Yeezuu Krista lemim nyɩnta kʊ
LIKKI
a gʊrsɩra ba
Yeezuu Krista lemim nyɩnta kʊ Likki a gʊrsɩra ba bɩ
gasʊʊrɛ
Likki bɩ, do vanta gʊaa m, zɩɩfʊ bɛɛ y. Gɔsɩ n hɔ dɔ a mim nɔ ʊ gʊta y. Bɩ wɔɔ dɔ ʊ ʊ, Pol zibəəkɔɔn m, a m lɔɔtɔr. Bɩ a n’a deem sɔ do vanta gʊaa an nɩ ciro m Wosoci bɩ nɔ ʊ.
Ci naa do ba a ʊ a gʊaasɩba Teofil ma, do vantɔɔ gʊɔɔ mɩsɩrɔ kʊ ŋ n’a kam Woso ma rɔ wɔɔ tɔ ma m sɔ. Laakarɔ a ŋ dɩnda an Yeezuu mɩsɩrbaa kan a zibəə kɩ mim gʊr k’a dɩnda m.
A y’a hɩnkarɛ a ʊ, durnya gʊɔɔ haay tɔ ma m lemim nyɩnta bɩ n ta ʊ k’a ŋ bʊmbɔ. Yeezuu hɔdɩndarɛrɔ gʊta ɩ ci b’ʊ an lɛ da lemim nyɩnta ciro mɩsɩrɔ wɔɔ ra.
1Gasʊʊrɛ
1Jɩtaarɛ Teofil, gʊɔɔ gʊta a tʊntɔ ʊ, ŋnɩ minno kʊ ŋ ba wɔɔ bire ʊ ŋnɩ cem nɔ wɔɔ gʊrsɩra ba. 2Kasɛtɩzannɔ kʊ ŋ minno wɔɔ yɩ a sɩŋŋɩda ma kan a nyarɛ kɩ, ŋn’a ba Woso lemim nyɩnta padənno wɔɔ ɩ b’a dɩnda wɔɔ m amba ŋ y’a yɩ bɩ m. 3Mɔɔ mɩŋŋa sɔ, mɔɔ laaka dɩnda mɩŋŋa. Jɩtaarɛ Teofil, a ta mɔɔ ma mɩŋŋa, kʊ m mim haay sa a sɩŋŋɩda ma an ta kan a nyarɛ kɩ, m a gʊrsɩra ba ɩbɩɩ ma, 4k’ɩbɩɩ n a dɔ, ɩ ʊ, hɔ kʊ n y’a dɩnda ɩbɩɩ m bɩ, sɩra m.
Malɛɛka lɛɛ ka an Zaan-Batiisi
yɩrɛ hɩ
5Zidee cir Hɩrɔɔdɩ dɔmɩm ʊ bɩ, wosocɛmannɩbər deem ɩ nyɩnta ʊ, a tɔ m Zakarii. Abɩya hargʊaa m, a m wosocɛmannɩbər sɔ. A lʊ bɩ tɔ m Elizabɛtɩ, wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ Aarɔn yaŋŋa m sɔ. 6Ŋ hɩɩya haay nyɩnta gʊɔɔ mɩŋŋɔɔ Woso taa. Ŋ nyɩnta, ŋn’ɩ hɔ kʊ Zuuba Woso lɛ n taa bɩ bam mɩŋŋa. 7Ŋ n nyɩ yɩ y, bala, Elizabɛtɩ bɩ cɩna m, ŋ hɩɩya haay gusi.
8Hindeem ʊ, Zakarii y’a wosocɛmannɩbərbaa zi bam Woso taa. Hinni bɩ do ʊ bɩ, Abɩya wosocɛmannɩbənno wɔɔ zibəə hinni m. 9Amba wosocɛmannɩbənno wɔɔ tɩr a ba bɩ m bɩ, pʊɛɛga bɩ, a da a ʊ Zakarii mim la hinni bɩ do ʊ, k’an sɛ nya tidəər nyisi ʊ, an gasʊ m Wosocɛ ʊ, bɩncɛ mɩŋŋa b’ʊ. 10Zamaa bɩ jɩm garga ra, ŋn’ɩ yaa dam tidəər nyisi bɩ sɛ nyaʊrɛ dɔmɩm ʊ.
11Zuuba Woso malɛɛka deem a hɩnka Zakarii m, an jɩm brama tidəər nyisi bɩ sɛnyaʊrɛhɔ bɩ bɩsɩ ʊ. 12Zakarii k’a a yɩ bɩ, a nyi wer ma, nyibəə n gasʊ ʊ. 13Malɛɛka bɩ n a hɩ m, a ʊ: «Zakarii, ɩ da bɩ bɔ ʊ y, bala, Woso ɩbɩɩ yaa si. Ɩbɩɩ lʊ Elizabɛtɩ bɩ nyɩ yɩrɛ an a ka ɩbɩɩ ʊ. B’ɩbɩɩ y’a birm Zaan. 14B’a nyɩntam heernyɩnta kan heernyɔɔ zee kɩ ɩbɩɩ minto. Bɩ, gʊɔɔ gʊta y’a heer nyɔɔm a yɩrɛ minto. 15A nyɩntam gʊaa gʊta Zuuba Woso taa. A bɩ dɩvɛn mire y, a bɩ bɛɛ kʊsɩ vanta mim sɔ y. K’a bʊr an a da nɔ ʊ, *Sɛnt-Ɛspri y’a heer hanm. 16A bɔm Israyɛl gʊɔɔ lɛɛ, an bʊr ŋ nɩ ŋ Zuuba Woso zi. 17A lɛɛ kam Zuuba lɛɛ, wosolɛsinnɩsorazaa *Elii hɔɔn kan a paŋŋa kɩ m, k’a bɩ ‹zɩrɔ zɛ kʊ ra kan a nyɩnɔ kɩ›, kʊ bayɛrɛzannɔ wɔɔ n hɔɔn yɩ an gʊɔɔ tɩrgɔɔ wɔɔ m. K’an zamaa banka mɩŋŋa, kʊ ŋ nɩ dɔ Zuuba ma.»
18Zakarii n malɛɛka bɩ lar, a ʊ: «Mɔɔ y’a bam lɔ, m a dɔ mɔɔ ʊ sɩra nɩ? Mɔɔ gusi, mɔɔ lʊ bɩ gusi sɔ.» 19Malɛɛka bɩ n a hɩ, a ʊ: «Gabrɩyɛl m mɔɔ m, m nɩ Woso lɛɛ. Mɔɔ nyɔɔ a ʊ, kʊ m bɩ meer ba kan ɩbɩɩ kɩ, kʊ m bɩ lemim nyɩnta hɩ ɩbɩɩ m. 20Bɩ, ɩbɩɩ y’ɩ bam bəətir, ɩbɩɩ b’ɩ dam ma ɩ meer ba dɔ y, an ta an minno nɔɔn duro nyarɛ dɔmɩm ku. Bala, ɩbɩɩ n sɩra ka mɔɔ meerbaa k’a nɩ zɛm bɩ kʊ yɩ dɔmɩm kʊ Woso a cɩnta b’ʊ y.» 21Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, zamaa b’ɩ dɔm Zakarii ma. Ŋ zɛ kədə, k’a maasɩrɛ ba Wosocɛ bɩncɛ mɩŋŋa b’ʊ bɩ minto. 22K’a bɔ bɩ, a n a da ma an nɩ hɔsɩ hɩrɛ ŋ nɩ y. Bɩ minto y’a ka ŋn’a dɔ, ŋ ʊ, Woso makra a yɩ Wosocɛ ʊ b’ʊ. A n hɔɔrɔ bɩmba a wɔ ma, k’a hɩnka, a ʊ, a b’a dam ma a meer ba dɔ y. A n gɔɔta bəətir.
23Kʊ Zakarii a zi bɩ ba an a nya, a dɔmɩm n a ku bɩ, a a hʊr an doo. 24K’a yɩ poore bɩ kur bɩ, a lʊ Elizabɛtɩ jɩsɩ si. A n a mɩŋŋa nyaakʊm da mom soor, an n’a hɩrɛ, a ʊ: 25«Ba hɔ kʊ Zuuba Woso a ba mɔɔ m bɩ n na. A dɩga mɔɔ ma, an mɔɔ bɔ nyannɩ ʊ gʊɔɔ bire ʊ.»
Yeezuu yɩrɛ mindində
26Elizabɛtɩ jɩsɩ mom sɔrdɩ hɔ ma bɩ, Woso malɛɛka Gabrɩyɛl nyɔɔ Galilee tara nɔ kʊ n n’a birm Nazarɛtɩ b’ʊ, 27nyɩmbʊɛɛrɛ deem zi. A ler n y’a bɔ gʊaa m. A jaan bɩ tɔ m Zozɛf. Cir Davɩd do gʊaa m. Nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ tɔ m Maarii.
28Malɛɛka bɩ n gasʊ zi, an a hɩ m, a ʊ: «Mɔɔ ɩ yaa darɛ ɩbɩɩ m Maarii, ɩbɩɩ kʊ Woso barka ka ɩ ʊ gʊta, Zuuba Woso ɩ kan ɩbɩɩ kɩ.» 29Maarii k’a meerbaa bɩ ma bɩ, a da bɔ ʊ. A n n’a hɔɔn dam yaadarɛ bɩ jɩ ma. 30Malɛɛka bɩ n a hɩ m, a ʊ: «Ɩ da bɩ bɔ ʊ y Maarii, bala, ɩbɩɩ barka yɩ Woso zi. 31Ɩbɩɩ jɩsɩ sim, ɩ nyɩ yɩ yar, b’ɩbɩɩ y’a birm Yeezuu. 32A nyɩntam gʊaa gʊta, bɩ n y’a birm Woso k’a lɛ da haay Nyɩ. Zuuba Woso y’a yaaba Davɩd cirbəə bɩncɛ kaŋ ʊ, 33a cirbəə bɩm Zakɔɔb do nɔ ʊ dɔmɩm haay, b’a cirbəə bɩ nyarɛ ba ʊ y.»
34Maarii n a hɩ malɛɛka bɩ m, a ʊ: «Bɩ naa y’a bam lɔ an kʊ yɩ, kʊ mɔɔ n yar dɔ naa?» 35Malɛɛka bɩ n a hɩ m, a ʊ: «Sɛnt-Ɛspri zerle ɩbɩɩ mim ʊ, Woso k’a lɛ da haay paŋŋa y’a kure ɩbɩɩ ra, am hinni hɔ bɩ m. Bɩ y’a ka, nyɩ k’a nɩ zɛm k’a bɩ yɩ bɩ, n y’a birm Woso Nyɩ mɩŋŋa. 36Ɩbɩɩ danyɩ Elizabɛtɩ, kʊ n n’a birm cɩna b’ɩ jɩsɩ m sɔ, a mom sɔrdɩ hɔ m naa. A nyɩyar yɩm a gusimbaa nɔ ʊ. 37Bala, ‹hɔ ba ʊ, Woso n a da ma y.› »
38Maarii n a hɩ, a ʊ: «Zuuba zibəəzaa m mɔɔ m, k’an ba mɔɔ m amba ɩbɩɩ hɩ bɩ m.» Malɛɛka bɩ n a hʊr, an a gʊ ma.
Maarii ta k’a yaa dɩga Elizabɛtɩ ma
39Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, Maarii wuti zɔɔ-zɔɔ, an zaa sa, an bɔ kʊrɔ kʊ ciro n ta ʊ rɔ wɔɔ ʊ, an ta Zidee kʊ deem nɔ ʊ. 40A n aa gasʊ Zakarii har ʊ, an yaa da Elizabɛtɩ m. 41Elizabɛtɩ k’a Maarii yaadarɛ bɩ ma bɩ, nyɩ k’a n’a nɔ ʊ bɩ heer ba. Sɛnt-Ɛspri n Elizabɛtɩ heer han. 42A n zee da kan paŋŋa kɩ, a ʊ: «Woso ɩbɩɩ barka da ʊ an lɛ da lannɔ haay ra, bɩ barka bɩ zer an nawʊm nyɩ k’ɩbɩɩ n nɩ zɛm b’a yɩ bɩ ra. 43Nka m mɔɔ nɩ, kʊ mɔɔ Zuuba da n bɩ dɩga mɔɔ ma? 44Bala, k’ɩbɩɩ yaadarɛ bɩ gasʊ mɔɔ tʊr ʊ bɩ, nyɩ bɩ heer ba mɔɔ nɔ ʊ kan heernyɔɔ kɩ. 45Mimbirenyɩntazaa n’ɩbɩɩ m, ɩbɩɩ sɩra ka, ɩ ʊ, meerbaa kʊ n y’a hɩ ɩbɩɩ m Zuuba Woso tɔ ma bɩ kʊ yɩm.»
Maarii laa
46Bɩ, Maarii a hɩ, a ʊ:
«Mɔɔ nyi y’a lɛ bɔm mɔɔ Zuuba Woso ʊ.
47Bɩ, heernyɔɔ mɔɔ heer han,
bala Woso m mɔɔ bʊmbɔrɛzaa.
48Bala, a zerga an dɩga a zibəəzaa cicirzaa bɩ ma.
Naa ma kɛɛrɛ bɩ, do haay y’a hɩm mɔɔ ma mimbirenyɩntazaa.
49Paŋŋazaa Woso minno gʊtɔ-gʊtɔɔ ba mɔɔ minto.
A tɔ bɩ, tɔ mɩŋŋa m.
50A cicirzɛrɛ ɩ gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ nyi bam nɩ rɔ wɔɔ mim ʊ dɔmɩm haay.
51A zibəəro gʊtɔɔ ba a wɔ paŋŋa m.
A gʊɔɔ kʊ ŋ n’a mɩŋŋa busum nɔ wɔɔ hɩsɩga.
52A paŋŋazannɔ bra a cirbəəduuro ra an ŋ dundo.
A n gʊɔɔ ŋʊazannɔ wɔɔ busu brama.
53A gan wʊ gʊɔɔ kʊ nɔ nɩ ŋ zɛm nɔ wɔɔ ma,
an arzakazannɔ da zaa ra a wɔ n tu.
54A b’a da a zibəənyɩ Israyɛl han,
an a cicirzɛrɛ bɩ tɔ da a nɔ ʊ.
55Ler k’a bɔ Abraham m, kan a yaŋŋɔɔ kɩ m
a nyarɛ ba ʊ bɩ minto.»
56Maarii gɔɔta kan Elizabɛtɩ kɩ an a zɔ mom kaakʊ ma, an bɔkarɛ, an doo.
Zaan-Batiisi yɩrɛ
57Elizabɛtɩ nyɩ yɩrɛ a ku. A nyɩ bɩ yɩ yar. 58A cɩsɔnnɔ kan a dogʊɔɔ kɩ a ma ŋ ʊ, Zuuba a cicir zɛ, ŋn’a zɛ kʊ ra kan kɩ, ŋn’a heer nyɔɔm. 59Nyɩ bɩ k’a dɔmɩm sinnyə ba bɩ, ŋ bʊr k’a b’a gasʊ baŋŋʊ ʊ. Ŋ y’a ŋʊa k’a tɔ ka Zakarii, am a zɩ bɩ hɔ bɩ m. 60A da bɩ n a hɩ, a ʊ: «Ayy…, a tɔ m Zaan.» 61Ŋ n a hɩ m, ŋ ʊ: «Ɩbɩɩ do bɩ nɔ ʊ, gʊaa ba ʊ, n n a tɔ ka ncɩnaaʊ y.» 62Ŋ n makra ba a wɔ m, ŋn’a zɩ bɩ lar, kʊ n y’a birm lʊnlɔ gɛ? 63Zakarii n warga yɛ, an gʊrsɩrarɔ nɔɔn duro ba ma: «A tɔ m Zaan.» Ŋ haay n zɛ kədə. 64Lɛɛm bɩ, Zakarii lɛ a gʊ, a nɛɛm n a bɔ kʊ zi, an nɩ meer barɛ, an n’a lɛ bɔm Woso ʊ. 65Nyibəə gasʊ a cɩsɔnnɔ wɔɔ ʊ haay, an ta kʊrɔ kʊ ŋ nɩ cigəəzi rɔ wɔɔ ʊ, Zidee gʊrga haay jilli, sʊʊra n’a bam mim naa do ma. 66Gʊɔɔ kʊ ŋ mim naa do ma rɔ wɔɔ y’a hɔɔn dam, ŋn’a mɩŋŋa larm, ŋ ʊ: «Nyɩ naa do zɛm bɩ nyɩnta lɔ?» Sɩra m, Zuuba Woso wɔ nyɩnta nyɩ bɩ ra.
Zakarii laa
67Sɛnt-Ɛspri nyɩnta an nyɩ bɩ zɩ Zakarii heer han, an nɩ wosolɛsinnɩsora meer barɛ, a ʊ:
68«Zuuba, Israyɛl Woso n lɛbɔʊrɛ yɩ, bala, a bɩ dɩga a do ma, an a bʊmbɔ.
69A bɔ bʊmbɔrɛzaa paŋŋazaa m wɔɔ minto, a zibəənyɩ Davɩd do nɔ ʊ.
70Naa a lɛɛ ka an a hɩ a lɛsinnɩsorazannɔ mɩŋŋɔɔ lɛ m biisi.
71A ʊ, a wɔɔ bɔm wɔɔ jɩnnɔ wɔ ʊ,
kan gʊaa haay k’a sɔ wɔɔ m bɩ kɩ.
72A wɔɔ yaabɔɔ cicir zɛ, a a gʊaasɩbabaa mɩŋŋa tɔ da a nɔ ʊ.
73A lerbɔrɛ k’a bɔ wɔɔ yaaba Abraham m bɩ ba n nɩ:
74K’a wɔɔ bʊmbɔ jɩnnɔ wɔ ʊ an nya, a zaa kam wɔɔ ʊ kʊ ʊ a zi ba kan heerkoodəbaa kɩ,
75mɩŋŋabaa kan tɩrgabaa kɩ nɔ ʊ, Woso taa dɔmɩm haay kan ʊ mɩsɩrbaa nyarɛ kɩ.
76B’ɩbɩɩ, m nyɩnnɩ, ŋ y’ɩbɩɩ birm Woso k’a lɛ da haay lɛsinnɩsorazaa.
Bala, ɩbɩɩ kam Zuuba lɛɛ k’ɩ zaarɔ banka,
77k’ɩ ka, k’a dogʊɔɔ n bʊmbɔrɛ dɔ, ŋ mimbʊnyaarɔ sugur karɛ nɔ ʊ.
78Bala, wɔɔ Woso bɩ cicirzɛrɛ gʊta.
Naa minto bɩ, lɛɛgure y’a tom brama, an gu wɔɔ m, amba woso haanrɛ hɔ bɩ m,
79k’a bɩ lɛɛ gu gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ monsigə ʊ, ŋn’ɩ nyi bam zɛ m nɔ wɔɔ m,
k’a bɩ laafɩɩ zaa hɩnka wɔɔ m.»
Zaan-Batiisi nyukumbombaa
80Kʊ nyɩ bɩ nɩ, a ɩ mam, a heerkoodəbaa n’a dam la. A gɔɔta zaŋŋa ʊ, an ta an dɔmɩm k’a a hɩnka ʊ Israyɛl zamaa lɛɛ bɩ dɔmɩm ku.
2Yeezuu yɩrɛ
1Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, cir Ogisti bɩ lɛ ka, a ʊ, n n durnya haay gʊɔɔ lɛ sa. 2Lɛɛkarɛ lɛsarɛ n naa, an ba Kiriniyusi k’a nyɩnta Siirii kʊzaa bɩ dɔmɩm ʊ. 3Gʊaa haay ta, kʊ n n’a lɛ sa, gʊaa biyəə lɛ sa n nawʊrɛ a kʊ ʊ.
4Zozɛf wuti sɔ Galilee kʊ Nazarɛtɩ ʊ, an ta Zidee gʊrga deem kʊ n n’a birm Betelehɛm ʊ. Bɩncɛ bɩ do cir Davɩd yɩ ʊ. Bala a mɩŋŋa naa, cir Davɩd do gʊaa m. 5Ta a ʊ k’a yaa lɛsarɛ bɩ wʊ kan a jaan Maarii kɩ. Bɩ ma bɩ, Maarii ɩ jɩsɩ m.
6Kʊ ŋ nɩ b’ʊ bɩ, Maarii nyɩ yɩrɛ dɔmɩm a ku. 7A a dʊndɔmbaa nyɩ yɩ yar, an pɛɛra burgu ma, an a wʊta hɔbɩsɩrɔ hɔbɩrɛ mɔr ʊ. Bala, ŋ n toore yɩ saanɔɔ cɛ ʊ b’ʊ y.
Malɛɛkarɔ kan dundonno kɩ
8Gʊrga bɩ do poo ʊ bɩ, dundonno nɩ b’ʊ, ŋn’ɩ dɔrɛ a hɔbɩsɩrɔ ma gunuu ʊ. 9Zuuba malɛɛka n a hɩnka ŋ nɩ. Zuuba lɛɛgure n yɔ ŋ nɩ. Nyibəə gʊta n ŋ nyasʊ. 10Malɛɛka bɩ n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «A da bɩ bɔ ʊ y, bala, zɛ mɔɔ nawʊm lemim nyɩnta m kʊ m b’a hɩ awɔɔ m. A nyɩntam heernyɔɔ gʊta do bɩ haay minto. 11Bʊmbɔrɛzaa bɩ yɩ her Davɩd tara ra awɔɔ tɔ ma. A m Krista, Zuuba. 12Makra k’a n’a kam awɔɔ n a dɔ bɩ ba n nɩ: awɔɔ yaa nyɩhure yɩ, n n pɛɛra burgu ma, n n a wʊta hɔbɩsɩrɔ hɔbɩrɛ mɔr ʊ.»
13Lɛɛm bɩ, arzana malɛɛkarɔ cir gʊta bʊr, ŋ n b’a zɛ kʊ ra kan malɛɛka bɩ kɩ, ŋn’a lɛ bɔm Woso ʊ, ŋ ʊ:
14«Woso n lɛbɔʊrɛ yɩ brama,
kʊ gʊɔɔ k’a nɔ yɩ ŋ la tara burə ʊ rɔ wɔɔ m mɛnyɔɔ yɩ.»
15Kʊ malɛɛkarɔ wɔɔ a gʊ ŋ ma ŋnɩ der brama bɩ, dundonno wɔɔ gɔɔta ŋn’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Ʊ ta Betelehɛm ʊ, k’ʊ aa hɔ k’a ba bɩ yɩ, Zuuba n a hɩ wɔɔ m bɩ.» 16Ŋ n ta zɔɔ-zɔɔ, ŋn’aa Maarii yɩ kan Zozɛf kɩ, kan nyɩhure bɩ kɩ, n n a wʊta hɔbɩsɩrɔ hɔbɩrɛ mɔr ʊ. 17Kʊ ŋ y’a yɩ bɩ, ŋnɩ hɔ kʊ malɛɛka b’a hɩ ŋ nɩ nyɩ naa do minto bɩ dɩnda. 18Gʊɔɔ kʊ ŋ y’a tʊr ka dundonno wɔɔ meerbaa bɩ ma haay rɔ wɔɔ, ŋ zɛ kədə. 19Bɩ, Maarii minno nɔɔn duro da a heer ʊ, an n’a hɔɔn darɛ ŋ ma. 20Dundonno wɔɔ n a wusigə, ŋn’a lɛ bɔm Woso ʊ, ŋn’a daŋ ʊ, hɔ haay kʊ ŋ y’a ma, ŋn’a yɩ sɔ bɩ minto. Bala, hɔ haay ba amba malɛɛka b’a hɩ bɩ m.
21Dɔmɩm sinnyə k’a ku bɩ, n nyɩ bɩ gasʊ baŋŋʊ ʊ. N n a tɔ ka Yeezuu, tɔ kʊ malɛɛka bɩ nyɩnta an a ka, bɩ ma bɩ, a da n a jɩsɩ sa bɩ m.
N yaa Yeezuu hɩnka Wosocɛ ʊ
22Kʊ ŋ hubɔrɛ dɔmɩnnɔ a ku amba Moyiisi lɛ ka bɩ m bɩ, Zozɛf kan Maarii kɩ nyɩ bɩ busu, ŋnɩ ta m Zerizalɛm ʊ, k’a yaa ka Woso ʊ, 23amba n y’a gʊrsɩra ba Zuuba lɛrɔ wɔɔ nɔ ʊ bɩ m: ‹Nyɩyar haay k’an a da nyɩ lɛɛkarɛzaa bɩ, Zuuba hɔ m.› 24N n ‹pʊnnɔ hɩɩyɔɔ gɛɛ cirpʊʊrɛ nyɩnɔ hɩɩyɔɔ› ka, kʊ n n mannɩ ba m, amba n y’a gʊrsɩra ba Zuuba Wosoci ʊ bɩ m.
Sɩmɩnyɔɔ kan Yeezuu kɩ
25Gʊaa ɩ nyɩnta Zerizalɛm ʊ, a tɔ m Sɩmɩnyɔɔ. Gʊaa tɩrga m, an nɩ zum Woso ʊ mɩŋŋa. Nyɩnta a ʊ, an nɩ Israyɛl bʊmbɔrɛzaa mɩm dam. *Sɛnt-Ɛspri nyɩnta kan kɩ. 26Bala, Sɛnt-Ɛspri nyɩnta an a hɩnka m, a ʊ, awɔɔ bɩ gam, k’a n Krista, kʊ Zuuba n n’a nyɔɔm bɩ yɩ y. 27Sɛnt-Ɛspri a ka, an ta Wosocɛ ʊ. Bɩ ma bɩ, a Yeezuu zɩrɔ wɔɔ yɩ, ŋn’ɩ zɛrɛ a nyɩ bɩ m k’a b’a ka Woso ʊ amba n y’a gʊrsɩra ba bɩ m, 28Sɩmɩnyɔɔ nyɩ bɩ si a wɔ ʊ, an barka da Woso m, an n’a hɩrɛ, a ʊ:
29«Naa ma bɩ, Zuuba, ɩbɩɩ lerbɔrɛ bɩ kʊ yɩ.
Ɩbɩɩ ɩ da ma, ɩ ɩ zibəənyɩ bɩ to
an cem kan laafɩɩ kɩ
amba ɩbɩɩ hɩ bɩ m.
30Mɔɔ ɩbɩɩ bʊmbɔrɛzaa bɩ yɩ,
31ɩbɩɩ n a banka doro haay lɛɛ.
32Ɩbɩɩ do Israyɛl lɛbɔʊrɛ m.
Lɛɛgure m, an n’ɩbɩɩ hɩnkam doro haay m.»
33K’a nɩ meer bɩ barɛ ncɩnaaʊ bɩ, nyɩ bɩ zɩ kan a da kɩ zɛ kədə. 34Sɩmɩnyɔɔ n ŋ barka da ʊ, an a hɩ nyɩ bɩ da Maarii m, a ʊ: «Nyɩ naa do, bʊr a ʊ k’a bɩ gʊɔɔ gʊta do, k’a gʊɔɔ gʊta wuti Israyɛl nɔ ʊ sɔ. A nyɩntam Woso makra, bɩ gʊɔɔ bɩsɩ kam ma. 35A gʊɔɔ gʊta hɔɔndarɛrɔ kʊ ŋ y’a nyaakʊm da rɔ wɔɔ hɩnkam lɛɛgure ʊ. Bɩ k’ɩbɩɩ nɩ, kargʊ n n’ɩbɩɩ heer hɔnm.»
Annɩ kan Yeezuu kɩ
36Lʊ wosolɛsinnɩsorazaa deem ɩ nyɩnta b’ʊ, a tɔ m Annɩ. Nyɩnta a ʊ Fanɩyɛl nyɩmbʊɛɛrɛ, Asɛɛr do m. A gusi gʊta. A nyɩnta kan a zim k’a sa a poombaa ma bɩ kɩ dɔɔraa saanhɩna. 37A gɔɔta zoro, a dɔɔraa businnyə a yaa si ku. A n nɩ Wosocɛ ʊ b’ʊ dɔmɩm haay, an nɩ Woso daŋ ʊ sinuu ʊ kan a gunuu ʊ kɩ. A n n’a lɛ kʊsɩm, an nɩ yaa dam sɔ. 38A mɩŋŋa bʊr dɔmɩm kʊ n nɩ nyɩ bɩ kam Woso ʊ b’ʊ, an nɩ barka dam Woso m, an nɩ nyɩ bɩ mim dɩndam gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ dɔm ma kʊ Woso n bʊr Zerizalɛm bʊmbɔrɛ m nɔ wɔɔ m.
39Kʊ Yeezuu zɩrɔ wɔɔ hɔ kʊ n y’a gʊrsɩra ba Zuuba lɛrɔ wɔɔ nɔ ʊ bɩ ba ŋn’a nya bɩ, ŋ y’a bɔ, ŋnɩ ta Galilee kʊ Nazarɛtɩ ʊ. 40Nyɩ bɩ n nɩ marɛ, a paŋŋa n n’a dam la. A mindɔrɛ nyɩnta ʊ gʊta, Woso barka nɩ kan kɩ.
Yeezuu nyukumbombaa
41Dɔɔraa haay, Yeezuu zɩrɔ wɔɔ tɩr ta Zerizalɛm ʊ *pakkɩ cibsa ma. 42Kʊ Yeezuu dɔɔraa bueerehɩɩya kʊ bɩ, ŋ ta Zerizalɛm ʊ cibsa bɩ ma, amba ŋn’a bam dɔɔraa haay bɩ m. 43Kʊ cibsa bɩ dɔmɩnnɔ wɔɔ cem bɩ, ŋ y’a wusigə, ŋnɩ doore. Nyukumbueere Yeezuu bɩ gɔɔta Zerizalɛm ʊ, b’a zɩrɔ wɔɔ n a dɔ y. 44Ŋ y’a hɔɔn darɛ ŋ ʊ, zaasənno an nɩ kan ŋ kɩ. Ŋ tarɛ bɩ yɩ dɔmɩm deem, ŋnɩ bɔkarɛ, ŋn’a sɩŋŋɩda sa, ŋn’a kam ma a yɩrɛrɔ kan a dɔrɛrɔ kɩ bire ʊ. 45Bɩ, ŋ n a yɩ y. Ŋ n’a wusigə, ŋnɩ ta Zerizalɛm ʊ, a kama jɩ ʊ. 46A dɔmɩm kaakʊ hinni ʊ, ŋ yaa a yɩ Wosocɛ ʊ, an nɩ nyɩntam karɩnsaambɔɔ bire ʊ, an n’a tʊr karɛ ŋ meerbaa ma, an nɩ ŋ larm sɔ. 47Gʊaa haay k’a n’a tʊr kam ma bɩ, zɛ a nawʊm kədə a hɔɔntaʊrɛ meerbaa nyɩbɔʊrɛ tɔ ma. 48K’a zɩrɔ wɔɔ a yɩ bɩ, ŋ zɛ kədə, a da bɩ n a hɩ m, a ʊ: «M nyɩnnɩ, bɔ m ɩbɩɩ m naa do ba wɔɔ nɩ? Dɩga a, ɩ zɩ kan mɔɔ kɩ da bɔ ʊ, ʊ n’ʊ karɛ ɩbɩɩ ma.» 49A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «Bɔ m an n’a kam mɔɔ ma? Awɔɔ n a dɔ a ʊ, mɔɔ m ga m, m bɩr m Zɩ har ʊ ra?» 50Bɩ, hɔ k’a hɩ ŋ nɩ bɩ, ŋ n a jɩ ma y. 51Yeezuu n a wusigə kan ŋ kɩ Nazarɛtɩ ʊ. A n nɩ ŋ lɛ sire. A da bɩ minno nɔɔn duro da a heer ʊ.
52Yeezuu nɩ marɛ, a mindɔrɛ n’a dam la. A Woso nɔ yɩ, an gʊɔɔ nɔ yɩ sɔ.
3Wosolɛsinnɩsorazaa Zaan-Batiisi
(Matiyee 3.1-12; Markɩ 1.1-8; Zaan 1.19-28)
1Rɔm cir Tibɛɛr cirbəə bɩrɛ dɔɔraa bueeresoor hɔ ma bɩ, Pɔns Pɩlatɩ nyɩnta an a so Zidee gʊrga ʊ, cir Hɩrɔɔdɩ n a so Galilee ʊ, a danyɩ cir Filipi n a so Itiree kʊ ʊ kan Trakonitɩ kʊ kɩ, cir Lizaniyas n a so Abɩlɛnnɩ kʊ ʊ. 2Hannɩ kan *Kayiifʊ k’ɩ nyɩnta wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ. Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, Woso a lemim ka Zakarii nyɩ Zaan ʊ poohɔɔn ʊ. 3Bɩ Zaan ta Zʊrdɛn gʊrga haay ʊ, an nɩ heerlʊrlɛ kan batɛm kɩ mim pa dam gʊɔɔ m, ŋ mimbʊnyaarɔ sugur yɩrɛ minto, 4amba n y’a gʊrsɩra ba wosolɛsinnɩsorazaa Ezayii ci nɔ ʊ bɩ m:
Gʊaa leer nɩ bɔm poohɔɔn ʊ:
K’a Zuuba zaa banka, k’a zaafɔɔrɛrɔ wɔɔ bɩmbanka kʊ ŋ nɩ yɩ tɩrga.
5K’a hɔ zar toko haay ʊ, k’a ciro kan dimbirlɔ kɩ zɛ a wʊta, k’a zaarɔ kʊ ŋ y’a tʊntɔ rɔ wɔɔ hʊnhʊr, bɔɔ ɩ bɩ mɩŋŋa rɔ wɔɔ, k’a ŋ banka a ŋ lʊnlɔ.
6Bʊmbɔrɛzaa k’a a to Woso zi bɩ, a gʊɔɔ bʊmbɔm do haay nɔ ʊ.
7Zamaa gʊta nɩ zɛm Zaan zi, k’a bɩ batɛm si. A n n’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ naa, cɩrka do n’awɔɔ m. Nka y’a hɩ awɔɔ m, a ʊ, a a si a bɔ lɛm Woso heerbusu k’a nɩ zɛm booti m bɩ lɛɛ? 8K’a zi mɩŋŋa ba amba gɔ nɩ nyɩ dam bɩ m, k’an zu kʊ ʊ kan awɔɔ heerlʊrlɛ bɩ kɩ, b’a b’a hɔɔn da a ʊ, awɔɔ yaaba m Abraham nɩ y. Bala, mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m, mɔɔ ʊ, Woso a da ma, an jaarɔ nɔɔn duro wusigə an ŋ ba Abraham nyɩnɔ. 9Bala, n sɩga banka an nɩ cɩntam k’an gɔrɔ zɩnzɛ ra ŋ məsi ma. Gɔ niŋŋə k’a bɩr nyɩ mɩŋŋa dam bɩ, n y’a zɛm la, n a da sɛ ʊ.»
10Zamaa bɩ barla gʊɔɔ gɔsɩnnɔ n laaka da, ŋ ʊ: «K’a maam, k’ʊ a ba lɔ?» 11A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «Kʊ gʊaa ɩ huu m hɩɩya, k’an a jir kan gʊaa k’a ba m bɩ kɩ. Gʊaa k’an ta hɔbɩrɛ m bɩ, k’an a ba maam sɔ.» 12Yawʊrsinno n bʊr sɔ k’a bɩ batɛm si, ŋnɩ laaka da Zaan han, ŋ ʊ: «Karɩnsaamba, bɔ wɔɔ ʊ ga m, ʊ a ba?» 13A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «A bɩ busoo si an lɛ da lɛ kʊ n y’a ka bɩ ra y.» 14Yarbənno n a lar sɔ, ŋ ʊ: «Bɩ wɔɔ, bɔ wɔɔ ʊ ga m, ʊ a ba?» A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «A bɩ paŋŋa ba gʊaa ma y, b’a bɩ ŋʊaar ba a ka gʊaa lɛ m k’a busoo yɩ y. Bɩ k’a zerga a yawʊra bɩ rɛ.»
15Zamaa bɩ nɩ dɔm hɔ k’a nɩ zɛm bɩ nyɩnta ʊ bɩ ma. N n’a hɔɔn dam. N nɩ laaka darɛ a mɩŋŋa han a heer ʊ, ŋ ʊ: «Krista bɛɛ m Zaan bɩ m na?» 16Zaan n a hɩ ŋ haay m, a ʊ: «Mɔɔ naa, batɛm mɔɔ n’a karɛ awɔɔ ʊ hi ʊ. Bɩ, gʊaa ɩ zɛm, a paŋŋa n lɛ da mɔɔ ra, bɩ mɔɔ n m ga m, m a kʊsɔrɔ bar tɔkkɛ hʊr y. A batɛm karɛ awɔɔ ʊ Sɛnt-Ɛspri m kan sɛ kɩ m. 17A gʊr sa a wɔ ʊ, k’a tʊyaa kʊnkɔ m, k’a hɔyaa zo m. A hɔyaa bɩ zarlɛ a sɩ ʊ, a sɛ k’a bɩr lihim bɩ nyam puur b’ʊ.» 18Ncɩnaaʊ bɩ, Zaan a ya, an minno gɔsɩnnɔ hɩ gʊɔɔ wɔɔ m, an nɩ lemim nyɩnta bɩ hɩm Israyɛl gʊɔɔ wɔɔ m.
19Bɩ kur bɩ, Zaan nyaa ba kan cir Hɩrɔɔdɩ kɩ, a cɛmba lʊ Hɩrɔdɩyaadɩ k’a yɔm, kan a hɔbaa bʊnyaarɔ vantɔɔ wɔɔ haay kɩ minto. 20Kɛɛrɛ bɩ, Hɩrɔɔdɩ a ya, an mimbʊnyaa ba an a na ma: a a ka n nɩ Zaan du lɔnnɔcɛ ʊ.
Yeezuu batɛm sire
(Matiyee 3.13-17; Markɩ 1.9-11)
21Dɔmɩm kʊ zamaa bɩ haay nɩ batɛm siŋ ʊ bɩ, Yeezuu batɛm si sɔ. K’a nɩ yaa dam bɩ, brama a gʊ, 22*Sɛnt-Ɛspri n cirpʊʊrɛ mɛ sa, an zer a mim ʊ. Leer n a to brama an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Mɔɔ Nyɩ n’ɩbɩɩ m, mɔɔ ɩbɩɩ ŋʊa gʊta, mɔɔ nɔ yɩ ɩbɩɩ ra.»
Yeezuu yaabɔɔ
23Yeezuu dɔɔraa bɩ, a ga kʊ ʊ a ba kan bukərku kɩ, an bɔkarɛ an a zibəə sa. Ŋ y’a hɔɔn darɛ, ŋ ʊ Zozɛf nyɩ m.
