BARJOKIT

Ki jiin Barjokit gbouŋ na po

Gbouŋ na ni mɔk barjokit booru booru nba ki yaayoo ni niib din tuu yeen Israel tiŋ ni, ki bia tumii niib baa sii mɔk yan ki be binbenŋaŋ nba sii pent Yennu par. Baatusir ni, bi yi gbouŋ maŋe Profebs.

1

Barjokit nyɔɔt nba tee biaŋinba

1Solomonn, wunba din tee Defid bija, ki bia tee Israel teeb kpanbar nae yin barjokit na.

2Barjokit nba nae saa somma ki a la yan nan kpaanŋanii, ki bia bann mɔbonjaana paak. 3Bi saa fit wanna faa saa soor a mɔŋ biaŋinba kii be nan yan, ki bia wanna toonŋana nan barmɔnpaku nan fant binbeŋ. 4Bi saa te wunba ki mɔk yan n subire, ki tumii nipaauŋ biaŋinba ki bi saa baar nan nyɔɔt. 5Barjokit nba na gbaa saa fit pukin yandaanɔ bannu, ki mun bia ŋmakit banntɔɔ bannu, 6ki mun bia ŋmakit bannteeb ki bin fit bann barjokit nan barpaarii nba ki yandamm baat nann na paak.

Kpaanii nba saa nipaauŋ boor

7See ki a sint tin Yennu jaŋmaanii, ki wun tura yanfoon. Jatite ki baakit yanfoon, ki bia yêen tumiiu.

8Gbiintir a baa nan a naa nba yeena linba. 9Bi wannu saa ŋamm a binbeŋ, ki lii tee nan faa tuu yir fokirŋaŋ, koo ki lia laamm ki lin faŋa na.

10N bija, yoo nba ki biitdamm kpanna, ii mi ki a sak. 11Li-i tee ki bi yet a, “Baat ki tin saan lon sɔɔ ki kpiu, ŋaant ti lek nisiab nba ki biir siar. 12Bi sii mɔk manfoor nan laafia yoo nba ki ti lab na, ŋaan ti-i lekib gbenn yoo nba bi ji sii tee nikpeenae. 13Ti saa la mɔkinbooru kur, ki ti ŋei saa gbee nan fatuk bona. 14Baat na ki tan pukint, ki ti chent taa saan fat linba.”

15N bija, a daa tɔkii nan li nibooru. Bɔkitir a mɔŋ namm. 16Bi ki guut kaawa ki tuun bonbiir. Yoo kur bi teen siire a bin kpi nirɔ. 17Li ki ŋan fan pii laauŋ yoo nba ki nɔɔnii nba ki a loon ki fan soorib na gorii. 18Nibiit na booru pii baruko ki guunt bi mɔŋ, baruk nba ki bi saa kpo leŋ. 19Nanyukin yɔɔ nyint nanyukii manfoore; linba nae tuun ki teen daanɔ nba be toonbiit mɔkint ni.

Yanfoon yi

20Gbiintir man, yanfoon be sɔnjot nan dai ni, ki yi, 21ki be doo na tammɔi ni, nan siaminba kur ki niib taant na, ki yi sanpaapowa a,

22“Bonjata na. I loon ki yin jii yoo nlee kii be i jatii maŋ ni? Yoo nlee ki i loon yin jii ki sukii bannu ki li maŋini? I kan ban tumii yami-i? 23Mi-i yakii nani yoo nba, yin gbiint, ki n saa turi kpaanŋanii, ki bia chent nani n bannu na. 24N tuu yɔɔ yi a yin baar, ŋaan ki i ki gbiini. I baka kaa n po. 25I yêt n kpaanii kurawa, ki bia ki sak nan man ŋmakiti. 26Li paak, yoo nba ki i kɔɔ mukisuk ni, n sii laaie, ki yoo nba ninbɔŋ baari n saa sukiie. 27Yoo nba ki daamii baar i paak nan wonpaaruk na, ki i be gbanantont nan parbiir ni na, 28li yooe ki i ji saa boi yanfoon po, ŋaan n kan turi gatu. I saa lomin lokir kur po, ŋaan i kan lami. 29Bannu tuu ki mɔk nyɔɔt ki turini, ki yoo kur ki i yêt yin sak Yennu mɔb. 30I tuu ki loon n kpaanii, koo ki gbiintir yoo nba ki n ŋmakitiri na. 31Tɔn, i saa gaar linba jaŋ nanniie, ki i mɔŋ binbeŋe saa turi baatuk. 32Niib nba ki mɔk bannu tuu kpo, kimaan baa yêen yanfoon na paak. Ki niib nba tee bonliinii mun tuu boont, kimaan bi baka nba kaa bi mɔŋ po na paak. 33Ŋaan daanɔ nba kur gbat n maan saa la fatu ki sii be u yamani, ki kii tiin jaŋmaanii.”

2

Ki jiin nyɔɔt nba be yanfoon ni po

1Tumiin linba ki n wanta na, ki daa ban tammit linba ki n yeena maa a tun na. 2Gbiintir linba tee subinii maan, ki bia yabir bann li paak. 3Miat bannu po, ki gaarir, ki bia gaar ninyentir. 4Lomin yanfoon nan ninbinmɔnii nan faa saa lon salimpeena, koo nan faa saa lon gorbɔrkar biaŋinba na. 5A teen nna, a saa bann yentinu paak nba tee biaŋinba, ki bia la nyannu ki jiin faa tumii linba Yennu po na. 6Yennu-e teen yanfoon, ki bannu nan subinii nyi u boor ni. 7Yennu saa somm ki guur binba tee niŋamm ki bia tee barmɔnpakira na. 8U nyint binba dia bileeb fanu na ninbɔŋ ni, ki guu binba loonɔ na.

9Li-i tee ki a gbiint n maan, a saa bann linba took, nan linba tee barmɔnii, nan linba ŋan, ki a sii mi faa saa tun linba. 10A ji sii mɔk yanfoon, ki a bannu na saa tura parmaasir. 11A ninyentir nan minu na saa guura 12ki gɔɔra, ki a kan tun linba tee kpetiri. Bi saa bɔkita nan niib nba ki bi mɔbona baat nan daŋ; 13ŋamme yêt binbenŋaŋ benu ŋaan be yanbɔncheenn ni. 14Li man ŋamme ki bi tuun bonkpeta nan jat-toonbiit, 15ki tee niib nba ki bi sɔnii ki tooki; a kan fit gaa bi paak.

16A saa fit nyann poochonchonn nba kur saa baar nan u mɔmant a wun kpanna, 17ki tee wunba ki dia u mɔŋ sɔrɔ fanu, ki tamm mɔlor nba ki u daan lor na powa. 18Li-i tee ki a saan poo maŋ ŋaak, a tɔk kuun sɔnue. Li sɔnjouk saa kpeentiŋe. 19Binba saa u ŋaak maŋ ni, bi sɔɔ ki jenti. Bi kan ban jen ki tɔkin manfoor sɔnjouk na. 20Li paak, see ki a wei niŋamm binbeŋ, kii be binbeŋ nba tee yentinu benu. 21Niib nba tee yentinna ki tee niŋamm, ŋamme sii be tiŋ nba tee ti yar na ni, 22ŋaan Yennu saa boont toonbiit damm tiŋ maŋ ni, ki ŋabir yanbɔndamm ki nyinnib nan baa tuu ŋabir mɔɔt tiŋ ni biaŋinba na.

3

Kpaanii nba saa nipaauŋ boor

1N bija, a daa tammit linba ki n wanna na. Yoo kur, ii tian linba ki n beta maa a tun na. 2N wannu maŋ saa tura manfofoouk nan mɔkint. 3Ŋaant ki lomm nan yada-ii be a boor yoo kur. A liar a turu ni, ki bia sɔbir a par ni. 4Li-i tee ki a tun linba na, Yennu nan nisaarii para sii mei a paak.

5Jiin a dudukit kur kii maa Yennu paak, ŋaan daa maa linba ki a dukii a mi na paaki. 6Ii tian Yennu po linba ki a tuun kur ni, ki u saa wanna sɔnu nba ŋan. 7A daa dukii nan a mɔk subinii ki gar faa sub biaŋinba. Ii mɔk mɔsaku nan Yennu ŋaan yêt ki daa tuun biiti. 8A tun nna, li sii tee nan tebuk nae ki teb a fiat, ki li tonu na n maak. 9A jeet nba ki a jaan ki li mantik ŋan ki gar leer na, jiin tur Yennu, ki lin turɔ baakir. 10Fi-i tun nna, a boa saa gbee nan jeete, ki a dabui saa gbee nan tilɔɔna daan ki mɔ.

11N bija, Yennu-i ŋmakitira yoo nba, fan gbiint fanu, ki gaar nan li tee kpaaniie. 12Yennu kpaan binba ki u loomme, nan bi baa nba tuu kpaan bik nba ki u mɔk parbifaant u paak biaŋinba na. 13Parpeenn be daanɔ nba sub ki mɔk bannu na paak. 14Yan nan bannu mɔk nyɔɔt ki gar salimpeena nan salimmɔnawa. 15Yanfoon mɔk nyɔɔt ki gar tanbinyinyira nba daauk paar; ki linba ki a loon na siar ji kaa ki saa jaŋ nann. 16Yanfoon saa tura manfofoouk, ki bia tura mɔkint nan baakir. 17Yanfoon saa fit te ki a binbeŋ mɔk parpeenn nan laafia. 18Niib nba la yan, bi mɔk parpeenn; yanfoon maŋ saa turib manfoor.

19Yennu din nan tingbouŋ nan u yanfoome;

ki jii u bannu ki nan sanpaak.

20U yanfoon maŋe te mɔka puub,

ki bia te saak nyi sanpagbouŋ ni ki baa tingbouŋ na paak.

21N bija, ii dia a yanfoon nan ninyentir na fanu. A daa te ki bi yaatir a boori. 22Bi saa tura manfoor nba mɔk parmaasir nan parpeenn. 23A sii somm nan laafia a sɔnu ni, ki kan ban gbiati. 24A kii tiin jaŋmaanii yoo nba ki a kɔɔ fan dɔɔri, a saa gɔɔn fanu ki lin tan yent. 25Jaŋmaanii kii mɔka nan siar tan saa chiba, nan laa tuu tan chib toonbiit damm biaŋinba na. 26Yennu saa dia a fanu; u kan te ki a sik baruk ni.

27Yoo nba ki a la yaak, fan tun linba ŋan ki tur binba loonir na. 28A lɔɔ-i loon sommir, ki a saa fit, fan sommɔ li yoo na, ŋaan daa yaa wonna. 29A daa lorin linba saa biir a lɔɔ, kimaan u kɔɔ kpia-a ki teena yadawa. 30A daa kɔn nan a lɔɔ yoo nba ki u ki tuma bonbisiari. 31A daa mɔk funfunn nan niib nba tuun biiti, koo ki loon fii tee nan ŋamm na, 32kimaan Yennu ki loon binba tuun biit na, ŋaan want binba tee yentinna na u lora. 33Yennu sat mɔtont tondamm ŋei paak, ŋaan tee piisin popeenn damm ŋei paak. 34Yennu yêen karinbaandamme, ŋaan sommit binba sikint bi mɔŋ. 35Yanfoon damme sii laat baakir, ŋaan ki niib nba tee bonliinii na ŋarin ŋammit pukii bi mɔŋ fei.

4

Ki jiin nyɔɔt nba be yanfoon ni po

1N waas, gbiintir linba ki i baa wanti na; ŋaant ki i dudukit-ii be leŋ, ki i saa la bannu. 2Linba ki n wanti na ŋan, li paak ii tian li kur. 3Yoo nba ki n din daa tee bonjabik, ki tee n baa nan n naa biyemmir na, 4n baa din wantin. U din yet a, “Ii tian linba ki n wanna, ki daa ban tammiti. Teent nan maa yeena biaŋinba na, ki a sii mɔk manfoor. 5Gaat yanfoon nan ninyentir, ki daa tammit koo ki nyikin linba ki n yeena na. 6A daa yêen yanfoomi, ki lin nyinna daŋ ni; ii loonir, ki li sii guua. 7Yanfoon tee linba kpaa talase nan fan lon. Linba biar ki a saa lon pukin tee ninyentire. 8Ii loon yanfoon, ki li saa te ki a teen nijaann. Gaat yanfoon niijat ŋanlee, ki li saa tura baakir. 9Li sii tee dontir nba yabe ki tura.”

10N bija, gbatir n maan. Gaat linba ki n beera nan ninmɔnii, ki a manfoor n fɔkit. 11N wanna yanfoon nan biaŋinba ŋan nan fii bewa. 12Li-i tee ki a somm nan yan, siar kan dɔkin a sɔnu, ki a bia kan jar siar fi-i tiin yoo nba. 13Yoo kur, ii tian linba ki a tumii na. A bannue tee a manfoor; ii guur fanu. 14A daa saa toonbiit damm nba saa siami. A daa waa bi biit sɔnu maŋi. 15A daa tuumir. Bɔkitir a mɔŋ nan toonbiit. Yêtir ŋaan kii tɔk a sɔnu. 16Toonbiit damm-i kii tun bonbisiar, bi ki fit gɔɔnt. Bi tuu nyɔɔne, see ki bi tan tun ki biir sɔɔ. 17Toonbiit nan tonu tee nan jeet nan bonnyukar nae ki turib.

18Popeenn daanɔ sɔnu tee nan yonmɔnn donu nae, ki yentir nan daar nba tuu yent gbenn na. 19Toonbiit damm na ŋarin sɔnu bɔne nan nyiɔk na. Bi tuu baae, ŋaan ki mi baa jar linba.

20N bija, gbatir linba ki n yet na. Gbiintir n mɔmaan. 21A daa ban te ki li yaatir ki nyikina. Ii tian li po, kii diar a par ni. 22Wunba bann n maan na paak saa la manfoor nan laafia. 23Ii mi faa dukii biaŋinba, kimaan a dudukite ŋmakitir a binbeŋ. 24A daa piak linba ki tee barmɔnii. A daa dia faak nan kpinkpannii mɔbona. 25Ii gorii sinsonn nan barmɔnii, ki daa tiin fei. 26A yaa tun linba, fan lor fanuwa, ki linba ki a tun na sii ŋan. 27Yêtir toonbiit tumu, ŋaan kii somm sinsonn. Ii tɔk sɔnu nba ŋan, ki daa kpeti.

5

Kpaanii ki jiin bonchonchonsin po

1N bija, gbiintir, ki gbat n yanfoon nan n ninyentir mɔbona na. 2Ŋanne ki a saa bann faa sii be fanu biaŋinba, ki a mɔmaan sii want faa mɔk bannu biaŋinba. 3A jalɔɔ ŋaapoo mɔb man nan siat nae, ki u pinpakit ban nan kpan na, 4ŋaan li joontu tuu tan tee bontonne nan gbananyekitir. 5Poo maŋe saa jiia ki saan nana kpeentiŋ; sɔnu nba ki u tɔk na tee kuun sɔnue. 6U ki be manfoor sɔnjouk ni, u yiribe ŋaan ki mi nna.

