MARKƖ

1

1 Ka a ƴɛr-son na mana a Naaŋmɩn Bie Jeeju-Kirisi ƴɛrɩ̃ nyↄw. 2 A mɩnɛ a Naaŋmɩn na yel a ʋ ƴɛr-hiere Ejayi ʋ sɛb ƴↄ̃w a ʋ sɛbɛ pʋↄ: “Nyɛ, ɩ̃ na tʋ̃ na nɩrɛ ʋ de fʋ nĩe pɛl a fʋ sↄr. 3 Ʋ ɩ na a nɩrɛ na wuure a wɛkar pʋↄ, yele: Nyɩ́ gbɛɛrɩ̃ a Nɩ-kpɛ̃ɛ sↄr, nyɩ́ cↄↄrɩ̃ a ʋ sↄr-bil a tor.” 4 Lɛ a Jã dãa yi a wɛkar pʋↄ na ʋ mʋrↄ a nɩbɛ a kʋ̃ↄ, ɩ̃ na ʋ kpãkpana ba yele: “Nyɩ́ lɩɛb a nyɩ yɛ̃, ɩ̃ ɩ a ba mʋr nyɩ a kʋ̃ↄ, a mɩnɛ a Naaŋmɩn na de a nyɩ faar a jaa bar kʋ nyɩ.” 5 A Jude loor tẽ-deme nɩ a Jerujalɛm-tẽw nɩbɛ ba jaa cenʼã a Jã jie na ba caala a ba maal-faar ɩ̃ a Jã mʋrↄ ba a kʋ̃ↄ a Jʋrdɛ̃ manɩ̃. 6 A Jã dãa na su a kparʋ ba na maalʼɩ̃ a nyʋↄmɩ kↄbↄ, ɩ̃ na ʋ sɛ a sɩɛ gan. A ʋ bõ-dɩraa a be a wɛkar pʋↄ dãa na ɩ a sãsobo nɩ a sɩɩr. 7 Ʋ hiere na yele a nɩbɛ: “Nɩrɛ be na a ɩ̃ puo-sↄw waara, na tɛrɛ fãw gãw ma. Maa sɛw na gũu sɩɩr a ʋ nafaba wa. 8 A maa, kʋ̃ↄ pʋↄ ɩ̃ mʋr nyɩ, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ, Naaŋmɩn Sɩɛ pʋↄ ʋ nↄↄ mʋr nyɩ.” 9 A daar ʋlↄ pʋↄ, a Jeeju yi na a Najarɛtɩ-tẽw a Galile loor ɩ̃ wa a Jʋrdɛ̃ manɩ̃, a Jã mʋr ʋ a kʋ̃ↄ. 10 A lɛ ʋ na yire a kʋ̃ↄmɩ, ʋ nyɛ na a saꞋlon ʋ ɓar ayi ɩ̃ a Naaŋmɩn Sɩɛ suure a ʋ juu, ŋmam kaarɩ̃, 11 ɩ̃ a kↄkɩr kãw bʋrↄ be a saꞋlon: “Fʋ̃ʋ ɩ a ɩ̃ Bi-nʋnaa, na kpɛ a ɩ̃ suur pʋↄ.” 12 A be a jie naan a Naaŋmɩn Sɩɛ taw na a Jeeju cenʼɩ̃ a wɛkar pʋↄ, 13 ʋ maal be bibie lɩjaayi, a Satã bɩɩrɛ ʋ. A Jeeju dãa na be a wɛ-dʋn sↄ̃w ɩ̃ a Naaŋmɩn sɩ-tʋnɩsɩ hana ʋ a be. 14 A mɩnɛ ba na nyↄw a Jã ƴↄ̃w a kasu pʋↄ baar, a Jeeju cenʼã a Galile-wɩɛr pʋↄ, hiere a Naaŋmɩn ƴɛr-son kʋrↄ a nɩbɛ 15 yele: “A daar ta na ɩ̃ a Naaŋmɩn fãw mɩ pɩɛl. Nyɩ́ lɩɛb a nyɩ yɛ̃, ɩ̃ sↄw de a ƴɛr-son.” 16 A mɩnɛ ʋ na lara a Galile man gbẽgbere nʋↄr, ʋ nyɛ na a Sɩmↄ̃ nɩ a ʋ yɛbɛ Ãdire, a ba lↄbↄ a jʋↄ a man pʋↄ, a-na-ɩ jɩm-bɛrbɛ ba dãa ɩ. 17 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ tuure ma. Ɩ̃ na lɩɛb nyɩ na a nyɩ bʋↄrↄ a nɩbɛ a jɩm-nyↄↄrbↄ kaarɩ̃.” 18 A jie naan ba barʼã a ba jʋʋr ɩ̃ tuure ʋ. 19 A mɩnɛ ba na cen jãa fɩ̃ɩ, a Jeeju nyɛ na a Jakɩ nɩ a ʋ yɛbɛ Jã, na ɩ a Jebede bi-dabsɩ, a ba mɩ be a ba gbor pʋↄ cↄↄrↄ a ba jʋʋr. 20 A jie naan ʋ bʋↄl ba na, a ba ir bar a ba sãa Jebede nɩ a tʋ̃tʋ̃-biir a be a gbor pʋↄ ɩ̃ tu a Jeeju. 21 A Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe cenʼã a Kapɛɛnam-tẽw. A be a Jeeju kpɛ na a ba puorfʋ yir a bibi-ciiraa dayen, ɩ̃ jaana a nɩbɛ. 22 Nↄɛ dãa na ko ba a ʋ jaanfʋ ɩnɛ, a-na-ɩ ʋ tɛrɛ na tʋↄfʋ a ʋ jaanfʋ pʋↄ. ꞋWaa jaana ba wↄ̃ taa nɩ a ba ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ wa. 23 A daar ʋlↄ pʋↄ a mɩnɛ a Jeeju na be a be a puorfʋ yir, daba kãw a kↄ̃tↄn bier na ire kpɛ na be na ʋ wuur, 24 yel: “Najarɛtɩ Jeeju, bõ ɩnɛ fʋ wa a ka? Má a sɩ sãwfʋ ɩnɛ fʋ wa! Ɩ̃ bↄ̃w na a ʋlↄ fʋ na ɩ. Fʋ ɩ na a Naaŋmɩn nɩ-cɛcɛ.” 25 A Jeeju ful ƴↄ̃w ʋ ɩ̃ yel ʋ: “Pↄw a nʋↄr! Yi cen ɩ̃ cɛ a daba na!” 26 A kↄ̃tↄn bier damʼã a daba nɩ fãgã kpar, ɩ̃ wuurʼɩ̃ kↄkɩr kpɛ̃w, ɩ̃ yi ɩ̃ cɛ ʋ. 27 A nↄɛ ko na a nɩbɛ ba jaa, a ba sooro taa, yele: “Bõ nɩ a naa? Jaan-paalaa ʋ jaana nɩ tʋↄfʋ, ɩ̃ a ʋlↄ wa mɩ yel a kↄ̃tↄn-bebe a