Zozɛf zɩ m Helii m,
24Helii zɩ m Mataat m,
Mataat zɩ m Levii m,
Levii zɩ m Mɛlkii m,
Mɛlkii zɩ m Yanayɩ m,
Yanayɩ zɩ m Zozɛf m,
25Zozɛf zɩ m Matatɩyas m,
Matatɩyas zɩ m Amɔs m,
Amɔs zɩ m Nahum m,
Nahum zɩ m Hɛslii m,
Hɛslii zɩ m Nagayɩ m,
26Nagayɩ zɩ m Maatɩ m,
Maatɩ zɩ m Matatɩyas m,
Matatɩyas zɩ m Semeyini m,
Semeyini zɩ m Yosɛkɩ m,
Yosɛkɩ zɩ m Yooda m,
27Yooda zɩ m Yohanam m,
Yohanam zɩ m Reeza m,
Reeza zɩ m Zorobabɛl m,
Zorobabɛl zɩ m Salatɩyɛl m,
Salatɩyɛl zɩ m Neerii m,
28Neerii zɩ m Mɛlkii m,
Mɛlkii zɩ m Adii m,
Adii zɩ m Kozam m,
Kozam zɩ m Ɛlmadam m,
Ɛlmadam zɩ m Ɛɛr m,
29Ɛɛr zɩ m Yeezuu m,
Yeezuu zɩ m Eliyezɛɛr m,
Eliyezɛɛr zɩ m Yoorim m,
Yoorim zɩ m Mataat m,
Mataat zɩ m Levii m,
30Levii zɩ m Sɩmɩnyɔɔ m,
Sɩmɩnyɔɔ zɩ m Ziida m,
Ziida zɩ m Zozɛf m,
Zozɛf zɩ m Yoonam m,
Yoonam zɩ m Eliyakim m,
31Eliyakim zɩ m Meleyaa m,
Meleyaa zɩ m Menaa m,
Menaa zɩ m Matataa m,
Matataa zɩ m Natan m,
Natan zɩ m Davɩd m,
Davɩd zɩ m Yesee m,
32Yesee zɩ m Yobɛdɩ m,
Yobɛdɩ zɩ m Boozɩ m,
Boozɩ zɩ m Salaa m,
Salaa zɩ m Naasɔɔn m,
33Naasɔɔn zɩ m Aminadaab m,
Aminadaab zɩ m Admɩnɩ m,
Admɩnɩ zɩ m Arnii m,
Arnii zɩ m Ɛsrɔm m,
Ɛsrɔm zɩ m Farɛɛs m,
Farɛɛs zɩ m Ziida m,
34Ziida zɩ m Zakɔɔb m,
Zakɔɔb zɩ m Izakkɩ m,
Izakkɩ zɩ m Abraham m,
Abraham zɩ m Taaraa m,
Taaraa zɩ m Nahɔɔr m,
35Nahɔɔr zɩ m Seruki m,
Seruki zɩ m Ragoo m,
Ragoo zɩ m Falɛkɩ m,
Falɛkɩ zɩ m Ebɛɛr m,
Ebɛɛr zɩ m Salaa m,
36Salaa zɩ m Kayɩnam m,
Kayɩnam zɩ m Arfasatɩ m,
Arfasatɩ zɩ m Sɛm m,
Sɛm zɩ m Nowee m,
Nowee zɩ m Lamɛk m,
37Lamɛk zɩ m Matusalam m,
Matusalam zɩ m Enɔk m,
Enɔk zɩ m Yarɛtɩ m,
Yarɛtɩ zɩ m Maleleyɛl m,
Maleleyɛl zɩ m Kayɩnam m,
38Kayɩnam zɩ m Enɔs m,
Enɔs zɩ m Sɛt m,
Sɛt zɩ m Adam m,
Adam zɩ m Woso m.
4Sʊtaana ɩ Yeezuu makra bam
(Matiyee 4.1-11; Markɩ 1.12-13)
1Yeezuu kʊ Sɛnt-Ɛspri a han bɩ, a a to Zʊrdɛn kɔ lɛ ra b’ʊ, Sɛnt-Ɛspri n a ka, an ta poohɔɔn ʊ. 2B’ʊ bɩ, Sʊtaana a makra ba dɔmɩm busi. A n hɔsɩ bɩ dɔmɩnnɔ wɔɔ duro nɔ ʊ y. Bɩ dɔmɩnnɔ wɔɔ duro kʊ ŋ cem bɩ, nɔ a nyasʊ. 3Sʊtaana bɩ n a hɩ m, a ʊ: «Kʊ Woso Nyɩ n’ɩbɩɩ m, k’ɩ ka kʊ jaa naa do n a ba bur.» 4Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «N y’a gʊrsɩra ba Wosoci ʊ, n ʊ: Gʊaa b’a dam ma an mɩsɩrbaa ba hɔbɩrɛ m bala y.» 5Sʊtaana bɩ n ta m brama, an tara burə cirbəəro haay hɩnka m lɛɛm. 6A n a hɩ m, a ʊ: «Mɔɔ cirbəəro nɔɔn duro paŋŋa kan a arzaka kɩ karɛ ɩbɩɩ ʊ, ɩ ɩ so ʊ. Bala, mɔɔ hɔɔ m. Mɔɔ m da ma m a ka gʊaa kʊ mɔɔ ŋʊa ʊ. 7Bɩ, k’ɩbɩɩ yɛ ɩ kukurə zɛ mɔɔ taa ɩ mɔɔ da ʊ, mɔɔ yɩ ŋ karɛ ɩbɩɩ ʊ haay.» 8Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «N y’a gʊrsɩra ba, n ʊ: Ɩ ɩ Zuuba Woso da ʊ, bɩ, deem bala ɩbɩɩ n nɩ yaa dam nɩ.» 9Sʊtaana bɩ n a gaa, an ta m Zerizalɛm ʊ, an aa a jɩm Wosocɛ bɩ mim ʊ, an a hɩ m, a ʊ: «Kʊ Woso Nyɩ n’ɩbɩɩ m, k’ɩ hɩr naa ʊ, ɩ ɩ da tara ʊ: 10Bala, n y’a gʊrsɩra ba, n ʊ: Woso lɛ karɛ a malɛɛkarɔ ʊ, kʊ ŋ nɩ dɔ ɩbɩɩ ma, 11bɩ, n y’a gʊrsɩra ba sɔ, n ʊ: Ŋ y’a wɔ karɛ ɩbɩɩ taa k’ɩ b’ɩ gəm zɛ jaa ma y.» 12Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «N y’a hɩ: ɩ bɩ da Zuuba ɩ Woso lɛ ʊ y.» 13Kʊ Sʊtaana bɩ Yeezuu makra ba kan makrarɔ do haay kɩ an a nya bɩ, a a gʊ ma an cem, an n’a kam toore vanta ma.
Yeezuu hɔdɩndarɛ Galilee ʊ
(Matiyee 4.12-17; Markɩ 1.14-15)
14Kɛɛrɛ bɩ, kan Sɛnt-Ɛspri paŋŋa kɩ, Yeezuu a bɔ an bʊr Galilee ʊ. A tɔ n bɔ lɛɛ haay ʊ. 15A n nɩ hɔ dɩndam sokʊmacɛrɔ ʊ, gʊaa haay n’a lɛ bɔŋ ʊ.
N kaanm Yeezuu m Nazarɛtɩ ʊ
(Matiyee 13.53-58; Markɩ 6.1-6)
16Yeezuu ta Nazarɛtɩ ʊ, kʊ kʊ n y’a tʊr ʊ b’ʊ. A n gasʊ sokʊmacɛ b’ʊ hoonsire hinni kʊ n n’a birm *sabaa bɩ hinni ʊ, amba a tɩr a ba biisi bɩ m. A n wuti k’a Wosoci karɩnda ba. 17N nɩ wosolɛsinnɩsorazaa Ezayii ci ka ʊ. K’a ci bɩ hʊr bɩ, a a zɛ bɩncɛ kʊ n y’a gʊrsɩra ba ncɩnaaʊ bɩ ma:
18Zuuba mɔɔ bɔ ʊ, a a Sɛnt-Ɛspri zer mɔɔ ra,
kʊ m lemim nyɩnta pa da cicirzannɔ m,
[kʊ m gʊɔɔ kʊ ŋ heer a zar lɔ wɔɔ heer wʊta.]
A mɔɔ nyɔɔ kʊ m b’a hɩ lɔnnɔ m, ŋ y’a mɩŋŋa ku, kʊ m a hɩ bʊʊrɔ m, ŋ mɩm lɛɛ yɩm.
Gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ fɩr nɔ ʊ rɔ wɔɔ n bʊmbɔrɛ yɩ.
19Mɔɔ nyɔɔ a ʊ sɔ, kʊ m ba hɩ gʊɔɔ m,
Zuuba barka dɔ ɩ gʊ ra.
20A n ci bɩ huŋŋu, an a ka sokʊmacɛ bɩ zibəənyɩ b’ʊ, an nyɩnta. Ŋ haay kʊ ŋ nɩ cɛ b’ʊ bɩ, ŋ y’a zɛ kʊ ra, ŋn’ɩ dɩgam Yeezuu ma. 21A n a sa ma, an n’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «Wosoci meerbaa k’awɔɔ ma dɩɩtaa-dɩɩtaa naa ʊ bɩ kʊ yɩ her.» 22Ŋ haay n yɛ Yeezuu ma y, bɩ ŋ zɛ kədə barka meerbaa nyɩnta k’a n’a bam bɩ tɔ ma. Ŋ n’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «Zozɛf nyɩ bɩ bɛɛ m naa ra?» 23Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Mɔɔ dɔ mɔɔ ʊ awɔɔ bɔɔr naa do zɛm mɔɔ ma: Lɔɔtɔr, lɛɛ ka ɩ ɩ mɩŋŋa waa. Wɔɔ hɔ k’ɩbɩɩ ba Kapɛrnawum ʊ bɩ ma. Bɩ ba ɩ kʊ ʊ naa ʊ.» 24Yeezuu a ya, an a hɩ, a ʊ: «Sɩra m, n bɩr wosolɛsinnɩsorazaa sɩ sim mɩŋŋa a kʊ ʊ y. 25Awɔɔ dɔ mɩŋŋa, biisi bɩ, wosolɛsinnɩsorazaa *Elii dɔmɩm ʊ, la a gʊsɩ barɛ ma dɔɔraa kaakʊ kan mom kɩ sɔrdɩ, nɔ gʊta n a da tara bɩ ra haay. Zonno nyɩnta ʊ gʊta Israyɛl ʊ bɩ ma. 26Bɩ, Woso n Elii nyɔɔ ŋ gʊaa deem zi y, kʊ bɩ m, zoro deem k’a nyɩnta ʊ Sarɛptaa ʊ, Sidɔn4.26 Sidɔn a bɩ Israyɛl kʊ ʊ y. gʊrga ʊ bɩ m. 27Kusimoo nyɩnta ʊ sɔ gʊta Israyɛl ʊ wosolɛsinnɩsorazaa Elizee dɔmɩm ʊ. Bɩ ŋ gʊaa deem taan… n a waa, kʊ saana k’a a to Siirii ʊ, n n’a birm Naaman bɩ bɛɛ y.» 28Kʊ ŋ naa ma bɩ, ŋ haay nɔ ma ʊ gʊta sokʊmacɛ ʊ b’ʊ. 29Ŋ nɩ wuti, ŋn’a nyʊnnyɔɔta, ŋnɩ bɔ m tara nɔ ʊ b’ʊ, ŋnɩ ta m a kʊ ci mim ʊ k’a yaa nyɔɔta a bɩra a da tara ʊ. 30Yeezuu n bɔ ŋ bireyaa ʊ, an cem.
Yeezuu y’a paŋŋa hɩnkam
31Yeezuu ta Galilee gʊrga deem Kapɛrnawum ʊ, an nɩ hɔ dɩndam gʊɔɔ m *sabaa hinni ʊ. 32Ŋ zɛ kədə a hɔdɩndarɛ tɔ ma, bala, a meer bɩ ba an nawʊm lɛ k’an ta m bɩ m. 33Gʊaa deem ɩ nyɩnta sokʊmacɛ ʊ b’ʊ, zinə nɩ kan kɩ. A n zee da kan paŋŋa kɩ a ʊ: 34«Hey! Nazarɛtɩ Yeezuu, ɩbɩɩ bɔ nɩ wɔɔ zi? Bʊr ɩbɩɩ ʊ k’ɩ bɩ wɔɔ zɩnzɛ gɛ? Kʊ nka n’ɩbɩɩ m, mɔɔ dɔ mɩŋŋa, gʊaa mɩŋŋa kʊ Woso a nyɔɔ bɩ n’ɩbɩɩ m.» 35Yeezuu n zinə bɩ da jɩm ʊ a meerbaa m, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Zɛ hi, k’ɩ bɔ gʊaa bɩ mɛ ʊ.» Zinə bɩ n gʊaa bɩ do tara ʊ zamaa bɩ lɛɛ, an bɔ a mɛ ʊ, b’a n yaaba da ma y. 36Ŋ haay zɛ kədə, ŋn’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Bɔ meerbaa m naa! A n nɩ lɛ kam zinəro ʊ kan paŋŋa kɩ ŋn’ɩ bɔrɛ!» 37N nɩ Yeezuu mim dɩndam lɛɛ haay ʊ, gʊrga bɩ do nɔ ʊ.
Yeezuu yaabazannɔ waarɛ
(Matiyee 8.14-17; Markɩ 1.29-34)
38Yeezuu k’a bɔ sokʊmacɛ ʊ b’ʊ bɩ, a ta gʊaa kʊ n n’a birm Sɩmɔɔn har ʊ. A n aa dɩga a, Sɩmɔɔn dində ɩ yaaba m. Ŋ n a yɛ Yeezuu han k’an a waa. 39Yeezuu n a zɔ ma, an zerga a burə ʊ, an həən si yaaba bɩ ma, an bɔ a mɛ ʊ. A n wuti lɛɛm an nyasʊ ŋ nɩ. 40Kʊ woso lɛ a da bɩ, gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ yaabazannɔ m, ŋnɩ yaaba do haay m bɩ, ŋ bʊr ŋ nɩ Yeezuu zi. Bɩ n a wɔ ka ŋ gʊaa deem-deem la, an ŋ waa. 41Zinəro bɔ yaabazannɔ gʊta mɛ ʊ, kan zee kɩ, ŋ ʊ: «Woso Nyɩ n’ɩbɩɩ m!» Bɩ, Yeezuu ɩ həən sire ŋ ma, a bɩr yɛm kʊ ŋ nɩ meer ba y. Bala, zinəro wɔɔ a dɔ, ŋ ʊ Krista m.
Yeezuu lemim nyɩnta padarɛ
42Dɔ k’a mɛ bɩ, Yeezuu bɔ, an ta poohɔɔn ʊ, gʊɔɔ gʊta n’a kam ma. Kʊ ŋ y’a yɩ bɩ, ŋ y’a ŋʊa kʊ Yeezuu n gɔɔta kan a kɩ. 43Bɩ, Yeezuu a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Pakra m, kʊ m aa Woso cirbəə bɩ pa da tara gɔsɩnnɔ ra, bala, mɔɔ nyɔɔ n y’a ʊ bɩ minto.» 44A n nɩ hɔ dɩndam gʊɔɔ m Zidee sokʊmacɛrɔ ʊ.
5Lɛɛkarɛ karɩndanyɩnɔ si
(Matiyee 4.18-22; Markɩ 1.16-20)
1Hindeem ʊ, Yeezuu ɩ jɩnɩm *Zenezarɛtɩ higʊta lɛ ra, zamaa bɩ nɩ kʊ nyʊnnyɔɔtam a jɩr ʊ k’a tʊr ka Woso lemim ma. 2A kɔɔlʊʊ yɩ hɩɩya higʊta bɩ lɛ ra. Zɔbənno wɔɔ n bra, ŋn’a zaŋŋarɔ sʊrgɔm. 3Yeezuu n da kɔɔlʊʊ bɩ deem ʊ. Nyɩnta a ʊ Sɩmɔɔn hɔ. A n a yɛ han k’an a gaa higʊta bɩ lɛ ma poore. Yeezuu n nyɩnta, an a to kɔɔlʊʊ bɩ nɔ ʊ, an nɩ hɔ dɩndam zamaa bɩ m. 4K’a meer bɩ ba an a nya bɩ, a a hɩ Sɩmɔɔn m, a ʊ: «Ɩ zɔ hi bɩ nɔ ʊ, k’a a zaŋŋarɔ wɔɔ zo, k’a zɔ gʊr.» 5Sɩmɔɔn n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Karɩnsaamba, wɔɔ zi ba gunuu ʊ tee… bɩ wɔɔ n hɔsɩ nyasʊ y. Bɩ k’ɩbɩɩ hɩ bɩ, mɔɔ yɩ ŋ zom.» 6Kʊ ŋ zaŋŋarɔ wɔɔ zo bɩ, ŋ zɔ gʊr gʊta, ŋ zaŋŋarɔ wɔɔ nɩ kɩnkaansʊrɛ. 7Ŋ n a to, ŋn’a wɔ zo a zibəəkɔɔnrɔ kʊ ŋ nɩ kɔɔlʊʊ deem bɩ nɔ ʊ rɔ wɔɔ m, kʊ ŋ nɩ b’a da a han. Brɔɔ n bʊr, ŋnɩ b’a da ŋ han ŋn’a waa ʊ, ŋn’a zar kɔɔlʊʊrɔ hɩɩyɔɔ wɔɔ ʊ, an a han, ŋn’a yo k’a nyoo ba. 8Sɩmɔɔn Pɩyɛɛr k’a naa yɩ bɩ, a kukurə zɛ Yeezuu taa, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Zuuba, ɩ ba mɔɔ ma laatʊ, bala, mimbʊnyaabər m mɔɔ m.» 9Dabɔʊ gʊta y’a nyasʊ kan a muno wɔɔ kɩ, zɔ gʊta kʊ ŋ y’a gʊr bɩ tɔ ma. 10Dabɔʊ Zebedee nyɩnɔ Zakkɩ kan Zaan kɩ kʊ ŋ nɩ Sɩmɔɔn zibəəkɔɔnrɔ wɔɔ nyasʊ sɔ. Yeezuu n a hɩ Sɩmɔɔn m, a ʊ: «Ɩ da bɩ bɔ ʊ y, naa ma kɛɛrɛ bɩ, ɩbɩɩ zɔnɔ gʊr biisi, ɩbɩɩ y’ɩ bam gʊɔɔkamazaa kɛɛrɛ.» 11Ŋ n a bɔ, ŋnɩ bʊr kɔɔlʊʊrɔ wɔɔ m higʊta lɛ ra b’ʊ, ŋnɩ hɔ haay bɩ to, ŋnɩ zu kʊ ʊ kan kɩ.
Kusimə waarɛ
(Matiyee 8.1-4; Markɩ 1.40-45)
12Yeezuu k’a yaa lee ku tara deem la bɩ, gʊaa nɩ b’ʊ kusiməbaa n ta ma jilli. K’a Yeezuu yɩ bɩ, a sʊnta, an a meer zuutə tara ʊ, an yaa da m, a ʊ: «Zuuba, k’ɩ lɛ taa ma, ɩ ɩ da ma ɩ mɔɔ waa, k’ɩ dintim gʊ mɔɔ ma.» 13Yeezuu n a wɔ hʊr, an a da ma, a ʊ: «Mɔɔ lɛ taa, ɩ waa.» Lɛɛm bɩ, a kusiməbaa bɩ nya ma. 14Yeezuu n lɛ ka ʊ, a ʊ, a b’a hɩ gʊaa nɩ y. Bɩ, a a hɩ, a ʊ: «Ta ɩ yaa n’ɩ hɩnka wosocɛmannɩbər m, k’ɩ ganwʊrɛ ka amba wosolɛsinnɩsorazaa Moyiisi lɛ ka bɩ m, ɩ dintim gʊ ɩ ma minto, k’an nyɩnta kasɛtɩ gʊaa haay lɛɛ.» 15Bɩ y’a ka Yeezuu tɔ n bɔ an n’a dam la. Zamaa gʊta n tɩr a zɛm kʊ ra, k’a tʊr ka a lemim ma, k’a ka kʊ Yeezuu n a waa a yaabarɔ minto. 16Bɩ, kʊ Yeezuu nɩ, ta a tɩr a ʊ a deem bɔlɛɛmarɔ ʊ, an bɩr yaa darɛ.
Mɛgarɛzaa waarɛ
17Hindeem ʊ, Yeezuu nyɩnta an nɩ hɔ dɩndam. Farizɛɛnrɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ nyɩnta b’ʊ. A to ŋ y’a ʊ Galilee kan Zidee kɩ Zerizalɛm kɩ kʊrɔ ʊ, ŋnɩ bʊr. Zuuba paŋŋa nyɩnta kan Yeezuu kɩ, an a ka, an nɩ yaabazannɔ waam. 18Gʊɔɔ n lee ku mɛgarɛzaa m wʊtarahɔ ʊ, ŋn’a kam ma k’a gasʊ m har ʊ b’ʊ, a wʊta Yeezuu taa. 19Zamaa bɩ minto bɩ ŋ n a dɔ kʊ gasʊ awɔɔ n nawʊm nɩ lʊnlɔ y. Ŋ nɩ der cɛ bɩ ra, ŋnɩ cɛ bɩ mim hɔn ra, ŋn’a nyɔɔ, ŋn’a zer kan a wʊtarahɔ bɩ kɩ Yeezuu taa zamaa bɩ lɛɛ. 20Yeezuu k’a ŋ sɩrakarɛ bɩ yɩ bɩ, a a hɩ yaabazaa bɩ m, a ʊ: «Gʊaa, ɩ ɩ mimbʊnyaarɔ sugur yɩ.» 21Farizɛɛnrɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ y’a mɩŋŋa larm a heer ʊ, ŋ ʊ: «Gʊaa bɩ kara n naa, an nɩ Woso sʊnsɔ wʊrɛ? Nka y’a da ma an mimbʊnyaarɔ sugur ka kʊ Woso deem bɛɛ?» 22Bɩ Yeezuu k’a ŋ hɔɔndarɛ bɩ yɩ bɩ, a a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɔ m, awɔɔ n’a hɔɔn darɛ ncɩnaaʊ? 23Kara n naanaa? M a hɩ, m ʊ: Ɩ ɩ mimbʊnyaarɔ sugur yɩ bɩ m gɛ, ɩ wuti ɩ ta bɩ nɩ?» 24Bɩ k’awɔɔ n a dɔ a ʊ, Gʊaanyɩ b’ɩ lɛ m k’a mimbʊnyaarɔ sugur ka tara burə ʊ bɩ, an a hɩ mɛgarɛzaa bɩ m, a ʊ: «Mɔɔ y’a hɩ ɩbɩɩ m, wuti, ɩ ɩ wʊtarahɔ bɩ sa ɩ doo.» 25Bɩ n wuti lɛɛm, ŋ mɩnyaa m, an a wʊtarahɔ bɩ sa, an doo, an n’a lɛ bɔm Woso ʊ. 26Ŋ haay zɛ kədə, ŋn’a lɛ bɔm Woso ʊ. Dabɔʊ n ŋ nyasʊ, ŋn’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «Wɔɔ mim daa yɩ her.»
Levii har hɔbɩrɛ
(Matiyee 9.9-13; Markɩ 2.13-17)
27Bɩ kur bɩ, a bɔ an yawʊrsir yɩ, a tɔ m Levii, an nɩ nyɩntarɛ a zibəə bɩncɛ ʊ. Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Zu mɔɔ ʊ.» 28Levii n wuti, an a gʊ hɔ haay ma, an zu Yeezuu ʊ. 29Levii n cibsa gʊta ba a har ʊ, an hɔbɩrɛ ba Yeezuu minto. Yawʊrsinno gʊta bʊr, kan gʊɔɔ vantɔɔ kɩ, ŋnɩ b’a zɛ kʊ ra, ŋn’ɩ hɔ bɩm kan ŋ kɩ. 30Farizɛɛnrɔ kan a wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ n bʊr, ŋn’ɩ kukur bam karɩndanyɩnɔ wɔɔ ma, ŋ ʊ: «Bɔ minto, awɔɔ n nɩ hɔ bɩm, an nɩ hɔ mim kan yawʊrsinno kɩ, mimbʊnyaabənno kɩ?» 31Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Laafɩɩzannɔ bɩr a kam lɔɔtɔr ma y, yaabazannɔ n n’a kam ma. 32Mɔɔ n bʊr kʊ m bɩ gʊɔɔ tɩrgɔɔ bir y, bʊr mɔɔ ʊ mimbʊnyaabənno minto, kʊ ŋ n’a mɩsɩrbaa lʊr.»
Hɔ daa kan hɔ gusire kɩ n kʊ yɔ y
(Matiyee 9.14-17; Markɩ 2.18-22)
33Gʊɔɔ n a hɩ Yeezuu m, ŋ ʊ: «Gallɛm gʊta Zaan karɩndanyɩnɔ kan farizɛɛnrɔ karɩndanyɩnɔ kɩ y’a lɛ kʊsɩm, ɩbɩɩ hɔɔ wɔɔ n bɔkarɛ, ŋn’ɩ hɔ bɩrɛ, ŋn’ɩ hɔ mire?» 34Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ y’a dam ma, a ka lʊ daa zim gʊaasɩbɔɔ n a lɛ kʊsɩ, kʊ lʊ daa bɩ zim b’ɩ kan ŋ kɩ ra? 35Dɔmɩm zɛm, n nɩ zɛm bɩ lʊ daa zim bɩ bɔ ŋ bire ʊ. Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, ŋ y’a lɛ kʊsɩm.»
36A n a ya, an hɔbɔkʊrɛnoom vanta da ŋ nɩ, a ʊ: «Gʊaa ba ʊ, an nɩ pɛɛra daa kur sam, an a sɩnsar kan huu gusire kɩ y. Bala, pɛɛra daa bɩ b’a gam kʊ ʊ kan a gusire bɩ kɩ y. Pɛɛra daa bɩ y’a gusire bɩ kaansʊm. 37Gʊaa b’a dam ma, an dɩvɛn daa tɔ hibɔɔnrɔ gusinno ʊ y, kʊ bɩ bɛɛ nɩ, dɩvɛn bɩ yɩ ŋ hɩnhaanm, an a lo, bɩ hibɔɔnrɔ wɔɔ nyɩntam bɔm. 38Bɩ, a ga a wʊm, ŋnɩ dɩvɛn daa tɔ hibɔɔnrɔ daarɔ ʊ. 39Bala, gʊaa k’a nɩ dɩvɛn gusire mim bɩ, a lɛ baa dɩvɛn daa ma y. Bala, a hɩ a nawʊrɛ, a ʊ, dɩvɛn gusire bɩ m mɩŋŋa.»
6Yeezuu lɛ da sabaa hinni ra
(Matiyee 12.1-8; Markɩ 2.23-28)
1Hindeem ʊ, *sabaa hinni ʊ, Yeezuu bra hɔsɩrarɔ ʊ kan a karɩndanyɩnɔ kɩ. A karɩndanyɩnɔ wɔɔ m hɔyaa bɩ yɩnyar, ŋn’a tiŋŋə, ŋn’a sʊrɛ. 2Farizɛɛnrɔ gɔsɩnnɔ n a hɩ ŋ nɩ, ŋ ʊ: «Bɔ minto, awɔɔ nɩ naa barɛ? Bɩ n n lɛ ka kʊ n naa ba sabaa hinni ʊ?» 3Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Nɔ k’a Davɩd nyasʊ kan a muno kɩ an hɔ niŋŋə ba bɩ, 4an gasʊ Wosocɛ ʊ, an bur kʊ n y’a ka Woso ʊ bɩ sa, an a bɩ kan a muno wɔɔ kɩ, bɩ n nɩ lɛ ka kʊ n a bɩ kʊ wosocɛmannɩbənno bɛɛ bala bɩ, awɔɔ n a karɩnda ba ra?» 5A n n’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «Gʊaanyɩ bɩ m sabaa hinni bɩ minzaa.»
Wɔgarɛzaa waarɛ
(Matiyee 12.9-14; Markɩ 3.1-6)
6Sabaa hinni vanta ʊ, Yeezuu gasʊ sokʊmacɛ ʊ, an nɩ hɔ dɩndam. Gʊaa nɩ b’ʊ, a bɩsɩ ra wɔ n ga. 7Wosocikarɩnsaambɔɔ kan farizɛɛnrɔ kɩ nyɩnta, ŋn’ɩ dundom Yeezuu zi, k’a dɩga a, a yaabazaa bɩ waam sabaa hinni ʊ gɛ, k’a ku a mim ka ra. 8Bɩ, Yeezuu ŋ hɔɔndarɛ bɩ dɔ. A n a hɩ wɔgərzaa bɩ m, a ʊ: «Wuti ɩ jɩm naa ʊ, zamaa bɩ bire ʊ.» Gʊaa bɩ n wuti an jɩm b’ʊ. 9Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Mɔɔ kʊ m awɔɔ lar: zaa ta ʊ sabaa hinni ʊ, kʊ n nɩ zi mɩŋŋa ba gɛɛ, kʊ n nɩ zi bʊnyaa ba? Zaa ta ʊ kʊ n nɩ gʊaa meeyaa bʊmbɔ gɛɛ, kʊ n n’a zar?» 10A n dɩga ŋ ma a jɩr ʊ, an a hɩ gʊaa bɩ m, a ʊ: «Ɩ wɔ hʊr.» Gʊaa bɩ n a wɔ hʊr, a wɔ bɩ n a waa. 11Bɩ, gʊɔɔ kʊ ŋ ʊ, k’a mim ka ra rɔ wɔɔ nɔ ma ʊ gʊta, ŋn’a dɩndam kan kʊ kɩ, k’a dɩga hɔ k’a n’a bam Yeezuu m bɩ ma.
Yeezuu karɩndanyɩnɔ bɔʊrɛ
(Matiyee 10.1-4; Markɩ 3.13-19)
12Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, Yeezuu ta ci mim ʊ, k’a yaa yaa da. B’a yaa bɩ da Woso m gunuu ʊ b’ʊ kan dɔmɩrɛ kɩ. 13Dɔ k’a mɩ bɩ, a a karɩndanyɩnɔ bir, an ŋ bɔ ʊ bueerehɩɩya, an tɔ ka ŋ ʊ, kristazibəəzannɔ. 14Sɩmɔɔn k’a tɔ ka Pɩyɛɛr, a danzaa Andɩr, Zakkɩ, Zaan, Filipi, Bartelemii, 15Matiyee, Toma, Alfee nyɩ Zakkɩ, Sɩmɔɔn kʊ n n’a birm *Zelɔtɩ, 16Zakkɩ nyɩ Zidas, kan Iskarɩyɔtɩ Zidas k’a a ba zambʊzaa bɩ kɩ.
Yeezuu gʊɔɔ waa gʊta
17Yeezuu a to ci mim ʊ kan ŋ kɩ, an zer, an aa jɩm bɩncɛ fapɩda ʊ. B’ʊ bɩ, a karɩndanyɩnɔ gʊta gɔɔta b’ʊ. Zamaa gʊta nyɩnta b’ʊ sɔ. A to ŋ y’a ʊ Zidee ʊ, Zerizalɛm ʊ, kan kʊrɔ kʊ ŋ nɩ higʊta lɛ ra rɔ wɔɔ kɩ ʊ, Tiir kan Sidɔn kɩ jir ʊ. 18Bʊr ŋ y’a ʊ, k’a b’a tʊr ka ma, k’an a waa a yaabarɔ minto. Gʊɔɔ kʊ zinəro nɩ kan ŋ kɩ rɔ wɔɔ, ŋ y’a waam sɔ. 19Zamaa bɩ haay y’a kam ma k’a a wɔ da ma. Bala, paŋŋa nyɩnta an nɩ bɔrɛ a mɛ ʊ, an nɩ ŋ haay waarɛ.
Mimbirenyɩntazannɔ paan…rɔ
20Yeezuu n dɩga a karɩndanyɩnɔ wɔɔ ma kɛɛrɛ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ:
«Mimbirenyɩntazannɔ n’awɔɔ m, awɔɔ k’a m ŋʊazannɔ,
Woso cirbəə bɩ, awɔɔ y’a so ʊ.
21Mimbirenyɩntazannɔ n’awɔɔ m, awɔɔ kʊ nɔ n’awɔɔ zɛm naa ma,
hɔbɩrɛ y’awɔɔ bɔm.
Mimbirenyɩntazannɔ n’awɔɔ m, awɔɔ k’a nɩ baa dam naa ma,
awɔɔ yaa wʊm.
22Mimbirenyɩntazannɔ n’awɔɔ m, kʊ n sɔ awɔɔ m, kʊ n kaanm awɔɔ m, kʊ n y’awɔɔ sʊnsɔ wʊ, ŋn’a bʊnyaa hɩ awɔɔ ma Gʊaanyɩ bɩ tɔ ma.
23K’a heernyɔɔ gʊta ba hinni bɩ do ʊ. Bala, Woso ɩ ganwʊrɛ gʊta bankam awɔɔ minto arzana ʊ. Ŋ yaabɔɔ wɔɔ, nyɩnta ŋ y’a ʊ, ŋn’a ba ncɩnaaʊ wosolɛsinnɩsorazannɔ m biisi.
24A pakra barɛ awɔɔ m, awɔɔ arzakazannɔ.
Bala, awɔɔ a heernyɔɔ yɩ biisi.
25A pakra barɛ awɔɔ m, awɔɔ k’a hɔ bɩ an a ka her bɩ,
nɔ y’awɔɔ zɛm.
A pakra barɛ awɔɔ m, awɔɔ k’a nɩ yaa wʊm naa ma bɩ,
awɔɔ heer y’a zarm, a baa da.
26Awɔɔ kʊ gʊaa haay n n’awɔɔ mɩŋŋabaa hɩm bɩ, a pakra barɛ awɔɔ m. Ŋ yaabɔɔ wɔɔ, a ba ŋ y’a ʊ ncɩnaaʊ biisi lɛsinnɩsorazannɔ ŋʊaarzannɔ wɔɔ m.»
27«B’awɔɔ k’a n’a tʊr kam mɔɔ ma bɩ, mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m, k’a a jɩnnɔ ŋʊa, k’a hɔ mɩŋŋa ba gʊɔɔ kʊ ŋ sɔ awɔɔ m nɔ wɔɔ m. 28Gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ ler bʊnyaa bɔrɛ awɔɔ m bɩ, k’a brɔɔ barka da ʊ. K’a yaa da gʊɔɔ kʊ ŋ ŋʊaar ba ŋn’a karɛ awɔɔ lɛ m nɔ wɔɔ minto. 29Kʊ gʊaa a wɔ ta ɩ paasɩ deem lɛ, k’ɩ deem bɩ ka ʊ k’an a tarɛ. Kʊ gʊaa ɩ gɔbga yɔ ɩ m, k’ɩ to k’an ɩ huuduama sa. 30Kʊ gʊaa hɔ yɛ ɩ han, k’ɩ ka ʊ. Gʊaa k’a ɩbɩɩ hɔ sa bɩ, ɩ b’a laaka da han y. 31Hɔ k’awɔɔ lɛ n taa kʊ gʊɔɔ n’a ba awɔɔ m bɩ, k’a ba ŋ nɩ maam sɔ. 32K’awɔɔ ɩ gʊɔɔ kʊ ŋ n’awɔɔ ŋʊam nɔ wɔɔ ŋʊam bala, a nyɔɔdʊ ɩ ka? Bala mimbʊnyaabənno wɔɔ ɩ gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ ŋ ŋʊam nɔ wɔɔ ŋʊam. 33K’awɔɔ ɩ hɔ mɩŋŋa bam gʊɔɔ kʊ ŋ n’a barɛ awɔɔ n nɔ wɔɔ nɩ, a nyɔɔdʊ ɩ ka? Mimbʊnyaabənno wɔɔ y’a bam maam sɔ. 34K’awɔɔ zɩm sa gʊɔɔ k’awɔɔ dɔ a ʊ, ŋ y’a karɛ awɔɔ rɔ wɔɔ nɩ, a nyɔɔdʊ ɩ ka? Bala, mimbʊnyaabənno wɔɔ ɩ zɩm sam kʊ m, k’a b’a si a lɛ ma. 35Bɩ, k’a a jɩnnɔ ŋʊa, k’a zi mɩŋŋa ba ŋ nɩ, k’a zɩm sa ŋ nɩ, b’a b’a hɔɔn da a sire ma y. Maam bɩ, awɔɔ ganwʊrɛ yɩm gʊta, awɔɔ nyɩntam Woso k’a lɛ da haay nyɩnɔ. Bala, Woso mɩŋŋa ɩ kan gʊɔɔ kʊ ŋ n barka darɛ dɔ rɔ wɔɔ kɩ, a mɩŋŋa ɩ kan gʊɔɔ bʊnyaarɔ wɔɔ kɩ sɔ. 36K’a cicirzɛrɛ zi ba, amba awɔɔ Zɩ m cicirzɛrɛzaa bɩ m.
Bur kan kusə kɩ
37A b’a muno dʊdɔ ka y. Maam bɩ, Woso b’awɔɔ dʊdɔ karɛ y. A b’a muno dʊdɔ yar y. Maam bɩ, Woso b’awɔɔ dʊdɔ yarlɛ y. K’a sugur ka a muno ʊ, maam bɩ, Woso sugur karɛ awɔɔ ʊ. 38K’a hɔ ka a muno ʊ. Maam bɩ, Woso y’a karɛ awɔɔ ʊ sɔ. N hɔgammɔr mɩŋŋa sam, n nɩ hɔ zar m awɔɔ mɔr ʊ, an a han, n n’a yɩga-yɩga zɛ, an bɩr a lom. Bala, hɔgammɔr k’awɔɔ n ta m gʊɔɔ minto bɩ, bɩ n nɩ nyɩntam hɔgammɔr awɔɔ minto sɔ.» 39Yeezuu n a ya, an hɔbɔkʊrɛnoom da ŋ nɩ, a ʊ: «Bʊʊ y’a dam ma an bʊʊ gaa ra? Ŋ hɩɩya haay b’a zarm yaa deem ʊ ra? 40Karɩndanyɩ n lɛ da a karɩnsaamba ra y, bɩ karɩndanyɩ haay, k’a bankarɛ yɩ mɩŋŋa, a nyɩntam am a karɩnsaamba hɔ bɩ m. 41Bɔ nɩ, ɩ nɩ bur k’a n’ɩ mim mɩnyaa ʊ bɩ yɩrɛ, an bɔkarɛ kusə k’a n’ɩbɩɩ mɩm ʊ bɩ, ɩbɩɩ bɩr a yɩrɛ? 42Ɩbɩɩ y’a bam lɔ ɩ hɩ ɩ danyɩ m, ɩ ʊ: Jɩm kʊ m bur bɔ ɩ mɩm ʊ, ɩbɩɩ n bɔkarɛ, ɩbɩɩ bɩr kusə k’a n’ɩbɩɩ mɩm ʊ bɩ yɩrɛ? Zambʊzaa, kusə bɩ bɔ ɩ mɩm ʊ cɩna, kɛɛrɛ bɩ, ɩbɩɩ mɩm lɛɛ yɩm, k’ɩ bur bɩ bɔ ɩ mim bɩ mɩm ʊ.»