7Mɔtana, gbiintir n maan na, n ŋaajab, ki daa tammit linba ki n yeeni na. 8Bɔkitir a mɔŋ nan li poo booru. A lek daa nakii u tammɔb boori. 9Li-i tee ki a tun nna, a leebe saa gaar baakir nba ki a mɔk na, ki binba ki mɔk ninbatinu na saa kpia, ŋaan ki a daa tee bonbik. 10Nigamme saa jii a mɔkint kur, ki faa daan tun linba na ji sii tee sɔɔ yar. 11A sii dɔɔ a kuun dɔɔnu paake ki kurii, ki a gbanant fɔɔt. 12Ki a ji saa yet a, “Bee ki n din ki tumii yami? Bee ki n din ki gaar kpaanii? 13N daan ki gbiint n wannteeb maami. N daan ki gbat turibi, 14ki n la ki n dii fei yiama, paanu ni.”

15Ŋaant ki a numm n gboo a mɔŋ ŋaapoo, turin ŋɔɔ kuukɔɔe a lomm. 16Fi-i dɔɔ nan poogamm ki maar waas, waas maŋ kan somma siari. 17A ŋaapoo waas-i kpaat, bi saa somm fine, ŋaan li ki tee nigamm kaa. 18Li paak, ii mɔk parpeenn nan parmaasir nan a ŋaapoo nba ki a kɔɔnɔ na. 19U fant nan u ŋmaatir tee nan piarɔ yar nae; ŋaant ki u ningorsin n tura parpeenn; ŋaant ki u lomm na n linta. 20N bija, bee ki a saa jii a lomm ki tur pooganɔ? Bee ki a numm saa gboo a lɔɔ ŋaapoo fanti? 21Yennu laat faa tuun linba kur. Siaminba kur ki a saan, ŋaan Yennu goriiae. 22Tondaanɔ toonbiit tee baruko. U mɔŋ toonbiite tuu ŋmat soorɔ nan laauŋ na. 23U tuu kpoe, kimaan u ki mi u mɔŋ dianu. U liinsime saa jiiu ki saan nanɔ kaauk ni.

6

Ki jiin kpaanii po

1N bija, a sak nan a saa gaar sɔɔ pann ki pawa-a? 2A tiɔŋ mɔbonae soorani-i? Ki a mɔsona na tee baruk ki turani-i? 3Tɔn, n bija, a ji be jɔɔ maŋ yiikoo nie, ŋaan faa saa teen biaŋinba ki nyi leŋe na, saant u boor yian ki barimɔ ki wun ŋaa-a. 4A daa gɔɔnti koo ki see foi kaawa. 5Nyimin baruk na ni, nan nɔɔŋ koo piarɔ nba tuu paak waarɔ biaŋinba na.

6Gbannyakdamm, ii got languur binbeŋ ki tumii yan. 7Bi ki mɔk bat, koo tɔɔndaanɔ, koo yent saakɔɔ, 8ŋaan bi bekii bi jeet dijaan-yooe, ki tee siir ki guunt piar. 9Gbannyakdaanɔ saa jii yoo nlee kii dɔɔ? Bia yooe ki u tan saa fiiri? 10Gbannyakdaanɔ tuu yete a, “N lek yaa man mun waame, n daa nyike maa n foi waan.” 11Ŋaan waa daa dɔɔ gɔɔnt na, namu saa pikinɔ nan fat-tɔɔ nae.

12Niib nba ki mɔk nyɔɔt, ki bia tee toonbiit damm nae lin ki faa fai. 13Bi dia serimiie ki tuun nyina ki kpann leeb, 14ki lorin bonbiir bi para ni yoo kur, ki baat nan daamii lokir kur po. 15Linba na paak, mukisuk saa baarib, ki bi kan la li yoo, ki saa la daŋ bonchiann nba saa kpib.

16-19Bona ŋanlore nba nae ki Yennu ki loon, ki kan mi saki. Ŋanne tee:

garuk ningorsin,

nan jerinn nba mɔk faak,

nan nii nba kpi niib nba ki mɔk biiti,

nan par nba lorin bonbiir,

nan taa nba somm yian yian ki tuun toonbiit,

nan siaradaanɔ nba fa faak yoo kur,

nan daanɔ nba mɔk tukina u leeb sinsuuk ni.

Kpaanii ki jiin bonchonchonsin po

20N bija, tumin linba ki a baa beta na, ki daa tammit linba ki a naa wanna na. 21Ii dia bi mɔbona maŋ yoo kur, ki ŋaan ki lii be a par ni. 22A naa nan a baa wannu maŋ saa gar a tɔɔnn, fi-i somm yoo nba, ki guua nyiɔk, ki bia teena kpaanii yonnu ni. 23Bi tumiiu maŋ tee yentu nba nyiirie; ki bi ŋmakitu na saa fit wanna faa sii be biaŋinba. 24Li saa fit ber pooyoona a boor ni, ki bia nyinna jaleeb poob nba piak bandakmaan na ni. 25A daa te ki a niɔŋ kɔɔ bi fant na ni, ki daa te ki bi nanyuk-ningorsin na tee baruk ki tura ni. 26Jɔɔ saa fit jii jantonn ki tan turɔ jeet waaminna, ŋaan niib ŋaapoob lomu ŋarin saa boont a faare.

27A saa fit wɔb muu a parbiir paak, ŋaan ki a tiat kan di muuwa-a? 28A saa fit somm musankɔɔna paak, ŋaan ki li kan pint a taawa-a? 29Li paak, li ninbɔŋ tee nan faa saa dɔɔ nan jalɔɔ ŋaapoo nae. Wunba tun nna saa la tubdatuwa. 30Niib ki yisin nanyukɔ, li-i tee kon mɔkɔ ki u jan jeeti; 31ŋaan li-i tee ki bi soorɔ, see ki u ji pa waa jan linba na booru taar munlore, ki tur waa mɔk linba kur. 32Ŋaan jɔɔ nba tuun bonchonchonn toonn, u ki mɔk yami, u kpan biir u mɔŋe. 33Niikura nan sanbiiuk sii tee u yare, ki u fei kan mi gbenni; 34kimaan funfunn saa donn poosɔrɔ wutoor, ki u ji kii mɔk ninbatinu, u yaa wun tun jiinɔ yoo nba. 35Poosɔrɔ na kan sak ki gaar siara paatii, ki piinii bia sii kaa ki maan u wutoori.

7

1N bija, ii tian linba ki n yet na, ki daa ban tammit maa beera a fan tun linba. 2Tumin nan maa yet biaŋinba na, ki a sii mɔk manfoor. Ii dia n wannu na fanu nan faa guu a ninbina fanu biaŋinba na. 3Ii dia n tumiiu na yoo kur, ki sɔbir a par ni. 4Jiin yanfoon ki wuu tee a niipoo, ki jii bannu ki wuu tee a ninja. 5Li saa nyinna jaleeb ŋaapoob weiu, nan pooyoona nba mɔk bandakmaan na ni.

Ki jiin poochonchonn na po

6N daan gorii n ŋaatakoru ni, 7ki la naasinpaauŋ nba ki bi yan ki chee, ŋaan ki bi ni ki n la yenɔ tee jatuk. 8Ŋɔɔ daan somm ki saa sɔnjar na gungɔnt boor na nie, siaminba ki poosɔɔ nna be. U daan gaar sɔnu nba kpia nan poo na ŋaake 9daajoouk, ki sɔɔ ki li bɔnn na. 10Ki poo na tookɔ. Poo na daan lia nan jantonn nae, ki daan tee serimii. 11U daan tee poo nba mɔk pare, ki bia ki tiin fei, ki somm sɔnjara paak yoo kur, 12koo ki see lɔtii ni ki guu, yenn yoo ki u guu sɔnjara ni, ki leer yoo mun ki u be dai ni. 13U daan kakin jɔɔ nae, ki barɔ, ki got u numpo, ŋaan yet a, 14“N mann n maruŋ dinna, ki maruŋ maŋ nant be. 15Li paak ki n nyii loona, ki lin loma ki tan la-a nna. 16N jii chabŋann chinchenn nba nyii Ijipt nae, ki lat n gado paak, 17ki mii tulaarii nba ki bi yir mir, nan sinamɔnn, nan alos na li paak. 18Baat na. Ŋaan ki tin nian leeb nyiɔk na kur, ki ti para sii mei nan leeb. 19N sɔrɔ kaa ŋaak ni. U yaat saan tinsiaka. 20U jii likiri bonchiann. U saa teen bakɔi ŋanlee li powa.” 21Li paak, poo na bandakmaan na daan nyann jɔɔ na, ki u sak u mɔmant maŋ. 22Li yoo na ki jɔɔ na ji waa poo na ki saa, nan baa tuu saa nan naajak a bin kpiu, koo piarɔ nba tuu mobit ki saa sik baruk ni biaŋinba na, 23siaminba ki peenu saa ŋmuu saarɔ. U daan tee nan nɔɔŋ nba tuu yuuk ki saa kɔɔ laauŋ niŋ nae, u ki mi nan u manfoor be daŋ ni.

24Mɔtana jik, n waas, gbiintir man, ki gbat linba ki n yeen na. 25A daa te ki a niɔŋ kɔɔ li poo booru ni; a daa waa u sɔnii. 26Poo maŋ biir jab bonchiann, ki bia kpii jab bonchiann, ki sɔɔ kan fit wann bi kanni. 27Li-i tee ki a saa poo maŋ ŋaak, a tɔk kpeentiŋ sɔnue. Li ki fɔk nan kuumi.

8

Ki jiin yanfoon dontir po

1Gbiintir man. Yanfoon yi,

ki bannu donn u kunkɔr ki ti gbat.

2Yanfoon tɔɔ kunkona nba kpia nan sɔnjouk,

ki bia see sɔntaana ni.

3U be doo na tammɔi boor, ki biak li gana na,

ŋaan yi ki yeen a,

4“N barimie. N yi sɔɔ kur nba be tiŋ na paak.

5I daa tee waase-e? Tumiin saakab binbeŋ.

I tee jatite-e? Tumiin yan man.

6Gbiintir n barŋanii nba na; maa beeri linba kur tooke.

7Linba ki n yeen na tee barmɔniie; n ki loon faaki.

8Maa yeen linba kur tee barmɔniie,

li siar kaa ki tee faak koo kpinkpannii.

9Binba mɔk yanfoon na, li kur yeene ki turib;

ki binba mɔk bannu na, siar ki dɔɔkibi.

10Gant n kpaanii na, ŋaan nyik salimpeena;

gant bannu, ŋaan nyik salimmɔna.

11“Mine tee yanfoon.

N ŋan ki gar tanbinyinyira nba daauk paar nawa;

siar kaa ki a saa fit jii ki bikin nanimi.

12Mine tee yanfoon, ki mɔk ninyentir nan bannu

nan dudukit nba fit gani linba ŋan.

13Fi-i baakit Yennu, li tee fii nan toonbiite.

N ki loon karinbaanii nan dont-n-mɔŋ nan toonbiit sɔnii,

nan faak mɔbona.

14Mine lorin lora ki bia tuun lora maŋ.

N mɔk bannu, ki bia mɔk paŋ.

15Mine sommit kpanbara ki bi dia doi,

ki te doi diateeb sent sennii nba ŋan.

16Doo diateeb nan toontunna saakab

nan nijaana kur nba be tiŋ na ni dia doi nan n sommire.

17N loon binba loonin nae; wunba lomin see ki u lan.

18N dia mɔkint nan baakir nan nyɔɔt nan nyannu a man turi.

19Faa saa gaar linba n boor na ŋan ki gar salimmɔna

nan salimpeenawa.

20N somm popeensin sɔnu na nie, ki waa barmɔnii sɔnu na,

21ki teen binba loonin na mɔkint ki gbeent bi ŋei nan gor.

22“Yennu din sint ki nan mine;

u toonn pinpiik tee mine yaayoo niwa.

23Min yanfoome ki Yennu din nan sinsinn

ki sɔɔ siar daa kaa, ki tan fit nan durinya na.

24Bi din marin ki sɔɔ ki mɔkgbeŋa daa kaa.

Li yoo na ki nyuntona bia daa kaa.

25Bi din marimewa ki tan fit nan jɔjaana nan kunkona.

26Yennu din tan naan tinii

nan tanbiinii nba be durinya na ni ki sɔɔ min be-e.

27N din be yoo nba ki u jɔnn sanpaak na,

nan yoo nba ki u te ki yiar dɔɔr sanpaak

nan mɔkgbeŋir sinsuuk ni na,

28nan yoo nba ki u tabin sanpagbouŋ sanpaapo na,

nan yoo nba ki u loot mɔkgbeŋir tona na,

29nan yoo nba ki u yet nyun nba be mɔkgbeŋir ni na

a lii mi ki lin do gar waa wann biaŋinba na.

N din be yoo nba ki u bir tingbouŋ na fiakir.

30N din be u boor ni ki tee u ŋmakit-tɔɔ,

ki tee u daar kur kpinkpammuk,

ki n mɔk parpeenn nan maa be u boor na,

31ki mɔk parpeenn nan durinya,

ki n par bia mei nan nisaarik benu.

32“Mɔtana, nipaauŋ, gbiintir man.

Tumiin maa yeeni linba na, ki i sii mɔk parpeenn.

33Gbiintir linba ki n wanti na.

Ii sub man, ki daa nyikitir.

34Wunba gbiin n maan ki be n ŋaayaŋir gann boor

ki guu yoo kur, u sii mɔk parpeenne.

35Daanɔ nba lan, u la manfoore na,

ki Yennu sii mɔk parmaasir nanɔ.

36Daanɔ nba ki lan, u tur u mɔŋe daŋ,

wunba ki loonin, li yɔɔ loon kuume.”

9

Ki jiin yanfoon nan jatii po

1Yanfoon maa u ŋaak ki teen toota ŋanlore. 2U kpii bonkobuko, ki teen jaamm siir, ki ŋmat dabooru booru, ki tɔɔn jeet nan daan na kur teebul paak, 3ŋaan ji tun u toontunna nba tee bonpoi na, a bin nyi ki saan doo sinsuuk ni ki yiin niib a, 4“Yimm nba ki mi siar na, ii baat na man,” ki bia yet jatit na a, 5“Baat man ki tan di n jeet na, ki bia nyu tilɔɔna daan nba ki n poŋ ŋmata na. 6Nyikin niib nba ki mi siar na weiu, ki la manfoor. Ii tɔk yanfoon sɔnu.”

7Fi-i ŋmakit niib nba tee dont-n-mɔŋ damm, bi sii sukiiae. Fi-i kpaan toonbiit damm, a saa la daŋe. 8A daa ban ŋmakitir dont-n-mɔŋ daanɔ, u sii nama li paake. Ŋaan li-i tee ki a ŋmakit yandaanɔ, u saa tura baakire. 9Linba kur ki a wann yandaanɔ, li tuu ŋamm pukinɔ subiniie. Linba kur ki a wann popeenn daanɔ, li tuu ŋamm pukinɔ bannue.