bom, ba ma sↄw na jↄrↄ a ʋ ƴɛrɩ̃sɩ.” 28 Wa nyↄw nɩ a bibir ʋlↄ, a Jeeju yuor yi na pↄw a Galile wɩɛr ʋ jaa. 29 A mɩnɛ ba na yi a ʋna puorfʋ yir baar, ba lãa na cenʼɩ̃ a Jakɩ nɩ a Jã na ta a Sɩmↄ̃ nɩ a Ádire yir. 30 A be a Sɩmↄ̃ dɩ̃ɛ-mã ɩ̃gan dãa na kpor, ʋ gã. A jie naan, ba manʼã kʋ a Jeeju, 31 ʋ taw ta, na ʋ nyↄw ʋ a nuu ɩ̃ ɩ ʋ ir, a ɩ̃gan lɛ ɓãa ʋ a jie naan, ʋ ir ir ba a saan. 32 A jaanʋↄr daar, a mɩnɛ a mↄtↄ̃w na mʋr baar, a nɩbɛ wɩ nɩ na a baalsɩ ba jaa nɩ a kↄ̃tↄn deme a ʋ jie, 33 ɩ̃ a ʋna tẽw nɩbɛ ba jaa jilĩ na pↄw a dↄ̃dↄr nʋↄr, 34 ʋ kpaar a wʋlɩ̃sɩ deme yayaw na dãa tɛrɛ a wʋlɩ̃-bʋrↄ bʋrↄ, ɩ̃ mɩ diw a kↄ̃tↄn-yaw bar. Ʋ maa kʋ a kↄ̃tↄnsɩ sↄr a ba ƴɛr ƴɛrɩ̃ wa, a-na-ɩ ba bↄ̃w ʋ na. 35 A dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa, a mɩnɛ a wɩɛr na cãa sↄb a gbib, a Jeeju irʼã yi, na ʋ cen a wɛkar pʋↄ sʋↄrↄ a Naaŋmɩn. 36 A Sɩmↄ̃ nɩ a bala ʋ na lãa be nɩ, nyↄw na ɩ̃ bʋↄrↄ ʋ yʋↄrↄ nɩ. 37 Ɩ̃ a mɩnɛ ba na wa nyɛ ʋ, ba yel ʋ na: “A nɩbɛ ba jaa bʋↄrↄ fʋ na.” 38 A Jeeju yel ba: “Sɩ́ cen ji-kpee, a tẽ-cɛɛlsɩ pʋʋr, ɩ̃ mɩ ƴɛr a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ a be, a-na-ɩ a ala ɩnɛ ɩ̃ wa.” 39 Ɩ̃ ʋ yↄ na a Galile wɩɛr ʋ jaa, na ʋ ƴɛr a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ a puorfʋ yie pʋʋr, ɩ̃ diw a kↄ̃tↄnsɩ bar. 40 A kↄ̃w wa na a Jeeju jie na lo gburĩ a dume a ʋ nii-sↄw, ɩ̃ sʋↄrↄ ʋ a ʋ sũo ʋ, yele nɩ: “A fʋ̃ʋ sↄw, fʋ na tʋↄ na pↄlɩ̃ ma.” 41 A nãw nyↄw na a Jeeju a ʋ ɩnɛ, ʋ tur a nuu sɩɩrʼɩ̃ ʋ, ɩ̃ yel: “Ɩ̃ sↄw na, pↄlɩ̃!” 42 A jie naan a kↄ̃w ɩ̃gan lɩɛbʼã pↄlɩ̃. 43 - 44 A be, a Jeeju kpãa ʋ na kpãkpanʼɩ̃ ɩ̃ yel ʋ: “Kule ɩ̃ taa wa ƴɛrɛ bom kʋrↄ nɩrɛ wa. Ɩ̃-cɛ, cen na miilʼɩ̃ a fʋ mɩ̃ɛ a Naaŋmɩn baar-loro, ɩ̃ tɩɩr a yele ala a Mowisi na dãa ƴↄ̃w, a nɩbɛ na bↄ̃w ka fʋ sɩrɩ̃ na pↄlɩ̃.” 45 Ɩ̃-cɛ ʋ yi na cen na nyↄw a ƴɛrɩ̃ ɩ̃ ƴɛrɛ yʋↄrↄ nɩ kʋrↄ a nɩbɛ. Ala ɩ̃ saa a Jeeju ma lɛ dãa tʋↄrↄ kpɛɛrɛ a tẽw pʋↄ, a nɩrɛ lɛ bↄ̃wnↄ nɩ ʋ wa, ɩ̃-cɛ a mↄↄ pʋↄ ʋ dãa be, ɩ̃ a nɩbɛ ma yi a lõbobo a jaa ɩ̃ waara a ʋ sɛ̃.

2

1 A lɛ a bibie fɩ̃ɩ na tↄl baar, a Jeeju lɛ bↄ̃w na wɩ a Kapɛɛnam-tẽw go, ɩ̃ a ba wõ a ʋ be na a yir. 2 A nɩ-yaw duo na taa pↄw a wɩɛr ʋ jaa, a vuo ma lɛ cãa be a dↄ̃dↄr teen wa, ɩ̃ a Jeeju ƴɛrɛ ba a ʋ ƴɛrɩ̃sɩ. 3 Nɩbɛ ta na be ɩ̃ tɛrɛ gbɛr a nɩbɛ anaan na tuo. 4 Ɩ̃-cɛ a nɩbɛ na nyɩrɩ̃ waa a lɛ, baa dãa tʋↄrↄ tara nɩ ʋ a Jeeju nii-sↄw wa. A lɛ, ba ŋmaa na a gar puo a Jeeju ju-sↄ̃w ɩ̃ na ba de a gbɛr nɩ a ʋ gãw ba na ɓↄw nɩ ʋ wa nɩ, tur a bↄw ʋlↄ pʋↄ. 5 A lɛ a Jeeju na nyɛ a dabsɩ bala ƴↄ̃w-nyãa ʋ yelʼã a gbɛr: “Ɩ̃ bie! Ɩ̃ yele fʋ na, a Naaŋmɩn de na a fʋ faar bar kʋ fʋ.” 6 A ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ ŋmɛɛ na jɛ a be, ba pɛrɛ na a ba sube pʋʋr ɩ̃ yele: 7 “Mɩnɛ a daba na Ꞌla kpɛ a Naaŋmɩn a nↄhↄ̃? Ala ɩ̃ na tʋↄ de a nɩrɛ maal-faar bar kʋ ʋ? Naaŋmɩn ʋ yẽ na tʋↄ maal a lɛ.” 8 A jie naan a Jeeju bↄ̃w na a ala ba na pɛrɛ, ɩ̃ yel ba: “Bõ ɩ̃ ɩ a nyɩ tɛrɛ a ana tɩɛrɩ̃sɩ a nyɩ sube pʋʋr? 9 Buor ɩ̃ yↄw gãw a yelfʋ? A mɩnɛ ɩ̃ na yel a gbɛr áa Naaŋmɩn de na a ʋ maal-faar bar kʋ ʋ, mɩɩ a mɩnɛ ɩ̃ na yel á ú ir de a ʋ cẽcen cere