Yeezuu Krista lemim nyɩnta kʊ
MARKƖ
a gʊrsɩra ba
Yeezuu Krista lemim nyɩnta kʊ Markɩ a gʊrsɩra ba bɩ
gasʊʊrɛ
Yeezuu Krista lemim nyɩnta ciro wɔɔ barla bɩ, Markɩ hɔ bɩ n kutiim, an ŋ gusire sɔ.
Ci bɩ ba Markɩ ʊ do vantɔɔ gʊɔɔ ma, k’a hɩnka a ʊ Yeezuu m bʊmbɔrɛzaa kʊ Woso a ler bɔ bɩ, b’an Woso Nyɩ sɔ. Hɔ kʊ Yeezuu bʊr m durnya ʊ bɩ n lemim nyɩnta, bɩ lemim bɩ do bɩ, hɔ kʊ Yeezuu a ba a mɩsɩrbaa nɔ ʊ, a zɛ nɔ ʊ, a mɩmbɔʊrɛ nɔ ʊ haay bɩ m.
A ɩ zɛkʊra k’a a ga m an bɩr Krista kan a karɩndanyɩ kɩ bire ʊ bɩ hɩnkam sɔ.
N y’a gɩngarɛ n ʊ, Pɩyɛɛr ɩ hɔ k’a nɩ ci b’ʊ bɩ mim dɩnda Markɩ m an a gʊrsɩra ba.
1Zaan-Batiisi mim
(Matiyee 3.1-12; Likki 3.1-18; Zaan 1.19-28)
1Lemim nyɩnta k’a nɩ Woso Nyɩ Yeezuu Krista bɩ mim dɩndam bɩ n naa do. 2Mim bɩ, a sɩŋŋɩda a ba, amba wosolɛsinnɩsorazaa Ezayii a gʊrsɩra ba biisi bɩ m, a ʊ:
Mɔɔ nɩ m zibəəzaa nyɔɔrɛ ɩbɩɩ lɛɛ, k’an b’ɩ zaa banka.
3A mɩŋŋa leer nɩ bɔm poohɔɔn ʊ, an n’a hɩrɛ, a ʊ:
k’a Zuuba zaa banka,
k’a a zaarɔ kʊ ŋ y’a tʊntɔ rɔ wɔɔ banka, k’a ŋ zɛ kʊ ŋ n yɩ tɩrga.
4Kɛɛrɛ bɩ, Zaan a hɩnka poohɔɔn ʊ b’ʊ, an nɩ pa dam, a ʊ: «K’a a bɔ a taam, k’a batɛm si, k’a a mimbʊnyaarɔ sugur yɩ.» 5Zidee kʊ zannɔ kan Zerizalɛm kʊ zannɔ kɩ bʊr Zaan zi, ŋnɩ batɛm si Zʊrdɛn kɔ ʊ, ŋn’a mimbʊnyaarɔ hɩrɛ.
6Zaan bɩ, yoonde ka huu a du a ma, an kʊmbar so a ʊ. Bɩsɩnɔ kan zɔɔn kɩ a n’a bɩrɛ. 7A hɔdɩndarɛ nɔ ʊ bɩ, a y’a hɩm gʊɔɔ wɔɔ m, a ʊ: «Gʊaa nɩ mɔɔ jɛ ʊ, an nɩ zɛm, bɩ, a zaa paŋŋa cem mɔɔ han. Mɔɔ n m ga m, m sʊnta a taa, m a kʊsɔrɔ bar tɔkkɛ hʊnhʊr y. 8Mɔɔ batɛm ka awɔɔ ʊ hi nɔ ʊ, bɩ, a mɩŋŋa zɛm bɩ batɛm ka awɔɔ ʊ *Sɛnt-Ɛspri m.»
Yeezuu batɛm sire
(Matiyee 3.13–4.11; Likki 3.21-22; 4.1-13)
9Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, Yeezuu a to Nazarɛtɩ ʊ, Galilee kʊ nɔ ʊ, an bʊr Zʊrdɛn kɔ ʊ k’a bɩ batɛm si Zaan zi. 10Bɩ, k’a bɩ batɛm si an a nya, an nɩ bɔm hi b’ʊ bɩ, brama a gʊ, Sɛnt-Ɛspri n zer a mim ʊ, am cirpʊʊrɛ hɔ bɩ m. 11Bɩ leer a to mim ʊ, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Mɔɔ Nyɩ kʊ mɔɔ ŋʊa bɩ n’ɩbɩɩ m, mɔɔ ɩbɩɩ ŋʊa kan m heer kɩ haay.» 12Lɛɛm bɩ, Sɛnt-Ɛspri a ka an ta poohɔɔn ʊ. 13A gɔɔta b’ʊ dɔmɩm busi, Sʊtaana n’a gɩngam ma. A mɩsɩrbaa ba a nawʊm poohɔɔ barla, bɩ malɛɛkarɔ bʊr k’a b’a da han.
Lɛɛkarɛ karɩndanyɩnɔ siro
(Matiyee 4.12-22; Likki 4.14-15; 5.1-11)
14N Zaan nyasʊ, n n a du, Yeezuu n bɔkarɛ an bʊr Galilee ʊ, 15an nɩ Woso lemim nyɩnta pa dam gʊɔɔ m, a ʊ: «Dɔmɩm b’a ku, Woso cirbəə b’a zɔ. K’a bɔ a taam, k’a lemim nyɩnta bɩ si.» 16Kʊ Yeezuu nɩ tam Galilee higʊta lɛ ra bɩ, a zɔbənno yɩ hɩɩya, Sɩmɔɔn kan a danzaa Andɩr kɩ, ŋn’ɩ zɔ bam, ŋn’ɩ zaŋŋa zom higʊta b’ʊ, bala, zɔbənno m. 17Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a bʊr a zu mɔɔ ʊ, mɔɔ y’awɔɔ bam gʊɔɔkamazannɔ!» 18Lɛɛm bɩ, ŋ zaŋŋarɔ wɔɔ to, ŋn’ɩ zum kʊ ʊ kan kɩ. 19K’a ta lɛɛ poore bɩ, a Zebedee nyɩnɔ yɩ, Zakkɩ kan a danzaa Zaan kɩ, ŋn’ɩ zaŋŋarɔ bankarɛ a kɔɔlʊʊ nɔ ʊ. 20Yeezuu n ŋ bir lɛɛm, ŋn’a zɩ Zebedee to kɔɔlʊʊ bɩ nɔ ʊ kan zibənno wɔɔ kɩ, ŋn’a hʊr, ŋn’ɩ zum kʊ ʊ kan kɩ.
Yeezuu y’a paŋŋa hɩnkam
21Ŋ gasʊ Kapɛrnawum kʊ nɔ ʊ, *sabaa hinni ʊ, Yeezuu n gasʊ zɩɩfʊrɔ sokʊmacɛ ʊ, an hɔ dɩnda. 22Gʊɔɔ wɔɔ n zɛ kədə a hɔdɩndarɛ bɩ minto. Bala Woso paŋŋa an nɩ hɔ bɩ dɩndam nɩ, a bɩ hɔdeem kan wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ hɔ kɩ y. 23Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, gʊaa kʊ zinəro n ta m nɩ ŋ sokʊmacɛ b’ʊ, an nɩ zee darɛ, an n’a hɩrɛ, a ʊ: 24«Bɔ ɩbɩɩ lɛ n taa k’ɩ ba wɔɔ nɩ, Nazarɛtɩ Yeezuu? Bʊr ɩbɩɩ ʊ k’ɩ bɩ wɔɔ zibəə zar gɛ? Kʊ nka n’ɩbɩɩ m, mɔɔ dɔ: Woso gʊaa mɩŋŋa n’ɩbɩɩ m.» 25Yeezuu n meer ba ma, a ʊ: «Ɩ tʊr ka, k’ɩ bɔ gʊaa bɩ mɛ ʊ!» 26Zinə bɩ n gʊaa bɩ hinkə kan paŋŋa kɩ, an bɔ a mɛ ʊ kan zee kɩ. 27Gʊɔɔ wɔɔ haay zɛ kədə, ŋn’ɩ laaka dɩndam kʊ han, ŋ ʊ: «Bɔ m naa? Hɔdɩndarɛ daa kan paŋŋa gʊta kɩ bɩ ba n nɩ! A m lɛ da bɩ, Yeezuu ɩ həən sim zinəro wɔɔ ma, ŋn’a lɛ sire.» 28Yeezuu tɔ bɔ lɛɛ haay ʊ, Galilee kʊ ʊ.
Yaabazannɔ waarɛ
(Matiyee 8.14-17; Likki 4.38-41)
29Kʊ ŋ bɔ sokʊmacɛ ʊ lɛɛm bɩ, ŋ ta Sɩmɔɔn kan Andɩr kɩ har ʊ, kan Zakkɩ kɩ Zaan kɩ. 30Bɩ ma bɩ, Sɩmɔɔn dində ɩ wʊtam kan mɛmarɛ kɩ. Lɛɛm bɩ, n yaabazaa bɩ mim hɩ Yeezuu m. 31Yeezuu a zɔ, an a wɔ nyasʊ, an a ka an wuti. Mɛmarɛ bɩ n bɔ a mɛ ʊ, an wuti, an nyasʊ ŋ nɩ. 32Yirbəəre m bɩ, woso lɛzore dɔmɩm ʊ bɩ, n bʊr yaabazannɔ m kan hɔɔzannɔ kɩ m haay Yeezuu zi. 33Kʊ bɩ zannɔ haay a so kʊ ma har bɩ lɛ ma. 34A yaabazannɔ kʊ ŋ nɩ cicir bam yaaba do haay m nɔ ʊ rɔ wɔɔ waa gʊta, an la zinəro ra gʊta gʊɔɔ mɛ ʊ. Yeezuu n zinəro wɔɔ to ŋn’ɩ meer barɛ y, kʊ ŋ y’a dɔ bɩ minto.
Yeezuu ɩ lemim nyɩnta pa dam Galilee ʊ
35Dɔgta mɩŋŋa m, Yeezuu wuti, an bɔ, an ta poohɔɔn ʊ, an nɩ yaa dam b’ʊ. 36Sɩmɔɔn wuti kan a muno kɩ, ŋn’a dɩndaŋ ʊ, 37ŋn’aa yɩ, ŋn’a hɩ m, ŋ ʊ: «Gʊɔɔ wɔɔ haay y’a karɛ ɩbɩɩ ma!» 38Bɩ, Yeezuu a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Ʊ ta kʊrɔ kʊ ŋ nɩ lezima rɔ wɔɔ ʊ sɔ, kʊ m aa Woso lemim nyɩnta dɩnda ŋ nɩ. Bala, bʊr mɔɔ ʊ bɩ minto.» 39A a da Galilee kʊrɔ wɔɔ zi haay, an nɩ hɔ dɩndarɛ ŋ nɩ ŋ sokʊmacɛrɔ wɔɔ ʊ, an nɩ lam zinəro ra.
Yeezuu laafɩɩ ka kusimə ʊ
(Matiyee 8.1-4; Likki 5.12-16)
40Kusimə deem n b’a zɔ Yeezuu ma, an sʊnta, an a zuutə a taa, an n’a yɛm han, a ʊ: «K’ɩbɩɩ lɛ taa, ɩbɩɩ ɩ da ma, ɩ mɔɔ waa.» 41Yeezuu a cicir zɛ, an a wɔ hʊr, an a da ma, an a hɩ m, a ʊ: «Mɔɔ lɛ taa ma k’ɩ laafɩɩ yɩ.» 42Lɛɛm bɩ, yaaba bɩ bɔ kusimə bɩ mɛ ʊ, an a ba mɩŋŋa. 43Bɩ jɛ ʊ bɩ, Yeezuu a nyɔɔ, an lɛ ka ʊ, 44an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Dundo ɩ zi, ɩ b’a ka ɩ hɩ gɔsɩ nɩ y. Ta ɩ yaa ɩ hɩnka wosocɛmannɩbər bɩ m, *hubɔrɛ mannɩ kʊ Moyiisi lɛ ka awɔɔ ʊ k’a ba bɩ, k’ɩ bɩ ba, kʊ gʊaa biyəə n a dɔ, a ʊ, ɩbɩɩ laafɩɩ yɩ.» 45Bɩ, gʊaa bɩ bɔ, an a hʊr, an a sɩŋŋɩda sa, an nɩ mim bɩ dɩndam gʊɔɔ m lɛɛ haay ʊ. Naa do minto ma, Yeezuu b’a dam ma, an a hɩnka, an gasʊ kʊnɔ ʊ y. Gɔɔta a tɩr a ʊ bɔlɛɛmarɔ ʊ. Bɩ, gʊɔɔ a to lɛɛ haay ʊ, ŋn’ɩ zɛm Yeezuu zi.
2Mɛgarɛzaa waarɛ
(Matiyee 9.1-8; Likki 5.17-26)
1Dɔmɩnnɔ kʊ ŋ cem nɔ wɔɔ nɔ ʊ, Yeezuu a wusigə, an bʊr Kapɛrnawum kʊnɔ ʊ, bɩ gʊɔɔ a ma ŋ ʊ, a lee ku an nɩ har ʊ. 2Gʊɔɔ cir gʊta bʊr, ŋnɩ b’a so kʊ ma b’ʊ, lɛ ba b’ʊ y, baa cɛlɛ ma bɩ, lɛ ba ʊ sɔ y. Yeezuu nɩ Woso lemim dɩndam gʊɔɔ wɔɔ m. 3Gʊɔɔ gɔsɩnnɔ bʊr zi mɛgarɛzaa m, ŋn’a busu gʊaa si. 4Kʊ ŋ n a da ma, ŋn’ɩ tam nɩ Yeezuu zi bɩ, zamaa bɩ minto m, ŋ n cɛ mim bɩ hɔn ra, bɩncɛ kʊ Yeezuu n ta ʊ b’ʊ, ŋnɩ mɛgarɛzaa bɩ busu kan a wʊtarahɔ bɩ kɩ, ŋn’a zer cɛ bɩ yaa bɩ m. 5Kʊ Yeezuu ŋ sɩrakarɛ bɩ yɩ bɩ, a a hɩ mɛgarɛzaa bɩ m, a ʊ: «M nyɩnnɩ, ɩ ɩ mimbʊnyaarɔ wɔɔ sugur yɩ!» 6Wosocikarɩnsaambɔɔ gɔsɩnnɔ nɩ b’ʊ, ŋn’ɩ nyɩntam, ŋn’a hɔɔn darɛ a heer ʊ, ŋ ʊ: 7«Bɔ m, gʊaa naa do nɩ meer naa do barɛ? Woso sʊnsɔ a n’a wʊm! Nka y’a da ma, an gʊaa mimbʊnyaarɔ sugur ka ʊ, kʊ Woso deem bɛɛ?» 8Zɔɔ-zɔɔ bala, hɔ kʊ ŋ n’a hɔɔn dam ma a heer ʊ bɩ, Yeezuu a dɔ a zim, an ŋ lar, a ʊ: «Bɔ minto m awɔɔ n’a hɔɔn darɛ ncɩnaaʊ? 9Kara m naanaa? Mɔɔ n b’a hɩm mɛgarɛzaa bɩ m, mɔɔ ʊ: ɩ ɩ mimbʊnyaarɔ sugur yɩ bɩ m gɛɛ, ɩ wuti, ɩ ɩ wʊtarahɔ bɩ gʊr, ɩ ta bɩ nɩ? 10Bɩ, awɔɔ y’a dɔrɛ, a ʊ: Gʊaanyɩ b’a da ma, an gʊɔɔ mimbʊnyaarɔ sugur ka ŋ ʊ, tara burə ʊ naa ʊ.» 11A n a hɩ mɛgarɛzaa bɩ m, a ʊ: «Ɩbɩɩ, mɔɔ n’a hɩrɛ ɩbɩɩ m, ɩ wuti, ɩ ɩ wʊtarahɔ bɩ gʊr, ɩ doo ɩ har ʊ!» 12Lɛɛm bɩ, a wuti, an a wʊtarahɔ bɩ gʊr, an bɔ m, gʊaa biyəə mɩm m. Gʊɔɔ wɔɔ n zɛ kədə, ŋn’a lɛ bɔ Woso ʊ, ŋ ʊ: «Wɔɔ n mim naa do lɔɔ yɩ deem y.»
Yeezuu Levii bir
(Matiyee 9.9-13; Likki 5.27-32)
13Yeezuu a ya, an ta Galilee higʊta lɛ ra. Gʊɔɔ wɔɔ haay bʊr zi, an nɩ Woso lemim dɩndarɛ ŋ nɩ. 14K’a nɩ cenim bɩ, a Alfee nyɩnnɩ Levii yɩ. A n nɩ nyɩntarɛ a yawʊrsire bɩncɛ ʊ b’ʊ. Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Zu mɔɔ ʊ!» Levii bɩ n wuti, an nɩ zum kʊ ʊ kan kɩ. 15Kʊ Yeezuu nɩ nyɩntam Levii har ʊ b’ʊ k’a hɔ bɩ bɩ, yawʊrsinno kan mimbʊnyaabənno kɩ gʊta nyɩnta kan kɩ, kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ. Bala, gʊɔɔ gʊta zu kʊ ʊ kan Yeezuu kɩ. 16Zɛkʊrazannɔ n ta ʊ, ŋn’ɩ ŋ birm farizɛɛnrɔ. Kʊ farizɛɛnrɔ wɔɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ kɩ a yɩ, an nɩ hɔbɩrɛ bɩm kan yawʊrsinno wɔɔ kɩ, mimbʊnyaabənno wɔɔ kɩ bɩ, ŋ y’a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, ŋ ʊ: «A lɔ, an nɩ hɔbɩrɛ bɩm kan yawʊrsinno wɔɔ kɩ, mimbʊnyaabənno wɔɔ kɩ?» 17Yeezuu k’a mim bɩ ma bɩ, a a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Laafɩɩzannɔ lɛ baa lɔɔtɔr ma y, bɩ yaabazannɔ lɛ n taa lɔɔtɔr ma. Mɔɔ n bʊr kʊ m bɩ gʊɔɔ mɩŋŋɔɔ bir y, bʊr mɔɔ ʊ, kʊ m bɩ mimbʊnyaabənno bir.»
Hɔ daa kan hɔ gusire kɩ
bɩr zum kʊ ʊ y
(Matiyee 9.14-17; Likki 5.33-39)
18Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, Zaan karɩndanyɩnɔ kan farizɛɛnrɔ karɩndanyɩnɔ kɩ y’a lɛ kʊsɩm. Ŋ bʊr, ŋnɩ bɩ Yeezuu lar, ŋ ʊ: «Bɔ minto nɩ, Zaan karɩndanyɩnɔ wɔɔ kan farizɛɛnrɔ hɔɔ wɔɔ kɩ n’a lɛ kʊsɩm, b’ɩbɩɩ hɔɔ wɔɔ bɩr a lɛ kʊsɩrɛ?» 19Yeezuu n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, hɔbɔkʊrɛnoom darɛ m, a ʊ: «Kʊ gʊaa ɩ lʊsarɛ cibsa barɛ, lʊ bɩ zim bɩ n gɔɔta, an nɩ gʊɔɔ wɔɔ bire ʊ, ŋ y’a lɛ kʊsɩm na? Kʊ lʊ bɩ zim bɩ nɩ b’ʊ bɩ, ŋ b’a dam ma ŋn’a lɛ kʊsɩ y. 20Dɔmɩnnɔ niŋŋoo zɛm bɩ nyɩnta ʊ, kʊ n bɩ lʊ bɩ zim bɩ gʊ ŋ ma, ŋ y’a lɛ kʊsɩm dɔmɩm bɩ do ʊ.» 21A n a ya, an a hɩ, a ʊ: «Gʊaa ba ʊ, an nɩ pɛɛra daa kər sam, an a sɩnsar kan huu gusire kɩ y. Pɛɛra daa kər bɩ n nɩ huu gusire hɔ bɩ gaam, an n’a kaansʊm, an nɩ cenim biisi han.» 22A n a ya, an a vanta hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Gʊaa ba ʊ, an nɩ *dɩvɛn daa sam k’a tɔ hibɔɔnrɔ gusinno ʊ y. Kʊ n bɛɛ m, dɩvɛn bɩ hibɔɔnrɔ wɔɔ hɩnhaanm. Dɩvɛn bɩ kan hibɔɔnrɔ wɔɔ kɩ, ŋ y’a zaar bam. Bɩ, k’a dɩvɛn daa tɔ hibɔɔnrɔ daarɔ ʊ.»
Sabaa hinni bɩsɩkarɛ
23Hindeem ʊ, *sabaa hinni ʊ, Yeezuu bɔ hɔsɩrarɔ ʊ. A karɩndanyɩnɔ wɔɔ kʊ ŋ zaa sa ŋn’ɩ tam bɩ, ŋ y’a sɩŋŋɩda ba, ŋn’ɩ hɔyaa gɔyir yɩnyarm. 24Farizɛɛnrɔ wɔɔ n a hɩ ŋ nɩ, ŋ ʊ: «Dɩga, hɔ kʊ ŋ n’a bam sabaa hinni ʊ! A n a ga m, ŋn’a ba a hinni ʊ y.» 25Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Mim k’a pakra ba Davɩd m kan a gʊɔɔ kɩ bɩ dɔmɩm ʊ, hɔ niŋŋə k’a a ba, nɔ k’a ŋ nyasʊ bɩ, 26gasʊ k’a ʊ Wosocɛ ʊ kan a gʊɔɔ wɔɔ kɩ, wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ Abɩyataar dɔmɩm ʊ, an bur kʊ ŋ y’a cɩnta Woso m bɩ gʊr, an a bɩ kan a gʊɔɔ wɔɔ kɩ, awɔɔ n a karɩnda ba ra? Bɩ, ŋ n a ga m, ŋn’a bɩ, kʊ wosocɛmannɩbənno wɔɔ bɛɛ m bala y.» 27Yeezuu a ya, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Hoonsire dɔmɩm bɩ ba Woso ʊ, gʊaa minto, bɩ, a n gʊaa ba hoonsire dɔmɩm minto y. 28Bɩ y’a ka, Gʊaanyɩ bɩ m sabaa hinni bɩ minzaa.»