10Ki tin Yennu jaŋmaanii, ŋanne tee yanfoon pinpiik. Li-i tee ki a mi Kasii Daanɔ na, a mɔk bannu. 11Yanfoon saa ŋamm pukina bina a manfoor ni. 12Li-i tee ki a mɔk yanfoon, fine saa di li nyɔɔt, a mun bia kii yêt yanfoon, fine saa di li biak.

13Liisin tee nan poo bartooruk nba ki mi siar, ki bia ki tiin fei nae. 14Poo maŋ kaar u ŋaak tammɔb nie, koo doo na sinsuuk ni, 15ŋaan ji yi niib nba gaar na, binba gbaa nan bi toona na a, 16“Baat man, yimm nba ki mi siar na,” ki yeen jatit na a, 17“Nyunjankame man, ki jejankat nyakii.” 18Binba ki u nyannib na ki mi nan niib nba saa u ŋaak ni na tuu kpoe, ki binba ŋarin poŋ kɔɔwa na ji be kpeentiŋe.

10

Ki jiin Solomonn barjokit po

1Linba nae tee Solomonn barjokit:

Waas nba mɔk yan te bi baanba para mei bi paake, ki bonjata na teen bi naanba parbiir.

2Mɔkint nba ki a tɔkin faak sɔnu ki lon na kan tura nyɔɔti, ŋaan popeensin binbeŋe saa tura manfoor.

3Yennu kan ŋaan ki kom n soor binba tee niŋamm na, ŋaan u saa te ki binba tee toonbiit damm na n kɔŋ baa loon linba.

4Fi-i tiin gbannyakir, namue saa soora, ŋaan toontumue saa te ki a mɔkit.

5Nirɔ nba mɔk yan tuu jaan jeet li-i beer yoo nbae; li tee feie nan fii gɔɔnt jejaan-yoo.

6Niŋamme sii laat piisin. Toonbiit daanɔ mɔbona baat nan kpikpiruko.

7Bi saa tiar toonŋana damm po, ki li tee piisime, ŋaan li kan yukir ki bi saa tamm toonbiit damm na po.

8Niib nba mɔk yame gaan kpaanii, ki niib nba piak jatii saa la biiru.

9Niŋamm nae mɔk tinnu nan bunbɔrboor, ŋaan fai damm na faak saa nyi paanu.

10Daanɔ nba ki nyint barmɔnii baat nan daamiie, ŋaan wunba piak barmɔnii yeenin ni baat nan parmaasire.

11Niŋanɔ mɔbona tee manfoor bunbunne, ŋaan ki toonbiit daanɔ mɔbona baat nan kpikpiruk.

12Naŋ baat nan daamiie, ŋaan ki lomm dɔkint biit kur.

13Subin damm piak yanbariie, ŋaan ki jatit ŋarin jaŋ nan tubdatu.

14Yandaanɔ yɔɔ kpaan yanfoon nba kur ki u saa fit lae, ŋaan jatit-i piak yoo nba, daamii ki fɔk nan baaru.

15Gor guu mɔkitɔɔe, ki namu biir nandaanɔ.

16Toonŋana paauk tee manfoore, ŋaan ki toonbiit ŋarin baat nan kuun.

17Niib nba gaan kpaanii na sii mɔk manfoor, ŋaan binba ki saak nan bi biira na be daŋ ni.

18Wunba kur bɔrii naŋ tee faak daanɔe, ki wunba kur mɔɔntir sanjaauŋ tee jatuk.

19Fi-i piak bonchiann, a saa tun yanbɔmma. Li-i tee ki a mɔk yan, a sii ŋmine.

20Niŋanɔ mɔbona tee nan salimpeena nae, ŋaan tondaanɔ dudukit ki mɔk nyɔɔt.

21Niŋanɔ mɔbona saa tur niib bonchiann nyɔɔt, ŋaan a mɔŋ liinsin saa fit kpia.

22Yennu piisime te ki a mɔkitir, ŋaan a mɔŋ toontunchiɔŋ kan fit te ki a mɔkiti.

23Li tee jatiie nan fii mɔk kpinkpammuk, fi-i tun kpet. Subindamm para mei yanfoon toonn paake.

24Yentinna laat baa loon linbae, ŋaan ki toonbiit damm na ŋarin laat baa mantik tiin linba.

25Wonpaaruku baar, li tuu jii yanbɔndamm nae ki yaat namm, ŋaan niŋamm na ŋarin laat tinnue yoo kur.

26A daa ban te ki gbannyakdaanɔ tuun siar ki teenani, u sii tee nan damiituk nae a nyana paak, koo nan munyuuk na a ninbina ni.

27Sakin Yennu mɔb, ki a sii mɔk manfofoouk. Yanbɔndamm na tuu kpoe, ki bi yoo daa ki baari.

28Niŋamm dindann teemm kpinkpammuko, ŋaan nibiit ŋarin ki laat siari.

29Yennu guu binba tee niŋamm nae, ŋaan biir binba tuun bonkpeta na.

30Niŋamm na sii mɔk linba guube yoo kur, ŋaan toonbiit damm na ŋarin kan biar tiŋ na ni.

31Niŋamme piak yanfomaan, ŋaan jerinn nba piak bonbiir saa muuwa.

32Niŋamm mi bonŋann paku, ŋaan toonbiit damm na ŋarin piak linba teen daŋe yoo kur.

11

1Yennu ki loon niib nba dia faak bikina. U mɔk parpeenn nan barmɔnii bikinae.

2Niib nba tee karinbaandamm na saa di feie yiama; sikin-n-mɔŋ baat nan yanfoome.

3Li-i tee ki a ŋan, barmɔniie ŋmakitira; niib nba ki piak barmɔnii, bi mɔŋ faake tuu tan biirib.

4Mɔkint kan tura sommir a kuun daari, ŋaan a binbenŋaŋe saa tinna.

5Binbenŋansime saa tur niŋanɔ manfoor nba tee dafur, ŋaan toonbiit damme tuu baar nan bi mɔŋ baak.

6Binbenŋansin tint binba tee barmɔnpakira, ŋaan binba ki piak barmɔnii na, bi mɔŋ ninfɔkime tuu soorib nan baruk na.

7Toonbiit damm-i kpo, bi dindann tuu kpo namme. A dudukit-i gaa mɔkint paak, li tee yanne.

8Yennu tuu nyinn niŋamm daamii nie, ŋaan ki lin baa nibiit na paak.

9Niib nba ki tee yentinna, bi pinpakit saa fit biira, ŋaan niŋamm yanfoome saa tinna.

10Niŋamm-i mɔkitir, bi doo tuu mɔk parpeenne, ŋaan nibiiuk-u kpo, niib tuu mɔk kpinkpammuko.

11Niŋamm-i teen piisin doo paak, doo maŋ tuu teen digbanjaanne, ŋaan nibiit mɔbona saa fit te ki doo n baa.

12Li tee jatiie nan fii piak kii biir leeb. Li-i tee ki a mɔk dudukit, a sii ŋmine.

13A kan fit teen sanjaanjannɔ yada nan mabɔrkaa, ŋaan a sii fit mɔk parbifaant nan daanɔ nba tee barmɔnpakirɔ.

14Digbann nba ki mɔk tɔɔndamm nba ŋan, li saa baae. Kpaanteeb bonchiann tee nyannue.

15Fi-i sak a a saa pa saamɔ pann, a tan saa bui kɔɔ ŋaan. Fi-i kii kɔɔn a nuu leŋe ŋan.

16Poo nba mɔk ninbatinue laat baakir, ŋaan poo nba ki mɔk binbenŋaŋ tuu di feie.

Nirɔ nba tee gbannyakdaanɔ kan ban la likirii, ŋaan wunba yiab u mɔŋ paak mɔkitire.

17Fi-i tee burchimɔ, a tee a mɔŋ ŋante. Fi-i tee tondaanɔ, a teen a mɔŋe daŋ.

18Nitont ki laat siara nyɔɔt, ŋaan li-i tee ki a tuun linba ŋan, see ki a tan gaar li paauk.

19Daanɔ nba dukii a wun tun linba ŋan sii mɔk manfoor, ŋaan daanɔ nba ki u nunii mɔn nan toonbiit tumu saa kpowa.

20Yennu ki loon niib nba mɔk toonbiit dudukit na, ŋaan u loon binba tuun toonŋanae.

21I mi nan nibiit na saa la tubdatuwa, ŋaan ki niŋamm na n nyi li ni.

22Poo-i fan ŋaan ki mɔk dudukŋant, u tee nan baa tuu jii salinbaŋ ki tuun doorik miar ni nae.

23Linba ki niŋamm loon yoo kur na, li joontu tee ŋante. Nibiit na-i la linba ki bi loon yoo nba, sɔɔ kur wutoor tuu doe.

24Nisiab dia bi likirii ki piine, ŋaan mɔkitir saa; ki leeb mun wuun ŋaan bia be namu.

25Ŋaant ki a nuu-ii yaa, ki a saa do nyɔɔt. Sommit leeb, ki a saa la sommir.

26Niib piak ki sarikit daanɔ nba bɔrii jeet, ki guu li daauk n doe, ŋaan piak dont daanɔ nba nyint kɔi.

27A dudukit-i ŋan, bi sii chɔrimae, ŋaan fi-i loon daamii, a saa la ŋanne.

28Binba ki bi dudukit gaa bi gor paak na saa siir nan piar tituut nae, ŋaan ki niŋamm na mɔk nyɔɔt nan siɔk tituut na.

29Binba baat nan daamii bi ŋaateeb paak tan kii mɔk siari.

Niib nba tee jatit na sii tun tee daabae yandamm boor.

30Binbenŋansin teen manfoore, ŋaan ki kpikpiruk yaatir nann.

31Binba tee niŋamm na saa la linba ŋan namme tingbouŋ na ni, li paak, i mi nan binba tee tondamm nan yanbɔndamm na tan saa la tubdatuwa.

12

1Binba loon bannu na-i tun kpetir, ki a ŋmakitib, bi tuu gaare. Li tee jatiie nan fan yêt ŋmakitu.

2Yennu par peen niŋamm paake, ŋaan biir damm nba lorin bonbiir na.

3Toonbiit kan tura setŋanu, ŋaan niib nba tee popeenn damme see fanu.

4Poo nba mɔk binbenŋaŋe tee u sɔrɔ parbifaant nan kpinkpammuk; ŋaan poo nba dint u sɔrɔ fei tee nan dindiik nae u sɔrɔ kpaba ni.

5Niŋamme saa dia-a fanu, ŋaan tondamm na ŋarin loon bin kpannae.

6Toonbiit damm mɔbona tee kuume, ŋaan ki yentinna mɔbona tee manfoor ki teen binba ki bi lorin bonbiir bi paak na.

7Toonbiit damm tuu tan baae ki bi naakuut kur n boont, ŋaan yentinna na ŋarin, bi naakuut yɔɔ see-e.

8Li-i tee ki a sub, bi sii piakae; li-i tee ki a tee bonliiŋ, niib sii jakinae.

9Li ŋan ki fii tee tarik kii tuun a poor paak, ki gar fan teen a mɔŋ nijaann, ŋaan be kon.

10Niŋamm tuu dia bi bonkobit fanue, ŋaan nibiit ton nan bi bonkobite.

11Kpaarɔ nba tuun toonn fanu, u mɔk jeet ki di, ŋaan li tee jatiie nan fan biir yoo kii tuun toon-yana.

12Linba ki nibiit loon bin tun tee toonbiite, ŋaan niŋamm na see fanue.

13Nibiit mɔbona tuu soorib nan baruk nae, ŋaan niŋamm na nyint bi mɔŋ daamii ni.

14A paauk saa nyi a toona nan a pinpakit nie; a saa la linba ŋan nana.

15Jatit dukii a bi mɔk mɔniie yoo kur; ŋaan niib nba sub, bi gbiintir kpaaniie.

16Jatuk wutoor-i doo yoo nba, u tuu te bin banne yiama, ŋaan subindamm tuu gaar sukite ki ŋmin.

17Li-i tee ki a pak barmɔnii, mamɔmm tuu baare, ŋaan li-i tee ki a faar faak, mamɔmm ki nyi paanu.

18Mɔbona nba kaa nyɔɔt saa ŋmaar ki teena daŋ nan jukbanjiak nae, ŋaan yanfoon mɔbona saa fit teb.

19Faak ki wei, ŋaan barmɔnii ŋarin yɔɔ be-e.

20Binba lorin bonbiir, ŋamme tuu tan kɔɔ leŋ, ŋaan binba tuun toonŋana mɔk parpeenne.

21Bonbisiar kan teen niŋammi, ŋaan nibiit na ŋarin ki mɔk siar ki ji pukin daamii po.

22Yennu ki loon faak damme, ŋaan ki u par mei binba gbeent bi mɔsona na paak.

23Niib nba sub ki want baa mi linba, ŋaan jatit ŋarin tuu mɔɔnt bi jatiie.

24Fi-i loon toontumu, a sii mɔk yiikooe, ŋaan gbannyakir ŋarin saa teena daabire.

25Daamii saa fit fat a parmaasir, ŋaan ninbatinu mɔbona saa tura parpeenne.

26Niŋanɔe tee u yɔɔk ŋmakit-tɔɔ, ŋaan sɔnu nba ki nibiit tɔk na, bi tuu tan bote.

27Fi-i tee gbannyakdaanɔ, a kan ban la linba ki a looni, ŋaan fi-i loon toonn, a saa la gor.

28Popeenn binbeŋe tee manfoor sɔnu; ki toonbiit tumu tee kuun sɔnu.

13

1Bik nba mɔk yan tuu gbiint u baa kpaaniie, ŋaan karinbaandaanɔ ŋarin ki saak nan u tun kpet.

2Niŋamm saa la nyɔɔt baa piak linba paak, ŋaan fai damm ŋarin loon toonbiit tumue.

3Soot a mɔŋ nan faa piak linba ki lin gɔɔr a manfoor. Wunba piak yana yana biir u mɔŋe.

4Gbannyakdaanɔ-i lekii loon bonsiar biaŋinba, ŋaan u kan ban la li bont. Wunba loon toonne saa la linba kur ki u loon.

5Niŋamm ki loon faak, ŋaan nibiit mɔbona baat nan parbiir nan feie.

6Popeensime saa gɔɔr binba ki tuun biit na, ŋaan toonbiite baat nan yanbɔndamm baak.

7Nisiab kpann nan bi tee mɔkitae, ŋaan ki mɔk siari; siab tee nan bi ki mɔk na ŋaan mɔk mɔkint bonchiann.

8Mɔkitɔɔ tuu jii u likiriie ki tinn u manfoor, ŋaan sɔɔ ki daamii nandaanɔ.

9Popeenn damm tee nan yentu nae ki nyiirii, ki toonbiit damm tee nan fitir nba tuu kpeent na.

10Karinbaanii baat nan daamiie; fi-i mɔk yan, li ŋan ki a boi kpaanii po.

11Faa saa mɔkit dafur biaŋinba, nnae ki a tan saa kɔŋir. Li ŋan fan tun ki la faraewa ki fit mɔkit, ki a mɔkint na sii pukii.