nɩ? 10 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ bʋↄrↄ na nyɩ bↄ̃w ka a Nɩbɛ Bie tɛrɛ na sↄr a ka a tẽw pʋↄ na de a nɩrɛ maal-fãa bar kʋ ʋ.” Ala-ɩ̃-sↄ ʋ yel a gbɛr: 11 “A fʋ̃ʋ ɩ̃ yele. Ir de a fʋ cẽcen kule nɩ.” 12 A jie naan, ʋ irʼã de a ʋ cẽcen a nɩbɛ ba jaa nii-sↄw cere nɩ, a ba jaa nↄɛ ko ba a ba pɛwrɛ a Naaŋmɩn yele nɩ: “Saa dãa nyɛ bom lɛ sɛr wa.” 13 A Jeeju lɛ lɩɛbʼã cen a Galile man gbẽgbere nʋↄr, a nɩ-yaw wɩ a ʋ sɛ̃, ʋ mana ba a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃. 14 A lɛ a Jeeju na tↄlↄ, ʋ nyɛ na a Alfe bie Levi, ʋ jɛ a lãpo defʋ jie, ʋ yel ʋ: “Ir tuure ma,” a Levi ir tuure ʋ. 15 A mɩnɛ a Jeeju na jɛ a dɩb par a Eevi yir, a lãpo-dierbe nɩ a nɩ-faar yaw lãa na jɛ nɩ ʋ nɩ a ʋ par-tuurbe, a-na-ɩ a bala na wↄ̃ a lɛ ɩ̃ tuure ʋ, ba waa na. 16 A mɩnɛ a Farɩsɩ nɩbɛ ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ na nyɛ a Jeeju ʋ lãa dɩrɛ a dɩb nɩ a nɩ-faar nɩ a lãpo-dierbe, ba soorʼã a ʋ par-tuurbe: “Bõ ɩ̃ ɩ ʋ lãa dɩrɛ a dɩb nɩ a lãpo-dierbe nɩ a nɩ-faar?” 17 A Jeeju wonaa ɩ̃ yel ba: “Aa ɩ a bala na kpɛmɛ ɩ̃ ma cen a dↄↄtↄrↄ yir wa, ɩ̃-cɛ a wʋlɩ̃sɩ deme, bala ma cen. Maa wa a nɩ-torisɩ bʋↄlfʋ ɩnɛ wa, ɩ̃-cɛ a nɩ-faar ɩnɛ ɩ̃ wa.” 18 Daar kãw a Jã par-tuurbe nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ lũ na a nʋↄr, a nɩbɛ wɩ soor a Jeeju: “Bõ ɩ̃ ɩ a Jã par-tuurbe nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ par-tuurbe lũ a nʋↄr, ɩ̃ a fʋ par-tuurbe ma lũ wa?” 19 A Jeeju yel ba: “Nyɩ tɩɛrʼã bↄ̃w ka a bala ba na bʋↄl a pↄw kulfʋ fɛtɩ jie, ba na tʋↄ na lũ a nʋↄr a lɛdaar a sɩrɛ na cãa be a ba sↄ̃w mɩɩ? A daar ʋlↄ a sɩrɛ na cãa be nɩ ba, baa tʋↄrↄ luure a nʋↄr wa. 20 Ɩ̃-cɛ a daar nↄↄ ta na a ba de a sɩrɛ a ba sↄ̃w cenʼɩ̃; a ʋna bibirʼãa pʋↄ ba nↄↄ lũ na a nʋↄr. 21 “Nɩrɛ ma diere a cẽcen na ma nyʋr sɛr wa, sɛbɛ cowro a cẽcen kʋraa pʋↄ wa. A ʋlↄ ɩ̃ sɛ cow a lɛ, a cẽcen paalaa na taw na a cẽcen kʋraa ɓer, a ʋ gãw a korĩ-cɛ ɓerfʋ. 22 Ɩ̃ a nɩrɛ ma diere a dã-tↄↄraa ƴↄnↄ dʋʋ bɛraa pʋↄ wa. A ʋlↄ ɩ̃ ƴↄ̃w a lɛ, a dãa na wɛlʼã a dʋʋ, a dãa nɩ a dʋʋ wɛ. Ɩ̃-cɛ ba sɛw na na ƴↄ̃w a dã-tↄↄraa a dʋʋ paalaa pʋↄ.” 23 A bibi-ciiraa dayen, a Jeeju tↄlↄ na yi ci puo pʋↄ. A mɩnɛ a ʋ par-tuurbe na de a sↄr, ba fↄrↄ na a ci, 24 a Farɩsɩ nɩbɛ yel a Jeeju: “Je kãa! Bõ ɩ̃ ɩ a fʋ par-tuurbe maala a ala a sɩ ƴɛr-kpɛn na ma bʋↄrↄ ba maal a bibi-ciiraa dayen wa?” 25 A Jeeju yel ba: “Nyɩ kↄ̃ dãa Ꞌwuor a sɛbɛ pʋↄ, nyɛ a ala a Davɩtɩ na maal wa? A lɛdaar ʋ na dãa be a nãw pʋↄ ɩ̃ a kↄ̃ mɩ nyↄw ʋ, ʋlↄ nɩ a bala na dãa lãa be nɩ ʋ, 26 ʋ kpɛ na a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, de a buru ba na bin a Naaŋmɩn, Ꞌwↄb. A ʋna daarʼãa, a Ábiyataar ɩ̃ ɩ a Naaŋmɩn baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ a ana buru, nɩ-pↄrↄ ma sɛw na Ꞌwↄb wa; a Naaŋmɩn baar-lorbo tɛw ɩ̃ ma Ꞌwↄb. Ɩ̃-cɛ a Davɩtɩ Ꞌwↄbʼã, ɩ̃ cɛ kʋ a bala ʋ na lãa be nɩ, a ba mɩ Ꞌwↄb.” 27 A mɩnɛ a Jeeju na ƴɛr a lɛ baar, ʋ yel ba na: “A Naaŋmɩn ƴↄ̃w na a bibi-ciiraa a nɩbɛ ɩnɛ; Ꞌwaa maal a nɩbɛ a bibi-ciiraa ɩnɛ wa. 28 Ala-ɩ̃-sↄ, a Nɩbɛ Bie mɩ ɩ na a bibi-ciiraa Nɩ-kpɛ̃ɛ mɩ.”