3Sabaa hinni wɔgərzaa waarɛ
(Matiyee 12.9-14; Likki 6.6-11)
1Sabaa vanta hinni ʊ, Yeezuu a ya, an gasʊ zɩɩfʊrɔ sokʊmacɛ ʊ. B’ʊ bɩ, gʊaa deem n ta ʊ, a wɔ n ga. 2Gʊɔɔ kʊ ŋ bʊr b’ʊ rɔ wɔɔ ɩ dɩgam Yeezuu ma, hɔ k’a n’a bam *sabaa hinni ʊ, k’a gʊaa bɩ waam k’a yɩ. A ka brɔɔ nawʊm ma, k’a mim ka Yeezuu ra, mim naa do jɛ ʊ. 3Yeezuu n a hɩ wɔgərzaa bɩ m, a ʊ: «Wuti, ɩ bʊr bireyaa ʊ naa ʊ!» 4B’a a hɩ gʊɔɔ wɔɔ m, a ʊ: «Sabaa hinni ʊ, bɔ barɛ n mɩŋŋa? Zibəə mɩŋŋa barɛ m gɛɛ, zibəə bʊnyaa barɛ nɩ? Gʊaa meeyaa bʊmbɔrɛ m gɛɛ, gʊaa zɛrɛ nɩ?» Bɩ ŋ bɩr a nyɩ bɔŋ ʊ y. 5A ɩ dɩgarɛ ŋ ma a jɩr ʊ kan nɔmaa kɩ, a heer n a zar ŋ heerkarɛ bɩ minto. A n a hɩ gʊaa bɩ m, a ʊ: «Ɩ wɔ bɩ hʊr!» B’a a hʊr, a wɔ bɩ n a banka. 6Farizɛɛnrɔ wɔɔ kʊ ŋ bɔ sokʊmacɛ b’ʊ bɩ, ŋ y’a zɛ kʊ ra kan Hɩrɔɔdɩ gʊɔɔ wɔɔ kɩ, ŋn’a hɔɔn dam hɔ k’a n’a bam, k’a Yeezuu ku a zɛ bɩ ma.
Zamaa ɩ zɛm Yeezuu zi
7Yeezuu ta kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ Galilee higʊta lɛ ra. Zamaa gʊta n zu a jɛ ʊ. Zamaa bɩ, a to ŋ y’a ʊ Galilee ʊ, Zidee ʊ, 8Zerizalɛm ʊ, Idumee ʊ, kan Zʊrdɛn kɔ kur zannɔ kɩ, Tiir kʊ kan Sidɔn kʊ zannɔ kɩ. Gʊɔɔ gʊta n bʊr zi, hɔ haay k’a a ba bɩ minto. 9A a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ, k’a a zɔ kɔɔlʊʊ bɩ m mɔɔ jɩr ʊ, kʊ zamaa bɩ b’a da ma, ŋn’a so mɔɔ ʊ y. 10Yeezuu k’a gʊɔɔ waa gʊta bɩ minto y’a ka, yaabazannɔ wɔɔ haay lɛ n taa k’a lɛɛ ka a a zɔ ma, a a wɔ da ma. 11Zinəro wɔɔ kʊ ŋ y’a yɩ bɩ, ŋ kukurə zɛ, ŋn’ɩ zee dam, ŋ ʊ: «Woso Nyɩ n’ɩbɩɩ m!» 12A həən si ŋ ma kan paŋŋa kɩ, a ʊ, ŋ b’a ka n n’a dɔ y.
Yeezuu a zibəəzannɔ nyʊkɔ ʊ bueerehɩɩya
(Matiyee 10.1-4; Likki 6.12-16)
13Yeezuu der ci ra, an nɩ gʊɔɔ k’a lɛ n taa ŋ ma rɔ wɔɔ birm. Brɔɔ ŋ bʊr zi. 14A n ŋ nyʊkɔ ʊ gʊaa bueerehɩɩya, kʊ ŋ nɩ gɔɔta kan a kɩ, k’a bɩr ŋ nyɔɔm, kʊ ŋ nɩ bɩr Woso lemim nyɩnta bɩ dɩndam, 15kʊ ŋ n paŋŋa yɩ, ŋnɩ wɔ ʊ, ŋnɩ la zinəro ra. 16Bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ kʊ Yeezuu ŋ bir lɔ wɔɔ ba n nɩ: Sɩmɔɔn kʊ n n’a hɩm ma Pɩyɛɛr ta ʊ, 17Zebedee nyɩ Zakkɩ ta ʊ, kan a danzaa Zaan kɩ. Yeezuu tɔ vanta ka brɔɔ ma, a ʊ: Bʊanɛrgɛs, a lɛ taa k’a hɩ: bramahəənsire nyɩnɔ. 18Andɩr ta ʊ sɔ, kan Filipi kɩ, Bartelemii kɩ, Matiyee kɩ, Toma kɩ, kan Alfee nyɩ Zakkɩ kɩ, Tade kɩ, Sɩmɔɔn *Zelɔtɩ kɩ sɔ, 19kan Iskarɩyɔtɩ kʊ gʊaa Zidas, k’a Yeezuu zambʊ zɛ bɩ kɩ.
Minno kʊ ŋ n’a hɩm Yeezuu ma
20Yeezuu a wusigə, an bʊr har ʊ, zamaa bɩ n a ya, an a so kʊ ma. Bɩ minto nɩ, Yeezuu kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ ba toore m k’a hɔ bɩ y. 21Bɩ k’a danyɩnɔ wɔɔ a ma bɩ, ŋ bʊr, k’a b’a gaa, bala ŋ y’a hɔɔndarɛ, ŋ ʊ: «A mim n’a wusigəm!»
(Matiyee 12.22-32; Likki 11.14-23; 12.10)
22Wosocikarɩnsaambɔɔ kʊ ŋ y’a to Zerizalɛm nɔ ʊ rɔ wɔɔ, ŋ y’a hɩ, ŋ ʊ: «Bɛlzebul nɩ kan kɩ!» Ŋ y’a hɩ sɔ, ŋ ʊ: «Zinəro cir daahan minto y’a ka, an wɔ ʊ, an nɩ lam zinəro ra.» 23Yeezuu n ŋ bir, an hɔbɔkʊrɛnoom da ŋ nɩ, a ʊ: «Sʊtaana y’a bam lɔ, an zoo ba kan a mɩŋŋa kɩ? 24Kʊ k’a gʊɔɔ bɩr kʊ mam bɩ y’a darɛ. 25Kʊ har gʊɔɔ a gʊngʊ, har bɩ do b’a dam ma, an ta lɛɛ y. 26Kʊ Sʊtaana bʊr, an nɩ yar bam kan a mɩŋŋa kɩ, kʊ gʊngʊrɛ ta ʊ, a b’a dam ma, an jɩm mim ʊ dʊntɔ y, bɩ, a cirbəə bɩ nyam. 27Gʊaa ba ʊ, an b’a dam ma, an gasʊ gʊaa paŋŋazaa har ʊ, k’a mɔrlɔ gʊr, k’a n ser ka, an bʊr la an a sʊr y. K’a sʊr an a nya, b’a bɔkarɛ an gasʊ, an mɔrlɔ wɔɔ gʊr. 28Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: Woso mimbʊnyaarɔ haay kan sʊnsɔrɔ haay kɩ sugur kam gʊɔɔ ʊ. 29Bɩ gʊaa biyəə k’a nɩ *Sɛnt-Ɛspri sʊnsɔ wʊm bɩ, a b’a sugur yɩm fɩɩga y. A mimbʊnyaa bɩ gɔɔtarɛ a mim ʊ dɔmɩm k’a nyarɛ ba ʊ bɩ nɔ ʊ.» 30Yeezuu naa do hɩ, kʊ ŋ ʊ: Sʊtaana nɩ kan kɩ bɩ minto.
Yeezuu kan a har gʊɔɔ kɩ mim
(Matiyee 12.46-50; Likki 8.19-21)
31Bɩ jɛ ʊ bɩ, Yeezuu da kan Yeezuu danyɩnɔ kɩ bʊr, ŋnɩ jɩm garga ra, ŋ n nyɔɔ da kʊ ŋ n Yeezuu bir. 32Zamaa bɩ nyɩnta, n nɩ bɩr ma, n n’a hɩm nɩ, n ʊ: «Gaafra, ɩbɩɩ da kan ɩbɩɩ danyɩnɔ kɩ y’ɩbɩɩ birm garga ra.» 33Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ ŋ nʊ, a ʊ: «Nka m mɔɔ da? Nkɔɔ m mɔɔ danyɩnɔ?» 34A n bɔkarɛ, an a bɔ, an nɩ dɩgam gʊɔɔ kʊ ŋ nyɩnta ŋnɩ bɩr ma rɔ wɔɔ ma, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Mɔɔ da bɩ ba n nɩ, kan mɔɔ danyɩnɔ wɔɔ kɩ! 35Gʊaa niŋŋə k’a nɩ Woso hɔɔnhɔ bam bɩ, mɔɔ danyɩ m, mɔɔ danlʊ m, mɔɔ da m.»
4Hɔduure hɔbɔkʊrɛnoom
1Yeezuu a ya, an nɩ hɔ dɩndam Galilee higʊta lɛ ra. Zamaa a so kʊ ma gʊta ŋnɩ bɩr ma, an wuti, an aa nyɩnta kɔɔlʊʊrɔ wɔɔ deem ʊ hi bɩ nɔ ʊ. Zamaa bɩ haay n nyɩnta tara ʊ hi bɩ lɛ ra. 2A hɔbɔkʊrɛnoom darɛ nɔ ʊ, a hɔ dɩnda ŋ nɩ gʊta. A hɔdɩndarɛ nɔ ʊ, a a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: 3«K’a tʊr ka: gʊaa ɩ bɔ k’a hɔ duu, a duure nɔ ʊ bɩ, a hɩsɩga an nawʊm. 4K’a n’a duum bɩ, gɔsɩnnɔ n a lo zaa gʊr ma. Bɛnnɔ n bʊr, ŋnɩ b’a bɩ. 5Gɔsɩnnɔ n a lo jaarɔ bɩncɛ ʊ, taa n nyɩnta b’ʊ gʊta y. Hɔyaa bɩ n lɛɛ ka an bɔ, kʊ taa ba ʊ gʊta b’ʊ bɩ minto. 6Woso k’a der bɩ, an na hɔka bɩ ma, an ga, kʊ ŋ məsi ba ʊ bɩ minto. 7Gɔsɩnnɔ a zar laa bɩncɛ ʊ, laa bɩ n haan, an a ta ŋ mee, ŋ n nyɩ da y. 8Gɔsɩnnɔ n a lo lɛɛ mɩŋŋa ʊ, ŋnɩ haan, ŋnɩ ma, ŋnɩ nyɩ da. A yaa deem yaa ka bukərku, deem busɔrdɩ, deem zɔrɔ.» 9Yeezuu a hɩ, a ʊ: «Gʊaa k’a lɛ n taa k’a jɩ ma, k’an a tʊr ka ma mɩŋŋa.»
(Matiyee 13.10-17; Likki 8.9-10)
10Kʊ zamaa b’a hʊr bɩ, gʊɔɔ kʊ ŋ gɔɔta kan Yeezuu kɩ, a karɩndanyɩnɔ bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ kɩ bɩ, ŋ nyɩnta ŋn’a larm a hɔbɔkʊrɛnoonno wɔɔ jɩ ma. 11A n n’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ Woso cirbəə mim k’a nyaakʊm da bɩ yɩ, bɩ gʊɔɔ kʊ ŋ bɩr a kam ma k’a yɩ rɔ wɔɔ, a hɩ n nawʊrɛ ŋ nɩ hɔbɔkʊrɛnoom darɛ m. 12Bɩ minto y’a ka
gʊɔɔ wɔɔ nɩ dɩgam, bɩ ŋ bɩr lɛɛ yɩrɛ y,
ŋn’a tʊr kam, bɩ ŋ bɩr hɔsɩ jɩ marɛ kʊ ŋ b’a da ma ŋn’a bɔ a taam kʊ Woso n sugur ka ŋ ʊ y.»
(Matiyee 13.18-23; Likki 8.11-15)
13Yeezuu n’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ n hɔbɔkʊrɛnoom naa do jɩ dɔ ra? Bɩ, awɔɔ y’a bam lɔ, a hɔbɔkʊrɛnoonno haay jɩ dɔ?»
Yeezuu ɩ hɔduure hɔbɔkʊrɛnoom bɩ jɩ dɩndam
14Hɔduurezaa bɩ, Woso lemim a n n’a duum. 15Hɔyaa k’a a lo zaa lezi bɩ, bɔ ŋ y’a ʊ kʊ ʊ kan gʊɔɔ kɩ. Brɔɔ Woso lemim bɩ ma, lɛɛm bɩ Sʊtaana lemim kʊ n y’a duu ŋ heer ʊ bɩ si ŋ han. 16B’a hɔdeem kan gʊɔɔ kʊ ŋ bɔ kʊ ʊ kan hɔyaa k’a a lo jaarɔ bɩncɛrɔ ʊ rɔ wɔɔ kɩ, brɔɔ nɩ Woso lemim bɩ marɛ, ŋn’a sim lɛɛm kan heernyɔɔ kɩ. 17Bɩ, ŋ mɩŋŋɔɔ məsi ba ʊ y, hindeem gʊɔɔ m. Kʊ cicir gɛɛ fɩryɩrɛ bʊr Woso lemim bɩ minto, bɩ ŋ y’a to. 18Gʊɔɔ vantɔɔ bɔ kʊ ʊ kan hɔyaa k’a a lo laa bireyaa ʊ rɔ wɔɔ kɩ. Brɔɔ nɩ Woso lemim bɩ mam. 19Kan durnya hɔɔndama bɩ kɩ, braba a mɩŋŋa m arzaka kama kɩ, kan hɔɔ vantɔɔ lɛtaama kɩ gasʊ ŋ ʊ, ŋn’ɩ Woso lemim bɩ zarm, a bɩr nyɩ darɛ y. 20A nyambʊrlɛ ma bɩ, gʊɔɔ vantɔɔ n ta ʊ, ŋnɩ bɔ kʊ ʊ kan hɔyaa k’a a lo bɩncɛ mɩŋŋa ʊ rɔ wɔɔ kɩ. Brɔɔ nɩ Woso lemim bɩ marɛ, ŋn’ɩ yɛm ma, ŋn’ɩ nyɩ dam. A yaa deem nɩ nyɩ dam bukərku, deem busɔrdɩ, deem zɔrɔ.
Fɩtɩrɛ hɔbɔkʊrɛnoom
21A a ya, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «N bɩr sɛ dam fɩtɩrɛ ʊ, n n’a cɩntam kasɩ gɛɛ gargʊ taa y, gɛɛ lɔ? A cɩnta n nawʊm hɔ burə ʊ. 22Bala, mim haay kʊ gʊɔɔ b’a dam ma ŋn’a dɔ naa ma bɩ, ŋ zɛm b’a dɔ. Hɔ ba ʊ n n a nyaakʊm da a dɔ n mɩ y. 23Gʊaa k’a lɛ n taa k’a jɩ ma, k’an a tʊr ka ma mɩŋŋa.» 24Yeezuu a vanta hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a dundo a zi kan hɔ k’awɔɔ n’a mam bɩ kɩ. Awɔɔ makra barɛ hɔ bɩ, n zɛm b’a sa, n nɩ ganwʊrɛ makra bam, n n’a ka awɔɔ ʊ. N y’a lɛŋŋa dam sɔ. 25Bala, n hɔ kam gʊaa k’an ta m b’ʊ; Gʊaa k’a ba m bɩ, baa k’a ta m poore, n y’a yɔm nɩ.»
Hɔyaa haanrɛ hɔbɔkʊrɛnoom
26A a ya, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Woso cirbəə bɩ, bɔ a kʊ ʊ kan gʊaa k’a nɩ hɔ duum tara ʊ bɩ kɩ. 27Kʊ hinceem a n’a barɛ gɛɛ, jɩm a nawʊrɛ, sinuu ʊ kan a gunuu ʊ kɩ, hɔyaa bɩ, haan a nawʊm, an nɩ mam, b’a n a dɔ kʊ ba a nawʊm lʊnlɔ y. 28Tara bɩ n’a zi barɛ, hɔyaa bɩ n nɩ lɛɛkarɛ an nɩ haanm, an nɩ gɔ dam, an nɩ jɩsɩ sim, a nyambʊrlɛ ma bɩ, an nɩ nyɩ dam. 29Hɔyaa bɩ k’a ma bɩ, a da n nawʊm, k’a dɔmɩm a ku bɩ minto.»
Mutardɩ yaa hɔbɔkʊrɛnoom
(Matiyee 13.31-32,34; Likki 13.18-19)
30Yeezuu a ya, an a hɩ, a ʊ: «K’ʊ Woso cirbəə makra ba lʊnlɔ kan bɔ kɩ? 31Bɔ a kʊ ʊ kan hɔ kʊ n n’a hɩm ma mutardɩ bɩ yaa kɩ; A m hɔyaa haay k’a nɩ durnya nɔ ʊ rɔ wɔɔ poore, n n’a duum. 32Kʊ n y’a duu, ma a nawʊm, an nɩ gɔ dam an lɛ da hɔyaa haay ra, an nɩ haanm gʊta, a vəŋŋəro n ta ʊ, bɛnnɔ n b’a dam ma ŋnɩ cɛ kɩnka ma.»
Woso lemim dɩndarɛ hɔbɔkʊrɛnoom
33Yeezuu ɩ Woso lemim nyɩnta dɩndam gʊɔɔ wɔɔ m kan makrarɔ kʊ ŋ bɔ kʊ ʊ kɩ gʊta, kʊ ŋ n’a da ma ŋn’a jɩ ma. 34Hɔbɔkʊrɛnoom an n’a dam gʊɔɔ wɔɔ m bala, bɩ k’a karɩndanyɩnɔ wɔɔ nɩ, a y’a jɩ hɩrɛ ŋ nɩ haay.
Yeezuu hɩnhɛr gʊta da jɩm ʊ
(Matiyee 8.23-27; Likki 8.22-25)
35Hinni bɩ do yirbəə m bɩ, Yeezuu a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «Ʊ bra gəm deem bɩ ra.» 36Kʊ Yeezuu a gʊ zamaa bɩ ma bɩ, a zu kʊ ʊ kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ, ŋn’aa gasʊ kɔɔlʊʊ ʊ. Kɔɔlʊʊrɔ vantɔɔ nyɩnta b’ʊ sɔ kan kɩ. 37Lɛɛm bɩ, hɩnhɛr gʊta wuti an nɩ hɔnm. Hi kurə bɩ n’a tɔm kɔɔlʊʊ b’ʊ, an a han lɛɛm. 38Bɩ ma bɩ, Yeezuu a mim ka minkarahɔ ra an nɩ hinceem bam kɔɔlʊʊ bɩ nɔ ʊ jɛ ʊ, ŋn’a gu, ŋn’a hɩ m, ŋ ʊ: «Karɩnsaamba, wɔɔ gɩngarɛ bɩr hɔsɩ barɛ ɩbɩɩ m na?» 39K’a gu bɩ, an həən si hɩnhɛr bɩ ma, an a hɩ higʊta bɩ m, a ʊ: «Ɩ tʊr ka ɩ zɛ sɩɩ…» Hɩnhɛr bɩ n jɩm, lɛɛ bɩ n zɛ sɩɩ…. 40Yeezuu n a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «Bɔ m, awɔɔ nɩ nyi barɛ ncɩnaaʊ? Awɔɔ ba sɩrakarɛ nɩ?» 41Nyibəə gʊta n gasʊ ŋ ʊ, ŋn’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Bɩ, gʊaa bɩ kara n naa, hɩnhɛr kan hi kɩ n’a lɛ sire?»
5Gʊaa kʊ zinəro n ta m waarɛ
(Matiyee 8.28-34; Likki 8.26-39)
1Ŋ yaa lee ku higʊta tʊr ʊ, Gerazaa zannɔ kʊ ʊ. 2Kʊ Yeezuu nɩ zerm kɔɔlʊʊ b’ʊ bɩ, gʊaa kʊ zinəro n ta m bɔ gəənoyaa ra, an b’a zɛ ʊ. 3A wʊtajɩ m gəənoyaa ra bɩ m. Baa kan pɔyaabar kɩ, gʊaa paŋŋazaa ba ʊ, an b’a dam ma, an a nyasʊ y. 4Bala, dɔmɩm biyəə bɩ, ŋ pɔyaa da a gam ʊ, ŋn’a wɔ kʊsɩ pɔyaabar m, an a cencer haay. Gʊaa ba ʊ an nɩ bʊrm ma y. 5Sinuu ʊ kan a gunuu ʊ kɩ, gəənoyaarɔ an nɩ wʊtaŋ ʊ kan ciro wɔɔ burə kɩ, zee an n’a dam, an nɩ yaaba darɛ a mɩŋŋa ma jaarɔ m. 6K’a a to an Yeezuu yɩ laatʊ bɩ, a bra si, an aa sʊnta a taa, 7an nɩ zee darɛ, a ʊ: «Yeezuu, Woso k’a lɛ da haay Nyɩ, bɔ ɩbɩɩ lɛ n taa k’ɩ ba mɔɔ nɩ? Mɔɔ y’a yɛrɛ ɩbɩɩ han Woso tɔ ma gʊta: ɩ bɩ zibʊnyaa ba mɔɔ nɩ y!» 8Bala, Yeezuu y’a hɩm zinə bɩ m, a ʊ: «Bɔ gʊaa bɩ mɛ ʊ!» 9Yeezuu n a lar, a ʊ: «Ɩbɩɩ tɔ m bɔ?» A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Mɔɔ tɔ m Leziyɔn,5.9 Leziyɔn: Rɔm zannɔ zi, sʊrdaarɔ zɛkʊra gʊta m. Ŋ lɛ a zɔ 4000 gɛɛ 6000 ma. bala wɔɔ gʊta.» 10A n a yɛ Yeezuu han kan a heer kɩ haay, a ʊ: «A bɩ la a ra tara bɩ nɔ ʊ y!»
11Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, kurkuuro cir gʊta nɩ ci bɩ zeezi, ŋn’ɩ hɔ bɩm. 12Zinəro wɔɔ n n’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «A ka k’ʊ gasʊ kurkuuro wɔɔ mɛ ʊ!» 13A n zaa ka ŋ ʊ. Zinəro wɔɔ n bɔ, ŋnɩ gasʊ kurkuuro wɔɔ ʊ. Kurkuuro wɔɔ haay n’a to ci bɩ ma, ŋnɩ bra si, ŋnɩ zer, ŋn’aa a zar higʊta b’ʊ, ŋnɩ gɩnga haay. Kurkuuro wɔɔ a zɔ tisi hɩɩya ma. 14Kurkuuro dundonno wɔɔ n bra si, ŋn’aa hɔ k’a ba bɩ hɩ taranɔzannɔ wɔɔ m, kan lezimazannɔ wɔɔ kɩ m. Gʊɔɔ wɔɔ n bʊr, ŋnɩ bɩ dɩga hɔ k’a nyɩnta an ba bɩ ma, 15ŋnɩ bʊr Yeezuu jɩr ʊ, ŋnɩ bɩ gʊaa kʊ zinəro Leziyɔn n ta m bɩ yɩ, an huu du a ma, an nɩ nyɩntam kan laafɩɩ kɩ. Dabɔʊ n ŋ nyasʊ. 16Gʊɔɔ kʊ ŋ nyɩnta, ŋ nɩ hɔ k’a nyɩnta an ba gʊaa kʊ zinəro n ta m bɩ m, kan kurkuuro wɔɔ kɩ m bɩ dɩnda gʊɔɔ wɔɔ m. 17Ŋ n a da a ra, ŋn’a yɛm Yeezuu han k’an a hʊr a tara bɩ ra. 18Kʊ Yeezuu bʊr an nɩ dam kɔɔlʊʊ b’ʊ bɩ, gʊaa kʊ zinəro n ta m bɩ k’a waa b’a yɛ han k’a bɩr kan kɩ. 19Bɩ Yeezuu n zaa ka ʊ y, b’a a hɩ m, a ʊ: «Doo ɩ yaa a hɩ ɩ har zannɔ m. K’ɩ hɔ kʊ Zuuba a ba ɩbɩɩ m a cicirzɛrɛ minto bɩ hɩ ŋ nɩ.» 20Gʊaa bɩ n a hʊr, an aa hɔ kʊ Yeezuu a ba a m haay bɩ dɩnda Taraburo wɔɔ gʊɔɔ wɔɔ m. Gʊaa haay n zɛ kədə.
