi yudaanɔ nan bi fat-tɔɔ; ki ŋɔɔ Yennu te ki malaka pak nanɔ tibik paak, muu ni, ki tumɔ na. 36Ŋɔɔ Moses-e din tee daanɔ nba nyinnib Ijipt tiŋ ni, ki bia tun bakitnauŋ toona Ijipt tiŋ maŋ ni, nan baa din saa poot Mɔkmuŋ na, nan baa bia din be muuk ni binpiinna na. 37Li Moses-e bia din yet Israel teeb a ‘Yennu tan saa tun sɔkiniisɔɔ i boor nan waa tumin biaŋinba na, ki u sii tee i booru.’

38“Moses maŋe bia din be nan ti niib Israel teeb, bi lakinu ni, muuk ni na. U din be leŋe ki tan doo Sainai jɔjaann paak, ki saa be nan Yennu malaka, ki malaka maŋ pak nan Moses, a Moses n sɔkin ti yeejamm Israel teeb na. Li yooe ki Moses gaar Yennu manfoor maan na ki turit. 39Ŋaan ti yeejamm din ki loon bin sakɔ. Li paak ki bi yêtɔ, kimaan bi yan tunn Ijipt-a; 40ŋaan din bet Aarɔnn a wun maa yenbis, ki bii tee bi ŋmakit-teeb, ki bia yetɔ a ‘Moses ŋarin, wunba nyi nant Ijipt na, ti ki mi linba teenɔ.’ 41Ŋanne ki bi maa tingbann ki nannɔ naajabik, ki mann maruŋ li paak, ki teen jaamm a bin mantik donnɔ, linba ki bi maa nan bi mɔŋ nii na.

42“Li paak ki Yennu ji ki goriibi, ŋaan chabib ki bi ji jiantir ŋmaabira, nan laa sɔb biaŋinba Yennu sɔkiniinba gbounyeuŋ ni na, a Yennu yet a:

‘Israel teeb, yaa din kpi bonkobit

ki mann maruŋ muuk ni bina piinna na,

i din ki mann maruŋ maŋ ki teen min kaa.

43I din tuu jikit tingbann Molek lanbouŋo,7.43 Bi din dia bonkobit gbante ki faa lanbont.

ki bia jikit ŋmaabir Refann naauŋ,

ki li tee tingbann, ki saa namm.

Bi din tee yenbise ki i maa ki jiantir.

Li paak, n saa te ki i datai n nyinni i tiŋ ni

ki saan nani siaminba fɔk ki gar Babilonn.’ ”

44Ŋanne ki Stiifenn bia piak a, “Ti yeejamm din faa Yennu lanbouŋ muuk ni, ki li want a Yennu be namm. Yennu-e din wann Moses baa saa faa lanbouŋ maŋ biaŋinba, ki bi faa. Li din tee nan Yennu nba te ki Moses lar biaŋinba nae.

45“Li poorpo ki ti yeejamm ji tan jii lanbouŋ maŋ ki tur bi waas, ki bi gaar ki mun jikit ki saa nann, ki ŋamm nan Joosua tan baar nna, ki fat tiŋ nba ki boorganii daa din yen li yoo na. Yennu-e din ber nyinn niib maŋ ti yeejamm tɔɔnn, ki lanbouŋ na ji din be nna dik dik nan Defid yoo mun. 46Yennu numm din gboot Defid maŋ, ki u tan miar Yennu a wun chabɔ ki wun maa ŋaak ki tur ŋɔɔ Yennu nba tee u yeeja Jakɔb Yennu na. 47Ŋaan ŋɔɔ Defid bija Solomonn-e din tan maa ŋaak maŋ.

48“Ti lek mi nan Yabint Yennu ki kaar ŋei nba ki niib maa ni kaa. Li tee nan Yennu sɔkinii nba din yet a:

49‘Yennu yet a, Sanpaak tee n naangbouŋo,

ki tingbouŋ na mun tee n taakpakitir.

Ŋaboorbee ki i saa maa turimi?

Binbebolanne ki n sii be?

50Min kaa nan bona na kuri-i?’ ”

51Ki Stiifenn lek bia piak ki saa a, “I mantik tee nigbaba hei, ki i dudukit bia fɔk nan Yennu bonchiann, ki i ki sak yin gbiint Yennu maan. I kpan mun kɔn nan Yennu Seyeeŋ nan i yeejamm nba din tun biaŋinba nae. 52Yennu sɔkinii sɔɔ kaa ki i yeejamm ki mukisɔ. Bi bia din kpii binba poŋ sɔkint a Yennu Popeendaanɔ Masia tan saa baar nawa. Tɔn, mɔtana yimme tee damm nba nyii u poor ki bia tee u kpiira. 53Yimme bia tee damm nba din gaar Yennu sennu nba ki i yeejamm din gaar malakanba nuu ni, ŋaan bia lek ki sakir na.”

Biaŋinba ki bi din kpii Stiifenn

54Tɔɔndamm tituk na nba gbiint Stiifenn maan maŋ, ki bi donn wutoor bonchiann ki gbab mɔgbaba.

55Ŋanne ki Yennu Seyeeŋ fiir Stiifenn ni, ki u yaat got Yendɔuŋ ni, ki la Yennu maŋ yentsaakar, ki Yiisa see ŋɔɔ Yennu niidiitu po; 56ki u yet a, “Gotir, n la ki Yendɔuŋ loot ki Nisaarik Bik see leŋ, Yennu niidiitu po.” 57Ŋanne ki tɔɔndamm tituk na yikin sanpaapo, ŋaan pii bi tuba; ki bi kura wuur baar ki worɔ, 58ki dat nyii nanɔ doo maŋ kpiŋ, ki liat bi liata ki bir naasimɔ nba ki bi yiu Sɔɔl na boor, a wuu guu, ŋaan jaat Stiifenn tana. 59Bi din jaatɔe dik dik; ki u tan yiin ti Yomdaanɔ a, “N Yomdaanɔ Yiisa, gaat n seek;” 60ŋaan gbaan ki yiin sanpaapowa a, “N Yomdaanɔ, daa jikit bi biit na ki biiribi.” U yet nnae ŋaan ji kpo.

8

Biaŋinba ki Sɔɔl mukis Yiisaweira

1Ki Sɔɔl sak nan baa kpii Stiifenn na, li ŋan.

Li daar maŋe ki mukisubiiuk baar Yiisaweira nba be Jerusalem na paak; ki bi kur nyii yat ki saan Judea nan Samaria yentnba po, ŋaan nyik toomiinba na kuukɔɔ leŋ. 2Ki yentinsiab jii Stiifenn, ki saan saa piiu, ŋaan mɔ fabin bonchiann u paak.

3Sɔɔl ŋarin din loon wun biir Yiisaweirae, ki lin kɔɔ ŋaak ŋaak, ki so Yiisaweira, jab nan poob, ki nyintib ki saa kɔɔntib dansarii.

Biaŋinba ki Filip mɔɔnt Yiisa barŋanii na Samaria doo ni

4Yiisaweira nba din yat na ji din saa lokir kur poe ki mɔɔntir Yiisa maan maŋ. 5Ki Filip nyii sik Samaria doo ni, ki saa mɔɔnt Yennu Niganntɔɔ Masia na po ki tur leŋ niib. 6-7Ki nibur tikir ki gbiint Filip mɔɔntii maŋ, ki bia la u bakitnauŋ toona nba ki u tuun. U din nyinn narinbiit niib bonchiann ni, ki bi yikin sanpaapo ki nyi; ki u bia te ki gbanankpeena damm nan wɔbii bonchiann la laafia. Li paak din teen ki bi mantik gbiint u maan fanu nan dudukyent. 8Ki parpeenn be doo maŋ ni bonchiann.

9Jɔɔ nna mun din be doo maŋ ni, ki tee nyɔkdaanɔ, ki u sann tee Simonn, ki yosau ki u tuu tan tun bakitnauŋ toona, ki lin bakit niib kur nba be doo maŋ ni, ki u yi u mɔŋ nijaann. 10Niib kur din baakitɔe, li nijaana nan tarii, ki yaa, “Jɔɔ na mɔk paŋ nba nyii Yennu boore.” Li paak ki bi yiu Panchiɔŋ Daanɔ. 11U bakitnauŋ toona maŋ din yaar litib ki yukira. Li paak ki bi din teenɔ baakir ki bia gbiin u maan.

12Ŋaan ki Filip nba din tan baar ki mɔɔntir Yennu naan barŋanii nan Yiisa Masia po na, jab nan poob din sak u mɔɔntii maŋ, ki u wurib Yennu nyunwuru. 13Simonn mɔŋ mun din teen yada, ki u wurɔ. Ki u teen Filip weinanlɔɔ, ki laat bakitnauŋ toona nba ki u tuun na, ki li tuu yaar litɔ.

14Ki Yiisa toomiinba nba din be Jerusalem na gbat a Samaria teeb gaar Yennu maan maŋa; ki bi tun Piita nan Jɔɔnn, 15ki bi saan Samaria ki saa miar Yennu ki turib, a bin gaar Yennu Seyeeŋ, 16kimaan Yennu Seyeeŋ maŋ daa din ki sik bi sɔɔ ni. Bi kpan din wurib Yennu nyunwuru ti Yomdaanɔ Yiisa sann ni kuukɔɔe. 17Ki Piita nan Jɔɔnn yii yii bi nii bi paak, ki bi gaar Yennu Seyeeŋ.

18Simonn nba din la ki toomiinba na yii bi nii niib na paak, ki Yennu teemm Seyeeŋ na, ki u yaa wun tur toomiinba na likirii, 19ki yetib a, “Chabimin yiikoo na man, ki n mun tuu yii nii sɔɔ paak, ki wun gaar Seyeeŋ maŋ.” 20Ŋaan ki Piita betɔ a, “A saa kpo yiake nan a likirii maŋ, kimaan a mi a a saa jii likiriie ki gaar Yennu piinii. 21A lek kan tun siar ti toonn na ni, kimaan a par ki be fanu nan Yennu. 22Li paak, nyikin dudukbiit maŋ, ki lebit a binbeŋ ŋaan kii mei Yennu; li pasiari u saa nyik chaba dudukbiit maŋa, 23kimaan n la nan a gbee nan nɔɔntonte, ki bia tee biit yommik.” 24Ki Simonn betib a, “Miat i Yomdaanɔ ki turin man, ki linba ki i yet na ji daa baat n paaki.”

25Tɔn, li poorpoe ki Piita nan Jɔɔnn pak siara ti Yomdaanɔ po ki tur niib, ki bia mɔɔnt u maan, ŋaan ŋmat saan Jerusalem. Baa din saa nae ki bi mɔɔntir Yiisa barŋanii, Samaria digbanbis bonchiann ni.

Ki jiin Filip nan Itiopia nijaann na po

26Ŋanne ki ti Yomdaanɔ malaka tan baar ki bet Filip a, “Fiit saan tɔkin sɔnu nba nyi Jerusalem ki gaar kunkoouk paak ki siik Gasa na.” 27-28Ki Filip fiir ki saan. Tɔn, ki Itiopia jatɔɔkir nna mun din nyii u sɔnu ki kun. Jɔɔ maŋ tee nijaann nba tee Itiopia poobat nba ki bi yiu Kandes na likirii karachinba yudaanɔe. U din saan Jerusalem-e, a wun saa jiant Yennu, ki tan ŋmat kun, ki kar u toruk ni, ki taanii daarɔ.

Waa saa yoo nba, ki u karin Yennu sɔkinii Aisaya nba sɔb gbouŋ nba na ni. 29Ki Yennu Seyeeŋ yet Filip a, “Ii saa nakin toruk na.” 30Ki u chiar saan leŋ, ki gbat ki u karin Yennu sɔkinii Aisaya gbouŋ na. Ki u boiɔ a, “A bant linba ki a karin na paaki-i?” 31Ki u jiin a, “Nlee ki n saa bann li paaki, ki li ki tee sɔɔ wannin kaa?” ŋaan barin Filip a wun kɔɔ wannɔ. Ki u kɔɔ toruk maŋ ni, ki bi lakin kar.

32Yennu gbouŋ ni maan nba ki nijaann maŋ din karin na, ŋanne na a:

“Ki u sak saan nan peeuk nba ki bi daarɔ a bin saa kpiu na,

ki ŋmin nan pegann nba ki bi tuu porii u kobit ki u ŋmin na,

ki ki pak nan mɔbona.

33Ki bi sikin u baakir ki yêt bin bu u buut bonŋann,

u din ki mɔk yaaboona,

kimaan u manfoor jit tingbouŋ na niwa.”

34Ki nijaann na boi Filip a, “Betirin, ŋmee ki sɔkinii na piak u po? U yeen u mɔŋ po amii sɔɔe?” 35Ki Filip piin siaminba ki nijaann maŋ karin na ki saa, ki piak Yiisa barŋanii.

36Baa tɔk sɔnu maŋ ki siik yoo nba, ki bi la nyun nna dɔɔ. Ki nijaann na yetɔ a, “Gotir, nyume na, bee yaa lin teen ki a kan wurin Yennu nyunwuru?”

(( 37Ki Filip yetɔ a, “Li-i tee ki a teen Yiisa yada nan a par kura, n saa wurawa.” Ki u jiin a, “N teen yada nan Yiisa Masia tee Yennu Bijae.”)) 38Ki nijaann maŋ te taanii na set, ki ŋɔɔ nan Filip sik nyun na ni, ki Filip wurɔ Yennu nyunwuru. 39Ki bi tan nyii nyun na ni ki doo; ki Yennu Seyeeŋ jii Filip ki yaat nanɔ, ki nijaann na ji ki lau; ki u ŋamm soor u sɔnu ki kun nan parpeenn.

40Filip ji din saa be Asotus-ewa, ki lin digbana kur ki mɔɔntir Yiisa barŋanii mɔkmɔk nan waa tan baar Siisarea.

9

Biaŋinba ki Sɔɔl teen Yiisaweirɔ

(Toona 22.6-16; 26.12-18)

1Tɔn, Sɔɔl lek bia din fɔɔ kɔnfɔɔt, ki yeen a u sii dint ti Yomdaanɔ Yiisa poorpoweiteeb biake, ki kpib; ki tan saan mannteeb yudaanɔ boor ni, 2a wun gaar kadaat, ki saan Damaskus ki saa wann Yenjiantu diit yudamm, a wuu la wunba waa Yiisa sɔnu maŋ, li jab koo poob, wun soorib ki lorib ki jen namm Jerusalem.

3Tɔn, waa ji din saa yoo nba ki saa per Damaskus, ki yentu nyii sanpaapo, ki sik yent lintɔ. 4Ki u baa tiŋ ni, ki gbat ki kunkɔr yiu a, “Sɔɔl, Sɔɔl, bee ki a mukisirimi?” 5Ki u boi a, “Yomdaanɔ, fin ŋmee?” Ki kunkɔr na jiin a, “Min Yiisa-e ki a mukis. 6Ŋaan fiit ki saan doo na ni, ki bi saa beta faa saa teen biaŋinba.”

7Li yoo na, ki jab nba chiant Sɔɔl na ji biar see surimm. Bi din gbia kunkɔr na ŋarin, ŋaan ki ki laat sɔɔ. 8Ki Sɔɔl tan fiir tiŋ ni, ki munt u nunii, ŋaan ki laati. Ŋanne ki bi dat u nuu ki saan nanɔ Damaskus. 9U din ki fit laat ki saa tuu damunjaa ŋantaa. Li daa maŋ ni, u din ki dii koo ki nyuu siari.

10Ki Yiisaweisɔɔ din be Damaskus maŋ, ki u sann tee Ananias, ki ti Yomdaanɔ yiinɔ yirintu ni a, “Ananias!” Ki u jiin a, “Mine na, n Yomdaanɔ.” 11Ki ti Yomdaanɔ yetɔ a, “Fiit ki saan tɔkin sɔnu nba yi Sɔnsunsonn na, ki saa kɔɔ Judas ŋaak ki boi jɔɔ nba nyii Tarsus, ki u sann tee Sɔɔl na po. U mei Yennu-e mɔtana, 12ki la jasɔɔ yirintu ni, ki u sann tee Ananias, ki u kɔɔ ki jii u nii ki yii u paak, a wuu jikii laat.”

13Ki Ananias jiin a, “N Yomdaanɔ, niib bonchianne piak jɔɔ na po, ki jiin linba kur ki u tuun a mɔŋ niib Jerusalem. 14U daan gaar yiikoo mannteeb yudamm boor ki baar nna, a wun soor wunba kur yi a sann.” 15Ki ti Yomdaanɔ betɔ a, “Fini saawa, ŋɔɔe tee wunba ki n gannɔ a wuu tuun n toonn, ki te boorganu nan bi kpanbara nan Israel teeb9.15 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. n bann n sann, 16ki n mɔŋ saa wannɔ biak nba kur ki u saa di n paak.”

17Ŋanne ki Ananias saan kɔɔ ŋaak na ni, ki yii u nii Sɔɔl paak, ŋaan yetɔ a, “N naa bik Sɔɔl, n Yomdaanɔ Yiisa-e tumin. Ŋɔɔe tee daanɔ nba ki a daan baat nna ki tan lau sɔnu paak na, ki u tumin a n tan te ki fii jikii laat, ki bia gbee nan Yennu Seyeeŋ.” 18Li taakpaak ni ki siar nyii u ninbina ni ki baa, ki naan wakii, ki u ji laat ki fiir set; ki bi wurɔ Yennu nyunwuru, 19ki u dii jeet ki paŋ jen.

Biaŋinba ki Sɔɔl mɔɔnt Yiisa barŋanii

Li yoo na ki Sɔɔl lakin be nan Yiisaweira nan daa ŋanlee na Damaskus, 20ki tan saan yiama Yenjiantu diit ni, ki mɔɔntir Yiisa po, a Yiisa kpan set tee Yennu Bijae. 21Binba kur din gbat u mɔɔntii maŋ, li din teemm yaarlituko, ki bi boi a, “Jɔɔ na kaa daan kpi binba yi Yiisa sann Jerusalem na-a? U yaan ki baar a wun soor ki lor Yiisaweira, ki ŋmat namm ki saa turib mannteeb yudamm kaa na-a?”

22Ŋaan ki Sɔɔl mɔɔntii maŋ bia lek ŋammit pukii nan Yennu paŋ, ki u maan maŋ want nan Yiisa-e set tee Yennu Niganntɔɔ Masia ki birsuk kaa; ki Juu teeb nba be Damaskus na ki fit jiinɔ siari. 23Ki daa bonchiann tan gar, ki Juu teeb na lakin leeb ki lor a bin kpi Sɔɔl, 24ki yonnu nan nyiɔk ki bi guu doo maŋ tammɔi bonŋann a bin kpiu. Ki sɔɔ tan kumiiɔ baa lorin u paak biaŋinba; 25ŋaan nyayouŋ ki u weinanleeb tan jiiu ki teenɔ chibuk ni, ki nyinnɔ doo maŋ joonfɔnn ni, ki sikinɔ tiŋ ni.

Ki jiin Sɔɔl benu Jerusalem ni po

26Ŋanne ki Sɔɔl saan Jerusalem ki saa yabir u mɔŋ paak a wun lakin nan Yiisaweira na, ŋaan ki bi ki teenɔ yada nan u ji tee Yiisaweirɔ, ki tiinɔ jaŋmaanii. 27Ki Banabas tan jiiu ki baar nanɔ toomiinba na boor, ki kat wannib biaŋinba ki Sɔɔl daan la ti Yomdaanɔ Yiisa sɔnu ni, nan waa pak nanɔ biaŋinba, ki bia ŋamm wannib Sɔɔl nba daan mɔɔntir Yiisa po nan parcheenn Damaskus biaŋinba. 28Banabas nba wannib linba na, ki Sɔɔl lakin be namm, ki bi kak lin Jerusalem kur po, ki mɔɔntir ti Yomdaanɔ sann nan parcheenn. 29U bia din pak nan Juu teeb nba piak Griik maan na ki jiin Yiisa po, ŋaan ki bi nɔi nanɔ, ki koor a bin kpiu. 30Ŋaan yoo nba ki Yiisaweira bann nna maŋ, ki bi jii Sɔɔl ki sik nanɔ Siisarea, ki te ki u kun Tarsus.

31Ŋanne ki Yiisaweira nba be Judea nan Galilii nan Samaria na ji ki laat mukisuk, ki ŋammit tumii ti Yomdaanɔ barii, ki tee yentinna, ki Yennu Seyeeŋ be namm ki kɔɔntib para, ki bi pukii.

Biaŋinba ki Piita tun bakitnauŋ toona

32Li poorpoe ki Piita lin lokir kur po, ki tan sik a wun gɔn Yennu niib nba be Lida na. 33Leŋe ki u din saa la jasɔɔ, ki u sann tee Eneas, ki u tee gbanankpeenn daanɔ, ki din ki fit fi u dɔɔnu ni tee-e ki tan tuu bina ŋanniin. 34Ki Piita tan yetɔ a, “Eneas, Yiisa Masia te ki a la laafiawa. Fiit ki ŋamm a dɔɔnu.” Li taakpaak ni ki u fiir. 35Ki Lida nan Saronn doi niib kur lau, ki lebit bi binbeŋ, ki waa ti Yomdaanɔ.