3

1 A Jeeju lɛ kpɛ na a puorfʋ yir pʋↄ. A be, daba kãw be na be a nuu na kpi. 2 A bala na be a be jʋʋrↄ na a Jeeju ala ɩ̃ ɩ ʋ na kpɛmɛ na a daba nuu a bibi-ciiraa dayen, a-na-ɩ ba dãa na bʋↄrↄ ba ƴↄ̃w ʋ ƴɛrɩ̃. 3 A Jeeju yel a daba ʋlↄ a nuu na kpi: “Ir ɩraa a nɩbɛ nii-sↄw.” 4 A ala ɩ̃ baar ʋ yel ba: “A bibi-ciiraa dayen, sↄr be na be a nɩrɛ na maal vɩlaa, mɩɩ a bier? Sↄr mɩ be na be ʋ na faa nɩrɛ, mɩɩ ʋ na kú ʋ?” Ɩ̃-cɛ baa haa nʋↄr wa. 5 Ʋ Ꞌwuor ba na kpa ba jaa, a suur nyↄw ʋ lãa ɩ nɩ ʋ ni-sↄbaa a ba pʋʋr tomofʋ ɩnɛ, ʋ yel a daba: “Dↄl a fʋ nuu,” ʋ dↄl, a nuu lɛ kpɛmɛ a mɩnɛ ʋ na dãa be. 6 A Farɩsɩ nɩbɛ yi na goro taa a jie naan nɩ a Ɛrↄdɩ nɩbɛ a mɩnɛ ba na ɩrɛ ɩ̃ kúrↄ a Jeeju. 7 A Jeeju cenʼɩ̃ na a ʋ par-tuurbe a Galile man nʋↄr, ɩ̃ a nɩ-yaw pↄw ʋ na cenʼɩ̃ a be. A nɩbɛ bala yi na a Galile nɩ a Jude, 8 a Jerujalɛm nɩ a Idume, a Jʋrdɛ̃ man gaan nɩ a Tɩɩr nɩ a Sɩdↄ̃ wɩɛr. Ba wa na yayaw a ʋ jie a lɛ, a-na-ɩ ba wõ na a ala ʋ na maala. 9 A Jeeju ƴↄ̃w na a ʋ par-tuurbe á bá bin ʋ gbor a mɩnɛ a nɩbɛ kↄ̃ wa fʋr ʋ wa, 10 a-na-ɩ a nɩ-yaw wʋlɩ̃sɩ ʋ na kpaara, a nɩbɛ bala ba jaa a wʋlɩ̃sɩ na vↄwrↄ dara na taa wɩɛrɛ a ʋ sɛ̃ a ʋ sɩɩrfʋ ɩnɛ. 11 Ɩ̃ a kↄ̃tↄn-bebe wa nyɛ ʋ, ba ma lo na a ʋ nii-sↄw ɩ̃ wuure yele: “Fʋ ɩ na a Naaŋmɩn Bie.” 12 Ɩ̃-cɛ a Jeeju kpãa ba na kpãkpan á bá taa yele a sʋbↄ ʋlↄ ʋ na ɩ wa. 13 A ala ɩ̃ baar, a Jeeju do na a tãw juu. Ʋ bʋↄlʼã a nɩbɛ bala ʋ na bʋↄrↄ a ba wɩ a ʋ sɛ̃, 14 ʋ biin nɩbɛ pie-nʼayi a ba na lãa be nɩ ʋ, ɩ̃ a ʋ na tʋ̃ ba a ba cen na hier a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃, 15 ɩ̃ mɩ tɛrɛ a tʋↄfʋ na ba diw nɩ a kↄ̃tↄnsɩ. 16 A nɩbɛ pie-nʼayi bala ʋ na biin ɩ na: a Sɩmↄ̃ a Jeeju na pʋr a yuor Pɩɛr, 17 nɩ a Jebede bi-dabsɩ Jakɩ nɩ a Jã, a Jeeju na mɩ pʋr a Bↄↄnɛjɛsɩ, a lɛ yelʼã “A gↄ̃-pↄↄrbↄ.” 18 A bala na tuure ɩ na a Ãdire nɩ a Fɩlɩpɩ, a Batelemi, a Matie, a Tomasɩ, a Alfe bi-daba Jakɩ, a Tade, a Sɩmↄ̃ na ma jɛrɛ, 19 nɩ a Judasɩ Isikaryↄtɩ, a ʋlↄ nↄↄ diere a Jeeju a juu. 20 A Jeeju lɛ lɩɛbʼã kul a yir, ɩ̃ a nɩ-yaw lɛ duo pↄw a yir, a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe ma dãa nyɛ nĩe fɩ̃ɩ na dɩ bom wa. 21 A mɩnɛ a ʋ yir deme na wõ a lɛ, ba irʼã cere a ʋ nyↄwfʋ jie, a-na-ɩ ba yelʼã áa juu bↄr ʋ na. 22 A ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ na dãa yĩ a Jerujalɛm yelʼã áa Bɛɛjɛbul na ɩ a Satã ɩ̃ tɛrɛ ʋ, áa kↄ̃tↄnsɩ nɩ-kpɛ̃ɛ ʋlↄ fãw ʋ diwre nɩ a kↄ̃tↄnsɩ bara. 23 A Jeeju bʋↄl ba ɩ̃ lↄb a sʋkpar yel ba: “Mɩnɛ a Satã na ɩ ɩ̃ diw a Satã bar? 24 A ala ɩ̃ ɩ a tẽw varʼã ayi lɩɛb jɛbɛ taa, a tẽw ʋlↄ ma tʋↄrↄ kama wa, 25 ɩ̃ a ala ɩ̃ ɩ a yir varʼã ayi ɩ̃ lɩɛb jɛbɛ taa, a yir ʋlↄ ma tʋↄrↄ kama wa. 26 A lɛ ʋ, a ala ɩ̃ ɩ a Satã irʼã lɩɛb jɛbɛ nɩ a ʋ mɩ̃ɛ, a ʋ tʋↄfʋ varʼã ayi ɩ̃ ma mɩ tʋↄrↄ kama wa; ʋ ta na a ʋ baarfʋ. 27 “Nɩrɛ ma tʋↄrↄ kpɛɛrɛ gãdaa yir wobo a ʋ yele ɩ̃ a ala ma ɩ ʋ dãa na de nĩe nyↄw a gãdaa ʋlↄ lũ wa. A lɛ ʋ na tʋↄ woor a ʋ yele a jaa a yir pʋↄ. 28 “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a maal-faar a nɩbɛ na maal nɩ a Naaŋmɩn yo-sãwfʋ a jaa a ba jie, a Naaŋmɩn na de na bar kʋ ba, 29 ɩ̃-cɛ a nɩrɛ ʋlↄ na wa sãwna a Naaŋmɩn Sɩɛ yuor, aa be a Naaŋmɩn na de a ʋ fãa bar kʋ ʋ wa. Ʋ maalʼã a fãa na ma be a barfʋ wa.” 30 A Jeeju ƴɛrʼã a lɛ a-na-ɩ ba yelʼã á kↄ̃tↄn bier ɩ̃ tɛrɛ ʋ. 31 A Jeeju mã nɩ a ʋ yɛɛr ta na ɩraa a yẽw, ɩ̃ tʋ̃ a ba bʋↄl ʋ. 32 Nɩ-yaw dãa na jɛ jilĩ kolĩ ʋ ɩ̃ a ba yel ʋ: “Nyɛ, a fʋ mã nɩ a fʋ yɛɛr ɩraa na be a yẽw ɩ̃ bʋↄrↄ fʋ.” 33 Ʋ yel ba: “Ala ɩ̃ ɩ a ɩ̃ mã, ɩ̃ ala ɩ̃ ɩ a ɩ̃ yɛɛr?” 34 A mɩnɛ ʋ na yel a lɛ, ʋ dʋↄ na Ꞌwuor a bala na jɛ jilĩ kolĩ ʋ ɩ̃ yel: “Nyɛ a ɩ̃ mã nɩ a ɩ̃ yɛɛr, 35 a-na-ɩ a nɩrɛ ʋlↄ na maala a Naaŋmɩn pʋ-tɩɛrʋ̃, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a ɩ̃ yɛbɛ, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a ɩ̃ yɛ-pↄw, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a ɩ̃ mã.”