Zayɩɩr nyɩmbʊɛɛrɛ waarɛ kan lʊ k’a wɔ da Yeezuu huu ma kɩ
(Matiyee 9.18-26; Likki 8.40-56)
21Kʊ Yeezuu a wusigə kɔɔlʊʊ bɩ m an higʊta bɩ zɛ ra an lee ku tʊr deem bɩ ra b’ʊ bɩ, zamaa cir gʊta a zɛ kʊ ra, ŋnɩ bʊr zi. Nyɩnta Yeezuu b’ʊ higʊta bɩ lɛ ra. 22Zɩɩfʊrɔ sokʊmacɛ cir deem n bʊr, a tɔ m Zayɩɩr. K’a Yeezuu yɩ bɩ, a kukurə zɛ a taa, 23an a yɛ han kan a heer kɩ haay, a ʊ: «Mɔɔ nyɩmbʊɛɛrɛ poore a zɔ zɛ ma, bʊr ɩ bɩ ɩ wɔ ka nyɩ bɩ mim la, k’an a waa, k’an la sɔ.» 24Yeezuu n cem kan kɩ, zamaa gʊta n zu kʊ ʊ kan kɩ, ŋn’a so ʊ, ŋn’ɩ tʊntɔm kʊ ra. 25Lʊ n ta ʊ, ma n’a dam zi a dɔɔraa bueerehɩɩya hɔ m naa. 26A a yɔ gʊta nyɩsɩbənno wɔ ʊ, a nyɩsɩbarɛ nɔ ʊ. A a wɔhɔ zar haay a tar la, b’a n a waa y. Yaaba bɩ n’a dam la. 27Lʊ bɩ k’a Yeezuu mim ma bɩ, a bʊr a kur zamaa gaa ʊ b’ʊ, an a wɔ da a huu ma. 28Bala, lʊ b’a hɩ a mɩŋŋa m, a ʊ: «Kʊ mɔɔ m wɔ da a huu tɔkkɛ ma, mɔɔ yɩ m waam.» 29Lɛɛm bɩ, lʊ bɩ yaaba b’a da jɩm ʊ. A n a dɔ a ʊ, yaaba bɩ bɔ a mɛ ʊ, b’a a waa. 30Lɛɛm bɩ, Yeezuu a dɔ a ʊ, paŋŋa bɔ a mɛ ʊ poore, an a wusigə zamaa bɩ bire ʊ, an laaka da, a ʊ: «Nka y’a wɔ da mɔɔ huu ma?» 31A karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a hɩ m, ŋ ʊ: «Ɩbɩɩ yɩ zamaa bɩ n’ɩbɩɩ nyɔɔtam, ɩ ɩ ya, ɩ nɩ laaka darɛ, ɩ ʊ, nka y’a wɔ da ɩbɩɩ ma gɛ?» 32Yeezuu nɩ dɩndɩgarɛ a jɩr ʊ, k’a zaa yɩ. 33Kɛɛrɛ bɩ, lʊ b’ɩ nyi bam a mɛ n nɩ hinkəm, k’a hɔ k’a ba a m bɩ dɔ bɩ, a bɩ kukurə zɛ Yeezuu taa, an a sɩra hɩ m haay. 34Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Mɔɔ nyɩnnɩ, ɩ sɩrakarɛ ɩ bʊmbɔ, ta kan laafɩɩ kɩ, bɩ, ɩ ɩ waa ɩ yaaba bɩ minto.» 35K’a nɩ meer bam bɩ, gʊɔɔ a to zɩɩfʊrɔ sokʊmacɛ cir bɩ har ʊ b’ʊ, ŋnɩ b’a hɩ, ŋ ʊ: «Ɩ nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ ga. K’ɩ ɩ ya, ɩ Zuuba da kɔrɛ ma lʊnlɔ gɛ?» 36Bɩ, Yeezuu n a tʊr ka mim bɩ ma y. A n a hɩ zɩɩfʊrɔ sokʊmacɛ cir bɩ m, a ʊ: «Ɩ da bɩ bɔ ʊ y, sɩra ka bala.» 37A n yɛ kʊ gɔsɩ n zu kʊ ʊ kan a kɩ y. Pɩyɛɛr a gaa bala, Zakkɩ kan a danzaa Zaan kɩ. 38Kʊ ŋ yaa lee ku zɩɩfʊrɔ sokʊmacɛ cir bɩ har ʊ bɩ, Yeezuu gʊɔɔ yɩ, ŋn’ɩ tatʊr barɛ, ŋn’ɩ baa darɛ, ŋn’ɩ zee dam. 39A n gasʊ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɔ tatʊr kan baadarɛ kɩ nɩ? Nyɩ bɩ n ga y, hinceem a ba.» 40Gʊɔɔ wɔɔ nɩ yaa wʊm Yeezuu ma. A n la gʊɔɔ wɔɔ ra, ŋnɩ bɔ, an nyɩ bɩ zɩ kan a da kɩ to, a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ, ŋnɩ gasʊ nyɩ bɩ bɩncɛ ʊ b’ʊ. 41K’a nyɩ bɩ wɔ sa bɩ, a a hɩ m, a ʊ: «Taliita kum» A lɛ taa k’a hɩ, a ʊ: «M nyɩnnɩ, mɔɔ y’a hɩ ɩbɩɩ m, wuti!» 42Lɛɛm bɩ nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ wuti, an nɩ tam. Bala, nyɩ bɩ dɔɔraa bueerehɩɩya. A m bɩ, zamaa bɩ n zɛ kədə. 43Yeezuu lɛ ka gʊɔɔ wɔɔ ʊ, a ʊ: «Ŋ b’a hɩ gɔsɩ nɩ y.» A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a hɔbɩrɛ ka nyɩ b’ʊ, k’an a bɩ!»
6Yeezuu kan Nazarɛtɩ gʊɔɔ kɩ
(Matiyee 13.53-58; Likki 4.16-30)
1Yeezuu a hʊr lɛɛ bɩ do ʊ, kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ, an ta kʊ k’a tʊr ʊ b’ʊ. 2*Sabaa hinni k’a a ku bɩ, Yeezuu hɔ dɩnda gʊɔɔ m zɩɩfʊrɔ sokʊmacɛ ʊ. Zamaa bɩ n zɛ kədə a hɔdɩndarɛ bɩ tɔ ma. Gʊɔɔ kʊ ŋ nyɩnta b’ʊ rɔ wɔɔ gʊta y’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Awɔɔ a to mindɔrɛ naa do m ka? A to awɔɔ ʊ hɔɔn naa do m ka, an a da ma, an nɩ hoserlo barɛ a wɔ nɩ? 3Awɔɔ bɛɛ m Maarii nyɩ, an nɩ gɔ wum bɩ ra? Zakkɩ, Zozɛs, Ziidi kan Sɩmɔɔn kɩ danyɩ bɛɛ ra? Awɔɔ danlʊrɔ ba wɔɔ bire ʊ naa ʊ ra?» Naa do a ka ŋ n kaanm Yeezuu m. 4Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Wosolɛsinnɩsorazaa bɩ daʊrɛ yɩrɛ a zɩ kʊ ʊ kan a yɩrɛrɔ kɩ, a har gʊɔɔ kɩ bire ʊ y.» 5Yeezuu n hoser ba b’ʊ y, kʊ gʊɔɔ k’a wɔ ka ŋ mim la, an ŋ waa rɔ wɔɔ bɛɛ y. 6Yeezuu zɛ kədə ŋ sɩrakarɛ war bɩ tɔ ma.
(Matiyee 10.5-15; Likki 9.1-6)
Yeezuu cem an nɩ hɔ dɩndam kʊrɔ jɩnjɛɛnnɔ wɔɔ nɔ ʊ.
Yeezuu a karɩndanyɩnɔ
bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ nyɔɔ
7Bɩ jɛ ʊ bɩ, Yeezuu n bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ bir, an a sɩŋŋɩda ba, an nɩ ŋ nyɔɔm hɩɩya-hɩɩya, an lɛ ka ŋ ʊ kʊ ŋ n la zinəro ra. 8A a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Ŋ bɩ hɔsɩ sa a wɔ ʊ zaa sarɛ minto y. Bur, hɛra, busoo, a b’a sa y, k’a maam bara m. 9Bɩ, k’a kʊsɔrɔ da ʊ, k’a huu sa deem.» 10A a ya, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a lee ku kʊ ʊ, k’a gɔɔta har kʊ n y’awɔɔ si ʊ b’ʊ, an ta, an awɔɔ hʊrlɛ dɔmɩm ku. 11K’awɔɔ ta kʊ ʊ, ŋ nɩ kaanm awɔɔ m, kʊ ŋ n a tʊr ka awɔɔ mim ma, k’a ɩ doom, k’a kʊ bɩ taanyisi gʊngʊ a gam ma, k’an nyɩnta kasɛtɩ.» 12Bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ a hʊr ŋn’a hɩm gʊɔɔ m, ŋ ʊ: «K’a a bɔ a taam, k’a sugur yɛ.» 13Ŋ la zinəro ra gʊta, ŋ nyɔɔ nɔ yaabazannɔ gʊta ma, ŋnɩ ŋ waa.
Zaan-Batiisi zɛ
(Matiyee 14.1-12; Likki 9.7-9)
14Cir Hɩrɔɔdɩ Yeezuu mim ma, bala, a tɔ bɔ lɛɛ woo… ʊ. Gʊɔɔ gɔsɩnnɔ n’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «Zaan-Batiisi a mɩm bɔ ʊ gəəno bire ʊ. Bɩ y’a ka, an paŋŋa yɩ, an nɩ hoserlo bam.» 15Nawɔnnɔ ʊ: «*Elii m.» Gɔsɩnnɔ ʊ: «Wosolɛsinnɩsorazannɔ wɔɔ deem m am biisi hɔɔ wɔɔ m.» 16Hɩrɔɔdɩ k’a hɔ kʊ Yeezuu a ba bɩ ma bɩ, a a hɩ, a ʊ: «Zaan-Batiisi m! Mɔɔ n a ka, n n a mim gʊ ma bɩ y’a a ya, an a mɩm bɔ ʊ!»
17A yɩ sɩra, Hɩrɔɔdɩ a ka, n nɩ Zaan nyasʊ, n n’a sur, n n’a du lɔnnɔcɛ ʊ. Hɩrɔɔdɩ bɩ, naa ba a ʊ: a dam Filipi lʊ k’a yɔ m a tɔ m Hɩrɔdɩyaadɩ bɩ minto. 18Bala, Zaan a hɩ Hɩrɔɔdɩ m, a ʊ: «A n a ga m, k’ɩbɩɩ m ɩ dam lʊ yɔm y!» 19Hɩrɔdɩyaadɩ nyɩnta an sɔ Zaan m, a lɛ n taa k’a ka kʊ n n a zɛ, b’a b’a dam ma y. 20Hɩrɔɔdɩ ɩ nyi bam Zaan m, an nɩ kum la, bala, a a dɔ, a ʊ: Zaan bɩ, gʊaa tɩrga nɩ, gʊaa mɩŋŋa m sɔ. K’a a tʊr ka Zaan meerbaa bɩ ma bɩ, a n a dɔ kʊ bɔ an n’a hɩm Zaan nɩ y, b’a a meerbaa bɩ ŋʊa, an n’a tʊr kam ma.
21Kɛɛrɛ bɩ, toore a ka Hɩrɔdɩyaadɩ ʊ. Hɩrɔɔdɩ a kʊ lɛɛzannɔ, yarbənno jɩtannɔ, kan Galilee gʊɔɔ gʊtɔɔ kɩ bir a yɩrɛ cibsa hɔbɩrɛ ma. 22Hɩrɔdɩyaadɩ nyɩmbʊɛɛrɛ gasʊ hɔbɩrɛ bɩrɛ cɛ ʊ b’ʊ, an sar ba zamaa bɩ bire ʊ; a Hɩrɔɔdɩ nɔ yɩ kan hɔbɩrɛbinno wɔɔ kɩ. Cir Hɩrɔɔdɩ n a hɩ nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ m, a ʊ: «Hɔ k’ɩbɩɩ lɛ n taa bɩ yɛ mɔɔ han, kʊ m a ka ɩ ʊ.» 23Hɩrɔɔdɩ n a wer si bɩ m, a ʊ: «Hɔ k’ɩbɩɩ lɛ n taa bɩ, mɔɔ y’a karɛ ʊ, baa kʊ mɔɔ cirbəə tara bɩ zɛkumbir m.» 24Nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ n bɔ, an aa a hɩ a da m, a ʊ: «M bɔ yɛ?» A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Zaan-Batiisi mim yɛ.» 25Nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ n ta zɔɔ-zɔɔ, an aa a hɩ cir Hɩrɔɔdɩ m, a ʊ: «Mɔɔ lɛ n taa dɩɩtaa, k’ɩ Zaan-Batiisi mim da laaga ʊ, ɩ ka m ʊ.» 26Cir Hɩrɔɔdɩ heer a zar, bɩ, a b’a dam ma, an a gu ma y, k’a a wer si hɔbɩrɛbinno wɔɔ bire ʊ bɩ minto. 27Lɛɛm bɩ, cir Hɩrɔɔdɩ lɛ ka a dɔmazaa deem ʊ, k’an bʊr Zaan mim m. A dɔmazaa bɩ n ta lɔnnɔcɛ ʊ b’ʊ, an aa Zaan mim gʊ ma, 28an bʊr m laaga ʊ, an b’a ka nyɩmbʊɛɛrɛ b’ʊ, an a si, an a ka a da ʊ. 29Zaan karɩndanyɩnɔ wɔɔ kʊ ŋ naa ma bɩ, ŋ bʊr, ŋnɩ bɩ Zaan gər bɩ sa, ŋn’aa bir.
Yeezuu gʊaa tisi soor tʊrlɛ
(Matiyee 14.13-21; Likki 9.10-17; Zaan 6.1-14)
30Yeezuu zibəəzannɔ wɔɔ a bɔ, ŋnɩ bʊr zi, ŋnɩ hɔ haay kʊ ŋ y’a ba bɩ hɩ Yeezuu m, kan hɔ haay kʊ ŋ y’a dɩnda gʊɔɔ wɔɔ m bɩ kɩ. 31Yeezuu kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ n toore yɩ k’a hɔ bɩ gʊɔɔ gʊta kʊ ŋ nɩ zɛm, ŋn’a wusigəm bɩ minto. Bɩ minto y’a ka, a ʊ: «K’a bʊr k’ʊ bɔ toore ma, bɩncɛ kʊ gʊɔɔ ba ʊ b’ʊ, k’a hoon si poore.» 32Ŋ yaa da kɔɔlʊʊ ʊ, ŋnɩ ta toore ma bɩncɛ kʊ gɔsɩ ba ʊ b’ʊ. 33Bɩ gʊɔɔ gʊta ŋ cenle yɩ, ŋnɩ ŋ dɔ, ŋnɩ bra si a gam ma, ŋnɩ lɛɛ ka Yeezuu m kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ lɛɛ bɩ do ʊ. 34Kʊ Yeezuu bɔ kɔɔlʊʊ b’ʊ bɩ, a zamaa cir gʊta yɩ. Gʊɔɔ wɔɔ cicir n a nyasʊ, bala, bɔ ŋ y’a ʊ kʊ ʊ kan hɔbɩsɩ cir kʊ ŋ dɔmazaa ba ʊ bɩ kɩ. A a sɩŋŋɩda ba, an nɩ hɔ gʊta dɩndarɛ ŋ nɩ.
35Gum k’a bʊr an nɩ dam bɩ, Yeezuu karɩndanyɩnɔ wɔɔ a zɔ ma, ŋn’a hɩ m, ŋ ʊ: «Gum da, bɩ pooyaa m naa, 36gʊɔɔ wɔɔ da zaa ra kʊ ŋ nɩ ta kʊrɔ jɩnjɛɛnnɔ wɔɔ ʊ, ŋn’aa hɔbɩrɛ si, ŋn’a bɩ!» 37Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «K’a hɔbɩrɛ ka ŋ ʊ, ŋn’a bɩ!» Ŋ n a lar, ŋ ʊ: «Ɩbɩɩ lɛ n taa k’ʊ aa bur si *deniyee zɔɔhɩra k’ʊ b’a ka ŋ ʊ gɛ?» 38Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a yaa dɩga a, bur karɔ n ta awɔɔ ʊ?» Kʊ ŋ yaa dɩga a bɩ, ŋ b’a hɩ, ŋ ʊ: «Bur soor n ta ʊ kan zɔ kɩ hɩɩya.» 39A n lɛ ka ŋ ʊ, kʊ ŋ n zamaa bɩ nyɩnta bur butur bɩ ra. 40Ŋ nɩ nyɩnyɩnta zɔrɔ-zɔrɔ, busoor-busoor. 41Yeezuu bur soor bɩ si kan zɔ hɩɩya bɩ kɩ a wɔ ʊ, an dɩga brama, an a barka da ʊ, an ŋ zɩnzɛra, an a ka a karɩndanyɩnɔ wɔɔ ʊ, kʊ ŋ n a ka zamaa b’ʊ. A zɔ hɩɩya bɩ jir zamaa bɩ m sɔ. 42Gʊɔɔ wɔɔ haay a bɩ, an ŋ ka. 43Ŋ bur kan zɔ kɩ kuuro gʊr kasɩ lɛ ma bueerehɩɩya. 44Bur bɩ binno wɔɔ barla, yar tisi soor ɩ nyɩnta ʊ.
Yeezuu ɩ tam hi burə ʊ
(Matiyee 14.22-33; Zaan 6.15-21)
45Lɛɛm bɩ, Yeezuu a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «K’a da kɔɔlʊʊ ʊ, k’a bra gəm la Bɛtsayɩdaa zeezi.» A mɩŋŋa n gɔɔta k’a zamaa bɩ da zaa ra. 46K’a ŋ da zaa ra, an a nya bɩ, a a hʊr, an ta ci ra k’a yaa da. 47Yirbəə k’a da bɩ, kɔɔlʊʊ bɩ hi bireyaa ku, a mɩŋŋa nɩ gəm la. 48K’a yɩ hɩnhɛr n a nya ŋ lɛ, ŋn’a yɔm kan kɔɔlʊʊ bɩ bɔrɛ kɩ bɩ, dɔ k’a bʊr an nɩ mɛm bɩ, a wuti an tɔ hi ra, an nɩ tarɛ ŋ zi, an a yo k’a cem ŋ han. 49Kʊ ŋ y’a yɩ an nɩ tam hi ra bɩ, ŋ yɩ dɩgam ma, ŋ ʊ: «Toor m,» ŋn’ɩ zee dam. 50Bala, ŋ haay a yɩ, nyibəə n ŋ nyasʊ. Lɛɛm bɩ, Yeezuu meer ba kan ŋ kɩ, a ʊ: «K’a sɩra ka, mɔɔ m, a da bɩ bɔ ʊ y!» 51A n da kɔɔlʊʊ b’ʊ kan ŋ kɩ, hɩnhɛr bɩ n jɩm. Ŋ n zɛ kədə, ŋ n a so a ʊ y. 52Baa kʊ ŋ bur bɩ jirle yɩ bɩ, ŋ n hɔsɩ jɩ ma ŋn’a dɔ ŋ ʊ, Yeezuu a da hɔ haay ma y.
Zenezarɛtɩ yaabazannɔ waarɛ
53Kʊ ŋ higʊta bɩ zɛ ra bɩ, ŋ yaa lee ku Zenezarɛtɩ gəm la, ŋn’a kɔɔlʊʊ bɩ kʊsɩ. 54Kʊ ŋ zer lɛɛm bɩ, gʊɔɔ wɔɔ Yeezuu dɔ. 55Ŋ n a si, ŋnɩ ta kʊrɔ haay ʊ, ŋn’aa yaabazannɔ busu a gʊraŋŋarɔ m, ŋnɩ bʊr ŋ nɩ bɩncɛ kʊ Yeezuu n ta ʊ b’ʊ. 56Bɩncɛ k’a nɩ taŋ ʊ, kʊrɔ gʊtɔɔ ʊ, kʊrɔ poorero ʊ, bɔlɛɛmarɔ ʊ, zɛ n nawʊm yaabazannɔ m daasɩrɔ ʊ, ŋn’a yɛm han, k’an yɛ kʊ ŋ n’a wɔ da a huu lɛ ma bala. Bɩ gʊɔɔ kʊ ŋ y’a wɔ da ma rɔ wɔɔ waarɛ yɩ haay.
7Woso lɛrɔ kan yɩnnɩbayɩrɔ kɩ
1Farizɛɛnrɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ gɔsɩnnɔ kɩ y’a to Zerizalɛm ʊ, ŋn’a zɛ kʊ ra, ŋnɩ bʊr Yeezuu zi, 2ŋnɩ Yeezuu karɩndanyɩnɔ gɔsɩnnɔ yɩ, ŋn’ɩ hɔ bɩm kan dintim kɩ, a lɛ taa k’a hɩ, a ʊ: ŋ n a wɔ hir y. 3Kʊ sɩra nɩ, farizɛɛnrɔ kan zɩɩfʊrɔ kɩ haay hɔbɩrɛ bɩrɛ bɩ, a wɔ ŋn’a hirm mɩŋŋa, amba ŋ yaabɔɔ yɩnnɩbayɩ m. 4Kʊ ŋ y’a to daasɩ ʊ, ŋnɩ bʊr, ŋ bɩr hɔ bɩm kʊ ŋ n dintim gʊ a ma y. Ŋ yɩnnɩbayɩrɔ vantɔɔ ta ʊ gʊta, amba hɛrɔ sʊrgɔrɛ, gərlo kan hɔbɩrɛ mɔdrɔ kɩ. 5Farizɛɛnrɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ kɩ laaka da Yeezuu han, ŋ ʊ: «Bɔ m, ɩbɩɩ karɩndanyɩnɔ wɔɔ bɩr zum wɔɔ yaabɔɔ yɩnnɩbayɩ b’ʊ, ŋnɩ bɔkarɛ ŋn’ɩ hɔ bɩm, bɩ ŋ n hi nyasʊ?» 6Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Zambʊzannɔ, Ezayii gumə ta ʊ, Woso lɛ k’a a si an so ra, an awɔɔ mim hɩ bɩ nɔ ʊ, bala, a a gʊrsɩra ba ncɩnaaʊ, a ʊ:
Gʊɔɔ nɔɔn duro, mɔɔ da ŋ nawʊŋ ʊ a lɛ m,
bɩ ŋ heer laatʊ mɔɔ ma,
7bɩ mɔɔ daʊrɛ bɩ vam m.