36Poosɔɔ mun din be Jɔpa, ki u sann tee Tabiita, ŋaan Griik maan ni, ki bi yiu Dɔkas, ki li paak tee piarɔ. U din tee Yiisaweirɔe, ki tuun toonŋana bonchiann ki teen niib, ki bia sommit talasdamm. 37Ki u din tan yiar ki kpo, ki bi wurɔ, ki doo nanɔ ditɔɔtuk ni ki saa birɔ. 38Jɔpa mun din ki fɔk nan Lida saami, ki Yiisaweira nba be Jɔpa na gbat nan Piita be Lida, ki bi tun jab banlee u boor a wun kakit ki baar na. Ki jab banlee maŋ saan ki barin Piita. 39Ki u fiir, ki bi jen nanɔ. Waa baar yoo nba, ki bi jiiu ki doo nanɔ ditɔɔtuk maŋ ni. Ki pakɔi be diiuk na ni, ki bi kur ŋaa lint Piita, ŋaan mɔ, ki jikit bi sootnba nan liata ki wantɔ, ki yeen a, “Dɔkas nba tuu be u manfoor ni ki nyar linba ki teente na.”

40Ŋanne ki Piita nyinn bi kur diiuk na ni, ŋaan gbaan ki miar Yennu, ki tan ŋmant kpeemmɔ na paak, ki yiin a, “Tabiita, fiit.” Ki u munt ki la Piita, ki ji fiir kar. 41Ki Piita dɔnn soor u nuu ki fiin sennɔ, ŋaan yiin pakɔi na nan Yennu nileeb, ki tan jiiu ki wannib nan u jen u manfoor niwa.

42Ki li labaar yat saan Jɔpa kur po; ki niib bonchiann teen ti Yomdaanɔ Yiisa yada. 43Ki Piita ji biar be Jɔpa daa bonchiann; u din be jasɔɔ nba tee gbanfabirtɔɔ ki bi yiu Simonn na ŋaak nie.

10

Piita yirintu labaar

1Tɔn, jasɔɔ din be Siisarea, ki u sann tee Kɔnelius. U din tee Rom teeb lanjimanba yudaanɔe, ki dia lanjimanba kobik, u paabu ni. Ki paabu maŋ yi Itali tiŋ paabu. 2U din tee Yenjiant-tɔɔe; ki ŋɔɔ nan u ŋaateeb kura jiantir Yennu. U din sommit Juu teeb talasdamm bonchiann, ki bia mei Yennu yoo kur. 3Li din tan tee yenlekire, ki u la Yennu malaka nan u ninbinn, yirintu ni, ki u kɔɔ ŋɔɔ Kɔnelius diiuk ni ki tan yiin a, “Kɔnelius.”

4Kɔnelius nba la malaka maŋ na, ki jaŋmaanii soorɔ, ki u yet a, “N yomdaanɔ, bee?” Ki malaka maŋ jiin a, “Yennu gaar a miaru, ki bia sak a ninkpabauŋ toona nba ki a tuun ki teen niib nawa, ki tian a po. 5Mɔtana, tumin siab Jɔpa, ki bin saa yiin jɔɔ nba ki bi yiu Simonn, ki u sanleer tee Piita na. 6U tee saamɔe ki be gbanfabirtɔɔ nba ki bi yiu Simonn na ŋaak, ki u ŋaak maŋ kpia nan mɔkgbeŋir na.”

7Malaka nba pak nanɔ maŋ ji din yaate, ki Kɔnelius yiin u ŋaatoontunna banlee nan lanjima nna, wunba din tee Yenjiant-tɔɔ, ki tee u kpaakyenɔ. 8Waa betib linba kur teen na poorpoe ki u tumm Jɔpa. 9Laa yent sanyiɔk, ki bi saa, ki saa per Jɔpa; li yoo na ki Piita mun doo ditɔɔtuk paak yonsuuk ni, a wun miar Yennu. 10Ki kon tan gbatɔ, ki u ji loon jeet wun di. Baa tee jeet maŋ na, ki u la yirintu, 11ki sanpaapo loot ki bonsiar nna naan chinchenn ki nyii sanpaapo, ki bi dia li mɔgbana ŋanna ki sikint tiŋ ni, 12ki u la ŋamm Juu teeb kɔɔt booru kur ki li be chinchenn maŋ ni, bonkobit nan bonfurinkaa nan bon-yuyukit linba kur kɔɔ; 13ki u gbat kunkɔr yiin a, “Piita, fiit ki kpi ŋman.” 14Ŋaan ki Piita jiin a, “O! O! O! N Yomdaanɔ, nna kaa. N ki mi dii ti kɔɔti.” 15Ki kunkɔr na bia ŋamm yetɔ a, “Linba ki Yennu ŋammir ki li yeen, daa yaa li kɔɔ.” 16Li din teen nna ki jaŋ taar muntaa, ki bi jiin bont maŋ sanpaapo.

Binba ki tee Juu teeb na nba teen Yiisaweira biaŋinba

17Piita din daa biris waa la yirintu nba na paake. Li yoo na ki Kɔnelius toomii na boi, ki bi wannib Simonn ŋaak, ki bi baar ŋaak maŋ tammɔb ni ki set, 18ŋaan yiin ki boi a, “Sɔɔ be nna ki u sann tee Simonn Piita-a?”

19Ki Piita daa koor a wun bann yirintu maŋ paak, ki Yennu Seyeeŋ yetɔ a, “Gotir, jab bantaa be nanyer ki loona. 20Li paak, fiit ki sik, ki daa biris nan a tɔk nammi, kimaan mine tumm.”

21Ŋanne ki Piita sik, ki bet jab na a, “Mine ki i loon na. Bee teen ki i baari?” 22Ki bi jiin a, “Chanbaa Kɔnelius-e tunt. U tee Rom teeb lanjimanba yudaanɔe, ki bia tee niburchimɔ, ki jiantir Yennu, ki Juu teeb kur teenɔ baakir. Tɔn, Yennu malaka won baar betɔ a wun yiina ki a baar u ŋaak ni, ki wun tan gbat linba ki a saa pakɔ.”

23Ki Piita yiin jab na a bin kɔɔ kii be ki sanyiɔk n yenta. Laa tan yent, ki u teen siir, ki bi saa; ki Yiisaweira nba be Jɔpa na siab chianɔ.

24Li din tan bɔnn ki yentewa ki bi baar Siisarea, ki sɔɔ Kɔnelius poŋ yiin u ninjamm nan u yɔɔsnba, ki bi kur ji kar guu Piita baarue. 25Piita nba tan baar ki yaa wun kɔɔ, ki Kɔnelius chetɔ tammɔb ni, ki gbaan pukiiɔ. 26Ki Piita yetɔ a, “Fiit, n mɔŋ tee nirɔe,” ŋaan fiinɔ. 27Waa din piak nan Kɔnelius ŋaan kɔɔ ŋaak maŋ ni na, ki u la niib bonchiann tikir ki guu-u. 28Ki u betib a, “I mɔŋ mun mi nan timm Juu teeb sennu ki chabit nan tin saan binba ki tee Juu teeb boori, koo ki taan nammi; ŋaan Yennu wannin a n daa yêen sɔɔ, waa ki tee Juu nirɔ na paaki. 29Li paak, yaa yiinin na, n baar, ki ki yêti. Ŋanne ki n boi-i maa n laan bee teen ki i tun yiinimi.” 30Ki Kɔnelius yetɔ a, “Li daan tee nna yooe dinna daar kut muntaa yenlekir, ki n mei Yennu n ŋaak ni. Li yoo na ki n la ki sɔɔ nna see ki lia tannyinyira n tɔɔnn, 31ki yet a ‘Kɔnelius, Yennu gbat a miaruwa, ki bia tian a ninkpabauŋ toona po. 32Li paak, tumin sɔɔ Jɔpa, ki wun saan yiin wunba ki bi yiu Simonn, ki u sanleer tee Piita na. U tee saamɔe, ki be gbanfabirtɔɔ Simonn ŋaak nba kpia nan mɔkgbeŋir na.’ 33Li paake ki n daan tun a po yiama, ki a mun tun bonŋann ki baar na. Tɔn, ti kura be Yennu tɔɔnn, ki ji guu a tin gbat linba ki ti Yomdaanɔ Yennu tura mɔb a fan pak turit.”

Piita mɔmaan

34Ŋanne ki Piita piin paku ki yaa, “N ji bann nan li tee mɔniie nan Yennu set ki lukitir sɔɔ, 35ŋaan nibooru kur ni, daansɔɔ nba jiantirɔ ki bia teenɔ baakir, ki bia tee popeendaanɔ, ŋɔɔe ŋan nan Yennu. 36I mi nan Yennu din tur Israel teeb10.36 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. u maan nba want barŋanii na po, a Yiisa Masia nie ki timm nan Yennu maŋ nan leeb; ŋɔɔ Yiisa Masia-e tee ti kur Yomdaanɔ. 37I poŋ mi nan Jɔɔnn nba din mɔɔnt u nyunwuru po ki gbenn na, li poorpoe ki Nasaref nirɔ Yiisa din piin ki tuun u toonn Galilii yent ni, ki tan saan tuun Judea yent kur po. 38I bia poŋ mi biaŋinba ki Yennu nyinn Yiisa maŋ, ki turɔ u Seyeeŋ nan u paŋ, ki u lin tuun toonŋana, ki bia te binba kur ki Sintaanii teemm baatib na la laafia, kimaan Yennu be nanɔ. 39Ki ti la toona kur nba ki u tun Juu teeb tingbouŋ ni nan Jerusalem doo ni, ki ti tee u siara damm. Ki bi kpaau dapunpunn paak ki u kpo. 40Ki daa ŋantaa daar, Yennu fiinɔ kuun ni, ki ti din laatɔ. 41Ŋaan niib kur kaawa din lau. Timm nba ki Yennu gannit a tii tee u siara damm nae din lau, ki bia dii ki nyuu nanɔ, u kuunfiiru maŋ poorpo. 42Ki u chabit mɔb a tii mɔɔntir Yennu barŋanii kii teen niib, kii beerib nan ninmɔnn a Yiisa-e tee daanɔ nba ki Yennu nyinn a wuu tee footib nan kpeemm barbuurɔ. 43Yiisa nba nae ki Yennu sɔkiniinba kur din piak u po, ki yeen a sɔɔ kur nba teenɔ yada, Yennu saa nyik chab u toonbiit, Yiisa maŋ sann ni na.”

Biaŋinba ki binba ki tee Juu teeb na gaar Yennu Seyeeŋ

44Piita nba din daa piak na, ki Yennu Seyeeŋ sik kɔɔ binba kur gbiin maan maŋ ni. 45Ki Yiisaweira nba tee Juu teeb ki nyii Jɔpa ki chian Piita na, ki li teemm bakitnauŋ nan Yennu nba jii u piinii nba tee u Seyeeŋ, ki tur binba ki tee Juu teeb na mun, 46kimaan bi gbia ki bi piak maboorganii ki dont Yennu sann. Ŋanne ki Piita yet a 47“Niib na gaar Yennu Seyeeŋ nan taa mun din gaar nae, ki sɔɔ be nna ki saa tiat a ti daa wuurib Yennu nyunwuru-u?” 48ŋaan chab a bin wurib; ki bi wurib Yennu nyunwuru Yiisa Masia sann ni. Ŋanne ki bi gɔɔr Piita a wun biar namm nan daa ŋanlee na.

11

Linba ki Piita wann Yiisaweira nba be Jerusalem

1Li yoo na ki Yiisa toomiinba nan Yiisaweira nba be Judea lokir kur po na gbat a binba ki tee Juu teeb na mun gaar Yennu maama. 2Li paak, Piita nba din tan doo Jerusalem, ki bisiab nba dukii nan punpotu kpaa talas ki tur Yiisaweira kur na yakii nanɔ, ki betɔ a 3“A saan ki saa be binba ki pot ŋaak ni, ki bia di namm gbaa.”

4Ŋanne ki Piita piin li pinpiik, ki kat wannib linba kur tun a, 5“N daan be Jɔpa ki mei Yennu-e ki tan la yirintu, ki bonsiar nna naan chinchengbeŋir ki nyii sanpaapo, ki bi dia li mɔgbana ŋanna ki sikint n boor. 6Ki n dɔɔnt li nɔɔk ni, ki la ti kɔɔt booru booru kur, bonkobit nan bonsusoot nan bonfurinkaa nan bon-yuyukit kura. 7Ŋanne ki n gbat ki kunkɔr yet a ‘Piita, fiit, ki kpi ŋman.’ 8Maa, ‘O! O! O! N Yomdaanɔ, nna kaa. N poŋ ki mi dii ti kɔɔti.’ 9Ki kunkɔr na bia ŋamm yet Yendɔuŋ ni a ‘Linba ki Yennu ŋamm ki li yeen, a daa yaa li kɔɔ.’ 10Li daan teen nna ki jaŋ taar muntaae, ki bi jiin donn sanpaapo.

11“Li tonton na ki Siisarea jab bantaa nba ki bi daan tumm n peŋ na baar ŋaak nba ki n be na ni. 12Ŋanne ki Yennu Seyeeŋ betin a n tɔk namm ki daa yêeni. Ki Yiisaweira nba be Jɔpa na, bi ni banloob nba be nna na mun chianin ki ti saan Siisarea, ki ti kura baar kɔɔ Kɔnelius ŋaak. 13Ki u betit biaŋinba ki u la malaka baar set u ŋaak ni ki betɔ a ‘Tumin sɔɔ Jɔpa, ki wun saa yiin jɔɔ nba ki bi yiu Simonn, ki u sanleer tee Piita na, 14ki u saa pak maan ki tura ki fin nan a ŋaateeb kura n la tinnu.’

15“Tɔn, maa piin maan paku yoo nba, ki Yennu Seyeeŋ sik bi paak, nan waa din sik ti paak li pinpiik biaŋinba na. 16Ŋanne ki n tiar ti Yomdaanɔ Yiisa nba din yet a ‘Jɔɔnn ŋarin din wuur niib nan nyume, ŋaan yimm ŋarin, Yennu Seyeeŋe saa wuur i para.’11.16 Li paake tee “Yennu Seyeeŋ saa gbee i ni.”17Tɔn, li-i tee ki Yennu set pib u Seyeeŋ maŋ nan waa din pit biaŋinba, yoo nba ki ti din teen ti Yomdaanɔ Yiisa Masia yada naie, n tee ŋmee ki mun sii yaa n tia Yennu ki u daa te boorganu tee u niibi?” 18Baa din gbat nna maŋ yoo nba, ki bi ji nyik kpayakit na, ŋaan dont Yennu sann, ki yeen a, “Yennu chab binba ki tee Juu teeb mun a bin nyik biit tumu ki teen Yiisaweira ki la manfoor nba kaa gbennu na.”

Antiok teeb nba teen Yiisaweira biaŋinba

19Tɔn, Stiifenn kpinu poorpoe ki mukisuk baar Yiisaweira paak, ki bi yat; ki bi siab yaat saan Fonisia, nan Saiprus, nan Antiok, ki mɔɔntir Yiisa maan ki teen Juu teeb kuukɔɔ. 20Ŋaan ki Yiisaweira siab nba tee Saiprus teeb, nan Sairene teeb na, saan Antiok, ki saa mɔɔntir ti Yomdaanɔ Yiisa barŋanii ki teen binba ki tee Juu teeb na; 21ki Yennu paŋ be namm, ki niib bonchiann teen Yiisa yada ki lebit bi binbeŋ ki teen u weira.

22Ki Yiisaweira nba be Jerusalem na gbat labaar maŋ, ki tun Banabas a wun saan Antiok. 23Waa din saa baar leŋ ki la Yennu nba turib sommir biaŋinba, ki li turɔ parpeenn bonchiann, ki u chee bi para, ki kpaan bi kur a bi daa nyikit Yiisa weiu. 24Banabas din tee niŋanɔe, ki mantik gbee nan Yennu Seyeeŋ nan yada, ki niib bonchiann din teen ti Yomdaanɔ Yiisa yada ki waau.

25Ŋanne ki Banabas tan saan Tarsus, a wun saa lon Sɔɔl. 26Waa saa lau yoo nba ki u jen nanɔ Antiok, ki bi jii binmunn ki taant leŋ Yiisaweira nba yab bonchiann, ki wantib Yennu maan. Li din tee Antiok-o ki bi din sint pur Yiisaweira, “Kristo yab.”

27Li yoo maŋe ki Yennu sɔkiniinba siab nyii Jerusalem ki sik Antiok. 28Bi yenɔ sann din tee Agabus, ki Yennu Seyeeŋ paŋ ni ki u fiir set ki bunt buntir, ki yet a kon bonchiann tan saa baa tingbouŋ na kur po; ki kon maŋ din set tan baa yoo nba ki Klɔdius din tee kpanbara yudaanɔ na. 29Yoo nba ki Yiisaweira gbat a kon yaa lin baa na, ki bi lor a bi saa tur sommir; a wunba fit nyann biaŋinba, wun tur Yiisaweira nba be Judea na. 30Ki bi teen nna, ki tun Banabas nan Sɔɔl nan likirii na, a bin saan tur Yiisaweira saakab, Judea yent ni.

12

Baa kɔɔn Piita dansarik biaŋinba

1Li yoo na ki kpanbar Herod din jak Yiisaweira na siab nan mukisuk, 2ki te ki bi kpii Jɔɔnn yɔɔrɔ Jeems nan jukbanjiak. 3Kpanbar Herod nba bann nan waa tun biaŋinba na penn Juu teeb para na, ki u ŋammit tee nna, ki tan soor Piita, yosau nba ki bi mɔk jaamm ki di boroboro nba kaa datiŋ na. 4Waa soor Piita yoo nba, ki u kɔɔnɔ dansarik, ki turɔ dansarguura. Bi din tee paabu munnae ki guu-u, ki paabu kur mɔk guura banna; ki Herod lor a jaamm maŋ poorpoewa ki u saa nyinn Piita, ki Juu teeb n bu u buut ki kpiu. 5Ki Piita daa be dansarik ni, ŋaan ki Yiisaweira paa Yenmiaru paak ki jiin u po nan ninmɔnn.

Biaŋinba ki malaka nyinn Piita dansarik ni

6Tɔn, Herod din lor nan li-i yent sanyiɔk u saa nyinn Piita ki bu u buut, li daar nyiɔk maŋ ki Piita daa lor nan jarit ŋanlee, ki gɔɔnt guura banlee na sinsuuk ni, ki guura maŋ siab mun guu dansarik diiuk na tammɔi.

7Li taakpaak ni ki ti Yomdaanɔ malaka dɔkit, ki yentu yent dansarik diiuk na ni, ki u nik nik Piita bɔpiɔk ki muntɔ, ki yetɔ a, “Fiit yian yian.” Ki u fiir. Waa fiir yoo nba, ki jarit na pit u nii ni ki baa. 8Ki malaka na yetɔ a, “Lian a tiat, ki pir a taasaat.” Ki Piita teen nna. Ki u bia betɔ a, “Gbabin a chinchenn kii waa-n.” 9Ki u gbab ki waau; ki bi nyii dansarik diiuk na ni, ŋaan Piita din ki bann nan malaka nba tuun linba na tee mɔniie. U din mi a u laat yirintue. 10Ki bi din baar gar sinsinn guurɔ na boor, ki bia tan baar gar lɔɔ na boor, ki ji saa baar kutganjoontik na boor. Ki gann maŋ loot li tiɔŋ ki turib. Ki bi nyii nanyer, ki tɔkin sɔnu ki saa, ki malaka na lir bot ŋaan nyikɔ. 11Ŋanne ki Piita ji yerik, ki yet a, “Mɔtanae ki n ji daa bann nan li set tee mɔniie nan Yennu-e tun u malaka ki u baar nyinnin kpanbar Herod nuu ni, ki bia nyinnin Juu teeb nba lor a bin tumin biaŋinba na ni.”

12Waa bann u mɔŋ po na, ki u saan Jɔɔnn Mak naa Meeri ŋaak; ki sɔɔ niib bonchiann poŋ tikir leŋ ki mei Yennu. 13Ki u kpaa kpaa nanyer po gann, ki sapaantoontunnɔ, wunba sann tee Roda na, baar gann maŋ peŋ a wun laan ŋmee, 14ki ji bann Piita kunkɔr, ki chiar ŋmat nan parpeenn niib na ni, ŋaan ji ki loot gann na, ki yetib a, “Piita be nanyer po.” 15Ki bi betɔ a, “Waatuko mɔka.” Ŋaan ki u bia ŋammit lek yeen a u be; ki bi yaa, “Li tee u malakae.” 16Ki Piita bia lek see ki kpaan gann na; ki bi tan loot gann maŋ ki lau, ki li ji yaar litib. 17Ki u donn nuu a bin ŋmin, ŋaan wannib biaŋinba ki ti Yomdaanɔ nyinnɔ dansarik ni. Ki u betib a, “Ii saa man, ki saa bet Jeems nan Yiisaweira leeb linba na po.” Li poorpo ki u nyikib ŋaan yaat saan siar po.

18Ŋanne ki li yent sanyiɔk, ki mukir muk dansarguura na, ki li ki tee jeruku, kimaan bi ki mi Piita nba ji be siami. 19Ki kpanbar Herod tur mɔb a bin lon u boor. Ki bi lomɔ ki ki lau. Ki u boi guura maŋ buboit, ŋaan tur mɔb a bin kpib.

Li poorpo ki kpanbar Herod nyii Judea ki sik Siisarea, ki yann leŋ waan.

Ki jiin Herod kuun po

20Kpanbar Herod par din biir bonchiann Taya nan Sidonn teeb paak. Bi din tuu laat jeet kpanbar Herod yent nie; li paak, ki bi lakin leeb a bin saan lau. Sinsinn baa baar ki la Blastus, wunba tee kpanbar Herod saakayenɔ na, ki bi marik mɔi ki maŋ nanɔ, ki tan saan kpanbar Herod boor ki saa diiu sindant. 21Ŋanne ki kpanbar Herod senn daar, ki tan lia u kpanbar liatgbeŋa, ki nyii kar u naangbouŋ paak, ŋaan pak tur niib na, ki bi wuus a 22“Nisaarik kunkɔr kaa na. U tee yensaue.” 23Li taakpaak ni ki ti Yomdaanɔ Yennu malaka te ki yiarbiiuk baa u paak, ki tee gungobii ki mɔɔu ki u kpo, kimaan u din ki tur Yennu dontir maŋi.