12A dindann-i biir, a par tuu biire, ŋaan faa loon linba-i tun, a tuu mɔk parpeenne.

13Li-i tee ki a yêt kpaanŋanii, a saa la daamiie; sakin kpaanii ki lin tinna.

14Yandamm wannu tee manfoor bunbunne, ki saa somm ki tinn a manfoor yoo nba ki a be ninbɔŋ ni.

15Bannteebe laat baakir, ŋaan binba ki bi kan fit teenib yada na ŋarin tɔk biiru sɔnue.

16Yandamm tuu dukinewa ki tun, ŋaan binba tee jatit na ŋarin mɔɔntir bi jatiie.

17Toomii nba ki ŋan baat nan daamiie, ŋaan binba ki a saa teemm yada na baat nan parmaasir.

18Daanɔ nba ki loon tumiiu sii be namu nan fei nie, ŋaan wunba gbiintir ŋmakita laat baakire.

19Fi-i loon linba ki tan lar, li tuu man bonchiann. Niib nba ki mɔk yame ki loon bin nyik toonbiit tumu.

20Ii tɔkii nan yandamm, ki a saa la yan. Li-i tee ki a soor jatit yɔɔsi, a saa la daŋe.

21Toonbiit damm laat daamiie baa be siaminba kur, ŋaan niŋamm na saa la nyɔɔt nba tee bonŋana.

22Niŋamm tent faare ki guunt bi yaaboona, ŋaan yanbɔndamm mɔkint saa saan popeenn damm boore.

23Tiŋ nba ki bi ki koo na, jeet bo saa nan leŋ bonchiann ki tur nandamm, ŋaan ki nitont na gɔɔrir ki li dɔɔ.

24Fi-i kii daar a bik tuba yoo nba ki u biir na, a ki loonɔi na, ŋaan wunba loon u bik tuu ŋmakitirɔe.

25Popeenn damm mɔke ki di yoo kur, ŋaan toonbiit damm ŋarin be kome yoo kur.

14

1Poob nba mɔk yame maa ŋei, ŋaan poojata ŋarin bet ŋeie.

2Ii tee niŋanɔ ki lin wann faa baakit Yennu biaŋinba, ŋaan a binbeŋ-i bi, li saa wann faa ki baakit Yennu biaŋinbae.

3Jatuk karinbaaniie te ki u piak bonchiann, ŋaan yandaanɔ mɔbonae guu-u.

4Fi-i kii mɔk naakookii, a bɔɔr sii be yanne, ŋaan fi-i mɔk naakookii li saa gbee nan jeete.

5Barmɔnii siara daanɔ ki fa faaki, ŋaan faak siara daanɔ ŋarin ki piak mɔnii.

6Binba tee dont-n-mɔŋ damm kan mi bann siari, ŋaan niib nba tee yandamme bant yian.

7Bɔkitir a mɔŋ nan niib nba tee jatit na, kimaan bi ki mɔk siar ki saa wanna.

8Bee ki subindaanɔ mɔk yanfoomi? Kimaan u mi linba ŋan nan tumu. Bee ki nirɔ nba tee bonliiŋ mɔk liinsimi? Kimaan u dukii nan u mi bont kure, ŋaan ki ki mi-i.

9Niib nba tee jatit na-i tun bonbiir, ŋaan li ki daamiib; niŋamm ŋarin tuu boi nyikinchab poe.

10A kpinkpammuk tee a mɔŋ yare, ki a parbiir tee a mɔŋ yar; sɔɔ kaa ki a saa chent nanɔ.

11Bi saa yeer toonbiit daanɔ ŋaake ki gbenn, ŋaan niŋanɔ ŋaak n biar see.

12Sɔnjouk nba ki a dukii a li ŋan na, ŋaan li ki kɔɔ li saa kuun ŋaake.

13Laat tuu dɔkin parbiire waan, ŋaan parpeenn-i yaat yoo nba, parbiir bee yoo kur.

14Nibiit na saa la linba jaŋ namme; niŋamm saa la bi toona paauk.

15Jatuk tee bont kur yadae, ŋaan yandamm ŋarin gorii bi taabanae.

16Niib nba mɔk yan tuu soor bi mɔŋe ki nyi daamii ni, ŋaan binba tee niliinii na ŋarin tuu gbar bi mɔŋ dianue, ki tuun yana yana.

17Niib nba tee wutobiit damm na tuun jatiie; ŋaan niib nba mɔk yan tuu ŋmin soon nnae.

18Binba ki mi siar na tuu la linba jaŋ namme bi jatii paak, ŋaan yandamm ŋarin tuu la nyɔɔt nba tee bannue.

19Nibiit na tan saa gbaan niŋamm na tɔɔnn, ki sikin bi mɔŋ ŋaan miarib a bin timm ninbaauk.

20Sɔɔ ki loon nandaanɔ, nan u nikpiimma gbaa ŋaan bi ki loonɔ, ŋaan mɔkita na ŋarin mɔk yɔɔsnbae bonchiann.

21Li-i tee ki a loon fii mɔk parpeenn, fii sommit binba tee nandamm na; li tee yanbɔmme li-i tee ki a sian sɔɔ.

22Li-i tee ki a tuun linba ŋan, a sii mɔk lomm nan baakir a leeb boor, ŋaan fi-i tuun bonbiir, li tee kpetire.

23Fi-i tuun toonn, a sii laat a daar diisire, ŋaan fi-i kar ki faa labaar, a sii tee nandaanɔe.

24Yandamme do yanfoon nyɔɔt, ŋaan jatit na ŋarin, bi jat toonae want baa tee binba.

25Siara daanɔ-i pak barmɔnii, u tuu tinn manfoae; ŋaan wuu faar faak, u tukint niibe.

26Ki tin Yennu jaŋmaanii, ŋanne saa tur fin nan a ŋaateeb parmaasir nan yamani binbeŋ.

27A loon ki a nyi kuun ni-i? A tin Yennu jaŋmaanii, ŋanne tee manfoor bunbunn.

28Bat niib nba yab biaŋinbae want u naan paŋ nba tee; bi-i kaa, u kii tee sɔɔ.

29Fi-i be soon nna, fine mɔk yan, ŋaan a wutoor-i do yian yian, li want a jatii nba tee-e.

30Pardɔɔnn teen gbanant laafiae, ŋaan funfunn ŋarin tee nan dindiik nae.

31Li-i tee ki a mukis nandamm, a sukii Yennu nba namm nae; ŋaan fi-i tiin nandamm ninbaauk, li wann nan a baakit Yennu-e na.

32Tondamm toonbiite tuu baar nan bi mɔŋ baak, ŋaan niŋamm na ŋarin tuu la fatue, kimaan bi ŋamm paak.

33Subindamm dudukit kur mɔk yanfoome, ŋaan jatit na ki mi siar ki jiin yanfoon po.

34Popeensime te ki doo kpaatir; ŋaan yanbɔmm ŋarin dint doo feie.

35Toontunna saakab nba tuun fanu na, ŋamme ki kpanbara para mei bi paak, ŋaan daar binba ki tuun bi toona fanu na tuba.

15

1Soon nna gatu maakit wutoore, ŋaan ki kunkɔchiɔk dont wutoor.

2Yandaanɔ-i pak yoo nba, bannu tuu chat nakine, ŋaan jatuk ŋarin tuu fu fuute.

3Yennu laat linba tuun lokir kur po, u gorii linba ki ti tuun kur, laa ŋan koo laa bi.

4Parmaasir mɔbonae teen manfoor, ŋaan tonu mɔbona ŋarin teen a seek daŋe.

5Li tee jatiie nan fan yêt linba ki a baa wanna na, li ŋan ki a gaar a baa ŋmakita.

6Popeenn damm mɔkint yɔɔ be-e, ŋaan toonbiit damm na ŋarin kɔŋit bi mɔkinte, daamii-i baar yoo nba.

7Yandamme baat nan bannu, ŋaan jatit ŋarin ki baat nan siar.

8Yennu tuu mɔk parpeenne, niŋamm-i meiɔ yoo nba, ŋaan ki loon toonbiit damm maruŋ nba ki bi teenɔ na.

9Yennu ki loon toonbiit damm sɔnu nba ki bi tɔk na, ŋaan loon binba tuun linba took na.

10Fi-i yêt Yennu sɔnu na tɔkinu, u saa dat a tubir bonchiann. Fi-i yêt ŋmakitu, a saa kpoe.

11Kpeentiŋ gbaa, ŋaan siar ki dɔɔk Yennu nan wun bann linba be leŋi, ki niib ji saa teen nlee ki bɔrɔ bi dudukiti?

12Dont-n-mɔŋ damm ki ban loon ŋmakitu; bi kan mi boi binba tee yandamm na ki bin turib kpaanii.

13Niib-ii mɔk parpeenn, bi tuu laa mɔmiime, ŋaan yoo nba ki bi mɔk parbiir ki bi ji gorii ninbiik.

14Yandamme loon tumiiu; ŋaan bonliinii na ŋarin, bi numm gboo jatii nba ki bi mɔk nae.

15Nandaanɔ binbeŋ tee beribuko yoo kur, ŋaan niib nba mɔk parpeenne laat manfoor manu.

16Fi-i tee yentinnɔ ŋaan tee nandaanɔe ŋan ki gar fi-i tee mɔkitɔɔ ŋaan kii be daamii ni.

17Fi-i di kpinfaat nan niib nba ki a loomm, ŋanne ŋan ki gar siaminba ki bi ŋman naajakpamma ŋaan ki naŋ be leŋ.

18Wutoa nba do yian yian baat nan mɔniɔko, ŋaan ki sukuru baat nan parmaasir.

19Li-i tee ki a tiin gbannyakir, a sii tookit bonpaarae lokir kur po, ŋaan fi-i tee niŋanɔ a kan la daamii.

20Bik nba mɔk yan teen u baa parpeenne, ŋaan bik nba tee jatuk yisin u naae.

21Niib nba tee bonliinii na mɔk parpeenne nan bi jatii toona nba ki bi tuun, ŋaan subindamm ŋarin tuun linba tooke.

22Gaat kpaanii ki lin somma, ki a nyann, ŋann-i kaa, a saa baawa.

23Fi-i pak mɔbonn nba took yoo nba jaŋ, li tuu mɔk parpeenn.

24Niib nba mɔk yan tɔk manfoor sɔnue, bi ki tɔkii kuun sɔnu.

25Yennu saa bit karinbaandamm ŋei, ŋaan guur pakɔɔk mɔkint.

26Yennu ki loon dudukbiiti, ŋaan u par mei mɔbonŋana paake.

27Fi-i tɔkin toonbiit sɔnu a fan lon mɔkint, a saa baar nan daamiie a ŋaateeb paak. A daa gaan fobit piinii ki a manfoor n fɔkit.

28Niŋamm tuu dukinewa ki fit tur gatu. Nibiit tuu tur bi gatue yiama, ŋaan li baat nan daamiie.

29Niŋamm-i mei Yennu yoo nba, u gbiine, ŋaan yêen nibiit miaru.

30Niib-i laa mɔmiin, li tuu tura parpeenne, ki labaŋann teena pardɔɔnn.

31Fi-i gbiin yoo nba ki bi ŋmakitira, fine mɔk yan.

32Fi-i yêt tumiiu, a teen a mɔŋe daŋ. Fi-i sak ŋmakitu, a saa la yan bonchiann.

33Fi-i baakit Yennu, li tee li yur po tumiiue. See ki a sikin a mɔŋ sinsinn ki lian fit la jirima.

16

1Ti saa fit lor ti lora, ŋaan Yennu-e dia mɔbonjoontik.

2A saa fit dukin nan linba kur ki a tuun na took, ŋaan Yennu-e saa bu a par ni bibikit buut.

3Boin Yennu ki wun teen piisin a lora paak, ki fan fit tun nann fanu.

4Yennu nba nan linba kur mɔk paake, ki toonbiit damm joontu tee kuume.

5Yennu ki loon binba tee karinbaandamme, u kan mi ŋaan ki bin nyi tubdatu ni.

6Ii mɔk lomm nan barmɔnpaku, ki Yennu n nyik chab a yanbɔmm. Fi-i sak Yennu mɔb, bonbisiar kan teenani.

7Fi-i pent Yennu par, u tuu te ki a datai ji tee a yɔɔsnbae.

8Fi-i mɔk barmɔnii mɔkint waaminna, li ŋan gar fi-i mɔk fobit mɔkint saama. 9A saa fit lor lora, ŋaan Yennu-e tee a ŋmakit-tɔɔ.

10Bat piak nan yiikojaanne, linba ki u piak ŋane yoo kur.

11Yennu loon barmɔnii jaŋa nan bikinae, ki bont kur daauk-i waa leer.

12Kpanbara ki saak toonbiit, kimaan barmɔndianu teen doo paŋ.

13Bat loon wun gbat linba tee barmɔniie, ki binba piak barmɔnii maŋ ki u loonib.

14Daanɔ nba mɔk yan yiabe a bat par-ii peen, li-i tee bat wutoor doo, li ki gar sɔɔ n kpo.

15Bat-i tur u sommir, li tee nan sayuŋ nba tuu baar nan saak nae, li nie ki manfoor be.

16Fi-i mɔk yanfoon nan bannu, li ŋan ki gar salimmɔna nan salimpeenawa.

17Binba tee niŋamm na somm sɔnu nba ki mɔk biite, li paak, ii gorii faa saa siaminba po ki lin tinn a manfoor.

18Dont-n-mɔŋ baat nan biirue, ki karinbaanii baat nan baak.

19Fi-i sikin a mɔŋ ŋaan be namue ŋan ki gar fi-i tee karinbaandamm na yenɔ, ki fin nan ŋamm chentir fatuk bona.

20Gbiintir linba ki bi wanta na, ki a saa la nyannu. Teent Yennu yada ki a sii mɔk parpeenn.

21Nirɔ nba tee yandaanɔ, bi bantɔ u maan paku nie. U mɔbona nba man biaŋinba, li bia daak niib nnae.

22Yanfoon tee manfoor bunbunne ki tur binba sub, ŋaan fi-i yiab a fan baar nan ninyentir tur niib nba tee jatit, a biir a yooe.

23Binba tee yandamm tuu dukinewa, ki tan pak, ki linba ki bi yet na ji tuu dat niib dudukit ki saan nann bi boore.

24Lomm mɔbona tee nan siat nae, fi-i lemm ki li man, ki bia teena laafia.

25Sɔnu nba ki a dukii a li ŋan nan tɔkinu na, ŋaan li ki gar sɔnu maŋ saa kuun ŋaake.

26Jeet niɔŋo tuu te ki toontunnɔ tuun toonn bonchiann, kimaan u loon wun la jeet nba saa jaŋɔe.

27Toonbiit damme loon sɔnii a bin biir leeb, bi mɔbona tee nan muyeruk nae.

28Nitonte lin nan sanjaauŋ, ki baat nan daamii ki biir yɔɔs.

29Tondamme kpann bi yɔɔsnba ki kɔɔntib ninbɔŋ ni.