4

1 A Jeeju lɛ nyↄw na a ƴɛrɩ̃ mana a man gbẽgbere nʋↄr. A nɩ-yaw tiw na kolĩ ʋ, ʋ kpɛ a gbor pʋↄ jɛ be a kʋ̃ↄ pʋↄ, ɩ̃ a nɩbɛ ba jaa be a man gbẽgbere nʋↄr. 2 A sʋkpar ʋ lↄbↄ mana nɩ ba a ƴɛrɩ̃sɩ yayaw. Ʋ mana ba na yele: 3 “Nyɩ́ cɛlɛ! Daba kãw yi na a ci yaarɩ̃fʋ jie. 4 A mɩnɛ ʋ na yaara, a ci ŋmɛɛ lo na a sↄr nʋↄr, a lili wa nɩɩr dɩ. 5 A ci ŋmɛɛ lo a gbãgbanɩ̃, a jie a tana na ma bↄ̃w be wa. A jie naan a bulʼã a-na-ɩ a tana ma bↄ̃w be a jie ʋlↄ wa. 6 Ɩ̃ a lɛ a mↄtↄ̃w na nyɩ̃ɛ vuul a ci, a jʋↄlɩ̃ na, a-na-ɩ a nyɩbɛ ma kpɛ pʋ̃ↄ wa. 7 A ci ŋmɛɛ go lo na a gʋʋr pʋↄ, a gʋʋr karɩ̃ piw ba a baa tʋↄ wↄ̃ wa. 8 Ɩ̃ a ci ŋmɛɛ lo a tan-vɩlaa pʋↄ, bul karɩ̃ wↄ̃. A ŋmɛɛ wↄ̃ na lɩjɛrʼɩ̃-pie, ŋmɛɛ lɩjaata, a ŋmɛɛ kʋbaa.” 9 A ala ɩ̃ baar, a Jeeju yel ba na: “A ʋlↄ na tɛrɛ a tobo wono nɩ, ú bↄ̃w cɛlɛ.” 10 A lɛ a Jeeju na be nɩ a ʋ lãa-yʋↄrbↄ, nɩ a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi tɛw a kpee, ba sooro ʋ na a sʋkpar par. 11 Ʋ yel ba: “A ala ɩ̃ ɩ nyɩmɩ ʋ, a Naaŋmɩn fãw ƴɛr-bↄ̃w-faarsɩ par nyɩrʼã a nyɩ jie, ɩ̃-cɛ a nɩ-kpeesɩ jie, a yele a jaa par sↄↄlɩ̃ na a sʋkpar pʋↄ, 12 a mɩnɛ ʻa ba na nyɛrɛ Ꞌwuoro a sɩrɛ ɩ̃ ma nyɛrɛ wa, ɩ̃ mɩ cɛlɛ wono a sɩrɛ, ɩ̃ ma bↄ̃wnↄ a par wa, a mɩnɛ ba kↄ̃ↄ lɩɛb a ba yɛ̃ a Naaŋmɩn bar a ba maal-faar kʋ ba wa.ʼ ” 13 A Jeeju lɛ soor ba: “Nyaa bↄ̃w a sʋkpa naa par wa? Ɩ̃ mɩnɛ nyɩ na ɩ ɩ̃ bↄ̃w a sʋkpar ala na cɛ par? 14 A ci-yaara ʋlↄ, a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ ʋ yaara. 15 A nɩbɛ ŋmɛɛ na wõ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃, ba wↄ̃ na taa nɩ a ci ala na lo a sↄr nʋↄr. A lɛ ba na wõ a ƴɛrɩ̃, a Satã wa na a jie naan na ir a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ a ba sube pʋʋr. 16 A lɛ ʋ mɩ, a ci ala na lo a gbãgban pʋↄ, a ɩ na a bala na wõ a ƴɛrɩ̃ ɩ̃ sↄw a jie naan nɩ nʋ̃ↄ, 17 ɩ̃-cɛ aa kpɛ a ba pʋ̃ↄ a tɩɛ nyɩbɛ kaarɩ̃ wa. Ba maa yaarɩ̃ bal wa. A won, mɩɩ a hʋↄlfʋ ɩ̃ wa ta ba a ʋna ƴɛrɩ̃ ɩnɛ, a ma tↄ ba na a ba ŋmaa yi. 18 A nɩŋmɛɛ go na wõ a ƴɛrɩ̃, ba wↄ̃ na a ci ala ba na yaarɩ̃ a gʋʋr pʋↄ. 19 Ba ma wõ na a ƴɛrɩ̃, ɩ̃ a tẽw naa yele dɛn nɩ a naalʋ̃ʋ bↄfʋ nɩ a yel-kpee vɩláa kpɛ pↄw ba, piw a ƴɛrɩ̃ a aa wↄnↄ wa. 20 A nɩbɛ ŋmɛɛ go wↄ̃ na a ci ala ba na yaarɩ̃ a tan-vɩlaa pʋↄ. Ba ma wõ na a ƴɛrɩ̃ ɩ̃ sↄw de a wↄ̃ a wↄmↄ. A ŋmɛɛ ma wↄ̃ na lɩjɛrʼɩ̃-pie, ŋmɛɛ lɩjaata, a ŋmɛɛ kʋbaa.” 21 A Jeeju lɛ soor ba na: “A lãpa ba na ma kpɛ nɩ a diem, dʋʋ pʋↄ pↄwfʋ ɩnɛ ba ma kpɛ nɩ, mɩɩ gaajie pulẽe ba ma kpɛ nɩ su? Má a gbere juu ba ma kpɛ nɩ dↄↄl. 22 Á-na-ɩ a bom jaa lɛ na sↄↄlɩ̃, a na yi na cãa pʋↄ. 23 A ʋlↄ na tɛrɛ a tobo wono nɩ, ú bↄ̃w cɛlɛ!” 24 A Jeeju lɛ bↄ̃w na yel ba: “Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ a ala nyɩ na wono ɩnɛ. A mɩnɛ nyɩ na maala kʋrↄ a nɩbɛ, a Naaŋmɩn nↄↄ mɩ maalʼã a lɛ kʋ nyɩ, ɩ̃ lɛ dↄↄl nyɩ. 25 A-na-ɩ a ʋlↄ na tɛraa, ba na lɛ kʋ ʋ na dↄↄl, ɩ̃ a ʋlↄ na ma tɛraa wa, ɩ̃ tɛrɛ a fɩ̃ɩ, ba na de na a fɩ̃ɩ ala a ʋ jie.” 26 A Jeeju lɛ yelʼã: “A Naaŋmɩn fãw wↄ̃ na taa nɩ daba na yaara a ci a tene. 27 A ʋlↄ saarɩ̃ nʋ ʋ gure a tɩsↄw mɩɩ ʋ ir a mↄtↄ̃w yʋↄrↄ, ɩ̃ a ci bule na karɛɛ, ɩ̃ Ꞌwaa bↄ̃w a par wa. 28 A ci bulʼã a ʋ yẽ. A dãdãw a ɩ na a vaar, tuure ɩ a juu, na a pãa wↄ̃ a bie. 29 A lɛ a ci na bɩ, ʋ ƴↄ̃w na a tʋ̃tʋnbↄ a ba kpɛ a ci a-na-ɩ a ŋmafʋ daar ta na.” 30 A Jeeju lɛ yelʼã: “Bõ sɩ na manʼɩ̃ a mɩnɛ a Naaŋmɩn fãw na wↄ̃? Sʋkpa buor sɩ na de miilʼɩ̃ a mɩnɛ ʋ na wↄ̃? 