24Li yoo maŋe ki Yennu maan ŋammit yat kɔɔ niib ni.

25Yoo nba ki Banabas nan Sɔɔl gbenn bi toona nba ki bi saan a bin tun na, ki bi ji jii Jɔɔnn Mak ki nyii Jerusalem ki ŋmat kun Antiok.

13

Biaŋinba ki Yennu Seyeeŋ tun Banabas nan Sɔɔl

1Yennu sɔkiniinba siab nan wanntesiab din be Yiisaweira na ni Antiok. Ŋamme din tee Banabas nan Simeonn (wunba ki bi yiu Jabɔŋ na), nan Lusius, wunba nyii Sairene na, nan Manaenn (wunba ki bi din lakin wubii ŋɔɔ nan kpanbar Herod na), nan Sɔɔl. 2Dasiar ki bi daa be ki jiantir ti Yomdaanɔ ki lor mɔi, ki Yennu Seyeeŋ tan betib a, “Nyint Banabas nan Sɔɔl, ki bin tun toonn nba ki n yiimm a bii tun na.” 3Ki bi lor mɔi ki miar Yennu, ki yii nii bi paak ŋaan te ki bi saan.

Saiprus tiŋ ni labaar

4Yoo nba ki Yennu Seyeeŋ tun Banabas nan Sɔɔl a bin saan tun u toonn na, ki bi sik Selusia ki kɔɔ ŋaruŋ, ki saa baar Salamis nba be Saiprus tiŋ ni na, 5ki nyii ŋaruŋ na ni, ki saan Juu teeb Yenjiantu diit ni, ki mɔɔntir Yennu maan ki teemm. Ki Jɔɔnn Mak tee bi kpaakir ki be namm. 6Li poorpoe ki bi nyii Salamis, ki gar tiŋ maŋ doi kur ni, ki saa baar Pafos. Leŋe ki bi din la nyɔkdaanɔ, ki u sann tee Bajiisus, ki u tee Juu nirɔ nba kpann a u tee Yennu sɔkiniie. 7U din be Saiprus tiŋ yudaanɔ boore; ki yudaanɔ maŋ sann tee Sejius Pɔɔlus; u din tee yandaanɔe, ki din yiin Banabas nan Sɔɔl a bin tan pak Yennu maan ki wun gbat. 8Ŋaan ki nyɔkdaanɔ maŋ, wunba sann tee Elimas, Griik maan ni na, ki sakibi, ki koor a wun tia yudaanɔ maŋ ki u daa tee Yiisa yada.

9Ŋanne ki Yennu Seyeeŋ fiir Sɔɔl ni, wunba sann bia tee Pɔɔl na ni, ki u got nyɔkdaanɔ na sirrr, 10ki tan yetɔ a, “Fin nibiiuk nba gbee nan kpinkpannii na. Fine tee Sintaanii bik, ki bia tee toonŋana kur dataak. Fin ŋarin, yoo kur a jikit Yennu barmɔnii ki kpintir faake. 11Tɔn, Yennu saa sikin nuu a paak ki a jɔɔn ki kan la yentu ki lin yann.” Li taakpaak ni, ki wunn nba bɔn baa u ninbina ni, ki u ji somm turin, ki loon sɔɔ n datɔ.

12Ki yudaanɔ na nba la linba teen na, ki u teen Yiisaweirɔ, kimaan linba ki u bann ki jiin ti Yomdaanɔ po na yaar litɔ bonchiann.

Antiok nba be Pisidia yent ni na labaar

13Li poorpoe jik ki Pɔɔl nan u weinanleeb kɔɔ ŋaruŋ, ki nyii Pafos ki saan Pega nba be Pamfilia yent ni na. Leŋe ki Jɔɔnn Mak nyikib ŋaan ŋmat saan Jerusalem. 14Ki bi nyii Pega, ki tɔɔt baar Antiok nba be Pisidia yent ni na. Ki foon daar ki bi saan kɔɔ Yenjiantu diiuk ni ki kar, 15ki la ki bi karin Moses sennu ni nan Yennu sɔkiniinba sɔbu ni. Ki Yenjiantu diiuk maŋ ni saakab yetib a bin yet Pɔɔl nan Banabas a, “Ti naa waas, li-i tee ki i mɔk labaŋann nbaie ki saa pakiti, yin pak.” 16Ki Pɔɔl fiir set ki donn nuu ŋaan piin paku a:

“Yimm Israel teeb13.16 Juu teeb sanleere tee Israel teeb. nan yimm nba kur be ki jiantir Yennu na, gbiintir man. 17Timm Israel teeb, Yennu din gann ti yeejamme ki te ki bi yabit bonchiann, yoo nba ki bi daa din tee saamm ki be Ijipt tiŋ ni na; ki ŋɔɔ Yennu jii u paŋ ki nyinnib leŋ. 18Ki baa din be muuk ni binpiinna na, ki u goriib. 19Li poorpo ki u biir nibooru munlore nba be Keenann tiŋ ni na, ŋaan te ki u mɔŋ niib Israel teeb yent tiŋ maŋ. 20Linba na kur din tun bina kobii ŋanna nan piinŋmu sinsuuk nie.

“Yoo nba ki bi din yent tiŋ maŋ na, ki u turib yudamm a bii bu bi maan daann nan yoo nba ki Yennu sɔkinii Samuel tan saa baar. 21Li poorpo, bi bia din tan boi Yennu a wun turib bat. Ŋanne ki Yennu gann Sɔɔl, a wuu tee bi bat. U din tee Kis bijae, Benjaminn booru ni nirɔ, ki dii naan maŋ bina piinna. 22Ki Yennu tan liat u naan na, ŋaan dinn Defid a wuu tee bi bat jik. Nnae ki Yennu din pak Defid po a ‘N la nan Defid nba tee Jese bik na mantik gboo n numm, kimaan u saa tun linba kur ki n loona.’

23“Jɔɔ na yaaboona nie ki Yennu nyinn ti Tinntɔɔ Yiisa, a wun tinn Israel teeb, nan waa din senn mɔsonn biaŋinba na. 24Ŋaan Jɔɔnn-e din dɔŋ baaru ki mɔɔntir teen Israel teeb kura a bin nyik biit tumu, ki wun wurib Yennu nyunwuru. 25U toonn nba ji din tan gbent na, ki u boib a ‘I dukii a n tee ŋmee? N ki tee Yennu Niganntɔɔ Masia na kaa. Gotir man, ŋɔɔe yaa wun tan baar n poorpo, ki n ki ŋan nan ki n pit u taasaati.’ ”

26Ŋanne ki Pɔɔl bia yet a, “N naa waas, yimm nba tee Abraham yaaboona, nan i kur nba be nna ki jiantir Yennu na, maan nba ki Yennu turit ki li want tinnu maŋ po na tee ti yare. 27Niib nba be Jerusalem, nan bi yudamm na, din ki mi nan nirɔ nba nae tee Yennu Niganntɔɔ, ki bia ki bann Yennu sɔkiniinba maan nba ki bi tuu karin foon daar kur na paaki; ŋaan baa din pak biirɔ na, bi din gbeen Yennu sɔkiniinba maan maŋa. 28Bi din ki la u biit nba tee linba nan bin kpiu, ŋaan lek bia yaa Pailat n kpiu. 29Baa din tun Yiisa linba kur ki gbenn, nan Yennu gbouŋ nba want biaŋinba na, ki bi kpaatɔ dapunpunn na paak, ki sikinɔ ki piiu kaauk ni; 30ŋaan ki Yennu fiinɔ kuun ni. 31Ki binba din tɔk nanɔ ki nyii Galilii ki lin tee-e ki tan baar Jerusalem na, ji din laatɔ daa bonchiann, waa din fiir na. Li paak ki bi ji tee u siara damm mɔtana, ki teen niib.

32-33“Ŋanne te ki ti baar i peŋ a tin wanni Yennu barŋanii na. Tɔn, Yennu nba din senn ti yeejamm mɔsonn na, u gbeen tur timm nba tee bi yaaboona nawa, kimaan waa din fiin Yiisa kuun ni na. Nnae ki li sɔb Yennu gbouŋ ni, yanii nba pukin munlee na ni, a ŋɔɔ Yennu yetɔ a:

‘Fine tee n Bija,

ki dinnae ki n teen a Baa.’

34Ki bia jenna, Yennu din yet a u saa fiin Yiisa kuun ni, ki u ji daa mi kpenni, ŋaan yetɔ a:

‘Mɔsona nba ki n mɔŋ mɔŋ din senn Defid na,

see ki n set tur fin nba tee u yaaboonn na.’

35Ki bia jenna, gbouŋ na siarpo, Defid din yet Yennu a:

‘A kan sak ki a Popeendaanɔ gbanant n bat kaauk ni.’

36Tɔn, Defid din tun linba ki Yennu wannɔ ki gbenn; li poorpoe ki u kpo, ki bi piiu, u yeejamm kaauk ni, ki u gbanant bat. 37Ŋaan Yennu din fiin Yiisa kuun niwa, ki ŋɔɔ yaa gbanant ki bati.

38-39“N naa waas, li paak, i kura n bann nan li set tee barmɔniie ki n beeri, li-i tee ki i teen Yiisa yada, u paake ki Yennu saa nyik chab i biit. N beerie nan daanɔ nba kur teen Yiisa yada, ŋɔɔ wur nyii biit niwa; ŋaan Moses sennu na ŋarin, nirɔ kan fit wur nyi biit ni.

40“Li paak, soot i mɔŋ man, ki daa te ki Yennu sɔkiniinba nba din yet linba na n diini. Nnae ki Yennu din yet a:

41‘Gotir man, yimm garuk damm na,

ŋaant ki lin bakiti;

toona nba ki n tuun i yoo na,

sɔɔ-i lekii beti li po nyik nyik gbaa,

li tee linba ki i kan mi teen yadae.

Li paak, see ki i kpo.’ ”

42Baa gbenn lakinu yoo nba, ki Pɔɔl nan Banabas nyii Yenjiantu diiuk na ni, ki niib na barimm a bin teen paaru ki daan jen foon daar nba baat na, ki tan wannib labaar maŋ ki pukin. 43Boorganu bonchiann nba din lebit bi jiantu ki waa Juu teeb jiantu na, nan Juu teeb bonchiann ji din waa Pɔɔl nan Banabas. Ki bi piak namm ki kpaamm a, “Ii kpaŋii dia nna man, kii waa Yennu ki yabir la Yennu ninbatinu.” 44Ki foon daleer nba baar, li din biar waaminnae nan doo na ni sɔɔ kur n baar ki gbat Yennu maan.

45Juu teeb nba din la nibur tikir na, ki bi fiin punponn, ki piak biir Pɔɔl wannu, ki bia sukiiɔ. 46Ŋaan ki Pɔɔl nan Banabas lek bia yeen nan parcheenn a, “Li daan kpaa talase ki ti sint pak Yennu maan ki tur yimm Juu teeb. Ŋaan yaa yêt maan maŋ, ki bia dukin nan i ki ŋan nan yin la manfoor nba kaa gbennu na, li paake te ki ti nyikiti, ŋaan saa binba ki tee Juu teeb na boor, 47kimaan Yennu turit mɔb, nan laa sɔb u gbouŋ ni ki yet Yiisa Masia a:

‘Mine ganna a fii tee yentu,

kii yentir kii teen binba ki tee Juu teeb,

kii bia kii baat nan tinnu kii teen tingbouŋ na teeb kur.’ ”

48Tɔn, binba ki tee Juu teeb maŋ nba din gbat nna, ki bi ji mɔk parpeenn, ki piak dont Yennu maan. Ki binba ki Yennu gannib a bin la manfoor nba kaa gbennu na teen Yiisa Masia yada.

49Ki Yennu maan maŋ yat tiŋ na lokir kur po. 50Li yoo na ki Juu teeb na fiin Antiok yudamm, nan poojaana nba tee yentinna wutoa, ki bi jak Pɔɔl nan Banabas mukisuk, ki ber nyinnib bi yent ni. 51Ki toomiinba na ji yet a, “Ti nii nan ti taae na,”13.51 Bi maan ni tee “Bi ŋak bi taapant ni tant.” ŋaan yaat saan Ikonium. 52Ki Yiisaweira nba biar Antiok na gbee nan Yennu Seyeeŋ nan parpeenn.

14

Ikonium doo ni labaar

1Pɔɔl nan Banabas nba din baar Ikonium, ki bi saan Juu teeb Yenjiantu diiuk ni, ki mɔɔntir Yiisa barŋanii, li paak ki nibur teen Yiisa yada; bi siab din tee Juu teeb, ki siab mun tee Griik teeb. 2Ŋaan ki Juu teeb nba tee kangbata na biir Yiisaweira na sann, ki fiin boorganu na wutoa. 3Ki toomiinba maŋ ji jii yoo bonchiann ki be leŋ, ki ŋammit piak nan parcheenn ki jiin ti Yomdaanɔ Yiisa po, ki u turib paŋ a bii tuun bakitnauŋ toona, ki li want nan baa piak u ninbatinu po na, li maan set nyii u boore. 4Ki doo na niib bɔkit, ki siab see Juu teeb nba tee kangbata na poor, ki leeb na mun see toomiinba na poor. 5Ŋanne ki Juu teeb na siab, nan boorganu na siab, nan bi doo maŋ yudamm lakin leeb, ki lor a bin dinn toomiinba na biak ki jaatib tana kpib. 6Toomiinba na nba ji tan bann nan bi yaa bin jaatibe na, ki bi chiar saan Listra nan Debe, nan digbanbis nba be Likaonia yent ni.

Listra nan Debe doi ni labaar

7Baa din saa baar leŋ yoo nba, ki bi mɔɔntir Yiisa barŋanii na. 8Ki jasɔɔ nna be Listra ki tee wabik. Bi din marɔ ki u tee wabike, ki ki mi sommi. 9Ki u tan gbat Pɔɔl mɔɔntii na. Ki Pɔɔl gotɔ sirrr, ki tan bann nan u mɔk yada nba saa la laafiawa. 10Ki u yetɔ sanpaapowa a, “Fiit ki set a taa paak.” Ki u tab naat ki fiir ki ji somm.

11Niib na nba din la Pɔɔl nba tun linba maŋ na, ki bi ji piin yeen sanpaapowa bi maan ni a, “Ti yenniie kpant nisaarii ki sik ti boor.” 12Ki bi taan pur Banabas a Seus, ki Pɔɔl mun, ki bi purɔ Hemes, kimaan ŋɔɔe din tee barpakirɔ. 13Ki bi yennu nba ki bi yiu Seus na poochianfeek din see doo na tɔɔnn poe, ki u manntɔɔ baar nan naajai nan tipuut, doo na tammɔb ni, ki ŋɔɔ nan nibur na loon a bin mann mannu ki tur toomiinba maŋ.

14Ki toomiinba maŋ, Banabas nan Pɔɔl nba gbat baa yaa bin tun biaŋinba na, ki bi para biir, ki bi pat pat bi liata, ki chiar kɔɔ nibur na ni, ŋaan yikin a, 15“Bee ki i tuun nna? Ti mun tee nisaariie nan yimm na, ki mɔɔntir Yiisa barŋanii, a tin ŋmanti ki yin nyik bon-yana maŋ, ŋaan kii waa manfodaanɔ Yennu, wunba nan sanpaak nan tiŋ nan mɔkgbeŋa nan linba kur be li ni. 16Yaayoo niewa ki u din ŋaan nibooru kur tuun bi yamani mɔkmɔk nan mɔtana, 17ŋaan yoo kur u tuun bonŋana, ki li set want nan u be; ki u te ki saak nyi sanpaapo ki baa ki teeni, ki bia teeni dii dijaan-yoo, ki gboonti jeet, ki i laat parpeenn.” 18Toomiinba na nba pak nna maŋ, ŋaan bi lek din la faraewa ki tan gɔɔr nibur maŋ a bi daa mann mannu ki teemmi.

19Li poorpoe ki Juu tesiab nyii Antiok nba be Pisidia yent ni, nan Ikonium doo ni, ki baar ki pak tunn nibur na yan a bin biir Banabas nan Pɔɔl. Ŋanne ki nibur na jaat Pɔɔl tana, ki ji fuurɔ nyinn doo na ni, kimaan bi mi a u kpoe. 20Ki Yiisaweira baar ki set lintɔ; ki u tan fiir, ki ŋamm nan ŋɔɔ ŋmat doo na ni biak.

Biaŋinba ki bi ŋmat jen Antiok nba be Siria yent ni

Ki li yent sanyiɔk, ki Pɔɔl nan Banabas saan Debe ki saa mɔɔnt Yiisa barŋanii na leŋ, 21ki dak niib bonchiann, ki bi teen Yiisaweira. Ŋaan ki bi ŋmat saan Listra nan Ikonium nan Antiok nba be Pisidia yent ni na, 22ki ŋammit want Yiisaweira u maan, ki cheen bi para doi maŋ ni, ki beerib a, “Ii kpaŋii dia i yada maŋ nna man,” ki wantib a, “Nan tin tan kɔɔ Yennu naan ni na, see ki ti dii biak bonchiann.” 23Ki doi kur ni, ki bi tuu gann Yiisaweira saakab, ki mei Yennu ki lorin mɔi, ki jikit Yiisaweira nan bi saakab na ki kubintib bi Yomdaanɔ Yiisa nuu ni, wunba ki bi poŋ teenɔ yada na.

24Baa din gar Pisidia digbanbis na poorpoe ki bi baar Pega nba be Pamfilia yent ni na, 25ki pak Yiisa maan leŋ ki fit lian sik Atalia. 26Leŋe ki bi din kɔɔ ŋaruŋ, ki ŋmat saan Antiok nba be Siria yent ni na, ŋaan sɔɔ leŋ ki Yiisaweira poŋ teemm Yennu nuu niwa, a wun sommib bi toonn ni. Ki mɔtana bi tun toonn maŋ ki gbenna.

27Bi baaru Antiok maŋ nie, ki bi tikir Yiisaweira na, ki tan betib linba kur ki Yennu tun namm, nan waa loot sɔnu biaŋinba ki tur binba ki tee Juu teeb a bin teen Yiisa yada kii waau. 28Ŋaan ki bi ji din biar leŋ ki yukir bonchiann nan Yiisaweira maŋ.

15

Toomiinba na nan Yiisaweira saakab lakinu labaar

1Li yoo na ki jasiab nna nyii Judea ki sik Antiok, ki want Yiisaweira na a, “Li kpaa talase ki i pot i puna, nan Moses sennu nba wann biaŋinba na. Ŋann-i kaa, i kan la tinnu.” 2Ki Pɔɔl nan Banabas nan ŋamm nɔi nan leeb nan ninmɔnn, ki Yiisaweira na tan lor ki nyinn Pɔɔl nan Banabas nan bi ni siab, a bin saan Jerusalem, ki saa la toomiinba nan Yiisaweira saakab na, maan maŋ po.

3Tɔn, ki Yiisaweira na turib sɔnu, ki bi saa ki gaar Fonisia nan Samaria yentnba po, ki bet Yiisaweira nba be leŋ na, a binba ki tee Juu teeb na siab lebit bi binbeŋ ki teen Yiisaweirawa. Ki labaar maŋ turib parpeenn ki li saa yakir.

4Baa baar Jerusalem yoo nba, ki Yiisaweira nan bi saakab nan toomiinba na gaarib saauŋ. Ŋanne ki Pɔɔl nan Banabas betib linba kur ki Yennu te ki bi tun. 5Ŋaan ki Yiisaweira na siab nba tee Farisiinba na fiir set, ki yet a, “Li kpaa talase ki boorganu na n pot bi puna, ki bia dia Moses sennu na.”

6Li paak ki toomiinba nan saakab na lakin leeb, a bin dukin maan maŋ po. 7Ŋanne ki bi din pak yukir nan leeb, ki Piita tan fiir ki yet a, “N naa waas, i mi nan yoo nba gar, Yennu din gannin a n wann Yiisa barŋanii na ki tur boorganue, ki bin fit lian gbat ki teen Yiisa yada. 8Yennu nba mi nisaarik par ni na, ŋɔɔe tur boorganu u Seyeeŋ, nan waa kpan din turit na, ki li wann nan boorganu nba teen yada nae ki u gaarib. 9U ki mɔk lukitimi, kimaan baa teen Yiisa yada na paak, ki u nyik bi biit ki chabib, nan waa din nyik chab timm na. 10Li paak, bee ki i loon ki i bikin Yennu? Bee ki i loon ki i te ki boorganu nba tee Yiisaweira na n dia sennu nba ki timm nan ti yeejamm gbaa din ki fit dia na. 11Ti daa tee nna. Timm nan ŋamm jame; ti kur teen ti Yomdaanɔ Yiisa yada ki la tinnu, u ninbatinu paake.”

12Ŋanne ki Yiisaweira na kur ŋmin, ŋaan ji gbiin Banabas nan Pɔɔl. Ki bi beerib bakitnauŋ toona nba ki Yennu din te ki bi tun ki tur boorganu na.

13Baa betib gbenn yoo nba, ki Jeems yetib a, “N naa waas, gbiintir man, 14Simonn betit biaŋinba ki Yennu sint tin boorganu ninbaauk, ki nyinn bi siab a bii tee u mɔŋ yab. 15Ki Yennu sɔkiniinba mɔmaan mun bia pak nnae, kimaan li sɔb Yennu gbouŋ ni a:

16‘Li poorpo min Yennu saa jen,

ŋaan Defid yaaboona nba lek ki dia u naan na,

see ki n dinn u yaaboonyenɔ, ki ŋamm naan maŋ,

17li paak, niib kur nba be tingbouŋ na ni ki ki tee Israel teebi,

ŋaan ki n gannib a bin nakin min nba tee bi Yomdaanɔ.