Gɔ kan a nyɩ kɩ
43«Gɔ mɩŋŋa ba ʊ, an nɩ nyɩ bʊnyaa darɛ y, gɔ bʊnyaa ba ʊ, an nɩ nyɩ mɩŋŋa dam sɔ y. 44N gɔ biyəə dɔ kan a nyɩ kɩ. N bɩr sɔɔn nyɩ nɔm laa gɔ ra y. N bɩr tʊgɔ nyɩ nɔm laazankʊrɛ ra y. 45Gʊaa mɩŋŋa k’a n’a mɩŋŋabaa m bɩ, bɔ an nawʊm mim mɩŋŋa m a heer ʊ sɔ. Gʊaa bʊnyaa k’a n’a bʊnyaabaa m bɩ, bɔ an nawʊm mim bʊnyaa m a heer ʊ. Bala, hɔ k’a ɩbɩɩ heer han bɩ, b’ɩ lɛ n’a hɩm.»
46«Bɔ minto m, awɔɔ nɩ mɔɔ birm Zuuba, Zuuba, b’awɔɔ bɩr hɔ kʊ mɔɔ n’a hɩm bɩ barɛ? 47Gʊaa k’a nɩ zɛm mɔɔ zi, an n’a tʊr kam mɔɔ meerbaa ma, an nɩ zi bam nɩ bɩ, kʊ m a bɔkʊrɛ hɩnka a m. 48Bɔ a kʊ ʊ kan gʊaa k’a nɩ cɛ dɔm, an yaa hɔn zukudə, an a jɩr bɩ cɩnta ci burə ʊ bɩ kɩ. La gʊta bʊr, hi n yar kan hɩnhɛr kɩ an a mom cɛ b’ʊ, b’a n a da ma, an a wurgə y, bala a dɔrɛ yɩ mɩŋŋa. 49Gʊaa k’a n’a mam, b’a bɩr zi bam nɩ, bɔ a kʊ ʊ kan gʊaa k’a cɛ dɔ tara ʊ, b’a na jɩr cɩnta y. La gʊta bʊr, hi n yar kan hɩnhɛr kɩ an a mom cɛ b’ʊ, an wurgə lɛɛm. Bɩ cɛ bɩ wurgəre kur, a hɔsɩ n gɔɔta y.»
7Yeezuu kan Kapɛrnawum sʊrdaa zɔrɔ cir kɩ
1Yeezuu k’a meer bɩ ba kan gʊɔɔ wɔɔ kɩ an a nya bɩ, a wuti an ta Kapɛrnawum ʊ. 2Sʊrdaa zɔrɔ cir deem n ta lɔ m, an a ŋʊa maam-maam, an yaaba zɛ, an a zɔ zɛ ma. 3K’a Yeezuu mim ma bɩ, a zɩɩfʊrɔ *gʊɔɔgusinno nyɔɔ zi, kʊ ŋ n’aa a yɛ han, k’an b’a lɔ bɩ waa. 4Kʊ ŋ yaa lee ku Yeezuu zi bɩ, ŋ y’a yɛ han, ŋnɩ so ra, ŋn’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «Gʊaa naa do a ga m k’ɩbɩɩ n ɩ da han, 5bala, a wɔɔ do bɩ ŋʊa, a sokʊmacɛ dɔ an a ka wɔɔ ʊ.» 6Yeezuu n ta kan ŋ kɩ. Kʊ ŋ y’a zɔ har bɩ ma bɩ, sʊrdaa zɔrɔ cir b’a gʊaasɩbɔɔ nyɔɔ, ŋn’a hɩm, ŋ ʊ: «Zuuba, ɩbɩɩ ɩ mɩŋŋa da kɔrɛ ma, bala, mɔɔ n m ga m, k’ɩbɩɩ n gasʊ mɔɔ har ʊ y. 7Mɔɔ m hɔɔn da mɔɔ ʊ, mɔɔ poore kʊ m bʊr ɩbɩɩ zi, bɩ k’ɩbɩɩ meer ba deem bala, mɔɔ lɔ bɩ y’a waam. 8Lɛɛzannɔ y’a so mɔɔ mɩŋŋa ʊ, mɔɔ nɩ m so sʊrdaarɔ ʊ. Kʊ mɔɔ hɩ deem m, an ta, a tam. Kʊ mɔɔ hɩ a vanta m, an bʊr, a zɛm. Kʊ mɔɔ hɩ zibəənyɩ m, an naa ba, a y’a bam.» 9Yeezuu k’a naa ma bɩ, a zɛ kədə sʊrdaa zɔrɔ cir bɩ tɔ ma, an a bɔ an dɩga zamaa k’a zu a jɛ ʊ bɩ ma, a ʊ: «Mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m, baa Israyɛl nɔ ʊ, mɔɔ n sɩrakarɛ yɩ ncɩnaaʊ y.» 10Gʊɔɔ kʊ ŋ yɩ ŋ nyɔɔ rɔ wɔɔ kʊ ŋ doo sʊrdaa zɔrɔ cir bɩ har ʊ bɩ, ŋ yaa dɩga a lɔ b’a waa.
Nayin nyukumbueere mɩmbɔʊrɛ
11Bɩ kur bɩ, Yeezuu ta tara deem kʊ n n’a birm Nayin bɩ nɔ ʊ. A karɩndanyɩnɔ wɔɔ n zu kʊ ʊ kan kɩ kan zamaa gʊta kɩ. 12K’a n’a zɔm tara bɩ lɛ ma bɩ, n gər busu, n nɩ tam nɩ yaa ra. Zoro nyɩ m, b’a m nyɩyar a deem a da han. Tara bɩ gʊɔɔ gʊta lʊ bɩ da zaa ʊ. 13Zuuba k’a lʊ bɩ yɩ bɩ, lʊ bɩ cicir gasʊ ʊ, an a hɩ m, a ʊ: «Ɩ b’ɩ ya ɩ nyi ka y.» 14A n a zɔ, an a wɔ da gʊraŋŋa bɩ ma. Gʊɔɔ kʊ ŋ y’a busu rɔ wɔɔ n jɩm. Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «Nyukumbueere, mɔɔ lɛ ka, wuti.» 15Gər bɩ n wuti an nyɩnta, an nɩ meer bam. Yeezuu n nyɩ bɩ gaa, an a ka a da ʊ. 16Dabɔʊ gʊta ŋ haay nyasʊ, ŋn’a lɛ bɔm Woso ʊ, ŋ ʊ: «Wosolɛsinnɩsorazaa gʊta a hɩnka wɔɔ bire ʊ. Bɩ Woso bɩ dɩga a do ma.» 17Hɔ kʊ Yeezuu a ba bɩ ta Zidee haay ʊ kan a gʊrgarɔ kɩ ʊ.
Zaan-Batiisi a karɩndanyɩnɔ nyɔɔ Yeezuu zi
18Zaan-Batiisi karɩndanyɩnɔ yaa hɔ haay k’a ba bɩ hɩ m. Zaan nɩ ŋ gʊaa hɩɩya bir, 19an ŋ nyɔɔ Zuuba zi kʊ ŋ n’aa a lar: «Ɩbɩɩ n nɩ dɔrɛ ɩ zɛrɛ ma bɩ gɛɛ, gʊaa vanta nɩ?» 20Kʊ ŋ yaa lee ku Yeezuu zi bɩ, ŋ y’a hɩ, ŋ ʊ: «Zaan-Batiisi ɩ wɔɔ nyɔɔ ɩbɩɩ ma, k’ʊ bɩ laaka da ɩbɩɩ han: ɩbɩɩ n gʊaa k’a a ga m an bʊr bɩ gɛɛ, gʊaa vanta nɩ?» 21Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, Yeezuu yaabazannɔ waa gʊta, an gʊɔɔ waa a yaabarɔ do haay nɔ ʊ, kan zinərozannɔ kɩ, a bʊʊrɔ mɩm gʊ sɔ. 22A n bɔkarɛ, an a hɩ gʊɔɔ kʊ Zaan-Batiisi ŋ nyɔɔ rɔ wɔɔ m, a ʊ: «K’a ta, a yaa hɔ k’awɔɔ yɩ, a ma sɔ bɩ hɩ Zaan m: bʊʊrɔ mɩm ɩ lɛɛ yɩm, lʊgɔrɔ ɩ tam, kusimoo laafɩɩ yɩ, tikkiro tʊr a gʊ, gəəno a mɩm bɔ ʊ, lemim nyɩnta ɩ hɩm cicirzannɔ m. 23Mimbirenyɩntazaa m gʊaa k’a n a sɩrakarɛ to mɔɔ minto bɩ m.»
Yeezuu hɔɔndarɛ Zaan-Batiisi minto
24Gʊɔɔ kʊ Zaan-Batiisi ŋ nyɔɔ rɔ wɔɔ kʊ ŋ y’a hʊr bɩ, Yeezuu a hɩ zamaa bɩ m, a ʊ: «Nka awɔɔ ta a yaa dɩga a poohɔɔn ʊ? Hɩnhɛr awɔɔ yɩ an nɩ niigəgɔ yəŋŋəm gɛ? 25Bɔ awɔɔ ta a yaa dɩga a paan…? Gʊaa m, an huu wɩsɩ da a ra gɛ? Gʊɔɔ kʊ ŋ huu wɩsɩrɔ da a ra, ŋn’ɩ mɩsɩrbaa bam mɩŋŋa bɩ, cinno har brɔɔ n ta ʊ. 26Nka awɔɔ ta a yaa dɩga a? Wosolɛsinnɩsorazaa m gɛ? Ɩɩn… mɔɔ y’a hɩ awɔɔ m, a lɛ da wosolɛsinnɩsorazaa ra. 27Bala, Zaan bɩ mim n y’a gʊrsɩra ba Wosoci nɔ ʊ bɩ, n ʊ: ‹Ba mɔɔ nɩ m zibəəzaa nyɔɔrɛ ɩbɩɩ lɛɛ, k’a n’ɩbɩɩ zaarɔ bɩmbanka na.› 28Mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m, lannɔ nyɩnɔ bire ʊ, gʊaa ba ʊ an lɛ da Zaan-Batiisi ra y. Bɩ gʊaa k’an poore Woso cirbəə nɔ ʊ bɩ, a lɛ da m.»
29Zamaa bɩ haay kan yawʊrsinno wɔɔ kɩ a tʊr ka Zaan ma, ŋn’a dɔ, ŋ ʊ Woso tɩrga, ŋn’a ka an batɛm ka a ʊ. 30Bɩ farizɛɛnrɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ kɩ kaanm hɔ kʊ Woso lɛ n taa ŋ minto bɩ m, kaanm kʊ ŋ y’a ʊ Zaan batɛm bɩ m bɩ tɔ ma.
31Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Kʊ m her gʊɔɔ nɔɔn makra ba kan bɔ kɩ? Bɔ ŋ y’a ʊ kʊ ʊ kan bɔ kɩ? 32Bɔ ŋ y’a ʊ kʊ ʊ kan nyɩnɔ kʊ ŋ yaa nyɩnta daasɩ ʊ, ŋn’a to ŋn’ɩ kʊ bimbirm nɔ wɔɔ kɩ, ŋ ʊ: Wɔɔ hir hɛ awɔɔ m, b’awɔɔ n sar ba y! Wɔɔ zɛ laa lɔ b’awɔɔ n nyi ka y? 33Bala, Zaan-Batiisi bʊr, a bɩr bur bɩrɛ y, a bɩr dɩvɛn mire y, awɔɔ n’a hɩrɛ, a ʊ: Zinə nɩ kan kɩ. 34Bɩ Gʊaanyɩ bɩ bʊr, an nɩ hɔ bɩm, an nɩ hɔ mim, awɔɔ ʊ: Naa do naa, nɔzaa m bɩ dɩvɛnmir m sɔ, yawʊrsinno kan mimbʊnyaabənno kɩ hannyɩ m. 35Gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ yɛm Woso Mindɔrɛ bɩ ma rɔ wɔɔ a dɔ ŋ ʊ, Woso Mindɔrɛ bɩ tɩrga.»
Yeezuu kan lʊ mimbʊnyaabər kɩ
36Farizɛn deem Yeezuu bir k’an bɩ hɔ bɩ kan a kɩ. Yeezuu n gasʊ a har ʊ, ŋn’a sɩŋŋɩda sa, ŋnɩ hɔ bɩrɛ. 37Lʊ n nɩ tara nɔ ʊ b’ʊ, mimbʊnyaabər m. A n a ma ŋ ʊ, Yeezuu ɩ hɔ bɩm farizɛn har ʊ b’ʊ. A n bʊr gedre m, n n’a ba albatɩr jaa m, tidəər n a han, 38an bɩ sʊnta a kur a gannɔ ma, an nɩ nyi karɛ. A mɩm hi n bɔ, an n’a lom Yeezuu gannɔ ra. A n a minkə gaa, an a nʊnnɔ ma, an a wɔ barka ŋ la, an tidəər bɩ sa, an a lo ŋ la. 39Farizɛn k’a Yeezuu bir bɩ k’a naa yɩ bɩ, a y’a hɩrɛ a mɩŋŋa m, a ʊ: «Kʊ wosolɛsinnɩsorazaa m gʊaa naa do nɩ, a lʊ k’a n’a wɔ nɔrɛ awɔɔ ma naa dɔm, kʊ nka m sɔ: mimbʊnyaabər naa.» 40Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Sɩmɔɔn, mɔɔ ɩ mim m kʊ m a hɩ ɩbɩɩ m.» A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Meer ba, karɩnsaamba.» 41«Gʊaa ɩ nyɩnta ʊ, gʊaa hɩɩya n n’a zɩm m. Deem nɩ dɔmɩm zɔrsoor zibəə busoo m, deem bɩ n ta dɔmɩm busoor zibəə busoo m. 42Kʊ ŋ ba busoo m k’a zɩm bɩ kam bɩ, busoo bɩ zaa b’a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: ŋn’a to. Nka nɩ busoozaa bɩ ŋʊarɛ an lɛ da?» 43Sɩmɔɔn n a hɩ, a ʊ: «Mɔɔ y’a hɩm, mɔɔ ʊ, gʊaa k’a zɩm lɛ da a mim la bɩ m.» Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «Ɩ sɩra hɩ.» 44Yeezuu n a bɔ an dɩga lʊ bɩ ma, an a hɩ Sɩmɔɔn m, a ʊ: «Ɩbɩɩ lʊ naa do yɩ ra? Mɔɔ gasʊ ɩbɩɩ har ʊ, ɩbɩɩ n hi lo mɔɔ gannɔ ra y, bɩ, a nyi ka, a mɩm hi n a lo mɔɔ gannɔ ra, an a gʊngʊ ma a minkə m. 45Ɩbɩɩ n mɔɔ nyaasɩ ka kan daʊrɛ kɩ y. Bɩ lʊ bɩ mɔɔ nyaasɩ ka an a wɔ barka mɔɔ gannɔ ra, b’a bɩr a tore y. 46Ɩbɩɩ n nyɔɔ nɔ mɔɔ mim ma y, bɩ, a tidəər nɔ mɔɔ gannɔ ma. 47Bɩ y’a ka mɔɔ n’a hɩrɛ ɩbɩɩ m, mɔɔ ʊ: a a mimbʊnyaarɔ k’a ŋ ba gʊta rɔ wɔɔ sugur yɩ, bɩ tɔ ma m, an ŋʊarɛ gʊta zi naa ba. Gʊaa k’a mimbʊnyaa m poore n nɩ sugur ka ʊ bɩ, a ɩ ŋʊarɛ m poore sɔ.» 48Yeezuu n a hɩ lʊ bɩ m, a ʊ: «Ɩ ɩ mimbʊnyaarɔ sugur yɩ.» 49Gʊɔɔ kʊ ŋ nyɩnta ŋn’ɩ hɔbɩrɛ bɩm kan kɩ rɔ wɔɔ y’a hɩrɛ a heer ʊ, ŋ ʊ: «Nka m gʊaa naa do nɩ? A n yɛ an nɩ mimbʊnyaarɔ sugur karɛ?» 50Yeezuu n a hɩ lʊ bɩ m, a ʊ: «Ɩ sɩrakarɛ ɩ bʊmbɔ. Ta kan laafɩɩ kɩ.»
8Lannɔ kʊ ŋ zu kʊ ʊ kan Yeezuu kɩ
1Bɩ kur bɩ, Yeezuu zaa sa an bɔ kʊrɔ gʊtɔɔ kan kʊrɔ poorero kɩ nɔ ʊ, an nɩ Woso cirbəə bɩ lemim nyɩnta pa darɛ. Karɩndanyɩnɔ bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ nyɩnta kan kɩ, 2kan lannɔ gɔsɩnnɔ k’a ŋ waa zinəro kan yaabarɔ kɩ minto rɔ wɔɔ kɩ: Magdalaa Maarii kʊ zinəro bɔ a mɛ ʊ saanhɩna, 3Hɩrɔɔdɩ har dɩgamazaa Kuzaa lʊ Zannɩ kɩ, Sʊzannɩ kan lannɔ gɔsɩnnɔ kɩ gʊta, kʊ ŋ y’a da ŋ han a hɔnyɩrɔ m nɔ wɔɔ kɩ.
Hɔduure hɔbɔkʊrɛnoom
4Zamaa a to kʊrɔ haay ʊ, ŋnɩ bʊr Yeezuu zi. Kʊ ŋ y’a zɛ kʊ ra bɩ, Yeezuu hɔbɔkʊrɛnoom naa do da. 5«Gʊaa ɩ bɔ k’a hɔ duu. K’a n’a duum bɩ, a hɩsɩga an nawʊm. A yaa gɔsɩnnɔ n a lo zaa bire ʊ. N n tʊntɔ ra, brama bɛnnɔ n a bɩ. 6Gɔsɩnnɔ n a lo jaarɔ ra. Ŋ haan, ŋnɩ gɩnga kʊ taa butur ba ʊ bɩ minto. 7Gɔsɩnnɔ n a zar laa ʊ. Ŋ bɔ, laa bɩ n a ta ŋ mee, ŋnɩ gɩnga. 8Gɔsɩnnɔ n a lo lɛɛ mɩŋŋa ʊ. Ŋ bɔ, ŋnɩ nyɩ da zɔrɔ-zɔrɔ.» Yeezuu n a ya, an a hɩ, an so ra kan paŋŋa kɩ, a ʊ: «Gʊaa k’a tʊr n ta ʊ, k’an a ma!»
Hɔbɔkʊrɛnoom naa do jɩ m bɔ nɩ?
(Matiyee 13.10-17; Markɩ 4.10-12)
9Yeezuu karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a lar hɔbɔkʊrɛnoom naa do jɩ ma. 10A n a hɩ, a ʊ: «Woso zaa ka awɔɔ n hɔ k’a nyaakʊm da Woso cirbəə nɔ ʊ bɩ dɔ, bɩ, bɔɔ ɩ gɔɔta rɔ wɔɔ, hɔbɔkʊrɛnoom n n’a darɛ ŋ nɩ, kʊ ‹ŋnɩ dɩga, bɩ ŋ b’a yɩ y, kʊ ŋ n’a tʊr ka, bɩ ŋ b’a ma y.› »
Hɔduure bɩ hɔbɔkʊrɛnoom bɩ jɩ dɩndarɛ
(Matiyee 13.18-23; Markɩ 4.13-20)
11«Ba hɔbɔkʊrɛnoom bɩ jɩ n na. Hɔduure bɩ, Woso lemim m. 12Bɔɔ nɩ zaa bire ʊ rɔ wɔɔ, gʊɔɔ m, ŋn’a mam, Sʊtaana k’a lee ku bɩ, an nɩ hɔ k’a nɩ ŋ heer ʊ bɩ yɔrɛ ŋ nɩ, kʊ ŋ b’a da ma, ŋn’a si, ŋnɩ bʊmbɔrɛ yɩ nɩ y. 13Bɔɔ nɩ jaarɔ burə ʊ rɔ wɔɔ, gʊɔɔ m, kʊ ŋ Woso lemim bɩ ma, a si ŋ nawʊm kan heernyɔɔ kɩ, bɩ ŋ məsi ba ʊ y. A si ŋ nawʊm, bɩ k’a yɩ poore, makra dɔmɩm ʊ, ŋnɩ wɔ saa. 14Bɔɔ y’a zar laa ʊ rɔ wɔɔ, gʊɔɔ m, ŋn’a mam, bɩ kan hɔɔndarɛrɔ wɔɔ kɩ, durnya arzakarɔ wɔɔ kɩ, durnya heernyɔɔrɔ wɔɔ kɩ, gɔɔta ŋ nawʊm jɛ ʊ, ŋ b’a dam ma, ŋnɩ nyɩ da mɩŋŋa y. 15Bɔɔ y’a lo lɛɛ mɩŋŋa ʊ rɔ wɔɔ, gʊɔɔ m, ŋn’a tʊr kam lemim bɩ ma, ŋn’a sim mɩŋŋa kan heer tɩrgabaa kɩ. Ŋ bɩr a tɔ bɔrɛ a nɔ ʊ y, ŋ bɩr a tom sɔ y, ŋnɩ bɔkarɛ ŋn’ɩ nyɩ dam.»
Lɛɛgure gʊaa haay minto
16«Gʊaa bɩ sɛ dam fɩtɩrɛ ʊ, an mɔr sa an a ku ma, gɛɛ an a sa, an a nyɔɔ gargʊ ta y. A cɩnta n nawʊrɛ a bɩncɛ ʊ, gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ gasʊm nɔ wɔɔ n bɩr lɛɛ gure bɩ yɩm. 17Bala, mim haay kʊ gʊɔɔ b’a dam ma ŋn’a dɔ naa ma bɩ, ŋ zɛm b’a dɔ. Mim ba ʊ n n a nyaakʊm da a dɔ n mɩ y.
18K’a dundo a zi kan a tʊr k’awɔɔ n’a kam ma lʊnlɔ bɩ kɩ. Bala, gʊaa k’a nɩ hɔ m bɩ, n y’a dam la. Bɔ ɩ bɩ hɔsɩ n bɩ, a hɔɔn k’a a da a ʊ, a ta m poore bɩ, n y’a yɔm nɩ.»
Yeezuu da kan a danyɩnɔ kɩ
(Matiyee 12.46-50; Markɩ 3.31-35)
19Yeezuu da kan a danyɩnɔ kɩ bʊr zi, bɩ ŋ b’a dam ma ŋn’a zɔ ma y, zamaa minto. 20N n’a hɩ m, ŋ ʊ: «Ɩbɩɩ da kan ɩ danyɩnɔ kɩ ɩ garga ra, ŋ lɛ n taa ɩbɩɩ ma.» 21A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «Mɔɔ da kan mɔɔ danyɩnɔ kɩ m gʊɔɔ kʊ ŋ n’a tʊr kam Woso lemim ma, ŋn’a zi bam nɔ wɔɔ m.»
Yeezuu hɩnhɛr da jɩm ʊ
(Matiyee 8.23-27; Markɩ 4.35-41)
22Hindeem ʊ, Yeezuu da kɔɔlʊʊ ʊ kan a karɩndanyɩnɔ kɩ. A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Ʊ ta higʊta bɩ gəm deem bɩ ra», ŋnɩ cem. 23Kʊ ŋ y’a hʊr, ŋn’ɩ tam bɩ, Yeezuu hinceem ba. Hɩnhɛr gʊta n yar higʊta bɩ ra. Hi n’a tɔm kɔɔlʊʊ b’ʊ, an n’a ŋʊam k’a nyoo zɛ. 24Ŋ n’a zɔ, ŋn’a gu, ŋ ʊ: «Karɩnsaamba, karɩnsaamba, ʊ ɩ gɩngam!» A n wuti, an həən si hɩnhɛr bɩ ma kan hikurero wɔɔ kɩ, ŋn’a da zenyy…, lɛɛ n zɛ sɩɩ… 25A n bɔkarɛ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ sɩrakarɛ b’ɩ ka?» Dabɔʊ nɩ ŋ nyasʊ, ŋ n zɛ kədə, ŋn’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Nka m gʊaa naa do nɩ? A n nɩ lɛ kam hɩnhɛr ʊ kan hi kɩ, ŋn’a lɛ sire!»
Hɔɔzaa waarɛ kɩfɩɩrɔ kʊ ʊ
(Matiyee 8.28-34; Markɩ 5.1-20)
26Ŋ yaa lee ku Gergezaa zannɔ kʊ ʊ. Kʊ bɩ, a nya a ʊ Galilee kʊ bɩ rɛ. 27Yeezuu k’a zer tara ʊ bɩ, tara bɩ gʊaa deem a zɛ ʊ, zinəro nɩ kan kɩ. A dɔmɩm laatʊ, a n a ya, an nɩ huu darɛ a ra y, b’a n a ya, an nɩ wʊtam har ʊ y. Wʊta a nawʊm gəənoyaarɔ nɔ ʊ. 28-29Gallɛm gʊta zinə bɩ tɩr gasʊ gʊaa b’ʊ an maasɩrɛ ba. N n a wɔrɔ sur baŋŋarɔ m, n n pɔyaarɔ da a gam ʊ k’a dɔ ma. Bɩ, a tɩr ŋ yɩnyar, zinə bɩ n a gaa, an ta m zaŋŋa ʊ. Yeezuu n lɛ ka zinə b’ʊ k’an bɔ gʊaa bɩ mɛ ʊ. K’a Yeezuu yɩ bɩ, a zee da, an sʊnta a taa, an n’a hɩm kan paŋŋa kɩ, a ʊ: «Bɔ ɩbɩɩ ʊ k’ɩ ba mɔɔ nɩ, Yeezuu, Woso k’a lɛ da haay Nyɩ? Mɔɔ y’a yɛrɛ ɩbɩɩ han, ɩ bɩ fɩr ka mɔɔ ma y.» 30Yeezuu n a lar, a ʊ: «Ɩbɩɩ tɔ m bɔ?» A ʊ: «Leziyɔn» A jɩ k’a hɩ, a ʊ: Gʊta maam-maam, bala, zinəro gʊta ɩ gasʊ gʊaa bɩ mɛ ʊ. 31Zinəro wɔɔ n a yɛ Yeezuu han k’a bɩ lɛ ka a ʊ, k’a gasʊ yaa gʊta ʊ fɩryɩrɛ nɔ ʊ y. 32Kurkuuro ɩ nyɩnta b’ʊ gʊta, ŋn’ɩ hɔ bɩm ci bɩ ra. Zinəro wɔɔ n a yɛ Yeezuu han, k’an zaa ka a ʊ, k’a gasʊ kurkuuro wɔɔ ʊ. A n zaa ka ŋ ʊ. 33Zinəro wɔɔ n bɔ gʊaa bɩ mɛ ʊ, ŋnɩ gasʊ kurkuuro wɔɔ ʊ. Kurkuuro wɔɔ n bra si ci bɩ mim ʊ, ŋnɩ zer, ŋn’a zar higʊta b’ʊ, ŋnɩ gɩnga. 34Kurkuuro dɔmazannɔ wɔɔ kʊ ŋ hɔ k’a ba bɩ yɩ bɩ, ŋ bra si, ŋn’aa hɩ tara nɔ ʊ, kan bɔlɛɛmarɔ wɔɔ kɩ ʊ. 35Gʊɔɔ wɔɔ n bʊr k’a bɩ dɩga hɔ k’a ba bɩ ma. Ŋ lee ku Yeezuu zi, ŋnɩ gʊaa kʊ zinəro bɔ a mɛ ʊ bɩ yɩ, an nɩ nyɩntam Yeezuu jɩr ʊ, an huu da a ra, an a ba gʊaa mɩŋŋa, gʊɔɔ wɔɔ da n bɔ ʊ. 36Bɔɔ ɩ hɔ k’a ba bɩ yɩ rɔ wɔɔ zinəro zaa bɩ waarɛ jɩ dɩnda gʊɔɔ kʊ ŋ bʊr lɔ wɔɔ m. 37Kɛɛrɛ bɩ, Gergezaa zannɔ wɔɔ n a yɛ Yeezuu han k’an a hʊr a tara ra. Bala, nyibəə gʊta gasʊ ŋ ʊ. Yeezuu n a bɔ, an da kɔɔlʊʊ b’ʊ, an a wusigə. 38Gʊaa kʊ zinəro bɔ a mɛ ʊ b’a yɛ Yeezuu han k’a zu kʊ ʊ kan kɩ. Yeezuu n a da zaa ra, a ʊ: 39«Doo ɩ har ʊ, k’ɩ yaa hɔ kʊ Woso a ba ɩbɩɩ minto bɩ hɩ.» Gʊaa bɩ n a hʊr, an aa hɔ kʊ Yeezuu a ba a m bɩ hɩ tara bɩ nɔ ʊ jilli.
Zayirus nyɩmbʊɛɛrɛ mɩmbɔʊrɛ
(Matiyee 9.18-26; Markɩ 5.21-43)
40Yeezuu k’a a bɔ, an bɩ lee ku bɩ, zamaa bɩ b’a zɛ ʊ, ŋn’a si. Bala, ŋ nyɩnta, ŋn’ɩ dɔm ma. 41Gʊaa n bʊr b’ʊ, a tɔ m Zayirus, sokʊmacɛ cir m. A n bɩ sʊnta Yeezuu taa, an a yɛ han, k’an bʊr a har ʊ, 42bala, a nyɩmbʊɛɛrɛ n ta ʊ deem bala, a dɔɔraa a zɔ bueerehɩɩya ma, an n’a bam k’a ga. Kʊ Yeezuu nɩ tam bɩ, zamaa b’a so ʊ.
43Lʊ ɩ nyɩnta b’ʊ, ma n’a dam zi dɔɔraa bueerehɩɩya. [A n a hɔnyɩ zar lɔɔtɔɔrɔ zi,] bɩ, gʊaa ba ʊ an a da ma, an a waa y. 44A n a zɔ Yeezuu ma a kur, an a wɔ da a huu lɛ ma. Lɛɛm bɩ, a ma b’a da jɩm ʊ. 45Yeezuu n laaka da, a ʊ: «Nka y’a wɔ da mɔɔ ma?» Ŋ haay n bɩsɩ ka. Pɩyɛɛr n a hɩ, a ʊ: «Karɩnsaamba, gʊɔɔ kʊ ŋ y’a so ɩbɩɩ ʊ, ŋn’ɩbɩɩ nyʊnnyɔɔtam nɔ wɔɔ m.» 46Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «Gʊaa a wɔ da mɔɔ ma, bala paŋŋa bɔ mɔɔ mɛ ʊ, mɔɔ n a dɔ.» 47Lʊ bɩ k’a a dɔ a ʊ, ŋ sʊr a ra bɩ, a bʊr kan mɛhinkə kɩ, an bɩ kukurə zɛ Yeezuu taa. Hɔ niŋŋə k’a ka, an a wɔ da ma, an a waa lɛɛm bɩ, an a jɩ sa, an a dɩnda m zamaa bɩ haay taa. 48Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «M nyɩmbʊɛɛrɛ ɩ sɩrakarɛ ɩ bʊmbɔ. Ta kan laafɩɩ kɩ.»
49Kʊ Yeezuu gɔɔta an nɩ meer bam bɩ, gʊaa a to sokʊmacɛ cir bɩ har ʊ, an b’a hɩ, a ʊ: «Ɩ nyɩmbʊɛɛrɛ bɩ ga. Ɩ b’ɩ ya, ɩ karɩnsaamba da kɔrɛ ma y.» 50Bɩ Yeezuu k’a naa ma bɩ, an a hɩ Zayirus m, a ʊ: «Ɩ da bɩ bɔ ʊ y. Sɩra ka bala, a y’a waam.» 51Kʊ Yeezuu lee ku har ʊ b’ʊ bɩ, a n zaa ka gɔsɩ ʊ k’an gasʊ y. Pɩyɛɛr a gaa bala, kan Zaan kɩ, Zakkɩ kɩ, kan nyɩ bɩ zɩ kɩ, a da kɩ. 52Zamaa bɩ haay nɩ baa dam, ŋnɩ heerzar nɔ ʊ nyɩ bɩ minto. Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «A bɩ baa da y. A n ga y, hinceem an n’a bam.» 53Ŋ nɩ yaa wʊm Yeezuu ma, bala, ŋ sɩra ka, a ga. 54Yeezuu n nyɩ bɩ sa a wɔ ma, an a bir, a ʊ: «M nyɩnnɩ, wuti!» 55A n a mɩm bɔ ʊ, an wuti lɛɛm. Yeezuu n zaa ka, a ʊ, ŋnɩ hɔbɩrɛ ka ʊ. 56A zɩrɔ wɔɔ n zɛ kədə, bɩ Yeezuu lɛ ka, a ʊ, ŋ bɩ hɔ k’a ba naa hɩ gɔsɩ nɩ y.
9Karɩndanyɩnɔ bueerehɩɩyɔɔ nyɔɔrɛ
(Matiyee 10.5-15; Markɩ 6.7-13)
1Yeezuu bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ so kʊ ma, a paŋŋa kan lɛ kɩ ka ŋ ʊ, kʊ ŋ nɩ la zinəro ra, kʊ ŋ nɩ yaabazannɔ waa. 2A n ŋ nyɔɔ, kʊ ŋ n’aa Woso cirbəə bɩ pa da, kʊ ŋ nɩ yaabazannɔ waa. 3A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «A bɩ hɔsɩ sa a wɔ ʊ k’a zaa bɩ sa nɩ y. A bɩ bara sa, gɛɛ hɛra, gɛɛ bur, gɛɛ busoo y. A b’a ka gʊaa deem m huuro gʊr hɩɩya y. 4Har niŋŋə kʊ ŋ n’awɔɔ siŋ ʊ bɩ, k’a gɔɔta b’ʊ, an ta, an awɔɔ hʊrlɛ dɔmɩm ku. 5Kʊ ŋ n awɔɔ si kʊ bɩ do nɔ ʊ y, k’a bʊr an n’a hʊrm, k’a kʊ bɩ taanyisi bɩ gʊngʊm a gannɔ ma, kʊ ŋ n’a dɔ, ŋ ʊ, a kʊrɔ ma.» 6Ŋ n’a hʊr ŋnɩ ta kʊrɔ haay ʊ, ŋn’ɩ lemim nyɩnta bɩ pa dam, ŋn’ɩ yaabazannɔ waam bɩncɛ haay ʊ.
Cir Hɩrɔɔdɩ y’a mɩŋŋa larm, nka m Yeezuu nɩ?
(Matiyee 14.1-12; Markɩ 6.14-29)
7Cir Hɩrɔɔdɩ hɔ haay kʊ Yeezuu a ba naa ma. A n a dɔ k’a hɔɔn an n’a dam lɔ y. Bala, nawɔnnɔ ʊ Zaan y’a mɩm bɔ ʊ gəəno bire ʊ. 8Gɔsɩnnɔ ʊ *Elii y’a hɩnka. Gɔsɩnnɔ ʊ wosolɛsinnɩsorazannɔ kʊ ŋ nyɩnta ʊ biisi rɔ wɔɔ deem y’a mɩm bɔ ʊ. 9Hɩrɔɔdɩ ʊ: «Mɔɔ ka ŋnɩ Zaan mim gʊ ma. Bɩ, nka ŋn’a mim dɩndam mɔɔ n’a mam naa?» A n n’a kam ma k’a yɩ.
Yeezuu ɩ zamaa tʊrm
(Matiyee 14.13-21; Markɩ 6.30-44; Zaan 6.1-14)
10Zibəəzannɔ wɔɔ kʊ ŋ y’a wusigə bɩ, ŋ yaa hɔ haay kʊ ŋ yaa ba bɩ hɩ Yeezuu m. A n ŋ gaa, an bɔ ŋ nɩ toore ma, tara kʊ n n’a birm Bɛtsayɩdaa bɩ zeezi. 11Gʊɔɔ wɔɔ kʊ ŋ y’a dɔ bɩ, ŋ zu ŋ jɛ ʊ. Yeezuu nɩ ŋ si, an nɩ Woso cirbəə bɩ mim dɩndarɛ ŋ nɩ, an nɩ gʊɔɔ kʊ ŋ lɛ n taa laafɩɩ ma rɔ wɔɔ waarɛ.
12Gum k’a bʊr an nɩ dam bɩ, bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ a zɔ ma, ŋn’a hɩ m, ŋ ʊ: «Gʊɔɔ wɔɔ da zaa ra, kʊ ŋ nɩ ta kʊrɔ wɔɔ ʊ kan bɔlɛɛmarɔ kʊ ŋ nɩ jɩnjɛɛm nɔ wɔɔ kɩ nɔ ʊ, kʊ ŋ n’aa a ka wʊtajɩrɔ ma kan hɔbɩrɛ kɩ ma ŋn’a bɩ. Bala, bɩncɛ kʊ wɔɔ n ta ʊ naa, laatʊ hadrɔ ma.» 13Bɩ, Yeezuu a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a hɔbɩrɛ ka ŋ ʊ ŋn’a bɩ a zim.» Ŋ n’a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Bur soor taan… ɩ gɔɔta wɔɔ ʊ kan zɔnɔ kɩ hɩɩya, kʊ bɩ bɛɛ y, k’ʊ ta ʊ aa hɔbɩrɛ si, ʊ b’a ka zamaa b’ʊ.» 14Gʊɔɔ yaarɔ kʊ ŋ nyɩnta b’ʊ rɔ wɔɔ tisi soor ku. Yeezuu n a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «K’a ka kʊ gʊɔɔ wɔɔ n nyɩnta busoor-busoor.» 15Ŋ n’a ba maam, ŋnɩ ŋ nyɩnta haay. 16Yeezuu n bur soor bɩ sa kan zɔ hɩɩya bɩ kɩ, an a mɩm busu brama, an ŋ barka da ʊ, an a zɩnzɛ ra, an a ka a karɩndanyɩnɔ wɔɔ ʊ kʊ ŋ n’a ka zamaa b’ʊ. 17Ŋ n’a bɩ, an ŋ ka haay. A kuurero kʊ ŋ gɔɔta bɩ, ŋn’a gʊr kasɩ lɛ ma bueerehɩɩya.