Durnya mim ŋ n’a dɩndam gʊɔɔ m, Woso hɔ bɛɛ y.
8Woso lɛrɔ wɔɔ awɔɔ to, an nɩ zum gʊɔɔ yɩnnɩbayɩrɔ ʊ.» 9Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Woso lɛrɔ wɔɔ bɔ awɔɔ ʊ a jɛ m, an nɩ zum a yɩnnɩbayɩ ʊ. 10Bala, Moyiisi a hɩ, a ʊ: ‹Ɩ zɩ kan ɩ da kɩ da ʊ,› bɩ, ‹Gʊaa k’a zɩ bɔ ʊ kan a da kɩ, kʊ ŋ n a zɛ gər.› 11B’awɔɔ, awɔɔ y’a hɩm, a ʊ: Kʊ gʊaa a hɩ a zɩ m gɛɛ a da m, a ʊ: hɔ kʊ mɔɔ m ga m, m m dam ɩbɩɩ han bɩ ‹kɔrbaan m› a lɛ taa k’a hɩ, a ʊ: ‹Woso mannɩ hɔ m.› 12A n a ga m, k’an a da a zɩ han gɛɛ a da han dɔ y. 13A ba awɔɔ nawʊm ncɩnaaʊ an nɩ Woso lemim bɩ zaar bam a yɩnnɩbayɩrɔ wɔɔ m. Ziro ncɩnaaʊ rɔ wɔɔ lɔɔrɔ awɔɔ nɩ ŋ bam gʊta.»
Hɔ k’a nɩ dintim kam gʊaa ma
14Bɩ jɛ ʊ bɩ, Yeezuu zamaa bɩ bir, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a tʊr ka mɔɔ ma, k’a da a heer ʊ. 15Hɔ ba ʊ, an n’a tom garga ra, an gasʊ gʊaa nɔ ʊ k’a dintim ka ma y. Bɔ n’a tom gʊaa nɔ ʊ bɩ nɩ dintim kam ma. [16Gʊaa k’a nɩ tʊr m bɩ, k’an a tʊr ka ma.]» 17K’a a gʊ zamaa bɩ ma, an gasʊ har ʊ bɩ, a karɩndanyɩnɔ wɔɔ a lar hɔbɔkʊrɛnoom naa do jɩ ma. 18A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «Awɔɔ sɔ, awɔɔ n naa do jɩ dɔ ra? Awɔɔ n a dɔ, a ʊ: hɔ k’a n’a tore, an nɩ gasʊm gʊaa nɔ ʊ bɩ b’a dam ma, an dintim ka ma ra? 19Bala, a nɔ an nɩ gasʊŋ ʊ, an ta, an nɩ bɔm garga ra, a bɩr gasʊrɛ a heer ʊ y.» Ncɩnaaʊ bɩ, Yeezuu y’a hɩnkarɛ, a ʊ: «hɔbɩrɛ haay mɩŋŋa.» 20A a ya, an a hɩ, a ʊ: «Bɔ nɩ bɔm gʊaa nɔ ʊ bɩ nɩ dintim kam ma. 21Bala, gʊaa heer hɔɔndarɛ bʊnyaa bɩ n nɩ bɔŋ ʊ: so a mɩŋŋa ʊ, koorbarɛ, gərzɛrɛ, 22jaandarɛ, gʊaa hɔ ŋʊarɛ, zibʊnyaa do haay barɛ, bra ba gʊaa m, mɩsɩrbaa bʊnyaa barɛ, jɩm barɛ, gʊaa tɔ zarlɛ, mɩŋŋa busure kan yarmabaa kɩ. 23Hɔɔ bʊnyaarɔ nɔɔn duro haay, bɔ ŋ nawʊm gʊaa heer ʊ, ŋn’ɩ dintim kam ma.»
Grɛkkɩ kʊ lʊ sɩrakarɛ mim
24Yeezuu k’a cem b’ʊ bɩ, a ta Tiir kʊ ʊ, an aa gasʊ har ʊ, a lɛ baa kʊ ŋ n a yɩ y. Bɩ, a n a da ma, an a nyaakʊm da y. 25Bala, lʊ nɩ nyɩmbʊɛɛrɛ m, zinə nɩ kan kɩ. Bɩ, lʊ bɩ Yeezuu mim ma, an bra si, an bɩ kukurə zɛ Yeezuu taa. 26Lʊ bɩ, grɛkkɩ do m, yɩ a ʊ Siirii kʊ Fenisii ʊ. A n a yɛ Yeezuu han k’an la zinə bɩ ra nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ mɛ ʊ. 27Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «A to kʊ nyɩnɔ wɔɔ ŋ hɔ bɩ, an ŋ ka. A n a ga m, ŋnɩ nyɩnɔ hɔbɩrɛ sa, ŋn’a ka jinnyɩnɔ ʊ y.» 28Lʊ bɩ n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Sɩra m, Zuuba, bɩ, jinnyɩnɔ wɔɔ tɩr hɔbɩrɛ kuuro kʊ ŋ y’a lunlo taabɩr bɩ taa bɩ gʊr, ŋn’a bɩ.» Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: 29«Meerbaa naa do minto, doo, zinə bɩ bɔ ɩ nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ mɛ ʊ.» 30Lʊ bɩ n a hʊr, an doo, an aa a nyɩ bɩ yɩ, an nɩ wʊtam gargʊ burə ʊ. Zinə bɩ n bɔ a mɛ ʊ.
Tikki waarɛ
31Yeezuu a hʊr Tiir kʊ ʊ, an a bɔ, an bɔ Sidɔn ʊ kan Taraburo wɔɔ kɩ nɔ ʊ, an ta Galilee higʊta zeezi. 32N bʊr tikki m Yeezuu zi. Tikki bɩ, bɛkka m sɔ. N n a yɛ han k’an a wɔ ka a mim la, k’an a waa. 33Yeezuu n a gaa zamaa bɩ jɩr ʊ, an bɔ m toore ma, an a nyʊkʊnnyɩnɔ dundu tikki bɩ tʊr ʊ, an lihi da, a nyʊkʊr ma, an a nɔ a nɛɛm ma, 34an a bɔɔta an dɩga brama, an hoonsi bɔ a rɛ, an a hɩ m, a ʊ: «Ɛfata!» 35A lɛ taa k’a hɩ, a ʊ: «Ɩ gʊ!» A tʊʊrɔ wɔɔ n a gʊ lɛɛm, a nɛɛm bɩ n a bɔ kʊ zi, an nɩ meer bam mɩŋŋa. 36Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a b’a hɩ gɔsɩ nɩ y.» Yeezuu k’a lɛ ka ŋ ʊ, a ʊ: ŋ b’a hɩ bɩ, ŋ y’a pa da, an lɛ da biisi ra. 37Gʊɔɔ wɔɔ zɛ kədə, ŋn’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «A ɩ hɔ haay bam mɩŋŋa; A ɩ tikkiro tʊr gʊm, a a ka bəətinno nɩ meer bam!»
8Yeezuu gʊaa tisi si tʊrlɛ
1Dɔmɩnnɔ wɔɔ duro ʊ bɩ, zamaa gʊta a ya, an ta ʊ, bɩ hɔbɩrɛ ba ʊ kʊ ŋ n a bɩ y. Yeezuu n a karɩndanyɩnɔ wɔɔ bir, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: 2«Zamaa bɩ cicir ɩ mɔɔ zɛm, bala, ŋ dɔmɩm kaakʊ mɔɔ zi, bɩ, hɔbɩrɛ ba ŋ ʊ y. 3Kʊ mɔɔ ŋ da zaa ra kan nɔ kɩ, ŋ y’a dundom zaa ra, bɩ gɔsɩnnɔ a to laatʊ.» 4Karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a nyɩ bɔ nʊ, ŋ ʊ: «K’ʊ bur yɩ ka poohɔɔn ʊ naa ʊ, ʊ a ka ŋ ʊ, ŋn’a bɩ k’an ŋ ka?» 5Yeezuu n ŋ lar, a ʊ: «Bur karɔ n ta awɔɔ ʊ?» Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Saanhɩna» 6A n lɛ ka, a ʊ, ŋ n nyɩnta tara ʊ. A n bur saanhɩnarɔ wɔɔ gʊr, an a barka da ʊ, an n’a zɩnzɛ ra, an n’a kam a karɩndanyɩnɔ wɔɔ ʊ, ŋn’a kam zamaa b’ʊ. 7Zɔnnyɩnɔ nyɩnta ŋ ʊ sɔ. Yeezuu n ŋ barka da ʊ, a ʊ: ŋ n a ka ŋ ʊ sɔ. 8Ŋ n a bɩ, an ŋ ka. Ŋ n a kuuro gʊr kasɩ lɛ ma saanhɩna. 9Gʊɔɔ wɔɔ nyɩnta, ŋn’a zɔ tisi si ma. Bɩ jɛ ʊ bɩ, Yeezuu ŋ da zaa ra. 10Lɛɛm bɩ, a da kɔɔlʊʊ b’ʊ kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ, ŋn’ɩ tam Dalmanutaa zeezi.
Hoser yɛrɛ
11Farizɛɛnrɔ bʊr, ŋn’a sɩŋŋɩda ba, ŋn’ɩ bɩsɩ kam kan Yeezuu kɩ, ŋn’a yɛ han, k’an hoser kʊ Woso a ka ʊ bɩ ba, k’a dɩga a, a y’a dam ma, an a ba gɛ. 12Yeezuu hoon gʊta si, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Bɔ minto her zamaana naa nɩ hoser yɛrɛ? Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, hoser ba ʊ mɔɔ n n’a bam awɔɔ zamaana naa do minto y.» 13A n a gʊ farizɛɛnrɔ wɔɔ ma, an aa da kɔɔlʊʊ b’ʊ, an bra gəm deem bɩ ra.
Farizɛɛnrɔ nyʊnyɔɔ
14Hinni bɩ do ʊ bɩ, bur sarɛ tɔ bɔ karɩndanyɩnɔ wɔɔ nɔ ʊ. Bur deem bala nɩ ŋ ʊ kɔɔlʊʊ bɩ nɔ ʊ. 15Yeezuu lɛ ka ŋ ʊ, a ʊ: «K’a dundo a zi, k’a ba laatʊ farizɛɛnrɔ nyʊnyɔɔ bɩ ma, kan Hɩrɔɔdɩ hɔ bɩ kɩ ma sɔ.» 16Ŋ n bɔkarɛ, ŋn’ɩ bɩsɩ kam kan kʊ kɩ, kʊ bur ba ŋ ʊ bɩ minto. 17Yeezuu n a ma, an n’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɔ bɩsɩ awɔɔ n’a karɛ? Bur k’a ba awɔɔ ʊ bɩ minto m gɛ? Awɔɔ hɔɔn gɔɔta a n gu k’a jɩ dɔ ra? Awɔɔ heer ɩ ka gɛ? 18Awɔɔ mɩnyaarɔ kʊ ŋ nɩ ta ʊ bɩ, ŋ bɩr lɛɛ yɩm na? Awɔɔ tʊʊrɔ kʊ ŋ nɩ ta ʊ bɩ, ŋ bɩr mim mam na? 19Kʊ mɔɔ bur soor zɩnzɛ ra, m a ka gʊaa tisi soor ʊ bɩ, a tɔ ba awɔɔ nɔ ʊ ra? Awɔɔ kuuro gʊr kasɩ lɛ ma karɔ?» Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Bueerehɩɩya.» 20«Bɩ kʊ mɔɔ bur saanhɩna zɩnzɛ ra m a ka gʊaa tisi si ʊ bɩ, kasɩ lɛ ma karɔ awɔɔ kuuro gʊr ʊ?» Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Saanhɩna.» 21A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ gɔɔta a n a dɔ, a ʊ, bur mim bɛɛ mɔɔ n’a hɩm ma ra?»
Bʊʊ waarɛ
22Ŋ lee ku Bɛtsayɩdaa ʊ, n n bʊr bʊʊ m Yeezuu zi, n n a yɛ han, k’an a wɔ da bʊʊ bɩ ma, k’an lɛɛ yɩ. 23A n bʊʊ bɩ gaa a wɔ ma, an bɔ m bɔlɛɛma, an lihi da a mɩm ma, an a wɔ ka a mim la, an n’a larm, a ʊ: «Ɩbɩɩ ɩ hɔsɩ yɩm na?» 24K’a mɩm bɩ gʊ bɩ, a a hɩ, a ʊ: «Mɔɔ ɩ gʊɔɔ yɩm, ɩ ʊ, gɔrɔ m, ŋn’ɩ tarɛ.» 25Bɩ, Yeezuu a ya, an a wɔ ka gʊaa bɩ mɩnyaarɔ wɔɔ ra. Gʊaa bɩ nɩ dɩgam ma sɩɩ…, an a waa, an nɩ lɛɛ yɩm mɩŋŋa. 26Yeezuu n a da a har zaa ra, a ʊ: «Ɩ b’a ka ɩ gasʊ kʊnɔ b’ʊ y!»
Nka m Yeezuu nɩ?
(Matiyee 16.13-20; Likki 9.18-21)
27Yeezuu ɩ tam kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ Filipi-Sezaaree kʊrɔ jɩnjɛɛnnɔ wɔɔ nɔ ʊ. Zaa ra bɩ, a a karɩndanyɩnɔ wɔɔ lar, a ʊ: «Gʊɔɔ wɔɔ y’a hɩm, ŋ ʊ, nka m mɔɔ nɩ?» 28Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Gɔsɩnnɔ ʊ: Zaan-Batiisi m, nawɔnnɔ ʊ: *Elii m, gɔsɩnnɔ ʊ: wosolɛsinnɩsorazaa deem m.» 29Yeezuu n ŋ lar, a ʊ: «B’awɔɔ, awɔɔ y’a hɩrɛ, a ʊ: Nka m mɔɔ nɩ?» Pɩyɛɛr n meerbaa bɩ sa, an a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Krista n’ɩbɩɩ m.» 30A n lɛ ka ŋ ʊ mɩŋŋa, a ʊ: ŋ b’awɔɔ mim bɩ hɩ gɔsɩ nɩ y.
(Matiyee 16.21-28; Likki 9.22-27)
31Kɛɛrɛ bɩ, a n a sɩŋŋɩda ba, an n’a dɩndarɛ ŋ nɩ, a ʊ: pakra m, kʊ Gʊaanyɩ bɩ n cicir ba gʊta. Bɩ, gʊɔɔgusinno kan wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kɩ, kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ kaanɩm nɩ, an ta kan a zɛrɛ kɩ, k’an a mɩm bɔ ʊ dɔmɩm kaakʊ hinni ʊ. 32A n minno nɔɔn duro nyaakʊm da an n’a hɩrɛ y. Pɩyɛɛr n a gaa an bɔ m toore ma, an nɩ nyaa bam kan Yeezuu kɩ, a ʊ: a n a ga m, an naa hɩ y. 33Bɩ, Yeezuu k’a wusigə an dɩga a karɩndanyɩnɔ wɔɔ ma bɩ, a həən si Pɩyɛɛr ma, a ʊ: «Ɩ jɛ bɔ mɔɔ jɩr ʊ! Sʊtaana, ɩbɩɩ hɔɔndarɛ bɩ n bɔ kʊ ʊ kan Woso hɔ kɩ y. Gʊɔɔ hɔɔndarɛ m.»
Yeezuu zaa zuure
34Yeezuu n bɔkarɛ, an a karɩndanyɩnɔ bir kan zamaa bɩ kɩ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Kʊ gʊaa lɛ taa k’a zu mɔɔ ʊ, k’an a mɩŋŋa lɛtaamarɔ to, k’an a gɔdarkʊra busu, an zu mɔɔ ʊ. 35Bala, gʊaa k’a a lɛ n taa k’a meeyaa bʊmbɔ bɩ, a b’a meeyaa bʊmbɔrɛ yɩrɛ y. Bɩ, kʊ gʊaa ga mɔɔ tɔ ma, kan lemim nyɩnta bɩ kɩ tɔ ma, a y’a meeyaa bʊmbɔrɛ yɩrɛ. 36Bɩ, kʊ gʊaa a so durnya hɔ haay ʊ, an bɔkarɛ, an ga, a nyɔɔdʊ ɩ ka? 37Bɔ gʊaa bɩ n n’a sam, k’a mɩsɩrbaa k’a nyarɛ ba ʊ bɩ yɩ nɩ? 38Bala, gʊaa k’a nɩ nyannɩ zɛm mɔɔ tɔ ma kan mɔɔ lemim nyɩnta bɩ kɩ tɔ ma, her zamaana jaandənno nɔɔn duro kan mimbʊnyaabənno nɔɔm kɩ bireyaa ʊ, Gʊaanyɩ bɩ b’a zaa nyannɩ zɛm, dɔmɩm k’a nɩ zɛŋ ʊ, kan malɛɛkarɔ mɩŋŋɔɔ kɩ, Woso lɛbɔʊrɛ nɔ ʊ kɩ b’ʊ y.»
91Yeezuu a ya, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ ta ʊ naa ʊ rɔ wɔɔ, gɔsɩnnɔ zɛ hinni b’a kure y, ŋn’ɩ Woso cirbəə bɩ zɛrɛ yɩm kan paŋŋa gʊta kɩ.»
Karɩndanyɩnɔ kaakʊ Yeezuu lɛbɔʊrɛ yɩ
(Matiyee 17.1-13; Likki 9.28-36)
2Dɔmɩm sɔrdɩ kur bɩ, Yeezuu Pɩyɛɛr, Zakkɩ kan Zaan kɩ gaa, an bɔ ŋ nɩ toore ma a minto ci jintə mim ʊ, an a lʊr ŋ mɩm ʊ. 3A huuro wɔɔ nɩ nyakɩ bɔm, gʊaa ba ʊ an b’a nyakɩ bɔrɛ bɩ makra barɛ y. 4*Elii n a hɩnka ŋ nɩ kan Moyiisi kɩ, ŋn’ɩ meer bam kan Yeezuu kɩ. 5Pɩyɛɛr n a hɩ Yeezuu m, a ʊ: «Karɩnsaamba, kʊ wɔɔ ɩ naa ʊ, a mɩŋŋa. K’ʊ bur ba kaakʊ: ɩbɩɩ hɔ deem, Moyiisi hɔ deem, Elii hɔ deem.» 6Dabɔʊ ŋ haay nyasʊ. Bɩ y’a ka, Pɩyɛɛr n a dɔ kʊ bɔ an n’a hɩrɛ y. 7Warkʊ bʊr an b’a ku ŋ la, meerbaa n a to warkʊ bɩ nɔ ʊ, a ʊ: «Mɔɔ Nyɩ kʊ mɔɔ ŋʊa bɩ n naa do, k’a tʊr ka ma.» 8Lɛɛm bɩ, a bɔ kʊ ŋ y’a ʊ, ŋnɩ dɩga a jɩr ʊ bɩ, ŋ n gɔsɩ yɩ kʊ Yeezuu bɛɛ m a deem kan ŋ kɩ y.
9Kʊ ŋ n’ɩ zerm ci bɩ ra bɩ, a lɛ ka ŋ ʊ, a ʊ: «hɔ kʊ ŋbɔɔ n a yɩ bɩ, ŋ b’a hɩ gɔsɩ nɩ y, k’an ta, an Gʊaanyɩ bɩ mɩmbɔʊrɛ dɔmɩm ku gəəno bire ʊ. 10Ŋ lɛ naa do si, bɩ, ŋ y’a mɩŋŋa larm: ‹Mɩmbɔʊrɛ gəəno bire ʊ bɩ mim bɩ ma.› »
11A karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a lar, ŋ ʊ: «Bɔ minto wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ ʊ, kʊ Elii n lɛɛ ka an bʊr Krista m gɛ?» 12Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Sɩra m, Elii nɩ lɛɛ karɛ an bʊr k’a bɩ hɔ haay banka. Bɩ, kɛɛrɛ bɩ, a m lɔ, ŋn’a gʊrsɩra ba ŋ ʊ: Gʊaanyɩ bɩ bɔʊrɛ yɩm b’a fɩr yɩm gʊta gɛ? 13Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, Elii bʊr, bɩ ŋ y’a hɔɔnhɔ ba m, amba hɔ kʊ ŋ y’a gʊrsɩra ba a minto bɩ m.»
Yeezuu la zinə ra, an bɔ nyɩ mɛ ʊ
(Matiyee 17.14-21; Likki 9.37-43a)
14Kʊ Yeezuu a wusigə kan karɩndanyɩnɔ kaakʊrɔ wɔɔ kɩ, ŋn’ɩ tam karɩndanyɩnɔ gɔsɩnnɔ wɔɔ zi bɩ, ŋ zamaa cir gʊta yɩ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ, ŋn’ɩ bɩsɩ kam kan ŋ kɩ. 15Zamaa bɩ k’a Yeezuu yɩ bɩ, ŋ zɛ kədə, ŋnɩ bra si, ŋn’ɩ tam k’a yaa daʊrɛ yaa da m. 16A n karɩndanyɩnɔ wɔɔ lar, a ʊ: «Bɔ bɩsɩ awɔɔ n’a kam kan ŋ kɩ?» 17Gʊaa n a to zamaa bɩ bire ʊ, an a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: karɩnsaamba, bʊr mɔɔ ʊ, m nyɩ m ɩbɩɩ zi, zinə n ta m, an a ba bəətir. 18K’a wuti ma bɩncɛ bɩ do ʊ, a do an nawʊm b’ʊ, an lihihur ta a lɛ rɛ, an n’a sɔ sʊrɛ, a mɛ bɩ n a ba taŋŋɩ-taŋŋɩ. Mɔɔ n a yɛ ɩbɩɩ karɩndanyɩnɔ wɔɔ han kʊ ŋ nɩ la zinə bɩ ra, bɩ ŋ n a da ma y. 19Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Do sɩrakarɛ war zannɔ, mɔɔ dɔmɩm karɔ bam kan awɔɔ kɩ? Kʊ m nyasʊ awɔɔ m dɔmɩm karɔ? K’a nyɩ bɩ gaa, a bʊr m mɔɔ zi.» 20Ŋ n a gaa, ŋnɩ ta m. Nyɩ bɩ k’a Yeezuu yɩ lɛɛm bɩ, zinə bɩ n a hinkə, an a do tara ʊ, an nɩ pɩr kam, an nɩ lihi bɔrɛ a rɛ. 21Yeezuu n a zɩ bɩ lar, a ʊ: «Yaaba b’a sɩŋŋɩda ba brɔ an nɩ nyɩ bɩ ma?» A ʊ: «A nyɩbaa ma. 22Dɔmɩm niŋŋoo ʊ, a a zɛ, an a da sɛ ʊ, gɛɛ hi ʊ k’an ga. Bɩ, k’ɩbɩɩ y’ɩ dam hɔsɩ ma, k’ɩ da wɔɔ han, ɩ cicirzɛrɛ minto.» 23Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Bɔ minto ɩ n’a hɩrɛ, ɩ ʊ: k’ɩ y’ɩ dam ma! Hɔ woo… a da ma an ba sɩrakarɛzaa m.» 24Lɛɛm bɩ, nyɩ bɩ zɩ bɩ n zee da, a ʊ: «Mɔɔ sɩra ka, mɔɔ cicir zɛ, m sɩrakarɛ war bɩ minto!» 25Yeezuu k’a zamaa bɩ yɩ ŋn’ɩ zɛm gʊta bɩ, a həən si zinə bɩ ma, a ʊ: «Zinə, ɩbɩɩ n nɩ gʊaa bam bəətir, ɩ n n’a bam tikki, bɔ nyɩ naa do mɛ ʊ, bɩ, ɩ b’ɩ ya ɩ gasʊ y!» 26Zinə bɩ n nyɩ bɩ hinkə kan paŋŋa kɩ, an bɔ a mɛ ʊ kan zee kɩ. Nyɩ bɩ n gɔɔta am gər hɔ bɩ m. Gʊɔɔ n’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «Ga a ʊ.» 27Bɩ, Yeezuu a sa a wɔ ma, an a busu, an a jɩm brama.