30Niib nba laa mɔmiin ki nyiitir nyana a paak, ki dia serimii ki tee nyina na, a gotib fanu, bi lor bonbisiara.

31Manfofoouko tee popeendaanɔ nyɔɔt; ki yukpapeenii tee baakir fokirik.

32Fi-i mɔk sukurue ŋan ki gar fi-i mɔk yiikoo. Fi-i fit dia a mɔŋ, li ŋan gar fan dia doo.

33Niib tuu tɔ naatɔɔte a bin bann Yennu nba loon biaŋinba, ŋaan Yennu mɔŋe tuu tur li gatu.

17

1Fi-i dii jekoont nan parmaasire sɔ ki gar bin teen jaamm ki tura ŋaak nba gbee nan daamii na ni.

2Daabir nba mɔk yan tan sii mɔk yiikoo ki gar u chanbaa bijayoonn, ki saa chent faar nanɔ.

3Bi tuu jii muue ki bikin salimmɔna nan salimpeena, ŋaan nisaarik par ŋarin, Yennu-e bikii.

4Binba tee toonbiit damm gbiin toonbiit mɔbonae, ki binba mun tee faak damm gbiin faak maan.

5Fi-i laa nandamm, a sukii Yennu nba namm nae. A saa la tubdatu, li-i tee ki sɔɔ kɔɔ ninbɔŋ ni ki a mɔk kpinkpammuk li paak.

6Nikpera mɔk parbifaant bi yaaboona paak, nan waas nba mɔk parbifaant bi baanba paak biaŋinba nae.

7Niib nba tee jirima damm ki fa faaki, ki binba tee jatit na ki mɔk barmɔnsia ki piakii.

8Nisiab dukii a fobit piinii tuun nan nyɔku nae, ki teen yada nan li saa fit tun linba kur be.

9Fi-i loon niib-ii niana, bi-i tuu kii biira, fan nyik chabib. Fi-i tian bi biit, li saa biir yɔɔse.

10Fi-i yakii nan yandaanɔ yomkɔɔ, ŋaan li tuu turɔ kpaanii ki gar faa saa boo jatuk taapauŋ kobik.

11Kuun saa baar nan tondaanɔ nae, toonbiit damm nba yɔɔ baat nan daamii na paak.

12Fi-i chet naamuuk nba ki bi soor u waase sɔ nan fan chet jatuk ki u tuun jat toonn.

13Fi-i dia biit ki pa ŋant paak, bonbiir sii yɔɔ be a ŋaak nie.

14Mɔniɔk pinpiik tee nan mɔkir nba tuu piin patu nae; gɔɔt, a daa te ki li saa fɔkitiri.

15Ki pak biir wunba ki tun biit, koo ki nyikin toonbiit damm yann, li kur ki ŋan Yennu boori.

16Fi-i kɔɔn jatuk sakur, li kan sommɔ, kimaan u ki mɔk yanfoomi.

17Yɔɔs want bi lomme yoo kur; ki nikpiimm mun baat nan sommir, ninmɔnn yoo.

18Yankaarin daanɔe saa sat mɔb nan u saa sak gaar sɔɔ pann ki pa.

19Wunba loon toonbiit tumu, u loon wahalae. Fi-i piak ki dont a mɔŋ, a loon wahalae ki teen a mɔŋ.

20Wunba dukii biit, ki bia piak mɔbonbiit kan la bonŋansiari, see biiru kuukɔɔ.

21Waas nba ki mɔk yan na, bi baanba ki laat siari, see parbiir nan yanyêtuk kuukɔɔ.

22Fi-i mɔk parpeenn, li teena laafiae. Fi-i mɔk parbiir yoo kur, li jiŋit a manfoore.

23Faak barbuura tuu bɔr gaar fobit piiniie, ki ji gbar barmɔnpaku.

24Subindaanɔ dudukit tee wun tun yanfoon toonne, ŋaan jatuk ŋarin tuu ŋaŋe.

25Waas nba ki mɔk yan baat nan parbiir nan dindankɔŋire ki teen bi baanba nan bi naanba.

26Li ki ŋan fan jiar wunba ki tun biit pann a wun pa; ki niŋanɔ-i la tubdatu, barmɔnii ji tuu bote.

27Binba sub na ki piak yoo kuri. Niib nba be soon nna, ŋamme mɔk barmɔnii ninyentir. 28Li-i tee ki jatuk ŋmin ki tee soon nna, niib kan bann nan u ki mɔk yami.

18

1Niib nba ki tɔkii nan leeb na, bi baka kpan be bi mɔŋ kuukɔɔ poe, bi ki saak linba ki bi leeb yaa li ŋan na.

2Jatuk baka kaa waa bann bont paak koo waa ki bann; waa kpan loon linba tee wun wann waa mi biaŋinbae.

3Yanbɔmm nan fei lakin tɔke. Fi-i kɔŋ jirima, a tuu gaar sukite li paak.

4Nisaarik mɔbona saa fit kii tee sɔnu nba ki a saa tɔkin ki la yanfoon; li sumii nan mɔkgbeŋir nae, ki yeen nan kpenu nba puub na.

5Li ki ŋan ki a pak somm biirtɔɔ, ŋaan te ki wunba ki tun biit na n kɔŋ u mɔnii.

6Jatuk-u piin mɔniɔk yoo nba u loon bin booue.

7Jatuk-u piak, u biir u mɔŋe; u mɔbona na tuu tan soorɔ nan baruk nae.

8Sanjaauŋ man bonchiann, ki ti loon li paku.

9Gbannyakdaanɔ nan wunba tee toonbiiuk daanɔ, bi kur biit tee yommo.

10Yennu tee nan difoouk nba mɔk paŋ nae, ki tee siaminba ki popeenn damm saa kɔɔ la tinnu. 11Mɔkita dukii nan bi mɔkint na guube, nan baa tuu maa joonfoouk ki lint doo, li li guur biaŋinba na.

12Fi-i kii mɔk sikin-n-mɔŋ, a kan lan baakiri, karinbaandamm na tɔk biiru sɔnue.

13Gbiintir sinsinna, ki fit tur gatu. Fi-i kii tun nna, a tee jatuk nba dint niib feie.

14Fi-i yiar yoo nba ki mɔk parcheenn, li saa tura paŋe, ŋaan fi-i kɔŋir, a dindann tuu yaate.

15Subindamm nunii mɔne, ki bi teen siir yoo kur nan bin tumii.

16A loon fan la nijaansɔɔ-ɔ? Jiin piinii ki saa turɔ, ki lau yian.

17Wunba sint pak barbuboor, li tuu naan ŋɔɔe mɔk mɔnii, see ŋɔɔ nan wunba mɔk barii na tan piin ki boi leeb buboita.

18Li-i tee yiikoo damm banlee piak ki biir leeb barbuboor, see ki bi boi Yennu ki la li barmɔnii.

19Sommit a ninja, ki u saa guura nan baa tuu maa joonn ki loon doo biaŋinba ki lin guurir na, ŋaan li-i tee ki a kɔn nanɔ, u saa yêt a sommire.

20Faa piak linba kur, see ki a gaar li paauk. 21Linba ki a piak saa fit tinn koo ki nyinn manfoor, li paak, see ki a gaar a mɔbona paauk.

22Wunba kɔɔn poo, u la bonŋanne; li want nan Yennu ŋan ki turɔ.

23Nandaanɔ-i piak, u tuu piak nan baruŋo, ŋaan mɔkitɔɔ-i piak, u tuu piak nan nyatuko.

24Yɔyent ki yukii, ŋaan yɔyenii mun mɔk kpaiu ki gar naanɔɔka.

19

1Fi-i tee barmɔnpakirɔ ŋaan be namue ŋan ki gar fi-i tee jatuk nba fa faak.

2A nunii-i mɔn ŋaan ki bannu kaa, li ki ŋani; fi-i kɔŋ sukuru see ki a kɔɔ wahala ni.

3Nisiab liinsime tuu biirib, ŋaan ki bi ji nyiir Yennu.

4Mɔkita laat yɔɔsnba ki pukii, ŋaan nandamm nba ŋarin mɔk binba waan na gbaa, bi ki fit diabi.

5Fi-i faar faak barbuut boor, see ki a la tubdatu. A kan fit bɔri.

6Sɔɔ kur yiabe a nijaana na nunii n gboou, ki sɔɔ kur loon wuu yɔɔkit nan wunba piin piinii.

7Nandaanɔ ki mɔk nyɔɔt u ninjamm boor, li paak u kan la yɔɔsnba, wuu lekii yiab u mɔŋ paak biaŋinba, ŋaan sɔɔ ki nakiiɔ.

8Sommit a mɔŋ ki tumii linba kur ki a saa fit, kii biaki tian faa tumii linba maŋ, ki lin tura nyɔɔt.

9Wunba fa faak barbuboor saa la tubdatuwa, u kan saan yanni.

10Li ki ŋan ki jatit-ii be manu ni, li bia ki ŋan ki daaba-ii dia nijaana.

11Fi-i mɔk yan, fan soor a mɔŋ ki daa dont wutoor. Sɔɔ-ii tun biira, ŋaan ki a nyikɔ, li sii tee jiringbeŋire ki tura.

12Bat wutoor-i doo, li tee nan yanbɔr nba tuu be-e nae, ŋaan ki u parmaasir tee nan sinsinn saak nba tuu baa na.

13Waas nba tee bonliinii na, ŋamme boontir bi damm manfoa. Ki poo nba tee bartooruk mun tee nan nyun nba tuu toot kpek kpek biaŋinba na.

14Jɔɔ saa fit di u nidamm faar nba tee ŋei nan likiriiwa, ŋaan pookɔɔnt ŋarin, Yennu-e teen jɔɔ poo nba mɔk yan.

15Gbannyakdaanɔ na, a loon fii dɔɔ kii gɔɔnt, ŋaan see ki kon tan soora.

16Ii dia Yennu sennii na, ki a manfoor n fɔkit; li-i tee ki a yêt li dianu see ki a kpo.

17Fi-i tur nandaanɔ piinii, li tee nan a kpent Yennu-e bont maŋ na, ki Yennu tan saa pa tura.

18Ii kpaan a waas yoo nba ki bi daa tee bonbis na, ki bin tumii yan, ŋaan fi-i yêt, a sommitibe a bin tan biir bi mɔŋ.

19Daanɔ nba ki u wutoor do yian yian, yin nyikɔ, ki wun tan la li tubdatu; ŋaan fi-i nyinnɔ daar ni yomm, see ki a tan ŋamm ki nyinnɔ taar munlee.

20Li-i tee ki a gbiint kpaanii ki sak tumiiu, a tan sii mɔk yan dasiar.

21Niib saa fit lor baa loon biaŋinba kur, ŋaan Yennu loomme saa tun.

22Li tee feie nan fi-i tee jawudaanɔ; nandamme sɔ fai damm.

23Sakin Yennu mɔb, ki a sii mɔk manfofoouk nan ningboor nan yamani benu.

24Nisiab tiin gbannyakir nan bin jii jeet gbaa ki kɔɔn bi mɔi ni.

25Li ŋan ki karinbaandamm na n la tubdatu, ki lin tumii binba ki mi siar na yan. Fi-i mɔk yan, bi-i ŋmakita yoo nba, a saa tumiie.

26Nirɔ nba tee yukpeenn ki ki tiin fei-e tee u baa yana yana, koo ki beer u naa ki nyintɔ u ŋaak ni.

27N bija, fi-i nyik tumiiu, li kan yukir kaawa nan faa saa tamm linba ki a daan tumii ki bann na.

28Barmɔnii kaa siaminba ki siara daanɔ lor a wun pak ki biir sɔɔ. Nitont loon toonbiit tumue.

29Karinbaandaanɔ nba tee jatuk, see ki bi boou.

20

1Fi-i nyuu daan bonchiann, a tuu piak ki fu nan jatuk nae. Li tee jatiie nan fan yib daan.

2Bat wutoor-i doo, li tee nan yanbɔr nba tuu be-e nae. Fi-i donn u wutoor, a saa kɔŋ a manfoora.

3Wunba tee jatuko baat nan mɔniɔk, ŋaan fi-i loon ki fii mɔk jirima, fan nyik mɔniɔk.

4Kpaarɔ nba tiin gbannyakir ki ki koo kpaab kpafuur yoo, jejaan-yoo-i baar, u kan jaan siari.

5Nisaarik dudukit tee nan nyun nba be bunbunn nba sumii ni nae, ki daanɔ nba mɔk yanfoome bantir.

6Sɔɔ kur piak ki want waa mɔk lomm nan yada biaŋinbae, ŋaan a kii yabir, a kan la barmɔnii yada daanɔ.

7Waas nba ki bi baanba piak barmɔnii ki bia tuun linba took na, bi tee yumandamme.

8Bat-i kar barbunu paak yoo nbaewa, ki u tuu bann linba tee toonbiit.

9Sɔɔ be ki saa fit yet nan ŋɔɔ kaa dudukbiit, ki yanbɔmm kaa u ni-i?

10Yennu ki loon niib nba dia faak jaŋa nan bikina na.

11Waas gbaa ŋaan bi toonae want bi binbeŋ, li saa te ki a bann baa tee barmɔnpakira nan baa ŋan biaŋinba.

12Yennu-e turit ninbina a tii laat, ki bia turit tuba a tin gbiint.

13Fi-i dɔɔ gɔɔnt yoo kur, a sii be namue. Ŋaant ki a ninbinn n mɔnn toonn paak, ki a saa la jeet ki di.

14Wunba daa, u yeene yoo kur a bont maŋ daauk paaka, ŋaan wuu jiki seet, ki u piak dont u mɔŋ nan u dii daauk na fanu ki la dafura.

15Fi-i piak yan barii, ŋanne mɔk nyɔɔt ki gar salima koo tanbinyinyira nba daauk paar.

16Wunba teen liinsin ki sak nan u saa gaar saamɔ pann ki pa, see ki bi tan jii u mɔkint ki senn siara.

17Linba ki a tɔkin faak sɔnu ki lon na sii tee nan jemant nae, ŋaan li kan yukiri ki li sii tee nan tanbiinii na, a mɔb ni.

18Gaat kpaanŋanii ki la nyannu; a daa tookit tɔb yoo nba ki a ki lori.

19Sanjaanjannɔ kan ban bɔr barbɔrkai. Bɔkitir a mɔŋ nan niib nba piak maan bonchiann na.

20Fi-i por a baa koo a naa mɔb, a manfoor saa gbenne nan fitir nba tuu kpeen na.

21Mɔkint nba ki a lar yian yian na, li kan tura nyɔɔt fanu.

22A daa tuun biit ki jiint binba tuma biit na. Teent Yennu yada ki wun ŋamm maan maŋ.

23Yennu ki loon binba dia faak jaŋa nan bikina na.

24Yennu-e ŋamm a sɔnu nba ki a sii tɔkii; ki ŋmee ji saa fit bann u mɔŋ manfoor nba somm biaŋinba?

25Dukint fanuwa ki fit sat Yennu piinii mɔsonn, ki tan daa mɔ kɔɔŋaani.