Pɩyɛɛr ɩ Yeezuu kasɛtɩ kam
(Matiyee 16.13-28; Markɩ 8.27–9.1)
18Hindeem ʊ, Yeezuu bɔ toore ma, an nɩ yaa dam, a karɩndanyɩnɔ wɔɔ nɩ kan kɩ. A n ŋ lar, a ʊ: «Zamaa bɩ y’a hɩrɛ a ʊ, nka m mɔɔ nɩ?» 19Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Gɔsɩnnɔ ʊ, Zaan-Batiisi m. Nawɔnnɔ ʊ, Elii m. Gɔsɩnnɔ ʊ, biisizannɔ wosolɛsinnɩsorazaa deem y’a mɩm bɔ ʊ.» 20Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɩ k’awɔɔ nɩ, awɔɔ y’a hɩrɛ a ʊ, nka m mɔɔ nɩ?» Pɩyɛɛr n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Krista kʊ Woso a nyɔɔ bɩ n’ɩbɩɩ m.» 21Yeezuu ŋ lɛ ka ŋ ʊ, a ʊ: «Ŋ b’a hɩ gɔsɩ nɩ y.» 22A n a ya, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Pakra m kʊ Gʊaanyɩ bɩ n fɩr yɩ gʊta, kʊ gʊɔɔgusinno n kaanm m kan wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kɩ, wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ, kʊ ŋ n’a zɛ an ga, k’an a mɩm bɔ ʊ dɔmɩm kaakʊ hinni ʊ.»
Ʊ a ba lɔ, k’ʊ zu Yeezuu ʊ?
23Yeezuu n bɔkarɛ an a hɩ ŋ nɩ haay, a ʊ: «Kʊ gʊaa lɛ taa k’a zu mɔɔ ʊ, k’an a mɩŋŋa lɛtaamarɔ to haay, dɔmɩm haay, k’an a gɔdarkʊra busu, an zu mɔɔ ʊ. 24Kʊ sɩra nɩ, gʊaa k’a lɛ n taa k’a a meeyaa bʊmbɔ, bɩ zaa n nɩ kʊrɔm ma. Bɩ, gʊaa k’a yɛ zɛ ma mɔɔ minto bɩ, bɩ zaa ɩ bɩ kʊrɔm a meeyaa bʊmbɔrɛ ma y. 25Bɩ kʊ gʊaa durnya naa arzaka yɩ haay, a zaa n bɔkarɛ an a mɩŋŋa nyaam, gɛɛ, an a mɩŋŋa zar, a nyɔɔdʊ ɩ ka? 26Bala, kʊ gʊaa ɩ nyannɩ zɛm mɔɔ tɔ ma, an nɩ nyannɩ zɛm mɔɔ meerbaa tɔ ma, kʊ Gʊaanyɩ bɩ bʊr a lɛbɔʊrɛ nɔ ʊ kan a Zɩ hɔ kɩ malɛɛkarɔ mɩŋŋɔɔ hɔ kɩ, a b’a zaa nyannɩ zɛrɛ y. 27Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ naa ʊ rɔ wɔɔ barla, gɔsɩnnɔ Woso cirbəə bɩ yɩm, a mɩsɩrbaa dɔmɩm ʊ.»
Woso Nyɩ lɛbɔʊrɛ
28Yeezuu k’a meer bɩ ba bɩ, a dɔmɩm a zɔ sinnyə ma. A Pɩyɛɛr gaa kan Zaan kɩ, Zakkɩ kɩ, an der ci ra k’a yaa da. 29K’a nɩ yaa bɩ dam bɩ, a meer a lʊr, a huu n a ba fu fɩtɩtɩ, an nɩ nyakɩ bɔm. 30Lɛɛm bɩ, gʊɔɔ hɩɩyɔɔ bʊr, ŋn’ɩ meer bam kan kɩ; Moyiisi kan Elii kɩ y’a hɩnka Woso lɛbɔʊrɛ nɔ ʊ, 31ŋn’ɩ zibəə kʊ Yeezuu n n’a nyambʊrlɛ a zɛ m, Zerizalɛm ʊ bɩ mim dɩndam kan kɩ. 32Bɩ ma bɩ, Pɩyɛɛr ɩ hinceem barɛ a ra kan a muno wɔɔ kɩ. Hinceem bɩ n bɩ ku ŋ la. Kʊ ŋ gu bɩ, ŋ Yeezuu lɛbɔʊrɛ bɩ yɩ kan gʊɔɔ hɩɩyɔɔ kʊ ŋ nɩ kan kɩ rɔ wɔɔ kɩ. 33Gʊɔɔ hɩɩyɔɔ wɔɔ kʊ ŋ n’a gʊm Yeezuu ma bɩ, Pɩyɛɛr a hɩ m, a ʊ: «Karɩnsaamba, kʊ wɔɔ ɩ naa ʊ a mɩŋŋa. Ʊ bur ba kaakʊ: Ɩbɩɩ hɔ deem, Moyiisi hɔ deem, Elii hɔ deem.» A n hɔ k’an a hɩm bɩ dɔ y. 34K’a nɩ meer bɩ barɛ ncɩnaaʊ bɩ, warkʊ bʊr an b’a ku ŋ la. Karɩndanyɩnɔ wɔɔ kʊ ŋ warkʊ bɩ yɩ an n’a kure a ra bɩ, ŋ da bɔ ʊ gʊta. 35Meerbaa n a to warkʊ bɩ nɔ ʊ an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Mɔɔ Nyɩ m naa, mɔɔ n’a bɔ ʊ. K’a a tʊr ka ma.» 36Meerbaa bɩ jɛ ʊ bɩ, karɩndanyɩnɔ wɔɔ n gɔsɩ yɩ, kʊ Yeezuu deem bɛɛ y. Ŋ n hɔ kʊ ŋ y’a yɩ bɩ hɩ gɔsɩ m dɔmɩnnɔ wɔɔ duro ʊ y, ŋ zɛ pi.
Nyɩ kʊ zinəro nɩ fɩr kam ma
(Matiyee 17.14-18; Markɩ 9.14-27)
37Bɩ dɔ k’a mɩ bɩ, ŋ zer ci bɩ ra, zamaa n bʊr, an bɩ Yeezuu zɛ ʊ. 38Gʊaa deem nɩ zamaa bɩ bire ʊ, an zee da, a ʊ: «Karɩnsaamba, mɔɔ y’a yɛrɛ ɩbɩɩ han, dɩga mɔɔ nyɩyar bɩ mim ma, an mɔɔ nyɩ a deem bala. 39Zinə deem ɩ gasʊ ʊ, an tɩr a da zeedarɛ ma, an a hinkə. A n bɩr lihihur tarɛ a lɛ rɛ, an bɩr a dam kɔrɛ ma, a bɩr bɔrɛ a mɛ ʊ naanaa y. 40Mɔɔ yɛ ɩbɩɩ karɩndanyɩnɔ wɔɔ han kʊ ŋ nɩ la ra, bɩ ŋ n a da ma y.» 41Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «Sɩrakarɛ warzannɔ kan gʊɔɔ bʊnyaarɔ kɩ do n’awɔɔ m. Mɔɔ yɩ m yarɛ m dɔmɩm karɔ ba, kʊ m bʊraama zi ba kan awɔɔ kɩ? Bʊr ɩ nyɩ bɩ m naa ʊ.» 42Nyɩ bɩ k’a bʊr an n’a zɔm bɩ, zinə b’a zɛ an a zo tara ʊ, an a hinkə. Yeezuu n həən si zinə bɩ ma, an nyɩ bɩ waa, an a ka a zɩ ʊ. 43Ŋ haay n zɛ kədə Woso gʊtabaa bɩ minto.
Yeezuu a ya, an n’a zɛ mim dɩndarɛ
(Matiyee 17.22-23; Markɩ 9.30-32)
Hɔ haay kʊ Yeezuu a ba bɩ a ka gʊaa biyəə heer n nyɩnta. A a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: 44«K’a tʊr ka hɔ kʊ mɔɔ n’a hɩm bɩ ma mɩŋŋa: N Gʊaanyɩ bɩ nyasʊm, n n’a da gʊɔɔ wɔ ʊ.» 45Bɩ, karɩndanyɩnɔ wɔɔ bɩr a meerbaa bɩ jɩ marɛ y. A jɩ b’a nyaakʊm da ŋ nɩ, kʊ ŋ b’a da ma, ŋn’a dɔ y, ŋn’ɩ nyi bam Yeezuu larlɛ m mim naa do minto.
Nka m jɩtaarɛ?
(Matiyee 18.1-5; Markɩ 9.33-37)
46Laakadarɛ deem bʊr ŋ hɔɔn ʊ, ŋnɩ bɩsɩ kam kʊ ma, ŋ ʊ: nka y’a da ma an yɩ jɩtaarɛ a bire ʊ. 47Yeezuu k’a ŋ laaka bɩ darɛ jɩ dɔ bɩ, a nyɩ gaa, an a jɩm a jɩr ʊ, 48an n’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «Gʊaa k’a nyɩ naa do si mɔɔ tɔ ma, mɔɔ a yɩ m si. Gʊaa k’a mɔɔ si bɩ, gʊaa k’a mɔɔ nyɔɔ b’a a si. Bala, gʊaa k’an poore awɔɔ haay barla bɩ, bɩ n’awɔɔ jɩtaarɛ.»
Gʊaa k’a bɩ bʊnyaa kan awɔɔ kɩ bɩ, awɔɔ gʊaa m
49Zaan meerbaa bɩ sa, a ʊ: «Karɩnsaamba, wɔɔ gʊaa yɩ an nɩ lam zinəro ra ɩbɩɩ tɔ m, wɔɔ n a gʊ ma, k’a ba kan wɔɔ kɩ bɩ tɔ ma.» 50Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «A b’a gʊ ma y, bala, gʊaa k’a bɩ bʊnyaa kan awɔɔ kɩ bɩ, awɔɔ gʊaa m.»
YEEZUU ZERIZALƐM ZAA SA
N kaanm Yeezuu m Samarii ʊ
51Dɔmɩm k’a a ga m kʊ Woso n Yeezuu bɔ durnya ʊ bɩ k’a n’a zɔm bɩ, a a cɩnta k’a ta Zerizalɛm ʊ. 52A gʊɔɔ nyɔɔ kʊ ŋ nɩ lɛɛ ka a m. Brɔɔ n zaa sa, ŋn’aa gasʊ Samarii kʊ deem ʊ, k’a leekure bɩ banka. 53Bɩ, ŋ n a si y, k’a zaa sa an nɩ tam Zerizalɛm ʊ bɩ tɔ ma. 54Karɩndanyɩnɔ Zaan kan Zakkɩ kɩ kʊ ŋ naa yɩ bɩ, ŋ y’a hɩ, ŋ ʊ: «Zuuba, ɩbɩɩ lɛ taa k’ʊ lɛ ka, kʊ sɛ n a to brama an zer, an nawɔnnɔ bɩ gɛ?» 55Yeezuu n a bɔ an dɩga ŋ ma, an nyaa ba kan ŋ kɩ, [a ʊ: «Nyi k’an ta awɔɔ m bɩ, awɔɔ n a dɔ y. Gʊaanyɩ bɩ n bʊr k’a bɩ gʊɔɔ zɩnzɛ y, bʊr a ʊ k’a bɩ ŋ bʊmbɔ.»] 56Ŋ n’a hʊr, ŋnɩ ta tara vanta ra.
Yeezuu zuure ɩ lɛ da haay
57Kʊ ŋ zaa sa ŋn’ɩ tam bɩ, gʊaa deem a hɩ Yeezuu m, a ʊ: «Mɔɔ zum kʊ ʊ kan ɩbɩɩ kɩ, m ta bɩncɛ haay k’ɩbɩɩ n nɩ taŋ ʊ.» 58Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Sɛɛʊnrɔ yaarɔ ta ʊ, bɩ bɛnnɔ y’a cɛrɔ m. Bɩ, Gʊaanyɩ bɩ ba bɩncɛ m k’a mim cɩnta ʊ y.» 59A n a hɩ gʊaa vanta m, a ʊ: «Zu mɔɔ ʊ.» Bɩ n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Zuuba, zaa ka m ʊ, kʊ m dɔ m zɩ birle ma.» 60Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Gəəno wɔɔ to kʊ ŋ n a gəəno bir. B’ɩbɩɩ, ta ɩ yaa Woso cirbəə pa da.» 61Gʊaa vanta n a hɩ, a ʊ: «Mɔɔ zure ɩbɩɩ ʊ karɩnsaamba, bɩ zaa ka m ʊ, kʊ m m leer so m harzannɔ m.» 62Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Kʊ gʊaa donokaan sa k’a dam wʊ, an a bɔ an nɩ dɩgarɛ a kur, a zaa b’a dam ma an Woso cirbəə zi ba y.»
10Yeezuu ɩ busaanhɩna a yaa hɩɩyɔɔ wɔɔ nyɔɔm
1Bɩ kur bɩ, Zuuba karɩndanyɩnɔ gɔsɩnnɔ bɔ ʊ busaanhɩna a yaa hɩɩya, an ŋ nyɔɔ hɩɩya-hɩɩya, kʊrɔ kan bɩncɛ haay k’a a ga m an ta ʊ b’ʊ, ŋnɩ lɛɛ ka a lɛɛ. 2A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Hɔdarɛ bɩ gʊta, b’a darɛzannɔ ba ʊ gʊta y. K’a yaa da wutu zaa bɩ m, k’a yɛ han, k’an zibənno nyɔɔ hɔdarɛ bɩ minto. 3K’a ta! Awɔɔ nyɔɔ mɔɔ nawʊm am sinnyɛɛnnyɩnɔ hɔ bɩ m tamparɔ bire ʊ. 4A bɩ busoo sa y, a bɩ hɛra sa y, a bɩ kʊsɔ sa sɔ y. A bɩ jɩm a yaa da gʊaa m zaa ra y. 5K’a lɛɛ ka a hɩ har k’awɔɔ n nɩ gasʊŋ ʊ b’ʊ, a ʊ: Kʊ laafɩɩ n bɩr har naa do mim la. 6Kʊ laafɩɩ zaa ɩ b’ʊ deem, awɔɔ laafɩɩ bɩ zerm la. Kʊ bɩ bɛɛ y, a y’a bɔm an bʊr awɔɔ zi. 7K’a gɔɔta har bɩ do ʊ. Hɔ kʊ n n’a karɛ awɔɔ ʊ bɩ, a bɩr a bɩrɛ, a bɩr a mire. Bala, zibəəzaa b’a ga a busoo m. A bɩ har lʊnlʊr y. 8K’awɔɔ yaa gasʊ tara niŋŋə nɔ ʊ, n n’awɔɔ si, k’a hɔ kʊ n y’a ka awɔɔ ʊ bɩ bɩ. 9K’a yaabazannɔ kʊ ŋ nɩ b’ʊ rɔ wɔɔ waa. K’a hɩ gʊɔɔ wɔɔ m, a ʊ: Woso cirbəə b’a zɔ awɔɔ ma. 10K’awɔɔ yaa gasʊ kʊ niŋŋə ʊ, bɩ ŋ n awɔɔ si, k’a bɔ a hɩ gʊɔɔ gaa ʊ, a ʊ: 11Baa k’awɔɔ kʊ bɩ taanyisi k’a naasʊ wɔɔ gannɔ ma bɩ, wɔɔ y’a gʊngʊm ma, ʊ a to awɔɔ m. Bɩ, k’a dɔ a ʊ, Woso cirbəə b’a zɔ awɔɔ ma. 12Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: Woso dʊdɔkarɛ hinni ʊ, Sodɔm hʊnhʊrlɛ bɩ nyɩntam gʊta, an kʊ bɩ do ku y.»
13«A nyɩntarɛ awɔɔ ma bʊnyaa, Korazɛn zannɔ! A nyɩntarɛ awɔɔ ma bʊnyaa, Bɛtsayɩdaa zannɔ! Bala, hoserlo kʊ ŋ ba awɔɔ bire ʊ rɔ wɔɔ, kʊ ba ŋ y’a ʊ Tiir ʊ kan Sidɔn kɩ, ncɩnaaʊ naa ŋ yɔrgɔrɔ da a ra, ŋnɩ suu lo a mim la, k’a hɩnka a ʊ, a a mɩsɩrbaa lʊr, a dɔmɩm laatʊ. 14Bɩ minto bɩ, dʊdɔkarɛ hinni ʊ, Tiir kan Sidɔn kɩ hʊnhʊrlɛ bɩ nyɩntam gʊta, an awɔɔ hɔ bɩ ku y. 15B’ɩbɩɩ Kapɛrnawum, ɩ hɔɔn ɩbɩɩ n n’a darɛ ɩ ʊ, n y’ɩbɩɩ busum ɩ ta arzana ʊ ra? N y’ɩbɩɩ zerm yaa gʊta ʊ, fɩryɩrɛ bɩncɛ ʊ.»
16Yeezuu a ya, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɔzaa n n’a tʊr karɛ awɔɔ ma bɩ, a tʊr an n’a kam mɔɔ ma. Bɔzaa ɩ kaanm awɔɔ m bɩ, kaanm a ʊ mɔɔ m sɔ. Bɩ bɔzaa ɩ kaanm mɔɔ m bɩ, kaanm a ʊ gʊaa k’a mɔɔ nyɔɔ bɩ m.»
Karɩndanyɩnɔ busaanhɩna a yaa hɩɩyɔɔ wɔɔ wusigəre
17Karɩndanyɩnɔ busaanhɩna a yaa hɩɩyɔɔ wɔɔ a wusigə, ŋnɩ bʊr kan heernyɔɔ kɩ, ŋ ʊ: «Zuuba, baa zinəro wɔɔ lɛ si ɩbɩɩ tɔ ma.» 18Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Mɔɔ Sʊtaana yɩ, an a to brama an a da, am brama nyakɩ hɔ bɩ m. 19Ba n nɩ: mɔɔ paŋŋa ka awɔɔ ʊ k’a tɔ mɩnnɔ ra kan bɔɔrɔrɔ kɩ kan jɩnnɔ paŋŋa kɩ haay, bɩ hɔsɩ bɩ barɛ awɔɔ nɩ y. 20Bɩ, a b’a hɔɔn nyɔɔ zinəro kʊ ŋ y’awɔɔ lɛ si rɔ wɔɔ minto y. K’a heer nyɔɔ, kʊ Woso awɔɔ tɔrɔ gʊrsɩra ba arzana ʊ bɩ minto.»
Yeezuu y’a heer nyɔɔm
21Lɛɛm bɩ, *Sɛnt-Ɛspri a ka heernyɔɔ gʊta n gasʊ Yeezuu ʊ, a ʊ: «M Zɩ, mɔɔ yɩ m lɛ bɔrɛ ɩbɩɩ ʊ, brama kan tara kɩ Zuuba, ɩbɩɩ k’ɩ mim naa do nyaakʊm da hɔɔnzannɔ, kan hɔdonno kɩ m, ɩ b’a hɩnka gʊɔɔ poorero m. Sɩra m, m Zɩ, ɩbɩɩ y’a ŋʊa k’an nyɩnta ncɩnaaʊ.»
22«Mɔɔ Zɩ hɔ haay sa, an a ka mɔɔ ʊ, bɩ gʊaa ba ʊ an Nyɩ bɩ dɔ kʊ Zɩ bɩ bɛɛ bala y. Bɩ, gʊaa ba ʊ an Zɩ bɩ dɔ kʊ Nyɩ bɩ kan gʊɔɔ kʊ Nyɩ bɩ lɛ n taa k’a hɩnka ŋ nɩ rɔ wɔɔ kɩ bɛɛ bala y.» 23A n a bɔ, an dɩga karɩndanyɩnɔ wɔɔ ma, an a hɩ ŋ nɩ a minto, a ʊ: «Mimbirenyɩntazannɔ m, gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ hɔ k’awɔɔ n’a yɩm nɔ wɔɔ yɩm. 24Bala, Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, wosolɛsinnɩsorazannɔ gʊta kan cinno kɩ a ŋʊa k’a hɔ k’awɔɔ n’a yɩm bɩ yɩ, bɩ ŋ n a yɩ y, k’a hɔ k’awɔɔ n’a mam bɩ ma, bɩ ŋ n a ma y.»
Muno ŋʊarɛ, Samarii gʊaa hɔbɔkʊrɛnoom
25Wosocikarɩnsaamba deem wuti an laaka da Yeezuu han, k’a nyasʊ meerbaa nɔ ʊ, a ʊ: «Karɩnsaamba, bɔ mɔɔ m ga m m a ba, kʊ m mɩsɩrbaa k’a nyarɛ ba ʊ bɩ yɩ?» 26Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Moyiisi lɛ ci bɩ nɔ ʊ, bɔ n y’a gʊrsɩra ba? Ɩbɩɩ y’a karɩnda bam lɔ?» 27A n a nyɩ bɔ nʊ, a ʊ: «K’ɩ Zuuba ɩ Woso ŋʊa kan ɩ heer kɩ haay, kan ɩ nyi kɩ haay, kan ɩ paŋŋa kɩ haay, kan ɩ hɔɔndarɛ kɩ haay. K’ɩ mim ŋʊa amba ɩ mɩŋŋa m.» 28Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Ɩ nyɩ bɔ ʊ mɩŋŋa. A ba ncɩnaaʊ, ɩ mɩsɩrbaa bɩ yɩm.»
29Bɩ, wosocikarɩnsaamba bɩ k’a lɛ n taa k’a gumə ka a mɩŋŋa ʊ bɩ, a Yeezuu lar, a ʊ: «Nka m mɔɔ mim nɩ?» 30Yeezuu n a nyɩ bɔ nʊ, a ʊ: «Gʊaa ɩ nyɩnta an a to Zerizalɛm ʊ, an nɩ tam Zeriko ʊ. Konno n aa da ma, ŋn’a huuro yɔ m, ŋn’a zɛ bannɔ m, ŋnɩ yaaba da ma, ŋn’a gʊ ma, an n’a bam k’a ga. 31Wosocɛmannɩbər deem a to b’ʊ sɔ, an bʊr an nɩ cenim zaa bɩ do ra. A n gʊaa bɩ yɩ, an bɩr ma, an cem. 32Wosocɛ zibəəzaa deem a to Zerizalɛm ʊ sɔ, an nɩ cenim b’ʊ. Levii do gʊaa m. A n gʊaa bɩ yɩ, an bɩr ma, an cem. 33Bɩ, Samarii gʊaa deem y’a to zaa ra, an bɩ lee ku gʊaa bɩ zi. K’a a yɩ bɩ, a cicir a nyasʊ. 34A n a zɔ ma, an a nyinno wɔɔ sʊrgɔ dɩvɛn m, an nyɔɔ nɔ ŋ ma, an pɛɛra burgu ma, an a busu, an a da a sisi ʊ, an ta m zaasənnocɛ ʊ, an aa nyɩsɩ ba m. 35Dɔ k’a mɩ bɩ, a busoo bɔ ʊ bɔɔlʊgʊ hɩɩya, n n a ba wanzur m, an a ka zaasənnocɛ zaa b’ʊ, an a hɩ m, a ʊ: Dɩga a mim ma, bɩ k’ɩ busoo zar a kur, kʊ mɔɔ m wusigə, kʊ m b’a sompi a yaa ʊ. 36Ɩbɩɩ hɔɔndarɛ nɔ ʊ, gʊaa kaakʊ naa bireyaa ʊ, nka m gʊaa kʊ konno a zɛ bɩ mim nɩ?» 37Wosocikarɩnsaamba bɩ n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Bɔ ɩ mɩŋŋabaa ba kan kɩ bɩ m.» Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «B’ɩbɩɩ sɔ, ta, ɩ ba maam sɔ.»
Martɩ kan Maarii kɩ har ʊ
38Kʊ Yeezuu kan a karɩndanyɩnɔ kɩ zaa sa ŋn’ɩ tam bɩ, ŋ yaa gasʊ kʊ deem ʊ. Lʊ kʊ n n’a birm Martɩ bɩ ŋ si a har ʊ. 39A dam n ta ʊ, a tɔ m Maarii, b’ɩ nyɩnta Zuuba bɩ taa, an n’a tʊr karɛ a meerbaa ma. 40Martɩ nyɩnta an n’a tʊntɔŋ ʊ kan hɔbɩrɛ barɛ kɩ, zibəə gɔsɩnnɔ kɩ sɔ. A n bʊr, an b’a hɩ, a ʊ: «Zuuba, mɔɔ dam bɩ k’a mɔɔ to m deem, m nɩ ziro wɔɔ bam bɩ, a bɩr hɔsɩ barɛ ɩbɩɩ n na? A hɩ m k’an b’a da m han.» 41Zuuba n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Martɩ, Martɩ, hɔ gʊta y’ɩbɩɩ hɔɔn ʊ, an n’ɩbɩɩ kɔm. 42Deem bala m pakra. Maarii hɔ k’an mɩŋŋa bɩ bɔ ʊ, bɩ, gʊaa b’a yɔm nɩ y.»
11Yaadarɛ
1Hindeem ʊ, Yeezuu nyɩnta an nɩ yaa dam bɩncɛ niŋŋə ʊ. K’a yaa bɩ da an a nya bɩ, karɩndanyɩ deem a hɩ m, a ʊ: «Zuuba, yaadarɛ dɩnda ʊ m, amba Zaan a dɩnda a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m bɩ m.» 2A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a ɩ yaa dam, k’a hɩ, a ʊ:
Zɩ,
a ka kʊ n n’ɩbɩɩ mɩŋŋa dɔ Woso a deem,
k’ɩ cirbəə n bʊr.
3Wɔɔ dɔmɩm biyəə hɔbɩrɛ ka wɔɔ ʊ,
4k’ɩ wɔɔ mimbʊnyaarɔ sugur ka wɔɔ ʊ, amba wɔɔ mɩŋŋɔɔ y’a sugur kam bɔɔ ɩ kʊrɔma kan wɔɔ kɩ rɔ wɔɔ ʊ bɩ m.
Ɩ b’a ka, ʊ ʊ do makra nɔ ʊ y.»
5Yeezuu a ya, an a hɩ, a ʊ: «Gʊaa bɩ kara hannyɩ n ta ʊ, an ta an aa hɩ m dibsir ma, a ʊ: ‹M hannyɩ, bur zɩm sa m m kaakʊ, 6mɔɔ hannyɩ deem y’a to zaa ra an bʊr mɔɔ zi, bɩ hɔsɩ ba mɔɔ ʊ kʊ m a ka ʊ y.› 7Bɔ n nɩ cɛ ʊ b’ʊ bɩ n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: ‹Ɩ bɩ mɔɔ kɔ y. Mɔɔ cɛ lɛ ta. Mɔɔ kan m nyɩnɔ kɩ ɩ wʊtam. Mɔɔ bɩ m dam ma, m wuti, m bur ka ɩbɩɩ ʊ y.› 8Mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m: baa k’a b’a dam ma, an wuti an a ka ʊ a hannyɩbaa bɩ minto, a wutire an hɔ haay k’a lɛ n taa bɩ ka ʊ, k’a lɛ baa k’an a kɔ bɩ tɔ ma.»
9«Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: K’a hɔ yɛ, n y’a karɛ awɔɔ ʊ. K’a ka, awɔɔ y’a yɩm. K’a cɛlɛ zɛ, n y’a gʊrɛ awɔɔ m. 10Bala, gʊaa k’a hɔ yɛ, n y’a kaŋ ʊ, gʊaa k’a ka, a y’a yɩm, gʊaa k’a cɛlɛ zɛ, n y’a gʊrɛ a zaa m. 11Zɩ bɩ kara n n’awɔɔ bire ʊ naa ʊ, a nyɩ n zɔ yɛ han an mɩm sa an a ka ʊ? 12Gɛɛ a n a ya, an jir yɛ, bɩ n bɔɔrɔ sa an a ka ʊ? 13K’awɔɔ n gʊɔɔ bʊnyaarɔ wɔɔ, awɔɔ hɔ mɩŋŋa ka a nyɩnɔ ʊ dɔ. Bɩ Zɩ Woso k’a nɩ arzana ʊ bɩ, a bɩ Sɛnt-Ɛspri kam gʊɔɔ kʊ ŋ n’a yɛm han rɔ wɔɔ ʊ an lɛ da ra?»
Yeezuu paŋŋa b’a to ka?
(Matiyee 12.22-30; Markɩ 3.22-27)
14Yeezuu ɩ lam zinə k’a gʊaa ba bəətir bɩ la. Bɩ, zinə bɩ k’a bɔ bɩ, bəətir b’ɩ meer bam, zamaa bɩ n zɛ kədə. 15Bɩ, gɔsɩnnɔ a hɩ, ŋ ʊ, la Yeezuu n nawʊm zinəro wɔɔ ra, zinəro cir Bɛlzebul paŋŋa m. 16Gɔsɩnnɔ lɛ n taa k’a Yeezuu makra ba a dɩga a, ŋn’a yɛm han k’an a ka kʊ makra n a to arzana ʊ k’a yɩ.
17Bɩ Yeezuu ŋ hɔɔndarɛ bɩ yɩ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Kʊ cirbəə deem zannɔ wuti ŋn’ɩ yar bam kan kʊ kɩ, a da an nawʊm, a cɛrɔ wɔɔ n a dɩnda kʊ ra sɔ. 18K’awɔɔ ʊ, Bɛlzebul paŋŋa minto y’a ka mɔɔ nɩ lam zinəro ra bɩ, kʊ Sʊtaana a bɔ an nɩ yar bam kan a mɩŋŋa kɩ sɔ, a cirbəə bɩ nyɩntam lɔ? 19Kʊ Bɛlzebul minto y’a ka mɔɔ nɩ lam zinəro ra, awɔɔ karɩndanyɩnɔ wɔɔ, la ŋ nawʊrɛ ŋ la, nka tɔ ma? Awɔɔ gʊɔɔ wɔɔ n n’awɔɔ dʊdɔ yarm. 20Bɩ kʊ la mɔɔ nawʊm zinəro wɔɔ ra kan Woso wɔ paŋŋa kɩ, k’a dɔ a ʊ: Woso cirbəə b’ɩ lee ku awɔɔ zi. 21Kʊ gʊaa paŋŋazaa ɩ dɔrɛ a har ma kan a yarbaa mɔrlɔ kɩ, hɔsɩ bɩ bam hɔ k’an ta m bɩ nɩ y. 22Bɩ kʊ paŋŋazaa vanta bʊr a paŋŋa n lɛ da ra, an b’a nyasʊ an a da ra, an a yarbaa mɔrlɔ k’a ŋ ka a ma rɔ wɔɔ yɔ nɩ, hɔ k’an ta m bɩ gʊr an nawʊm an a jir. 23Gʊaa k’a ba kan mɔɔ kɩ bɩ, mɔɔ jɩm m. Gʊaa k’a bɩr a dam mɔɔ han an a so kʊ ma bɩ, a hɩsɩga an nawʊm.»
24«Kʊ zinə bɔ gʊaa mɛ ʊ, bɩmbɩr an nawʊm zaŋŋa ʊ an n’a kam mɛnyɔɔ darɛ bɩncɛ ma. K’a n a yɩ y, a y’a hɩrɛ a mɩŋŋa m, a ʊ: Mɔɔ yɩ m wusigəm, m ta m har gusire ʊ, bɩncɛ kʊ mɔɔ m bɔ ʊ bɩ. 25K’a a wusigə bɩ, a yaa dɩga a, n y’a waa, n n’a banka mɩŋŋa. 26A n a bɔ an ta, an aa zinəro gaa saanhɩna, ŋ bʊnyaabaa n lɛ da ra, ŋnɩ bɩ gasʊ, ŋnɩ nyɩnta b’ʊ. Bɩ gʊaa bɩ do bʊnyaabaa lɛ da m biisi ra.»
27Yeezuu k’a meer ba ncɩnaaʊ bɩ, lʊ deem a leer busu an meer ba zamaa bɩ bire ʊ, a ʊ: «Mimbirenyɩntazaa m lʊ k’a ɩbɩɩ yɩ durnya ʊ, an nyɔ ka ɩbɩɩ ʊ bɩ m.» 28Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Mimbirenyɩntazannɔ m gʊɔɔ kʊ ŋ n’a tʊr kam Woso lemim ma, ŋn’a lɛ sim nɔ wɔɔ m.»
Zamaa makra yɛrɛ
29Zamaa bɩ k’a a so kʊ ma bɩ, Yeezuu y’a hɩrɛ ŋ nɩ, a ʊ: «Her naa ʊ gʊɔɔ wɔɔ, gʊɔɔ bʊnyaarɔ m, makra ŋn’a kam ma. Bɩ kʊ makra bɩ nɩ, ŋ bɩ makra vanta yɩm kʊ Zonas makra bɩ bɛɛ y. 30Bala, Zonas k’a nyɩnta makra Niniivɩ gʊɔɔ mɩm ʊ bɩ, Gʊaanyɩ bɩ nyɩntam makra sɔ her naa ʊ gʊɔɔ wɔɔ minto. 31Woso dʊdɔkarɛ hinni ʊ, lʊcir k’a a to jɩsadɔpaasɩ ʊ bɩ wutim kan her naa ʊ gʊɔɔ nɔɔ m kɩ an ŋ dʊdɔ yar, bala, a to a ʊ durnya lɛ cɩnta jɛ ʊ, k’a b’a tʊr ka mindor Salomɔɔn lemim ma. Bɩ, bɔ ɩ lɛ da Salomɔɔn m b’ɩ naa ʊ. 32Dʊdɔkarɛ hinni ʊ, Niniivɩ gʊɔɔ wutim kan her gʊɔɔ nɔɔ m kɩ, ŋnɩ ŋ dʊdɔ yar, bala, kʊ ŋ y’a tʊr ka hɔ kʊ Zonas a hɩ bɩ ma bɩ, ŋ y’a bɔ a taam. Bɔ ɩ lɛ da Zonas ra b’ɩ naa ʊ.»
Sɩrakarɛ lɛɛgure
33«Gʊaa ba ʊ an nɩ sɛ dam fɩtɩrɛ ʊ, an a nyaakʊm da y, gɛɛ, an a nyɔɔ kasɩ taa y. A cɩnta n nawʊm hɔ burə ʊ, kʊ gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ gasʊm nɔ wɔɔ n lɛɛgure bɩ yɩ. 34Ɩbɩɩ mɛsim fɩtɩrɛ bɩ, mɩnyaa m. K’ɩbɩɩ mɩnyaa mɩŋŋa, ɩbɩɩ mɛsim bɩ haay b’ɩ lɛɛgure ʊ. Bɩ, k’ɩbɩɩ mɩnyaa bɩ mɩŋŋa y, ɩbɩɩ mɛsim b’ɩ monsigə ʊ sɔ. 35Dundo ɩ zi kan lɛɛgure k’a n’ɩbɩɩ ʊ bɩ kɩ, ɩ b’a ka, an a ba monsigə y. 36K’ɩbɩɩ mɛsim haay ɩ lɛɛgure ʊ, bɩ monsigə poore ba ʊ tɔkkɛ, a haay nyɩntam lɛɛgure ʊ amba fɩtɩrɛ k’a nɩ lɛɛ bɔrɛ a ʊ, an nɩ lɛɛgure kam bɩ m.»
Yeezuu y’a bam kan farizɛɛnrɔ kɩ wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ
(Matiyee 23.1-36; Markɩ 12.38-40)
37Yeezuu k’a nɩ meer bam bɩ, farizɛn deem a bir a har ʊ k’an bɩ hɔbɩrɛ bɩ. A n gasʊ, k’a hɔ bɩ. 38Farizɛn bɩ k’a Yeezuu yɩ an nɩ hɔbɩrɛ bɩncɛ ʊ b’a n a wɔ hir amba n tɩr a ba bɩ, a zɛ kədə. 39Zuuba bɩ n a hɩ m, a ʊ: «Dɩga, awɔɔ farizɛɛnrɔ wɔɔ, hɛ kan laaga kɩ kur awɔɔ n’a sʊrgɔm, koorbaa n bɔkarɛ an awɔɔ heer han kan kʊsɩrabaa kɩ. 40Hɔɔnwarzannɔ n’awɔɔ m! Gʊaa k’a kur bɩ ba bɩ, a bɛɛ y’a nɔ bɩ ba sɔ ra? 41Bɩ, k’a hɔ ka cicirzannɔ ʊ, awɔɔ n n’a bam kɛɛrɛ bɩ haay yɩm mɩŋŋa awɔɔ ma.
42A pakra barɛ awɔɔ m, farizɛɛnrɔ ra! Bala, ganwʊrɛ bu hɔ awɔɔ n’a kam kan mantɩ, poobur kɩ, kan hɔ haay k’a nɩ haanm brikəro ʊ bɩ kɩ. A bɔkarɛ a kaanm Woso tɩrgabaa bɩ m kan a ŋʊarɛ bɩ kɩ m. Bɩ, awɔɔ a ga m, a ba, a bɔɔ ɩ gɔɔta rɔ wɔɔ ba sɔ.
43A pakra barɛ awɔɔ m, farizɛɛnrɔ ra! Awɔɔ ɩ lɛɛkarɛ bɩncɛrɔ wɔɔ ŋʊa sokʊmacɛrɔ ʊ, awɔɔ gʊɔɔ yaadarɛrɔ ŋʊa daasɩrɔ ʊ. 44A pakra barɛ awɔɔ m, awɔɔ bɔ kʊ ʊ kan gəənoyaarɔ kɩ, ŋn’ɩ tɔrɛ ŋ la, bɩ ŋ bɩr a dɔrɛ y.»
45Wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ deem a hɩ Yeezuu m, a ʊ: «Karɩnsaamba, k’ɩbɩɩ nɩ meer barɛ ncɩnaaʊ bɩ, wɔɔ sʊnsɔ ɩbɩɩ n’a wʊm sɔ.» 46A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Awɔɔ sɔ wosocikarɩnsaambɔɔ ra, a pakra barɛ awɔɔ m, awɔɔ nɩ mɔrlɔ gorezannɔ kam gʊɔɔ ra, b’awɔɔ bɔkarɛ, awɔɔ mɩŋŋɔɔ bɩr a nyʊkʊr deem taan… dam mɔrlɔ wɔɔ duro ma y. 47A pakra barɛ awɔɔ m, awɔɔ k’a nɩ wosolɛsinnɩsorazannɔ wɔɔ yaarɔ dɔm bɩ minto, b’awɔɔ zɩrɔ yɩ ŋ zɩnzɛ. 48Ncɩnaaʊ bɩ, awɔɔ y’a zɩrɔ wɔɔ kasɛtɩ karɛ a ʊ, awɔɔ yɛ ŋ zibəə bɩ ma. Bala, ŋ yɩ wosolɛsinnɩsorazannɔ wɔɔ zɩnzɛ, awɔɔ m bʊr an nɩ ŋ yaarɔ bɩmbankam. 49Bɩ y’a ka Woso n a hɩ a mindɔrɛ nɔ ʊ, a ʊ: Mɔɔ wosolɛsinnɩsorazannɔ kan m zibəəzannɔ kɩ nyɔɔrɛ ŋ nɩ, ŋ gʊɔɔ gɔsɩnnɔ zɩnzɛrɛ ŋ barla, ŋnɩ zibəə bʊnyaa ba gɔsɩnnɔ m. 50Bɩ minto bɩ, ŋ her gʊɔɔ wɔɔ hʊnhʊrm, wosolɛsinnɩsorazannɔ haay kʊ ŋ yɩ ŋ zɩnzɛ hallɩ durnya darɛ ma rɔ wɔɔ ma lore minto. 51A n a sa Abɛl ma lore ma, an ta m Zakarii k’a ga Wosocɛ ʊ, mannɩjaa bɩ kan bɩncɛ mɩŋŋa bɩ kɩ bire ʊ. Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, ŋ her naa ʊ gʊɔɔ nɔɔn duro hʊnhʊrm minno nɔɔn duro minto. 52A pakra barɛ awɔɔ m, wosocikarɩnsaambɔɔ ra, awɔɔ hɔdɔrɛ cɛlɛnyɩ sa a nyaakʊm da. Awɔɔ n gasʊ a zim y, a bɔkarɛ an n’a nyam gʊɔɔ kʊ ŋ lɛ taa k’a gasʊ ʊ rɔ wɔɔ ʊ.»