28Kʊ Yeezuu gasʊ har ʊ bɩ, a karɩndanyɩnɔ wɔɔ a lar a deem, ŋ ʊ: «Bɔ minto y’a ka wɔɔ n ʊ da ma, ʊ la zinə bɩ ra?» 29A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Zinə ncɩnaaʊ do bɩ, hɔ ba ʊ, an b’a dam ma an a ka, an bɔ, kʊ yaadarɛ bɛɛ y.»
Yeezuu a ya, an a zɛ mim dɩnda
(Matiyee 17.22-23; Likki 9.43b-45)
30Yeezuu k’a cem kan a karɩndanyɩnɔ kɩ b’ʊ bɩ, ŋ bra Galilee ʊ, Yeezuu n a ŋʊa kʊ n n a dɔ y. 31Bala, a nyɩnta an nɩ hɔ dɩndam a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «N Gʊaanyɩ bɩ nyasʊm, ŋn’a ka gʊɔɔ ʊ, ŋn’a zɛ, b’a zɛ bɩ kur bɩ dɔmɩm kaakʊ hinni ʊ, a y’a mɩm bɔŋ ʊ.» 32Bɩ, a karɩndanyɩnɔ wɔɔ n nyɩnta ŋ n’a jɩ dɔrɛ y, b’a larlɛ nyibəə ta ŋ nɩ.
Nka m jɩtaarɛ?
(Matiyee 18.1-5; Likki 9.46-48)
33Ŋ yaa lee ku Kapɛrnawum ʊ. Gasʊ kʊ ŋ y’a ʊ har ʊ bɩ, Yeezuu ŋ lar, a ʊ: «Bɔ bɩsɩ awɔɔ n’a kam zaa ra bɩ?» 34Ŋ n zɛ pi, bala, zaa ra bɩ, ŋ bʊgʊr ba kʊ ma jɩtambaa minto. 35Yeezuu n nyɩnta, an gʊaa bueerehɩɩya bɩ bir, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Kʊ gʊaa lɛ taa k’a bɩr jɩtaarɛ, k’an bɩr gʊaa haay jɛzaa, k’an bɩr gʊaa haay zibəənyɩ.» 36A n nyɩ gaa, an a jɩm ŋ bire ʊ, an a wɔ burgu ma, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: 37«Gʊaa k’a nyɩnɔ nɔɔm gʊaa deem da ʊ bɩ, a ba a ʊ mɔɔ m. Bɩ gʊaa k’a mɔɔ da ʊ bɩ, a n mɔɔ da ʊ m deem y, Zɩ k’a mɔɔ nyɔɔ b’a da ʊ sɔ.»
Gʊaa k’a bɩr jɩm bam kan Yeezuu kɩ y, a gʊaa m
38Zaan n a hɩ Yeezuu m, a ʊ: «Karɩnsaamba, wɔɔ gʊaa yɩ, an nɩ lam zinəro ra ɩbɩɩ tɔ m, wɔɔ k’ʊ a gʊ ma k’a bɩr zum kʊ ʊ kan wɔɔ kɩ bɩ minto.» 39Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «A b’a gʊ ma y, bala, gʊaa ba ʊ, an nɩ lam zinəro ra mɔɔ tɔ m, an a ya, an mɔɔ tɔ zar y. 40Gʊaa k’a bɩr jɩm bam kan wɔɔ kɩ y, wɔɔ gʊaa m. 41Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, gʊaa k’a hi ka awɔɔ ʊ poore a mi, kʊ mɔɔ gʊɔɔ n’awɔɔ m bɩ minto, a zaa bɩ kʊrɔm a ganwʊrɛ ma y.
(Matiyee 18.6-9; Likki 17.1-2)
42Kʊ gʊaa a ka nyɩnɔ kʊ ŋ sɩra ka mɔɔ ʊ rɔ nɔɔn duro gʊaa deem n’a do mimbʊnyaa nɔ ʊ, kʊ n jɛnlajaa gʊta kʊsɩ a wer ma, n n a da higʊta ʊ, a jɩra. 43K’ɩ wɔ y’ɩ dam mimbʊnyaa barɛ ma, k’ɩ zɛ ra, k’ɩ gasʊ ɩ wɔ deem m mɩsɩrbaa k’a nyarɛ ba ʊ b’ʊ, bɩ jɩra, gasʊ k’ɩbɩɩ nawʊm ɩ wɔ hɩɩya m sɛhar k’a lihire ba ʊ bɩ nɔ ʊ bɩ m.9.43 Ci gɔsɩnnɔ ɩ naa daŋ ʊ: bɩncɛ kʊ mukuno bɩr gɩngaŋ ʊ, sɛ bɩr lihiŋ ʊ sɔ y.45K’ɩ gam y’ɩ dam mimbʊnyaa barɛ ma, k’ɩ zɛ ra, k’ɩ gasʊ ɩ gam deem m mɩsɩrbaa k’a nyarɛ ba ʊ b’ʊ, bɩ jɩra, gasʊ k’ɩbɩɩ nawʊm ɩ gam hɩɩya m sɛhar ʊ bɩ m.9.45 Ci gɔsɩnnɔ ɩ naa daŋ ʊ: bɩncɛ kʊ mukuno bɩr gɩngaŋ ʊ, sɛ bɩr lihiŋ ʊ sɔ y.47K’ɩ mɩnyaa y’ɩ dam mimbʊnyaa barɛ ma, k’ɩ bɔ ʊ, k’ɩ gasʊ ɩ mɩnyaa deem m, Woso cirbəə b’ʊ, bɩ jɩra, k’ɩ gasʊ ɩ mɩm hɩɩya m sɛhar ʊ bɩ m, 48bɩncɛ kʊ mukuno bɩr gɩngaŋ ʊ, sɛ bɩr lihiŋ ʊ sɔ y. 49Bala, n sɛ sam, n nɩ yɛ da gʊaa haay ma. 50Yɛ naa, hɔ mɩŋŋa m. Bɩ kʊ yɛ b’a nyɩntabaa nɩ y, k’a banka bɔ nɩ? K’a ka kʊ yɛ n bɩr ta a ma, k’a nyɩnta kan kʊ kɩ laafɩɩ.»
10Harcɩntarɛ mindɩndarɛ
(Matiyee 19.1-12; Likki 16.18)
1Yeezuu a hʊr b’ʊ, an ta Zidee ʊ, Zʊrdɛn kur, zamaa n a ya, an a so kʊ ma a jɩr ʊ, an a ya, an nɩ hɔ dɩndarɛ ŋ nɩ, am dɔmɩm haay hɔ bɩ m. 2Farizɛɛnrɔ n a zɔ k’a nyasʊ meerbaa nɔ ʊ. Bɩ minto y’a ka, ŋn’a larlɛ, ŋ ʊ: «Yar a da ma an la a lʊ ra gɛ?» 3A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Bɔ Moyiisi a gʊrsɩra ba awɔɔ nɩ?» 4Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Moyiisi ʊ, n n harcɩntarɛ kaansʊrɛ ci ba, kʊ n n bɔkarɛ, n n la lʊ ra.» 5Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ heerkarɛ minto y’a ka, an lɛ naa do gʊrsɩra ba. 6Durnya sɩŋŋɩda ma bɩ, Woso yar da kan lʊ kɩ. 7Bɩ minto y’a ka, yar n n’a gʊm a zɩ ma kan a da kɩ, k’a nyɩnta kan a lʊ kɩ. 8Bɩ, ŋ gʊaa hɩɩya bɩ y’a bam mɛsim deem. Ncɩnaaʊ bɩ, ŋ bɩ gʊaa hɩɩya dɔ y, mɛsim deem zannɔ m. 9Hɔ kʊ Woso a zɛ kʊ ra bɩ, a b’a ka gʊaa n a gʊngʊ kʊ ma y.»
10Kʊ ŋ y’a bɔ, ŋnɩ doo har ʊ bɩ, karɩndanyɩnɔ wɔɔ a ya, ŋn’a lar mim naa do jɩ ma. 11A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Gʊaa k’a la a lʊ ra, an a vanta sa bɩ, jaan an n’a dam kan bɩ kɩ. 12Bɩ, kʊ lʊ a gʊ a zim ma, an a vanta sa, jaan an n’a dam kan bɩ kɩ sɔ.»
Nyɩnɔ poorero barkadaʊrɛ
(Matiyee 19.13-15; Likki 18.15-17)
13Gʊɔɔ bʊr nyɩnɔ poorero m Yeezuu zi, ŋn’a yɛ han k’an a wɔ da ŋ ma, b’a karɩndanyɩnɔ wɔɔ n yɛ gʊɔɔ wɔɔ nɩ y. 14Yeezuu k’a naa yɩ bɩ, a nɔ ma ʊ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a nyɩnɔ wɔɔ to ŋnɩ bʊr mɔɔ zi, a b’a ta ŋ nɩ tolle y, bala, gʊɔɔ kʊ ŋ bɔ kʊ ʊ kan nawɔnnɔ kɩ rɔ wɔɔ, ŋ hɔ m Woso cirbəə bɩ m. 15Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, gʊaa k’a n Woso cirbəə bɩ si am nyɩ poore hɔ bɩ m bɩ, a bɩ gasʊŋ ʊ y.» 16Bɩ kur bɩ, a a wɔ burgu ŋ ma, an a wɔ ka ŋ mim la, an nɩ ŋ barka daŋ ʊ.
Yeezuu kan arzakazaa kɩ
(Matiyee 19.16-30; Likki 18.18-30)
17Kʊ Yeezuu kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ zaa sa, ŋn’ɩ tam bɩ, gʊaa n a si, an bɩ kukurə zɛ a taa, an a yɛ han, a ʊ: «Karɩnsaamba mɩŋŋa, bɔ mɔɔ m ga m, m a ba, kʊ m mɩsɩrbaa k’a nyarɛ ba ʊ bɩ yɩ?» 18Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Bɔ minto, ɩ n nɩ mɔɔ birm mɩŋŋa? Gʊaa mɩŋŋa ba ʊ kʊ Woso deem bɛɛ y. 19Ɩbɩɩ Woso lɛrɔ wɔɔ dɔ. ‹Ɩ bɩ gʊaa zɛ y, ɩ bɩ jaan da y, ɩ bɩ koor ba y, ɩ bɩ ŋʊaar ba y, ɩ b’ɩ hɔɔn da gʊaa hɔ ma k’an yɩ ɩ hɔ y, ɩ zɩ kan ɩ da kɩ da ʊ.› » 20Gʊaa bɩ n a hɩ m, a ʊ: «Karɩnsaamba, mɔɔ naa haay sɩŋŋɩda sa m nyɩbaa ma, m n’a barɛ.» 21Yeezuu n dɩga gʊaa bɩ ma, an a ŋʊa, an a hɩ m, a ʊ: «Hɔ deem ɩ jɩra ɩbɩɩ ma: ta, hɔ k’a n’ɩbɩɩ ʊ bɩ hɛɛ haay, ɩ jir ŋʊazannɔ m. Ɩbɩɩ yaa arzaka yɩ Woso zi, k’ɩ bʊr ɩ zu mɔɔ ʊ.» 22Yeezuu k’a naa hɩ bɩ, gʊaa bɩ heer a zar gʊta, an a hʊr kan heerzarlɛ kɩ, bala, a arzaka nyɩnta ʊ gʊta. 23Yeezuu k’a dɩga a jɩr ʊ bɩ, a a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «Woso cirbəə gasʊʊrɛ nyɩntam arzakazannɔ ma kaŋŋɩda!» 24A karɩndanyɩnɔ wɔɔ zɛ kədə a meer naa do barɛ minto. Yeezuu n a ya, an so ra, a ʊ: «M danyɩnɔ, Woso cirbəə gasʊʊrɛ kɔɔkɔɔ. 25Yoonde gasʊ huuka yaa m nyɩntam zanta an lɛ da arzakazaa gasʊ Woso cirbəə ʊ m.» 26Karɩndanyɩnɔ wɔɔ a ya ŋnɩ zɛ kədə an lɛ da, ŋn’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Nka n nɩ bɔm lɛ nɩ?» 27Yeezuu n dɩga ŋ ma, a ʊ: «Gʊaa b’a dam ma, an a mɩŋŋa bʊmbɔ y, bɩ Woso y’a da hɔ haay ma.» 28Pɩyɛɛr n a hɩ m, a ʊ: «Dɩga, wɔɔ hɔ haay to, k’ʊ zu ɩbɩɩ ʊ.» 29Yeezuu n a hɩ Pɩyɛɛr m, a ʊ: «Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, kʊ gʊaa a gʊ a har, kan a zɩ kɩ, a da kɩ, a dakumbonno kɩ, a danlʊrɔ kɩ, a nyɩnɔ kɩ, a tara kɩ ma mɔɔ minto kan lemim nyɩnta bɩ minto kɩ, 30a zaa har, kan da kɩ, dakumbonno kɩ, danlʊrɔ kɩ, nyɩnɔ kɩ, tara kɩ yɩm gallɛm zɔrɔ dɔmɩnnɔ nɔɔn duro ʊ, kan fɩryɩrɛ kɩ. Durnya k’a nɩ zɛm bɩ nɔ ʊ, a mɩsɩrbaa k’a nyarɛ ba ʊ bɩ yɩm sɔ. 31Lɛɛkarɛzannɔ gʊta nyɩntam jɛzannɔ, jɛzannɔ nyɩntam lɛɛkarɛzannɔ.»
Yeezuu zɛ mindɩndarɛ kaakʊ hɔ
(Matiyee 20.17-19; Likki 18.31-34)
32Ŋ y’a hʊr, ŋnɩ zaa sa ŋn’ɩ tam Zerizalɛm ʊ. Yeezuu nɩ tarɛ ŋ lɛɛ. Dabɔʊ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ nyasʊ, nyibəə gʊɔɔ kʊ ŋ zu kʊ ʊ kan ŋ kɩ rɔ wɔɔ nyasʊ. Yeezuu a ya, an bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ bir a jɩr ʊ, an nɩ mim k’a nɩ zɛm k’a bɩ ba m bɩ hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: 33«K’a dɩga, ta kʊ wɔɔ nawʊm Zerizalɛm ʊ naa, n yaa Gʊaanyɩ bɩ nyasʊ n a ka wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ ʊ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ ʊ. Ŋ y’a dʊdɔ yarlɛ k’a zɛ gər, ŋn’a da do vantɔɔ gʊɔɔ wɔ ʊ. 34Ŋ yaa wʊm ma, ŋ lihi dam ma, ŋ y’a zɛm madɩɩrɔ m, ŋ y’a zɛrɛ an ga, bɩ, dɔmɩm kaakʊ hinni ʊ, a y’a mɩm bɔŋ ʊ.»
35Zebedee nyɩnɔ Zakkɩ kan Zaan kɩ a zɔ Yeezuu ma, ŋn’a hɩ m, ŋ ʊ: «Karɩnsaamba, hɔ kʊ wɔɔ n’a yɛrɛ ɩbɩɩ han naa ma bɩ, ɩ bɩ zɛ wɔɔ m ma y.» 36A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɔ awɔɔ lɛ n taa kʊ mɔɔ n a ba awɔɔ minto?» 37Ŋ n a hɩ m, ŋ ʊ: «K’ʊ a yɛ ɩbɩɩ han, ɩbɩɩ cirbəə bɩncɛ ʊ, k’ɩ ka kʊ wɔɔ gʊaa deem n nyɩnta ɩbɩɩ bɩsɩ, deem ɩbɩɩ jɩsa.» 38Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ n hɔ k’a n’a yɛm bɩ dɔ y. Awɔɔ a da ma, a hɔ kʊ mɔɔ n n’a mim laaga ʊ bɩ mi ra? Gɛɛ awɔɔ a da ma a fɩryɩrɛ kʊ mɔɔ n n’a yɩm bɩ yɩ ra?» 39Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Wɔɔ ʊ da ma.» Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Laaga hɔ kʊ mɔɔ n n’a mim bɩ, awɔɔ y’a mim, fɩr kʊ mɔɔ n n’a yɩm bɩ, awɔɔ y’a yɩm sɔ, 40bɩ, k’a gɔɔta mɔɔ jɩsa kan mɔɔ bɩsɩ bɩ kɩ nyɩntarɛ nɩ, mɔɔ n m da ma m zaa ka y, bala, mɔɔ n m so ʊ y. Bɩncɛ bɩ banka Woso ʊ ŋ zannɔ minto.» 41Karɩndanyɩnɔ buro wɔɔ kʊ ŋ naa ma bɩ, ŋ nɔ ma ʊ kan Zakkɩ kɩ, Zaan kɩ. 42Yeezuu n ŋ bir, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ dɔ, a ʊ: gʊɔɔ k’awɔɔ nɩ dɩgarɛ ŋ ma cinno wɔɔ, brɔɔ nɩ paŋŋa barɛ a kʊrɔ ma, paŋŋazannɔ n’a hɔɔnhɔ barɛ a gʊɔɔ ma. 43B’a bɩ nyɩntarɛ ncɩnaaʊ awɔɔ bire ʊ y. Bɩ, kʊ gʊaa lɛ taa k’a bɩr jɩtaarɛ awɔɔ bire ʊ, k’an a ba zibəənyɩ. 44Bɩ, kʊ gʊaa lɛ taa k’a bɩr lɛɛkarɛzaa awɔɔ bire ʊ, k’an a ba awɔɔ haay lɔ. 45Bala, Gʊaanyɩ bɩ n bʊr kʊ gʊɔɔ n b’a hɔɔnhɔ ba y, bʊr a ʊ k’a b’a da gʊɔɔ han, k’a a mɩsɩrbaa ka gʊɔɔ gʊta bʊmbɔrɛ minto.»
Bartimee waarɛ
(Matiyee 20.29-34; Likki 18.35-43)
46Yeezuu kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ, zamaa bɩ kɩ yaa lee ku Zeriko ʊ. Kʊ ŋ nɩ bɔm kʊnɔ ʊ b’ʊ bɩ, bʊʊ ɩ nyɩnta zaa lezi b’ʊ, a tɔ m Bartimee, Time nyɩ m, an nɩ hɔ yɩnyɛm. 47K’a a ma ŋ ʊ: Nazarɛtɩ Yeezuu m bɩ, an nɩ zee darɛ, a ʊ: «*Davɩd Nyɩ, mɔɔ cicir zɛ!» 48Gʊɔɔ wɔɔ nɩ bʊgʊr bam ma, ŋ ʊ, an a tʊr ka, b’a a banka, an a da ra: «*Davɩd Nyɩ, mɔɔ cicir zɛ!» 49Yeezuu n jɩm, an a hɩ, a ʊ: «K’a bir!» N n a bir, n n a hɩ m, n ʊ: «Ɩ tɔ ʊ, wuti, a y’ɩ birm.» 50Bʊʊ bɩ n a gɔbga bɔ a ra, an a zo, an wuti kan bra kɩ, an bʊr Yeezuu zi. 51Yeezuu n a lar, a ʊ: «Ɩbɩɩ lɛ n taa kʊ m bɔ ba ɩ nɩ?» Bʊʊ bɩ n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Karɩnsaamba, a ka kʊ m m ya, m lɛɛ yɩ.» 52Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Ta, ɩ sɩrakarɛ ɩ bʊmbɔ.» Lɛɛm bɩ, a mɩnyaa ɩ lɛɛ yɩm, an zu Yeezuu ʊ, an nɩ tam.
11Yeezuu Zerizalɛm gasʊʊrɛ
(Matiyee 21.1-11; Likki 19.28-40; Zaan 12.12-19)
1Kʊ ŋ n’a zɔm Zerizalɛm ma, Bɛtfazee kan Betanii kɩ jɩr ʊ, ci kʊ n n’a birm Oliviyee ci bɩ zeezi bɩ, Yeezuu a karɩndanyɩnɔ nyɔɔ hɩɩya, 2an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a ta kʊ k’a n’awɔɔ lɛɛ naa ʊ. Bɩ, k’awɔɔ yaa gasʊ b’ʊ lɛɛm nɩ, awɔɔ brapoo yɩm, n n a kʊsɩ, bɩ gʊaa n da ʊ cɩna y. K’a hʊr a bʊr m. 3Kʊ gʊaa awɔɔ lar, a ʊ: bɔ minto m awɔɔ nɩ naa barɛ, k’a hɩ m, a ʊ: Zuuba lɛ n taa, a y’a tore awɔɔ m bʊr m lɛɛm.» 4Karɩndanyɩnɔ wɔɔ n ta, ŋ n’aa brapoo yɩ, n n a kʊsɩ tɩnsara harlɛ ma zaa lɛ zi, karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a hʊr. 5Gʊɔɔ kʊ ŋ nyɩnta b’ʊ rɔ wɔɔ gɔsɩnnɔ ŋ lar, ŋ ʊ: «Bɔ m, awɔɔ n nɩ brapoo bɩ hʊrlɛ?» 6Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, amba Yeezuu a hɩ bɩ m, gʊɔɔ wɔɔ n ŋ to, ŋn’a hʊr. 7Ŋ n ta brapoo bɩ m Yeezuu zi, ŋn’a huuro ka brapoo bɩ ra, Yeezuu n da ʊ. 8Gʊɔɔ gʊta n a huuro ka zaa bɩ ra, gɔsɩnnɔ n gɔ lɛɛ yɩnyar hɔsɩrarɔ ʊ, ŋn’a ka ra. 9Bɔɔ nɩ Yeezuu lɛɛ, kan bɔɔ n’a kur lɔ wɔɔ kɩ ɩ zee dam, ŋ ʊ: «*Hozaana! Kʊ gʊaa k’a nɩ zɛm Zuuba tɔ ma bɩ n barka yɩ! 10Kʊ cirbəə k’a nɩ zɛm naa n barka yɩ, am wɔɔ yaaba Davɩd hɔ bɩ m. *Hozaana! K’ɩ tɔ n lɛbɔʊrɛ yɩ brama.» 11A n gasʊ Zerizalɛm ʊ, Wosocɛ ʊ. K’a dɩga hɔ haay ma bɩ, a a hʊr an ta Betanii ʊ kan bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ kɩ, kʊ gum da bɩ minto.