26Kpanbar nba mɔk yame bant wunba tuun biit, ki daar u tubir, ki ninbatinu kaa.

27Yennu-e turit yan nan dudukit, ki ti kan fit kpann ti mɔŋi.

28Kpanbar nba saa dia u niib nan lomm nan barmɔnpaku ki lukitin kaa biaŋinba na, nnae ki u naan saa wei.

29Ti numm gboot nipaauŋ paŋ nba ki bi mɔk na, ki bia baakit nikpera nba mɔk yukpapeenii na.

30Yenn yoo bontonsiare tuu teent ki tin nyik toonbiit.

21

1Yennu ŋmakitir kpanbar dudukit nan waa te kpenu puub biaŋinba nae.

2A saa fit dukin nan linba kur ki a tuun na took, ŋaan ii tian nan Yennu saa bu a par ni bibikit maŋ.

3Fi-i tun linba took ki bia ŋan, ŋanne teen Yennu parpeenn ki gar fan turɔ piinii.

4Toonbiit damm karinbaanii nan bi dont-n-mɔŋe diab, linba na tee yanbɔmme.

5Lorin a lora fanu ki a tan saa la nyɔɔt bonchiann, ŋaan fi-i teen yian yian, a kan ban la ki lin jaŋa.

6Mɔkint nba ki a tɔkin faak sɔnu ki lon na, li kan yukir kaawa ki lin jii teena kuun mɔb ni, ŋaan yaat, ki a kɔŋir.

7Tondamm toonbiite tuu kpib, kimaan baa yêt bin tun linba took na paak.

8Yanbɔndamm na tɔkii sɔnŋmarimae, ŋaan binba ki mɔk biit na tuun linba tooke.

9Fi-i dɔɔ ŋaak yur21.9 Bi ŋei yura paak, bi din tuu sere. paake sɔ nan fin nan poo bartooruk n taan diiuk.

10Toonbiit damm na mɔk niɔŋ yoo kur nan biit tumu, ki ki tiin sɔɔ ninbaauk.

11Karinbaandaanɔ-i la tubdatu yoo nba, nan binba ki mɔk dudukit na gbaa, ŋaan bi tuu tumii yame. Wunba mɔk yame bant linba ki bi tumiiɔ na.

12Yennu tee popeenn daanɔe, u mi linba tuun toonbiit damm ŋei ni, ki saa boont toonbiit damm maŋ.

13Fi-i yêt fan gbiint nandaanɔ mɔnii, a mɔŋ tan sii bui ki loon sommir, ki sɔɔ kan gbati.

14Sɔɔ-i donn wutoor a paak, ŋaan ki a bɔr turɔ piinii, u wutoor maŋ saa maake.

15Barmɔnii toonn-i tun yoo nba, niŋamm na tuu mɔk parpeenne, ŋaan nibiit na ŋarin yan tuu pute.

16Wunba yêen dudukŋant, kuun see li daanɔ tammɔb ni ki guu-u.

17Fi-i be a yamani, ki nyu daan, ki di jeŋant nba ki a loon, a kan ban mɔkiti.

18Toonbiit damm nae tuu tan ŋmat di biak nba ki bi lorin niŋamm paak na.

19Fi-i be muuk nie sɔ nan fii be nan poo nba tee bartooruk ki bia mɔk bunburimii.

20Yandamm mɔkint be-e yoo kur, ki bi di bi yamani, ŋaan jatit ŋarin tuu di bi likirii kure, bi-i lar yoo nba.

21Ii mɔk lomm nan yentinu, ki a manfoor saa fɔkit, ŋanne ki a leeb saa tura baakir ki bia dia-a fanu.

22Kunkɔnkɔnnɔ nba mɔk yan saa fit lek doo nba ki paŋ damm guu na, ki nyannir, ki bit li joonpaara nba ki bi maa li paak na.

23Fi-i loon faa daa kɔɔ daamii ni, fan soor a mɔŋ nan maan nba ki a piak.

24Wantin wunba tee gorgot daanɔ, ki n wanna nan u tee karinbaandaanɔ, nan dont-n-mɔŋ daanɔ, nan ningotkangboouk daanɔ.

25Gbannyakdaanɔ nba yêen toonn na kpi u mɔŋe, 26u kpan kar dukii waa bo sii mɔk linba poe; ŋaan popeenn damm ŋarin nii yaae, ki piin piinii nan burchint.

27Yennu ki loon toonbiit damm maruŋ nba ki bi teenɔ nae, mantik yoo nba ki bi baar nann nan dudukbiit.

28Sɔɔ ki tee faak daanɔ siara yada, ŋaan wunba piak barmɔnii, bi gbiin u maame.

29Popeenn damm na ŋarin mi bi mɔŋ po, ŋaan toonbiit damm nae tuu kpann niib nan bi ŋan.

30Nisaarik yanfoon nan bannu nan ninyentir kur, ŋaan li kan fit sommɔ, li-i tee ki Yennu ki taa u po.

31A saa fit lon taanii ki teen siir a fan took tɔb, ŋaan Yennu-e teen nyannu.

22

1Bi-i senn sanŋann nan mɔkint ki yaa a gann, fan gann sanŋann.

2Mɔkitɔɔ nan nandaanɔ kur, ŋaan Yennu-e namm.

3Subindamme tuu dɔŋ bann nan daamii baat ki bin gɔɔrir, ŋaan wunba ki dukii ŋarin tuu kpan somme ki saa kɔɔ leŋ, ki tan bui kɔɔŋaan li poor po.

4Sakin Yennu mɔb, ki sikin a mɔŋ, ki a saa la mɔkint nan baakir nan manfofoouk.

5Fi-i loon a manfoor, fan lɔkit barit nba so biit damm na.

6Want waas baa sii be biaŋinba, ki bi-i kpaat ŋaan bi kan tammir.

7Nandamm tee mɔkita daabae. Fi-i kpent likirii, a teen wunba kpenta na daabire na.

8Fi-i bur biit, ninbɔŋe saa pia, ki faa tuu dint a leeb biak nba na saa gbenn.

9Ŋaant ki a nuu-ii yaa, kii piin nandamm jeet, ki a saa la piisin li paak.

10Nyint dont-n-mɔŋ daanɔ i sinsuuk ni, ki mɔniɔk nan kunkɔna nan sanbiiuk saa gbenn.

11Fi-i tee popeenn daanɔ ki bia piak linba ŋan, bat sii tee a yɔɔke.

12Yennu saa yêt faak damm mɔbona na, ki barmɔnii n la nyannu.

13Gbannyakdamm tuu kar bi ŋei niŋe, ŋaan yeen a bi kan nyi nanyer po, ki yanbɔr n tan mann sooribi.

14Bonchonchonsin tee baruko ki so binba dont Yennu wutoor na.

15Li tee waas binbeŋe nan bii tuun jatii, ŋaan fi-i kɔɔn lanbann bi pagbina po, bi saa nyike.

16Fi-i piin mɔkita piinii, koo ki fiar tatimm a fan mɔkit, see namu soora.

Ki jiin yanbarii piintaa na po

17Gbiintir, ki n tumiia yandamm nba yet linba. Tumiin bi wannu maŋ, 18ki a sii mɔk parpeenn, li-i tee ki a tuu fit tiar linba ki bi yet na. 19N loon ki a wei Yennu-e nan a par kur; li paak ki n yaa n beta li po mɔtana. 20N sɔb yanbarii piintaa ki tura; ki barii maŋ mɔk bannu nan kpaanŋanii, 21ki li saa wanna barmɔnii nba tee linba. Ki bi-i ji kii tuma a fan lon barmɔnii, a saa jen nan gatu nba tooke.

-- 1 --

22A daa ŋmaab nandamm kimaan baa namii na paaki; a bia daa ŋmaab binba see barbuut boor ki ki mɔk sommitɔɔ. 23Yennu saa bu bi barii ki turib, ŋaan biir daanɔ nba dukin a wun biir bi manfoa na.

-- 2 --

24Niib nba tee wutobiit damm na, a daa sob yɔɔsi; 25ki a tan saa mann gaar bi binbeŋ ki ji gbar lebitu.

-- 3 --

26A daa saak nan a saa gaar sɔɔ pann ki pa turɔ. 27Fi-i tan gbar pann na panu, bi saa jii nan a dɔɔnuewa, ki yaat nann.

-- 4 --

28A daa ban chari kpaterik nba ki a yeejamm din bir na.

-- 5 --

29Wantin daanɔ nba tuun fanu, ki n saa wanna nan u ŋan gar niib bonchiann, ki jaŋ nan wuu be kpanbara tɔɔnn.

-- 6 --

23

1Fin nan nijaann-i kar ki di jeet, fii mi waa tee wunba. 2Fi-i mɔk lammeeuk, ŋaan fan soor a mɔŋ. 3A daa mɔk niɔŋ nan jeŋant nba ki u teen na, li pasiar u sii yaa wun bikinae.

-- 7 --

4Ii mɔk yan ki daa mantik yiab a fan mɔkiti. 5A mɔkint maŋ saa fit yaat yiama, ki naan nan li pia kpinkpente ki yukir nan baakir na.

-- 8 --

6A daa di jawudaanɔ jeet nba ki u teeni, koo ki jekir u jeŋant na paaki. 7U tuu yet a, “Ii diwa,” ŋaan u ki loon nna kaa. U binbeŋ tee nan waa dukii biaŋinba nae. 8Faa dii linba na, a saa siiwa, ki a mɔmant na kur n teen yann.

-- 9 --

9A daa piak yan maan ki teen jatuku, u saa yisinire.

-- 10 --

10Ii mi ki a ban chat terkperik, koo ki fat tiŋ nba tee kpeebii yar. 11Yiikoo daanɔ Yennu see bi po, ki saa bu bi barii turib.

-- 11 --

12Gbiintir linba ki a wanntɔɔ wanta na ki tumii li kur.

-- 12 --

13A daa nyikin waas kpaanii. Fi-i kɔɔn lanbann bik pagbina po, ŋann kaa saa kpiu, 14ŋaan barmɔnii, li saa tinn u manfoor.

-- 13 --

15N bija, fi-i mɔk yan, n sii mɔk parpeenn bonchiann. 16N sii mɔk yugontir yoo nba ki n gbia ki a piak yanfoon maan.

-- 14 --

17A daa fumm nan niib nba tee yanbɔndamm na; ŋaant ki a baka-ii be yentinu po. 18Fi-i teen nna, a tɔɔnn po benu sii yeene.

-- 15 --

19Gbiintir, n bija, ii mɔk yan, ki ŋaan ki a ninbinn-ii mɔn faa be biaŋinba. 20A daa tɔkii nan niib nba nyu daan bonchiann, koo ki di jeet ki li gaarib na. 21Dayibira nan podamm sii be namu nie. Li-i tee ki a toonn kpan tee fan tuu di ki dɔɔr gɔɔnie, li kan yukir ki a sii lia bonchiat.

-- 16 --

22Gbiintir a baa maan; u bonii kaa, a bo sii kaa. A naa-i taŋi kpet, fan wannɔ a ninbinn nba gboou biaŋinba.

23Barmɔnii, nan yanfoon, nan tumiiu, nan dudukŋant ŋan nan fan daa, ŋaan li ji ki ŋan fan kɔi.

24Popeenn daanɔ baa mɔk mɔnii nan waa be parpeenn ni na. A bik-i mɔk yan, a sii mɔk yugontire.

25Ŋaant ki a naa nan a baa-ii mɔk yugontir a paak, turin a naa li parpeenn.

-- 17 --

26N bija, gbiintir fanu, kii be nan maa be biaŋinba na. 27Poojantona nan poochonchona tee nan kuun baruk nae. 28Bi guu nan fat-teeb nae, ki te jab bonchiann chomm.

-- 18 --

29-30Wantin wunba nyu daan bonchiann, ki tee wunba nyu dabooru kur, ki n saa wanna nan u be ninbaatire, ki u yan tuu yêt u mɔŋ, ki u baat nan daamii yoo kur, ki bia fabin yoo kur. Ki u ninbina mɔn, ki u laat daŋ nba ki u bo saa fit nyi leŋa. 31A daa te daan jammita nan laa lek mɔn bonchiann na, ki bia daan daŋmaŋ ni, ki tuu tan sik poor ni soon nna na. 32Li-i yent, li tuu tee nan waauko won juma na. 33A ninbina saa la bonsaana, ki a saa dukin linba ki tee bonmɔnni, ki a pinpakit kii nyi fanu. 34A sii tee nan wunba dɔɔ ŋaruŋ ni, mɔkgbeŋir paak, ki u par paak pukir nae. 35A saa yet a, “Bi faan, ŋaan n ki la daŋ; ki bi boon, ŋaan ki li ki toŋin. Nlee yooe ki n saa yeriki-i? N saa ŋamm boi daan poe.”

-- 19 --

24

1A daa fumm nan binba tee nibiit na, a bia daa yiab a fii yɔɔkit nammi. 2Bi dudukit kpan tee bin baar nan daamiie, ki bi-i yaat bi mɔi yoo nba, bi tuu paak biir sɔɔe.

-- 20 --

3Yanfoome maa ŋaak, ki bannu sentir. 4Bannu-i be siaminba, li diit tuu gbee nan bonŋana nba mɔk nyɔɔte.

-- 21 --

5Fi-i mɔk yan, ŋanne ŋan ki gar fi-i mɔk paŋ; barmɔnii, bannu mɔk nyɔɔt ki gar paŋa. 6See ki a teen siir fanuwa ki fit took tɔb. Fi-i mɔk kpaanteeb bonchianne tee nyannu.

-- 22 --

7Yan barii sumii bonchiann ki tur bonliinii na nan bin bann li paak. Bi ki mɔk siar ki saa pak somm, yoo nba ki bi piak maan nba kpaa talas.

-- 23 --

8Fi-i lorin bonbiir yoo kur, bi tan saa pura wunba baat nan daamiie. 9Jatuk lora kur tee biite. Fi-i tee wunba laa niib, sɔɔ kii loon a binbeŋi.

-- 24 --

10Fi-i baa ninmɔnn yoo, li wann nan a paŋ set ki yabi.

-- 25 --

11A daa yêen nan fan tinn binba ki tun biit, ŋaan ki bi loon bin kpib yann na. 12A saa yet a li ki tee a toonn kaa, ŋaan Yennu mi ki saa bu a bibikit maŋa. U laat ki mia, ki saa tura nyɔɔt nan a toonn nba tee biaŋinba.

-- 26 --

13N bija, ii di siat, kimaan li ŋan. Nan siat nba tuu nyi sagbouŋ ni ki man a mɔb ni biaŋinba na, 14a bann nan yanfoon mun bia man nnae ki tur a seek. Gaat yanfoon, ki a tɔɔnn po binbeŋ-ii ŋan.

-- 27 --

15A daa tee nan nibiit nba lorin a bin fat niŋanɔ, koo ki fat u ŋaak na. 16Niŋamm na-i lekii baa taapauŋ biaŋinba, ŋaan bi tuu ŋamm fiire ki set; ŋaan toonbiit damm ŋarin, ninbɔŋe tuu boontib.