31 Ʋ wↄ̃ na taa nɩ a muta-tɩɛ bir. A mɩnɛ ba na bʋr ʋ, ʋ pabʼã gãw a bie a jaa na be a ka a tẽw pʋↄ, 32 ɩ̃-cɛ a lɛ ba na bʋr ʋ ʋ bul, ʋ karɩ̃ na gãw a mʋʋr a jaa, ɩ̃ ɓol wulbi-bɛrɛ a mↄↄ pʋↄ lili na tʋↄ ƴↄ̃w a ba cor a be.” 33 A Jeeju lↄbʼã sʋkpar yaw a nↄhↄ̃ mana nɩ a nɩbɛ bala na cɛlɛ a ʋ ƴɛrɩ̃sɩ a mɩnɛ ba na tʋↄrↄ cɛlɛ. 34 ꞋWaa ƴɛrɛ nɩ ba ɩ̃ ma ɩ sʋkpa ʋ lↄb wa; ɩ̃-cɛ a lɛ ʋ na be a ji-kpee nɩ a ʋ par-tuurbe, ʋ miil ba na a sʋkpar par a jaa. 35 A ʋna bibirʼãa jaanʋↄr, a Jeeju yelʼã a ʋ par-tuurbe: “Nyɩ́ ɩ a sɩ gãw a man gaan.” 36 Ba barʼã a nɩbɛ, ɩ̃ a Jeeju par-tuurbe de ʋ nɩ a gbor ʋlↄ pʋↄ ʋ na dãa be. A nɩŋmɛɛ mɩ dãa na tɛrɛ a gboro na ba lãa gãwna nɩ ba. 37 Sɛsɛb kpɛ̃ɛ nyↄw na ɩ̃ fure, a kʋ̃ↄ awra ŋmeere a gbor, loro a gbor pʋↄ, ʋ gↄr paala nɩ a kʋ̃ↄ. 38 Ɩ̃ a Jeeju gure a gbor parɩ̃ jew a juu nɩ a ju-jewraa, a ʋ par-tuurbe nyↄw ʋ sɩ̃w ɩ̃ yel: “Jãjaana, sɩ wɛrɛ na! Aa bá fʋ wa mɩɩ?” 39 Ʋ irʼã tan a sɛsɛb ɩ̃ yel a man kʋ̃ↄ: “Bar a gↄn ɩ̃ ŋmaa vʋʋrɩ̃!” a sɛsɛb ŋmaa, ɩ̃ a wɩɛr ŋmaa gboor. 40 Ʋ yel ba: “Bõ ɩ̃ ɩ a dãbɩ̃ɛ nyↄw nyɩ a lɛ? Mɩnɛ a ɩ a nyaa tɛrɛ a ƴↄ̃w-nyãa sɛr wa?” 41 Ɩ̃-cɛ a dãbɩ̃ɛ nyɩrɩ̃ na tɛrɛ ba a ba yele taa: “Ala nɩ a nyaa tↄr, a sɛsɛb nɩ a man na jↄrↄ a lɛ?”

5

1 Ba ta na a man gaan na ɩ a Jerasɛn nɩbɛ tẽw. 2 A lɛ a Jeeju na yire a gbor pʋↄ, a be a jie naan, daba kãw yi na a yar sↄ̃w ɩ̃ wa a ʋ tuorfʋ jie. A daba ʋlↄ, kↄ̃tↄn bier dãa na tɛrɛ ʋ, 3 ʋ ma gana a yar sↄ̃w. Nɩrɛ maa lɛ dãa tʋↄ lũ ʋ tɛɛlɛ wa, a ala saarɩ̃ nʋ ba lũ nɩ ʋ bↄ̃jↄrɩ̃. 4 A-na-ɩ ba ma dãa na kpal ʋ a kure a gbɛɛ pʋↄ, ɩ̃ lũ ʋ a nur nɩ a bↄ̃jↄrɩ̃sɩ, ɩ̃-cɛ ʋ ma ŋma na a bↄ̃jↄrɩ̃sɩ, ɩ̃ kar a kure bar. Nɩrɛ ma dãa be be tɛrɛ fãgã maala ʋ ʋ bala wa. 5 A tɩsↄw nɩ a mↄtↄ̃w, a daar a jaa, ʋ ma be na a yar sↄ̃w nɩ a tan jur, na ʋ wuure ɩ̃ ma ŋmara ŋmara a ʋ ɩ̃gan nɩ a kʋsɩɛ. 6 A mɩnɛ ʋ na gbã nyɛ a Jeeju a nɩdaa, ʋ jↄ na tuor, na ʋ lo gburĩ dume a ʋ nii-sↄw, 7 ɩ̃ wuurʼɩ̃ kpɛ̃w ɩ̃ yel: “Bõ fʋ nyɛ nɩ ma, saa juu Naaŋmɩn Bie Jeeju? Ɩ̃ sʋↄr fʋ na nɩ a Naaŋmɩn yuor bɩlɛ, taa hʋↄlↄ ma wa.” 8 Ʋ yelʼã a lɛ a-na-ɩ a Jeeju dãa na yel: “A fʋna kↄ̃tↄn bierʼãa, yi ɩ̃ cɛ a daba na.” 9 Ɩ̃ ʋ soorʼã kↄ̃tↄn: “A fʋ yuorʼɩ̃ bõ?” “Kↄ̃-bↄ̃w-nʋↄr ɩ̃ dɩ, a-na-ɩ sɩ waa na,” 10 ɩ̃ nyↄw ɩ̃ sʋↄrↄ a Jeeju tↄ̃tↄ̃tↄ̃ a ʋ taa ɩ a ba yi a wɩɛrʼã wa. 11 Do-yayaw dãa na be a tãw loor, bʋↄrↄ a ba yel-dɩrɩsɩ, 12 a kↄ̃tↄnsɩ sʋↄrↄ a Jeeju yele: “Kʋ sɩ sↄr bɩlɛ a sɩ yi cen na kpɛ a dor basɩmɛ jie”, 13 ʋ kʋ ba a sↄr, a kↄ̃tↄn-bebe yi cen na kpɛ a dor, a ba yi a be a tãw sɩɛ pʋↄ, ɩ̃ kaal taa suu lo a man kʋ̃ↄ pʋↄ. A dor bala na lo a lɛ mʋr a man kʋ̃ↄ pʋↄ, tara na dor ture ayi. 14 A nɩbɛ bala na dãa cɩɩnɛ a dor lɩɛbʼã jↄ kulʼɩ̃ hier a ala na ta Ꞌlʋↄrɩ̃ taa a tẽ-kpɛ̃ɛ pʋↄ wa ta nɩ a tẽ-bil