Sɔɔn k’a nyɩ ba ʊ y
12A dɔ k’a mɛ ŋn’ɩ bɔm Betanii ʊ bɩ, nɔ Yeezuu nyasʊ. 13A n a to, an sɔɔn yɩ laatʊ a lɛɛ n ta ʊ, an ta kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ, k’a yaa dɩga a hɔsɩ nyɩntaŋ ʊ gɛ. A zɔ k’a ʊ sɔɔn bɩ ma bɩ, a lɛɛ a yɩ, bala, sɔɔn bɔɔnrɛ dɔmɩm bɛɛ y. 14A n a hɩ sɔɔn bɩ m, a ʊ: «Gʊaa b’a yarɛ an ɩbɩɩ nyɩ bɩ dɔ y!» A karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a ma.
Yeezuu ɩ lam hɔheenno ra Zerizalɛm Wosocɛ hallu ʊ
(Matiyee 21.12-17; Likki 19.45-48; Zaan 2.13-22)
15Yeezuu yaa lee ku Zerizalɛm ʊ kan a karɩndanyɩnɔ kɩ. Gasʊ kʊ Yeezuu ʊ Wosocɛ ʊ b’ʊ bɩ, a a sɩŋŋɩda ba, an nɩ lam gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ hɔ hɛɛnm, ŋn’ɩ hɔ sim nɔ wɔɔ ra Wosocɛ hallu ʊ b’ʊ. A busoolʊrlɛzannɔ mɔdrɔkuntərehɔɔ hɩnhɩsɩga kan cirpʊnnɔ hɛɛnno nyɩntaragɔrɔ kɩ. 16Bɩ, a n gɔsɩ to an nɩ cenim mɔr m Wosocɛ hallu ʊ b’ʊ y. 17A n n’a hɩrɛ ŋ nɩ hɔdɩndarɛ nɔ ʊ, a ʊ: «N y’a gʊrsɩra ba, n ʊ: ‹N mɔɔ cɛ bɩ birm yaadarɛ cɛ, do haay minto.› Awɔɔ n bɔkarɛ a sa, a ba konno bɩncɛ.» 18Kʊ Yeezuu naa hɩ wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ kɩ n a ma bɩ, ŋ y’a karɛ a zɛrɛ zaa ma. Bɩ, ŋ yɩ nyi bam. Bala, zamaa b’a lɛ bɔ Yeezuu hɔdɩndarɛ b’ʊ. 19Yirbəə k’a da bɩ, Yeezuu bɔ tara bɩ nɔ ʊ, kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ.
Sɩrakarɛ kan yaadarɛ kɩ
20A dɔ k’a mɛ Yeezuu kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ nɩ cenim bɩ, ŋ sɔɔn bɩ yɩ, an ga kan a məsi kɩ. 21Pɩyɛɛr n hɔ kʊ Yeezuu a hɩ bɩ tɔ da a nɔ ʊ, a a hɩ, a ʊ: «Dɩga, Zuuba, sɔɔn k’ɩbɩɩ ɩ lɛ da ʊ bɩ ga haay!» 22Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a sɩra ka Woso ʊ. 23Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, kʊ gʊaa a hɩ ci naa do m: ‹Ɩ bɔɔta, ɩ ɩ da kɔ ʊ,› bɩ bɩsɩkarɛ ba a heer ʊ, k’a a sɩra ka, a ʊ: hɔ k’awɔɔ hɩ bɩ barɛ, a bam, amba a a hɩ bɩ m. 24Bɩ y’a ka mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: hɔ k’awɔɔ n’a yɛm a yaadarɛ nɔ ʊ bɩ, k’a sɩra ka, a ʊ, awɔɔ yɩ, bɩ n y’a karɛ awɔɔ ʊ sɔ. 25Bɩ k’awɔɔ jɩm brama, an nɩ yaa dam, kʊ hɔ y’awɔɔ heer ʊ kan gʊaa kɩ, k’a sugur ka ʊ, k’awɔɔ Zɩ k’a nɩ arzana ʊ bɩ n awɔɔ kʊrɔmarɔ sugur ka awɔɔ ʊ sɔ. [26Bɩ k’awɔɔ n sugur ka a muno ʊ, awɔɔ Zɩ k’a nɩ arzana ʊ bɩ b’awɔɔ kʊrɔmarɔ wɔɔ sugur karɛ y.]»
Yeezuu paŋŋa bɩ, a to a ʊ ka?
(Matiyee 21.23-27; Likki 20.1-8)
27Yeezuu kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ a ya, ŋnɩ ta Zerizalɛm ʊ. Yeezuu k’a nɩ bɩmbɩrm Wosocɛ ʊ b’ʊ bɩ, wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ kɩ, gʊɔɔgusinno kɩ bʊr zi, ŋ ʊ: 28«Nka ɩ lɛ ka ɩbɩɩ ʊ naa barɛ minto? Nka ɩ zaa ka?» 29Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Kʊ m awɔɔ lar mim deem ma, k’a nyɩ bɔ ʊ, kʊ m bɔkarɛ, m bɩncɛ kʊ n lɛ ka mɔɔ ʊ bɩ hɩ awɔɔ m. 30Batɛm kʊ Zaan nyɩnta an n’a kam bɩ, a to a ʊ Woso zi gɛɛ, gʊɔɔ zi? K’a nyɩ bɔ ʊ!» 31Ŋ n’ɩ bɩsɩ kɩnkam kʊ ma, ŋ ʊ: «Kʊ wɔɔ ʊ: a to a ʊ Woso zi, a y’a hɩrɛ a ʊ: bɔ minto m wɔɔ n a mim si gɛ? 32Bɩ kʊ wɔɔ ʊ: a to a ʊ gʊɔɔ zi, zamaa bɩ bɩ yɛrɛ y. Kʊ zamaa bɩ Zaan dɔ wosolɛsinnɩsorazaa paan… bɩ minto.» 33Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ Yeezuu m, ŋ ʊ: «Wɔɔ n a dɔ y.» Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɩ minto bɩ, mɔɔ bɩ bɩncɛ niŋŋə kʊ n lɛ ka mɔɔ ʊ bɩ hɩrɛ awɔɔ m sɔ y.»
12Wutu dɔmazannɔ bʊnyaarɔ hɔbɔkʊrɛnoom
(Matiyee 21.33-46; Likki 20.9-19)
1Yeezuu n a sɩŋŋɩda ba, an nɩ meer bam kan ŋ kɩ hɔbɔkʊrɛnoom darɛ m, a ʊ: «Gʊaa ɩ nyɩnta an dɩvɛn gɔ sɔɔn, an lambaar da ma, an yaa hɔn, k’a bɩr dɩvɛn nyɩ bɩ hi bɔŋ ʊ, an bɛŋŋʊ dɔ sɔ, an gʊɔɔ sa kʊ ŋ n dɔ dɩvɛnsɩra bɩ ma, an a hʊr an ta zaa ra. 2Dɩvɛn mɔsa k’a a ku bɩ, a n a zibəənyɩ deem nyɔɔ wutu zibəəzannɔ wɔɔ zi, k’an aa a hɔ si, an b’a ka a ʊ. 3Ŋ n a nyasʊ, ŋn’a zɛ, ŋn’a da zaa ra a wɔ n tu. 4Wutu zaa bɩ n a ya, an zibəənyɩ vanta nyɔɔ. Wutu zibəəzannɔ wɔɔ n a zɛ, ŋnɩ yaaba da a mim ma, ŋnɩ fɩr ka ma. 5A n a ya, an a kaakʊ hɔ nyɔɔ, ŋn’a zɛ gər. Bɩ jɛ ʊ, an gʊɔɔ vantɔɔ nyɔɔ, ŋnɩ fɩr ka gɔsɩnnɔ ma, ŋnɩ gɔsɩnnɔ zɩnzɛ. 6A kur ma hɔ ma bɩ, a nyɩ k’a ŋʊa bɩ y’a deem ɩ gɔɔta, an a nyɔɔ ŋ zi, an n’a hɩrɛ, a ʊ: ‹Ŋ mɔɔ nyɩ bɩ daŋ ʊ.› 7Wutu zibəəzannɔ wɔɔ n a dɩnda kan kʊ kɩ, ŋ ʊ: ‹A n nɩ zɛm b’a so arzaka b’ʊ. K’a bʊr, k’ʊ a zɛ, k’ʊ ʊ so wutu b’ʊ.› 8Ŋ n a nyasʊ, ŋn’a zɛ gər, ŋnɩ bɔ m dɩvɛnsɩra b’ʊ, ŋn’a zo.»
9«Bɔ dɩvɛnsɩra zaa bɩ n’a barɛ? A zɛm, an b’a dɩvɛnsɩra zibəəzannɔ wɔɔ zɩnzɛ, an a sa, an a ka a vantɔɔ ʊ. 10Awɔɔ n naa karɩnda ba ra?
Jaa kʊ cɛdonno a bɔ ʊ ŋn’a zo bɩ,
bɩ y’a ba jaa paŋŋazaa, cɛ bɩ dɔrɛ minto.
11Zuuba ɩ naa ba, bɩ wɔɔ yɩ hɔ gʊta m.»
12Gʊɔɔ kʊ ŋ y’a tʊr ka ma rɔ wɔɔ n’a kam ma k’a nyasʊ, bɩ, ŋ yɩ nyi bam zamaa bɩ m. Ŋ y’a dɔ, ŋ ʊ: hɔbɔkʊrɛnoom naa do da Yeezuu ʊ awɔɔ minto. Ŋ n a hʊr, ŋn’a gʊ ma.
*Rɔm cir yawʊrsire mim
(Matiyee 22.15-22; Likki 20.20-26)
13N farizɛɛnrɔ kan Hɩrɔɔdɩ gʊɔɔ kɩ nyɔɔ Yeezuu zi kʊ ŋ n’aa a nyasʊ a meerbaa nɔ ʊ. 14Ŋ n b’a hɩ, ŋ ʊ: «Zuuba, wɔɔ dɔ sɩrazaa n’ɩbɩɩ m, b’ɩbɩɩ heer tɩrga kan gʊaa biyəə kɩ. Ɩbɩɩ bɩr dɩgam gʊaa meer ma bala y, Woso zaa ɩbɩɩ n’a dɩndam sɩra bɩncɛ ʊ. Zaa ta ʊ k’ʊ *Rɔm cir yawʊr ka gɛ? A a ga m gɛɛ a n a ga nɩ?» 15Bɩ, kʊ Yeezuu ŋ zambʊ bɩ dɔ bɩ, a a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɔ m, awɔɔ n’a gɩngam mɔɔ ma ncɩnaaʊ? K’a bʊr wacɩr m deem, kʊ m dɩga a.» 16Ŋ n bʊr m. Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Ŋʊasa naa do kan gʊrsɩra naa do kɩ, nka hɔ nɩ?» Ŋ ʊ: «*Rɔm cir hɔ m.» 17Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a hɔ kʊ cir a so ʊ bɩ ka ʊ, k’a hɔ kʊ Woso a so ʊ bɩ ka ʊ.» Meerbaa naa do nyɩbɔʊrɛ a ka, ŋ n zɛ kədə.
Gəəno mɩmbɔʊrɛ mim
(Matiyee 22.23-33; Likki 20.27-40)
18Sadisɛɛnrɔ kʊ ŋ ʊ, gəəno mɩmbɔʊrɛ ba ʊ bɩ, ŋ bʊr Yeezuu zi, ŋnɩ laaka da han, ŋ ʊ: 19«Zuuba, Moyiisi a gʊrsɩra ba an a ka wɔɔ ʊ, a ʊ, ‹Kʊ gʊaa ga, an a lʊ to, b’a nyɩ ba ʊ y, k’a danyɩ n lʊ bɩ si, k’an nyɩ yɩ kan kɩ a danyɩ bɩ minto.› 20Danyɩnɔ ɩ nyɩnta saanhɩna. Lɛɛkarɛzaa bɩ n lʊ sa, an ga, an a gʊ lʊ bɩ ma, bɩ nyɩ ba ʊ y. 21A hɩɩya hɔ bɩ n lʊ bɩ si, an ga, b’a n nyɩ yɩ kan kɩ y. A kaakʊ hɔ bɩ maam sɔ. 22Saanhɩnarɔ wɔɔ haay ŋ gɩnga, bɩ ŋ n nyɩ yɩ kan lʊ bɩ kɩ y. Ŋ haay kur bɩ, lʊ bɩ n bɩ ga. 23Gəəno mɩmbɔʊrɛ dɔmɩm ʊ, kʊ ŋ y’a mɩm bɔ ʊ, ŋ haay bireyaa ʊ, nka y’a so lʊ b’ʊ? Bala, gʊɔɔ saanhɩnarɔ wɔɔ haay lʊ bɩ si.» 24Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’awɔɔ n gʊrsɩrarɔ mɩŋŋɔɔ kan Woso paŋŋa kɩ dɔ bɩ, bɩ y’a ka awɔɔ nɩ nyʊnnyɔɔrɛ nɔ ʊ. 25Bala, kʊ gəəno b’a mɩm bɔ ʊ, yar bɩr lʊ sarɛ y, lʊ bɩr yar sarɛ y. Bɔ ŋ y’a ʊ kʊ ʊ kan malɛɛkarɔ kʊ ŋ nɩ brama rɔ wɔɔ kɩ. 26Bɩ kʊ gəəno mɩmbɔʊrɛ bɩ mim nɩ, awɔɔ n a karɩnda ba Moyiisi ci bɩ nɔ ʊ ra, dɔmɩm kʊ Woso meer ba kan Moyiisi kɩ tutugu nɔ ʊ bɩ, a ʊ: ‹Abraham kan Izakkɩ kɩ, Zakɔɔb kɩ Woso m mɔɔ m.› 27Gəəno Woso bɛɛ y, mɩsɩɩrɔ Woso m. Awɔɔ ɩ nyʊnnyɔɔrɛ nɔ ʊ gʊta.»
Lɛ lɛɛkarɛ
(Matiyee 22.34-40; Likki 10.25-28)
28Wosocikarɩnsaamba deem ŋ bɩsɩkarɛ bɩ ma, a a yɩ, Yeezuu a nyɩ bɔ ʊ mɩŋŋa, an a zɔ, an Yeezuu lar, a ʊ: «Lɛrɔ wɔɔ haay bire ʊ kara ɩ lɛ da?» 29Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Lɛ lɛɛkarɛ hɔ bɩ n naa do: ‹K’a tʊr ka Israyɛl zannɔ, Zuuba k’a m wɔɔ Woso bɩ, a y’a deem m Zuuba. 30K’ɩ Zuuba ɩ Woso bɩ ŋʊa kan ɩ heer kɩ haay, kan ɩ nyi kɩ haay, kan ɩ hɔɔndarɛ kɩ haay, kan ɩ paŋŋa kɩ haay.› 31A hɩɩya hɔ bɩ ba n nɩ: ‹K’ɩ mim ŋʊa amba ɩ mɩŋŋa m.› Lɛ vanta ba ʊ an lɛ da nawɔnnɔ ra y.» 32Wosocikarɩnsaamba bɩ n a hɩ m, a ʊ: «Sɩra ɩbɩɩ hɩ, karɩnsaamba, a mɩŋŋa gʊta: ‹Woso y’a deem m, bɩ a vanta ba ʊ, an a na ma y. 33Ɩ Woso ŋʊa kan ɩ heer kɩ haay, ɩ hɔɔn kɩ haay, ɩ paŋŋa kɩ haay, k’ɩ mim ŋʊa amba ɩ mɩŋŋa m,› bɩ jɩra mannɩ haay kʊ n nɩ sɛ nyaŋ ʊ bɩ m, kan ganwʊrɛrɔ k’awɔɔ nɩ ŋ kam Woso ʊ rɔ wɔɔ kɩ.» 34Yeezuu k’a yɩ gʊaa b’a nyɩ bɔ ʊ mɩŋŋa bɩ, a a hɩ, a ʊ: «Ɩbɩɩ bɩ laatʊ Woso cirbəə bɩ ma y.» Bɩ kur bɩ, gʊaa biyəə ɩ nyi bam Yeezuu larlɛ m.
Krista bɩ, nka nyɩ nɩ?
(Matiyee 22.41-46; Likki 20.41-44)
35Yeezuu k’a nɩ hɔ dɩndam Zerizalɛm Wosocɛ ʊ bɩ, a a hɩ, a ʊ: «Bɔ minto m wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ ʊ: *Davɩd Nyɩ m Krista bɩ m gɛ? 36*Sɛnt-Ɛspri a ka Davɩd n a hɩ, a ʊ:
Zuuba Woso a hɩ mɔɔ Zuuba m:
nyɩnta mɔɔ bɩsɩ ʊ,
kʊ m b’a ka k’ɩ jɩnnɔ wɔɔ n nyɩnta ɩ gam taa.
37Davɩd mɩŋŋa y’a birm Zuuba. Kʊ Zuuba n a ba lɔ, an nyɩnta *Davɩd Nyɩ gɛ?» Zamaa bɩ n’a tʊr kam ma kan heernyɩnta kɩ.
Yeezuu dʊndɔ karɛ
(Matiyee 23.1-36; Likki 20.45-47)
38Yeezuu y’a hɩrɛ ŋ nɩ a hɔdɩndarɛ nɔ ʊ, a ʊ: «K’a dundo a zi kan wosocikarɩnsaambɔɔ kʊ ŋ nɩ bɩmbɩrm zabarɔ m, ŋn’a kam daʊrɛ ma zamaa gʊta bire ʊ rɔ wɔɔ kɩ, 39ŋn’a kam lɛɛkarɛ bɩncɛ ma hɔbɩrɛ bɩncɛ ʊ, kan sokʊma bɩncɛ kɩ. 40Ŋ n’ɩ zonno hɔ yɔrɛ ŋ nɩ, ŋn’a mɩŋŋabaa hɩnkam kan yaadarɛrɔ jintoo kɩ. Ŋ hʊnhʊrlɛ yɩm maam-maam.»
Zoro ganwʊrɛ karɛ
41Yeezuu nyɩnta an a meer nya busoo daʊrɛ bɩncɛ bɩ rɛ, an nɩ dɩgam gʊɔɔ wɔɔ busoo bɩ daʊrɛ ma. Arzakazannɔ wɔɔ barla gɔsɩnnɔ y’a daŋ ʊ gʊta. 42Zoro n bɩ tanka hɩɩya zar ʊ. 43Yeezuu n a karɩndanyɩnɔ wɔɔ bir, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, zoro ŋʊazaa naa do busoo bɩ zar ʊ gʊta, an lɛ da gʊaa haay k’a n’a daŋ ʊ bɩ ra. 44Bala, ŋ haay busoo k’a zibəə ba ŋ ma bɩ, ŋ y’a da ʊ. Bɩ zoro bɩ kan a cicir bɩ kɩ, a a mɩsɩrbaa hɔ sa haay, an a da ʊ.»
13Yeezuu ɩ Wosocɛ bɩ wurgəre mim dɩndam
(Matiyee 24.1-2; Likki 21.5-6)
1Yeezuu k’a bɔ Wosocɛ b’ʊ bɩ, a karɩndanyɩnɔ wɔɔ gʊaa deem a hɩ m, a ʊ: «Karɩnsaamba, dɩga cɛ bɩ jaarɔ wɔɔ gʊɛrɛ ma kan a dɔrɛ kɩ!» 2Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Dɩga ɩbɩɩ nawʊm cɛrɔ wɔɔ dɔrɛ gʊtabaa ma ra? Jaa deem bɩ gɔɔtarɛ a mim burə ʊ y. Ŋ haay zɛm bɩ wurgə.»
(Matiyee 24.3-14; Likki 21.7-19)
3Yeezuu yaa nyɩnta Oliviyee ci bɩ ra, an a meer nya Wosocɛ bɩ rɛ. Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, Pɩyɛɛr kan Zakkɩ kɩ, Zaan kɩ, Andɩr kɩ kʊ ŋ y’a dɔ, ŋ ʊ, gɔsɩ ba b’ʊ bɩ, ŋ laaka naa do da Yeezuu han, ŋ ʊ: «Naa do bam brɔ? 4A hɩ wɔɔ m, makra kara n nɩ nawɔnnɔ nyarɛ bɩ hɩnkam wɔɔ nɩ?»
Durnya nyarɛ makrarɔ
5Yeezuu n’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a dundo a zi kʊ gɔsɩ b’awɔɔ nyʊnnyɔɔ y. 6Gʊɔɔ gʊta zɛm, ŋnɩ bɩ meer ba mɔɔ tɔ m, ŋ ʊ: ‹Krista n a mɩ,› bɩ ŋ gʊɔɔ gʊta nyʊnnyɔɔrɛ. 7K’awɔɔ bɩ yar mim ma kan yar k’a n’a dam ma, an bɩ wuti bɩ kɩ, a bɩ dabɔʊ ba y, bala, pakra m kʊ naa haay n ba. Bɩ, durnya nyarɛ bɛɛ m naa cɩna y. 8Do deem gʊɔɔ wutim ŋnɩ yar ba kan doro vantɔɔ kɩ. Tara deem zannɔ wutim ŋnɩ yar ba kan tara vanta zannɔ kɩ. Bɩncɛrɔ gɔsɩnnɔ tara nyiŋŋəm. Nɔ nyɩntaŋ ʊ, dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, k’a dɔ, a ʊ: fɩryɩrɛ sɩŋŋɩda a zɔ. 9K’a dundo a mɩŋŋa zi, ŋ y’awɔɔ gʊrm, ŋnɩ ta awɔɔ m dʊdɔkənno zi, ŋ y’awɔɔ zɛm madɩɩrɔ m sokʊmacɛrɔ ʊ. Ŋ tarɛ awɔɔ m tara lɛɛzannɔ kan cinno kɩ taa mɔɔ minto. Nawɔnnɔ y’awɔɔ yɩm mɔɔ minto, an nyɩnta kasɛtɩ brɔɔ minto. 10Bɩ pakra m kʊ ŋ nɩ lɛɛ ka, ŋnɩ lemim nyɩnta pa da durnya haay nɔ ʊ, kʊ durnya nyarɛ n bɔkarɛ, an a ku. 11Kʊ ŋ b’awɔɔ nyasʊ, ŋn’ɩ tarɛ awɔɔ m dʊdɔkənno bɩncɛ ʊ b’ʊ, a bɩ lɛɛ ka a a hɔɔn da hɔ k’awɔɔ n aa a hɩ bɩ ma y. Mim k’a nɩ zɛm bɩ bʊr awɔɔ hɔɔn ʊ dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, b’awɔɔ n n’a hɩm. Bala, awɔɔ bɛɛ n nɩ meer bam dɔmɩm bɩ do ʊ y, Sɛnt-Ɛspri n nɩ meer bɩ barɛ awɔɔ bɩncɛ ʊ. 12Danyɩnɔ kʊ kam zɛ ma. Zɩ y’a nyɩ karɛ n n a zɛ. Nyɩnɔ wutim nyaam kan a zɩrɔ kɩ, ŋn’a ka, ŋnɩ ŋ zɩnzɛ. 13Gʊaa haay sɔrɛ awɔɔ m mɔɔ tɔ ma, bɩ gʊaa k’a nyasʊ a sɩrakarɛ m kɔɔkɔɔ an ta an fɩryɩrɛ bɩ nyarɛ ku, bɩ zaa bʊmbɔrɛ yɩm.»