-- 28 --

17A daa mɔk parpeenn yoo nba ki a datai kɔɔ ninbɔŋ ni, ki bi-i baa yoo nba, faa daa mɔk kpinkpammuku. 18Yennu saa banne, li-i tee ki a mɔk parpeenn, ki u kii loon nna, ki ji kan dat bi tuba.

-- 29 --

19A daa te nibiit benu daamiiani; daa mɔk funfunn nammi. 20Toonbiit daanɔ ki daan bonŋansiar u tɔɔnn po, u tan saa la biirue.

-- 30 --

21N bija, ii teen Yennu nan kpanbara baakir. A daa tɔkii nan binba yêen Yennu nan kpanbara mɔi na; 22li nibooru, bi saa boontibe yiama. A bann biiru nba ki Yennu koo kpanbar saa fit baar nanna-a?

Yanfoon maan nba pukin

23Yandamme bia yet maan nba na a:

Li tee kpetire nan barbuurɔ-i mɔk ningannii. 24Li-i tee ki u yet a biirtɔɔ na ki tun biit, sɔɔ kur sii waantɔ mɔi-e ki namɔ. 25Barbuura nba daar biit damm tuba sii mɔk nyɔɔt, ki bia la sanŋann.

26Barmɔnii gatue want barmɔnii yɔɔs nyinn.

27Ŋammit a kpaab ki bur jeeta ki fit piin ŋaak maanu.

28Daa piak biir daansɔɔ nba ki mɔk biiti. A daa ban fa faak u paaki, 29koo ki yet a, “N saa tun ki jiinɔwa, n saa tun turɔ nan waa tun biaŋinba ki turin na.”

30N saan gbannyakdaanɔ nba ki mɔk yan kpaab ni, 31ki li gbee nan kunkonii, ki muuk pia loon kpaab maŋ kur po. Baa din maa joona nba ki lint kpaab na baa tiŋ ni. 32Ki n got kpaab maŋ, ki dukin li po, ki la yan. 33Dɔɔt ki mun waan, li-i tee ki a loon. Lorin a nii ki foi waan, 34ŋaan faa foi yoo nba nae ki namu saa baar leka, nan nanyukɔ nba tuu lek a wun jan biaŋinba na.

25

Ki jiin Solomonn barjokit po

1Solomonn barjokite na. Jab nba din be Juda kpanbar Hesekia boor nae din ŋamm sɔbir.

2Ti teen Yennu baakir nan waa dɔkint bona biaŋinba, ti baakit kpanbara nan baa fiitir bona ki want biaŋinba.

3Sɔɔ kan ban bann bat nba dukii linba, kimaan u dudukit yab gar ti yarawa, ki tee nan sanpaak nba fɔk, koo mɔkgbeŋir nba sumii biaŋinba na.

4Nyint jakint nba be salimpeena ni, ki sakurtɔɔ na saa kur bont nba fan. 5Nyint nibiit na bat boor, ki barmɔnpaku sii be u doo dianu ni.

6Fi-i be bat boor yoo nba, faa daa want a nijaantuk nba tee biaŋinba. 7Bi-i yiina a fan kar nijaana kaanii niŋe sɔ nan bin tan yet a a fiir ŋaan tur wunba tee yudaanɔ kaanu.

8A daa kakii a fan jii maan nba ki a la ki saan nann buut boori. Li ki gar sɔɔ n tan pak dinna fei.

9Fin nan a lɔɔ-i la maan, i banlee n ŋamm barii maŋ i sinsuuk ni, ki daa nyintir paanu. 10Nna-i kaa, sɔɔ kur saa banne nan a kan fit dia barbɔrkai, ki a kan ban nyi fei niŋi.

11Maan nba ki bi pakir fanu tee nan salimmɔna nba sii kpee salimpeena seŋ ni nae.

12Fi-i gaar yandaanɔ kpaanii, li mɔk nyɔɔt ki gar salinbaŋ koo tuliat nba ki bi jii salima nba ŋan ki nan nawa.

13Toomii nba ŋan maakit wunba tumɔ na pare, ki tee nan dijaan-yoo nyunmaasin na.

14Niib nba sent mɔsonn, ŋaan ki ki gbeent na, tee nan saak nba tuu yin ki da wouŋ, ŋaan kan baa nae.

15Sukurue maakit linba paar, li fit lebitir doo diara dudukit gbaa.

16A daa di siat ki li gaarani, kimaan fi-i dii bonchiann, a saa sii-e. 17A daa mantik saa a lɔɔ ŋaak nyɔɔ nyɔɔ, ki bi tan saa bak nana ki ji nama.

18Faak siara tee nan jukbanjiak koo gbajar koo peenporiŋ nba tee biaŋinba nae.

19Fi-i be daamii ni ki maa daanɔ nba ki piak barmɔnii paak, li tee nan a nyann nba sii yiar ki a kan fit ki ŋman siar, koo a taar nba sii yiar ki a kan fit somm li paak nae.

20Fi-i yiin parpeenn yanii ki teen daansɔɔ nba be nan parbiir, li bi nan faa saa liat nirɔ liatir, waat yoo, koo faa tuu jii yaarin ki teen fiɔk ni nae.

21A dataak-i mɔ kon, fan turɔ jeet; nyunnyukuru-i mɔkɔ, fan turɔ nyu. 22Fi-i tee nna, bi saa di fei-e, ki Yennu saa tura nyɔɔt.

23Sanjaauŋ baat nan wutoor, nan wouŋ nba nyi poor na nba baat nan saak biaŋinba nae.

24Fi-i dɔɔ ŋaak yur paake25.24 Bi ŋei yura paak, bi din tuu sere. sɔ nan fin nan poo bartooruk n taan diiuk.

25Fi-i gbat labaŋann nba nyii banfɔkir, li tuu tee nan faa tuu nyu nyunmaasin ki lin kpeen nyunnyukuru nae.

26Niŋanɔ-i sak nibiiuk lor, li tuu tee nan baa tuu teen berin nyun ni, koo ki teen lɔbit bunbunn ni biaŋinba nae.

27Faa saa di siat bonchiann ki li ki ŋan na, li mun tee nnae ki tur nirɔ nba loon dontir bonchiann.

28Nirɔ nba kan fit soor u mɔŋ tee nan doo nba ki li joona baa nae.

26

1Fi-i piak ki dontir jatuk, li ki took; li tee nan sakaana nba saa baa piar, koo saak nba tuu baa dijaan-yoo biaŋinba nae.

2Mɔpora kan fit teen daanɔ nba ki tun biit siari. Li tee nan nɔɔnii nba tuu yuuk gaar ŋaan ki jak nae.

3See ki a dia taamm nan tangarika, ki dia boŋ nan gbann, ki jatuk mun, fan boou lanbann.

4Fi-i jiin jatbuboit, a mɔŋ tee jatuko nan wunba boi na.

5Jiint jatii gatu, ki wunba boi jatbuboit na n bann nan u ki mɔk yan.

6Fi-i tun jatuk nan maan, li tee nan faa saa pot a mɔŋ taar nae, a teen a mɔŋ daamiie.

7Nan wabik nba kan fit somm biaŋinba na, nnae mun ki barjouk ki mɔk nyɔɔt ki tur jatuku.

8Fi-i piak ki dontir jatuk li ki mɔk nyɔɔt, li tee nan faa saa jii tann ki lor tabin naaluubuk nae.

9Jatuk-u tokii ki piak yan barii, li tee nan dayibirɔ nba sii yaa wun nyinn kunkonn u niipauŋ ni nae.

10Toonn saakɔɔ nba jii jatuk u toonn ni, u tuu baar nan daamiie ki tur sɔɔ kur nba be toonn maŋ ni.

11Jatuk-u tun jatii taar munlee ni, li tuu tee nan bɔk nba tuu sii, ŋaan ŋmat di nae.

12Wunba tee jatuko sɔ wunba dukii a u sub ŋaan ki mi siar na.

13Bee ki gbannyakdaanɔ kan ban nyi ŋaak ni? U tiin bee? Yanbɔra-a?

14Gbannyakdamm dɔɔ bi dɔɔnii paake yoo kur. Bi tee nan gana nba jɔɔn tammɔi paak yoo kur biaŋinba nae.

15Nisiab tiin gbannyakir nan bin jii jeet gbaa ki kɔɔn bi mɔi ni.

16Gbannyakdaanɔ dukii nan ŋɔɔe mɔk yan ki gar niib banlore nba tuu jii yanfoon ki tur gatu.

17Fi-i kɔɔn a nuu barii nba ki la-ani, li tee nan faa saa chet bɔk ki bib u tuba nae.

18-19Nirɔ-i kpann u lɔɔ ŋaan tan yet nan u bo jerime, u tee nan waatɔ nba tuu dia kunkɔntiɔk ki jerin nann nae.

20Daat-i kaa, muu tuu kpeene, ki sanjaauŋ mun-i kaa, kunkɔna n gbenn.

21Sankɔɔnae te ki daaŋ ni muu nyiin, ki daat te ki daaŋ ni muu di mupeenu, nnae mun ki binba loon kunkɔna te ki mɔniɔk be yoo kur.

22Sanjaauŋ man, ki ti loon li paku bonchiann.

23Faak nba saa dɔkin barmɔnii tee nan faa tuu kar bobir biaŋinba nae.

24Burkɔkindaanɔ tuu jii mɔmante ki dɔkin naŋ. 25Li tuu tee nan li ŋan nae, ŋaan a daa teer yada, kimaan u par gbee nan naŋe ki mɔ. 26Wuu lekii dɔkin u naŋ maŋ, ŋaan sɔɔ kur sii laat bonbiir nba ki u tuun nae.

27Niib nba pii bi leeb barit na, li tuu tan ŋmat soor ŋamme. Niib nba birintir tana a lin nyak leeb na, li tuu tan ŋmat nyak ŋamme.

28See ki a ki loon sɔɔwa ki fit faar faak ki turɔ daŋ. Kan pak barmɔnii baat nan biirue.

27

1A daa ban faa parbiir wonn paaki, kimaan a ki mi daar maŋ nba saa baar nan linba.

2A daa piak ki dontir a mɔŋi, ŋaant siabe n paka.

3Tann nan tanbiinii lek kpai, ŋaan li kpaiu kan yekin jatuk nba saa baar nan daamii biaŋinba.

4Wutoor mɔk tonu nan biiru, ŋaan li kan yekin funfunn nba saa biir linba.

5Fi-i ŋmakit nirɔ paanu niŋe sɔ nan fan te wun dukin nan a baka kaa u po.

6A yɔɔk-i lekii teena daŋ, u loon a ŋante, ŋaan a dataak-i jii u nuu ki kakina, fan bann a yan ni.

7Fi-i dii gboo ki bi tura siat a tuu yête, ŋaan kom-i gbata yoo nba, jeet nba lek ton ji tuu mane a boor.

8Daansɔɔ nba yaat ŋaan nyik ŋaak, u tee nan nɔɔŋ nba tuu yaat ŋaan nyik u tiɔk biaŋinba nae.

9Tulaarii nan kpanunubite saa tura parpeenn, ŋaan daamii ŋarin tuu jii a parmaasire ki yaat nann.

10A daa tammit a yɔɔsnba koo a baa yɔɔsnba po. Li-i tee ki a be daamii ni, a daa boi a nikpiimm sommir po. A ŋakpiak saa fit tura sommir ki gar a nikpiimɔ nba be banfɔkira na.

11N bija, ii mɔk yan, ki mii mɔk parpeenn; ki wunba kur piak ki biirin, n saa turɔ gatu.

12Subindamme tuu dɔŋ bann nan daamii baat ki bin gɔɔrir, ŋaan wunba ki dukii ŋarin tuu kpan somme ki saa kɔɔ leŋ, ki tan bui kɔɔŋaan li poor po.

13Wunba teen liinsin ki sak nan u saa gaar saamɔ pann ki pa, see ki bi tan jii u mɔkint ki senn siara.

14Fi-i foont nirɔ sanyafaar nan kpianpaarii ki fiinɔ gɔɔn ni, li tuu tee nan mɔtont nae.

15Poo nba tee bartooruk tee nan nyun nba tuu toot kpek kpek saak daar biaŋinba nae. 16A saa teen nlee ki te wun ŋmini? A ban bikin a fan gɔɔr wouŋ koo ki kub kpanyun a niipauŋ niŋa-a?

17Niib tumii yan leeb boore nan baa tuu dia kut ki ŋat kut biaŋinba na.

18Ŋammit tilontik fanu, ki a tan saa di u lɔɔna. Toontunna nba gorii bi chanbaa fanue laat baakir.

19Fi-i got nyun ni, a tuu la a mɔŋ numpoe, ki fi-i got a par ni, fan la a mɔŋ binbeŋ.

20Nisaarik bonlonkara ki gbent nan kpeentiŋ nba kan ban gbee nae.

21Muue ki bi dia bikii salimmɔna nan salimpeena, nnae ki bi bikii nirɔ binbeŋ.

22Fi-i lekii boo jatuk ki tan tenn u kuun darik darik nna, ŋaan a kan fit nyinn jatii nba be u ni na.

23Gotir a bonkobit fanu, 24kimaan mɔkint ki tee linba sii yɔɔ be kaa. Naan gbaa, ŋaan li ki be yoo kuri. 25Fi-i chɔɔ mɔkoont a fan tur a bonkobit, ki chɔɔ kunkona paak mɔɔt, mɔpaauŋ tuu ŋamm pia faa chɔɔ siaminba nae. 26A saa fit jii a pei na kobit ki luu tiat. A bia saa fit kɔi a buunii na yemm ki jii li likiri ki daa tiŋ. 27A buunii nba biar na saa tur fin nan a ŋaateeb nan a toontunna nba tee poob na kur biin.

28

1Toonbiit damm na tiin yoo nba ki sɔɔ ki waabe, ŋaan niŋanɔ ŋarin mɔk par nan yanbɔr nae.

2Doo nba tun yanbɔmm, li doo diara sii yɔɔ dia ki gaan leebe; ŋaan doo nba ki li tɔɔndamm mɔk yan, li doo sii mɔk paŋe.

3Tɔɔndaanɔ nba mukis binba tee nandamm na tee nan saak nba tuu baar nan wouŋ ki biir jeet nae.

4Fi-i kii sak sennu, a taa toonbiit damm poe, ŋaan fi-i sak sennu na, a yêt bi mɔbe na.

5Toonbiit damm ki mi linba tee barmɔnii, ŋaan binba jiantir Yennu na ŋarin bannir fanuwa.

6Fi-i tee niŋanɔ ŋaan be namue sɔ nan fi-i tee mɔkitɔɔ ŋaan kii tee faak daanɔ.

7Naasimɔ nba sak sennu, ŋɔɔe mɔk yan. Wunba tɔkii nan niib nba ki mɔk nyɔɔt baat nan fei-e ki teen u baa.

8Fi-i ŋmab niib ki mɔkit, a faar maŋ saa saan daanɔ nba tiin nandamm ninbaauk na boore.

9Fi-i kii sak sennu, Yennu kan gbat a miaru.