18Nnae ki Yennu,

wunba te ki bi bann linba na yaayoo niwa na din yet.’ ”

19Ki Jeems bia yet pukin a, “Li tee n dudukite nan ti daa jikit linba paar ki teen boorganu nba lebit ki waa Yennu sɔnu na. 20Laa sii tee biaŋinba, li ŋan ki tin sɔb gbouŋo, ki betib ki bi daa di linba ki bi mann pata, kii so bi mɔŋ nan bonchonchontoona, nan joonbaanu, ki daa ŋman bonkobuk nba ki bi ŋmakir kpii,15.20 Kimaan u sɔn ki nyii. ki bia daa di sɔmi. 21Moses sennu na ŋarin, binba mɔɔntir sennu maŋ poŋ bee doo kur ni yaayoo niwa ki tan tuu dinna, ki bi karin u sennu maŋ, Yenjiantu diit ni, foon daar kur.”

Baa sɔb gbouŋ ki tur binba ki tee Juu teeb na biaŋinba

22Ŋanne toomiinba maŋ, nan saakab na, nan Yiisaweira na kura lor, ki nyinn siab bi ni, a bin tun ŋamm nan Pɔɔl nan Banabas ki bin saan Antiok. Ŋamme din tee Judas, wunba sann tee Basabas na, nan Sailas. Bi jab banlee maŋ din tee Yiisaweira tɔɔndamm na yemme.

23Ki bi din yaa bin tumm nan gbouŋ, ki sɔb a:

“Timm Yiisa toomiinba nan Yiisaweira saakab sɔbin gbouŋ na, ki foont yimm ti naa waas nba ki tee Juu teeb ki be Antiok nan Siria nan Silisia na. 24Ti gbat a ti siab baar i peŋ, ki piaki barsai ki li damii-i ki ŋmat i yan, ŋaan ti ki tummi, 25li paake te ki ti taan leeb ki soor ki gann Judas nan Sailas, ki tuumm i boor, ki ŋamm nan ti naa walonkai Pɔɔl nan Banabas-e saa tɔk baar, 26binba likin bi saaŋmanii ti Yomdaanɔ Yiisa Masia toona paak na. 27Judas nan Sailas maŋ bia saa beti linba ki ti sɔbin na. 28Yennu Seyeeŋ nan timm kure sak nan li ŋan ki ti te ki i dia sennu nba kpaa talase, ŋaan daa pukii linba paari. 29Yaa sii tuun linba maŋe na: I daa di jeet nba ki bi mann pata. I bia daa di sɔmi. Ii biaki mi ki i ŋman bonkobuk nba ki bi ŋmakir kpii, ki bia soor i mɔŋ nan bonchonchontoona nan joonbaanu. Li-i tee ki i dia i mɔŋ nna, li sii ŋan i po. Li kure na.”

30Ŋanne ki bi tumm, ki bi sik Antiok, ki saa lakin Yiisaweira na kur, ki turib gbouŋ na. 31Niib na nba karin gbouŋ maŋ yoo nba, ki bi la parpeenn bi kpaanii maŋ paak. 32Ki Judas nan Sailas nba tee sɔkiniinba na yukir namm ki betib Yennu maan bonchiann, ki cheen Yiisaweira maŋ para ki totib. 33Bi yukiru maŋ poorpoe ki Yiisaweira na chabib, ŋaan yetib a, “Yennu n turi taaŋann.” Ki bi ŋmat kun binba tumm na boor. (( 34Ŋaan ki li maŋ Sailas ki u biar Antiok.))

35Pɔɔl nan Banabas mun bia din yukir Antiok-a. Ki ŋamm nan leeb bonchiann mɔɔntir ti Yomdaanɔ maan ki teen niib ki bia wantib li paak.

Biaŋinba ki Pɔɔl nan Banabas bɔkit leeb

36Li din yann waame ki Pɔɔl yet Banabas a, “Ŋaant ki tin ŋmat gɔn ti naa waas nba be digbana nba kur ki ti din saan ki saa mɔɔnt ti Yomdaanɔ maan na, ki laan baa be biaŋinba.” 37Ki Banabas loon bin jii Jɔɔnn Mak, 38ŋaan ki Pɔɔl ki sak bin jiiu, kimaan u din tan ki joont namm bi toona na ni, ki nyikib Pamfilia, ŋaan ŋmat kun. 39Ki mɔniɔk fiir Pɔɔl nan Banabas sinsuuk ni, ki bi bɔkit leeb. Ki Banabas jii Mak, ki bi kɔɔ ŋaruŋ ki saan Saiprus. 40Ki Pɔɔl mun gann Sailas, Yiisaweira na ni. Ki Yiisaweira na jiib ki kubimm Yennu nuu ni, a wun sommib. 41Ki bi din saan, ki saa gar Siria nan Silisia yentnba po. Ki Pɔɔl piak ki cheen Yiisaweira para doi na ni.

16

Ki jiin Timoti po

1Li poorpoe ki Pɔɔl nan Sailas tan baar Debe nan Listra, ki la Yiisaweitɔsɔɔ, ki u sann tee Timoti, ki u be leŋ. U naa din tee Juu nirɔ nba tee Yiisaweirɔe, ŋaan ki u baa tee Griik nirɔ. 2Yiisaweira kur nba din be Listra nan Ikonium na din pak Timoti po bonŋann. 3Pɔɔl din loon wun jiiu ki bii saa sɔnii. Ŋaan Juu teeb nba din be digbann na ni yakir kur din mi nan Timoti baa tee Griik16.3 Griik teeb ki porii bi waas puna. nirɔe. Li paak ki Pɔɔl pot Timoti punn. 4Ki bi din saa doi ni, ki teen Yiisaweira na sennu nba ki Yiisa toomiinba na nan saakab din senn Jerusalem na. 5Ki linba na chee Yiisaweira maŋ para u sɔnu ni. Ki niib bia tee yada ki pukii Yiisaweira po daar kur.

Biaŋinba ki Pɔɔl la yirintu

6Ki bi gar saan Frijia nan Galasia yentnba ni, ki loon bin saan Asia yent ni, ŋaan Yennu Seyeeŋ din ki sak bin pak Yiisa maan Asia yent ni. 7Baa din tan baar Misia kpaar paak, ki bi koor a bin saan Bitinia yent ni, ŋaan ki Yiisa Seyeeŋ ki sak bin saani. 8Ŋanne ki bi gar Misia, ki sik Trowas. 9Leŋe ki Pɔɔl la yirintu ni nyiɔk, ki Masedonia nirɔ baar see ki barimɔ a, “Pootir mɔkgbeŋir na ki baar Masedonia na, ki tan sommit.”

10Pɔɔl nba la yirintu maŋ na, li taakpaak ni ki ti teen siir a tin saan Masedonia, kimaan ti ji din la nan Yennu-e betit a tin saan kii sakii mɔɔntir Yiisa barŋanii kii teen leŋ niib na.

Biaŋinba ki Lidia teen Yiisaweirɔ

11Ŋanne ki ti bia kɔɔ ŋaruŋ, ki nyii Trowas, ki tɔkin baar Samotras, ki li yent ki ti baar Neapolis. Leŋe ki ti nyik ŋaruŋ na, 12ŋaan gar baar Filipi, doo nba tee digbansaakar Masedonia yent ni na. Doo maŋ din tee Rom teeb yente. Ti din be doo maŋ ni ki li mann daa ŋanŋawa. 13Ki foon daar ki ti nyii sik doo maŋ kpenu ni. Ti din mi a Juu teeb Yenmiaru boor tee leŋe, ki ti baar kar ki pak nan poob nba tikir leŋ na. 14Poob nba gbat ti maan maŋ, bi yenɔ sann din tee Lidia. U din nyii Tiataira-e, ki tee chinchenmɔnt nba ki li daauk paar na kɔitɔɔ, ki bia tee wunba jiantir Yennu. Ki Yennu loot u par ki u sak maan nba ki Pɔɔl pak na. 15Ki ti din wur ŋɔɔ nan u ŋaateeb Yennu nyunwuru. U din gɔɔrit, ki yet a, “Li-i tee ki i mi nan n set teen ti Yomdaanɔ yada nan barmɔniie, yin baar kii be n ŋaak ni.” Ki ti baar be.

Baa kɔɔn Pɔɔl nan Sailas dansarik biaŋinba

16Dasiar ki ti tan ŋmat saan Yenmiarboor, ki sapaandaabir nna mɔk u yomdamm, ki tan chetit. Narinbiiuk din be u ni ki yentɔ, ki teenɔ ninnyɔɔntɔɔ. U ninnyɔɔnsin maŋ ni, ki u laat likirii bonchiann ki teen u yomdamm maŋ. 17Ki u waa timm nan Pɔɔl poor ki tian sanpaapowa a, “Niib na tee Yabint Yennu daabae. Bi mɔɔntir ki teen yimm doo na teeb biaŋinba ki i saa la tinnue.” 18U din tian nna ki li mann daa ŋanŋawa. Ŋanne ki Pɔɔl ji tan miat nan u yikini maŋ, ki jiant bet narinbiiuk nba be u ni na a, “Yiisa Masia sann ni, n tura mɔb, nyimin u ni.” Li taakpaak ni ki narinbiiuk na nyii u ni.

19U yomdamm na nba bann nan bi lik-kpaan sɔnu gbenne na, ki bi soor Pɔɔl nan Sailas, ki dat baar namm bi yudamm linlakin boor. 20Baa baar namm Rom teeb barbuura boor yoo nba, ki bi yet a, “Niib na tee Juu teebe, ki baat nan daamii bonchiann ti doo paak, 21ki wantit bi kasia nba ki ti sennu ki chab a tin gaari, kimaan ti tee Rom teebe.”

22Ŋanne ki nibur nba be leŋ na mun lek Pɔɔl nan Sailas. Ki barbuura na te ki bi liat Pɔɔl nan Sailas liata, ŋaan boob lanbann. 23Baa boob bonchiann ki gbenn yoo nba, ki bi ji saan kɔɔmm dansarik, ŋaan bet dansarguurɔ na a wun kparib kenkema. 24Waa gbat bi mɔb maŋ, ki u mun jiib ki kɔɔmm dansarik diiuk maŋ ni piba, ki baamm daat baana.

25Laa din tan baar tansuunii, ki Pɔɔl nan Sailas mei Yennu ki yiin yanii ki piakɔ, ki dansarkɔɔleeb na ji gbiin. 26Li taakpaak ni ki tiŋ jek bonchiann ki ŋak dansarik na fiakir, ki tammɔi loot, ki jarit nan baana na yabit yommii na kur nii nan bi taa ni, ki baa baa. 27Li yoo na ki dansarguurɔ na fiir gɔɔn ni, ki la yommii diit tammɔi na loot yaa yaa, ki u mi a yommii maŋ kur nyiie, ki u nɔɔt u jukbanjiak a wun kpi u mɔŋ. 28Ki Pɔɔl tian sanpaapowa a, “Daa tee a mɔŋ daŋi, kimaan ti kur be.”

29Ŋanne ki guurɔ na yaa bin turɔ muu, ŋaan faar kɔɔ yommii diiuk maŋ ni, ki gbaan ki jekir Pɔɔl nan Sailas tɔɔnn, 30ki tan fiir nyinnib, ŋaan boib a, “Chanbaanba, n saa teen nlee ki la tinnu?” 31Ki bi jiin a, “Teent ti Yomdaanɔ Yiisa yada, ki a ŋaateeb n mun teenɔ yada, ki i saa la tinnu,” 32ŋaan pak ti Yomdaanɔ barŋanii na ki tur ŋɔɔ nan u ŋaateeb kura.

33Li nyiɔk na, ki u jiib ki wuur bi fiat na. Li poorpoe ki bi wur ŋɔɔ nan u ŋaateeb na kur Yennu nyunwuru. 34Ki u bia jii Pɔɔl nan Sailas ki kɔɔ namm u ŋaak ni, ki saa turib jeet ki bi dii. Ŋɔɔ nan u ŋaateeb ji mɔk parpeenn ki li saa yakir, kimaan baa teen Yennu yada ki kpint teen Yiisaweira na paak.

35Li din yent sanyiɔko, ki Rom teeb barbuura na tun lanjimanba dansarguurɔ na boor a bin yetɔ a, “Ŋaan jab maŋ ki bii saa.” 36Ki dansarguurɔ na bet Pɔɔl a, “Barbuura na tun lanjimanba a n te ki fin nan Sailas n nyi. Li paak, ii nyi man kii saa nan laafia.” 37Ki Pɔɔl jiant bet lanjimanba na a, “Bi daa ki bu ti buuti, ŋaan won boot lanbann niwor ni, ŋaan ki ti lek tee binba ki Rom teeb chabit16.37 Rom teeb-i chab nirɔ yaak, bi sennu ki sak ki sɔɔ n dat u tubir, ŋaan ki bi daa ki bu u buuti. bi yaak nae, ki i barbuura bia won jiit ki lut dansarik ni, ki mɔtana ki bi ji loon bin bɔr ŋaati-i? Waa! Ŋann kan teeni. Ŋaant barbuura maŋ n baar bi mɔŋ ki tan nyinnit.” 38Ki lanjimanba na ŋmat ki saa bet barbuura maŋ Pɔɔl nba pak linba.

Barbuura maŋ nba ji bann nan Pɔɔl nan Sailas tee binba ki Rom teeb chabib bi yaake na, ki jaŋmaanii soorib. 39Li paak, ki bi baar Pɔɔl nan Sailas peŋ, ki tan teemm gafara, ŋaan nyinnib dansarik na ni, ki barimm a bin lek nyi bi doo ni. 40Ki Pɔɔl nan Sailas seet leŋ, ki saan kɔɔ Lidia ŋaak. Ki Yiisaweira tan baar; ki bi pak Yiisa maan ki chee bi para, ŋaan yaat.

17

Tesalonika doo ni labaar

1Tɔn, ki Pɔɔl nan Sailas ji gar Amfipolis nan Apolonia, ki baar Tesalonika. Leŋe ki Juu teeb jiantu diiuk din be. 2Ki Pɔɔl tan saan kɔɔ leŋ nan waa tuu kɔɔ biaŋinba na. U din jii foon daa ŋantaae ki kɔɔ leŋ, ki fiitir Yennu gbouŋ, 3ki want binba be leŋ na, ki karin Yennu gbouŋ ni, a li wann nan li kpaa talase ki Yennu Niganntɔɔ Masia na dii biak ki kpo ki bia tan fiir kuun ni, a “Yiisa maŋ nae ki n piaki u po, ŋɔɔe tee Yennu Niganntɔɔ Masia maŋ.” 4Ki u din tan pak tunn bi siab yan, ki bi ji baar taan ŋɔɔ Pɔɔl nan Sailas. Ki Griik teeb bonchiann nba jiantir Yennu na, nan poojaana bonchiann mun pukin bi po ki waa Pɔɔl nan Sailas maŋ.

5Juu teeb nba din la nna yoo nba, ki bi jii punponn, ki lin tikir niyoona ki taamm, ki te ki bi muk doo na, ki tan baar lek Jasonn ŋaak, ki loon Pɔɔl nan Sailas, a bin nyinnib ki baar namm niib na boor. 6Baa ki lab yoo nba, ki bi soor Jasonn nan Yiisaweitesiab, ki dat baar namm doo na yudamm boor, ki tian a, “Niib na lin labii tingbouŋ na ki te ki mukir muk niib, ki mɔtana ki bi ji tan baar ti doo na, 7ki Jasonn gaarib u ŋaak ni, ki bi lin want niib barsaanii ki biir kpanbar Siisa sennu, ki yaa kpanbarlɔɔ mun be, ki bi yiu Yiisa.” 8Baa yet nna yoo nba, ki li daan nibur na nan yudamm na para bonchiann. 9Ki yudamm na te ki Jasonn-nba pa likirii ŋaan ki bi ŋaab.

Berea doo ni labaar

10Nyiɔk nba tan bɔnn yoo nba, ki Yiisaweira na chab Pɔɔl nan Sailas, ki bi saan Berea, ki saa kɔɔ Juu teeb jiantu diiuk ni. 11Leŋ niib yan din kɔɔ Yiisa maan maŋ ni ki gar Tesalonika teeba, ki bi sak maan na nan bi para kur, ki daa kur ki bi karin Yennu gbouŋ, ki gorii, a bin laan Pɔɔl nba piak linba maŋ set tee mɔnii koo nlee. 12Ŋanne ki bi bonchiann teen yada ki lebit ki teen Yiisaweira. Ki Griik jab nan poojaana bonchiann mun teen yada ki lebit ki teen Yiisaweira.

13Ŋaan Juu teeb nba be Tesalonika na nba gbat a Pɔɔl bia mɔɔntir Yennu maan Berea na, ki bi baar leŋ ki pak biir Pɔɔl, ki fiin nibur na wutoa, a bin kpirɔ. 14Li taakpaak ni ki Yiisaweira na chab Pɔɔl nan binba chiantɔ na, ki bi nyii tɔkin sɔnu ki baar mɔkgbeŋir na ni, ŋaan ki Sailas nan Timoti ŋarin biar Berea.

Atens doo ni labaar

15Niib nba din chiant Pɔɔl na din baar nanɔ Atens-ewa, ki tan yaa bin ŋmat kun, ki Pɔɔl betib a bin saa bet Sailas nan Timoti ki bin yabir ki baar yian na. Ki niib na ji din ŋmat kun Berea.

16Pɔɔl nba din daa be Atens ki guu Sailas nan Timoti na, ki u la tingbana gbee doo maŋ ni, ki li biir u par bonchiann. 17Ki u tuu kɔɔ Yenjiantu diiuk ni, ki faa labaar nan Juu teeb nan boorganu nba jiantir Yennu na, ki bia tuu saan bi linlakin boor daa kur, ki faa labaar nan binba baat leŋ na ki jiin Yiisa barŋanii na po. 18Ki saakayandaansiab nna din be, ki bi yi bi yemm Epikurus teeb, ki yi leeb mun Stoik teeb, ki bi mun tan baar ki mɔk mɔniɔk nan Pɔɔl. Ki bi siab tan pak nan bi leeb a, “Barifofoouk daanɔ nba want u mɔŋ na mun yeen bee na?” Ki bi yemm jiin a, “Li taan tee nan u piak digbangana yennii poe na.” Bi din yet nna maŋ, kimaan Pɔɔl mɔɔntir Yiisa nan u kuunfiiru poe.

19Ŋanne ki bi jii Pɔɔl ki baar nanɔ bi saakab tintaankaanu boor nba ki bi yi Areos Kunkonn na, ki yet Pɔɔl a, “Ti sii loon tin bann barsaann nba ki a want na, 20kimaan a piak baryena, ki li tee barsaaniie ti peŋ, ki ti loon tin bann li paak.” 21(Atens niib kur nan binba nyii tinganii ki baar be na, din tuu jii bi yooe ki faa labaar, ki bia gbiintir barsaanii nba yɔɔnt baar na.)

22Tɔn, ki Pɔɔl fiir bi tintaankaanu maŋ ni, ki set bi tɔɔnn, ki yetib a, “Atens teeb, n la nan i benu kur ni, i loon jiantu bonchiann; 23kimaan maa kak lin i doo na, n got i tingbana, ki bia la jiantu binbintir ki li sɔb li paak a ‘Yennu nba ki ti ki miu na.’ N loon ki n wanni Yennu nba ki i pukiiɔ ŋaan ki miu nae. 24Yennu maŋe din nan durinya nan bont kur nba be li ni. Ŋɔɔe tee sanpaak nan tiŋ Yomdaanɔ; u ki be poochianfei ni kaa. 25Nisaarik kan fit tun siar nan u nuu ki turɔ ki lin pukinɔ siari, kimaan ŋɔɔe tee daanɔ nba teen nisaarii kur manfoa nan bona kur. 26Ŋɔɔe te ki nibooru kur nyii yeeja yenɔkɔɔ ni, ki bia te ki bi be tingbouŋ na kur po, ki u mɔŋ mɔŋ senn yoo nba ki nibooru kur sii be, ki bia teen bi binbeboa terii. 27U din teen nna maŋ a bin lomɔe, a li pasiar bin turin ki tan nakin bannɔ. Ŋaan ŋɔɔ Yennu set ki fɔk nan ti sɔɔ, 28nan sɔɔ nba din yet a:

‘Li tee Yennu paake ki ti be ki tuun.’

I yandamm pinpakit mun bia lek want nna maŋe a:

‘Ti mun tee Yennu waase.’

29Tɔn, timm nba tee Yennu waas na, li ki ŋan ki tin dukin nan Yennu tee nan siara bonninnauŋ nba tee salima, koo tann nba ki nirɔ jii u yan koo u dudukit ki ŋammiri. 30Yoo nba din gar, ki niib ki mi Yennu na, u din ki jii bi biiti. Ŋaan mɔtana u yeen a sɔɔ kur n nyik biit tumu, 31kimaan ŋɔɔ Yennu poŋ senn daar nba ki u saa bu tingbouŋ na ŋaateeb kur buut chib chiba. U saa te ki wunba ki u gannɔ nae n bu buut maŋ. Waa set fiinɔ kuun ni na, ki li tee nyinn ki tur sɔɔ kur a ŋɔɔe sii tee barbuurɔ.”

32Baa gbat ki Pɔɔl pak kuunfiiru po na, ki siab laa ki sarikitɔ, ŋaan ki siab mun yaa, “Ti bia loon ki tin ŋamm gbiint linba ki a saa pak nae.” 33Ŋanne ki Pɔɔl fiir ŋaan nyikib. 34Ki bi siab mun teen yada ki lebit ki teen Yiisaweira. Ki bi yenɔ tee Dionisius, wunba din tee Areos Kunkonn barbuura na yenɔ. Ki poosɔɔ mun din be ki teen yada, ki u sann tee Damaris. Ki leeb mun be ki pukin.