53Yeezuu k’a bɔ b’ʊ bɩ, wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ kan farizɛɛnrɔ wɔɔ kɩ wuti ŋn’ɩ tatʊr bam kan nɔmaa kɩ, ŋn’ɩ laakarɔ do haay dɩndam han. 54Ŋ n’ɩ dundom zi k’a ku a nyasʊ, a meerbaa deem nɔ ʊ.
12Yeezuu dʊndɔrɛrɔ ka a karɩndanyɩnɔ ʊ
1Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, gʊɔɔ kʊ ŋ lɛ dɔrɛ ba ʊ a zɛ kʊ ra, hallɩ ŋn’ɩ tʊntɔm kʊ ra. Yeezuu n a sa, an n’a dɩndam a karɩndanyɩnɔ m, a ʊ: «A n lɛ da haay bɩ, k’a dundo a zi kan farizɛɛnrɔ nyʊnyɔɔ kʊ zambʊ m bɩ kɩ. 2Hɔ ba ʊ, an a nyaakʊm da, n b’a yɩrɛ y. Mim ba ʊ, an a nyaakʊm da, n b’a dɔrɛ y. 3Hɔ k’awɔɔ hɩ monsigə ʊ bɩ, ŋ y’a mam lɛɛgure ʊ. Awɔɔ n a hɩ tʊr ʊ cɛ ʊ bɩ, n bɔm garga ra ŋn’a hɩ.»
4«A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, m hannyɩnɔ: A bɩ nyi ba gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ mɛsim zɛm gər, bɩ, ŋ b’a dam hɔsɩ ma ŋn’a ba bɩ jɛ ʊ rɔ wɔɔ nɩ y. 5Hɔ k’awɔɔ a ga m a nyi ba m bɩ, kʊ m a hɩnka a m: K’a nyi ba Woso k’a a da ma an gər zɛ, bɩ jɛ ʊ an a da ma, an ɩ gasʊ sɛhar ʊ bɩ m. Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, bɩ, awɔɔ a ga m a nyi ba m. 6N bɩr bɛnnɔ nyɩnɔ hɛɛnm soor, k’a tanka hɩɩya yɩ ra? Bɩ deem taan… tɔ bɩr bɔm Woso nɔ ʊ y. 7B’awɔɔ, awɔɔ minkə bɩ, ŋ y’a lɛ sa haay. A da bɩ bɔ y, awɔɔ jɩra bɛnnɔ nyɩnɔ m jilli.»
(Matiyee 10.32-33; 12.32; 10.19-20)
8«A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m: Kʊ gʊaa kasɛtɩ ka gʊɔɔ taa, a ʊ, mɔɔ gʊaa n’a mɩ, Gʊaanyɩ bɩ y’a kasɛtɩ kam Woso malɛɛkarɔ taa sɔ. 9Bɩ kʊ gʊaa bɩsɩ ka mɔɔ ma gʊɔɔ taa, mɔɔ bɩsɩ kam ma Woso malɛɛkarɔ taa sɔ. 10Gʊaa k’a meerbaa bʊnyaa ba Gʊaanyɩ bɩ ma, a y’a sugur yɩm. Bɩ, gʊaa k’a meerbaa bʊnyaa ba Sɛnt-Ɛspri ma, a b’a sugur yɩrɛ y. 11Kʊ ŋ bʊr, ŋn’ɩ tarɛ awɔɔ m yaadarɛcɛrɔ ʊ, gɛɛ cinno taa, gɛɛ taralɛɛzannɔ taa, a b’a heer kɔ kan hɔ k’awɔɔ n n’a hɩm k’a mɩŋŋa bʊmbɔm bɩ kɩ y. 12Bala, Sɛnt-Ɛspri y’a hɩrɛ awɔɔ m, a hɩrɛ dɔmɩm ʊ.»
Durnya arzaka
13Gʊaa ɩ nyɩnta zamaa bɩ bire ʊ, an a hɩ Yeezuu m, a ʊ: «Karɩnsaamba, a hɩ mɔɔ danyɩ bɩ m k’an wɔɔ zɩ arzaka niŋŋə k’a a to bɩ jir kan mɔɔ kɩ.» 14Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Nka ɩ lɛ ka kʊ mɔɔ n nyɩnta awɔɔ dʊdɔkarɛzaa gɛɛ awɔɔ hɔjirlezaa?» 15A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a dundo a zi kan arzaka ŋʊarɛ kɩ. Bala, gʊaa mɩsɩrbaa bɩ bɩr zum kʊ ʊ kan a arzaka kɩ y, baa kʊ arzakazaa m.»
Arzakazaa k’a hɔɔn ba ʊ hɔbɔkʊrɛnoom
16A n hɔbɔkʊrɛnoom naa do da ŋ nɩ, a ʊ: «Arzakazaa deem ɩ nyɩnta ʊ, a hɔsɩra n hɔ ba mɩŋŋa. 17A n n’a hɔɔn darɛ a heer ʊ, a ʊ: Mɔɔ y’a bam lɔ? Bala, bɩncɛ ba mɔɔ ʊ, m nɩ m hɔyaa bɩ zarŋ ʊ y. 18A n n’a hɩ a mɩŋŋa m, a ʊ: Hɔ kʊ mɔɔ n’a bam bɩ ba n nɩ: kʊ m m sɩrɔ wɔɔ zɔ haay, m ŋ banka m ŋ dɔ gʊta-gʊta, m m hɔyaa bɩ zar ʊ kan m arzaka bɩ kɩ. 19Mɔɔ y’a hɩrɛ m mɩŋŋa m, mɔɔ ʊ: Ba ɩ n nɩ arzaka gʊta m na, dɔɔraa hɔka-hɔka minto. Mɛnyɔɔ da, hɔ bɩ, ɩ hɔ mi, k’ɩ heer nyɔɔ. 20Bɩ, Woso a hɩ m, a ʊ: ‹Hɔɔnwarzaa ra, ɩbɩɩ gam gum naa ʊ. Hɔ k’ɩbɩɩ banka haay bɩ, nka n n’a sarɛ?› 21Ncɩnaaʊ m kan gʊaa k’a arzaka gʊr an n’a kuntəre a mɩŋŋa tɔ ma, an bɔkarɛ hɔntazaa bɛɛ m Woso mɩm ʊ y.»
Heerkɔrɛ mim
22Yeezuu a hɩ a karɩndanyɩnɔ m, a ʊ: «Naa minto y’a ka mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: a b’a heer kɔ kan hɔ k’awɔɔ n’a bɩm k’a mɩsɩrbaa ba bɩ mim kɩ y, a b’a heer kɔ kan huu k’awɔɔ n n’a dure a ma bɩ mim kɩ sɔ y. 23Bala, mɩsɩrbaa lɛ da hɔbɩrɛ m, mɛsim n lɛ da huu m. 24K’a dɩga kaakaarɔ ma, ŋ bɩr hɔ duure y, bɩ ŋ bɩr a darɛ y. Ŋ ba hɔbɩrɛ kuntəjɩ nɩ y, ŋ ba sɩ m sɔ y. Bɩ Woso yɩ ŋ tʊrm. Awɔɔ jɩra bɛnnɔ m gallɛm hɔka! 25Gʊaa bɩ kara n’awɔɔ bire ʊ, an n’a dam ma, an a mɩsɩrbaa nyɔɔ lɛɛ poore a heerkɔrɛ minto? 26K’awɔɔ b’a dam a poore bɩ barɛ ma bɩ, bɔ minto m, awɔɔ n n’a heer kɔm kan bɔ ɩ gɔɔta haay bɩ kɩ? 27K’a dɩga burvuro kʊ ŋ nɩ haanm hɔsɩra ʊ rɔ wɔɔ ma, ŋ bɩr lannɩ nɔɔrɛ, ŋ bɩr huu barɛ y, bɩ mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m: Salomɔɔn kan a cirbəə bɩ kɩ, a n huuro gʊɛrɛrɔ yɩ an burvuro nɔɔn duro deem nɩ y. 28Kʊ Woso ɩ bur gʊɛrɛ dam ma ncɩnaaʊ her, booti m kʊ sɛ n a bɩ, a bɩ dɩgarɛ awɔɔ mim ma gʊta an lɛ da ra, sɩrakarɛ poore zannɔ ra? 29B’awɔɔ, a b’a mɩŋŋa da kɔrɛ ma a a ka hɔ k’awɔɔ n n’a bɩm, kan hɔ k’awɔɔ n n’a mim bɩ kɩ ma y. 30Naa haay naa, durnya gʊɔɔ kʊ ŋ bɩr yaa dam nɔ wɔɔ n’a karɛ ŋ ma. B’awɔɔ Zɩ Woso a dɔ a ʊ, a zibəə ta awɔɔ ma. 31Bɩ, k’a ka Woso cirbəə bɩ ma. A n nɩ bɔ ɩ gɔɔta bɩ darɛ awɔɔ m la.»
32«Awɔɔ k’a bɔ kʊ ʊ kan hɔbɩsɩ cir poore kɩ bɩ, a da bɩ bɔ ʊ y. Bala, a awɔɔ Zɩ bɩ nɔ yɩ, k’a a cirbəə bɩ ka awɔɔ ʊ.»
Arzana nɔ arzaka
33«K’a hɔ k’an ta awɔɔ ʊ bɩ hɛɛ, a ka cicirzannɔ ʊ. K’a a ka busoohɛra k’a bɩr zarm bɩ ma, kan arzaka k’a nyarɛ ba ʊ arzana ʊ bɩ kɩ. B’ʊ bɩ, ŋ nyaanlɛ ba ʊ y. Konno b’a dam ma ŋn’a sa, bɛɛ b’a dam ma an a bɩ y. 34Bala, bɩncɛ k’awɔɔ arzaka bɩ n ta ʊ bɩ, awɔɔ heer bɩ, b’an ta ʊ sɔ.»
K’a a banka k’a wɔ ʊ a zi ba
35«K’a hɔsoaʊ sa, a so a ʊ, k’a sɛ da a fɩtɩrɛ ʊ. 36K’a a ba amba zibəənyɩnɔ kʊ ŋ nyɩnta ŋn’ɩ dɔm a harzaa k’a ta harcɩntarɛ cibsa ma rɔ wɔɔ m. Kʊ harzaa b’a bɔ an nɩ zɛrɛ, k’a bɩ lee ku an cɛlɛ zɛ, k’a gʊ m. 37Mimbirenyɩntazannɔ m zibəənyɩnɔ nɔɔn duro m, kʊ ŋ harzaa bɩ bʊr, an bɩ dɩga a ŋ n hinceem ba y. Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m: a y’a hɔsoaʊ sarɛ, an a so a ʊ an ŋ nyɩnta hɔbɩrɛ bɩrɛ bɩncɛ ʊ, an hɔbɩrɛ sa a zim an b’a ka ŋ ʊ. 38Mimbirenyɩntazannɔ m zibəənyɩnɔ wɔɔ m, k’a bɔ an bʊr dibsir ma gɛɛ dɔmɩrɛ m, a n a ya, an bɩ dɩga a ŋ n hinceem ba y. 39K’a mim naa do jɩ ma mɩŋŋa. Kʊ harzaa bɩ, kʊ koor zɛrɛ dɔmɩm a dɔ, a b’a tom an gasʊ a cɛ ʊ y. 40Awɔɔ sɔ, k’a a banka mɩŋŋa. Bala, Gʊaanyɩ bɩ zɛm bɩ bʊr dɔmɩm niŋŋə k’awɔɔ bɩr a hɔɔn dam ma b’ʊ.»
41Pɩyɛɛr n a lar, a ʊ: «Zuuba, wɔɔ minto ɩbɩɩ nɩ hɔbɔkʊrɛnoom naa do dam gɛɛ, gʊaa haay minto nɩ?» 42Zuuba n a nyɩ bɔ nʊ, a ʊ: «Nka m zibəənyɩ mɩŋŋa, a hɔɔn n ta ʊ? Bɔ harzaa lɛ ka ʊ k’an dɩga a har bɩ mim ma, k’an hɔbɩrɛ ka a muno wɔɔ ʊ dɔmɩm niŋŋə k’a a ga m b’ʊ bɩ m. 43Mimbirenyɩntazaa m zibəənyɩ bɩ do m, kʊ harzaa a wusigə, an bʊr a har ʊ, an bɩ dɩga a a y’a zibəə lɛ ra. 44Sɩra paan… mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, harzaa bɩ y’a dɔm a arzaka bɩ haay ma. 45Bɩ kʊ zibəənyɩ bɩ do a hɩ a heer ʊ, a ʊ: Mɔɔ harzaa bɩ bɩr zɛm zɔɔ y, an wuti an n’a zibəənyɩnɔ kʊ ŋ gɔɔta rɔ wɔɔ zɛrɛ, kan zibəənyɩlʊrɔ wɔɔ kɩ, an nɩ hɔ bɩrɛ an nɩ hɔ mire a mɩm nɩ durgəre. 46Zibəənyɩ bɩ do harzaa bɩ zɛm bɩ bʊr hin niŋŋə k’a n a hɔɔn da ma b’ʊ, kan wakatɩ k’a n a dɔ a ʊ a zɛm bɩ kɩ ʊ. A lam la, an fɩr ka ma mɩŋŋa, an a da gʊɔɔ kʊ ŋ bɩr zum Woso ʊ rɔ wɔɔ barla. 47Zibəənyɩ k’a hɔ k’a harzaa lɛ n taa bɩ dɔ bɩ, b’a bɩr a mɩŋŋa bankam, b’a bɩr bɩ hɔɔnhɔ barɛ, a zɛrɛ yɩm mɩŋŋa. 48Bɩ bɔ ɩ nɩ hɔ k’a harzaa lɛ n taa bɩ dɔ an bɔkarɛ an nɩ zi k’a a ga zɛrɛ m bam bɩ, a bɩ zɛrɛ yɩm gʊta y. Bɩ bɔ n y’a ka ʊ gʊta bɩ, n y’a laaka dam han gʊta. Bɔ n y’a ka ʊ gʊta k’an dɔ ma bɩ, n y’a sim han gʊta sɔ.»
Yeezuu zuure ɩ zɛm gʊngʊkʊma m
49«Bʊr mɔɔ ʊ sɛ m tara burə ʊ. A ŋʊa mɔɔ nawʊm paan… k’an yɔ. 50Fɩryɩrɛ n ta ʊ an nɩ mɔɔ yɩm. A gore ta ʊ kan mɔɔ kɩ, b’a mɔɔ ku an nya. 51A hɔɔn awɔɔ n’a darɛ a ʊ laafɩɩ mɔɔ bʊr m tara burə ʊ ra? Ayy…, a hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, bʊr mɔɔ ʊ gʊngʊ kʊ ma m. 52Bala, naa ma kɛɛrɛ naa, kʊ gʊaa soor ɩ har deem ʊ, ŋ y’a gʊngʊm kʊ ma, gʊaa kaakʊ y’a gʊm gʊaa hɩɩya ma, gʊaa hɩɩya n a gʊ gʊaa kaakʊ ma. 53Zɩ y’a gʊrɛ a nyɩ ma, nyɩ n a gʊ a zɩ ma. Da y’a gʊrɛ a nyɩmbʊɛɛrɛ ma, nyɩmbʊɛɛrɛ n a gʊ a da ma. Da y’a gʊrɛ a nyar ma, nyar y’a gʊrɛ a da ma.»
Woso minno dɔrɛ mɩŋŋa
54A n a ya, an a hɩ zamaa bɩ m, a ʊ: «K’awɔɔ warkʊ yɩ an jɩm meer ʊ, b’awɔɔ hɩ lɛɛm a ʊ: la n nɩ zɛm, b’a kʊ yɩm maam. 55K’awɔɔ hɩnhɛr yɩ an a to jɩsadɔpaasɩ an nɩ hɔnrɛ, b’awɔɔ ʊ lɛɛ ma m, b’a kʊ yɩm maam. 56Zambʊzannɔ ra, awɔɔ ba lɔ a brama kan tara kɩ minno dɔ, a bɔkarɛ a n dɔmɩm k’an ta ʊ dɩɩtaa naa mim dɔ?»
Kʊ marɛ kan a jɩm kɩ
57«Bɔ m sɔ b’awɔɔ bɩr hɔ k’an mɩŋŋa bɩ dʊdɔ karɛ a zim nɩ y? 58K’ɩbɩɩ jɩm ɩ tarɛ ɩ m dʊdɔkarɛ bɩncɛ ʊ, k’ɩ ɩ tɔ ʊ a kʊ ma zaa ra, k’a bɩ ta ɩ m dʊdɔkər taa y, kʊ dʊdɔkər bɩ b’ɩbɩɩ ka lɔnnɔdɔmazannɔ ʊ, ŋn’ɩbɩɩ du lɔnnɔcɛ ʊ y. 59Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ ɩbɩɩ m: N b’ɩbɩɩ bɔm lɔnnɔcɛ b’ʊ k’ɩbɩɩ n zɩm bɩ ka haay ɩ nya y. Baa tanka deem bɩ gɔɔtarɛ y.»
13K’a a bɔ a taam
1Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, gʊɔɔ gɔsɩnnɔ bʊr, ŋnɩ bɩ Galilee gʊɔɔ kʊ Pɩlatɩ a ka ŋnɩ ŋ zɩnzɛ ŋ mannɩbarɛ dɔmɩm ʊ bɩ mim hɩ Yeezuu m. 2Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ y’a hɔɔn darɛ a ʊ, Galilee zannɔ kʊ ŋ yɩ ŋ zɩnzɛ naa mimbʊnyaabənno gʊtɔɔ m ŋnɩ lɛ da Galilee gʊɔɔ gɔsɩnnɔ wɔɔ ra gɛ? 3Ayy…, a hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, k’awɔɔ n a bɔ a taam y, gɩnga awɔɔ nawʊrɛ ncɩnaaʊ sɔ. 4Bɩ, gʊaa bueeresinnyə kʊ Silowee cɛjintə a da ŋ la, an ŋ zɩnzɛ rɔ wɔɔ, awɔɔ y’a hɔɔn darɛ a ʊ, mimbʊnyaabənno m an lɛ da Zerizalɛm gʊɔɔ gɔsɩnnɔ wɔɔ ra gɛ? 5Ayy…, a hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, k’awɔɔ n a bɔ a taam y, gɩnga awɔɔ nawʊm haay am brɔɔ hɔ bɩ m.»
Sɔɔn k’a nyɩ ba ʊ hɔbɔkʊrɛnoom
6Bɩ kur bɩ, Yeezuu hɔbɔkʊrɛnoom naa do da ŋ nɩ, a ʊ: «Gʊaa ɩ nyɩnta ʊ, a sɔɔn n ta ʊ a dɩvɛnsɩra ʊ. A n bʊr k’a b’a bɔ, b’a n bɩ hɔsɩ yɩ y. 7A n a hɩ hɔsɩra zibəəzaa bɩ m, a ʊ: A dɔɔraa kaakʊ hɔ m naa, mɔɔ n tɩr bʊr kʊ m b’a bɔ, bɩ mɔɔ n tɩr a nyɩ yɩ y. A da! Bɔ m an tara si an a so ʊ b’a zibəə ba ʊ y? 8Bɩ n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: Karɩnsaamba, ɩ ɩ ya, ɩ to dɔɔraa deem, kʊ m yaa hɔn, m a bɩr ma, kʊ m buundi da ma. 9A a da ma, an bɩ nyɩ da dɔɔraa m, k’a bʊr a n nyɩ da y, k’ɩ ka kʊ n n’a da.»
Lʊ kʊ yaaba a huŋŋu
10Yeezuu nyɩnta an nɩ hɔ dɩndam sokʊmacɛ ʊ *sabaa hinni ʊ. 11Lʊ ɩ nyɩnta b’ʊ zinə n a ka, an a huŋŋu a dɔɔraa bueeresinnyə hɔ m naa. A b’a dam ma an jɩm brama tɩrga y. 12Yeezuu k’a a yɩ bɩ, a a bir, an a hɩ m, a ʊ: «Lʊ, ɩ ɩ waa, ɩ yaaba bɩ nya.» 13A n a wɔ ka a mim la. Lɛɛm bɩ, lʊ b’a ba tɩrga, an n’a lɛ bɔm Woso ʊ. 14Sokʊmacɛ cir bɩ k’a a yɩ Yeezuu n lʊ bɩ waa sabaa hinni ʊ bɩ, a nɔ ma ʊ. A meerbaa bɩ si, an a hɩ zamaa bɩ m, a ʊ: «Dɔmɩm sɔrdɩ n ta ʊ, gʊɔɔ n a da ma, ŋnɩ zi ba. Dɔmɩnnɔ wɔɔ duro awɔɔ a ga m, a bʊr, ŋn’a waa, sabaa hinni ʊ bɛɛ y.» 15Zuuba n a nyɩ bɔ nʊ, a ʊ: «Zambʊzannɔ ra! Awɔɔ gʊaa biyəə bɩr a der zarm, gɛɛ, a bra, k’a yaa ka hi ma sabaa hinni ʊ ra? 16Bɩ lʊ naa do Abraham yaŋŋa m, zinə n yaaba da ma a dɔɔraa bueeresinnyə hɔ m naa, sabaa hinni bɛɛ a a ga m, n n a bɔ bar ma ra?» 17K’a naa hɩ bɩ, nyannɩ a jɩnnɔ wɔɔ haay nyasʊ. Zamaa bɩ n’a heer nyɔɔm kan zibəə gʊtɔɔ haay k’a n’a bam bɩ kɩ.
Mutardɩ yaa kan nyʊnyɔɔ kɩ hɔbɔkʊrɛnoom
(Matiyee 13.31-32; Markɩ 4.30-32)
18A a ya, an a hɩ, a ʊ: «Woso cirbəə bɩ, bɔ a kʊ ʊ kan bɔ kɩ? A makra mɔɔ n’a bam kan bɔ kɩ? 19Bɔ a kʊ ʊ kan mutardɩ yaa kʊ gʊaa n’a sam, an n’a duum a brikə ʊ bɩ kɩ. A n haan, an a ba gɔ gʊta, bɛnnɔ nɩ cɛ kɩnkarɛ a vəŋŋəro ma.»
20A n a ya, an a hɩ, a ʊ: «Woso cirbəə bɩ makra mɔɔ n’a bam kan bɔ kɩ? 21A makra mɔɔ n’a bam kan nyʊnyɔɔ kʊ lʊ n’a sam, an n’a warm kʊ ma kan koŋŋo kaakʊ nyisi kɩ, an nɩ derm haay.»
Israyɛl gʊɔɔ haay n nɩ gasʊm cirbəə nɔ ʊ ra?
22Yeezuu bɔ kʊrɔ ʊ kan bɔlɛɛmarɔ kɩ ʊ, an nɩ hɔ dɩndam, an nɩ tam Zerizalɛm zeezi. 23Gʊaa deem n a lar, a ʊ: «Zuuba, gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ bʊmbɔrɛ yɩm nɔ wɔɔ, ŋ bɩ gʊta nɩ?» 24A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a a tɔ ʊ k’a gasʊ hallɛ poore bɩ m. Bala, a hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, gʊɔɔ gʊta y’a kam ma k’a gasʊ m, bɩ ŋ b’a dam ma y. 25Kʊ harzaa bɩ bɩ wuti, an hallɛ bɩ ta, awɔɔ gɔɔtam garga ra, awɔɔ ba n bɩr cɛlɛ zɛrɛ, a bɩr a hɩrɛ, a ʊ: Zuuba, cɛlɛ gʊ wɔɔ m. A y’a nyɩ bɔrɛ awɔɔ nʊ, a ʊ: Awɔɔ, mɔɔ n awɔɔ tojɩ dɔ y. 26Awɔɔ y’a hɩm nɩ, a ʊ: Wɔɔ hɔ bɩ, ʊ hɔ mi kan ɩbɩɩ kɩ. Ɩbɩɩ hɔ dɩnda gʊɔɔ m, ʊ daasɩrɔ ʊ. 27B’a y’a hɩrɛ awɔɔ m, a ʊ: Mɔɔ n awɔɔ tojɩ dɔ y. Awɔɔ, k’a a gaa mɔɔ ma, awɔɔ haay k’a nɩ mimbʊnyaarɔ bam bɩ. 28K’awɔɔ bɩ Abraham kan Izakkɩ, Zakɔɔb kɩ yɩ Woso cirbəə nɔ ʊ, kan wosolɛsinnɩsorazannɔ wɔɔ haay kɩ awɔɔ n nɩ garga ra, a nyɩntarɛ awɔɔ ma baadarɛ kan sɔ sʊrɛ kɩ. 29Gʊɔɔ y’a tom dɔjɩr kan meer kɩ ʊ, jɩsa kan bɩsɩ kɩ ʊ, ŋnɩ bɩ nyɩnta ŋnɩ hɔ bɩ Woso cirbəə nɔ ʊ. 30Kɛɛrɛ bɩ, jɛzannɔ nyɩntam lɛɛkarɛzannɔ, lɛɛkarɛzannɔ n nyɩnta jɛzannɔ.»
Yeezuu ɩ tam Zerizalɛm ʊ
31Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, farizɛɛnrɔ gɔsɩnnɔ b’a zɔ Yeezuu ma, ŋn’a hɩ m, ŋ ʊ: «Ta bɩncɛ vanta ʊ. Hɩrɔɔdɩ y’a kam ma k’a ɩbɩɩ zɛ.» 32A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a yaa hɩ pooji naa do m: mɔɔ ɩ lam zinəro ra, m nɩ gʊɔɔ waam, her kan booti kɩ zizer kɩ, an nya. 33Bɩ pakra m kʊ m ta lɛɛ her, kan booti kɩ zizer kɩ. Bala wosolɛsinnɩsorazaa b’a dam ma an ga bɩncɛ vanta ʊ kʊ Zerizalɛm nɔ bɛɛ y.»
34«Zerizalɛm, Zerizalɛm, ɩbɩɩ k’ɩ nɩ wosolɛsinnɩsorazannɔ zɩnzɛm, ɩ nɩ gʊɔɔ kʊ ŋ yɩ ŋ nyɔɔ ɩbɩɩ ma rɔ wɔɔ bɩmbam jaarɔ m bɩ. Gallɛm karɔ, mɔɔ ŋʊa kʊ m ɩ nyɩnɔ so kʊ ma, amba kʊr tɩr a nyɩnɔ so kʊ ma a za taa bɩ m, b’ɩbɩɩ n yɛ? 35Dɩga! Woso y’a bɔrɛ ɩbɩɩ ʊ. Bɩ, mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m: Awɔɔ b’a yarɛ a mɔɔ yɩ y, an ta an dɔmɩm k’awɔɔ nɩ zɛm b’a hɩ, a ʊ: ‹Gʊaa k’a nɩ zɛm Zuuba Woso tɔ ma bɩ n barka yɩ.› »
14Mɛ hɩnhanrɛzaa waarɛ
1Yeezuu gasʊ farizɛɛnrɔ jɩtaarɛ deem har ʊ, *sabaa hinni ʊ, k’a hɔbɩrɛ bɩ. Farizɛɛnrɔ wɔɔ nɩ dundom zi. 2Gʊaa deem ɩ bɩ jɩm Yeezuu lɛɛ, a mɛ n hɩnhanrɛ. 3Yeezuu n a hɩ wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ m kan farizɛɛnrɔ wɔɔ kɩ, a ʊ: «Zaa ta ʊ k’ʊ yaabazaa waa sabaa hinni ʊ gɛɛ, zaa ba ʊ y?» 4Ŋ nɩ zɛ pi. Kɛɛrɛ bɩ, Yeezuu n yaabazaa bɩ gaa, an a waa, an a da zaa ra. 5Bɩ kur bɩ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Gʊaa bɩ kara n’awɔɔ bire ʊ naa ʊ, a nyɩ, gɛɛ, a der n a da hiyəə ʊ sabaa hinni ʊ, a bɩ bra sire, an a bɔ ʊ lɛɛm nɩ?» 6Bɩ ŋ n a da ma ŋn’a nyɩ bɔ ʊ y.
A b’a ka lɛɛkarɛ bɩncɛrɔ ma y
7Yeezuu k’a gʊɔɔ kʊ ŋ yɩ ŋ bir hɔbɩrɛ ma rɔ wɔɔ yɩ, ŋn’ɩ lɛɛkarɛ bɩncɛrɔ bʊmbɔŋ ʊ bɩ, a hɔbɔkʊrɛnoom naa do da ŋ nɩ, a ʊ: 8«Kʊ gʊaa ɩbɩɩ bir harcɩntarɛ cibsa ma, ɩ b’aa nyɩnta lɛɛkarɛ bɩncɛ ʊ y. Bala, a a da ma, a gʊaa vanta bir, an lɛ da ɩbɩɩ ra. 9Gʊaa k’awɔɔ bir bɩ, a b’a ka, an b’a hɩ awɔɔ gʊaa hɩɩya bɩ m, a ʊ: toore ka ɩ mim b’ʊ y. Ɩbɩɩ zɛm bɩ wuti kan nyannɩ kɩ, ɩ ta jɛ bɩncɛ ʊ. 10Bɩ kʊ n y’ɩbɩɩ bir hɔbɩrɛ ma, k’ɩ yaa nyɩnta jɛ bɩncɛ ʊ, gʊaa k’a ɩbɩɩ bir bɩ, k’a bɩ bʊr, a y’a hɩrɛ ɩbɩɩ m, a ʊ: M hannyɩ, ɩ zɔ lɛɛ bɩncɛ b’ʊ. A nyɩntarɛ ɩbɩɩ tɔ busure gʊaa haay kʊ ŋ nɩ hɔ bɩrɛ kan ɩbɩɩ kɩ rɔ kɩ lɛɛ. 11Bala, gʊaa k’a n’a mɩŋŋa busum bɩ, n y’a zerm, bɔ n’a mɩŋŋa zerm bɩ, n y’a busum.»
Ʊ b’ʊ ka ganwʊrɛ ma tara burə ʊ y
12A n a hɩ gʊaa k’a a bir bɩ m sɔ, a ʊ: «K’ɩbɩɩ sinuu hɔbɩrɛ ba gɛɛ gunuu hɔ, ɩ b’ɩ hannyɩnɔ, gɛɛ, ɩ dogʊɔɔ, gɛɛ ɩ cɩsɔnnɔ arzakazannɔ kɩ bir y. Kʊ n bɛɛ, ŋ y’ɩbɩɩ birm sɔ a zɩm ma, ŋn’a so a yaa ʊ. 13Bɩ, k’ɩ cibsa hɔbɩrɛ ba, k’ɩ cicirzannɔ, paŋŋawarzannɔ, lʊgɔrɔ, bʊʊrɔ kɩ bir, 14b’a nyɩntam mimbirenyɩnta kan ɩbɩɩ kɩ, bala, ŋ b’a dam ma ŋ n a ba, ŋ n a so a yaa ʊ y. Bala, Woso naa sompire ɩbɩɩ m, gʊɔɔ tɩrgɔɔ mɩmbɔʊrɛ dɔmɩm ʊ.»
Cibsa gʊta hɔbɔkʊrɛnoom
15Gʊaa deem k’a nyɩnta b’ʊ an naa haay ma bɩ, a a hɩ Yeezuu m, a ʊ: «Mimbirenyɩntazaa m gʊaa k’a nɩ zɛm bɩ hɔbɩrɛ bɩ Woso cirbəə nɔ ʊ bɩ m.» 16Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Gʊaa deem ɩ nyɩnta an cibsa gʊta hɔbɩrɛ ba. A n zamaa bir gʊta kʊ ŋ nɩ b’a bɩ. 17Hɔbɩrɛ bɩ dɔmɩm k’a ku bɩ, a a zibəənyɩ nyɔɔ gʊɔɔ k’a ŋ bir hɔbɩrɛ bɩ ma rɔ wɔɔ zi, a ʊ: K’a bʊr kɛɛrɛ, n hɔ haay banka, an nya. 18Ŋ haay n a lɛ ba deem, ŋ ʊ: a b’a dam ma y. Lɛɛkarɛ zaa bɩ n a hɩ zibəənyɩ bɩ m, a ʊ: hɔsɩra mɔɔ si, pakra m kʊ m ta, m aa dɩga a. Mɔɔ y’a yɛrɛ ɩbɩɩ han, k’ɩ sugur ba m ma. 19A vanta n a hɩ, a ʊ: Dono mɔɔ n si bu, kʊ m aa nɩ ŋ makra ba ŋ dɩga a. Mɔɔ y’a yɛrɛ ɩbɩɩ han k’ɩ sugur ba m ma. 20A vanta n a ya, an a hɩ, a ʊ: lʊ mɔɔ sa daa, bɩ y’a ka mɔɔ bɩ m dam ma, m bʊr y. 21Zibəənyɩ bɩ k’a a wusigə bɩ, a yaa naa hɩ a harzaa bɩ m. Harzaa bɩ nɔ n ma ʊ, an a hɩ, a ʊ: ta zɔɔ-zɔɔ kʊ bɩ daasɩrɔ ʊ, kan kʊ bɩ zaa bire rɔ kɩ, ɩ cicirzannɔ gaa kan paŋŋawarzannɔ kɩ, lʊgɔrɔ kɩ, bʊʊrɔ kɩ ɩ bʊr ŋ nɩ naa ʊ. 22Zibəənyɩ bɩ n ta an a bɔ an bʊr an b’a hɩ, a ʊ: harzaa, ʊ lɛ k’ɩbɩɩ ka bɩ ba, bɩ lɛ gɔɔta. 23Harzaa bɩ n a hɩ zibəənyɩ bɩ m, a ʊ: ta zaa poorero wɔɔ ra kan brikəro kɩ, ɩ ɩ ka gʊɔɔ wɔɔ ma ɩ gasʊ ŋ nɩ, kʊ lɛ bɩ gɔɔta mɔɔ har b’ʊ y. 24Bala, a hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, gʊɔɔ kʊ mɔɔ n bir lɔ wɔɔ, gʊaa deem taan… ba ʊ an nɩ mɔɔ hɔbɩrɛ bɩ darɛ a lɛ ʊ y.»
Yeezuu karɩndanyɩ paan…
25Bɩ jɛ ʊ, gʊɔɔ cir gʊta zu Yeezuu ʊ. A n a bɔ an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: 26«Kʊ gʊaa bʊr mɔɔ zi, a n mɔɔ ŋʊa an lɛ da a zɩ ra, kan a da kɩ, a lʊ kɩ, a nyɩnɔ kɩ, a cɛmbɔɔ kɩ, a danlʊrɔ kɩ, baa kan a mɩŋŋa mɩsɩrbaa kɩ, a b’a dam ma an nyɩnta mɔɔ karɩndanyɩ y. 27Gʊaa k’a bɩr a gɔdarkʊra busure an nɩ zum mɔɔ jɛ ʊ, a b’a dam ma an nyɩnta mɔɔ karɩndanyɩ y.
28Kʊ sɩra nɩ, gʊaa bɩ kara n’awɔɔ bire ʊ a lɛ n taa k’a cɛ gʊta dɔ, a n lɛɛ ka an nyɩnta, an busoo k’a n’a bɩm bɩ lɛ zɛ, an a dɔ, k’a cɛ bɩ dɔm gɛ ra? 29Kʊ bɩ bɛɛ, k’a lɛɛ ka an a jɩr cɩnta b’a b’a dam ma an a nyambʊr y, gʊɔɔ haay kʊ ŋ n’a yɩm bɩ, ŋ yaa wʊm ma, 30ŋnɩ bɩr a hɩrɛ, ŋ ʊ: Ba gʊaa cɛ dɔrɛ sɩŋŋɩda sa na, b’a n a nyambʊr na.
31Gɛɛ cir bɔ n ta ʊ, k’a ɩ tam k’a yaa yar ba kan cir vanta kɩ, a n lɛɛ ka an nyɩnta an dɩga, k’a y’a dam ma kan gʊaa tisi bu kɩ, a yar ba kan gʊaa k’a nɩ gʊaa m tisi buhɩra bɩ kɩ gɛ? 32Kʊ bɩ bɛɛ, cir deem bɩ k’a gɔɔta an laatʊ bɩ, a gʊaa deem nyɔɔ n zi, an aa laafɩɩ mim dɩnda kan kɩ.
33Ncɩnaaʊ sɔ bɩ, awɔɔ bire ʊ kʊ gʊaa lɛ baa k’a wɔ saa hɔ k’an ta m bɩ ma, a b’a dam ma an nyɩnta mɔɔ karɩndanyɩ y.»
34«Sɩra m, yɛ k’an naa, hɔ mɩŋŋa m. Bɩ kʊ yɛ nyɩntabaa bɩ bɔ, bɔ n’a yarɛ an bʊr a nyɩntabaa bɩ nɩ? 35A bɩ mɩŋŋa tara minto, b’a bɩ yɩm buundi sɔ y. A lo n nawʊm garga ra. Gʊaa k’a nɩ tʊr m k’an a ma.»
15Yeezuu kan mimbʊnyaabənno kɩ
1Yawʊrsinno kan mimbʊnyaabənno kɩ haay a zɔ Yeezuu ma, k’a a tʊr ka ma. 2Farizɛɛnrɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ nɩ kukur barɛ, ŋ ʊ: «Gʊaa naa do ɩ mimbʊnyaabənno sim, an nɩ hɔ bɩm kan ŋ kɩ.»
Ser k’a nyaam hɔbɔkʊrɛnoom darɛ
3Bɩ Yeezuu hɔbɔkʊrɛnoom naa do da ŋ nɩ, a ʊ: 4«Gʊaa bɩ kara n’awɔɔ bire ʊ, a seero n ta ʊ zɔrɔ, deem n nyaam, a bɩ bunɛɛhʊ a yaa n nɛɛhʊ rɔ wɔɔ tom a hɔbɩjɩ ʊ, an ta an aa a ka deem bɩ ma, an tolle ba an a yɩ? 5Bɩ, k’a a yɩ, a busu an nawʊm kan heernyɩnta kɩ a kɔɔn ra. 6K’a lee ku har ʊ, an a hannyɩnɔ so kʊ ma kan a cɩsɔnnɔ kɩ an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: k’a heer nyɔɔ kan mɔɔ kɩ, bala mɔɔ m ser k’a nyaam bɩ yɩ. 7A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, heernyɔɔ nyɩntaŋ ʊ gʊta arzana ʊ, mimbʊnyaabər deem k’a a bɔ a taam bɩ tɔ ma, an lɛ da gʊɔɔ tɩrgɔɔ bunɛɛhʊ a yaa nɛɛhʊ rɔ wɔɔ kʊ heerlʊrlɛ zibəə ba ŋ ma rɔ wɔɔ ra.»