10Fi-i kpar niŋanɔ ki u tun biit, li tee baruko ki saa ŋmat soora.

Binba ki tun biit saa la nyɔɔt bonchiann.

11Mɔkita na dukii a ŋamme mɔk yan, ŋaan nandaanɔ nba mɔk ninyentir na mib.

12Niŋamm-i dii naan yoo nba, sɔɔ kur tuu mɔk parpeenne, ŋaan nibiit-i dia doo yoo nba, niib tuu be bɔra nie.

13Fi-i yiab a fan dɔkin a biit, a kan ban la nyannu. Katir a biit, ki nyik li tumu, ki Yennu n tina ninbaauk.

14Sakin Yennu mɔb yoo kur, ki a sii mɔk parpeenn. Fi-i tee tubkangbatir, see ki a la biiru.

15Nandamm ki mɔk sommir doo diarɔɔ nba ton boori, u benu tee daŋe ki turib nan yanbɔr koo naamumatuk na.

16Doo diarɔɔ nba ki mɔk dudukŋant sii tuun tonu toonae, ŋaan wunba ki loon fobit nan ŋmabir saa dia doo ki lin yukir.

17Wunba nyinn nirɔ manfoor, li yɔɔ gbii u mɔŋ kaauko yian yian. A daa te ki u nyikini.

18Ii tee niŋanɔ ki a saa nyi daamii ni. Fi-i waa faak sɔnu, see ki a baa.

19Kpaarɔ nba loon toonn sii mɔk jeet bonchiann ki di, ŋaan niib nba lin ki biir yoo na ŋarin sii be namue.

20Popeenn daanɔ saa la piisin nba yab, ŋaan fi-i yiab a fan mɔkit yian, see ki a la tubdatu.

21Ningannii tee kpetire; barbusiab tuu tun kpetire a bin gaar fobit piinii waaminna.

22Jawudamm loon bin mɔkit yiame, ŋaan bi ki mi yoo nba ki namu saa baar lekibi.

23Ŋmakitir sɔɔ, ki u sii mɔk parpeenn ki gar faa bo saa yetɔ mɔmant.

24Wunba yaa li ki tee biit nan fan jan a naa koo a baa bona na, ŋɔɔe tee nanyukɔ.

25Jawuuk baat nan daamiie, ŋaan fi-i teen Yennu yada, ŋanne mɔk nyɔɔt.

26Li tee jatiie nan fii dia a kuukɔɔ dudukit. Fi-i waa yandamm wannu, a sii be a yamanie.

27Fi-i teen nandamm piinii a kan ban kɔŋ siari, ŋaan fi-i lek a numm nandamm paak, niib bonchiann sii waanta mɔtonte.

28Niib tuu be bɔra nie, li-i tee ki nibiit gaar doo ki dia, ŋaan bi-i baa yoo nba, yentinnae tuu ŋamm gaar doo na ki dia.

29

1Bi-i kpaana yoo kur ki a tee tubkpaasuk, dasiar a tan saa kɔɔ biiru nie, ki gbar nyinu.

2Wantin doo diarɔɔ nba tee yentinnɔ, ki n saa wanna u niib nba mɔk parpeenn biaŋinba. Wantin doo diarɔɔ nba tee tondaanɔ, ki n wanna u niib nba be ninbaatir ni biaŋinba.

3A numm-i gboo yanfoon, a baa sii mɔk parpeenne a paak.

Li tee jatiie nan fii dia likirii kii waa jantona.

4Bat baka-i be barmɔnpaku ni yoo nba, doo na tuu mɔk paŋe, ŋaan u baka-i be likirii ni yoo nba, doo tuu biire.

5Fi-i piak mɔmant ki teen a yɔɔsnba, a pii baruko ki guunt a mɔŋ.

6Nibiit toonbiite tuu tan ŋmat soorib nan baruk na, ŋaan niŋamm na ŋarin be bi yamanie nan parpeenn.

7Niŋanɔe mi linba tee nandamm mɔnii bont, ŋaan nitont na ŋarin ki banntir.

8Niib nba ki teen bi leeb jirima na pinpakit saa fit te ki doo na n baa, ŋaan niib nba mɔk yame saa baar nan piisin doo na paak.

9Yandaanɔ nan jatuk-u mɔk maan, jatuk na tuu kpan laae jatii, jatii, ki sukii sanpaapowa.

10Niib nba nyint leeb manfoa na ki loon daanɔ nba tee niŋanɔ, ŋaan binba tee yentinna nae saa tinn li yɔɔ manfoor.

11Binba tee jatite tuu wann bi wutoor paanu ni, ŋaan yandamm na ŋarin tuu soor bi mɔŋ soon nnae.

12Doo diarɔɔ-i gbiin faak maan, u toontunna saakab kur sii tee faak damme.

13Nandaanɔ nan wunba mukisɔ na kur tee yomme, Yennu-e tur bi kur ninbina.

14Kpanbar nba bu barmɔnii buut ki teen nandamm, u saa dia doo na ki yukir bonchiann.

15Kpaanii nan tubdatu ŋane ki tur waas, ŋaan fi-i te ki bi tuun baa loon biaŋinba, bi sii dint bi naanba fei-e.

16Nibiit-i be yiikoo ni yoo nba, toonbiit tuu pukiie, ŋaan yentinna na sii mɔk manfoor ki tan la nibiit maŋ baak yoo.

17Datir a bik tubir ki fit kii mɔk parbifaant u paak, ki u kan ban dinna fei.

18Digbann nba ki dia Yennu sennu, li digbann toona ki waa leeri. Binba dia Yennu sennue mɔk parpeenn.

19A kan fit ŋmakit a daaba, li-i tee ki a piak mɔmaan kuukɔɔ ki teemmi. Bi saa bann faa yeen linbawa, ŋaan bi kan gbiinti.

20Niib daan jatuk paake ki gar wunba ki dukiiwa ki piak.

21Fi-i teen a daabir linba kur ki u loon u bisin niwa, dasiar u tan saa yent faa mɔk linba kure.

22Niib nba mɔk wutobiite baat nan daamii nan kunkɔna bonchiann.

23Karinbaaniie baat nan baak, ŋaan fi-i sikin a mɔŋ bi sii baakitae.

24Fi-i tee nanyukɔ yɔɔk, a tee a mɔŋ dataake. Bi saa dat a tubire, li-i tee ki a pak barmɔnii barbuboor, ŋaan Yennu mun saa sat mɔtont a paak, li-i tee ki a ki pak barmɔnii.

25Li tee daŋe ki tura, li-i tee ki a fiin linba ki a leeb yeen ki jiin a po, ŋaan fi-i teen Yennu yada, see ki a la nyannu.

26Sɔɔ kur loon doo diarɔɔ sommir, ŋaan Yennu kuukɔɔ boore ki a saa la barmɔnii.

27Popeenn damm ki loon nitonti, ki nitont mun ki loon popeenn dammi.

30

Ki jiin Agur mɔmaan po

1Linba nae tee Jake bija Agur mɔbonjaana:

“Yennu, n baka, Yennu, n baka, n ki mɔk sommitɔɔ.

2N naan bonkobuko ki gar nisaarik,

n ki mɔk yan nba ki nisaarik mɔk na.

3N ki ban tumii yanfoon nan waama,

n ki mi siar ki jiin Yennu po.

4Ŋmee mi bann sanpaapo bannu?

Ŋmee mi soor wouŋ u nuu ni?

koo ki mi pɔbin nyun chinchenn ni?

koo ki chaan tiŋ terii?

Li daanɔ tee ŋmee ki a miu? Ki ŋmee tee u bija?

5“Yennu dia mɔsona nba ki u senn na kure. U tee nan naagbankɔŋir nae ki teen binba kur loon u guuru na. 6Yennu-i kii yet linba ŋaan ki a yaa u yetir, see ki u kpaana ki wann nan a tee faak daanɔe.”

Ki jiin barjokit nba pukin na po

7Yennu, n boia maa a ŋaan ki n la bona ŋanlee nawa ki fit kpo. 8A daa te ki n fa faaki, ki bia daa teen mɔkitɔɔ koo nandaanɔ, ŋaan turimin jeet nba saa jaŋin. 9Fi-i turin bonchiann n tan saa mann yet a n ki loon a sommiri, ŋaan mi-i biaki be namu, n tan saa mann jan ki dinn fin Yennu fei.

10A daa ban piak biir toontunna bi chanbaa boor ni, bi saa sat mɔtont a paak, ki a di biak li paak.

11Nisiab be ki sat mɔtont bi baanba paak, ki bi numm bia ki gboot bi naanba.

12Nisiab dukii a ŋamme tee kasii, ŋaan ŋamme mantik mɔk biit.

13Nisiab dukii a ŋamm mantik ŋan ki li paaka. Bi mɔk dont-n-mɔŋ bonchiann.

14Nisiab be ki tee binba fiar talas nan nandamm, bi tee nnae ki laat bi daar diisir.

15Dindar mɔk bonpoi banlee ki bi kura sana tee “Turimin.”

Bona ŋannae be ki siar kan ban jaŋib. Ŋamme tee:

16Kpeentiŋ

nan pookanmatir

nan tinkooŋ nba loon saak

nan muu nba di ki bi gbar kpeenu.

17Tɔn, daanɔ nba laa u baa, koo ki yisin u naa, li ŋan ki juut n di u gbanant, koo kinkaat n kpakir u ninbina.

18Bona ŋannae be, ki n ki bann li paak; ŋanne tee:

19Baakir nba tuu yuuk sanpaapo biaŋinba na

nan waauk nba tuu bɔɔk tanpiiuk paak na

nan ŋaruŋ nba tuu teen biaŋinba ki bann sɔnu mɔkgbeŋir paak na

nan lomm nba tuu kɔɔ jɔɔ nan poo biaŋinba ki bi loon leeb na.

20Tɔn, poochonchonn marimae na: Wuu dɔɔ nan jaganɔ ki gbenn, u ji tuu wure, ŋaan yet a, “A la ki n tun siara kpetiri-i?”

21Bona ŋannae be, ki tingbouŋ mɔŋ ki sakiri:

22Daabir nba tuu tan di naan na,

nan jatuk nba tuu tan mɔk jeet kur nba ki u loon na,

23nan pooyoonn nba tuu tan kun jɔɔ na,

nan daabpook nba tuu tan fat u daabnaa sɔrɔ na.

24Bona ŋannae be tingbouŋ na ni ki waar, ŋaan mantik sub; ŋamme tee:

25Languur: Bi ki mɔk paŋ, ŋaan bi tuu bekir bi jeet dijaan-yooe.

26Sina: Bi ki mɔk paŋ, ŋaan bi ŋei be jɔɔt niŋe.

27Naasuut: Bi ki mɔk bat, ŋaan bi somm koonn koonne.

28Dabuna: A saa fit kub bi yenɔ a nuu ni, ŋaan bi be kpanbara ŋei nie.

29Bona ŋannae be ki bi ŋmaatir ŋan; ŋamme tee:

30Yanbɔra; bi mɔk paŋ ki gar bonkobit kur, ki ki tiin sɔɔ.

31Bujak ŋmaatir nan kojot ŋmaatir

nan kpanbara nba tuu somm bi niib tɔɔnn po na.

32Tɔn, fi-i tuu kii tee jatuk nba mɔk karinbaanii ki lorin toonbiitie, fan nyik ŋaan dukin fanu. 33Fi-i ŋak ŋak naabiin, a tuu la naabikpame; ki fi-i faa nirɔ miar, li tuu put sɔme, nnae mun, fi-i fiint niib wutoa, lin baar nan kɔnn.

31

Ki jiin kpaanii nba teen kpanbar po

1Mɔbonjaana nba ki kpanbar Lemuel naa din pak turɔe na a:

2“A tee n mɔŋ bijae, ki bia tee gatu ki jiin n miaru po. N saa beta bee? 3A daa dia a paŋ nan a likirii kur ki waa poobi, bi biir kpanbarawa. 4Lemuel, gbiintir. Li ki ŋan kpanbara-i nyun daan, koo kii mɔk niɔŋ nan dapaarimi. 5Bi-i nyuu yoo nba, bi tuu tamm sennu nae, ki bia tamm linba took nan bin tun ki tur niib nba be daamii ni na. 6Dapaarin tee niib nba kpenn koo ki be parbiir ni na yare. 7Ŋaant ki bin nyu ki tamm bi namu nan bi parbiir po.

8“Pakin somm binba kan fit pak ki tur bi mɔŋ na. Sommit binba kaa sommteeb na. 9Pakin sommib kii tee barbuurɔ nba tee popeenn daanɔ. Sommit nandamm nan talas damm na ki bin la bi mɔnii.”

Ki jiin pooŋanɔ po

10Li paar bonchiann nan fan la pooŋanɔ. U mɔk nyɔɔt ki gar likiriiwa.

11U sɔrɔ mɔk parbifaant u paak, ki namu kan mi soorɔ.

12U tuun bonŋanne ki teen u sɔrɔ daar kur, u kan ban tun u sɔrɔ bonbiiri.

13U ninbinn mɔn toonn paak yoo kur, ki u dia pekobit nan gungunŋant ki luu chinchena.

14U baat nan jeet ŋaak ni, nan kpinkpenta nba tuu nyi nan jeet banfɔkir ki baar nann biaŋinba nae.

15U tuu fiir sanyafaare, ki teen jeet ki tur u ŋaateeb, ki bia wann u daabpoi baa saa tun linba.

16U tuu got la tiŋ nba ŋanewa ki daa, ki jii likirii nba ki u mɔk na ki daa tilontii ki bur leŋ.

17U tee wunba tuun toonn bonchianne, ki u nunii mɔn kpaann paak.

18U mi bont kur nba ki u tuun li nyɔɔt nba tee biaŋinba, li paak ki u tuu tun nan nyiɔk.

19U piar gungunte, ki luu u mɔŋ chinchena.

20U nuu yaae ki u teen nandamm nan talas damm piinii.

21Waat-i lekii be, ŋaan li ki daamiiɔ, kimaan u ŋaateeb mɔk waat liata.

22U luu gado bonlatkara, ki bia gbab chabŋann chinchena.

23Niib mi u sɔrɔ fanu, ki u tee doo na yudamm yenɔ.

24U luu chinchena nan gbana ki kɔi teen kpinkpenta.

25U mɔk paŋ ki laat baakir, ki ki tiin jaŋmaanii nan tɔɔnn po binbeŋi.

26U piak nan yanfoome soon soon nna.

27Yoo kur u ninbinn mɔne, ki u gorii linba tee u ŋaateeb bonloŋa po.

28U waas wantɔ bi numm nba gboou biaŋinba, ki u sɔrɔ mun piak ki dontirɔ.

29U sɔrɔ yet a, “Poob bonchianne tee pooŋamm, ŋaan fine mantik ŋan ki gar bi kur.”

30Koruŋ tee kpinkpanniie, ki fant mun kpet, ŋaan poo nba tur Yennu baakir, li ŋan ki bin pak dontɔ.

31Pakimɔ, waa tun linba kur paak. Li ŋan ki sɔɔ kur n turɔ baakir.