18

Korint doo ni labaar

1Li poorpoe ki Pɔɔl nyii Atens ki saan Korint doo ni. 2Leŋe ki u din saa la Juu nisɔɔ, ki u sann tee Akuila, ŋaan bi din marɔ Pontus-e, ki ŋɔɔ nan u ŋaapoo Prisila nyii Itali ki baar Korint, kimaan kpanbara yudaanɔ Klɔdius din tur mɔb a Juu teeb kur n nyi Rom. Bi din daa ki yukir Korint-i. Ki Pɔɔl tan baar bi ŋaak ni, 3a wuu be namm, kimaan bi kur din tee gbanjabirae ki tuun nan leeb. 4Ki foon daar kur Pɔɔl tuu kɔɔ Yenjiantu diiuk ni, ki faa nan Juu teeb labaar ki jiin Yiisa po, ki yiab u mɔŋ a wun tunn Juu teeb nan Griik teeb yan ki jiin li po.

5Li poorpoe ki Sailas nan Timoti tan nyii Masedonia ki baar. Ki Pɔɔl ji jii u yoo kur ki mɔɔntir Yiisa maan ki teen Juu teeb na, ki want nan ninmɔnn a Yiisa-e tee Yennu Niganntɔɔ Masia na. 6Ŋaan ki bi lek ki sak maan maŋ, ki sukiiɔ. Ki u pit u nii nan u taa, ki betib a, “Li-i tee ki i tan kɔŋ i manfoori, li jii i mɔŋ mɔŋ yura paake. N nuu ji kaa li ni. Laa jii dinna ki saa, see ki n nyiki, ŋaan wann boorganu Yiisa maan maŋ.”

7Ŋanne ki u nyikib ŋaan saan be sɔɔ ŋaak, ki bi yiu Titius Justus. Ki u tee boorganu ki jiantir Yennu. U ŋaak maŋ din kpia Juu teeb jiantu diiuko. 8Ki jiantu diiuk maŋ yudaanɔ Krispus nan u ŋaateeb kur teen Yiisa yada ki lebit ki waau. Ki Korint nileeb bonchiann mun gbat Yiisa maan na ki teenɔ yada ki ji waau. Ki bi wurib Yennu nyunwuru.

9Dasiar nyiɔk ki Pɔɔl tan la yirintu. Ki u yirintu maŋ ni ki ti Yomdaanɔ Yiisa betɔ a, “Daa tiin jaŋmaanii, ŋaan kii mɔɔntir n maan maŋ ki daa nyikiti, 10kimaan n be nana, ki sɔɔ kaa ki saa leka ki tura daŋi, kimaan niib bonchiann be doo na ni ki tee n yab.” 11Li paak, Pɔɔl din be leŋ binn nan ŋmaarii ŋanloobe, ki want niib Yennu maan.

12Tɔn, yoo nba ki Galio din tee Akaya yent18.12 Korint doo din be Akaya yent nie. yudaanɔ nae ki Juu teeb tan taan leeb ki lek Pɔɔl ki soorɔ, ki saan nanɔ buut boor, 13ki saa yet a, “Jɔɔ na kpann niib ki bi jiantir Yennu biaŋinba ki waa ti sennu.” 14Pɔɔl nba din yaa wun pak yoo nba, ki Galio yet Juu teeb maŋ a, “Yimm Juu teeb, li-i tee maan na tee mabiiuk koo mɔyêtukue, li bo sii ŋan ki n di sukuru ki gbiint, 15ŋaan laa tee maan nba jiin i mɔŋ mɔmaan, nan i sana, nan i mɔŋ sennu po na, i mɔŋ n got li ni, kimaan n ki sak man bu li mabooru,” 16ŋaan ber nyinnib buut boor maŋ. 17Ŋanne ki bi soor Sosenes, wunba tee Juu teeb jiantu diiuk yudaanɔ na, ki boou buut boor, ŋaan ki Galio baka taan kaa li po.

Baa jen Antiok biaŋinba

18Pɔɔl din be nan Yiisaweira nba be Korint na ŋmaarii bonchiann, ki tan chabib, ŋaan yaa wun saan Antiok nba be Siria yent ni na. Ki ŋɔɔ nan Prisila nan Akuila saan Senkrea a bin kɔɔ ŋaruŋ. Baa yaa bin kɔɔ ŋaruŋ ki saan na, ki Pɔɔl nba senn mɔsonn nba nan Yennu na gbenn, ki u ji koor u yut.

19Ŋanne ki bi din saa ki saa baar Efesus, siaminba ki Prisila nan Akuila yaa bin biar na; ki Pɔɔl saan kɔɔ Juu teeb Yenjiantu diiuk ni, ki faa labaar nan Juu teeb maŋ, ki jiin Yiisa Masia po. 20Ki bi tan yaa wun biar namm ki yukir, ŋaan ki u ki saki. 21Waa din yaa wun chabib ki saan na, ki u betib a, “Li-i tee ki Yennu saki, n bia saa jen i boora,” ŋaan kɔɔ ŋaruŋ ki saa.

22Waa tan baar Siisarea yoo nba, ki u tɔɔt gar Jerusalem ki saa foont Yiisaweira, ŋaan gar sik Antiok biak, 23ki saa yukir leŋ, ki bia tan nyii leŋ ki saan Galasia nan Frijia yaka po, ki saa cheen Yiisaweira kur para.

Ki jiin Apolos po

24Juu jasɔɔ din be, ki u sann tee Apolos, ŋaan bi din marɔ Aleksandria-e, ki u tan baar Efesus. U din tee banntɔɔe, ki mi Yennu gbouŋ fanu. 25Bi din poŋ wannɔ ti Yomdaanɔ Yiisa sɔnuwa. Ki u tan baar ki piak want Yiisa po bonŋann nan ninmɔnn, ŋaan u daa din ki bann Yiisa maan maŋ kuri, kimaan u kpan din mi Jɔɔnn nba din wuur niib Yennu nyunwuru biaŋinba na kuukɔɔe. 26Ki u piin piak Yennu maan nan parcheenn, Juu teeb jiantu diiuk ni. Ki Prisila nan Akuila gbat u maan maŋ, ki tan kun nanɔ ki fiit Yennu sɔnu fanu ki wannɔ.

27Li poorpoe ki Apolos lor a wun saan Akaya. Ki Yiisaweira nba be Efesus na sommɔ, ki sɔb gbouŋ ki tur Yiisaweira nba be Akaya na, a wuu taŋi baar, bin gaarɔ saauŋ. Waa tan baar leŋ yoo nba, ki u set tot binba teen yada, Yennu ninbatinu paak na, 28kimaan ŋɔɔ nan Juu teeb nba din tan nɔi nan leeb na, ki u jii Yennu gbouŋ, ki wantib a Yiisa-e set tee Yennu Niganntɔɔ Masia, ki pak nan paŋ ki nyannib niwor ni.

19

Efesus doo ni labaar

1Apolos nba din daa be Korint na, Pɔɔl ŋarin din gar Galasia nan Frijia yentnba nie ki saan Efesus. Leŋe ki u la Yiisaweisiab, 2ki boib a, “Yaa din teen Yiisa yada na, i gaar Yennu Seyeeŋa-a?” Ki bi jiin a, “Aaii. Ti poŋ ki mi gbat a Yennu Seyeeŋ be kaawa.” 3Ki Pɔɔl boib a, “Ki ŋann, bi wuri Yennu nyunwuru ŋmee sann nie?” Ki bi yetɔ a, “Bi wurit nan Jɔɔnn nba din wuur niib biaŋinba nae.” 4Ki Pɔɔl betib a, “Jɔɔnn din wuur niib Yennu nyunwuru, ki li want a bi nyik bi biite, ŋaan beerib a bin teen wunba tan saa baar na yada, ki ŋɔɔe tee Yiisa.”

5Baa gbat nna yoo nba, ki bi ji wurib Yennu nyunwuru, ti Yomdaanɔ Yiisa sann ni. 6Ki Pɔɔl jii u nii ki yii bi paak, ki Yennu Seyeeŋ sik bi ni, ki bi ji piak maboorganii, ki bia sɔkint Yennu maan. 7Jab maŋ din tee nan piik nan banlee niwa.

8Pɔɔl din be Juu teeb jiantu diiuk ni ŋmaarii ŋantaae, ki want niib na nan parcheenn, ki faa labaar namm, ki yiab a wun lebit bi yan ki jiin Yennu naan po. 9Ŋaan niib na siab din tee tubkangbatae, ki ki sak maan na, ki piak barbiit nibur na ni, ki jiin ti Yomdaanɔ weiu po. Ŋanne ki Pɔɔl nyikib, ŋaan jii Yiisaweira na ki saan namm Tiranus wannu diiuk ni; ki daar kur jik ki u faa labaar leŋ. 10Li din teen nna bina ŋanlee-e. Li paak, niib nba din be Asia yent ni ki tee Juu teeb, nan nileeb na kura, din gbat ti Yomdaanɔ maan maŋa.

Ki jiin Skefa waas po

11Li yoo na ki Yennu te ki Pɔɔl tuun toonjaana nba be li kɔɔ. 12Ki niib tuu jii u ninfianii nan u liat paatii gbaa, ki paa baatib paak, ki bi yiarii gbent, ki narinbiit bia nyi baatib ni.

13Li yoo na ki Juu nisiab be, ki tuu lin nyint narinbiit niib ni, ŋaan ji din tan yi ti Yomdaanɔ Yiisa sann a bii nyint narinbiit, ki din yeen narinbiit na a, “Timme turi mɔb Yiisa nba ki Pɔɔl mɔɔntir u maan na sann ni, nyimin man.”

14Binba din tuun nna maŋ din tee jab banlore nba din tee Juu teeb mannteeb yudaanɔ Skefa na waase. 15Baa tan yaa bin nyinn narinbiiuk jasɔɔ nna ni, ki narinbiiuk na yetib a, “N mi Yiisa po, ki bia mi Pɔɔl po, ŋaan yimm muni, i tee lamme?” 16Ki jɔɔ nba ki narinbiiuk na be u ni maŋ yukir ki tan chibib bii, ki turib danii, ki bia pat pat bi tiat ki nyannib, ki bi kur chiar gbananbira, ki nyii u ŋaak ni. 17Yoo nba ki Juu teeb nan binba ki tee Juu teeb ki be Efesus na kur gbat nna, ki jaŋmaanii soorib, ki bi dont ti Yomdaanɔ Yiisa sann bonchiann.

18Ŋanne ki Yiisaweira na bonchiann pak kat bi biit niib ni, ki wann linba ki bi tuu tuun. 19Ki nyɔkdamm bonchiann ji tikir bi gbant nan bi saba ki baar nann, ki tan joo muu, niib kur nunii ni; ki bi bikin gbant na likirii, ki li yabint sii tee salimpeena19.19 Salimpeenn din tee daar paauko. tusaa piinŋmu.

20Ŋanne te ki ti Yomdaanɔ maan na ji din ŋammit yat kɔɔ niib ni, ki pukii nan paŋ.

Efesus doo ni kpikpiruk labaar

21Li poorpo ki Yennu Seyeeŋ te ki Pɔɔl lor a wun saan Masedonia nan Akaya, ŋaan saa paat saan Jerusalem, ki yet a, “Li poorpo, see ki n saan bann Rom.” 22Li paak ki u tun Timoti nan Erastus, u sommteeb na banlee, ki bi gar saan Masedonia, ŋaan ki u biar Asia yent ni.

23Li yoo maŋ kpikpiruk din fiir bonchiann, ti Yomdaanɔ Yiisa weiu paak. 24Jasɔɔ mun din be ki u sann tee Demetrius, ki u tuu jii salima ki maa bi tingbann nba ki bi yiu Diana19.24 U sanleere tee Artemis. na poochianfei bonninnana, ki kɔi; ki din jii niib ki bi tuun li toona, ki bi laat likirii bonchiann. 25Ŋanne ki u tan yiimm ki taan bi kura, ki bia taan binba kur tuun li toonbooru na, ki betib a, “N ninjamm, i mi nan ti nyɔɔt nyi ti toona na nie. 26I mɔŋ mɔŋ poŋ gbat ki bia la Pɔɔl nba yeen linbawa. U yaa yennu nba ki nirɔ maa nan u nii, a ŋann ki tee Yennu kaa, ki u maan na tunn niib bonchiann yan Efesus na, ki maan maŋ per lin cheb Asia yent kura. 27Li pasiar ti toona na sann n biir, ki bia jenna, ki ti tingbanjaann Diana poochianfeek tan saa teen yann, ki ti tingbann Diana baakir n waab, ŋɔɔe ki sɔɔ kur nba be Asia yent ni nan tingbouŋ na kura jiantirɔ.”

28Nibur na nba gbat nna yoo nba, ki bi wutoa fiir, ki bi tian ki yeen a, “Timm Efesus teeb tingbann Diana tee tingbanjaanne.” 29Ki doo na kur muk. Ki bi soor Gayus nan Aristakus ki chiar saan kɔɔ namm tituk ni. Jab banlee maŋ din tee Masedonia niibe, binba ki Pɔɔl tuu tɔkii namm na. 30Ki Pɔɔl loon wun kɔɔ niib na ni, ŋaan ki Yiisaweira na ki sak wun kɔɔ. 31Ki doo na yudamm na siab nba tee Pɔɔl yɔɔsnba na tun toomii, a Pɔɔl n di sukuru, ki daa kɔɔ tituk maŋ ni.

32Li yoo na, tituk maŋ din tian ki yakii jiak jiak, ki niib nba tikir na yan ŋmat saa gar, kimaan bi bonchiann din ki bann lakinn maŋ paaki.

33Tɔn, ki Juu teeb nyinn jɔɔ nba ki bi yiu Aleksander na, ki sennɔ tɔɔnn, a wun pak bi paak. Ki Aleksander donn nuu sanpaapo, ŋaan ji loon wun pak tur nibur na, ki nyinn Juu teeb mɔniɔk maŋ ni. 34Ŋaan baa tan bann nan u tee Juu nirɔe na, ki bi ji ki sak wun paki, ŋaan tian ki yeen a, “Timm Efesus teeb tingbann Diana tee tingbanjaanne.” Ki bi kur tian nna ki li yukir bonchiann.

35Li joontu ki doo maŋ saakɔɔ te ki nibur na ŋmin, ki u betib a, “Yimm Efesus teeb, sɔɔ kaa tingbouŋ na ni ki ki mi nan Efesus teebe guu yabint Diana poochianfeeki, ki bia guu tanŋann nba nyii sanpaapo ki tan baa na. 36Sɔɔ kaa ki saa fit nɔi linba na. Li paak, li ŋan yin di sukuru, ki daa tee jatii. 37I baar nan niib na nna na, ŋaan bi ki jan ti jiantu diit bona, koo ki pak biir ti tingbanni. 38Li-i tee ki Demetrius nan u toontunleeb mɔk maan nan sɔɔie, ŋann buut boor poŋ be ki mɔk li daa, ki buut damm mun bia be. Ŋaant bin saan kii sakii pootir bi leeb leŋ. 39Ŋaan li-i tee ki i mɔk barii nba ki tee yin saan nann buut boor maŋi, li ŋan yin saan i mɔŋ yudamm boor.

40“Li pasiar Rom teeb tan saa la ti biit, ki yet a ti tee doyeerteebe ki jiin linba tun dinna na po. Li ki mɔk paaki, ki ti mun bia kan fit wann kpikpiruk na paak.” 41U yet nnae, ŋaan ji yat niib na.

20

Pɔɔl saanu Masedonia nan Akaya yentnba ni labaar

1Fuut maŋ nba din ŋmin na poorpoe, ki Pɔɔl ji yiin Yiisaweira na, ki tan chee bi para, ŋaan chabib, ki yaat saan Masedonia yent ni, 2ki lin Masedonia yent yaka ni, ki bia pak Yiisaweira nba be leŋ na Yennu maan bonchiann ki kɔɔmm para, ŋaan gar saan Akaya, 3ki ji be leŋ ki saa jaŋ ŋmaarii ŋantaa. Li poorpo, ki u ji tee siir a wun saan Siria, ŋaan bann nan Juu teeb lorin lorbiit u paak, ki u ji lor wun ŋmat ki saan gar Masedonia yent ni. 4Pirus bija Sopata, wunba nyii Berea na, nan Aristakus nan Sekondus, binba nyii Tesalonika na, nan Gayus, wunba nyii Debe na, nan Tikikus nan Trofimus, binba nyii Asia yent ni na, nan Timoti, ŋamme din saan nan Pɔɔl. 5Ki bi gar tɔɔnn ki ji saa guut Trowas.

6Jaamm nba ki bi tuu di boroboro nba kaa datiŋ na dinu poorpoe ki ti kɔɔ ŋaruŋ, ki nyii Filipi, ki saa Trowas. Ki daa ŋanŋmu daar ki ti baar bi boor Trowas, ki biar leŋ ki jaŋ daa ŋanlore.

Trowas doo ni labaar

7Tɔn, ki foon daar daajoouk ki ti tikir leeb, ki taan nan Yiisaweira nba be leŋ na, a ti di ti Yomdaanɔ jeet. Ki Pɔɔl mɔɔnt Yennu maan dik dik nan tansuunii, kimaan laa saa yent ki wun gar na paak. 8Ti din tikir ditɔɔtuk nna nie, ki bi joo fita bonchiann leŋ. 9Ki naasinsɔɔ mun din be ki u sann tee Yutikus, ki u kar ditɔɔtuk na takorbonn paak. Ki Pɔɔl mɔɔntir Yennu maan ki li wei, ki u kar tiŋit, ki tan gɔɔn ki libit nyii ditɔɔtuk muntaa na ni, ki saa baa tiŋ ni. Ki bi sik jiiu, ki sɔɔ ki u kpowa. 10Ki Pɔɔl nyii ditɔɔtuk na paak, ki somm sik ki tan wokin u paak, ki puur wabɔ, ŋaan yet a, “I daa te ki i para biiri. U fo,” 11ŋaan ŋmat doo ditɔɔtuk na ni, ki saa dii jeet. Li poorpo ki u bia mɔɔnt Yennu maan mɔkmɔk nan laa tan yent, ki u ji nyikib, ŋaan yaan gar. 12Ki bi ji jii naasimɔ na, ki u mɔk manfoor, ki bi kun nanɔ nan parpeenn bonchiann.

13Li poorpo ki ti bia kɔɔ ŋaruŋ, ki dɔŋ gar saan Asos. Leŋe ki ti din yaa ti jii Pɔɔl, kimaan ŋɔɔe betit a tin chetɔ. U din loon wun somm taatiŋe ki baar leŋ.

Pɔɔl nba baar Miletus biaŋinba

14Waa din baar Asos yoo nba, ki u lat. Ki ti jiiu ki kɔɔnɔ ŋaruŋ na ni, ki saan Mitilene 15ki bia tan tɔɔt leŋ ki baar Kios li sanyafannuk. Ki li yent ki ti baar Samos, ki li bia yent ki ti baar Miletus. 16Pɔɔl din ki loon wun saan Efesus-i, kimaan u din ki loon wun yukir Asia yent ni, ŋaan loon yian a li-i saa fiti, wun baar Jerusalem dajaann nba ki bi yi Pentekost na daar.

Biaŋinba ki Pɔɔl chabit Yiisaweira saakab

17Ŋanne ki Pɔɔl tun toomii a bin nyi Miletus doo ni, ki saan Efesus ki saa yiin Yiisaweira saakab na. 18Baa baar yoo nba, ki u betib a, “I mi n binbeŋ nba tuu tee biaŋinba, maa baar Asia yent ni na daar nba ki tan tuu dinna. 19I bia mi maa din tuun Yennu toona ki mantik sikin n mɔŋ biaŋinba, ki be nan ninnyuut, ki bia dii biak Juu teeb lora ni. 20Ki i bia mi nan maa din mɔɔntir Yennu maan, ki wanti niib ni nan i ŋei ni na. N din paki linba kur saa sommi, ki ki nyiki, ki bia ki tenn siari, 21ki kpaan Juu teeb nan binba ki tee Juu teeb kur a bin nyik biit tumu kii waa Yennu sɔnu, ki teen ti Yomdaanɔ Yiisa yada.

22“Tɔn, mɔtana Yennu Seyeeŋe te ki n saa Jerusalem, ŋaan n ki mi linba saa teenin leŋi. 23Ŋaan maa lin doo na kur ni, Yennu Seyeeŋe tuu wantin nan ninmɔnn, a dansarik nan biak tan sii tee n yare Jerusalem. 24Ŋaan n ki jii n manfoor ki li tee siari, kimaan min ŋarin loon ki n tun toona nba ki ti Yomdaanɔ Yiisa turin nae ki gbenn, ki li toona tee mii mɔɔntir barŋanii nba want Yennu ninbatinu na poe.

25“I mi nan n din lin i kura ŋei ni, ki mɔɔntir Yennu naan labaar. Tɔn, ki mɔtana, n mi nan i ji kan mi lami. 26Li paake te ki n beeri dinna na, ahoo, wunba kɔŋ manfoor nba kaa gbennu na, n nuu ji kaa u ni, 27kimaan n ki mi fɔrint nan man mɔɔnt Yennu maan maŋ kur ki wannini. 28Li paak, ii dia i mɔŋ man bonŋann, ki bia dia Yiisaweira nba ki Yennu Seyeeŋ kubin i nuu ni, a yii tee bi yudamm kii goriib na. Ŋamme ki Yennu jiib ki teemm u niib, kimaan u jii u Bija sɔme ki daab. 29N mi nan mi-i kaa, nibiit tan saa baar i sinsuuk ni, ki biir Yiisaweira siab nan kinkata nba tuu so pei biaŋinba na. 30Yoo bia baat ki siab tan saa nyi i mɔŋ sinsuuk ni, ki fa fai ki jiin Yennu barmɔnii wannu na po, ki kpann Yiisaweira, ki tunii bi yan ki te ki bi waab. 31Li paak, ii guu man, ki daa tammit maa din kpaan i kur nan ninnyuut, ki ki nyik, yonnu nan nyiɔk, ki tan jaŋ bina ŋantaa na.