Wanzurfu deem nyaanlɛ hɔbɔkʊrɛnoom
8«Gɛɛ lʊ bɩ kara n ta ʊ, a wanzurfu m bu, deem n nyaam, a bɩ sɛ dam fɩtɩrɛ ʊ, an cɛ bɩ waa, an a ka ma mɩŋŋa an tolle ba an a yɩ? 9Bɩ k’a a yɩ, a y’a hannyɩnɔ som kʊ ma, kan a cɩsɔnnɔ kɩ an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: K’a heernyɔɔ kan mɔɔ kɩ, bala mɔɔ m wanzurfu k’a nyaam bɩ yɩ. 10A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, heernyɔɔ ta ʊ Woso malɛɛkarɔ zi mimbʊnyaabər deem k’a n’a bɔrɛ a taam tɔ ma.»
Nyɩ k’a nyaam, n n a yɩ hɔbɔkʊrɛnoom
11Yeezuu n a ya, an a hɩ, a ʊ: «Gʊaa ɩ nyɩnta ʊ, a nyɩnɔ hɩɩya. 12A poore bɩ n a hɩ a zɩ m, a ʊ: M zɩ, arzaka k’ɩbɩɩ n ta m bɩ, a jir, k’ɩ m hɔ ka m ʊ. Ŋ zɩ bɩ n arzaka k’an ta m bɩ jir ŋ nɩ. 13A dɔmɩm k’a yɩ poore bɩ, nyɩ poore b’a hɔ bɩ gʊr an a hɛɛ, an ta zaa ra, kʊ laatʊrɛ ʊ. B’ʊ bɩ, a yaa a arzaka bɩ zar zibəəro bʊnyaarɔ nɔ ʊ. 14K’a a zar an a nya bɩ, nɔ gʊta a da kʊ b’ʊ, cicir n a nyasʊ. 15A n ta, an nɩ zi bam kan tara bɩ gʊaa deem kɩ, bɩ n a nyɔɔ kurkuuro dɔ ma ʊ a hɔsɩra ʊ. 16A mɩŋŋa a ŋʊa k’a hɔbɩrɛ kʊ kurkuuro wɔɔ n’a bɩm bɩ bɩ, k’an a ka. Bɩ gɔsɩ bɩr a kaŋ ʊ y. 17A n bɩ, an nyɩnta an a hɔɔn da, a ʊ: Mɔɔ zɩ zibəəzannɔ gʊta, ŋn’ɩ hɔbɩrɛ bɩrɛ a mɩsɩ nɩ gɔɔtam, mɔɔ n bʊr kɛɛrɛ, m nɩ gam nɔ ma naa ʊ. 18Mɔɔ tarɛ m zɩ zi, m aa a hɩ m, mɔɔ m zar Woso kan ɩbɩɩ kɩ ma. 19Mɔɔ n m ga m, ɩbɩɩ n ɩ ya, ɩ mɔɔ bir ɩ nyɩ y. Mɔɔ ba am ɩ zibəəzannɔ gʊaa deem hɔ bɩ m. 20A n a bɔ an nɩ doore a zɩ bɩ zi. K’a gɔɔta an laatʊ bɩ, a zɩ bɩ n a to an a yɩ, a cicir n a nyasʊ. A n bra si, an aa a wɔ burgu ma, an a lɛ dɔrɛ. 21A nyɩ bɩ n a hɩ m, a ʊ: M zɩ, mɔɔ mim zar Woso kan ɩbɩɩ kɩ ma, mɔɔ n m ga m, k’ɩ ɩ ya, ɩ mɔɔ bir ɩ nyɩ y. 22B’a zɩ b’a hɩ a zibəənyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: K’a ba zɔɔ, a bʊr huu k’a gʊɛrɛ lɛ da bɩ m, a b’a du ma. K’a bʊr tolleŋŋa m a da a nyʊkʊm ma, k’a kʊsɔrɔ da a gam ʊ. 23K’a bʊr dinnyɛɛm ka mɛ ka bɩ m, a zɛ k’ʊ a bɩ, k’ʊ ʊ heer nyɔɔ, 24bala, mɔɔ nyɩ k’a nyɩnta an ga bɩ, a a mɩm bɔ ʊ, a nyɩnta an nyaam, ʊ ʊ ya, ʊ a yɩ. Ŋ n a sɩŋŋɩda sa, ŋn’ɩ cibsa barɛ.
25A nyɩ jɩtaarɛ bɩ nyɩnta pooyaa ʊ. K’a a bɔ, an nɩ zɛm an a zɔ har ma bɩ, a bɩ kɔnnɩrɔ kan bintiiro kɩ nyi ma, kan sarbaa kɩ. 26A n zibəənyɩ deem bir an laaka da a jɩ ma. 27Zibəənyɩ bɩ n’a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: Ɩbɩɩ dam bɩ y’a bɔ an bʊr, ɩbɩɩ zɩ bɩ n dinnyɛɛm k’ʊ wɔɔ tʊr bɩ zɛ, k’a a nyɩ bɩ yɩ kan laafɩɩ kɩ bɩ minto. 28Nyɩ jɩtaarɛ bɩ nɔ n ma ʊ, a ʊ: A bɩ gasʊm har ʊ y. A zɩ bɩ n bɔ k’a yaa bir k’an bɩ gasʊ. 29A n a hɩ m, a ʊ: Dɩga a, a dɔɔraa gʊta mɔɔ n’ɩbɩɩ zi bam, mɔɔ n kaanm ɩbɩɩ lɛ m deem nɩ y. B’ɩbɩɩ n binnyɛɛm ka mɔɔ ʊ cɩna m a zɛ, m cibsa ba m kan m hannyɩnɔ kɩ y. 30B’ɩbɩɩ nyɩ k’a ɩbɩɩ arzaka gʊr, an aa a zar kan lannɔmɩŋŋaheenno kɩ an a bɔ an bʊr naa, ɩbɩɩ dinnyɛɛm k’a mɛ ka bɩ zɛ a minto. 31A zɩ bɩ n a hɩ m, a ʊ: M nyɩnnɩ, ɩbɩɩ ɩ kan mɔɔ kɩ dɔmɩm haay, hɔ haay k’a nɩ mɔɔ ʊ bɩ, ɩbɩɩ y’ɩ so ʊ. 32Bala, a a ga m k’ʊ cibsa ba, k’ʊ ʊ heer nyɔɔ. Ɩbɩɩ dam bɩ k’a nyɩnta an ga, an a mɩm bɔ ʊ bɩ minto. Nyaam a ʊ, ʊ ʊ ya, ʊ a yɩ.»
16Zibəənyɩ hɔɔnkarɛ hɔbɔkʊrɛnoom
1Yeezuu n a hɩ a karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «Arzakazaa deem ɩ nyɩnta ʊ, a zibəənyɩ n ta ʊ, an nɩ dɩgarɛ a hɔnyɩ mim ma. Gʊɔɔ n b’a hɩ arzakazaa bɩ m, ŋ ʊ: Awɔɔ zibəənyɩ bɩ y’awɔɔ arzaka bɩ zarm. 2A n a bir, an a hɩ m, a ʊ: bɔ minto m n n’ɩbɩɩ mim dɩndam mɔɔ m, ncɩnaaʊ? Ɩ hɔcɩntarɛ ciro ka m ʊ, bala ɩbɩɩ b’ɩ yarɛ, ɩ mɔɔ zi bɩ ba y. 3Zibəənyɩ bɩ n’a mɩŋŋa larm, a ʊ: Kʊ m a ba lɔ? Kʊ mɔɔ zuuba mɔɔ bɔ zibəə b’ʊ bɩ? Mɔɔ paŋŋa ba ʊ kʊ m dam wʊ ra? Hɔyɩnyɛrɛ nyannɩ ɩ mɔɔ zɛm. 4Hɔ kʊ mɔɔ n n’a bam bɩ mɔɔ dɔ, kʊ m bɩ bɔ zibəə b’ʊ, kʊ gʊɔɔ n m si a har ʊ. 5A n gʊɔɔ kʊ zuuba bɩ zɩnnɔ ta ŋ lɛ rɔ wɔɔ bir deem-deem, an lɛɛkarɛzaa bɩ lar, a ʊ: Ɩbɩɩ ta mɔɔ zuuba bɩ zɩm m karɔ? 6Bɩ n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: Nyɔɔ gər zɔrɔ. A n’a hɩ bɩ m, a ʊ: Ba ɩ sɩraci m na, a si, ɩ nyɩnta zɔɔ-zɔɔ ɩ gʊrsɩra ba busoor. 7A n a ya, an a vanta lar, a ʊ: B’ɩbɩɩ, ɩ ta m karɔ? A ʊ: Hɔyaa yɔrgɔ zɔrɔ. Zibəənyɩ bɩ n a hɩ m, a ʊ: Ba ɩbɩɩ sɩraci n na, a gʊrsɩra ba businnyə. 8Zuuba bɩ n a lɛ bɔ zibəənyɩ b’ʊ, zi k’a ba ncɩnaaʊ bɩ tɔ ma. Her naa ʊ gʊɔɔ wɔɔ hɔɔn ka kan kʊ kɩ, an lɛ da lɛɛgurezannɔ wɔɔ ra.»
Hɔ k’awɔɔ n’a bam busoo m bɩ n’awɔɔ Woso ŋʊarɛ hɩnkam
9«Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, k’a durnya arzaka bɩ sa a gʊaasɩbabaa da m gʊɔɔ ma. Dɔmɩm niŋŋə k’a bʊr a b’awɔɔ ʊ bɩ, Woso y’awɔɔ sire a har ʊ.
10Gʊaa k’a sɩra ba kan hɔ poore kɩ, a sɩra barɛ a gʊta m sɔ. Bɩ gʊaa k’a n sɩra ba hɔ poore m, a bɩ sɩra bam hɔ gʊta m sɔ y. 11Bɩ minto bɩ, k’awɔɔ n sɩra ba kan durnya naa arzakarɔ kɩ y, nka nɩ hɔnyɩ paan… bɩ karɛ awɔɔ ʊ? 12Bɩ k’awɔɔ n sɩra ba gʊaa hɔ m, nka n n’awɔɔ mɩŋŋɔɔ hɔ bɩ karɛ awɔɔ ʊ?
13Zibəənyɩ ba ʊ a n n’a dam ma, an zuubɔɔ hɩɩyɔɔ zi ba y. A deem ŋʊarɛ, an sɔ deem m. Gɛɛ an bɩr kan deem kɩ, an kaanm deem m. Awɔɔ b’a dam ma a Woso ŋʊa, a busoo ŋʊa sɔ y.»
Lɛrɔ kan Woso cirbəə kɩ
(Matiyee 11.12-13; 5.31-32; Markɩ 10.11-12)
14Farizɛɛnrɔ busoo ŋuənno wɔɔ y’a tʊr kam naa haay ma, ŋn’ɩ yaa wʊrɛ a meerbaa bɩ ma. 15Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «A ka awɔɔ nawʊm ma k’a bɩr tɩrga gʊɔɔ mɩm ʊ. Bɩ Woso awɔɔ heer dɔ, bala, hɔ niŋŋə kʊ gʊɔɔ n’a lɛ bɔŋ ʊ bɩ, hɔ vəm m bɩ Woso mɩm ʊ.
16Lɛrɔ kan wosolɛsinnɩsorazannɔ wɔɔ kɩ ta an Zaan dɔmɩm ku. N y’a sɩŋŋɩda ba dɔmɩm bɩ do ʊ, n nɩ Woso cirbəə lemim nyɩnta pa dam, gʊaa haay n’a tɔŋ ʊ k’a gasʊ ʊ kan paŋŋa kɩ. 17Brama kan tara kɩ cenle naanaa an lɛ da lɛ minnyɩ deem taan… k’a nɩ gɔɔtam bɩ ra.
18Bɩ y’a ka, gʊaa biyəə k’a nɩ larɛ a lʊ ra, an n’a vanta sam bɩ, jaandər m. Bɩ gʊaa k’a lʊ k’a zim la ra bɩ sa, jaandər m sɔ.»
Arzakazaa kan ŋʊazaa kɩ hɔbɔkʊrɛnoom
19«Arzakazaa deem ɩ nyɩnta ʊ, an nɩ huu wɩsɩrɔ kʊ ŋ lɛ ŋ kʊsɩ dure a ma, an nɩ hɔbɩrɛ mɩŋŋa bɩrɛ dɔmɩm haay, an nɩ mɩsɩrbaa nyɩnta bam. 20Cicirzaa deem k’a tɔ m Lazaar bɩ nɩ wʊtam arzakazaa bɩ cɛlɛ ma, a mɛ haay bɩ, nyinno m. 21A ɩ hɔbɩrɛ kuuro kʊ ŋ n’a lom arzakazaa bɩ hɔbɩrɛ gɔ bɩ ra bɩ ŋʊam k’a bɩ, b’a bɩr a yɩrɛ y. Kan naa kɩ haay, jino bʊr ŋn’a nyinno mɩmmɛɛsʊm.
22Cicirzaa bɩ n bɩ ga. Malɛɛkarɔ n a busu ŋnɩ ta m Abraham jɩr ʊ. Arzakazaa bɩ m bɩ ga sɔ, n n a bir. 23Gəəno bɩncɛ ʊ b’ʊ bɩ, arzakazaa b’ɩ fɩr yɩm gʊta. A n a mɩm busu brama an a to an Abraham yɩ laatʊ, Lazaar n’a jɩr ʊ. 24A n zee da, a ʊ: M zɩ Abraham, mɔɔ cicir zɛ, k’ɩ Lazaar nyɔɔ k’an a nyʊkʊm nyɔɔ hi ma k’an b’a tɔkʊ m nɛɛm la, k’an bɩsa, bala, mɔɔ ɩ fɩr yɩm gʊta sɛ naa do nɔ ʊ. 25Abraham n a nyɩ bɔ nʊ, a ʊ: M nyɩnnɩ, a tɔ da ɩ nɔ ʊ, ɩ ʊ, ɩbɩɩ nyɩnta mɩŋŋa ɩ mɩsɩrbaa nɔ ʊ, Lazaar n a bʊnyaa yɩ. Naa ma bɩ, a heernyɔɔ yɩ naa ʊ, ɩbɩɩ nɩ fɩr nɔ ʊ. 26Bɩ, yaa gʊta y’awɔɔ kan wɔɔ kɩ bire ʊ kʊ gʊɔɔ kʊ ŋ n’a tom wɔɔ zeezi naa ʊ k’a ta awɔɔ zi rɔ wɔɔ b’a da ma, ŋnɩ cem y, awɔɔ zeezi sɔ, kʊ ŋ b’a da ma ŋnɩ bʊr naa ʊ y.
27Arzakazaa bɩ n a hɩ, a ʊ: M zɩ, mɔɔ y’a yɛrɛ ɩbɩɩ han, k’ɩ Lazaar nyɔɔ mɔɔ zɩ har ʊ, 28bala, mɔɔ danzannɔ ta ʊ soor, k’an aa a hɩ ŋ nɩ, kʊ brɔɔ bɩ bʊr fɩr yɩrɛ bɩncɛ naa do ʊ sɔ y. 29Abraham n a hɩ m, a ʊ: Ŋ yɩ Moyiisi ciro m kan wosolɛsinnɩsorazannɔ hɔɔ kɩ, ŋn’a tʊr ka ŋ lemim ma. 30Arzakazaa bɩ n a hɩ, a ʊ: Ayy…, m zɩ Abraham, kʊ gʊaa a to gəəno zi naa ʊ an ta b’ʊ, ŋ y’a bɔrɛ a taam. 31Abraham n a hɩ, a ʊ: Kʊ ŋ n a tʊr ka Moyiisi ma kan wosolɛsinnɩsorazannɔ wɔɔ kɩ, baa kʊ gʊaa a mɩm bɔ ʊ gəəno bire ʊ, ŋ b’a sire y.»
17Mimbʊnyaa
(Matiyee 18.6-7,21-22; Markɩ 9.42)
1Yeezuu n a hɩ karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: «Mim k’a a da ma an gʊaa do bɩ b’a dam ma, a n nyɩnta ʊ y. Bɩ, a pakra bam gʊaa k’a nɩ zɛm nɩ bɩ m. 2Kʊ n bar da jɛnlajaa ma, n n’a da a wer, n n’a da higʊta ʊ jɩra, nyɩnɔ poorero nɔɔn duro deem k’a n’a dam mim ʊ bɩ m. 3K’a dundo a zi mɩŋŋa! K’ɩ danyɩ a zar ɩ ma, k’ɩ dʊndɔ, k’a a bɔ a taam, k’ɩ sugur ka ʊ. 4Bɩ k’a zar ɩbɩɩ ma gallɛm saanhɩna hindeem ʊ, an tɩr a bɔ an bʊr ɩbɩɩ zi an b’a hɩ, a ʊ: Mɔɔ m bɔ m taam, sugur ka m ʊ, k’ɩ sugur ka ʊ.» 5Kristazibəəzannɔ wɔɔ n a hɩ Zuuba m, ŋ ʊ: «Wɔɔ sɩrakarɛ da ra.» 6Zuuba n a hɩ, a ʊ: «Awɔɔ sɩrakarɛ bɩ, kʊ mutardɩ yaa a ku, awɔɔ y’a hɩm gɔ naa do m, a ʊ: Ɩ bɔɔta, ɩ yaa ɩ sɔɔn higʊta ʊ, b’a y’awɔɔ lɛ sim.»
A b’a ka ma kʊ n a barka da y
7«Gʊaa bɩ kara n’awɔɔ bire ʊ naa ʊ, a zibəənyɩ n ta ʊ, an nɩ dam wʊm, gɛɛ, an nɩ dɔm hɔbɩsɩ ma. K’a a to poo ʊ, an bʊr, an a hɩ m, a ʊ: A ba zɔɔ ɩ bʊr, ɩ nyɩnta ɩ hɔbɩrɛ bɩ? 8A hɩ bɛɛ an nawʊrɛ, a ʊ: Hɔbɩrɛ ba gum naa ʊ, k’ɩ huuro da ɩ ra, ɩ sa ɩ ba ka m ʊ kʊ m a bɩ, kʊ m a mi, k’ɩ bɔkarɛ ɩ bɩ, ɩ mi ra? 9A yaa dam zibəənyɩ bɩ m barka ra? K’a a lɛ si an a zi bɩ ba bɩ minto ra? Mɔɔ n a si a yaa dam nɩ barka y. 10A maam sɔ kan awɔɔ kɩ. K’awɔɔ hɔ haay kʊ Woso lɛ ka awɔɔ ʊ k’a ba bɩ ba, k’a hɩ, a ʊ: Zibəənyɩnɔ m wɔɔ m bala, wɔɔ ʊ zibəə k’a a ga m bɩ ba.»
Kusiməro bu waarɛ
11Kʊ Yeezuu zaa sa an nɩ tam Zerizalɛm zeezi bɩ, bɔ a ʊ Galilee kan Samarii kɩ bire ʊ. 12K’a nɩ gasʊm tara deem ʊ bɩ, kusiməro bu b’a zɛ ʊ, ŋnɩ jɩm laatʊ, 13ŋn’a leer busu, ŋ ʊ: «Yeezuu, karɩnsaamba! Wɔɔ cicir zɛ!» 14Yeezuu k’a ŋ yɩ bɩ, a a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a yaa a hɩnka wosocɛmannɩbənno m.» Kʊ ŋ y’a hʊr ŋn’ɩ tam bɩ, ŋ yaa a waa zaa ra, dintim n gʊ ŋ ma. 15Ŋ gʊaa deem k’a yɩ a laafɩɩ yɩ bɩ, a a wusigə an bʊr, an a leer busu, an n’a lɛ bɔm Woso ʊ. 16A n sʊnta Yeezuu taa, an a meer zuutə tara ʊ, an nɩ barka dam nɩ. Gʊaa bɩ, Samarii gʊaa m. 17Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «Gʊaa bu haay bɛɛ y’a waa dintim n gʊ ŋ ma ra? Bɩ nɛɛhʊ rɔ wɔɔ be? 18Gɔsɩ n a bɔ ŋ bire ʊ k’a b’a lɛ bɔ Woso ʊ, kʊ saana naa do bɛɛ y.» 19A n a hɩ m, a ʊ: «Wuti ɩ ta, ɩ sɩrakarɛ ɩ bʊmbɔ.»
Woso cirbəə zɛrɛ
20Farizɛɛnrɔ wɔɔ n Yeezuu lar, ŋ ʊ: «Woso cirbəə bɩ zɛ an nawʊm brɔ?» A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «Woso cirbəə bɩ bɩr zɛrɛ, an nɩ yɩrɛ y. 21N b’a hɩrɛ, ŋ ʊ: Woso cirbəə bɩ ba n nɩ, gɛɛ, a ɩ naa ʊ y!» A n a hɩ ŋ nɩ kɛɛrɛ, a ʊ: «K’a dɩga a, Woso cirbəə bɩ y’awɔɔ bire ʊ.»
Gʊaanyɩ bɩ wusigəre hinni
22A n bɔkarɛ, an a hɩ karɩndanyɩnɔ m, a ʊ: «Dɔmɩnnɔ ta ʊ ŋn’ɩ zɛm, awɔɔ n n’a ŋʊam k’a Gʊaanyɩ bɩ yɩ hindeem ʊ bala, b’awɔɔ ba yɩrɛ y. 23N y’a hɩrɛ awɔɔ m, ŋ ʊ: A ba n nɩ, gɛɛ, a ɩ naa ʊ! A bɩ ta y, a b’a si a ta y. 24Bala, Gʊaanyɩ bɩ zɛrɛ dɔmɩm bɩ, zɛ an nawʊm amba brama tɩr nyakɩ bɔ dɔjɩr ʊ an ta meer ʊ bɩ m. 25Bɩ, a lɛɛkarɛ an fɩr yɩ gʊta, her gʊɔɔ nɔɔn n kaanm m.
26Hɔ k’a nyɩnta an ba Nowee dɔmɩm ʊ bɩ, a zɛm bɩ nyɩnta maam Gʊaanyɩ bɩ dɔmɩm ʊ: 27Ŋ nyɩnta ŋn’ɩ hɔ bɩm, ŋn’ɩ hɔ mim, ŋn’ɩ lʊ sam, ŋn’ɩ zim sam an ta an dɔmɩm kʊ Nowee gasʊ ʊ kɔɔlʊʊ ʊ bɩ ku. Bɩ, Woso a ka la gʊta n ba an ŋ bɩ haay. 28Gɛɛ, am hɔ k’a nyɩnta an ba Lɔttɩ dɔmɩm ʊ bɩ hɔ bɩ m: Ŋ yɩ hɔ bɩm, ŋn’ɩ hɔ mim, ŋn’ɩ hɔ sim, ŋn’ɩ hɔ hɛɛnm, ŋn’ɩ hɔ duum, ŋn’ɩ cɛ dɔm. 29Bɩ, dɔmɩm kʊ Lɔttɩ bɔ ʊ Sodɔm ʊ bɩ, Woso a ka sɛ n a to brama, an ba am la hɔ bɩ m, an ŋ zɩnzɛ haay. 30Gʊaanyɩ bɩ hɩnkarɛ hinni ʊ, a nyɩntam maam sɔ.
31Hinni bɩ do ʊ bɩ, gʊaa k’a nɩ cɛ mim ʊ a mɔdrɔ nɩ cɛ ʊ bɩ, a bɩ zer an gasʊ an ŋ gʊr y. A maam sɔ kan gʊaa k’a ta poo ʊ bɩ kɩ, a b’a bɔ an bʊr har ʊ y. 32K’a Lɔttɩ lʊ bɩ mim tɔ da a nɔ ʊ. 33Gʊaa k’a lɛ n taa k’a a meeyaa bʊmbɔ bɩ, a b’a yɩrɛ y. Bɩ gʊaa k’a yɛ zɛ ma mɔɔ tɔ ma bɩ, a y’a meeyaa bʊmbɔrɛ yɩm. 34A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, gum bɩ do ʊ, gʊaa hɩɩya y’a zɛm kʊ ra, ŋnɩ wʊta gargʊ deem la. N deem gaarɛ, n n deem to. 35Lannɔ y’a zɛm kʊ ra hɩɩya, ŋn’ɩ bɩr jaa lɔm. N deem gaarɛ, n n deem to.» [36Kʊ gʊaa hɩɩya ɩ hɔsɩra ʊ: N deem gaam, n nɩ deem to.]
37Karɩndanyɩnɔ wɔɔ n a lar, ŋ ʊ: «Zuuba, a nyɩntam ka?» A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Bɩncɛ kʊ sim n nɩ nyɩntaŋ ʊ bɩ, bɩncɛ bɩ do gɔbɩrgʊrɔ n n’a som kʊ ma ʊ.»
18Dʊdɔkər bʊnyaa hɔbɔkʊrɛnoom
1Yeezuu hɔbɔkʊrɛnoom da ŋ nɩ k’a hɩnka a ʊ, a a ga m kʊ ŋ nɩ yaa da dɔmɩm haay, bɩ ŋ bɩ kɔ kan yaadarɛ bɩ kɩ y. 2A a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Dʊdɔkər ɩ nyɩnta tara deem nɔ ʊ, a bɩr nyi bam Woso nɩ y, a bɩr gʊɔɔ daŋ ʊ sɔ y. 3Zoro nɩ tara bɩ do nɔ ʊ, an nɩ zɛm tee… an n’a hɩrɛ, a ʊ: Gumə ka m ʊ mim kʊ mɔɔ jɩm bɩ n ta m kan mɔɔ kɩ bɩ nɔ ʊ. 4Dʊdɔkər bɩ n a gu, gallɛm hɔka. Bɩ kur bɩ, a n n’a hɩrɛ a mɩŋŋa m, a ʊ: Baa kʊ mɔɔ bɩr nyi bam Woso m, bɩ mɔɔ bɩr gʊɔɔ daŋ ʊ sɔ, 5lʊ naa do k’a bʊr an nɩ mɔɔ kɔm bɩ, mɔɔ y’a dʊdɔ bɩ karɛ, m gumə ka ʊ, k’a bɩ bʊr mɔɔ zi dɔ dɔmɩm haay, an bɩr mɔɔ kɔrɛ y.»
6Zuuba n a ya, an a hɩ, a ʊ: «K’a tʊr ka, hɔ kʊ dʊdɔkər bʊnyaa b’a hɩ bɩ ma mɩŋŋa. 7Bɩ, Woso b’a darɛ a gʊɔɔ k’a ŋ nyʊkɔ ʊ ŋn’ɩ zee dam zi sinuu ʊ kan a gunuu ʊ kɩ rɔ wɔɔ han ra? A maasɩrɛ bam, an bɔkarɛ an a da ŋ han ra? 8A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, a y’a darɛ ŋ han zɔɔ-zɔɔ. Bɩ kʊ Gʊaanyɩ bɩ bɩ bʊr, a zɛm bɩ sɩrakarɛ yɩ tara burə ʊ ra?»
Farizɛn kan yawʊrsir kɩ hɔbɔkʊrɛnoom
9Yeezuu hɔbɔkʊrɛnoom da gʊɔɔ kʊ ŋ n’a hɔɔn darɛ ŋ ʊ, gʊɔɔ mɩŋŋɔɔ n’a mɩ, ŋnɩ bɔkarɛ, ŋn’a muno bɔŋ ʊ rɔ wɔɔ m, a ʊ: 10«Gʊɔɔ hɩɩyɔɔ ɩ gasʊ Wosocɛ ʊ k’a yaa da. Gʊaa deem bɩ farizɛn m, deem bɩ yawʊrsirezaa m. 11Farizɛn bɩ n jɩm brama an nɩ yaa darɛ a heer ʊ ncɩnaaʊ: Woso, mɔɔ ɩ yaa darɛ ɩbɩɩ m barka kʊ mɔɔ n bɔ kʊ ʊ kan gʊɔɔ gɔsɩnnɔ kʊ ŋ nɩ konno, mimbʊnyaabənno, jaandənno, gɛɛ yawʊrsir naa do kɩ minto. 12Mɔɔ yɩ m lɛ kʊsɩm gallɛm hɩɩya dɔmɩm saanhɩna nɔ ʊ, mɔɔ hɔnyɩ haay nɔ ʊ mɔɔ y’a bu hɔ karɛ ɩbɩɩ ʊ. 13Yawʊrsir bɩ n jɩm laatʊ, a lɛ baa k’a a mɩm busu brama y, an n’a cɩ zɛrɛ k’a a heerzar hɩnka, a ʊ: Woso, mɔɔ cicir zɛ, bala, mimbʊnyaabər m mɔɔ m. 14A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, a tɩrgabaa yɩ Woso mɩm ʊ, an a bɔ an doo, deem bɩ n a yɩ y. Bala, gʊaa k’a n’a busum bɩ, n y’a zerm tara ʊ, bɩ gʊaa k’a a mɩŋŋa zer bɩ n y’a busum.»
Nyɩnɔ poorero barka daʊrɛ
(Matiyee 19.13-15; Markɩ 10.13-16)
15Gʊɔɔ bʊr nyɩnɔ poorero m Yeezuu zi k’an a wɔ ka ŋ mim la. Karɩndanyɩnɔ wɔɔ kʊ ŋ naa yɩ bɩ, ŋ nyaa ba kan ŋ kɩ. 16Yeezuu n a ka ŋnɩ bʊr nyɩnɔ wɔɔ m, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «K’a nyɩnɔ wɔɔ to ŋnɩ bʊr mɔɔ zi, a b’a ta ŋ nɩ toore y, bala, gʊɔɔ kʊ ŋ bɔ kʊ ʊ kan ŋ kɩ rɔ wɔɔ y’a so Woso cirbəə b’ʊ. 17Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, gʊaa k’a n Woso cirbəə bɩ si am nyɩ poore hɔ bɩ m bɩ, a bɩ gasʊŋ ʊ y.»
K’a kaanm arzaka m, k’a gasʊ Woso cirbəə nɔ ʊ
(Matiyee 19.16-30; Markɩ 10.17-31)
18Cir deem Yeezuu lar, a ʊ: «Karɩnsaamba mɩŋŋa, bɔ mɔɔ n’a barɛ kʊ m mɩsɩrbaa k’a nyarɛ ba ʊ bɩ yɩ?» 19Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Bɔ m, ɩbɩɩ nɩ mɔɔ birm mɩŋŋa? Gʊaa mɩŋŋa ba ʊ kʊ Woso y’a deem bɛɛ y. 20Ɩbɩɩ lɛrɔ wɔɔ dɔ ra? Ɩ bɩ jaan da y, ɩ bɩ gər zɛ y, ɩ bɩ koor ba y, ɩ bɩ ŋʊaar kasɛtɩ ka y, ɩ zɩ kan ɩ da kɩ da ʊ.» 21Gʊaa bɩ n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Mɔɔ naa haay ba m nyɩbaa ma tee….» 22Yeezuu k’a naa ma bɩ, a a hɩ m, a ʊ: «Hɔ deem ɩ gɔɔta ɩbɩɩ ma k’ɩ ba: Hɔ k’a n’ɩbɩɩ ʊ bɩ hɛɛ haay ɩ jinjir ŋʊazannɔ m, k’ɩ bʊr ɩ zu mɔɔ ʊ, ɩbɩɩ arzaka yɩm arzana ʊ.» 23Kʊ gʊaa bɩ naa ma bɩ, a heer a zar, bala, a arzaka bɩ gʊta.
24Yeezuu k’a a heerzarlɛ bɩ yɩ bɩ, a a hɩ, a ʊ: «Arzakazannɔ Woso cirbəə gasʊʊrɛ yɩm kɔɔkɔɔ. 25Sɩra m, yoonde huuka yaa gasʊʊrɛ nyɩntam naanaa, an lɛ da arzakazaa Woso cirbəə gasʊʊrɛ m.» 26Gʊɔɔ kʊ ŋ n’a tʊr kam ma rɔ wɔɔ a hɩ, ŋ ʊ: «Ncɩnaaʊ bɩ, nka m nɩ bʊmbɔrɛ yɩrɛ?» 27Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Hɔ kʊ gʊaa b’a dam ma an a ba bɩ, a naanaa Woso ma.»
28Pɩyɛɛr n a hɩ, a ʊ: «Dɩga, wɔɔ hɔ haay to, ʊ zu ɩbɩɩ ʊ.» 29A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, gʊaa k’a a har to, kan a lʊ kɩ, a danyɩnɔ kɩ, a zɩrɔ kɩ, a nyɩnɔ kɩ Woso cirbəə minto, 30a naa haay yɩm gʊta an lɛ da durnya naa do nɔ ʊ, b’a mɩsɩrbaa k’a nyarɛ ba ʊ bɩ yɩm durnya k’a nɩ zɛm bɩ nɔ ʊ sɔ.»
Yeezuu a ya, an n’a zɛ mim dɩndam a kaakʊ hɔ ma
(Matiyee 20.17-19; Markɩ 10.32-34)
31Yeezuu bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ bir, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Ba wɔɔ nɩ tam Zerizalɛm ʊ na, bɩ, hɔ haay kʊ wosolɛsinnɩsorazannɔ wɔɔ a gʊrsɩra ba Gʊaanyɩ bɩ minto bɩ kʊ yɩm. 32N y’a nyasʊm, n n’a ka kɩfɩɩrɔ ʊ kʊ ŋ nɩ yaa wʊ ma, kʊ ŋ n’a sʊnsɔ wʊ, kʊ ŋ nɩ lihi dɩnda ma, 33kʊ ŋ n’a zɛ madɩɩrɔ m, kʊ ŋ nɩ bɔkarɛ ŋn’a zɛ gər, b’a y’a mɩm bɔŋ ʊ dɔmɩm kaakʊ hinni ʊ.» 34Bɩ, karɩndanyɩnɔ wɔɔ n hɔsɩ jɩ ma y. Mim naa do a nyaakʊm da ŋ nɩ, ŋ n hɔ kʊ Yeezuu a hɩ bɩ jɩ dɔ y.
Zeriko bʊʊ waarɛ
(Matiyee 20.29-34; Markɩ 10.46-52)
35K’a ta, an n’a zɔm Zeriko ma bɩ, bʊʊ deem ɩ nyɩnta zaa lezi b’ʊ, an nɩ hɔ yɩnyɛm. 36Zamaa k’a bʊr an nɩ cenim an a ma bɩ, a laaka da kʊ bɔ m gɛ. 37N n a hɩ m, n ʊ: «Nazarɛtɩ Yeezuu nɩ cenim.» 38A n zee da, a ʊ: «*Davɩd Nyɩ, Yeezuu, m cicir zɛ!» 39Gʊɔɔ kʊ ŋ nyɩnta lɛɛ rɔ wɔɔ nɩ nyaa bam kan kɩ ŋ ʊ, an zɛ pi. A n a banka an zee da an lɛ da biisi ra, a ʊ: «Davɩd Nyɩ, mɔɔ cicir zɛ!» 40Yeezuu n jɩm, an lɛ ka kʊ ŋ n’a gaa, ŋn’ɩ bʊr m. K’a a zɔ bɩ, Yeezuu a lar, a ʊ: 41«Bɔ ɩbɩɩ ʊ kʊ mɔɔ n a ba ɩbɩɩ minto?» A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Zuuba, a ka kʊ m mɩm n a ya an lɛɛ yɩ.» 42Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «K’ɩ mɩm n a ya an lɛɛ yɩ! Ɩ sɩrakarɛ ɩ bʊmbɔ.» 43Lɛɛm bɩ, a mɩm a gʊ, an nɩ lɛɛ yɩm, an zu Yeezuu jɛ ʊ, an n’a lɛ bɔm Woso ʊ. Zamaa bɩ kʊ ŋ naa yɩ bɩ, ŋn’a lɛ bɔm Woso ʊ sɔ.
19Yeezuu gasʊ Zasee har ʊ
1Yeezuu gasʊ Zeriko ʊ, an nɩ kʊ bɩ zɛm la. 2Gʊaa nɩ b’ʊ a tɔ m Zasee, yawʊrsinno cir m, arzakazaa m sɔ. 3A n n’a kam Yeezuu ma k’a yɩ, kʊ nka m, k’a a dɔ. Zamaa bɩ minto, kʊ gʊaa kutiim m bɩ, a b’a dam ma, a n a yɩ y. 4A n bra si an ta lɛɛ, an aa der gɔ ra, kʊ Yeezuu bʊr an nɩ cenim b’ʊ, k’a yɩ. 5Kʊ Yeezuu lee ku bɩncɛ bɩ do ʊ bɩ, a a bɔɔta an a hɩ m, a ʊ: «Zasee, a ba zɔɔ ɩ zer, bala, mɔɔ cɩnta kʊ m zer ɩbɩɩ har ʊ her.» 6Zasee n zer zɔɔ-zɔɔ, an a si kan heernyɔɔ kɩ. 7Kʊ zamaa bɩ naa yɩ bɩ, ŋn’ɩ kukur barɛ, ŋ ʊ: «Zer a ʊ mimbʊnyaabər har ʊ.» 8Zasee n a zɔ Zuuba ma an a hɩ m, a ʊ: «Dɩga, Zuuba, mɔɔ yɩ m arzaka bɩ haay, zɛkumbir sam, m a ka cicirzannɔ ʊ, bɩ, kʊ mɔɔ mim zu ʊ gʊaa ma, mɔɔ y’a sompim nʊ gallɛm si.» 9Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «Bʊmbɔrɛ gasʊ har naa do ʊ her, bala, gʊaa naa do Abraham yaŋŋa m sɔ. 10Bala, Gʊaanyɩ bɩ bʊr a ʊ, an b’a ka gʊɔɔ kʊ ŋ nyaam nɔ wɔɔ ma, an ŋ bʊmbɔ.»