Heerzar gʊta
(Matiyee 24.15-28; Likki 21.20-24)
14«K’awɔɔ bɩ ‹Gʊaa kʊ hɔzaarbarɛzaa bʊnyaa m bɩ› yɩ an nɩ bɩncɛ niŋŋə ʊ, b’a n’a ga m, an nyɩnta bɩncɛ bɩ do ʊ, gʊaa niŋŋə k’a n’a karɩnda bam bɩ ma bɩ, k’an a jɩ ma. Gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ nyɩntam Zidee ʊ bɩ, kʊ ŋ n’a si ŋnɩ ta ciro ʊ. 15Gʊaa k’a n’a cɛ mim ʊ bɩ, a b’a ka ma k’a zer a gasʊ a cɛ ʊ, k’a hɔsɩ sa dɔmɩm bɩ do ʊ y. 16Gʊaa k’a n’a hɔsɩra ʊ dɔmɩm bɩ do ʊ, a b’a bɔ an doo k’a yaa a huu sa y! 17Dɔmɩnnɔ wɔɔ duro ʊ, mim pakra bam lannɔ jɩsɩzannɔ m, kan bɔɔ n nɩ nyɔ karɛ a nyɩnɔ ʊ rɔ wɔɔ kɩ. 18K’a yaa da, kʊ naa do bɩ lee ku la dɔmɩm ʊ y. 19Bala, a nyɩntam fɩryɩrɛ dɔmɩnnɔ k’an nyɩnta ʊ hallɩ durnya kʊ Woso a da bɩ sɩŋŋɩda ma, an ta an naa ma ku, bɩ, ʊ b’ʊ yarɛ, ʊ a do yɩ fɩɩga y. 20Kʊ Woso bɛɛ dɔmɩnnɔ nɔɔn duro bɔrɛ, gʊaa ba ʊ an b’a dam ma, an a meeyaa bʊmbɔ y. Bɩ gʊɔɔ k’an ŋ nyʊkɔ ʊ rɔ wɔɔ minto, a dɔmɩnnɔ wɔɔ duro bɔrɛ. 21Kʊ gʊaa a hɩ, a ʊ: Krista ɩ naa ʊ, gɛɛ, a ɩ bra ʊ, a b’a si y. 22Ŋʊaarzannɔ kʊ ŋ Krista tɔ sa ŋn’a ka a ma rɔ wɔɔ, kan ŋʊaarlɛsinnɩsorazannɔ kɩ nyɩntaŋ ʊ gʊta. Ŋ makrarɔ bam gʊta kan hoserlo kɩ k’a a da ma, a gʊɔɔ kʊ Woso ŋ nyʊkɔ ʊ rɔ wɔɔ nyʊnnyɔɔ. 23Bɩ k’awɔɔ m, k’a dundo a zi kan hɔ kʊ mɔɔ lɛɛ ka m a hɩ haay awɔɔ m, b’a n’a ku cɩna bɩ kɩ.»
Gʊaanyɩ bɩ zɛrɛ
(Matiyee 24.29-31; Likki 21.25-28)
24«Bɩ kʊ fɩryɩrɛ dɔmɩnnɔ wɔɔ bɩ cem, dɔmɩnnɔ wɔɔ duro nɔ ʊ, woso b’a yarɛ an gu y, mom b’a yarɛ an gu sɔ y. 25Monyaarɔ surm, brama paŋŋa haay y’a zɛm kʊ ma. 26Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, n Gʊaanyɩ bɩ yɩrɛ an a to warkʊ nɔ ʊ an bɩr zɛm kan paŋŋa kɩ, cirbəə gʊta kɩ. 27A n bɔkarɛ, an malɛɛkarɔ nyɔɔ lɛɛ haay ʊ, ŋn’aa gʊɔɔ kʊ Woso ŋ nyʊkɔ ʊ rɔ wɔɔ so kʊ ma, an a sa dɔjɩr ma an ta kan meer kɩ.
(Matiyee 24.32-35; Likki 21.29-33)
28K’a sɔɔn makra bɩ sa. K’awɔɔ b’a yɩ, an lɛɛ daa da, an nɩ kum, awɔɔ dɔ a ʊ siire a zɔ. 29A maam sɔ kan awɔɔ kɩ. K’awɔɔ bɩ minno nɔɔn duro yɩ, ŋn’ɩ zɛrɛ, k’a dɔ a ʊ Gʊaanyɩ bɩ zɛrɛ dɔmɩm a zɔ. 30Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: zamaana naa do bɩ cenim, kʊ nawɔnnɔ haay bɛɛ ba y. 31Brama kan tara kɩ cenim, bɩ mɔɔ meerbaarɔ wɔɔ bɩ cenle y.
32Bɩ, dɔmɩm bɩ do kan wakatɩ bɩ do kɩ, gʊaa ba ʊ an b’a dɔrɛ y. Baa malɛɛkarɔ kʊ ŋ nɩ brama rɔ wɔɔ n a dɔ y. Gʊaanyɩ bɩ n a dɔ sɔ y. K’a maam, Zɩ bɩ y’a deem y’a dɔ. 33K’a dundo a zi, a bɩ hinceem ba y. Bala, awɔɔ n dɔmɩm bɩ do zɛrɛ dɔ y. 34Bɔ a kʊ ʊ kan gʊaa k’a nɩ tam kʊ ʊ bɩ kɩ, an a har to a zibəənyɩnɔ m, an lɛ ka ŋ ʊ, an zibəə ka gʊaa biyəə ʊ k’an a ba. A n a hɩ hardɔmazaa bɩ m, a ʊ: a bɩ hinceem ba y. 35K’a b’a zu a ʊ y. Bala, awɔɔ n har bɩ zaa bɩ zɛrɛ dɔmɩm dɔ y. Kʊ dibsir nɩ, kʊ wuti gʊta nɩ, kʊ koo baadarɛ dɔmɩm nɩ, kʊ dɔmɩrɛ nɩ, awɔɔ n a dɔ y. 36Dɔmɩm niŋŋə k’a nɩ zɛm bɩ bʊr ʊ bɩ, a b’a ka, an bɩ dɩga a awɔɔ hinceem ba y. 37Hɔ kʊ mɔɔ n’a hɩm bɩ, awɔɔ haay mɔɔ hɩ a m. K’a bɩ hinceem ba y.»
14Yeezuu zambʊ zɛrɛ mim
(Matiyee 26.1-5; Likki 22.1-2; Zaan 11.45-53)
1*Pakkɩ cibsa kan bur kʊ n n nyʊnyɔɔ da ma *cibsa kɩ gɔɔta dɔmɩm hɩɩya. Wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ y’a kam zaa k’a n’a sam k’a Yeezuu ku a nyasʊ a mim ka ra, kʊ n n’a zɛ bɩ ma. 2Ŋ y’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Ʊ b’a ba cibsa hinni ʊ y. Kʊ n bɛɛ nɩ, zamaa bɩ wutim yar m kan wɔɔ kɩ a minto.»
Lʊ tidəər zɛ Yeezuu ma Betanii ʊ
(Matiyee 26.6-13; Zaan 12.1-8)
3Yeezuu nyɩnta Betanii ʊ, gʊaa deem kʊ n n’a birm Sɩmɔɔn kusimə bɩ har ʊ. K’a nɩ hɔbɩrɛ bɩm bɩ, lʊ deem bʊr har ʊ b’ʊ kan gedre kɩ, n n a ba albatɩr jaa m, tidəər n a han. A ji n nyɩnta, a lɛ m kʊsɩ, an tidəər gedre bɩ yi, an tidəər bɩ lo Yeezuu ra. 4Bɩ, naa do gʊɔɔ gʊta heer zar, ŋn’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Bɔ tɔ ma m, n n tidəər naa do zaar barɛ? 5N y’a da ma, n n tidəər naa do hɛɛ, a busoo n cem *deniyee zɔɔkarkʊ han, n n a ka ŋʊazannɔ ʊ.» Bɩ, ŋ nyɩnta, ŋn’ɩ kukur bam lʊ bɩ ma. 6Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a lʊ bɩ to zenyy… Bɔ tɔ ma m, awɔɔ n’a heer zarlɛ? Zibəə mɩŋŋa a ba mɔɔ tɔ ma. 7Ŋʊazannɔ nyɩntarɛ awɔɔ bire ʊ dɔmɩm haay. Awɔɔ y’a dam ma a hɔ mɩŋŋa ba ŋ nɩ dɔmɩm k’awɔɔ lɛ n taa ʊ. Bɩ mɔɔ, mɔɔ bɩ nyɩntam kan awɔɔ kɩ dɔmɩm haay y. 8Lʊ naa do, hɔ k’a a da ma b’a a ba. K’a tidəər nɔ mɔɔ mɛ ma bɩ, lɛɛ a ka, an mɔɔ mɛsim banka mɔɔ birle minto. 9Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: durnya nɔ ʊ, bɩncɛ kʊ n nɩ lemim nyɩnta pa daŋ ʊ haay bɩ, n y’a tɔ darɛ a nɔ ʊ, n n lʊ naa do hɔ k’a a ba bɩ hɩ sɔ.»
Zidas zambʊ mim
(Matiyee 26.14-16; Likki 22.3-6)
10Bɩ kur bɩ, Zidas Iskarɩyɔtɩ, karɩndanyɩnɔ bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ gʊaa deem bɩ ta, an aa wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ yɩ, k’a Yeezuu nyasʊ a ka ŋ ʊ. 11Kʊ ŋ naa ma bɩ, ŋ heer nyɔɔ gʊta, ŋnɩ ler bɔ m, ŋ ʊ: «K’a busoo ka ʊ.» Zidas n yɛ, an n’a kam dɔmɩm k’a n’a dam ma a Yeezuu nyasʊ a ka ŋ ʊ bɩ ma.
Yeezuu hɔbɩrɛ jɛzaa bankarɛ
(Matiyee 26.17-25; Likki 22.7-14,21-23; Zaan 13.21-30)
12Bur kʊ n n nyʊnyɔɔ da ma lɛɛkarɛ dɔmɩm ma bɩ, n nɩ pakkɩ sinnyɛɛm mannɩ baŋ ʊ bɩ, Yeezuu karɩndanyɩnɔ wɔɔ a hɩ m, ŋ ʊ: «Ɩbɩɩ lɛ n taa kʊ aa pakkɩ hɔbɩrɛ bɩ ba ka, ɩbɩɩ minto?» 13A n a karɩndanyɩnɔ nyɔɔ hɩɩya, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a ta tara nɔ ʊ, awɔɔ gʊaa zɛŋ ʊ, an hi busu gər ʊ, k’a zu kʊ ʊ kan kɩ, 14a gasʊ bɩncɛ k’a nɩ gasʊŋ ʊ b’ʊ. B’ʊ bɩ, k’a hɩ har bɩ zaa m, a ʊ: ‹Zuuba ɩ laaka dam: bɩncɛ kara awɔɔ n nɩ pakkɩ hɔbɩrɛ bɩ bɩŋ ʊ kan a karɩndanyɩnɔ kɩ?› 15A cɛ gʊta hɩnkarɛ awɔɔ m mim ʊ, ŋn’a banka haay. Bɩncɛ bɩ do ʊ awɔɔ n nɩ pakkɩ hɔbɩrɛ bɩ baŋ ʊ.» 16Karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a hʊr, ŋnɩ ta tara nɔ ʊ b’ʊ, ŋn’aa hɔ haay bɩ yɩ amba a a hɩ ŋ nɩ bɩ m, ŋnɩ pakkɩ hɔbɩrɛ bɩ banka.
Yeezuu jɛ hɔbɩrɛ bɩrɛ kan a karɩndanyɩnɔ kɩ
17Yirbəə k’a da bɩ, Yeezuu bʊr kan a karɩndanyɩnɔ bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ kɩ. 18Yeezuu k’a nɩ hɔbɩrɛ bɩ bɩm kan a karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ bɩ, a a hɩ, a ʊ: «Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, awɔɔ gʊaa deem k’a nɩ hɔbɩrɛ bɩm kan mɔɔ kɩ bɩ mɔɔ nyasʊm, an mɔɔ ka.» 19Ŋ haay nɩ nyɩntam kan heer zar kɩ. Ŋ gʊaa deem-deem n’a larm, a ʊ: «Zuuba, mɔɔ m gɛ?» 20Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ gʊaa bueerehɩɩya bɩ deem m. Gʊaa k’a n’a wɔ nyɔɔm kan mɔɔ kɩ laaga b’ʊ, bɩ m. 21Bala, Gʊaanyɩ bɩ cenim amba hɔ kʊ ŋ y’a gʊrsɩra ba a tɔ ma bɩ m. Bɩ kʊsɩ ɩ kan gʊaa k’a nɩ mɔɔ nyasʊm k’a mɔɔ ka bɩ kɩ. Kʊ gʊaa bɩ do ɩ nɩ yɩ, a jɩra.»
Yeezuu y’a zɛ zaa mim dɩndam
(Matiyee 26.26-30; Likki 22.15-20; 1 Korɛntɩ zannɔ 11.23-25)
22Kʊ ŋ nɩ hɔbɩrɛ bɩ bɩm bɩ, Yeezuu bur sa, an a barka da ʊ, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «K’a si, naa do naa, mɔɔ mɛ m. 23Bɩ kur bɩ, a a ya, an laaga sa, dɩvɛn n a han, an barka yaa da Woso m, an a ka ŋ ʊ, ŋ haay n a mi.» 24A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Mɔɔ ma m naa, gʊaasɩbabaa ma m, an a lo gʊɔɔ gʊta minto. 25Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, mɔɔ bɩ m yarɛ m dɩvɛn mi dɔ y, an ta an dɔmɩm kʊ mɔɔ n nɩ zɛm bɩ m ya, m a mi kan awɔɔ kɩ Woso cirbəə bɩ nɔ ʊ bɩ ku.» 26Kʊ ŋ barka laarɔ wɔɔ lɔ ŋn’a nya bɩ, ŋ bɔ ŋnɩ ta Oliviyee ci ra.
(Matiyee 26.31-35; Likki 22.31-34; Zaan 13.36-38)
27Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ y’a wɩsɩrabaa tom, bala, n y’a gʊrsɩra ba Wosoci nɔ ʊ, n ʊ: ‹Mɔɔ seero dundor bɩ zɛm, seero wɔɔ n hɩsɩga da.› 28Bɩ mɔɔ mɩmbɔʊrɛ kur bɩ, mɔɔ lɛɛ karɛ awɔɔ lɛɛ Galilee ʊ.» 29Pɩyɛɛr n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Baa kʊ gʊaa haay bɩ wɔ saa a wɩsɩrabaa ma, mɔɔ bɩ wɔ saa n ma y.» 30Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ ɩbɩɩ m, gum naa do ʊ bala, koo bɩ baa dam gallɛm hɩɩya y, ɩbɩɩ n bɩsɩ ka mɔɔ ma gallɛm kaakʊ.» 31Pɩyɛɛr n a nyɩ bɔ ʊ, an so ra kan paŋŋa kɩ, a ʊ: «Kʊ ga mɔɔ nawʊm kan ɩbɩɩ kɩ a jɩra, mɔɔ bɩ bɩsɩ karɛ ɩbɩɩ ma y.» A muno wɔɔ n a hɩ maam sɔ.
Yeezuu yaadarɛ Gɛtsemanee ʊ
(Matiyee 26.36-46; Likki 22.39-46)
32Bɩ kur bɩ, ŋ ta bɩncɛ kʊ n n’a birm Gɛtsemanee ʊ b’ʊ. Yeezuu n a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «K’a nyɩnta naa ʊ, kʊ m yaa da, kʊ m bʊr.» 33A n Pɩyɛɛr gaa kan Zakkɩ kɩ Zaan kɩ. Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, heerzar gʊta kan dabɔʊ kɩ gasʊ ʊ. 34A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Mɔɔ heer a zar an a zɔ zɛ ma. K’a gɔɔta naa ʊ, a bɩ hinceem ba y.» 35A n ta lɛɛ poore, an kukurə zɛ, an a meer ku tara ma, an nɩ yaa darɛ, an n’a hɩrɛ, a ʊ, kʊ fɩryɩrɛ k’awɔɔ n n’a yɩm bɩ y’a dam ma, an a gʊ a ma. 36A n n’a hɩrɛ, a ʊ: «M Zɩ, hɔ ba ʊ an kɔɔkɔɔ ɩbɩɩ ma y. Fɩr naa do gʊ mɔɔ ma, kan bɩ kɩ haay, ɩ bɩ mɔɔ hɔɔnhɔ ba y, ɩ hɔ ba.» 37A n a bɔ, an bʊr a karɩndanyɩnɔ wɔɔ zi, a bɩ dɩga a ŋ hinceem ba, an ŋ gu, an a hɩ Pɩyɛɛr m, a ʊ: «Sɩmɔɔn, hinceem ɩbɩɩ n’a bam na, ɩbɩɩ n’ɩ da ɩ mɩŋŋa ma wakatɩ deem ma tɔkkɛ ra! 38K’a yaa da, a bɩ hinceem ba y, a yaa n a do makra nɔ ʊ. Awɔɔ heer lɛ taa, bɩ mɛsim paŋŋa ba ʊ y.» 39A n a bɔ, an ta yaadarɛ bɩncɛ ʊ b’ʊ, an a ya, an so a yaadarɛ bɩ ra. 40A n a bɔ, an bʊr a hɩɩya hɔ ma a karɩndanyɩnɔ wɔɔ zi, an bɩ dɩga a, ŋ hinceem ba. Bala, hinceem ta ŋ nɩ gʊta. Ŋ n hɔ k’a n’a hɩm nɩ bɩ dɔ y. 41A n a bɔ an bʊr a kaakʊ hɔ ma ŋ zi, an b’a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a lɛ taa, k’a hinceem ba kɛɛrɛ, k’a hoon si. Hɔ haay nya. Dɔmɩm a ku. Naa ma bɩ, n Gʊaanyɩ bɩ nyasʊrɛ n a ka mimbʊnyaabənno ʊ. 42K’a wuti, k’ʊ ta, gʊaa k’a nɩ mɔɔ nyasʊm k’a mɔɔ ka bɩ lee ku.»
Yeezuu nyasʊrɛ
(Matiyee 26.47-56; Likki 22.47-53; Zaan 18.3-12)
43Kʊ Yeezuu gɔɔta an nɩ meer bam bɩ, Zidas, bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ gʊaa deem bɩ lee ku lɛɛm, kan gʊɔɔ cir kɩ, bannɔ kan kargʊrɔ kɩ a wɔ ʊ. Wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ, gʊɔɔgusinno kɩ yɩ ŋ nyɔɔ. 44Zunzukʊrazaa bɩ lɛɛ ka an makra hɩnka ŋ nɩ, a ʊ: «Gʊaa kʊ mɔɔ n nɩ m wɔ burgum ma bɩ, bɩ zaa m. K’a nyasʊ, a dɔ ma mɩŋŋa, a ta m.» 45Zidas k’a lee ku lɛɛm bɩ, a a zɔ Yeezuu ma, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Karɩnsaamba.» A n a burgu ma. 46Gʊɔɔ wɔɔ duro Yeezuu nyasʊ lɛɛm. 47A karɩndanyɩnɔ wɔɔ gʊaa deem kargʊ gaa ʊ, an wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ bɩ zibəənyɩ sakʊ, an a tʊr gʊ ma. 48Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bʊr awɔɔ kargʊrɔ m kan bannɔ kɩ m k’a bɩ mɔɔ nyasʊ, ɩ ʊ, dazaamazaa n mɔɔ m. 49Mɔɔ nyɩnta awɔɔ bire ʊ dɔmɩm haay, m nɩ karɩnda bam Wosocɛ ʊ, b’awɔɔ n mɔɔ nyasʊ y.» Naa do naa, ba a ʊ, kʊ hɔ kʊ n y’a gʊrsɩra ba Wosoci nɔ ʊ bɩ n kʊ yɩ. 50Kɛɛrɛ bɩ, Yeezuu karɩndanyɩnɔ wɔɔ a gʊ ma, ŋn’a si. 51Nyukumbueere deem zu a jɛ ʊ, an gɔbga zu a kɔɔn ʊ. Gʊɔɔ vantɔɔ kʊ ŋ nɩ b’ʊ rɔ wɔɔ n a nyasʊ. 52Bɩ n a mɩŋŋa yɔ, an a si a mɛ m dɩgɩ, an gɔbga bɩ to ŋ wɔ ʊ.