32“Mɔtana, n jikiti ki tee Yennu nuu ni, ki bia mi nan yaa bann u maan nba want u ninbatinu po na, maan maŋ saa fit te yin weiɔ fanu, ki bia saa fit turi yiar sanpaapo, binba kur ki u teemm u niib na sinsuuk ni. 33I mɔŋ bia mi nan n ki nian sɔɔ likirii koo tiati. 34Maa din be i sinsuuk ni na, i mɔŋ mi nan n din dia n nii nae ki tuun, ki min nan n weinanleeb di ki bia lia. 35Maa din tuun nna maŋ paake want nan see ki ti tun bonchiann ki fit somm talasdamm. Li ŋan ki ti tiar ti Yomdaanɔ Yiisa maan nba ki u yet a, ‘Parpeenn tee daanɔ nba piin piinii yare, ki gar wunba gaan.’ ”

36Pɔɔl nba gbenn maan maŋ yoo nba, ki bi kur lakin gbaan ki miar Yennu. 37Baa ji yaa bin chab Pɔɔl yoo nba, ki bi kura mɔ, ki jii bi nii ki kakinɔ, ki mɔɔt u tankpin,20.37 Bi binbeŋ ni, bi din tee nnae ki want lomm.38kimaan bi para din mantik biir nan waa yaa bi ji kan lau nae. Ki bi chianɔ ki saan nanɔ mɔkgbeŋir na boor, a bin saa chabɔ ki wun kɔɔ ŋaruŋ.

21

Pɔɔl nba saan Jerusalem biaŋinba

1Ŋanne ki ti tat nyik Yiisaweira saakab maŋ, ŋaan tɔkin baar Kos, ki li yent ki ti baar Rodes, ki bia nyii leŋ ki saan Patara. 2Leŋe ki ti la ŋaruŋ nba saa Fonisia yent ni, ki kɔɔ ŋaruŋ maŋ ki saa. 3Taa tan laat Saiprus yoo nba na, ki ti gaar gaŋ po, ki tan baar Siria yent ni, ki nyii ŋaruŋ na ni, doo nba ki bi yi Taya na ni, ki ŋaruŋ maŋ damm yaa bin nyinn tiat leŋ.

4Leŋe ki ti la Yiisaweira, ki ji biar be bi boor ki saa jaŋ daa ŋanlore, ki Yennu Seyeeŋ te ki bi bet Pɔɔl a u ji daa saa Jerusalem-i. 5Ki ti saanu yoo tan baar ki ŋamm nan bi poob nan bi waas chianit, ki saa nyinnit doo na. Ki ti kur gbaan mɔk-kpiŋ ki miar Yennu. 6Li poorpo ki ti chab leeb, ŋaan yaan kɔɔ ŋaruŋ na ki saa, ki bi mun ŋmat kun.

7Ŋanne ki ti nyii Taya ki baar Tolemais, ki saan foont Yiisaweira, ŋaan biar bi boor dayennkɔɔ. 8Ki li yent sanyiɔk ki ti nyii Tolemais, ki baar Siisarea, ki saan Filip, wunba mɔɔntir Yiisa barŋanii na ŋaak ki be. U din tee jab banlore nba ki bi gannib Jerusalem a bii tee jetorteeb yudamm na yenɔe. 9U din mɔk bonpoi banna nba ki kun jabi, ki bi mun tee binba sɔkint Yennu maan. 10Ti din be leŋ ki teen nan daaŋanŋa nawa; ki Yennu sɔkinii nba ki bi yiu Agabus na tan nyii Judea ki sik, 11ki baar ti boor, ki jii Pɔɔl gbann, ki lor u mɔŋ taa nan u nii, ŋaan yet a, “Yennu Seyeeŋ nba yaa biaŋinbae na: Juu teeb nba be Jerusalem na tan saa lor gbann na daanɔ nnae, ŋaan jiiu kubinɔ binba ki tee Juu teeb na nuu ni.”

12Taa ji din gbat nna maŋ, ki ti kura barin Pɔɔl a u ji daa saa Jerusalem-i. 13Ŋaan ki u jiin a, “Bee teen ki i mɔ ki saa kɔnn n kpinkpanti? Min poŋ teen siir nan ki n kpo ti Yomdaanɔ Yiisa paaka, li ki tee baa tan saa lorin Jerusalem na kuukɔɔ paak kaa.” 14Waa yet nna, ki ti ji bann nan ti gbarɔe na, ki ti nyikɔ, ki ji biar ŋmin, ŋaan yet a, “Ŋaant ki ti Yomdaanɔ loomm n tun.”

15Ti yukiru maŋ poorpoe ki ti ji teen siir ki saa Jerusalem. 16Ki Yiisaweira nba be Siisarea na siab mun weit ki saan, ki jiit, ki saan nant Minasonn ŋaak. Minasonn maŋ poŋ din tee Yiisaweikpere, ki tee Saiprus nirɔ.

Pɔɔl nba gɔn Jeems biaŋinba

17Taa baar Jerusalem yoo nba, ki leŋ Yiisaweira gaarit nan parpeenn bonchiann. 18Ki li yent sanyiɔk, ki timm nan Pɔɔl saan a ti saa foont Jeems. Yiisaweira saakab kura mun din be leŋ li yoo.

19Ŋanne ki Pɔɔl foontib, ŋaan kat wannib linba kur ki Yennu tun ki tur binba ki tee Juu teeb na, ki li nyii ŋɔɔ Pɔɔl mɔɔntii na ni. 20Baa ji gbat u maan maŋ na, ki bi kura pak Yennu, ŋaan bet Pɔɔl a, “Ti naa bik, a mi Juu teeb nba tee tusaa biaŋinba ki teen Yiisa yada, ki bi kura bia dia Moses sennu kenken ken, 21ki bia gbat a po, a a tuu want Juu teeb kura nba be boorganu tinii ni a bin yêt Moses sennu, ki bia beerib a bi daa porii bi waas puna, ki bia daa waa Juu teeb sennii na. 22Ki ti saa teen nlee? kimaan Juu teeb nba tee Yiisaweira na lek saa gbat nan a baara. 23Li paak, ti-i beta biaŋinba, fan tun li biaŋ. Jab bannae be nna ki por nan Yennu. 24Tɔn, fin nan ŋamm-ii saa ki saa ŋamm i mɔŋ, ŋaan ki a pa likirii bi paak, ki bin koor bi yura, ki sɔɔ kur n fit bann nan maan nba ki bi tuu piak a po na ki tee mɔnii kaa, ŋaan a mɔŋ poŋ waa Moses sennu maŋ nan li sɔnu. 25Binba ki tee Juu teeb ŋaan teen Yiisa yada ki waau na ŋarin, ti poŋ sɔb gbouŋ ki turib, ki betib a bi ji daa mi di jeet nba ki bi mann patiri, koo ki ŋman sɔmi, koo bonkobuk nba ki bi ŋmakir kpii, ki bia soor bi mɔŋ nan bonchonchontoona.”

26Ŋanne ki Pɔɔl jii jab maŋ, ki li tan yent sanyiɔk, ki ŋɔɔ nan ŋamm ji ŋamm bi mɔŋ, ki kɔɔ Yenjiantu ŋasaakak ni, a bin wann daa nba ki bi sii be nan baa tan saa baar nan piinii ki tur Yennu, ki gbeen bi mɔpora maŋ.

Pɔɔl sooru labaar

27Daa ŋanlore maŋ nba tan per gbennu yoo nba, ki Juu teeb nba nyii Asia ki baar Jerusalem ki be Yenjiantu ŋasaakak ni na, tan la Pɔɔl, ki soorɔ, ki te ki niib na kur fiir jir jir, 28ŋaan bia tian a, “Juu teeb, sommit man. Jɔɔ nae lin lokir kur po, ki want niib ki biirib ki jiin Juu teeb, nan Moses sennu, nan Yenjiantu ŋasaakak na po, ki bia baat nan binba ki tee Juu teeb gbaa ti jiantu ŋasaakak na ni, ki biir ti ŋaak nba yeen maŋ.” 29Baa dɔŋ la Pɔɔl nan Trofimus nba din tee Efesus nirɔ, ki bi be doo na ni na, ki bi mi a Pɔɔl kɔɔ nanɔ Yenjiantu ŋasaakak na nie.

30Ŋanne ki ŋmatir baar doo na kur po, ki niib na kura chiar, ki baar lek Pɔɔl, ki soorɔ ki pii nyinnɔ Yenjiantu ŋasaakak na ni. Li taakpaak ni, ki siab loon ŋaak na tammɔi. 31Ki niib na ji loon bin kpi Pɔɔl. Li yoo na ki Rom teeb lanjimanba yudaanɔ ji gbat a Jerusalem teeb kur fiir nan kpikpiruka. 32Ki u kakit jii lanjimanba nan bi saakab, ki bi wuur saan nibur na boor. Niib na nba lau nan lanjimanba na yoo nba, ki bi ji nyik Pɔɔl boot.

33Ki lanjimanba yudaanɔ na saan soor Pɔɔl, ŋaan tur mɔb a bin baanɔ jarit ŋanlee, ki boib a, “Nirɔ na tee ŋmee? U biir bia?” 34Ki nibur na ni, siab tian Pɔɔl paak jiak jiak. Bi barŋmatuk maŋ paak ki lanjimanba yudaanɔ na ki fit bann li paak bonŋanni. Li paak, ki u tur mɔb a bin jiiu ki saan nanɔ lanjimanba diiuk ni.

35Baa baar li tammɔb taaŋmaata paak, ki lanjimanba na jiiu sanpaapo, kimaan nibur nba loon bin kpiu na paak. 36Ki bi ji waa bi poor ki tian a, “Kpimɔ man! Kpimɔ man!”

Linba ki Pɔɔl pak tur nibur na

37Lanjimanba maŋ nba ji yaa bin kɔɔ nanɔ na, ki u boi lanjimanba maŋ yudaanɔ na a, “Yiar sii be ki n pak siar ki turani-i?” Ki u jiin boiɔ a, “A gbia Griik maami-i? 38N mi a tee Ijipt nirɔ nba te ki niib baar nan kunkɔnn doo na paak, ki jii nikpiirit tusaa ŋanna, ki saan namm ki be muuk ni yoo nba gar nae.” 39Ki Pɔɔl jiin a, “N tee Juu nirɔe, ki bi marin Tarsus ki li be Silisia yent ni. N tee digbangbeŋir ni nirɔe. N barimae, ŋaant ki n pak tur niib na.”

40Ki lanjimanba yudaanɔ na chabɔ mɔb. Ki Pɔɔl ŋmant set lanjimanba diiuk tammɔb taaŋmaata na paak, ŋaan ŋak u nuu ki tur niib na, a bin ŋmin. Baa ŋmin yoo nba, ki u pak namm Juu maan ni, ki yet a:

22

1“Chanbaanba nan n naa waas, gbiintir man maan nba ki n yaa n pak turi na.” 2Baa gbat ki u piak bi mɔŋ maan ni na, ki bi ji ŋmin soon nna. Ki u piak ki saa a 3“N tee Juu nirɔe, ki bi marin Tarsus ki li be Silisia yent ni, ŋaan ki n tan ŋmant nirɔ Jerusalem na. N wanntɔɔ din tee Gamaliel-e. Ki u din wannin ti yeejamm sennu chib chib. Ki n lek waa Yennu nan ninmɔnn, nan i kur nba waau dinna biaŋinba na. 4Maa din tuu la niib nba waa Yiisa sɔnu na, n din tuu mukisiribe, ki poŋ kpib gbaa, ki bia so jasiab nan poosiab ki kɔɔntib dansarii.

5“Li-i tee ki i loon siara li po, mannteeb yudaanɔ nan ti tɔɔndamm tituk kur saa fit teen siara linba ki n piak na po nan li set tee barmɔniie; ki dasiar ki n tan saan gaar gbant bi peŋ ki tur Juu teeb nba be Damaskus na, ŋaan saa leŋ maa n soor niib nba waa Yiisa na, ki baamm bant, ki jen namm Jerusalem na, ki bin dat bi tuba.

Pɔɔl nba betib u lebitu po biaŋinba

(Toona 9.1-19; 26.12-18)

6“Tɔn, maa saa ki saa per Damaskus yonsuuk ni, min taantir na ki sɔɔ yentsaakar nyikint sanpaapo, ki sik yent ki lintima. 7Ki n baa tiŋ ni, ki gbat kunkɔr yin a ‘Sɔɔl, Sɔɔl, bee ki a mukisirimi?’ 8Ki n jiin boi maa ‘N Yomdaanɔ, fin ŋmee?’ Ki u betin a ‘Min, Nasaref nirɔ Yiisa-e ki a mukis.’ 9Niib nba din chiantin na ŋarin din la yentu nawa, ŋaan ŋamm din ki gbat kunkɔr nba piak nanin na.

10“Ŋanne ki n boiɔ a, ‘N Yomdaanɔ, n saa teen nlee?’ Ki u betin a, ‘Fiit kii saa Damaskus, ki bi saa wanna linba kur ki Yennu nyinna a fan tun.’ 11Tɔn, n din jɔɔna, kimaan yentu nba yent ki nyɔkit n ninbina ni na paak. Ki n tɔknanleeb na ji soor n nuu ki saan nanin Damaskus.

12“Jasɔɔ mun din be Damaskus, ki u sann tee Ananias, ki u tee yentinnɔ, ki bia dia Moses sennu fanu, ki Juu teeb kura nba be Damaskus na din teenɔ baakir bonchiann. 13Ki u din baar n boor ki set, ki yetin a ‘N naa bik Sɔɔl, nyɔɔntir.’ Li taakpaak ni ki n nyɔɔnt ki lau. 14Ki u betin a ‘Yennu nba tee ti yeejamm Yennu na poŋ ganna, a fan bann u yanbɔɔtoona, ki bia la u popeendaanɔ Masia, ki bia gbat u mɔŋ kunkɔr, 15kimaan u loon fine n teen u siara daanɔ, kii piak kii teen sɔɔ kur faa la linba ki bia gbat linba. 16Li paak a ji kar guu bia? Fiit, ki n wura Yennu nyunwuru ki a sii yi Yiisa sann ki Yennu saa nyik chab a toonbiit.’

17“Tɔn, ki n ji din ŋmat Jerusalem, ki saa kɔɔ Yenjiantu ŋasaakak na ni, ki mei Yennu, ki tan la yirintu. 18Ki yirintu maŋ ni, ki n la ti Yomdaanɔ Yiisa, ki u betin a ‘Kakitir ki nyi Jerusalem, kimaan li-i tee ki a beer Jerusalem teeb n maan, bi kan gaar maan maŋi.’ 19Ki n jiin a ‘N Yomdaanɔ, bi poŋ mi nan mine tuu lin kɔɔ Yenjiantu diit ni, ki so niib nba waa a sɔnu na, ki boob kɔɔntib dansarii. 20Ki bia jenna, baa din yaa bin kpi a siara daanɔ Stiifenn na, n mɔŋ din be leŋ, ki sak nan bin kpiu. Mine bia din dia niib nba kpiiu na tiat.’ 21Ki ti Yomdaanɔ betin a ‘Finii saawa, mine yaa n tuma niib nba be banfɔka ki ki tee Juu teeb na tinii ni.’ ”

22Tɔn, Pɔɔl nba piak nna maŋ, ki niib na lek maak bi mɔŋ ki gbiin waa pak linba maŋ, ŋaan waa tan pak joont ki bi ji ki saki, ki tian sanpaapowa a, “Jɔɔ na ki ŋan nan wuu be tingbouŋ na ni. Yimm kpimɔ man.” 23Ki bi yikin wuyikinii ki tian, ki liatir bi tiat ki pat ŋakin, ki wo tant ki yarin sanpaapo, bi wutoa nba doo na paak.

24Ŋanne ki Rom lanjimanba yudaanɔ na tur mɔb a bin jii Pɔɔl ki kɔɔ nanɔ bi diiuk na ni, ki bia betib a bin boou, ki ŋɔɔ yudaanɔ22.24 Li pasiar, yudaanɔ maŋ din ki gbia Juu teeb maan nba ki Pɔɔl pak tur niib maŋ na. n bann biit nba ki u tun ki Juu teeb tian tintianii maŋ. 25Ki bi lorɔ, ki ji yaa bin boou. Ŋanne ki u boi lanjimanba saakabik nba see leŋ na a, “Min nba ki Rom teeb chabin yaak, yaa daa ki bu n buut na, sennu na chabi a yin boomi-i?”

26Lanjimanba saakabik maŋ nba gbat nna yoo nba, ki u saan bi yudaanɔ boor, ki saa yetɔ a, “A kare-e? Rom teebe tur jɔɔ na bi yaak.”

27Ki lanjimanba yudaanɔ na mun fiir, ki baar boi Pɔɔl a, “Betirin, Rom teeb set tura bi yaak nae-e?” Ki Pɔɔl jiin a, “Nn.” 28Ki lanjimanba yudaanɔ na yetɔ a, “Min ŋarin din pa likirii saamewa ki bi chabin yaak maŋ.” Ki Pɔɔl yetɔ a, “Min ŋarin, bi poŋ marin nan yaak maŋe.”

29Li taakpaak ni ki lanjimanba nba bo loon bin boo Pɔɔl ki boiɔ buboit na ji furin ki ŋmat potuntuna. Ki jaŋmaanii ji soor lanjimanba yudaanɔ na, kimaan waa bann nan Rom teebe chab Pɔɔl bi yaak, nan waa bia te ki bi lorɔ jarit na.

Baa bu Pɔɔl buut biaŋinba

30Ŋanne ki lanjimanba yudaanɔ maŋ lek yiab a wun bann maan nba ki Juu teeb paan Pɔɔl na paak chib chib. Ki li ji tan yent sanyiɔk, ki u te ki bi lotɔ, ŋaan bia tur mɔb a mannteeb yudamm na nan bi tɔɔndamm tituk kura n tikir na, ŋaan te ki Pɔɔl baar set bi tɔɔnn po.

23

1Ŋanne ki Pɔɔl got tɔɔndamm tituk maŋ sirrr, ki tan yet a, “Chanbaanba nan n naa waas, maa be ki tan tuu mɔtana, n mi nan li fan nan Yennu.”

2Waa yet nna, ki mannteeb yudaanɔ Ananias bet binba see ki kpia Pɔɔl na, a bin faa Pɔɔl mɔb paak. 3Ki Pɔɔl betɔ a, “Yennu saa faa fin kpinkpannii daanɔ na. A kar leŋ ki bu n buut nan ti sennu nba want biaŋinba na, ŋaan yaa bin faa-n, ki sennu maŋ ki chab nna.” 4Ki binba see ki kpia Pɔɔl na betɔ a, “A tan sukii mannteeb yudaanɔ-ɔ?” 5Ki u jiin a, “N naa waas, n ki mi nan u tee mannteeb yudaanɔe. Yennu gbouŋ poŋ yet a ‘Li ki ŋan ki a pak barbiiuk ki jiin a yudaanɔ po.’ ”

6Tɔn, Pɔɔl nba ji bann nan tɔɔndamm tituk maŋ siab tee Sajusiinba-e, ki leeb mun tee Farisiinba na, ki u yet sanpaapowa a, “N naa waas, n tee Farisii nirɔe, Farisii bike teen. Ki n mɔk dindann nan kpeemm tan saa fiira. Li paake te ki bi bu n buut na.”

7Waa pak nna maŋ yoo nba, ki mɔniɔk fiir Farisiinba nan Sajusiinba maŋ sinsuuk ni, ki bi ji bɔkit leeb, 8(kimaan Sajusiinba na din yaa kpeemm fiiru kaa, ki malakanba bia kaa, ki sei bia kaa, ŋaan Farisiinba ŋarin teen li kur yadawa.)

9Ŋanne ki bi tintianii na ŋammit do ki pukii. Ki sennu wannteeb nba tee Farisiinba na fiir pak nan ninmɔnn a, “Ti ki la jɔɔ na biiti. Li pasiar Yennu-e set tun seek koo malaka, ki u pak turɔ.” 10Ki mɔniɔk na ŋamm fiir bonchiann, ki lanjimanba yudaanɔ na mi a bi tan saa mann dat Pɔɔl ki pat patɔ. Li paak ki u tur mɔb a lanjimanba n saan ki nyinn Pɔɔl tituk kaanu damm maŋ ni, ki saan nanɔ bi ŋaak na ni.

11Li daar nyiɔk, ki ti Yomdaanɔ Yiisa baar Pɔɔl boor, ki tan betɔ a, “Ii mɔk parcheenn. A poŋ turin siara Jerusalem-a, ki li tee talase ki a bia tun nna Rom.”

Biaŋinba ki bi lorin a bin kpi Pɔɔl

12Laa din tan yent sanyiɔk, ki Juu tesiab tikir, ki kar lor, ki por a bi kan di siar koo ki nyu siari, see ki bi tan kpii Pɔɔl-a. 13Binba din lor lor maŋ din yab gar niib piinnawa. 14Ŋanne ki bi fiir saan mannteeb yudamm nan saakab boor ki yetib a, “Ti por por nba paare a ti kan di siar koo ki nyu siari, see ki ti tan kpii Pɔɔl-a. 15Li paak, yimm nan tɔɔndamm tituk na n tun toomii Rom lanjimanba yudaanɔ na peŋ, ki wun nyinn Pɔɔl ki baar nanɔ i boor nna, ki lii tee nan i loon ki i boiɔ buboite, ki bann u maan maŋ po chib chib na. Ŋaan ti saa kpiu ki u daa ki baari.”