Cir nyɩ cirbəə bɩrɛ hɔbɔkʊrɛnoom
11Kʊ ŋ gɔɔta ŋn’a tʊr kam a meerbaarɔ wɔɔ ma bɩ, Yeezuu a ya, an hɔbɔkʊrɛnoom naa do da ŋ nɩ. Bala, a a zɔ Zerizalɛm ma. Bɩ, gʊɔɔ wɔɔ ɩ dɩgam ma, ŋ ʊ, Woso cirbəə bɩ y’a hɩnkarɛ a m b’ʊ lɛɛm. 12Bɩ y’a ka Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «Cir nyɩ deem ɩ ta kʊ laatʊ ʊ k’a yaa cirbəə bɩ, k’a bɔ a bʊr. 13A n a zibəənyɩnɔ bir bu, an busoo jir ŋ nɩ minnɩ19.13 Minnɩ: = deniyee zɔrɔ = mom kaakʊ zibəə busoo m. deem-deem, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: ‹K’a zi ba m, k’an ta an mɔɔ wusigəre dɔmɩm ku.› 14B’a gʊrgazannɔ wɔɔ sɔ m, ŋnɩ gʊɔɔ nyɔɔ a jɛ ʊ kʊ ŋ n’a a hɩ cirbəə karɛzaa bɩ m, ŋ ʊ: ‹Wɔɔ lɛ baa k’an a so wɔɔ ʊ y.› 15K’a yaa cirbəə bɩ bɩ an bʊr bɩ, a a ka ŋnɩ zibəənyɩnɔ k’a busoo jinjir ŋ nɩ rɔ wɔɔ bir a taa, k’a dɩga a kʊ bɔ zi ŋ y’a ba m gɛ. 16Lɛɛkarɛzaa bɩ n bʊr, a ʊ: ‹Zuuba, minnɩ deem k’ɩbɩɩ ka mɔɔ ʊ bɩ, minnɩ bu y’a da ra.› 17A n a hɩ m, a ʊ: ‹Zibəənyɩ mɩŋŋa n’ɩbɩɩ m, bala, ɩbɩɩ noonhubaa hɩnka hɔ poorero nɔ ʊ, mɔɔ cirbəə karɛ ɩbɩɩ ʊ, k’ɩ ɩ so tara bu ʊ.› 18A hɩɩya hɔ bɩ n b’a hɩ, a ʊ: ‹Zuuba, ɩbɩɩ busoo bɩ nyɩ da minnɩ soor. 19A n a hɩ bɩ m sɔ, a ʊ: Ɩ so tara soor ʊ.› 20A vanta n bʊr, a ʊ: ‹Zuuba, ba ɩbɩɩ busoo bɩ n na, pɛɛra mɔɔ burgu ma, m a nyaakʊm da.› 21Mɔɔ ɩ nyi barɛ ɩbɩɩ m, ɩbɩɩ heer kʊsɩrabaa bɩ minto. Hɔ k’ɩbɩɩ n a cɩnta bɩ ɩbɩɩ n n’a sam. Hɔ k’ɩbɩɩ n a duu bɩ, ɩbɩɩ n n’a dam. 22A n a hɩ m, a ʊ: Ɩbɩɩ mɩŋŋa meerbaa bɩ mɔɔ n n’ɩbɩɩ dʊdɔ yarm ma, zibəənyɩ bʊnyaa. ‹Ɩbɩɩ dɔ, ɩ ʊ: gʊaa kʊsɩ m mɔɔ m, mɔɔ nɩ hɔ kʊ mɔɔ n a cɩnta bɩ sam, m nɩ hɔ kʊ mɔɔ n a duu bɩ dam. 23Bɔ minto, ɩbɩɩ n mɔɔ busoo bɩ cɩnta busoo cɛ ʊ y? Kʊ mɔɔ m bɔ, m bʊr kʊ m bɩ nyɔɔdʊ yɩ?› 24A n a hɩ gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ b’ʊ rɔ wɔɔ m, a ʊ: ‹K’a busoo bɩ yɔ m, a ka gʊaa k’an ta m bu b’ʊ.› 25Ŋ n a hɩ m, ŋ ʊ: ‹Zuuba, a lɛɛ ka an a yɩ bu.› 26A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m, gʊaa biyəə k’an ta hɔ m bɩ, n y’a kaŋ ʊ, gʊaa k’a ba m bɩ, baa k’a ta m poore bɩ, n y’a yɔm nɩ. 27Mɔɔ jɩnnɔ kʊ ŋ nɩ mɔɔ ŋʊa kan cirbəə kɩ rɔ wɔɔ, k’a bʊr ŋ nɩ mɔɔ taa naa ʊ, a ŋ zɩnzɛ.»
28Yeezuu k’a naa hɩ bɩ, a ka ŋ lɛɛ an nɩ tam Zerizalɛm ʊ.
Yeezuu ɩ gasʊm Zerizalɛm ʊ
(Matiyee 21.1-11; Markɩ 11.1-11; Zaan 12.12-19)
29K’a ta an n’a zɔm Bɛtfazee ma kan Betanii kɩ, Oliviyee ci bɩ zeezi bɩ, a a karɩndanyɩnɔ nyɔɔ hɩɩya. 30A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a ta kʊ k’a nɩ lɛɛ naa ʊ. K’awɔɔ ta an nɩ gasʊm, awɔɔ brapoo yɩm n n’a kʊsɩ, bɩ gɔsɩ n da ʊ cɩna y. K’a hʊr a bʊr m. 31Bɩ kʊ gʊaa awɔɔ lar, a ʊ: Bɔ m awɔɔ n’a hʊrlɛ? K’a hɩ m, a ʊ: Zuuba lɛ n taa.»
32Gʊɔɔ k’a ŋ nyɔɔ rɔ wɔɔ, kʊ ŋ ta bɩ, ŋ yaa hɔ haay bɩ yɩ amba Yeezuu a hɩ bɩ m. 33Kʊ ŋn’ɩ brapoo bɩ hʊrm bɩ, a zannɔ wɔɔ n a hɩ ŋ nɩ, ŋ ʊ: «Bɔ minto m, awɔɔ n’a hʊrlɛ?» 34Ŋ n’a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Zuuba lɛ n taa.» 35Ŋ n brapoo bɩ gaa, ŋnɩ ta m Yeezuu zi, ŋn’a huuro ka ra, ŋn’a ka Yeezuu n da ʊ. 36K’a nɩ tam bɩ, gʊɔɔ wɔɔ n’a huuro kam zaa bɩ ra. 37K’a a zɔ Oliviyee ci bɩ zerjɩ bɩ ma bɩ, heernyɔɔ gasʊ karɩndanyɩnɔ wɔɔ ʊ, zamaa bɩ haay, ŋn’a leer busu, ŋn’a lɛ bɔm Woso ʊ hoserlo haay kʊ ŋ y’a yɩ bɩ minto. 38Ŋ ʊ:
«Cir k’a nɩ zɛm Zuuba Woso tɔ ma bɩ n barka yɩ.
Kʊ laafɩɩ n nyɩnta arzana ʊ,
kʊ lɛbɔʊrɛ n nyɩnta brama.»
39Farizɛɛnrɔ gɔsɩnnɔ a hɩ Yeezuu m zamaa bɩ bire ʊ, ŋ ʊ: «Karɩnsaamba, a ka k’ɩ karɩndanyɩnɔ wɔɔ n zɛ pi.» 40A n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «A hɩ mɔɔ nawʊrɛ awɔɔ m: Kʊ ŋ zɛ pi, jaarɔ n nɩ zee dam.»
Yeezuu ɩ nyi kam Zerizalɛm tɔ ma
41K’a a zɔ Zerizalɛm kʊnɔ bɩ ma, an a to an a yɩ bɩ, a nyi ka a minto. 42A n n’a hɩrɛ, a ʊ: «Ɩbɩɩ sɔ, k’a dɔ ɩbɩɩ ʊ her, kʊ nka n nɩ laafɩɩ karɛ ɩbɩɩ ʊ! Bɩ naa ma bɩ, a a nyaakʊm da ɩbɩɩ lɛɛ, ɩbɩɩ b’ɩ dam ma, ɩ yɩ y. 43Sɩra m, dɔmɩnnɔ ɩ zɛrɛ ɩbɩɩ minto, ɩbɩɩ jɩnnɔ wɔɔ tee kɩnkarɛ ɩbɩɩ pəŋŋə bɩ ma, ŋ bɩrlɛ ɩbɩɩ ma, k’a ɩbɩɩ da, ŋn’a so bɩncɛ haay ʊ. 44Ŋ y’ɩbɩɩ wurgəm haay, ɩbɩɩ kan ɩ zamaa kɩ. Ŋ bɩ jaa deem taan… tore, an bɩr a mim burə ʊ y, bala, ɩbɩɩ n dɔmɩm kʊ Woso bʊr k’a b’a da ɩ han bɩ dɔ y.»
Yeezuu gasʊ Wosocɛ ʊ, an n’a cirbəə zi bam
(Matiyee 21.12-17; Markɩ 11.15-19; Zaan 2.13-22)
45Yeezuu gasʊ Wosocɛ ʊ, an nɩ lam hɔheenno wɔɔ ra. 46A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «N y’a gʊrsɩra ba, ŋ ʊ: ‹Mɔɔ cɛ bɩ nyɩntam yaadarɛ cɛ.› B’awɔɔ, awɔɔ sa a ba konno bɩncɛ.»
47Yeezuu ɩ hɔ dɩndam dɔmɩm haay Wosocɛ ʊ b’ʊ. Wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ, tara cinno kɩ y’a karɛ a zɛrɛ zaa ma. 48Bɩ hɔ kʊ ŋ y’a cɩnta k’a ba bɩ, ŋn’a zaa yɩ y, bala, zamaa bɩ haay y’a tʊr karɛ a meerbaa ma kan bʊraama gʊta kɩ.
20Yeezuu lɛ a to ka?
(Matiyee 21.23-27; Markɩ 11.27-33)
1Dɔmɩnnɔ wɔɔ duro ʊ hindeem ʊ, Yeezuu k’a nɩ hɔ dɩndam zamaa bɩ m Wosocɛ ʊ, an nɩ Woso lemim nyɩnta pa dam bɩ, wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ, kan *gʊɔɔgusinno kɩ bʊr zi. 2Ŋ n a hɩ, ŋ ʊ: «Lɛ kara ɩbɩɩ n ta m ɩ nɩ naa bam nɩ, gɛɛ, bɔ a ʊ, nka lɛ ʊ, k’ɩ hɩ wɔɔ m?» 3A n a nyɩ bɔ ʊ ŋ nʊ, a ʊ: «Mɔɔ mɩŋŋa sɔ, mɔɔ laaka darɛ awɔɔ han, k’a hɩ mɔɔ m: 4Zaan batɛm bɩ, a to a ʊ brama gɛɛ gʊɔɔ zi?» 5Ŋ n’a hɔɔn dam kan kʊ kɩ, ŋ ʊ: «Kʊ wɔɔ ʊ: A to a ʊ brama, a y’a hɩrɛ, a ʊ: Bɔ minto m awɔɔ n a mim si gɛ? 6Bɩ, kʊ wɔɔ ʊ: A to a ʊ gʊɔɔ zi, zamaa bɩ haay wɔɔ gʊngʊɛɛnm jaarɔ m, bala, ŋ sɩra ka, ŋ ʊ Zaan bɩ nyɩnta wosolɛsinnɩsorazaa.» 7Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Wɔɔ n a dɔ k’a to a ʊ ka y.» 8Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Mɔɔ sɔ, mɔɔ b’a hɩrɛ awɔɔ m, kʊ nka ɩ lɛ ka mɔɔ ʊ, mɔɔ nɩ naa barɛ y.»
Dɩvɛnsɩra zibənno hɔbɔkʊrɛnoom
(Matiyee 21.33-46; Markɩ 12.1-12)
9A n nɩ hɔbɔkʊrɛnoom naa do dam zamaa bɩ m, a ʊ: «Gʊaa ɩ dɩvɛnsɩra da ʊ, an a ka a zibənno ʊ, kʊ ŋ n’a zi ba, an ta zaa jintə ra. 10K’a dɔmɩm a ku bɩ, a a zibəənyɩ deem nyɔɔ dɩvɛnsɩra zibənno wɔɔ zi, k’an aa a hɔ si an b’a ka a ʊ. Bɩ, dɩvɛnsɩra zibənno wɔɔ a nyasʊ ŋn’a zɛ, ŋn’a ka an doo a wɔ m tu. 11A n a ya, an a zibəənyɩ vanta nyɔɔ, ŋn’aa bɩ nyasʊ ŋn’a zɛ sɔ, ŋn’a sʊnsɔ wʊ, ŋn’a ka an doo a wɔ m tu. 12A n a ya, an a vanta nyɔɔ a kaakʊ hɔ ma, ŋnɩ bɩ zɛ, ŋnɩ yaaba da ma, ŋnɩ la ra. 13Dɩvɛnsɩrazaa bɩ n a hɩ a mɩŋŋa m, a ʊ: Kʊ m a ba lɔ? Mɔɔ yɩ m nyɩ ŋʊarɛ bɩ nyɔɔm. Ŋ bɩ daŋ ʊ barɛm. 14Kʊ ŋ y’a nyɩ bɩ yɩ bɩ, dɩvɛnsɩra zibənno wɔɔ n a dɩnda kan kʊ kɩ, ŋ ʊ: Naa do n nɩ zɛm b’a so ʊ. Ʊ a nyasʊ ʊ a zɛ gər k’ʊ ʊ so arzaka b’ʊ. 15Ŋ n a nyasʊ, ŋnɩ bɔ m dɩvɛnsɩra ʊ b’ʊ toore ma, ŋn’a zɛ gər. Bɔ dɩvɛnsɩrazaa bɩ n n’a barɛ ŋ nɩ? 16A zɛm bɩ bʊr, an b’a ka ŋnɩ dɩvɛnsɩra zibənno wɔɔ zɩnzɛ, an dɩvɛnsɩra bɩ ka a vantɔɔ ʊ.» Kʊ ŋ naa ma bɩ, ŋ ʊ: «Ayy…, kʊ naa bɩ ba y!» 17Yeezuu n a nya ŋ lɛ an dɩga ŋ ma, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Wosoci bɩ gʊrsɩra naa do jɩ m bɔ nɩ?
Jaa kʊ cɛdonno a bɔ ʊ ŋn’a zo bɩ, bɩ y’a ba cɛ bɩ jaa wɩsɩ.
18Kʊ gʊaa a do jaa bɩ do ra, hɩsɩga a zaa nawʊm. Bɩ, kʊ jaa bɩ do a da gʊaa ra, a hɔɔnsɩ an nawʊm.»
19Wosocikarɩnsaambɔɔ kan wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kɩ y’a karɛ a nyasʊrɛ ma b’ʊ lɛɛm, bɩ ŋ yɩ nyi bam zamaa bɩ m. Ŋ y’a jɩ ma mɩŋŋa, ŋn’a dɔ ŋ ʊ, hɔbɔkʊrɛnoom naa do da a ʊ awɔɔ tɔ ma.
Rɔm cir yawʊr karɛ mim
(Matiyee 22.15-22; Markɩ 12.13-17)
20Ŋ nɩ nyɩnta, ŋn’ɩ dundom Yeezuu zi, ŋnɩ gʊɔɔ nyɔɔ zi, ŋnɩ tɩrgabaa ka a ra. K’a ku a nyasʊ a meerbaa nɔ ʊ, a ka tara lɛɛzannɔ ʊ kan kʊzaa bɩ kɩ ʊ. 21Ŋ laaka naa do da han: «Karɩnsaamba, wɔɔ dɔ ʊ ʊ, ɩbɩɩ ɩ meer bam, ɩ nɩ hɔ dɩndam kan sɩra kɩ, ɩ bɩr nyi bam gɔsɩ nɩ y, ɩ nɩ Woso zaa hɔ dɩndam kan a sɩra kɩ. 22A a ga m k’ʊ Rɔm cir yawʊr ka gɛɛ, a n a ga nɩ?» 23Yeezuu k’a ŋ zambʊ bɩ dɔ bɩ, a ʊ: 24«K’a busoo ka m ʊ deem naa ʊ. Nka meer kan a tɔ kɩ nɩ busoo bɩ burə ʊ naa?» Ŋ n’a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Rɔm cir hɔ m.» 25A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a Rɔm cir tɔ hɔ ka ʊ, k’a hɔ kʊ Woso a so ʊ bɩ ka ʊ sɔ.» 26Ŋ n a da ma, ŋnɩ Yeezuu nyasʊ a meerbaa nɔ ʊ zamaa bɩ lɛɛ y. A nyɩbɔʊrɛ bɩ k’a a ka ŋ n zɛ kədə bɩ, ŋ zɛ pi.
Sadisɛɛnrɔ laakadarɛ gəəno mɩmbɔʊrɛ minto
(Matiyee 22.23-33; Markɩ 12.18-27)
27Sadisɛɛnrɔ kʊ ŋ nɩ bɩsɩ kam gəəno mɩmbɔʊrɛ ma bɩ, ŋ gɔsɩnnɔ a zɔ Yeezuu ma, ŋn’a lar, ŋ ʊ: 28«Karɩnsaamba, Moyiisi a gʊrsɩra ba wɔɔ minto, a ʊ: ‹Kʊ gʊaa ga an a gʊ a lʊ ma b’a n nyɩ yɩ kan kɩ y, k’a danyɩ n a si an nyɩnɔ yɩ kan kɩ a minto.› 29Gʊaa ɩ nyɩnta, a nyɩnɔ saanhɩna: Lɛɛkarɛzaa bɩ n lʊ sa an ga an a gʊ ma b’a n nyɩ yɩ kan kɩ y. 30A hɩɩya hɔ bɩ n lʊ bɩ si, 31a kaakʊ hɔ bɩ maam sɔ, an ta an nyɩnɔ saanhɩna rɔ wɔɔ ku. Ŋ haay gɩnga bɩ ŋ nɩ nyɩ yɩ kan lʊ bɩ kɩ y. 32A nyarɛ ma bɩ, lʊ bɩ ga sɔ. 33Bɩ, lʊ naa do, gəəno mɩmbɔʊrɛ dɔmɩm ʊ, nka hɔ m lʊ bɩ nɩ? Kʊ ŋ haay lʊ bɩ si bɩ?»
34Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Zamaa naa do gʊɔɔ wɔɔ ɩ lannɔ gɛɛ yaarɔ sam. 35Bɩ, gʊɔɔ kʊ ŋ y’a ga mɩmbɔʊrɛ m Woso mɩm ʊ, ŋnɩ zɛm bɩ mɩsɩrbaa ba durnya k’a nɩ zɛm bɩ nɔ ʊ rɔ wɔɔ, ŋ bɩ lʊ gɛɛ yar sam b’ʊ y. 36Ŋ b’a dam ma ŋnɩ ga dɔ y, bala, ŋ bɔm kʊ ʊ kan malɛɛkarɔ kɩ. Woso nyɩnɔ m, kʊ ŋ y’a mɩm bɔ ʊ gəəno bire ʊ bɩ minto. 37Moyiisi gəəno mɩmbɔʊrɛ bɩ hɩnka mɩŋŋa, bɩncɛ niŋŋə kʊ Wosoci nɩ tutugu mim dɩndaŋ ʊ b’ʊ, an nɩ Zuuba Woso birm Abraham Woso, Izakkɩ Woso, Zakɔɔb Woso. 38Bɩ Woso bɩ, gəəno Woso bɛɛ y, mɩsɩɩrɔ Woso m, bala, hɔ haay mɩsɩr a minto.» 39Wosocikarɩnsaambɔɔ gɔsɩnnɔ meerbaa bɩ si, ŋ ʊ: «Karɩnsaamba, ɩ meer ba mɩŋŋa.» 40Ŋ bɩr yɛm dɔ k’a laaka da han mim sɩ ma y.
N y’a ba lɔ, n n’a hɩrɛ n ʊ, Krista bɩ Davɩd Nyɩ nɩ?
(Matiyee 22.41-46; Markɩ 12.35-37)
41Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Wɔɔ y’a bam lɔ, ʊ a hɩ, ʊ ʊ: ‹Krista bɩ, *Davɩd Nyɩ› nɩ? 42Kʊ Davɩd mɩŋŋa n’a hɩm laarɔ ci nɔ ʊ, a ʊ:
Mɔɔ Zuuba Woso a hɩ mɔɔ Zuuba m:
nyɩnta mɔɔ bɩsɩ ʊ,
43an ta an dɔmɩm kʊ mɔɔ n’ɩbɩɩ jɩnnɔ wɔɔ bam gankarahɔ,
k’ɩ gam ka ŋ la bɩ ku.
44Naa y’a hɩnkarɛ a ʊ, Davɩd y’a birm ‹Zuuba›. A nyɩnnɩ m lʊnlɔ kɛɛrɛ?»
Yeezuu ɩ wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ mim dɩndam
(Matiyee 23.1-36; Markɩ 12.38-40)
45Kʊ zamaa bɩ haay n’a tʊr kam bɩ, Yeezuu a hɩ karɩndanyɩnɔ wɔɔ m, a ʊ: 46«K’a dundo a zi kan wosocikarɩnsaambɔɔ kʊ ŋ nɩ bɩmbɩr zabarɔ m nɔ wɔɔ kɩ. Ŋ gʊɔɔ yaadarɛ ŋʊa daasɩrɔ bire ʊ. Ŋ lɛɛkarɛ bɩncɛrɔ ŋʊa yaadarɛcɛrɔ ʊ, ŋ lɛɛkarɛ bɩncɛrɔ ŋʊa sɔ hɔbɩrɛ bɩncɛ ʊ. 47Ŋ nɩ zonno hɔ yɔrɛ ŋ nɩ, ŋn’ɩ yaa jintoo dam, kʊ ŋ n’a yɩ. N yɩ ŋ dʊdɔ yarm, ŋnɩ hʊnhʊrlɛ yɩ gʊta an lɛ da.»
21Zoro ganwʊrɛ
1Yeezuu k’a a mɩm busu bɩ, a arzakazannɔ yɩ, ŋn’ɩ busoo dam ganwʊrɛ mɔr ʊ. 2A n zoro yɩ sɔ cicirzaa m, an tamma hɩɩya da ʊ. 3A n a hɩ, a ʊ: «Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, zoro cicirzaa naa do a da ʊ an lɛ da ŋ nɩ haay. 4Bala, nawɔnnɔ haay busoo k’an ta ŋ ʊ gʊta bɩ ŋ y’a bɔ ʊ ŋn’a da ganwʊrɛ mɔr b’ʊ, bɩ zoro bɩ busoo k’a n’a wɔ ʊ b’a ka haay.»
Wosocɛ wurgəre mindində kan durnya nyarɛ mim kɩ
(Matiyee 24.1-2; Markɩ 13.1-2)
5Gɔsɩnnɔ kʊ ŋ nɩ Wosocɛ bɩ mim dɩndam, ŋn’a lɛ bɔrɛ a gʊɛrɛ ʊ, a jaarɔ wɔɔ mɩŋŋabaa ʊ, kan ganwʊrɛ kʊ ŋ y’a bankam bɩ kɩ bɩ, Yeezuu a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: 6«Dɔmɩm ta ʊ an nɩ zɛm, hɔ k’awɔɔ n n’a yɩm naa, jaarɔ wɔɔ bɩ gɔɔtam kʊ burə ʊ y, ŋ haay wurgəm.»
(Matiyee 24.3-14; Markɩ 13.3-13)
7Ŋ n a lar, ŋ ʊ: «Karɩnsaamba, naa zɛm brɔ? Bɩ makra kara n nɩ naa dɔmɩm hɩnkarɛ?» 8A n a hɩ, a ʊ: «K’a dundo a zi, a b’a ka ŋnɩ braba a nɩ y, bala, gʊɔɔ gʊta zɛm b’a hɩ mɔɔ tɔ m, ŋ ʊ: Awɔɔ m Krista, gɛɛ: Dɔmɩm a ku. A bɩ zu ŋ ʊ y. 9K’awɔɔ bɩ yar barɛ mim ma, tara gʊɔɔ n wuti kan a cinno kɩ, a da bɩ bɔ ʊ y. Bala, pakra m kʊ bɩ n lɛɛ ka an bʊr, b’a nyarɛ bɛɛ m bɩ lɛɛm y.» 10A a ya, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Tararɔ wutim kan kʊ kɩ yar m, tara cinno n wuti kan kʊ kɩ. 11Tara hinkəre gʊta zɛm bɩ nyɩnta ʊ, yaaba bʊnyaarɔ kan nɔ kɩ zɛm bɩ nyɩnta ʊ bɩncɛ-bɩncɛ. Hɔɔrɔ bam ŋnɩ nyibəə gʊta da gʊɔɔ ma, kan makrarɔ gʊtɔɔ kʊ ŋ y’a to brama kɩ.»
Ʊ jɩm kɔɔkɔɔ fɩryɩrɛ dɔmɩm ʊ
12«Bɩ, an nɩ lɛɛ kam naa haay lɛɛ bɩ, n y’awɔɔ gʊrm, n nɩ fɩr ka awɔɔ ma, n y’a karɛ, n n’awɔɔ dʊdɔ ka sokʊmacɛrɔ ʊ, n n’awɔɔ du lɔnnɔcɛ ʊ, n tarɛ awɔɔ m cinno kan lɛɛzannɔ kɩ taa mɔɔ tɔ ma. 13Bɩ n nɩ nyɩntarɛ awɔɔ kasɛtɩ karɛ dɔmɩm mɔɔ minto. 14Bɩ, a bɩ lɛɛ ka a a hɔɔn da minno nɔɔn duro nyɩbɔʊrɛ ma y. 15Bala, mɔɔ meerbaa dɔrɛ kan hɔɔn kɩ karɛ awɔɔ ʊ, b’awɔɔ jɩnnɔ wɔɔ gʊaa deem b’a dam ma an awɔɔ meerbaa nyɩ bɔ ʊ, gɛɛ, an bɩsɩ ka ma y. 16Awɔɔ mɩŋŋɔɔ zɩrɔ kan a dɔɔ kɩ, awɔɔ danyɩnɔ kɩ, awɔɔ dogʊɔɔ kɩ, awɔɔ gʊaasɩbɔɔ kɩ, n n’awɔɔ nyasʊrɛ, bɩ, ŋ y’awɔɔ gɔsɩnnɔ zɩnzɛm. 17Gʊaa haay sɔrɛ awɔɔ m mɔɔ tɔ ma. 18Bɩ, awɔɔ minkə deem taan… bɩ nyaanɩm awɔɔ mim ʊ y. 19Awɔɔ tʊntɔʊrɛ n nɩ mɩsɩrbaa karɛ awɔɔ ʊ.»
Zerizalɛm zaarbarɛ
(Matiyee 24.15-21; Markɩ 13.14-19)
20«K’awɔɔ bɩ Zerizalɛm yɩ yarbənno n bɩr ma, k’a dɔ a ʊ, a wurgəre dɔmɩm a zɔ. 21Kʊ gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ Zidee ʊ rɔ wɔɔ n a si, ŋnɩ ta ciro ʊ, gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ tara nɔ ʊ rɔ wɔɔ n bɔ, gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ bɔlɛɛmarɔ ʊ rɔ wɔɔ, ŋ bɩ gasʊ tara nɔ ʊ y! 22Woso heerbusu dɔmɩm m dɔmɩnnɔ wɔɔ duro m, bɩ hɔ haay kʊ n y’a gʊrsɩra ba Wosoci ʊ bɩ n nɩ kʊ yɩŋ ʊ. 23A pakra bam lannɔ jɩsɩzannɔ kan lannɔ kʊ ŋ nɩ nyɔ karɛ a nyɩnɔ ʊ rɔ wɔɔ kɩ m dɔmɩnnɔ wɔɔ duro ʊ, bala, cicir gʊta y’a dam tara bɩ ra kan heerbusu gʊta kɩ zamaa bɩ minto. 24N gʊɔɔ gʊta zɩnzɛm kargʊrɔ m, ŋ gɔsɩnnɔ gʊrm lɔmbaa nɔ ʊ do haay bire ʊ, do vantɔɔ tʊntɔm Zerizalɛm la an ta an do vantɔɔ wɔɔ dɔmɩm bɩ nyarɛ ku.»
Gʊaanyɩ bɩ wusigəre hinni
(Matiyee 24.29-31; Markɩ 13.24-27)
25«Makrarɔ nyɩntaŋ ʊ woso kan mom kɩ monyaarɔ kɩ nɔ ʊ. Tara burə ʊ, do haay gʊɔɔ nyɩntam kɔrɛ nɔ ʊ, ŋ b’a banjɩ dɔrɛ y, higʊta paŋŋa kan a kurəro tatʊr kɩ tɔ ma. 26Gʊɔɔ n’a mom, hoonsi n ta ŋ lɛ hɔ k’a nɩ zɛm tara burə ʊ bɩ hɔɔndarɛ nɔ ʊ. Bala, n brama paŋŋazannɔ hinkəm. 27Bɩ kur bɩ, ŋ Gʊaanyɩ bɩ yɩrɛ an bɩr zɛm warkʊ nɔ ʊ kan paŋŋa gʊta kɩ, cirbəə kɩ.» 28«Kʊ minno nɔɔn duro haay bʊr ŋn’ɩ barɛ, k’a a bɔɔta a dɩga brama, awɔɔ bʊmbɔrɛ a zɔ.»
Woso cirbəə zɔrɛ
(Matiyee 24.32-35; Markɩ 13.28-31)
29A n hɔbɔkʊrɛnoom da ŋ nɩ, a ʊ: «K’a dɩga sɔɔn kan gɔrɔ haay kɩ ma. 30K’awɔɔ yɩ ŋn’ɩ lɛɛ daa darɛ, awɔɔ dɔ mɩŋŋa a ʊ, siire a zɔ. 31A maam sɔ kan awɔɔ kɩ. K’awɔɔ bɩ naa yɩ an nɩ zɛrɛ, k’a dɔ a ʊ: Woso cirbəə b’a zɔ. 32Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ awɔɔ m, zamaana naa do bɩ cenim kʊ nawɔnnɔ haay bɛɛ ba y. 33Brama kan tara kɩ cenim, bɩ mɔɔ meerbaa bɩ bɩ cenle y.»
A bɩ hinceem ba y
34«K’a dundo a zi, a b’a heer gore da ʊ kan bɛɛ mire waasɩ kɩ, hɔ bɩ gʊta kɩ, kan durnya minno hɔɔndarɛrɔ kɩ y, kʊ dɔmɩm naa do bɩ daata zɛ awɔɔ ra y, 35amba zaŋŋa hɔ bɩ nɩ y. Bala, a y’a kum gʊaa haay k’a nɩ tara burə ʊ ra. 36A b’a zuu ʊ y, k’a yaa da dɔmɩm haay, k’a a da ma, a bɔ lɛm hɔ haay k’a nɩ zɛm bɩ ma, k’a jɩm brama, Gʊaanyɩ bɩ lɛɛ.»
37Dɔmɩm haay Yeezuu tɩr ta an aa hɔ dɩnda Zerizalɛm Wosocɛ ʊ. Bɩ, yirbəə haay a tɩr bɔ, an ta ci kʊ n n’a birm Oliviyee ci bɩ ra, dɔ n tɩr mɩ m b’ʊ. 38Bɩ wutigʊta nɩ, zamaa bɩ tɩr ta zi Wosocɛ ʊ b’ʊ, ŋn’aa a tʊr ka ma.
22Jɩtannɔ y’a kam Yeezuu zɛ ma
(Matiyee 26.1-5; Markɩ 14.1-2; Zaan 11.45-53)
1Bur kʊ n n nyʊnyɔɔ da ma *cibsa kʊ n a birm pakkɩ bɩ y’a zɔm. 2Wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ y’a kam zaa k’a n’a sam k’a a ku a zɛ bɩ ma. Bala, ŋ yɩ nyi bam gʊɔɔ wɔɔ m.
(Matiyee 26.14-16; Markɩ 14.10-11)
3Bɩ, Sʊtaana gasʊ karɩndanyɩnɔ bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ gʊaa deem heer ʊ. Zidas m, gʊaa kʊ n n’a birm Iskarɩyɔtɩ bɩ m. 4A n ta, an aa a dɩnda kan wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ kɩ, kan Wosocɛ dɔmazannɔ cinno wɔɔ kɩ, hɔ k’a n’a bam k’a Yeezuu nyasʊ a ka ŋ ʊ. 5Bɩ ŋ heer nyɔɔ gʊta ŋn’a dɩnda kan kʊ kɩ, ŋ ʊ: k’a busoo ka ʊ. 6Bɩ, Zidas yɛ sɔ, an n’a kam dɔmɩm k’a n’a dam ma, an Yeezuu nyasʊ a ka ŋ ʊ bɩ ma, kʊ zamaa bɩ b’a dɔ y.
Pakkɩ cibsa hɔbɩrɛ bankarɛ
(Matiyee 26.17-25; Markɩ 14.12-21; Zaan 13.21-30)
7Bur kʊ n n nyʊnyɔɔ da ma cibsa, n nɩ pakkɩ sinnyɛɛm mannɩ bam ma bɩ dɔmɩm a zɔ. 8Yeezuu n Pɩyɛɛr nyɔɔ kan Zaan kɩ an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a ta, a yaa pakkɩ cibsa hɔbɩrɛ bɩ banka k’ʊ b’a bɩ.» 9Ŋ n a lar, ŋ ʊ: «Ɩbɩɩ lɛ n taa k’ʊ aa hɔbɩrɛ bɩ banka ka?» 10A n a nyɩ bɔ ŋ n’ʊ, a ʊ: «K’a dɩga a, k’awɔɔ gasʊ tara nɔ ʊ b’ʊ, awɔɔ gʊaayar deem zɛŋ ʊ, an gər busu kan hi kɩ, k’a zu kʊ ʊ kan kɩ, a gasʊ har k’a nɩ gasʊŋ ʊ b’ʊ. 11K’a hɩ har bɩ zaa m, a ʊ: Karɩnsaamba y’ɩbɩɩ larm: saanɔɔcɛ ɩ ka, kʊ m bɩ pakkɩ hɔbɩrɛ bɩ kan m karɩndanyɩnɔ wɔɔ kɩ? 12A cɛ gʊta hɩnkarɛ awɔɔ m mim ʊ, n nɩ mɔrlɔ wɔɔ banka haay, bɩncɛ bɩ do ʊ, awɔɔ n nɩ pakkɩ hɔbɩrɛ bɩ bankaŋ ʊ.» 13Ŋ n ta, ŋn’a hɔ haay k’a a hɩ bɩ yɩ, ŋnɩ pakkɩ hɔbɩrɛ bɩ ba.
Pakkɩ daa hɔbɩrɛ
(Matiyee 26.26-30; Markɩ 14.22-26; 1 Korɛntɩ zannɔ 11.23-25)
14Wakatɩ bɩ k’a a ku bɩ, Yeezuu yaa nyɩnta kan a zibəəzannɔ wɔɔ kɩ, k’a hɔbɩrɛ bɩ bɩ. 15A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Mɔɔ ŋʊa gʊta kʊ m pakkɩ hɔbɩrɛ naa do bɩ kan awɔɔ kɩ, kʊ m bɔkarɛ m fɩr yɩ. 16Bala, mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m: mɔɔ bɩ m yarɛ m hɔbɩrɛ naa do bɩ fɩɩga y, k’a mim m tolle ba an kʊ yɩ Woso cirbəə nɔ ʊ.» 17A n hɔmire sa, an yaa da Woso m barka, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a si a a mi kan kʊ kɩ. 18Bala, mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m: a nya her mɔɔ bɩ m yarɛ m dɩvɛn mi dʊntɔ y, an ta an Woso cirbəə bɩ zɛrɛ dɔmɩm ku.»
19A n bɔkarɛ an bur sa, k’a yaa da Woso m barka an a nya bɩ, a a zɩnzɛ ra an a ka ŋ ʊ, an n’a hɩrɛ, a ʊ: «Mɔɔ mɛ m naa, [mɔɔ n a ka awɔɔ minto. K’a naa ba mɔɔ tɔdaanɔʊ minto.» 20Hɔbɩrɛ bɩ kur bɩ, a hɔmihɔ sa an a ba maam sɔ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Hɔmire naa do gʊaasɩbabaa daa hɔmire m. Mɔɔ ma m, an a lo awɔɔ minto.]»
Yeezuu y’a zɛ zaa mim dɩndam
21«K’a tʊr ka, gʊaa k’a nɩ mɔɔ nyasʊm k’a mɔɔ ka bɩ, a ɩ hɔbɩrɛ bɩncɛ ʊ naa ʊ kan mɔɔ kɩ. 22Sɩra m, Gʊaanyɩ bɩ zɛm bɩ ga, amba Woso lɛɛ ka an a hɩ bɩ m. Bɩ, kʊsɩ ɩ kan gʊaa k’a nɩ mɔɔ nyasʊm k’a mɔɔ ka bɩ kɩ.» 23Bɩ, karɩndanyɩnɔ wɔɔ a sɩŋŋɩda sa ŋn’ɩ kʊ larm: «Wɔɔ bireyaa ʊ naa ʊ, nka n nɩ mim naa do barɛ?»
Nka m jɩtaarɛ?
24Ŋ wuti bɩsɩkarɛ vanta m kan kʊ kɩ, k’a a dɔ nka m jɩtaarɛ gɛ. 25Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Do vantɔɔ cinno ɩ cirbəə bɩm ŋn’a so a tarazannɔ ʊ, bɩ cinno wɔɔ y’a kam gʊɔɔ kʊ ŋ y’a so ŋ ʊ rɔ wɔɔ nɩ ŋ birm: mimmɩŋŋabənno. 26B’awɔɔ kan kʊ kɩ, a b’a ba maam y. Bɔ n jɩtaarɛ awɔɔ bireyaa ʊ bɩ, k’an a ba awɔɔ dam poore. Bɔ y’a so awɔɔ ʊ bɩ, k’an a ba awɔɔ zibəənyɩ. 27Nka m jɩtaarɛ paan…? Bɔ ɩ nyɩnta an nɩ hɔbɩrɛ bɩm bɩ m gɛɛ, bɔ ɩ hɔbɩrɛ sa an n’a kam bɩ nɩ? Mɔɔ ʊ: bɔ ɩ nyɩnta an nɩ hɔbɩrɛ bɩm bɩ m. Bɩ, mɔɔ y’awɔɔ bireyaa ʊ am zibəənyɩ hɔ bɩ m.»
28Awɔɔ, awɔɔ gɔɔta kan mɔɔ kɩ dɔmɩm haay m cicir nɔ ʊ. 29Bɩ y’a ka mɔɔ nɩ cirbəə bɩncɛ bankam awɔɔ minto, amba mɔɔ Zɩ a banka mɔɔ minto bɩ m. 30K’a a da ma, a b’a zɛ kʊ ra kan mɔɔ kɩ a hɔ bɩ, a hɔ mi mɔɔ cirbəə bɩ nɔ ʊ. K’a a da ma sɔ a nyɩnta cirbəəduuro ra, a Israyɛl do bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ dʊdɔ yar.
Yeezuu Sɩmɔɔn Pɩyɛɛr bɩsɩkarɛ mim hɩ
(Matiyee 26.31-35; Markɩ 14.27-31; Zaan 13.36-38)
31Bɩ, Zuuba a hɩ, a ʊ: «Sɩmɔɔn, Sɩmɔɔn, Sʊtaana a yɛ k’awɔɔ daŋŋa am hɔyaa hɔ bɩ m. 32Bɩ mɔɔ yaa da ɩbɩɩ minto k’ɩbɩɩ sɩrakarɛ b’a da jɩm ʊ y. Bɩ k’ɩbɩɩ ɩ bɔ ɩ bʊr mɔɔ zi, k’ɩ danyɩnɔ heer ba kookoo.»