Ŋ ta Yeezuu m dʊdɔkənno taa
(Matiyee 26.57-68; Likki 22.54-55,63-71; Zaan 18.13-14,19-24)
53Ŋ ta Yeezuu m wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ har ʊ. Wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ, gʊɔɔgusinno kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ a so kʊ ma b’ʊ. 54Pɩyɛɛr n zu Yeezuu jɛ ʊ laatʊ, an ta, an aa lee ku wosocɛmannɩbənno jɩtaarɛ bɩ har ʊ b’ʊ, an aa nyɩnta kan hallɛdɔmazannɔ wɔɔ kɩ, an nɩ nyɩkam sɛ ma. 55Wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ kan dʊdɔkənno vantɔɔ wɔɔ kɩ haay y’a kam mim ma k’a ka Yeezuu ra, a dʊdɔ yar, k’a ka kʊ n n a zɛ gər, bɩ ŋ bɩr a yɩrɛ y. 56Bala, kasɛtɩ ŋʊaarzannɔ bʊr gʊta, bɩ ŋ meerbaa bɩ bɩr zum kʊ y. 57Gʊɔɔ gɔsɩnnɔ n wuti, ŋnɩ ŋʊaar ba, ŋn’a ka a lɛ m, ŋ ʊ: 58«Wɔɔ ma an n’a hɩrɛ, a ʊ: Wosocɛ naa do kʊ ŋ y’a dɔ a wɔ m naa, mɔɔ y’a wurgəm, bɩ dɔmɩm kaakʊ nɔ ʊ bɩ, mɔɔ y’a vanta dɔm, b’a bɩ nyɩntam gʊaa wɔ zibəə y.» 59Bɩ kan hɔ kʊ ŋ n’a hɩm bɩ kɩ, ŋ meerbaa bɩ bɩr a gam kʊ ʊ y. 60Bɩ kur bɩ, wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ bɩ wuti gʊɔɔ wɔɔ bire ʊ, an Yeezuu lar, a ʊ: «Bɔ mim gʊɔɔ wɔɔ n’a karɛ ɩbɩɩ ra na? Ɩbɩɩ b’a nyɩ bɔŋ ʊ ra?» 61Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ y. Wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ bɩ n a ya, an a lar, a ʊ: «Krista n’ɩbɩɩ m na? Ɩbɩɩ m Nyɩ kʊ Woso barkazaa b’a nyɔɔ bɩ gɛ?» 62Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Mɔɔ mɩŋŋa m. B’awɔɔ Gʊaanyɩ bɩ yɩm an aa nyɩnta Woso paŋŋazaa bɩsɩ ʊ, an a to brama warkʊ nɔ ʊ, an bɩr zɛm.» 63Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ bɩ nɔ ma ʊ, an a mɩŋŋa huuro kɩnkaansʊ, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Kasɛtɩzannɔ zibəə a ya, an ta wɔɔ ma ra? 64Awɔɔ ma an Woso sʊnsɔ wʊ. Awɔɔ y’a hɔɔn dam lɔ?» Ŋ haay n a hɩ, ŋ ʊ: «A a ga zɛ m.» 65Gʊɔɔ gɔsɩnnɔ n a sɩŋŋɩda ba, ŋn’ɩ lihi dɩndam ma, ŋnɩ pɛɛra ku a meer ma, ŋn’a zɛm, ŋ ʊ: «Kʊ nka nɩ zɛrɛ k’ɩ dɔ ɩ hɩ!» Hallɛdɔmazannɔ wɔɔ n’a zɛm.
Pɩyɛɛr bɩsɩkarɛ
(Matiyee 26.69-75; Likki 22.56-62; Zaan 18.15-18,25-27)
66Kʊ Pɩyɛɛr nɩ hallu b’ʊ bɩ, wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ bɩ zibəənyɩlʊrɔ wɔɔ gʊaa deem bɩ bʊr b’ʊ. 67A n bɩ Pɩyɛɛr yɩ, an nɩ nyɩ kam sɛ ma, an dɩga a meer ma, an n’a hɩm nɩ, a ʊ: «Ɩbɩɩ nyɩnta kan Yeezuu Nazarɛtɩ gʊaa bɩ kɩ sɔ.» 68Pɩyɛɛr n bɩsɩ ka, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Mɔɔ n a dɔ y. Hɔ k’ɩbɩɩ lɛ n taa k’ɩ hɩ naa, mɔɔ n a jɩ ma y.» A n bɔ, an ta zaŋŋʊ ʊ. 69Zibəənyɩlʊ bɩ k’a a ya an a yɩ bɩ, a a hɩ gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ b’ʊ rɔ wɔɔ m, a ʊ: «Naa do naa ŋ gʊaa deem m.» 70Pɩyɛɛr n a ya, an bɩsɩ ka. Bɩ kur bɩ, kʊ maasɩrɛ ba poore bɩ, gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ b’ʊ rɔ wɔɔ haay a ya, ŋn’a hɩ Pɩyɛɛr m, ŋ ʊ: «Kʊ sɩra m, ɩbɩɩ, ŋ gʊaa n’ɩbɩɩ m sɔ. Bala, Galilee gʊaa n’ɩbɩɩ m.» 71Pɩyɛɛr n a sɩŋŋɩda ba, an n’a wer sire, a ʊ: «Mɔɔ n gʊaa k’awɔɔ n’a mim dɩndam naa dɔ y.» 72Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, koo baa da gallɛm hɩɩya hɔ ma. Pɩyɛɛr bɔkarɛ, an mim kʊ Yeezuu a hɩ m bɩ tɔ da a nɔ ʊ: «Koo bɩ baa dam gallɛm hɩɩya y, ɩbɩɩ n bɩsɩ ka mɔɔ ma gallɛm kaakʊ.» A n bɔ zɔɔ-zɔɔ, an nɩ nyi karɛ.
15N ta Yeezuu m Pɩlatɩ taa
(Matiyee 27.1-2,11-14; Likki 23.1-5; Zaan 18.28-38)
1Wutigʊta m bɩ, wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan gʊɔɔgusinno kɩ, wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ, kan dʊdɔkənno wɔɔ kɩ a zɛ kʊ ra, k’a dɩga hɔ k’a n’a bam bɩ ma. Ŋ y’a ka, ŋnɩ Yeezuu wɔrɔ sur, ŋnɩ ta m, ŋn’aa ka Pɩlatɩ ʊ. 2Pɩlatɩ n a lar, a ʊ: «Zɩɩfʊrɔ cir n’ɩbɩɩ m gɛ?» Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Ɩbɩɩ hɩ.» 3Wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ ŋʊaar ba ŋn’a kam la kan ŋʊaarbaa do haay kɩ. 4Pɩlatɩ n a ya, an a lar, a ʊ: «Ɩbɩɩ b’a nyɩ bɔŋ ʊ ra? Dɩga mim haay kʊ ŋ n’a karɛ ɩbɩɩ ra bɩ ma.» 5Bɩ Yeezuu n a ya, an hɔsɩ nyɩ bɔ ʊ Pɩlatɩ nʊ y. Pɩlatɩ n zɛ kədə.
(Matiyee 27.15-26; Likki 23.13-25; Zaan 18.39–19.16)
6Kʊ zɩɩfʊrɔ wɔɔ bʊr ŋn’ɩ cibsa gʊta barɛ, Pɩlatɩ bɩ, lɔ kʊ ŋ y’a yɛ bɩ, an n’a bɔrɛ, an wɔ saa. 7Bala, gʊaa kʊ n n’a birm Barabas bɩ nyɩnta lɔnnɔcɛ ʊ kan gʊɔɔ kʊ ŋ yar ba tara nɔ ʊ ŋnɩ gər zɛ rɔ wɔɔ kɩ. 8Zamaa bɩ n ta Pɩlatɩ zi, ŋn’aa hɔ k’a n’a karɛ ŋ ʊ biisi bɩ yɛ. 9Pɩlatɩ n ŋ lar, a ʊ: «Awɔɔ lɛ n taa kʊ m zɩɩfʊrɔ cir bɩ bɔ, m wɔ saa gɛ?» 10Bala, a a dɔ a ʊ, wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ nɔ nɩ tam Yeezuu ma, kʊ gʊɔɔ wɔɔ a ŋʊa bɩ minto. 11Bɩ, wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ zamaa bɩ nyʊnnyɔɔ, kʊ Pɩlatɩ m Barabas bɔ an wɔ saa. 12Pɩlatɩ n a ya, an zamaa bɩ lar, a ʊ: «Bɔ awɔɔ lɛ n taa kʊ m a ba gʊaa k’awɔɔ n’a birm zɩɩfʊrɔ cir bɩ nɩ?» 13Ŋ n zee da, ŋ ʊ: «K’a wɔ gɔdarkʊra ma!» 14Pɩlatɩ n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɔ a a ba an bʊnyaa?» Ŋ n a ya, ŋnɩ zee da, an lɛ da biisi ra: «K’a wɔ gɔdarkʊra ma!» 15Pɩlatɩ k’a lɛ n taa k’a zamaa bɩ heer nyɔɔ bɩ, a Barabas bɔ an wɔ saa, an a ka, ŋnɩ Yeezuu zɛ madɩɩrɔ m, an a ka ŋ ʊ, kʊ ŋ n’a wɔ gɔdarkʊra ma.
Yarbənno y’a hɔɔnhɔ bam Yeezuu m
(Matiyee 27.27-31; Zaan 19.2-3)
16Yarbənno Yeezuu gaa ŋnɩ ta m hallu ʊ, bɩncɛ kʊ n n’a hɩm ma Pretʊaar b’ʊ, kan yarbənno kʊ ŋ gɔɔta rɔ wɔɔ kɩ. 17Bɩ kur bɩ, ŋnɩ cinno huu kʊ n y’a ba pɛɛra piinə m da Yeezuu ra, ŋnɩ laa waa, ŋn’a ku a mim ma. 18Ŋ n’ɩ yaa dam nɩ, ŋn’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «Zɩɩfʊrɔ cir, wɔɔ ɩ yaa darɛ ɩbɩɩ m.» 19Ŋ n’a zɛrɛ a mim ma bara m, ŋn’ɩ lihi dɩndam ma. Ŋ n sʊnta a taa, ŋn’ɩ yaa dam nɩ. 20Kʊ ŋ y’a hɔɔnhɔ ba Yeezuu m ŋn’a nya bɩ, ŋ cinno huu bɩ bɔ ma ŋn’a huuro wɔɔ du ma, ŋn’ɩ tam nɩ k’a yaa a wɔ gɔdarkʊra ma.
Ŋ Yeezuu wɔ gɔdarkʊra ma
(Matiyee 27.32-44; Likki 23.26-43; Zaan 19.17-27)
21Sirɛnnɩ gʊaa deem kʊ n n’a birm Sɩmɔɔn b’a to a har ʊ, an nɩ tam kʊnɔ ʊ. Alɛsandɩr kan Rifis kɩ baaba m. Yarbənno wɔɔ n paŋŋa ba ma k’an Yeezuu gɔdarkʊra bɩ busu. 22Ŋ n ta Yeezuu m bɩncɛ kʊ n n’a birm Golgotaa b’ʊ. A lɛ taa k’a hɩ, a ʊ: ‹Minkorgo bɩncɛ.› 23Ŋ n dɩvɛn war kʊ ma kan *mɩɩr kɩ ŋn’a ka Yeezuu ʊ, b’a n a mi y. 24Ŋ n a wɔ gɔdarkʊra ma, ŋnɩ pʊɛɛga da a huuro wɔɔ ma ŋnɩ ŋ jir. Gʊaa biyəə kan a hɔ kɩ. 25Ŋ Yeezuu wɔ gɔdarkʊra ma ŋn’a nya dɔgta m wakatɩ nɛɛhʊ ma. 26Ŋ n Yeezuu zɛ bɩ jɩ gʊrsɩra ba ncɩnaaʊ warga ma Yeezuu mim la gɔdarkʊra bɩ ma: ‹Zɩɩfʊrɔ cir m.› 27Ŋ konno wɔ hɩɩya gɔdarkʊrarɔ ma bɩncɛ deem ʊ kan Yeezuu kɩ. Deem a jɩsa, deem a bɩsɩ. [28Hɔ kʊ n nyɩnta, n n a da Wosoci nɔ ʊ bɩ kʊ yɩ: ‹N y’a lɛ sa n n a da mimbʊnyaabənno barla.›] 29Cenlezannɔ kʊ ŋ nɩ cenim b’ʊ rɔ wɔɔ y’a sʊnsɔ wʊm, ŋn’a mim zɛm zukə-zukə, ŋn’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «Haya! Ɩbɩɩ k’ɩ ɩ da ma, ɩ Wosocɛ wurgə, ɩ ɩ bɔ, ɩ dɔ dɔmɩm kaakʊ nɔ ʊ bɩ, 30ɩ mɩŋŋa bʊmbɔ, k’ɩ zer gɔdarkʊra bɩ ma.» 31Wosocɛmannɩbənno wɔɔ sɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ kɩ y’a dɩndam kan kʊ kɩ, ŋn’ɩ yaa wʊm Yeezuu ma, ŋ ʊ: «A a muno bʊmbɔ, an bɔkarɛ, a b’a dam ma an a mɩŋŋa bʊmbɔ y.» 32Kʊ Krista, Israyɛl cir bɩ n zer gɔdarkʊra ma kɛɛrɛ, k’ʊ a yɩ, k’ʊ sɩra ka. Gʊɔɔ kʊ ŋ yɩ ŋ wɔ gɔdarkʊra ma rɔ wɔɔ y’a sʊnsɔ wʊm sɔ.
Yeezuu zɛ
(Matiyee 27.45-56; Likki 23.44-49; Zaan 19.28-30)
33Sinsebir k’a bɩ da bɩ, monsigə gʊta zɛ tara burə ʊ an ta an wakatɩ kaakʊ ku yirbəəre m. 34Wakatɩ kaakʊ bɩ ma bɩ, Yeezuu zee gʊta da, a ʊ: «Eloyii, Eloyii, lama sabaktaani?» A lɛ taa k’a hɩ, a ʊ: «Mɔɔ Woso, mɔɔ Woso, bɔ nɩ, ɩ ɩ bɔ mɔɔ ʊ?» 35Gʊɔɔ kʊ ŋ nyɩnta b’ʊ rɔ wɔɔ naa ma, ŋ ʊ: «K’a tʊr ka, a ɩ *Elii birm k’an b’a da a han.» 36Ŋ deem n bra si an aa hɔ mafʊ-mafʊda sa, an a nyɔɔ hɔ hɛɛnr ma, an a du bənkə ma, an a ka Yeezuu ʊ k’an a mi, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «K’a to, k’ʊ dɩga a Elii zɛm b’a zer gɛ.» 37Yeezuu n zee gʊta da, an ga. 38Wosocɛ bɩ pɛɛra15.38 Pɛɛra kʊ n n’a hɩm ma bɩ, pɛɛra bɩ do ɩ Wosocɛ bɩ zɛ kumbir hɩɩya: lɛɛkarɛ bɩncɛ bɩ m bɩncɛ mɩŋŋa, a hɩɩya hɔ bɩ n bɩncɛ mɩŋŋa paan…. bɩ n kaansʊ a bire ʊ, an a sa mim ʊ an b’a zɛ tara ma. 39Yarbənno cir bɩ n jɩm, an a nya Yeezuu rɛ. K’a yɩ an ga maam bɩ, a a hɩ, a ʊ: «Sɩra m, gʊaa naa do nyɩnta Woso Nyɩ paan….»
40Lannɔ nyɩnta b’ʊ, ŋnɩ jɩm laatʊ ŋn’ɩ dɩgam. Magdalaa Maarii nyɩnta ŋ bire ʊ, kan Salomee kɩ, Zozee kan Zakkɩ poore da Maarii kɩ. 41Yeezuu k’a nyɩnta Galilee ʊ bɩ, lannɔ nɔɔn duro nyɩnta ŋnɩ zu kʊ ʊ kan kɩ, ŋn’a dam han. Lannɔ gɔsɩnnɔ zu kʊ ʊ kan kɩ, ŋnɩ bʊr Zerizalɛm ʊ.
Yeezuu birle
(Matiyee 27.57-61; Likki 23.50-56; Zaan 19.38-42)
42Woso lɛ ter. *Sabaa bankarɛ wakatɩ m, a lɛ taa k’a hɩ a ʊ, hoonsire dɔmɩm n bɩr booti m. 43Kɛɛrɛ bɩ, Arimatee kʊ gʊaa deem k’a tɔ m Zozɛf bɩ lee ku. Nyɩnta a ʊ gʊaa gʊta dʊdɔkənno wɔɔ bire ʊ. A nyɩnta, an nɩ dɔm Woso cirbəə bɩ zɛrɛ ma. A n a heer ba koodə, an ta Pɩlatɩ zi, k’a yaa Yeezuu gər bɩ yɛ han. 44Yeezuu k’a ga lɛɛm ncɩnaaʊ bɩ, Pɩlatɩ zɛ kədə, an yarbənno cir bɩ bir, an a lar kʊ Yeezuu garɛ bɩ maasɩrɛ ba gɛ. 45K’a hɔ kʊ yarbənno cir b’a hɩ bɩ ma bɩ, a Yeezuu gər bɩ ka Zozɛf ʊ. 46Zozɛf n pɛɛra fɛʊda si, an a ka, n n Yeezuu gər bɩ zer gɔdarkʊra bɩ ma, an pɛɛra fɛʊda bɩ burgu ma, an aa wʊta yaa kʊ n y’a hɔn ci ʊ b’ʊ. A n jaa gʊta gərgu, an a ta yaa bɩ lɛ rɛ. 47Magdalaa Maarii kan Zakkɩ da Maarii kɩ nyɩnta b’ʊ, ŋn’ɩ dɩgam bɩncɛ kʊ n nɩ Yeezuu gər bɩ wʊtaŋ ʊ bɩ ma.
16Yeezuu mɩmbɔʊrɛ
(Matiyee 28.1-8; Likki 24.1-12; Zaan 20.1-10)
1*Sabaa hinni bɩ k’a cem bɩ, Magdalaa Maarii kan Salomee kɩ, Maarii Zakkɩ da kɩ tidəər si k’a yaa da Yeezuu ma. 2Hatʊ hinni k’an lɛɛkarɛ dɔmɩm bɩ wutigʊta m bɩ, ŋ bʊr yaa ra b’ʊ, bɩ ma bɩ, woso n haan y. 3Ŋ n’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Nka n nɩ jaa bɩ gʊm wɔɔ m yaa bɩ lɛ rɛ?» 4Kʊ ŋ y’a bɔɔta ŋnɩ dɩga bɩ, ŋ jaa k’a nyɩnta gʊta bɩ yɩ, n n a gərgu, n n a gʊ yaa bɩ lɛ rɛ. 5Ŋ n gasʊ yaa b’ʊ, ŋn’aa nyukumbueere yɩ, an nɩ nyɩntam bɩsɩ ʊ, an zaba fu du a ma. Ŋ da n bɔ ʊ gʊta. 6A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «A da bɩ bɔ ʊ y. Mɔɔ dɔ mɔɔ ʊ, Nazarɛtɩ Yeezuu kʊ n y’a wɔ gɔdarkʊra ma b’awɔɔ n’a kam ma. A a mɩm bɔ ʊ, a ba naa ʊ dɔ y. Ba bɩncɛ kʊ n y’a wʊta ʊ bɩ n na.» 7Bɩ, k’a yaa a hɩ Pɩyɛɛr m, kan a karɩndanyɩnɔ gɔsɩnnɔ wɔɔ kɩ, a ʊ: «A lɛɛkarɛ awɔɔ lɛɛ Galilee ʊ. Bɩncɛ bɩ do awɔɔ n n’a yɩŋ ʊ, amba a hɩ awɔɔ m bɩ m.» 8Ŋ n bɔ yaa b’ʊ, ŋnɩ bra si kan mɛhinkə kɩ, ŋ n a so a ʊ y. Kan dabɔʊ k’an ta ŋ nɩ bɩ kɩ, ŋ n yɛ, ŋ n a hɩ gɔsɩ nɩ y.
Yeezuu hɩnkarɛ
(Matiyee 28.9-10; Zaan 20.11-18)
[9Yeezuu k’a mɩm bɔ ʊ hatʊ hinni k’an lɛɛkarɛ dɔmɩm bɩ wutigʊta m bɩ, a lɛɛ ka an a hɩnka Magdalaa Maarii m. A n nyɩnta an la zinəro ra saanhɩna a mɛ ʊ bɩ m. 10Magdalaa Maarii n ta, an aa hɔ k’a yɩ bɩ hɩ gʊɔɔ kʊ ŋ nyɩnta kan Yeezuu kɩ rɔ wɔɔ m. Brɔɔ haay heer nyɩnta an a zar, ŋn’ɩ nyi karɛ. 11Kʊ ŋ y’a tʊr ka Magdalaa Maarii meerbaa bɩ ma an n’a hɩrɛ a ʊ, a a mɩm bɔ ʊ, b’awɔɔ yɩ bɩ, ŋ n a si nɩ y.
12Bɩ kur bɩ, Yeezuu a hɩnka makra do vanta m karɩndanyɩnɔ hɩɩyɔɔ m, ŋn’ɩ bɔm tara nɔ ʊ. 13Ŋ n a wusigə, ŋnɩ b’a hɩ a muno karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, bɩ brɔɔ n a si sɔ y.
(Matiyee 28.16-20; Likki 24.36-49; Zaan 20.19-23; Zibəəzannɔ Ci 1.6-8)
14A nyarɛ ma bɩ, a a hɩnka karɩndanyɩnɔ bueeredeem nɔ wɔɔ m, ŋnɩ nyɩnta, ŋn’ɩ hɔbɩrɛ bɩm. Yeezuu n ŋ sɩrakarɛ war kan ŋ heerkarɛ bɩ kɩ hɩ ŋ nɩ. Kʊ ŋ n gʊɔɔ kʊ ŋ y’a yɩ, an a mɩm bɔ ʊ rɔ mim si bɩ minto. 15A n bɔkarɛ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a ta durnya haay nɔ ʊ, a yaa lemim nyɩnta bɩ pa da gʊɔɔ m. 16Gʊaa k’a sɩra ka, an yɛ an batɛm si sɔ bɩ, bɩ zaa n nɩ bʊmbɔrɛ yɩm. Bɩ gʊaa k’a bɩ sɩra kam bɩ, a zaa bɩ bʊmbɔrɛ yɩrɛ y. 17Ba makrarɔ kʊ sɩrakarɛzannɔ a da ma, ŋnɩ ŋ ba bɩ n na: Ŋ lam zinəro ra mɔɔ tɔ ma, ŋ lemim daarɔ hɩrɛ. 18Kʊ n cem ŋnɩ mɩnnɔ gʊr a wɔ ʊ gɛɛ, ŋnɩ nyɩsɩ da hɔ ʊ, ŋn’a ka ŋ ʊ, a bɩ hɔsɩ barɛ ŋ nɩ y. Ŋ y’a wɔ kam yaabazannɔ ra, bɩ brɔɔ y’a waam.»
(Likki 24.50-53; Zibəəzannɔ Ci 1.9-11)
19Kʊ Zuuba Yeezuu meer ba kan ŋ kɩ an a nya bɩ, a der, an ta arzana ʊ, an aa nyɩnta Woso bɩsɩ ʊ. 20Karɩndanyɩnɔ wɔɔ n ta, ŋn’aa lemim nyɩnta bɩ pa da lɛɛ haay ʊ. Zuuba bɩ y’a darɛ ŋ han, an nɩ lemim nyɩnta bɩ paŋŋa daŋ ʊ kan hoserlo barɛ kɩ.]16.9-20 Ciro gusinno wɔɔ nɔ ʊ bɩncɛrɔ nɔɔn duro ba ʊ y, an a sa 9 ra, an ta m 20 ra.