16Ŋaan ki Pɔɔl niipoo bija mun gbat bi lora maŋ, ki saan lanjimanba diiuk na ni, ki saa bet Pɔɔl li bannu. 17Pɔɔl nba gbat nna maŋ, ki u yiin lanjimanba saakayenɔ, ki tan betɔ a, “Jiin naasimɔ na, ki saan nanɔ a yudaanɔ boor, kimaan u mɔk siare ki yaa wun betɔ.” 18Ki lanjimanba saakayenɔ na jiiu ki saan nanɔ bi yudaanɔ na peŋ, ki yetɔ a, “Pɔɔl nba ki ti diau yommik na yet a n baar nan naasimɔ na a boor, a ki u mɔk siare ki loon wun beta.”

19Ki lanjimanba yudaanɔ na soor u nuu soon nna, ki saan nanɔ kpiŋ, ki saa boiɔ a, “A mɔk barlaniie ki loon ki a betimi?” 20Ki u yetɔ a, “Juu teeb taan mɔb ki loon bin won boia ki a nyinn Pɔɔl ki sik nanɔ bi tɔɔndamm tituk ni, ki lii tee nan bi loon bin boiɔ buboite, ki bann u po chib chib na. 21Ŋaan a daa fiin bi po, kimaan Juu tesiab yab ki gar jab piinnawa, binba saa bɔr guu a bin kpiu. Bi kura por pore, ki yaa bi kan di jeet koo ki nyu siari, see ki bin tan kpiiuwa. Bi kpan teen siirewa ŋaan ji guu a mɔb.” 22Ŋanne ki lanjimanba yudaanɔ na bet naasimɔ na a, “Ii mi ki a yet sɔɔ nan a kumiin li labaar,” ŋaan te ki u ŋmat.

Biaŋinba ki bi jii Pɔɔl ki saan nanɔ Siisarea

23Ki lanjimanba yudaanɔ na yiin u saakab na ni banlee ki tan betib a, “Jiin lanjimanba kobiinlee, nan taanjakira piinlore, ki jii kpantɔɔra kobiinlee mun, ki teen siir ki saan Siisarea. Ii nyi gɔtomm yoo nyiɔk na, ki saan, 24ki jii taamm ki tur Pɔɔl ki wun jak, ki tenn taanlei kii dia, kii saa nanɔ soon nna, ki saa baar yudaanɔ Fiiliks boor, ki daa te ki u laat daŋi.” 25U din sɔb gbouŋo ki turib, a bin saa tur yudaanɔ Fiiliks, ki li want a:

26“Min Klɔdius Lisias-e sɔbin gbouŋ na, ki teen chanbaa, yent yudaanɔ Fiiliks, n foonta.

27“Juu teebe daan soor jɔɔ na, ki bo saa kpiuwa, ŋaan ki n gbat a Rom teeb turɔ bi yaaka. Li paak ki n jii lanjimanba, ki saan fatɔ, 28ki loon ki n bann linba paake ki bi paau mapipaat maŋ. Li paak ki n jiiu ki baar nanɔ bi tɔɔndamm tituk boor, 29ki bann nan li tee bi mɔŋ sennu paake ki bi paau maan maŋ. Ŋaan li ki tee bisiat kaa ki li bo jaŋ nan u kuumi, koo dansarkɔɔnu.

30“Ŋanne ki bi kumiin a Juu teeb lorin a bin kpiu. Li paake ki n yaa lanjimanba n jiiu ki baar a peŋ yian yian, ŋaan ki n bia bet binba paau maan maŋ, a bin baar a boor, ki tan wanna u biit nba tee biaŋinba.”

31Ŋanne ki lanjimanba na jii Pɔɔl nan bi yudaanɔ nba turib mɔb biaŋinba na, ki saa nanɔ, ki saa baar doo nba ki bi yi Antipatiris na, nyiɔk maŋ. 32Ki li yent sanyiɔk, ki lanjimanba nba somm taatiŋ na ji ŋmat kun Jerusalem, lanjimanba ŋaak na ni, ŋaan chab taanjakira na a bin saan nanɔ.

33Ki bi jiiu ki saan nanɔ Siisarea, ki saa jii gbouŋ na ki tur yudaanɔ Fiiliks, ŋaan bia jii Pɔɔl ki kubinɔ. 34Ki yudaanɔ maŋ gaar gbouŋ na ki karin, ki boi Pɔɔl a, “A nyii tinlaŋe?” Ki u jiinɔ a, “Silisia.” Waa bann nna maŋ 35ki u yetɔ a, “Binba paa-a maan maŋ-i baar yoo nba, n saa bu a buut,” ŋaan tur mɔb a guuteeb-ii diau ŋaak nba ki kpanbar Herod din maa na ni.

24

Juu teeb nba paa Pɔɔl maan biaŋinba

1Tɔn, daa ŋanŋmu daar, ki mannteeb yudaanɔ Ananias, nan saakab, nan lɔɔya nba ki bi yiu Tetulus na, tan baar Siisarea ki saan yudaanɔ Fiiliks boor, ki bia yaa bin paan Pɔɔl maan. Ki Fiiliks te ki bi yiinɔ.

2Li yoo na ki Tetulus jak ki paa Pɔɔl maan, ki yeen a, “Chanbaa Fiiliks, a paake ki ti tiŋ na mei, ki a minu paak ki a yiab ki ŋamii ti tiŋ na. 3Siar kur po ti mɔk parpeenn linba na paak yoo kur, ki ti teena niipoouk bonchiann.

4“N ki mantik loon ki n biir a yoo, ŋaan n barimae ki a di sukuru ki gbiint ti maan na waan.

5“Ti la jɔɔ na ki u tee damii daanɔe, ki bia jenna, ki u tuk Juu teeb, tingbouŋ na kur ni. Ŋɔɔe bia tee Nasariinn jiantii yudaanɔ gbaa. 6U daan loon wun biir Yenjiantu ŋasaakake. Ŋanne te ki ti soorɔ ((ki daan bo loon tin bu u buut nan ti sennu nba want biaŋinba na, 7ŋaan ki lanjimanba yudaanɔ Lisias baar, ki tan kpir ti niib nan paŋ ki fatɔ ti peŋ, 8ki bia tur mɔb a binba paau maan maŋ n baar a boor na.)) Chanbaa, li-i tee ki a boi jɔɔ na, a mɔŋ saa fit bann linba paake ki ti piak ki biirɔ.” 9Ŋanne ki Juu teeb mun bia yaa, “Li kpan set tee mɔniie.”

Pɔɔl nba piak nyint u mɔŋ biaŋinba

10Li yoo na ki yudaanɔ na wann Pɔɔl nuu a wun fiir pak. Ki Pɔɔl yet a, “N mi nan faa teen timm Juu teeb barbuurɔ, li dii bina bonchiann. Li paak, li turin parpeenn nan maa yaa n pak n mɔŋ paak a boor na.

11“Li-i tee ki a loon, a saa boi ki bann nan li ki gar dapiik nan ŋanlee ki n daan doo Jerusalem, maa n saa jiant Yennu. 12Ki Juu teeb daan ki la ki n nɔi mɔniɔk nan sɔɔ Yenjiantu ŋasaakak ni, koo ki tikii niib ki fiint bi wutoa Yenjiantu diit ni, koo doo maŋ ni. 13Bi bia kan fit wann nan maan nba ki bi paan na tee barmɔnii.

14“Min beerae nan maa waa sɔnu nba ki Juu teeb yeen a li sɔnu ki ŋan na, ŋaan min lek jiantir ti yeejamm Yennu-e. Linba sɔb Moses sennu gbant ni nan Yennu sɔkiniinba gbant ni na, n teen li kura yadawa, 15ki mɔk dindann, ki binba paan maan na mɔŋ mun bia mɔk li dindann boorue, nan Yennu tan saa fiin binba tee niŋamm nan binba tee nibiit kur kuun ni. 16Li paak, n yiab n mɔŋ yoo kur maa n tun linba took, ki n par-ii be fanu Yennu nan nisaarii boor.

17“Tɔn, maa din nyii Jerusalem, li din yukir bonchiann, ki n ji tan ŋmat leŋ maa n tur n niib nba tee talas damm na likirii, ŋaan bia mann mannu ki tur Yennu. 18Tɔn, sinsinn, maa daan ŋamm n mɔŋ gbenn na, ki n daa be Yenjiantu ŋasaakak ni, ki daa mann mannu maŋ, ki bi kɔɔ ki lan. Li yoo na niib daan ki yab ŋaak maŋ ni, ki fuut mun bia kaa. 19Ŋaan ki Juu tesiab nba daan nyii Asia yent ni na ŋarin be Yenjiantu ŋasaakak na ni. Li-i bonni tee ki bi la n biit, li bo kpaa talas ki bin baar ki pak biirin. 20Ŋann-i kaa, fan ŋaan ki niib nba be nna n wann biit nba ki bi daan la ki n tun, maa daan see bi tɔɔndamm tituk ni yoo nba na. 21Bi daan ki la n biiti, see bonyennkɔɔ nba ki n daan yet bi sinsuuk ni na a, ‘Buut nba ki i bu nanin na tee maa yet a kpeemm fiiru be na paake.’ ”

22Fiiliks nba ŋarin mi Yiisa weiu po bonŋann na, ki u nyik maan na, ŋaan yaa, “Lanjimanba yudaanɔ Lisias-i taŋi baar yoo nba, n saa bu i maan maŋ.” 23Ki u ji din bet u lanjimanba saakayenɔ a wuu guu Pɔɔl, ki wuu be u yamani, ŋaan bia chab Pɔɔl yɔɔsnba a bii teenɔ linba ki u loon.

Biaŋinba ki Pɔɔl pak tur yudaanɔ Fiiliks nan u ŋaapoo

24Ŋanne ki daaŋanŋa nna gar, ki Fiiliks baar u buut boor nan u ŋaapoo Drusila, wunba din tee Juu nirɔ na, ki te ki bi yiin Pɔɔl ki baar nanɔ. Ki Pɔɔl piak biaŋinba ki nirɔ saa teen Yiisa Masia yada. Ki ŋɔɔ Fiiliks gbiin.

25Tɔn, Pɔɔl nba piak ki want yentinu nan mɔŋdianu nan buut daar baaru po yoo nba, ki jaŋmaanii ji soor Fiiliks, ki u yet a, “Mɔtana, i daa kii saa, ŋaan li-i tee ki n la yaak, n bia saa ŋamm yiina.”

26Ŋaan ki Fiiliks daan a Pɔɔl n koou nan likirii. Li paake te ki u din tuu yɔɔ yi Pɔɔl ki piak nanɔ.

27Tɔn, bina ŋanlee poorpo ki Posius Festus mun gaar Fiiliks setu ki gaar yudant maŋ. Fiiliks nba din yaa wun nyik toonn na, ki u loon wun penn Juu teeb para, ki ŋaan ki Pɔɔl be dansarik ni.

25

Pɔɔl nba gaan u maan ki tur kpanbar Siisa biaŋinba

1Yudaanɔ Festus nba baar Siisarea, li daa ŋantaa poor poe ki u nyii leŋ ki doo Jerusalem. 2Leŋe ki mannteeb yudamm nan Juu teeb yudamm baar Festus peŋ ki paan Pɔɔl maan, ŋaan miar Festus 3a wun te ki bi para-ii mei, ki te Pɔɔl n baar Jerusalem, ŋaan lor a bin bɔr ki kpi Pɔɔl sɔnu ni.

4Ki Festus jiin a, “Pɔɔl be dansarik ni Siisarea, ŋaan n mɔŋ saa ŋmat saan leŋ daa ŋanlelee na. 5Li paak, ŋaant man ki i yudamm n wein, ki tin sik Siisarea. Li-i tee ki jɔɔ na tun bonbiirie, bin biirɔ.”

6Festus din dii nan daa ŋanniin koo piik na ki be namm, ki tan fit ŋmat Siisarea. Ki li yent sanyiɔk ni, ki u ji kar u buut binbintir paak, ŋaan te ki bi nyinn Pɔɔl ki baar nanɔ. 7Pɔɔl nba baar yoo nba, ki u ji jak buut bunu. Ki Juu teeb nba nyii Jerusalem na fiir ki lint Pɔɔl, ki pak bonbiir bonchiann ki biirɔ, ŋaan bia lek ki fit wann nan bi maan maŋ tee mɔnii.

8Ŋanne ki Pɔɔl pak u mɔŋ paak, ki yet a, “N ki tun biir Juu teeb sennu. N bia ki tun biir Yenjiantu ŋasaakak siari, koo Rom kpanbara yudaanɔ.”

9Ŋaan ki Festus loon wun penn Juu teeb para. Li paak, ki u boi Pɔɔl a, “A loon ki a saan Jerusalem, ki n saa bu a buut leŋi-i?” 10Ki Pɔɔl yetɔ a, “N kpan daa see Kpanbar Siisa buut boore na, siaminba ŋan nan ki a bu n buut. N ki tun Juu teeb bisiati, ki a mɔŋ mun bia mi nna. 11Mi-i bonni tee mɔyêtdaanɔie, ki tun bonbiir nba jaŋ nan kuun, n kan yet a n nyi kuun ni. Ŋaan li-i tee ki bi paanin maamie, sɔɔ kan fit jiin ki kubin bi nuu ni. Ŋaan see ki n gaan n maan maŋ ki tur kpanbar Siisa.”

12Ŋanne ki Festus pak nan u saakab maan maŋ po, ŋaan bet Pɔɔl a, “A gaan a maan maŋ ki tur kpanbar Siisa-wa. Li paak, a set saa saana.”

Bat Agripa nan u ŋaapoo nba gbiint Pɔɔl maan biaŋinba

13Daa ŋanlee nna nba gar, ki Bat Agripa nan u niipoo Beniis tan baar Siisarea a bin foont yudaanɔ Festus. 14Bi din teen leŋ daaŋanŋawa, ki Festus tan wann bat na Pɔɔl maan nba tee biaŋinba, ki yet a, “Fiiliks daan yaat, ŋaan nyik sɔɔ dansarik ni, 15ŋaan maa daan saan Jerusalem yoo nba na, ki Juu teeb saakab nan mannteeb yudamm pak biirɔ, ki yaa n bu u maan maŋ ki biirɔ. 16Ki n mun jiin ki betib a ‘Timm Rom teeb yaa boor ŋarin, li ki tee ti kaar kaa ki tin chab nirɔ nba ki bi yaa u tee biirtɔɔ ki bin kpiu, ŋaan ki u biir teeb daa ki baar buut boor, ki ŋɔɔ nan ŋamm daa ki took leeb ki u pak a wun nyinn u mɔŋi.’

17“Li paak, bi kura nba daan tan baar nna yoo nba, n ki taantiri, ki li yent sanyiɔk ki n kar n buut binbintir paak, ŋaan tur mɔb ki bi kɔɔ nan Pɔɔl.

18“Ŋanne ki binba biirɔ maŋ fiir set a bin pak ki biirɔ, ŋaan ki fit la u biit nba tee linba nan maa daan bo dukii laa sii bi biaŋinba na, 19ŋaan bi kpan nɔi mɔniɔk ki jiin bi mɔŋ Yenjiantu poe, nan jɔɔ nba din kpo, ki u sann tee Yiisa, wunba ki Pɔɔl yeen a u be u manfoor ni na po.

20“Ki li maan jarin. Li paak ki n bet Pɔɔl a li-i tee ki u loon wun saan Jerusalem ki n saa bu u maan leŋie, wun yetin. 21Ki u yet a bii diau dansarik ni mɔkmɔk nan yoo nba ki bi tan saa saan nanɔ kpanbara yudaanɔ boor, ki wun saa jiar u maan maŋ. Ŋanne ki n tur mɔb maa bii guu-u, ki n tan te ki bin saan nanɔ kpanbara yudaanɔ maŋ peŋ.”

22Ki Bat Agripa yet Festus a, “N mɔŋ loon ki n gbat nirɔ maŋ mɔb ni.” Ki Festus jiinɔ a, “Wonnewa ki a won saa gbat u mɔb ni.” 23Ki li yent sanyiɔk, ki Bat Agripa nan u niipoo Beniis muk mukit, ki lanjimanba yudamm nan doo na yudamm wei bi poor ki baar kɔɔ buut diiuk na ni ki kar. Ki yudaanɔ Festus ji tun toomii a bin jii Pɔɔl ki baar nanɔ.

24Ŋanne ki Festus yet a, “Bat Agripa nan yimm nba kur be nna na, i la jɔɔ nba na, ŋɔɔe ki Juu teeb nba be nna, nan binba kur be Jerusalem baar n boor nan u maan, ki biirɔ, ki yakii nanin, ki yaa li ki ŋan ki wuu be. 25Ŋaan min ŋarin la ki u ki tun bisiat ki li jaŋ nan kuumi. Ki u mɔŋ bia yaa u loon ki wun gaan u maan maŋ kpanbara yudaanɔ peŋe.

“Tɔn, li paak ki n dukin maa n te ki wun saan. 26Ŋaan n ki mi maa saa sɔb gbouŋ ki tur kpanbara yudaanɔ na, ki pakɔ linba ki saan gaan u po. Ŋanne te ki n baar nanɔ i kur numm ni na, ŋaan li mantik kpaa fin Bat Agripa-e. Ki u buboit fiitu poorpo, n saa la maan nba ki n saa fit sɔb ki tur kpanbara yudaanɔ maŋ, 27kimaan li kaa paak nan ki n te ki dansarkɔɔrɔ n saan kpanbara yudaanɔ boor, ŋaan ki n kan fit wann waa biir linba.”

26

Biaŋinba ki Pɔɔl kɔn u mɔŋ paak, Bat Agripa boor

1Li yoo na ki Bat Agripa yet Pɔɔl a, “N chaba mɔb. Pakin nyinn a mɔŋ.” Ki Pɔɔl donn u nuu a wun pak ki nyinn u mɔŋ, ki yet a:

2“Bat Agripa, li maŋin bonchiann nan maa see a tɔɔnn dinna, ki yaa n pak ki nyinn n mɔŋ, ki jiin linba kur ki Juu teeb biirin na po. 3Ki bia jenna, n mɔk parpeenn bonchiann nan maa see a tɔɔnn na, nan faa tee banntɔɔ, ki mi Juu teeb sennu nan bi mɔniɔk nba tee biaŋinba kur na. Li paak, chanbaa, n barimae, dimin sukuru ki gbiint maa yaa n pak linba na.

4“Maa fiir n bisin niwa nan mɔtana, Juu teeb kur mi maa din tuu be biaŋinba, n tiŋ ni nan Jerusalem. 5Bi poŋ mi-n ki li fɔk. Li-i tee ki bi loon, bi saa fit wann nan n tuu waa Farisiinba Yenjiantu sɔnu nba mantik paar nae. 6Ki mɔtana n ji see ki bi bu n buut, kimaan n mɔk dindann nan mɔsonn nba ki Yennu din senn tur ti yeejamm na. 7Mɔsonn maŋ paake ki timm Juu teeb booru piik nan munlee tuu mɔk dindann ki dukii nan ti tan saa lar. Li paak ki bi jiantir Yennu nan ninmɔnn yonnu nan nyiɔk. Chanbaa Agripa, dindann maŋ paake ki Juu teeb piak ki biirin na. 8Bee ki li paar i boor nan ki i teen yada a Yennu fiint kpeemmi?

9“Sinsinn, n mɔŋ din dukin nan li kpaa talase ki n tun bonsiar kur ki biir Nasaref nirɔ Yiisa sann. 10Nnae ki n din tuun Jerusalem. Mannteeb yudamm din tuu chabin yiikoo ki n so Yennu niib ki kɔɔntib dansarii. Baa din tuu bu bi maan ki tan gbenn ki chab a bin kpib na, n mɔŋ mun din tuu taa binba tuu chab a bin kpib na po.

11“Yoo kur n din tuu yɔɔ ki mukisiribe, Yenjiantu diit kur ni, ki loon ki bii nɔi a bi ki waa Yiisa. N din mantik donn wutoor bi paak, ki li saa yakira. Li paak, n bia lek din tuu saa doi nba be tinganii ni, ki saa dintib biak.

Pɔɔl nba betib u lebitu po biaŋinba

(Toona 9.1-19; 22.6-16)

12“Li paake ki n yaan tan fiir saa Damaskus, maa n dinn Yiisaweira biak nan mannteeb yudamm nba chabin yiikoo, ki bia turin mɔb a n tun na.

13“Tɔn, Chanbaa Agripa, li din tee yonsuuk nie ki n be sɔnu paak ki saa, ki tan la ki yentu nyii sanpaapo ki yeen gar yonnu, ki yent nyɔkit ki lint min nan n tɔknanleeb na. 14Ki ti kura baa tiŋ ni. Ki n gbat kunkɔr pak timm Juu teeb maan ni, ki yin a ‘Sɔɔl, Sɔɔl, bee ki a mukisimi? Li tee jatiie nan fii kɔn nanin.’

15“Ki n jiin a, ‘N Yomdaanɔ, fin ŋmee?’ Ki ti Yomdaanɔ jiin a ‘Min Yiisa-e ki a mukis maŋ. 16Ŋaan fiit ki set. N nyinn fine a a teen n toontunnɔ. Linba nae te ki n dɔkit a paak. Teent siara ki wann niib faa lan biaŋinba dinna, nan linba ki n sii fiitir wanta yoo nba waa. 17Maa tan saa tuma siaminba na, n bia tan saa nyinna daar ni Juu teeb nan nileeb nii ni. 18Fine tee wunba saa yent bi numm po, ki bin nyi bunbɔnn ni ki kɔɔ yentu ni, ki bia nyinnib Sintaanii nuu ni ki bin kɔɔ Yennu nuu ni, ki wun nyik bi biit ki chabib, ki bin la yiar, binba ki Yennu teemm u niib na sinsuuk ni, kimaan baa teenin yada na paak.’