pʋʋr, a nɩbɛ cen na nyɛ a ala na ta. 15 Ba wɩ na a Jeeju sɛ̃, na ba nyɛ a daba ʋlↄ a kↄ̃tↄn “Kↄ̃-bↄ̃w-nʋↄr” na dãa tɛrɛ, ʋ su cẽcene jɩnaa nɩ, lɛ ɩ nɩsaa-son, a dãbɩ̃ɛ nyↄw ba. 16 A bala na dãa nyɛ a mɩnɛ a yele na maal, mana na kʋrↄ a nɩbɛ a ala na dãa ta a daba ʋlↄ a kↄ̃tↄn na dãa tɛrɛ, nɩ a dor. 17 A mɩnɛ a na be a lɛ, a nɩbɛ nyↄw na ɩ̃ sʋↄrↄ a Jeeju a ʋ yi a ba tẽw bɩlɛ. 18 A mɩnɛ a Jeeju na kpɛɛrɛ a gbor pʋↄ, a daba ʋlↄ a kↄ̃tↄn na dãa tɛrɛ sʋↄr ʋ na a ʋ kʋ ʋ sↄr ʋ pↄw ʋ a ba lãa cen. 19 Ɩ̃ a Jeeju mↄ̃w ʋ na a sↄr ɩ̃ yel: “Lɩɛb kul a fʋ yir deme jie, man ba a ala a jaa a Nɩ-kpɛ̃ɛ na maal fʋ nɩ a mɩnɛ ʋ na bↄ̃w fʋ a nãw.” 20 Ʋ cen na nyↄw ɩ̃ man pↄw a Ten-Pie tẽ-daa pʋↄ a ala a jaa a Jeeju na maal ʋ, a nɩbɛ ba jaa ha nↄɛ. 21 A lɛ a Jeeju na lɛ gãw nɩ a gbor a gaan kpee pʋↄ, a nɩ-yaw lɛ tiw na kolĩ ʋ a man gbẽgbere nʋↄr. 22 A puorfʋ yir ni-diere na dɩ a Jaarisi ta na nyɛ a Jeeju ɩ̃ lo gburĩ a dume, 23 ɩ̃ sʋↄrↄ ʋ waala nɩ a ʋ sũo ʋ, yele nɩ: “A ɩ̃ bi-pↄw be na be kpiire. Ɩ̃ sʋↄrↄ fʋ na, wa dↄↄl ʋ a fʋ nuu ʋ kpɛmɛ ir”, 24 a Jeeju pↄw ʋ cenʼɩ̃, a nɩ-yaw tuure ʋ fʋrↄ ʋ. 25 Pↄw be na be na tɛrɛ a sɩɛ na ma baara wa maalʼɩ̃ yomo pie-nʼayi. 26 Ʋ nyɛ na won yaw a dↄↄtↄrsɩ yayaw jie, sãw nɩ a ʋ libie a jaa. Ɩ̃ Ꞌwaa nyɛ kpɛ̃w wa; a wʋlɩ̃ lɛ ɛ̃ɛ na dↄↄlↄ cere. 27 Ʋ wõ na a ba bʋ a Jeeju ƴɛrɩ̃, ʋ cen a nɩ-yaw pʋↄ a ʋ puo-sↄw, ɩ̃ sɩɩr a ʋ fu. 28 A-na-ɩ ʋ yelʼã: “Maa saarɩ̃ sɩɩr a ʋ fu tɛw, ɩ̃ na kpɛmɛ na.” 29 A mɩnɛ ʋ na sɩɩr a Jeeju fu, a jie naan a ʋ jɩ̃ɩ barfʋ baarʼã, ʋ bↄ̃wnaa a ʋ mɩ̃ɛ, bↄ̃w ka ʋ kpɛmɛ na. 30 A ʋna daarʼãa pʋↄ, a Jeeju bↄ̃wnaa a fãgã kãw yi ʋ na, ɩ̃ lɩɛb a nɩ-yaw pʋↄ soor: “Ala ɩ̃ sɩɩr ma a fu?” 31 A ʋ par-tuurbe yel ʋ: “Fʋ nyɛ na a nɩbɛ na fʋr fʋ a lõbobo a jaa, ɩ̃ na fʋ lɛ bↄ̃w nɩ sooro a ala ɩ̃ sɩɩr fʋ?” 32 Ɩ̃ a Jeeju Ꞌwuoro a lõbobo pʋʋr kolo nɩ, bʋↄrↄ ʋ nyɛ a ʋlↄ na maal a lɛ. 33 A dãbɩ̃ɛ nyↄw a pↄw, ʋ mine, a-na-ɩ ʋ bↄ̃w na a ala na maal a ʋ jie, ʋ wa lo gburĩ dume a Jeeju nii-sↄw, ɩ̃ yel a ʋ yel-mɩ̃ɛ a jaa kʋ ʋ. 34 A Jeeju yel ʋ: “Ɩ̃ bi-pↄw! A fʋ ƴↄ̃w-nyãa faa fʋ na. Gere nɩ su-ɓaar tɛrɛ nɩ a ɩ̃gan kpɛ̃w.” 35 Ɩ̃ a mɩnɛ a Jeeju na cãa ƴɛrɛ, a nɩbɛ yi na a Jufisɩ nɩ-kpɛ̃ɛ Jaarisi yir, ɩ̃ wa yel ʋ: “A fʋ bi-pↄw kpi na. Bõ fʋ lɛ vↄwrↄ a Jãjaana ɩrɛ nɩ?” 36 Ɩ̃-cɛ a Jeeju ma mɩ cɛlɛ ba be wa, ɩ̃ yel a Jaarisi: “Taa jↄrↄ dãbɩ̃ɛ wa. Tɛrɛ a ƴↄ̃w-nyãa tɛw.” 37 Ɩ̃ Ꞌwaa sↄw a nɩrɛ bɩɛl ʋ wa, ɩ̃ a ala ma ɩ a Pɩɛr nɩ a Jakɩ nɩ a ʋ yɛbɛ Jã ʋ wa. 38 Ʋ ta na a puorfʋ nɩ-kpɛ̃ɛ yir, nyɛ a nɩbɛ a ba kono wuure nɩ kpɛ̃w, 39 ʋ po kpɛɛrɛ a diem ɩ̃ yel ba: “Bõ gↄmↄ nɩ a asɩmɛ nyɩ pↄↄrↄ kono nɩ a nↄhↄ̃? A bibile ma kpi wa, ʋ gurʼã”, 40 a ba laara ʋ, ʋ diw ba bar yẽw ba jaa, ɩ̃ taw a bibile sãa, nɩ a ʋ mã, nɩ a ʋ par-tuurbe ata, kpɛ nɩ a die ʋlↄ pʋↄ a bibile na be. 41 Ʋ nyↄw na a bibile nuu ɩ̃ yel ʋ: “Talita kum.” A lɛ yelʼã: “Poole, a fʋ̃ʋ ɩ̃ yele, ir!” 42 A jie naan a poole irʼã cere, a-na-ɩ ʋ tɛrɛ na yomo pie-nʼayi. A lɛ ba na nyɛ a ala, a ɩ ba na nↄ-kofʋ yaw. 43 Ɩ̃-cɛ a Jeeju kpãa ba na a ba taa ɩ nɩrɛ ʋ bↄ̃wnaa wa, ɩ̃ na ʋ yel ba: “Nyɩ́ kʋ ʋ bõ-dɩraa ʋ dɩ.”