33Pɩyɛɛr n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Zuuba, mɔɔ yɛ kʊ m ta kan ɩbɩɩ kɩ lɔnnɔcɛ ʊ. Baa kʊ zɛ m sɔ, mɔɔ yɛrɛ m ga kan ɩbɩɩ kɩ.» 34Bɩ Yeezuu a hɩ, a ʊ: «Pɩyɛɛr, mɔɔ y’a hɩrɛ ɩbɩɩ m, ɩbɩɩ bɩsɩ kam gum naa ʊ, ɩ ʊ: ɩbɩɩ n mɔɔ dɔ y, gallɛm kaakʊ, koo n bɔkarɛ an baa da.»
Zoobarɛ dɔmɩm a zɔ
35A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Kʊ mɔɔ awɔɔ nyɔɔ, awɔɔ n busoohɛra sa y kan bɔɔn kɩ, kʊsɔrɔ kɩ bɩ, bɔ ɩ kʊrɔ awɔɔ ʊ?» Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Hɔsɩ.» 36A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Naa ma kɛɛrɛ bɩ, gʊaa k’a nɩ busoohɛra m bɩ, k’an a sa; Gʊaa k’a nɩ bɔɔn m bɩ, k’an a sa sɔ. Gʊaa k’a ba kargʊ m bɩ, k’an a huu hɛɛ an a si m. 37Bala, mɔɔ y’a hɩrɛ awɔɔ m: mim niŋŋə kʊ n y’a gʊrsɩra ba Wosoci nɔ ʊ mɔɔ minto bɩ kʊ yɩm: ‹N y’a lɛ sa n a da mimbʊnyaabənno barla.› Bɩ sɩra m, hɔ niŋŋə kʊ n y’a gʊrsɩra ba mɔɔ minto bɩ kʊ yɩm.» 38Ŋ n a hɩ, ŋ ʊ: «Zuuba, kargʊrɔ hɩɩyɔɔ ba n na.» A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «A bʊrbɔ.»
Yeezuu ɩ yaa dam Oliviyee ci mim ʊ
(Matiyee 26.36-46; Markɩ 14.32-42)
39Yeezuu bɔ an ta Oliviyee ci mim ʊ, amba a tɩr a bam bɩ m. A karɩndanyɩnɔ wɔɔ n zu kʊ ʊ kan kɩ. 40K’a lee ku bɩncɛ b’ʊ bɩ, a a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a yaa da, a yaa n a do makra nɔ ʊ.» 41A n a jɛ bɔ ŋ ma, an ta lɛɛ poore, an a kukurə zɛ, an nɩ yaa darɛ, a ʊ: 42«M Zɩ, k’ɩ lɛ taa k’ɩ fɩr naa do gʊ mɔɔ ma, kan bɩ kɩ haay ɩ bɩ mɔɔ hɔɔnhɔ ba y, ɩ hɔ ba!» [43Bɩ ma bɩ, malɛɛka y’a to arzana ʊ, an b’a hɩnka m, an a paŋŋa da ra. 44Yeezuu nɩ zoo kaŋŋɩda bam a heer ʊ, an n’a tʊntɔŋ ʊ kan yaadarɛ kɩ, a lɛɛmaa n’a ba am macina hɔ bɩ m, an nɩ surm tara ʊ.] 45K’a yaa bɩ da bɩ, a wuti, an bʊr a karɩndanyɩnɔ wɔɔ zi, an bɩ dɩga a ŋ hinceem ba heerzarlɛ nɔ ʊ. 46A n ŋ lar, a ʊ: «Bɔ minto m, awɔɔ nɩ hinceem barɛ? K’a wuti, a yaa da k’a b’a do makra nɔ ʊ y!»
Yeezuu nyasʊrɛ
(Matiyee 26.47-56; Markɩ 14.43-50; Zaan 18.3-11)
47Kʊ Yeezuu gɔɔta an nɩ meer bam bɩ, gʊaa cir gʊta bʊr. Iskarɩyɔtɩ Zidas bɩ, karɩndanyɩnɔ bueerehɩɩyɔɔ wɔɔ gʊaa deem b’ɩ nyɩnta gʊaa cir gʊta bɩ lɛɛ, an a zɔ Yeezuu ma k’a yaa da m. 48Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Zidas, yaa ɩ n’a dam Gʊaanyɩ bɩ m kan daʊrɛ kɩ, k’ɩ zambʊ ba ma gɛ?»
49Bɔɔ ɩ nyɩnta kan Yeezuu kɩ rɔ wɔɔ kʊ ŋ hɔ k’a n’a bam k’a nyɩnta ʊ bɩ yɩ bɩ, ŋ y’a lar, ŋ ʊ: «Zuuba, ʊ ŋ zɛ kargʊ m gɛ?» 50Bɩ ŋ gʊaa deem wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ zibəənyɩ sakʊ an a bɩsɩ tʊr gʊ ma. 51Bɩ Yeezuu a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «K’a to maam.» A n bɔkarɛ an a wɔ da gʊaa bɩ tʊr bɩ ma, an a waa.
52Yeezuu n a bɔ, an a hɩ wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ m, kan Wosocɛ dɔmazannɔ cinno kɩ, kan gʊɔɔgusinno kʊ ŋ bʊr k’a b’a nyasʊ rɔ wɔɔ kɩ m, a ʊ: «Awɔɔ bʊr kan kargʊrɔ kɩ, bannɔ kɩ, ɩ ʊ, ta awɔɔ nawʊm koor nyasʊ jɩ ʊ. 53Bɩ mɔɔ nyɩnta kan awɔɔ kɩ dɔmɩm haay Wosocɛ ʊ, b’awɔɔ n a wɔ da mɔɔ ma y. Naa ma bɩ, awɔɔ wakatɩ m kan monsigə cir bɩ hɔ kɩ.»
Pɩyɛɛr bɩsɩkarɛ
(Matiyee 26.57-58,69-75; Markɩ 14.53-54,66-72; Zaan 18.12-18,25-27)
54Kʊ ŋ Yeezuu nyasʊ bɩ, ŋ y’a gaa, ŋnɩ ta m wosocɛmannɩbər jɩtaarɛ bɩ har ʊ. Pɩyɛɛr n zu a jɛ ʊ laatʊ, an ta. 55N nɩ sɛ hɛ hallu bireyaa ʊ, ŋnɩ nyɩnta b’ʊ. Pɩyɛɛr n ta, an aa nyɩnta ŋ bireyaa ʊ sɔ.
56Zibəənyɩlʊ k’a a yɩ an nɩ nyɩntam sɛ bɩ lɛ ma b’ʊ bɩ, a dɩga a sɩɩ…, a ʊ: «Gʊaa naa do nyɩnta kan kɩ sɔ!» 57Bɩ Pɩyɛɛr bɩsɩ ka, a ʊ: «Lʊ, mɔɔ n a dɔ y.» 58K’a yɩ poore bɩ, gʊaa vanta n a yɩ, an a hɩ, a ʊ: «ɩbɩɩ sɔ, ŋ gʊaa deem n’ɩbɩɩ m!» Pɩyɛɛr n a nyɩ bɔ gʊaa bɩ nʊ, a ʊ: «Ayy…, ŋ gʊaa deem bɛɛ n mɔɔ nɩ y!» 59K’a maasɩrɛ ba an wakatɩ deem ku bɩ, gʊaa vanta a ya, an a hɩ, an so ra, a ʊ: «Sɩra m, gʊaa naa do nyɩnta kan kɩ! Galilee gʊaa m.» 60Pɩyɛɛr n a nyɩ bɔ ʊ, a ʊ: «Gʊaa, mɔɔ n a dɔ kʊ bɔ ɩbɩɩ ʊ k’ɩ hɩ y!» Lɛɛm bɩ, k’a gɔɔta an nɩ meer bam bɩ, koo n baa da. 61Zuuba n a bɔ, an dɩga Pɩyɛɛr ma. Pɩyɛɛr n mim niŋŋə kʊ Zuuba a hɩ m bɩ tɔ da a nɔ ʊ: ɩbɩɩ bɩsɩ kam mɔɔ ma her gallɛm kaakʊ, ɩ ʊ: ɩbɩɩ n mɔɔ dɔ y, koo n bɔkarɛ an baa da. 62A n bɔ garga ra, an nyi ka kan heerzarlɛ kɩ.
(Matiyee 26.67-68; Markɩ 14.65)
63Gʊɔɔ kʊ ŋ nɩ dɔm Yeezuu ma rɔ wɔɔ ɩ yaa wʊm ma, ŋn’a zɛm. 64Ŋ n pɛɛra sa, ŋn’a ku a meer la, ŋn’a lar, ŋ ʊ: «Wosolɛsinnɩsorazaa n’ɩ mɩ. Nka y’ɩbɩɩ zɛ, a hɩ?» 65Ŋ n bɔkarɛ ŋnɩ sʊnsɔ do haay wʊ Yeezuu ma.
N ta Yeezuu m zɩɩfʊrɔ dʊdɔkarɛ bɩncɛ ʊ
(Matiyee 26.59-66; Markɩ 14.55-64; Zaan 18.19-24)
66Woso k’a haan bɩ, tara bɩ jɩtannɔ kan wosocɛmannɩbənno kɩ, wosocikarɩnsaambɔɔ kɩ a so kʊ ma, ŋnɩ Yeezuu gaa, ŋnɩ bʊr m a dʊdɔkarɛ bɩncɛ ʊ. 67Ŋ n a hɩ m, ŋ ʊ: «Kʊ Krista n’ɩbɩɩ m, k’ɩ hɩ ʊ m!» A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «Kʊ mɔɔ hɩ awɔɔ m, awɔɔ b’a sim mɔɔ nɩ y. 68Bɩ, kʊ mɔɔ laaka da awɔɔ han sɔ, awɔɔ b’a nyɩ bɔm mɔɔ nʊ y. 69Bɩ, naa ma kɛɛrɛ bɩ, Gʊaanyɩ bɩ y’aa nyɩnta Woso paŋŋazaa bɩsɩ ʊ.» 70Ŋ haay n a hɩ, ŋ ʊ: «Bɩ minto bɩ, Woso Nyɩ n’ɩbɩɩ m na?» A n a nyɩ bɔ ŋ nʊ, a ʊ: «Awɔɔ hɩ, a m mɔɔ m.» 71Bɩ, ŋ haay a hɩ, ŋ ʊ: «Kasɛtɩzannɔ zibəə ta wɔɔ ma ra! Wɔɔ mɩŋŋɔɔ a lɛ mim bɩ ma.»
23N ta Yeezuu m Pɩlatɩ taa
(Matiyee 27.1-2,11-14; Markɩ 15.1-5; Zaan 18.28-38)
1Bɩ sokʊma zannɔ wɔɔ wuti, ŋnɩ Yeezuu gaa, ŋnɩ ta m *Pɩlatɩ taa. 2Ŋ nɩ bɔkarɛ, ŋn’a sɩŋŋɩda sa, ŋnɩ mim ka ra, ŋ ʊ: «Wɔɔ sʊr gʊaa naa do ra, an nɩ wɔɔ tara gʊɔɔ nyʊnnyɔɔrɛ, an n’a tarɛ ŋ nɩ tolle, a ʊ: ŋ bɩ Rɔm cir yawʊr ka y. A n a ya, an n’a hɩrɛ, a ʊ: Awɔɔ m Krista, cir n’awɔɔ m.» 3Pɩlatɩ n a lar, a ʊ: «Zɩɩfʊrɔ cir n’ɩbɩɩ m nɩ?» Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «Ɩbɩɩ mɩŋŋa y’a hɩ.»
4Pɩlatɩ n a hɩ wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ m kan zamaa bɩ kɩ, a ʊ: «Mɔɔ n gʊaa naa do kʊrɔma yɩ y.» 5Bɩ, ŋ so ra, ŋ n’a hɩ, ŋ ʊ: «A mɩŋŋa nɩ gʊɔɔ wɔɔ nyʊnnyɔɔrɛ a hɔdɩndarɛ nɔ ʊ. A sɩŋŋɩda a sa Galilee ʊ, an bɔ Zidee ʊ, an bɔkarɛ an lee ku naa ʊ.»
N ta Yeezuu m Hɩrɔɔdɩ zi
6Pɩlatɩ k’a naa ma bɩ, a laaka da, a ʊ: «Gʊaa bɩ Galilee gʊaa m gɛ?» 7K’a a dɔ a ʊ, *Hɩrɔɔdɩ gʊrga gʊaa m bɩ, a a nyɔɔ Hɩrɔɔdɩ zi. Bɩ nyɩnta Zerizalɛm ʊ dɔmɩm bɩ do ʊ.
8Hɩrɔɔdɩ k’a Yeezuu yɩ bɩ, a heer nyɔɔ gʊta, bala, a a ŋʊa k’a yɩ a dɔmɩm laatʊ. Bala, a a mim ma, an n’a hɔɔn dam k’an hoser ba k’a yɩ. 9A hɔ gʊta laaka da han, bɩ Yeezuu n a nyɩ bɔ ʊ y. 10Wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wosocikarɩnsaambɔɔ wɔɔ kɩ nyɩnta b’ʊ, ŋnɩ ŋʊaar ba, ŋn’a karɛ a lɛ m kan a paŋŋa jire kɩ. 11Bɩ, Hɩrɔɔdɩ a zɛ kʊ ra kan a dɔmazannɔ wɔɔ kɩ, ŋnɩ Yeezuu zɛ, ŋnɩ yaa wʊ ma, ŋnɩ cicir ka ma, ŋnɩ cinno huu du ma. Hɩrɔɔdɩ n a ka, ŋn’a wusigəm ŋnɩ ta m Pɩlatɩ zi. 12Hinni bɩ do ʊ bɩ, Pɩlatɩ kan Hɩrɔɔdɩ kɩ kʊ ŋ nyɩnta kʊ jɩnnɔ wɔɔ, ŋ gʊaasɩbabaa da kʊ ma.
N Yeezuu dʊdɔ yar, n ʊ, a a ga zɛ m
(Matiyee 27.15-26; Markɩ 15.6-15; Zaan 18.39–19.16)
13Bɩ kur bɩ, Pɩlatɩ wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ wɔɔ bir, kan cinno vantɔɔ wɔɔ kɩ, gʊɔɔ wɔɔ kɩ, 14an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Awɔɔ gʊaa naa do gaa a b’a ka mɔɔ ʊ, a ʊ: gʊɔɔ an nɩ ŋ nyʊnnyɔɔm. Bɩ mɔɔ lar awɔɔ taa naa ʊ, bɩ mɔɔ n hɔsɩ yɩ, an a ba, an bʊnyaa amba awɔɔ hɩ bɩ nɩ y. 15Hɩrɔɔdɩ n hɔsɩ yɩ sɔ y, an a wusigə mɔɔ zi. Gʊaa bɩ n hɔsɩ ba an a ga zɛ nɩ y. 16Bɩ k’a yɩ ncɩnaaʊ, mɔɔ y’a kam ŋn’a hʊnhʊr mɩŋŋa, m bɔkarɛ, m a to.» [17Pakkɩ cibsa haay, pakra m kʊ Pɩlatɩ n ŋ hɔɔnhɔ lɔ deem bɔ an a ka ŋ ʊ.]
18Bɩ y’a ka, gʊɔɔ wɔɔ n a zɛ kʊ ra haay, ŋn’ɩ zee dam: «K’a gʊaa naa do zɛ, k’a Barabas bɔ a ka wɔɔ ʊ.» 19Barabas bɩ nyasʊ ŋ y’a ʊ, ŋn’a du lɔnnɔcɛ ʊ, nyaa k’a zɛ an a da tara nɔ ʊ, an gər zɛ bɩ minto. 20Pɩlatɩ n a ya, an meer ba kan gʊɔɔ wɔɔ kɩ k’a Yeezuu to. 21Ŋ haay n zee da, ŋ ʊ: «K’a wɔ gɔdarkʊra ma! K’a wɔ gɔdarkʊra ma!» 22Pɩlatɩ a ya, an ŋ lar a gallɛm kaakʊ hɔ ma, a ʊ: «Bɔ a ba an bʊnyaa? Kʊ mɔɔ m, mɔɔ n hɔsɩ yɩ an a ba, an a ga zɛ nɩ y. K’a maam nɩ, mɔɔ y’a kam, ŋn’a hʊnhʊr, m bɔkarɛ m a to.» 23Ŋ n a gu, ŋn’a hɩ ŋn’ɩ som la kan zee kɩ, ŋ ʊ: «K’a wɔ gɔdarkʊra ma!» Gʊɔɔ wɔɔ haay kʊ ŋ bʊgʊr bɩ n maam-maam bɩ, ŋ bʊr Pɩlatɩ la. 24Pɩlatɩ n dʊdɔ bɩ yar amba ŋ lɛ n taa bɩ m. 25Bɩ, a gʊaa niŋŋə k’a yar ba, an gər zɛ, ŋn’a nyasʊ, ŋn’a du bɩ to, amba ŋ y’a yɛ bɩ m. A n bɔkarɛ an Yeezuu to yarbənno m, kʊ ŋ n’a hɔɔnmim ba m.
N yɩ tam Yeezuu m a zɛrɛ bɩncɛ ʊ
(Matiyee 27.32-44; Markɩ 15.21-32; Zaan 19.17-27)
26Kʊ yarbənno wɔɔ Yeezuu nyasʊ, ŋn’ɩ tam nɩ bɩ, ŋ Sirɛnnɩ gʊaa deem kʊ n n’a birm Sɩmɔɔn bɩ zɛ ʊ, an a to poo ʊ an nɩ zɛm, ŋn’a nyasʊ, ŋn’a da gɔdarkʊra bɩ busure ʊ k’an zu Yeezuu jɛ ʊ. 27Zamaa gʊta zu a jɛ ʊ kan lannɔ kɩ. Lannɔ wɔɔ n zɛnyi da ʊ Yeezuu tɔ ma. 28Yeezuu n a bɔ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Zerizalɛm lannɔ, a bɩ nyi ka mɔɔ tɔ ma y. K’a nyi ka a mɩŋŋɔɔ tɔ ma an lɛ da, kan a nyɩnɔ kɩ. 29Bala, dɔmɩm ta ʊ an nɩ zɛm, n nɩ zɛm b’a hɩ, ŋ ʊ: mimbirenyɩntazannɔ m lannɔ kʊ cɩnarɔ m, kan lannɔ kʊ ŋ bɩr nyɩnɔ yɩm cɩna rɔ wɔɔ kɩ m, kan bɔɔ ɩ nɩ nyɔ ka nyɩnɔ ʊ rɔ wɔɔ kɩ. 30Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, n y’a hɩm ciro m: K’a da wɔɔ ra, ŋn’a hɩ dimbirlɔ m: K’a ku wɔɔ ra. 31Bala, kʊ n y’a bam gɔ butur m ncɩnaaʊ, a zɛm bɩ nyɩnta gɔ gər ma lɔ?» 32Ŋ bibiiro gaa hɩɩya k’a yaa nɩ ŋ zɛ kan kɩ.
N Yeezuu wɔ gɔdarkʊra ma
33Kʊ ŋ yaa lee ku bɩncɛ kʊ n n’a hɩm ma: ‹Minkorgo› bɩ, yarbənno yaa a wɔ gɔdarkʊra ma b’ʊ kan bibiiro hɩɩyɔɔ wɔɔ kɩ. Deem a bɩsɩ, deem a jɩsa. 34Yeezuu n a hɩ, a ʊ: «M Zɩ, sugur ka ŋ ʊ, bala hɔ kʊ ŋ n’a bam bɩ, ŋ n a jɩ dɔ y.» Bɩ jɛ ʊ bɩ, ŋ n pʊɛɛga da a huuro wɔɔ ma, ŋnɩ ŋ jir kan kʊ kɩ. 35Zamaa bɩ n jɩm b’ʊ, an nɩ dɩgam. Tara cinno wɔɔ nɩ yaa wʊm ma, ŋn’a hɩrɛ, ŋ ʊ: «A gɔsɩnnɔ bʊmbɔ. Kʊ Krista kʊ Woso a bɔ ʊ bɩ n’awɔɔ nɩ, k’an a mɩŋŋa bʊmbɔ a zim.» 36Yarbənno wɔɔ nɩ yaa wʊm ma sɔ. Ŋ y’a zɔ, ŋnɩ bɛɛ hɛɛnr ka ʊ, ŋn’a hɩ, ŋ ʊ: 37«Kʊ zɩɩfʊrɔ cir n’ɩbɩɩ m, k’ɩ ɩ mɩŋŋa bʊmbɔ ɩ zim.» 38Ŋ nɩ warga deem zeŋŋə a mim la, ŋn’a gʊrsɩra ba ncɩnaaʊ, ŋ ʊ: «Zɩɩfʊrɔ cir m naa.»
39Bibii deem k’a nɩ zeŋŋəm gɔdarkʊra ma kan kɩ bɩ y’a sʊnsɔ wʊm, a ʊ: «Krista bɛɛ n’ɩbɩɩ m na? Ɩ mɩŋŋa bʊmbɔ, k’ɩ wɔɔ bʊmbɔ sɔ.» 40Deem bɩ n nyaa ba kan kɩ, a ʊ: «Ɩbɩɩ bɩr nyi bam Woso m na? Ɩbɩɩ ɩ hʊnhʊrlɛ nɔ ʊ am a hɔ bɩ m. 41Kʊ wɔɔ hɔ bɩ nɩ, a a ga m, k’ʊ hʊnhʊrlɛ yɩ an a ga wɔɔ mim barɛ m, bɩ kʊ naa zaa nɩ, a mim ba ʊ y.» 42A n bɔkarɛ, an a hɩ, a ʊ: «Yeezuu, k’ɩ yaa lee ku ɩ cirbəə bɩncɛ ʊ, k’ɩ mɔɔ tɔ da ɩ nɔ ʊ.» 43Yeezuu n a hɩ m, a ʊ: «Sɩra mɔɔ n’a hɩrɛ ɩbɩɩ m: her naa ʊ, ɩbɩɩ nyɩntam kan mɔɔ kɩ arzana ʊ.»
Yeezuu zɛ
(Matiyee 27.45-56; Markɩ 15.33-41; Zaan 19.28-30)
44-45Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ sinsebir da, monsigə gʊta n zɛ tara burə ʊ jilli, woso n ter, lɛɛ n’a ba bimm… an ta an wakatɩ kaakʊ ku. Wosocɛ pɛɛra bɩ n kaansʊ a bire ʊ. 46Yeezuu n zee da kan paŋŋa kɩ, a ʊ: «M Zɩ, mɔɔ yɩ m nyi darɛ ɩbɩɩ wɔ ʊ.» K’a naa hɩ bɩ, a ga. 47Yarbənno zɔrɔ cir bɩ k’a hɔ k’a ba bɩ yɩ bɩ, a y’a lɛ bɔm Woso ʊ, a ʊ: «Sɩra m, gʊaa naa do nyɩnta gʊaa tɩrga.»
48Gʊɔɔ wɔɔ kʊ ŋ bʊr k’a bɩ dɩga a bɩ, kʊ ŋ hɔ haay k’a ba bɩ yɩ bɩ, ŋ y’a wusigə ŋn’ɩ doom kan heerzar kɩ. 49Bɩ Yeezuu dɔrɛrɔ wɔɔ haay, kan lannɔ kʊ ŋ zu kʊ ʊ kan kɩ hallɩ Galilee ʊ saa… rɔ wɔɔ haay jɩm laatʊ ŋn’ɩ dɩgarɛ.
Yeezuu birle
(Matiyee 27.57-61; Markɩ 15.42-47; Zaan 19.38-42)
50-51Gʊaa ɩ nyɩnta ʊ, a tɔ m Zozɛf. Zɩɩfʊrɔ kʊ deem kʊ n n’a birm Arimatee kʊ bɩ gʊaa m. Gʊaa bɩ do nyɩnta mɩŋŋa, a nyɩnta gʊaa tɩrga. A nyɩnta, an nɩ dɔm Woso cirbəə bɩ zɛrɛ ma. A nyɩnta dʊdɔkənno wɔɔ gʊaa deem, b’a n yɛ hɔ kʊ dʊdɔkənno wɔɔ a cɩnta, ŋn’a ba naa ma y. 52A n ta Pɩlatɩ zi, an aa Yeezuu gər bɩ yɛ han. 53A n a zer gɔdarkʊra bɩ ma, an pɛɛra mɩŋŋa ku ra, an aa wʊta yaa deem kʊ n y’a hɔn ci ʊ, bɩ n nɩ gər bir ʊ cɩna bɩ nɔ ʊ. 54Pakkɩ cibsa hinni m, bɩ *sabaa y’a bam k’a sɩŋŋɩda sa sɔ. 55Lannɔ kʊ ŋ y’a to Galilee ʊ ŋnɩ bʊr kan Yeezuu kɩ rɔ wɔɔ Zozɛf da zaa ʊ, ŋnɩ bɩ dɩga yaa bɩ ma, kʊ ŋ Yeezuu bir lʊnlɔ gɛ. 56Ŋ n a wusigə k’a yaa tidəər hi banka kan nyɔɔ kɩ. Bɩ, kan bɩ kɩ, sabaa hinni ʊ bɩ, ŋ hoon si amba Woso lɛ ka bɩ m.
24Yeezuu mɩmbɔʊrɛ
(Matiyee 28.1-10; Markɩ 16.1-8; Zaan 20.1-10)
1Hatʊ hinni ʊ wutigʊta m, lannɔ wɔɔ ta yaa ra b’ʊ kan tidəər nyɔɔ kʊ ŋ y’a banka bɩ kɩ. 2Kʊ ŋ lee ku b’ʊ bɩ, ŋ yaa dɩga a jaa kʊ ŋ y’a ta yaa bɩ lɛ rɛ bɩ, n y’a gərgu n n a gʊ rɛ, n n ta m laatʊ, n n yaa bɩ lɛ bɩ to. 3Gasʊ kʊ ŋ y’a ʊ bɩ, ŋ n Yeezuu gər bɩ yɩ y. 4Ŋ n a dɔ k’a hɔɔn an n’a dam lɔ mim naa do ma y. Lɛɛm bɩ, gʊɔɔyaarɔ hɩɩyɔɔ y’a hɩnka ŋ nɩ, ŋ huuro nɩ yɔm. 5Ŋ da bɔ ʊ, ŋn’a meer zuutə. Yaarɔ wɔɔ n a hɩ ŋ nɩ, ŋ ʊ: «Bɔ minto awɔɔ n’a kam gʊaa k’an mɩsɩr bɩ ma gəəno bire ʊ? 6A ba naa ʊ y. A a mɩm bɔ ʊ. K’a hɔ niŋŋə k’a hɩ awɔɔ m, an bɩr Galilee ʊ bɩ tɔ da a nɔ ʊ.» 7A n n’a hɩrɛ, a ʊ: «Pakra m, kʊ n n Gʊaanyɩ bɩ nyasʊ n a ka mimbʊnyaabənno ʊ, kʊ ŋ n’a wɔ gɔdarkʊra ma, bɩ k’an a mɩm bɔ ʊ dɔmɩm kaakʊ hinni ʊ.» 8Dɔmɩm bɩ do ʊ bɩ, lannɔ wɔɔ Yeezuu mim bɩ tɔ da a nɔ ʊ. 9Lannɔ wɔɔ n a hʊr yaa ra b’ʊ, ŋn’a wusigə, ŋn’aa naa haay hɩ karɩndanyɩnɔ bueeredeenno wɔɔ m kan gʊɔɔ vantɔɔ kɩ m. 10Nyɩnta a ʊ: Magdalaa Maarii, kan Zannɩ kɩ, kan Zakkɩ da Maarii kɩ. Lannɔ gɔsɩnnɔ kʊ ŋ nyɩnta kan ŋ kɩ rɔ wɔɔ mim naa do hɩ kristazibəəzannɔ wɔɔ m sɔ. 11Bɩ, kristazibəəzannɔ wɔɔ n a tʊr ka lannɔ wɔɔ mim bɩ ma, ŋ n a si y, ŋ ʊ: «Para-para ŋ n’a dɩndam.» 12Pɩyɛɛr n wuti an bra si, an ta yaa ra b’ʊ. Bɩ, k’a yaa zerga an dɩga yaa bɩ nɔ ʊ bɩ, pɛɛra b’a a yɩ, an nɩ cɩntam. A n a wusigə, an doo. A n zɛ kədə hɔ k’a ba bɩ tɔ ma.
Emayuus karɩndanyɩnɔ
13Hinni bɩ do ʊ, karɩndanyɩnɔ hɩɩyɔɔ ɩ tam kʊ kʊ n n’a birm Emayuus b’ʊ. Tara bɩ, a ga kʊ ʊ a ba cilo bueeredeem kan Zerizalɛm kɩ. 14Ŋ nyɩnta, ŋn’ɩ mim k’a ba bɩ dɩndam kan kʊ kɩ. 15Kʊ ŋ nɩ mim bɩ dɩndam, ŋn’ɩ bɩsɩ kam kan kʊ kɩ bɩ, Yeezuu bɩ ŋ ku, an nɩ zum kʊ ʊ kan ŋ kɩ. 16Bɔ a kʊ ʊ, ɩ ʊ: Hɔ y’a ka ŋ mɩm la, ŋ n a dɔ kʊ nka nɩ y.
17Yeezuu n ŋ lar, a ʊ: «Bɔ bɩsɩ awɔɔ ka an nɩ tarɛ?» Ŋ n a gaa, ŋnɩ jɩm kan heerzarlɛ kɩ. 18Ŋ gʊaa deem kʊ n n’a birm Kleopas b’a nyɩ bɔ nʊ, a ʊ: «Ɩbɩɩ y’ɩ deem ɩ gɔɔta Zerizalɛm nɔ ʊ naa ʊ, ɩbɩɩ n mim k’a ba dɔmɩnnɔ nɔɔn duro ʊ bɩ dɔ ra?» 19Yeezuu n ŋ lar, a ʊ: «Bɔ ɩ ba?» Ŋ n a nyɩ bɔ ʊ, ŋ ʊ: «Nazarɛtɩ Yeezuu k’a nyɩnta wosolɛsinnɩsorazaa, a zibəə paŋŋa nyɩnta ʊ kan a meerbaa kɩ Woso taa bɩ, kan gʊaa haay kɩ taa sɔ bɩ, 20wosocɛmannɩbənno jɩtannɔ kan wɔɔ cinno kɩ y’a nyasʊ, ŋn’a dʊdɔ ka, ŋ ʊ: A a ga zɛ m. Ŋ n a wɔ gɔdarkʊra ma. 21Wɔɔ y’ʊ hɔɔn dam, ʊ ʊ: A n nɩ zɛm k’a bɩ Israyɛl bʊmbɔ. Bɩ, an lɛ da bɩ, minno nɔɔn duro ba ŋ y’a ʊ, a dɔmɩm kaakʊ hɔ m her. 22Sɩra m, lannɔ gɔsɩnnɔ kʊ ŋ nɩ wɔɔ barla rɔ wɔɔ a ka wɔɔ n zɛ kədə. Ta ŋ y’a ʊ yaa ra b’ʊ wutigʊta m, 23Ŋ n aa a gər bɩ yɩ y, ŋn’a bɔ ŋnɩ b’a hɩ, ŋ ʊ: Malɛɛkarɔ y’a hɩnka awɔɔ m, ŋn’a hɩ, ŋ ʊ, Yeezuu mɩsɩr. 24Wɔɔ gʊɔɔ gɔsɩnnɔ ta yaa ra b’ʊ, ŋn’a hɔ haay bɩ yɩ amba lannɔ wɔɔ a hɩ bɩ m, bɩ ŋ n a mɩŋŋa yɩ y.»
25Bɩ Yeezuu a hɩ, a ʊ: «Hɔɔn poore zannɔ n’awɔɔ m, awɔɔ bɩr yɛm an nɩ hɔ kʊ wosolɛsinnɩsorazannɔ a hɩ awɔɔ m haay bɩ mim sim zɔɔ y. 26Pakra m kan Krista kɩ, k’an fɩr yɩ ncɩnaaʊ, k’an bɔkarɛ an gasʊ a lɛbɔʊrɛ nɔ ʊ.» 27A n a sɩŋŋɩda sa, an nɩ hɔ kʊ Wosoci a hɩ a minto bɩ jɩ hɩrɛ ŋ nɩ. A n a sa Moyiisi ma kan wosolɛsinnɩsorazannɔ haay kʊ ŋ y’a mim gʊrsɩra ba rɔ wɔɔ kɩ.
28Kʊ ŋ y’a zɔ tara kʊ ŋ nɩ taŋ ʊ bɩ ma bɩ, Yeezuu n a hɔ ba ɩ ʊ, a hɩ a ʊ k’a cem ŋ han. 29Ŋ n yu ra, ŋ ʊ: «Gɔɔta kan wɔɔ kɩ, woso lɛ y’a zom.» Yeezuu n gasʊ k’a gɔɔta kan ŋ kɩ. 30K’a nyɩnta an nɩ hɔ bɩm kan ŋ kɩ bɩ, a bur sa an a barka da ʊ an bɔkarɛ an a zɩnzɛ ra, an a ka ŋ ʊ. 31Bɩ ma bɩ, ŋ mɩm zer, ŋnɩ Yeezuu dɔ, bɩ Yeezuu nyaam ŋ lɛɛ. 32Ŋ n’a hɩm kʊ m, ŋ ʊ: «Sɩra m, dɔmɩm niŋŋə k’a nyɩnta an nɩ Wosoci bʊmbɔm wɔɔ m kʊ zi, ʊ nɩ tam bɩ, wɔɔ heer yɩ nyɩnta gʊta.»
33Ŋ n a bɔ lɛɛm, ŋnɩ ta Zerizalɛm ʊ, ŋn’a karɩndanyɩnɔ bueeredeenno wɔɔ yɩ, ŋn’a so kʊ ma kan a muno kɩ. 34Karɩndanyɩnɔ wɔɔ duro n’a hɩrɛ ŋ nɩ, ŋ ʊ: «Sɩra m, Zuuba a mɩm bɔ ʊ! A a hɩnka Sɩmɔɔn m.»
35Gʊɔɔ hɩɩyɔɔ wɔɔ n hɔ k’a ba zaa bire ʊ bɩ hɩ, ŋn’a hɩ sɔ, ŋ ʊ: «Yeezuu k’a bʊr an nɩ bur bɩ zɩnzɛm la bɩ dɔmɩm ʊ wɔɔ b’a dɔ ma, ʊ ʊ, a mɩŋŋa m.»
Yeezuu a hɩnka a karɩndanyɩnɔ m
(Matiyee 28.16-20; Markɩ 16.14-18; Zaan 20.19-23; Zibəəzannɔ Ci 1.6-8)
36Kʊ ŋ gɔɔta, ŋn’ɩ meer bam kan kʊ kɩ bɩ, Yeezuu bʊr ŋ bire ʊ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Laafɩɩ n bɩr kan awɔɔ kɩ.» 37Ŋ da n bɔ ʊ, nyibəə gʊta n gasʊ ŋ ʊ. Ŋ hɔɔn ʊ bɩ, zinə awɔɔ yɩ naa. 38A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Bɔ da bɔ ʊ n ta awɔɔ nɩ? Bɔ hɔɔndarɛ n ta awɔɔ heer ʊ? 39K’a dɩga mɔɔ wɔrɔ ma kan mɔɔ gannɔ kɩ. Mɔɔ mɩŋŋa m bala! K’a wɔ da mɔɔ ma, a dɩga a. Zinə mɛsim ba ʊ, b’a yaa ba ʊ, amba awɔɔ mɔɔ yɩ mɔɔ m ta m naa nɩ y.» 40K’a naa hɩ bɩ, a a wɔrɔ hɩnka kan a gannɔ kɩ. 41Heernyɔɔ gʊta nyɩnta ŋ ʊ, ŋ n zɛ kədə. Bɩ y’a ka ŋ b’a dam ma ŋn’a si y. Yeezuu n a hɩ ŋ nɩ: «Hɔbɩrɛ y’awɔɔ ʊ naa ʊ ra?» 42Ŋ n zɔdɩsɛɛrɛ sa, ŋn’a ka ʊ. 43A n a si, an a sʊ ŋ mɩnyaa m.
44A n bɔkarɛ, an a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Kʊ mɔɔ nyɩnta kan awɔɔ kɩ bɩ, hɔ kʊ mɔɔ hɩ awɔɔ m bɩ ba n na: Pakra m kʊ hɔ haay kʊ n y’a gʊrsɩra ba mɔɔ minto, Moyiisi lɛrɔ ci nɔ ʊ kan wosolɛsinnɩsorazannɔ ciro kɩ nɔ ʊ, kan laarɔ kɩ nɔ ʊ bɩ n kʊ yɩ.» 45Bɩ kur bɩ, Yeezuu n ŋ hɔɔn gu, kʊ ŋ nɩ Wosoci bɩ jɩ dɔ. 46A n a hɩ ŋ nɩ, a ʊ: «Ba hɔ kʊ n y’a gʊrsɩra ba bɩ n na: Pakra m kʊ Krista n fɩr yɩ, k’an a mɩm bɔ ʊ gəəno bire ʊ a dɔmɩm kaakʊ hinni ʊ. 47Bɩ, a tɔ ma bɩ, a a ga m kʊ n n’a pa da durnya gʊɔɔ m, kʊ n n’a mɩsɩrbaa lʊr, kʊ n n’a mimbʊnyaarɔ sugur yɩ, bɩ a sɩŋŋɩda an n’a sam Zerizalɛm ma. 48Mɔɔ kasɛtɩzannɔ n’awɔɔ m. 49Bɩ, mɔɔ ganwʊrɛ kʊ mɔɔ Zɩ a ler bɔ bɩ nyɔɔrɛ awɔɔ m. B’awɔɔ, k’a gɔɔta tara nɔ ʊ naa ʊ, an ta an dɔmɩm kʊ paŋŋa k’a n’a tom brama, an zer awɔɔ mim ʊ bɩ ku.»
Yeezuu ɩ derm arzana ʊ
(Markɩ 16.19-20; Zibəəzannɔ Ci 1.9-11)
50Bɩ Yeezuu ŋ gaa, an bɔ ŋ nɩ tara bɩ nɔ ʊ, an ta ŋ nɩ Betanii zeezi. B’ʊ bɩ, a a wɔ busu, an ŋ barka da ʊ. 51K’a nɩ ŋ barka daŋ ʊ bɩ, a a gʊ ŋ ma, an der arzana ʊ. 52Karɩndanyɩnɔ wɔɔ n Yeezuu da ʊ, ŋnɩ bɔkarɛ ŋn’a wusigə Zerizalɛm ʊ kan heernyɔɔ gʊta kɩ. 53Bɩ ŋ tɩr ta Wosocɛ ʊ dɔmɩm haay ŋnɩ bɩr a lɛ bɔm Woso ʊ.