Pɔɔl nba want u toona po biaŋinba

19“Li paak, Chanbaa Agripa, n din ki yêt Yendɔuŋ ni yirintu maŋi. 20Ŋaan sinsinn, n din mɔɔnt Yennu maan ki tur Damaskus teebe, ki pukin Jerusalem nan Judea yent ni dolia nba be lokir kur po. Li poorpoewa ki n tan mɔɔnt tur binba ki tee Juu teeb. N wannu nba ki n teen niib na kur tee bin nyik biit tumue kii waa Yennu sɔnu, kii tuun bonŋana, ki lin wann nan bi set nyik bi toonbiit nan mɔnii.

21“Li din tee linba na paake ki Juu teeb soorin, maa daa be Yenjiantu ŋasaakak ni na, ki loon bin kpin, 22ŋaan laa jii ki tan tuu dinna, ki Yennu guun, ki n ji be ki see ki mɔɔntir u maan ki teen tatimm nan paarib kur. Maa piak linba na, ŋann nan Moses nan Yennu sɔkiniinba nba din tuu piak linba kur ki mɔk bɔkitu. Ŋamm din piak linba tan sii tuune, 23a Yennu Niganntɔɔ Masia tan saa fabir di biak ki kpo, ki ŋɔɔe bia sii tee sinsinn daanɔ nba tan saa fiir kuun ni, li paak ki u bia saa mɔɔnt ki tur Juu teeb nan binba ki tee Juu teeb, ki beerib barii nba sii yentir bi numm po.”

24Pɔɔl nba din piak a wun nyinn u mɔŋ na, ŋanne ki Festus tian u paak a, “Pɔɔl, a waata. A bannchiɔŋ na paake te ki a waat.” 25Ki Pɔɔl jiin a, “Chanbaa Festus, n ki waat kaa. Maan nba ki n piak na tee barmɔniie, ki bia mɔk paak. 26Chanbaa Agripa, n mɔk parcheenn ki saa pak tura, kimaan a mɔŋ mi linba na po, ki n bia teen yada nan barii nba jiin Yiisa po na ki bɔr a boori, kimaan linba din teen maŋ din ki woon kaa. 27Chanbaa Agripa, a teen Yennu sɔkiniinba maan yadawa-a? Ŋaan n lek mi nan a teen yadawa.”

28Ki Bat Agripa jiin Pɔɔl a, “Fin mi a a pinpauk mintik na saa fit dakin ki n teen Yiisaweirɔe.”

29Ki Pɔɔl jiin a, “N pinpauk-u fɔk koo laa ki fɔki, min yaa Yenmiaru tee ki fin nan niib na kura nba gbiint n maan na dinna na n teen Yiisaweira nan maa tee biaŋinba nae, ŋaan jarit nba na kuukɔɔe ki i kii mɔki.”

30Ŋanne ki Bat Agripa, nan yudaanɔ Festus, nan Beniis, nan binba kur kar leŋ na fiir ki nyii. 31Baa yaa bin yat yoo nba, ki bi ji beer bi leeb a, “Jɔɔ na taan ki tun biit ki li jaŋ nan bin kpiu, koo ki kɔɔnɔ dansariki.” 32Ki Bat Agripa yet Festus a, “Nirɔ na-i daan bonni kii miar a wun gaan u maan na ki tur Kpanbar Siisa, ti bo saa fit ŋaauwa.”

27

Pɔɔl nba piin Rom doo saanu biaŋinba

1Baa ji din tan lor a bin jii Pɔɔl ki saan nanɔ Rom, Itali tiŋ ni na, ki bi jii ŋɔɔ nan dansarkɔɔleeb, ki tur Rom lanjimanba saakɔɔ nna, ki u sann tee Julius, ki u be lanjimanba paabu nba ki bi yi Kpanbara Yudaanɔ Paabu na ni, ki u jii lanjimanba na, 2ki ti27.2 Luk nba sɔb gbouŋ maŋ mun bia din tɔk namm ki saan. kur kɔɔ ŋaruŋ nba nyii Adramitium, kimaan ŋaruŋ maŋ poŋ teen siir nan wun nyi Siisarea ki saan Asia yent ni doi nba kpia mɔkgbeŋir na; ki Masedonia nirɔ Aristakus, wunba nyii Tesalonika na, chianit. 3Ki li tan yent sanyiɔk ni, ki ti baar Sidonn. Ki lanjimanba saakɔɔ Julius dia Pɔɔl fanu, ki chabɔ a wun saan Yiisaweira nba be leŋ na peŋ, ki bin turɔ u bonloŋa. 4Ki ti tan nyii leŋ ki yaat saa, ki wouŋ fukit ki da tookit, ki ti pek kpian Saiprus tiŋ ki saa, ki tiŋ maŋ tia wouŋ na ki turit. 5Taa puur mɔkgbeŋir na paak yoo nba, ki ti per Silisia nan Pamfilia tinii ki ji baar Maira doo, Lisia yent ni.

6Leŋe ki lanjimanba saakɔɔ na la ŋaruŋ nba nyii Aleksandria ki saa Itali tiŋ ni. Ki u te ki ti lɔɔr ŋaruŋ maŋ, 7ki saa soon-soon nna, ki li tan gbatit. Ti din jii daa saamewa, ki tan baar Kinidus doo boor, Kret tiŋ ni. Ki wouŋ na bia lek ki nyik tin saan taa saa siaminba po na. Li paak, ti din bɔkin ki gar Kret tiŋ maŋ poe. Li poe ki wouŋ din ki paari, ki ti tan kpian Salmone, Kret tiŋ ni, ki gar. 8Taa din saa na, li din paar bonchiann nan taa tan baar Kret doo nba yi Sinsetbonŋann na. Leŋ ki fɔk nan Lasea doo, Kret tiŋ ni.

9Taa yukir bonchiann na, Juu teeb mɔloru dagbeŋir ji din gara, ki yoo nba ki ninbɔŋ tuu baar mɔkgbeŋir paak na tan baar; li paak ki Pɔɔl kpaanib a, 10“N yɔɔsnba, n mi nan ti sɔnu na ni, ninbɔŋ saa baarit bonchiann, li ki tee tiat nba be ŋaruŋ na ni, koo ŋaruŋ na kuukɔɔ paak kaa, ŋaan ti mɔŋ manfoa gbaa sii be daŋ ni.” 11Ŋaan lanjimanba saakɔɔ na baka din taan kaa linba ki Pɔɔl pak na po, u din fiin ŋaruŋ na saakɔɔ nan li daanɔ na poe. 12Ŋaan ŋaruŋ maŋ nba din see siaminba na din ki ŋan nan tin set leŋ sakoouko, li paak, bi bonchiann ji din yaa bin ŋaan ki bin fiir leŋ ki saan, a li pasiar bi saa baar Fiiniks-a. Leŋ din tee Kret tiŋ dooe, ki ŋaruŋ sinsetboor be ki took yonbaa po, ki bi loon bii be leŋ sakoouk.

Ninbɔŋ nba din baar mɔkgbeŋir na ni labaar

13Li yoo na ki bi la wouŋ da niigaŋ po soon-soon nna, ki bi ji dukin a li tee wounŋauŋ nba saa te ki bin fit nyann baa dukii biaŋinbae, ki bi ji fiir ki dat kutkpiatir nba so ŋaruŋ ki sent na, ki kɔɔn ŋaruŋ maŋ ni, ki yaan jak bi sɔnu ki saa, ki bɔɔk Kret mɔk-kpiŋ.

14Li ki yukiri ki wonpaaruk nba nyi yonput po na fikit tiŋ na ni, ki da siik mɔkgbeŋir na ni, 15ki tan baar wurrr ŋaruŋ na paak ki tutir, ki li ji paar bonchiann nan nirɔ n fit kan ŋaruŋ maŋ ki took wouŋ na; ki ti tat nyik wouŋ na tooku, ki wouŋ na ji tut ŋaruŋ maŋ ki saa nann, 16ki li jiit, ki ti saa baar ki gar tinbik nba ki bi yi Kɔda na boor. Taa gaar yoo nba ki tinbik maŋ gɔɔr wouŋ na ki u barik, ki ti gbaa gɔɔr burgbetir nba tuuk ŋaruŋ paak na, 17ki bi ji dat burgbetir na ki kɔɔn ŋaruŋ na ni, ki bia lor ŋaruŋ na ŋmiit kenkema ki lint. Bi din tiin jaŋmaanii, ki mi a bi tan saa kpet kpian Libia tiŋ, siaminba ki nyun ki sumii, ki li tee ninbɔŋ boor na. Ŋanne ki bi sikin ŋaruŋ chinchenn na ki ji nyik ki wouŋ na yaan jiib ki saa.

18Wonpaaruk nba din mantik da na, ki li yent sanyiɔk ni, ki bi piin ki nyint jika ŋaruŋ maŋ ni, 19ki li sanyafannuk, ki bi jii bi mɔŋ nii ki nyinn ŋaruŋ maŋ bona, ki lu mɔkgbeŋir na ni. 20Li din jii daa bonchiann ki sanpagbant dɔkin sanpaapo, ki ti ki fit la yonnu koo ŋmaabira, ki wouŋ na lek bia da nan paŋ. Ki ti ji ki mɔk dindann nan ti saa tinni.

21Li din yukir bonchiann ki bi ki dii, ki Pɔɔl tan fiir set ki yet a, “N yɔɔsnba, i-i daaŋi bonni sak n mɔb, ki ki nyii Krete tiŋ ni, li bo sii ŋan. I bo tan kii laat ninbɔŋ ki di fara na booru. 22Ŋaan mɔtana, ii sak n mɔb kii mɔk parcheenn man. I sɔɔ nan yenɔkɔɔwa kan kpo; ŋaruŋ na kɔɔe saa biir. 23Kimaan Yennu nba ki n tee u yɔɔ ki jiantirɔ na, u malaka won baar n boor nyiɔk, 24ki tan betin a ‘Pɔɔl, daa tiin jaŋmaanii. See ki bi tan jiia ki saan nana Kpanbar Siisa boor. A paake ki Yennu yaa wun tinn niib kur nba be nana ŋaruŋ na ni.’

25“Li paak, n yɔɔsnba, ii mɔk parcheenn man, kimaan n teen Yennu yada nan li kpan sii tee nan waa betin nae. 26Wouŋ na lek saa tutit nan paŋ, ki daamiit, ki te ki tin baar tinsiak nba ki nyun lintira.”

27Laa din tan teen nyɔtunmuna piik nan ŋanna ki wouŋ na lek da, ki saa nant mɔkgbeŋir nba ki bi yir Adria27.27 Li sanleere tee “Sinsuuk ni mɔkgbeŋir.” na paak, ki tansuunii ki ŋaruŋ kanna na ji mi a ti per tiŋe. 28Ŋanne ki bi jii bonbikinkar, a bin bikin ki laan li sumii amii li ki sumii, ki bikin ki sɔɔ li sumii baar taapauŋ kobik nan piinleewa. Ki li yann waaminna, ki bi yaan bikin, ki sɔɔ li sumiiu ji tee taapauŋ piinyiae. 29Ki jaŋmaanii kɔɔb, kimaan bi dukii a bi ŋaruŋ na tan saa kpet do tana paak. Li paak ki bi ji jii kutkpiata ŋanna nba so ŋaruŋ ki sent na, ki lu nyun ni, ki gaan ŋaruŋ maŋ poorpo, ŋaan lek ji mei Yennu a lin yent sanyiɔk. 30Ŋanne ki ŋaruŋ kanna na ji loon bin bot ŋaan nyik ŋaruŋ na, ki sikint burgbetir na nyun paak, ŋaan ji tee ser ki li tee nan bi yaa bin sikin kutkpiata ŋaruŋ maŋ tɔɔnn poe na.

31Ŋaan ki Pɔɔl yet lanjimanba nan bi saakɔɔ na a, “Ŋaruŋ kanna na-i kaa ŋaruŋ na ni, i sɔɔ kan tinni.” 32Ŋanne ki lanjimanba na pot pot ŋmiit nba ki bi lor burgbetir maŋ, ki te ki li baa nyun ni.

33Tɔn, ki li yaan tan per yentu, ki Pɔɔl bet bi kura a bin di jeet, ki yet a, “Dinna li pukii daa piik nan ŋannae na ki i mɔk jaŋmaanii ki ki dii siari. 34Li paak, n barimie ki i lek di jeet, kimaan li tee linba saa te ki i ŋamm la paŋe. I sɔɔ kan la daŋi.” 35Pɔɔl nba pak nna, ki u jii boroboro, ki tur Yennu niipoouk bi numm ni, ki ŋmit dii. 36Ŋanne ki bi para ji chee, ki bi kura jak jeet na ki di. 37Ti kur kann din tee kobiinlee nan piinlore nan banloobo. 38Sɔɔ kur nba dii jeet na ki jaŋ yoo nba, ki bi jii boroboro dii nba tenn ŋaruŋ maŋ ni na ki lu mɔkgbeŋir na ni, a ŋaruŋ na n fukit.

Ŋaruŋ na yakitu labaar

39Laa tan yent sanyiɔk, ki ŋaruŋ kanna na la tiŋ na ki ki banni, ŋaan la lɔtuk nna mɔkgbeŋir na kpiŋ, ki li mɔk gbingbanŋann, ki bi bikin a li-i saa fit, bin te ki ŋaruŋ na n saan kɔɔ leŋ ki fer tant ni. 40Ŋanne ki bi ji pot ŋmiit na, ki kutkpiata maŋ baa nyun ni, ŋaan bia lot ŋmiit nba lor daat nba ki bi dia kan ŋaruŋ na, ki ji fit donn chinchenn ŋaruŋ na numm po, a wouŋu da kii saa namm. Ŋanne ki bi tan per gbingbann, 41ki ŋaruŋ na tɔɔnn po fer tiŋ ni. Li tɔɔnn po nba fer tiŋ ni biaŋinba na, ki ŋaruŋ na gbar saanu, ki nyunpana ji lia li poorpo nan paŋ ki li yakit yakit.

42Tɔn, ki lanjimanba na ji loon bin kpi dansarkɔɔra na kur, a nna-i kaa, li pasiar bin duk poot ki chiar bot. 43Ŋaan ki lanjimanba maŋ saakɔɔ na ŋarin loon ki wun tinn Pɔɔl. Li paak, ki u tiab a bi daa kpibi, ŋaan tur mɔb a binba kur mi nyunduku, bin yukir baa nyun na ni sinsinn ki duk poot. 44Ŋaan binba biar ki ki mi duku na n mun soor ŋaruŋ daat koo ŋarin-yaka ki wɔb ki duk poot. Ti kura ji din teen nnae ki tinn.

28

Malta teeb nba gaarit biaŋinba

1Taa din tinn na poorpoe ki ti bann nan tiŋ maŋ sanne Malta. 2Leŋ niib din diat bonŋann. Saak din baa, ki waat be bonchiann, ki bi joo mugann ki turit a ti nanii, ŋaan teen ti kur sommir sommir. 3Ki Pɔɔl tan tikir daginganii ki kpab nan waauk, ki teen muu na ni, ki muu na tonu gbat waauk na, ki u nyii, ki jun Pɔɔl nuu. 4Ki leŋ niib nba la ki waauk na jɔɔn Pɔɔl nuu paak na, ki bi ji beer leeb a, “Jɔɔ na kpan tee nikpiiruko. Waa lek tinn u mɔŋ mɔkgbeŋir ni na, ŋaan kpeemm ŋarin kan nyikɔ ki wuu be u manfoor ni.” 5Ki Pɔɔl ŋak u nuu, ki waauk na baa muu na ni, ŋaan ki li ki teen Pɔɔl siar nan waama. 6Ki bi ji daan a bin laan u siar po saa mɔr, koo u tan saa baa ki kpo-o. Baa ji daan daan ki tan bak ki ki la siar teenɔ na, ki bi lebit bi dudukit ki yaa u tee yensaue.

7Leŋ bia din ki fɔk nan bat Publius kpaanti. Ŋɔɔe din tee tiŋ maŋ ni bat. Ki u din gaarit saauŋ ki saa jaŋ damunjaa ŋantaa. 8Ki Publius maŋ baa mun dɔɔ yiar gbanantouŋ nan nɔniikak ni. Ki Pɔɔl tan kɔɔ u diiuk ni, ki yii nii u paak, ki miar Yennu, ki u la laafia.

9Li paak ki baatleeb nba be leŋ na kur baar, ki u te ki bi la laafia. 10Ki bi pit piinii bonchiann. Taa bia din tan fi a tin kɔɔ ŋaruŋ yoo nba, ki bi baar nan linba ki ti tan sii loon sɔnu ni, ki kɔɔn ŋaruŋ ni ki turit.

Taa saan Rom biaŋinba

11Ti benu leŋ ŋmaarii ŋantaa poorpoewa ki ti kɔɔ ŋaruŋ nba nyii Aleksandria ki be Malta sakoouk na, ki bi yi ŋaruŋ maŋ Yenjaasnba. Ki li fiir saa, 12ki yaan tan baar doo nba ki bi yi Sairakus na, ki biar leŋ daa ŋantaa, 13ki tan tɔɔt baar Regium doo. Ki li tan yent ki wouŋ yaan jak danu, ki nyii niigaŋ po ki tutit. Ki ti jii daa ŋanlee ki yaan baar Puteoli doo. 14Leŋe ki ti la Yiisaweisiab. Ki bi yaa tii be namm ki jaŋ daa ŋanlore. Ki ti be namm, ki tan nyii leŋ ki saa Rom doo ni.

15Yiisaweira nba be Rom doo ni na nba gbat ti po, ki bi fiir chetit Apius daak na ni, ki siab mun chetit Saamŋei Ŋantaa nba kpia Rom na. Pɔɔl nba lab yoo nba, ki li turɔ kpaaŋ-mɔŋ, ki u tur Yennu niipoouk.

Pɔɔl benu Rom doo ni

16Taa baar Rom yoo nba, ki bi chab Pɔɔl ki u be ŋaak ni, ki bi te ki lanjima guu-u.

17Tɔn, li daa ŋantaa poor poe ki Pɔɔl yiin Juu teeb yudamm ki lakimm, ki yetib a, “N naa waas, n lek ki tun bonbisiar ki biir ti niib koo ti yeejamm sennu, ŋaan bi din soorin ki kɔɔnin dansarik Jerusalem-e, ki jii kubinin Rom teeb. 18Ki bi boin buboit, ki tan loon bin nyikin, kimaan bi ki la maa tun bonbisiar nba jaŋ nan bin kpimi. 19Ŋaan Juu teeb nba din ki sak bin nyikin na, li paak ji din te ki n yaa n saa gaan n maan ki tur kpanbara yudaanɔ Siisa-e, ŋaan li din ki tee n loon ki n pak biir ti niib kaa.

20“Li paake ki n yiini maa n tan lai ki beti labaar na. Maa mɔɔntir Yennu Niganntɔɔ, wunba ki Juu teeb mɔk dindann u po na, ŋanne te ki bi baanin jarit na.”

21Ki bi betɔ a, “Ti ki la gbant nyii Judea ki baar ki want a po, koo ti sɔɔ bia ki nyii leŋ ki baar nan labasiari, ki sɔɔ mun bia ki pak bonbisiar ki gaan a po. 22Ŋaan ti loon ki tin bann a dudukite. Ti poŋ mi nan siar kur po, niib bonchiann piak ki biir jiantu nba ki a waa na.”

23Li paak ki bi senn daar. Ki niib bonchiann tan baar Pɔɔl peŋ daar maŋ ni. Ki u kat wannib nan ninmɔnn, Yennu naan na po, sanyiɔk ni mɔkmɔk nan daajoouk, ki wantib Yiisa barii nba be Moses sennu ni nan Yennu sɔkiniinba sɔbu ni biaŋinba, ki yiab a wun tunn niib na yan ki jiin Yiisa po. 24Ki bi siab yan din tunn ki kɔɔ Yiisa ni, Pɔɔl maan maŋ paak, ki siab mun ki teen yada. 25Ki bi jak leeb nan mɔniɔk, ki yaa bin yat. Ŋanne ki Pɔɔl pak bonyennkɔɔ a, “Yoo nba ki Yennu Seyeeŋ din te ki u sɔkinii Aisaya pak tur ti yeejamm na, u din pak mɔniie, 26ki yet a,

‘Ii saa ki saa bet niib na a:

I tan saa gbiint ki gbiint, ŋaan lek kan bann li paaki,

ki bia tan saa got ki got, ŋaan lek kan la,

27kimaan niib na tee yankpeenae,

ki bi bia kpaa bi tuba a bi daa gbia,

ki bia mun bi nunii a bi daa laat.

Bi-i bonni kii mun bi nunii, bi bo saa lawa,

bi-i biaki bonni kii kpaa bi tuba, bi bo saa gbata,

ki bi-i biaki bonni kii tee yankpeena, bi bo saa bann li paaka.

Li-i kii teen nna bonni, bi bo saa nyik bi toonbiite,

ki n te ki bin la laafia.’ ”

28Ki Pɔɔl ŋamm yet a, “Li ŋan ki yin bann nan Yennu tinnu maan baar niib nba ki tee Juu teeb paaka, ki bi saa gbiint.”

(( 29Pɔɔl nba din pak nna yoo nba, ki Juu teeb na ji yat saa, ki jak leeb nan mɔniɔk bonchiann.))

30Pɔɔl nba din be siaminba na, u din pa likiriie, ki be leŋ bina ŋanlee. Nirɔ nba kur tan baar u boor, wun gaarɔ bonŋann. 31Ki u din tuu mɔɔntir Yennu naan na po, ki want niib ti Yomdaanɔ Yiisa Masia po, ki piak u yamani nan parcheenn.