6

1 A Jeeju yi na a jie ʋlↄ ɩ̃ na ʋ cen a tẽw ʋlↄ pʋↄ ʋ na nʋ̃ↄ, a ʋ par-tuurbe bɩɛl ʋ cenʼɩ̃. 2 A bibi-ciiraa dayen ʋ kpɛ na a ba puorfʋ yir ɩ̃ nyↄw ɩ̃ jaana a nɩbɛ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃. A nɩ-yaw bala na wõ a ʋ jaanfʋ ha na nↄɛ ɩ̃ yele: “Nyɩnɛ tↄr ʋ yi nɩ a tɩɛrɩ̃sɩ na? Yɛ̃ buor bʋrↄ nɩ a naa ʋ na tɛrɛ? Ɩ mɩnɛ ʋ ɩ ɩ̃ tʋↄ a nↄ-kofʋ tʋmↄ a lɛ? 3 Má a dafↄↄrↄ ʋ! Ɩ̃ aa ɩ a Maarɩɩ bi-daba ʋ wa? Má a Jakɩ nɩ a Jojɛsɩ nɩ a Judi nɩ a Sɩmↄ̃ yɛ-kpɛ̃ɛ ʋ. Ɩ̃ a ʋ yɛ-pↄↄbↄ, má a ka sɩ lãa be taa!” Ɩ̃ a ʋ maal-bie cɛ ba na a ba jɛ ʋ bar. 4 Ɩ̃ a Jeeju yel ba: “A jiir a jaa ba ma ƴↄnↄ na a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere, ɩ̃-cɛ a ʋ mɩ̃ɛ tẽw, nɩ a ʋ nɩbɛ nɩ a ʋ yir deme sↄ̃w tɛw ba maa ƴↄ̃w ʋ wa.” 5 ꞋWaa tʋↄ maal nↄ-kofʋ tʋn a be, ɩ̃ a ala ma ɩ a baalsɩ ŋmɛɛ tɛw ʋ na dↄↄl a nuu a ba kpɛmɛ ʋ wa. 6 Ɩ̃ a nʋↄr ko ʋ a ba su-kpɛn ɩnɛ. A ala ɩ̃ baar, a Jeeju yↄ na cʋb a ten ala na viirĩ kolĩ, na ʋ jaana a nɩbɛ, 7 ɩ̃ na ʋ bʋↄl a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi tʋnↄ ba ayi-yi ɩ̃ kʋ ba a tʋↄfʋ a ba na diw nɩ a kↄ̃tↄnsɩ. 8 Ɩ̃ ʋ man ba na a ba taa tɛrɛɛ bom diere nɩ a sↄr wa, a ala ɩ̃ ɩ a dɩb ʋ, mɩɩ a wʋↄ mɩ, a ba taa mɩ tɛrɛɛ libie a ba ɩ̃ganɩ̃ wa, ɩ̃ ba tɛrɛ daa tɛw, 9 ɩ̃ lɛ yel ba: “Nyɩ́ su nafaba, ɩ̃ nyɩ taa su fu-bɛrɛ ayi wa.” 10 Ʋ lɛ yel ba na: “A yir lɛ pʋↄ nyɩ nↄↄ kpɛ, nyɩ́ jɛ a be wa ta nɩ a mɩnɛ nyɩ na yire a tẽw ʋlↄ pʋↄ. 11 Ɩ̃-cɛ a jie lɛ a nɩbɛ na ma sↄw de nyɩ ɩ̃ cɛl a nyɩ ƴɛrɩ̃ wa, nyɩ́ yi a be ɩ̃ tɛb a nyɩ gbɛɛ tãbuulĩ bar, a ɩ bõ-miilaa a ba jie.” 12 Ba cenʼã na hiere yele a nɩbɛ a ba lɩɛb a ba yɛ̃. 13 Ba diw na kↄ̃tↄn yaw bar, ɩ̃ na ba bol a kãa a baalsɩ yaw a ba kpɛmɛ. 14 A jamana Ɛrↄdɩ dãa na wõ a ba ƴɛr a Jeeju ƴɛrɩ̃ a-na-ɩ a ʋ yuor yire na a jiir a jaa, ɩ̃ na ʋ yel: “A Jã-Batii irʼã a kũu pʋↄ. Ala ɩnɛ ʋ tɛrɛ a tʋↄfʋ maala nɩ a nↄ-kofʋ tʋmↄ.” 15 Ɩ̃ a nɩŋmɛɛ yele na: “A Eli ʋ,” ɩ̃ a ŋmɛɛ go á ƴɛr-hiere kãw ʋ, na wↄ̃ a korĩ-cɛ ƴɛr-hierbe kaarɩ̃. 16 Ɩ̃-cɛ, a mɩnɛ a Ɛrↄdɩ na wõ a lɛ, ʋ yelʼã: “A Jã ʋlↄ ɩ̃ na ɩ a ba ŋmaa a juu, ʋlↄ ɩ̃ ir a kũu pʋↄ.” 17 - 18 A-na-ɩ a Ɛrↄdɩ dãa na de a ʋ yɛbɛ Fɩlɩpɩ pↄw Ɛrↄdɩya kul, a Jã ma yele ʋ á Ꞌwaa tɛrɛ sↄr na de a ʋ yɛbɛ pↄw wa. Ala-ɩ̃-sↄ a Ɛrↄdɩ dãa ɩ a ba nyↄw a Jã lũ ƴↄ̃w a kasu pʋↄ. 19 A Ɛrↄdɩya dãa na tɛrɛ nɩ a Jã suur, ɩ̃ bʋↄrↄ ʋ kú ʋ ɩ̃ ma nyɛ sↄr wa, 20 a-na-ɩ a Ɛrↄdɩ jↄrↄ na a Jã, ʋ na bↄ̃w ʋ ɩ nɩ-dẽdẽ nɩ nɩ-son. Ʋ maa sↄw a Jã ɩnɛ wa, ɩ̃ a ʋlↄ wa cɛl a Jã ƴɛrɩ̃, a ma dɩrɛ ʋ na a suur, ɩ̃ a ma cãa na nʋmↄ ʋ a ʋ cɛlfʋ. 21 Bibir vɩlaa kãw wa yi na a Ɛrↄdɩya. A Ɛrↄdɩ dↄwfʋ yuon ta na, ʋ maal fɛtɩ kpɛ̃ɛ ɩ̃ bʋↄl a ʋ tʋ̃tʋ̃-nɩ-bɛrɛ nɩ a ʋ sↄdaal-bɛrɛ nɩ a Galile-tẽw nɩ-bɛrɛ. 22 A Ɛrↄdɩya bi-pↄw kpɛ na a fɛtɩ jie ɩ̃ sɛ a bɩnɛ, a nʋ̃ↄ nyↄw a Ɛrↄdɩ nɩ a ʋ lãa-dɩrbɛ, ʋ yel a poole: “Sʋↄr ma a bom lɛ fʋ na bʋↄrↄ, ɩ̃ ɩ̃ na kʋ fʋ na,” 23 ɩ̃ lɛ pↄ yelʼɩ̃: “A bom lɛ fʋ na sʋↄrↄ ma, ɩ̃ na kʋ fʋ na, a ala saarɩ̃ ɩ a ɩ̃ tẽw lõboor gãw ʋ.” 24 A poole yi soor a ʋ mã: “Bõ ɩ̃ na sʋↄr?” A ʋ mã yel ʋ: “Sʋↄr a Jã-Batii juu!” 25 Ʋ pↄw na fↄfↄw cen a jamana jie na yel ʋ: “Ɩ̃ bʋↄrↄ na fʋ ŋmaa a Jã-Batii juu a jie naan dↄↄl lagbaal juu kʋ ma”, 26 a ni-sↄbaa kpɛ a jamana, ɩ̃-cɛ a-na-ɩ ʋ faa na pↄ a ʋ lãa-dɩrbɛ nii-sↄw, Ꞌwaa tʋↄrↄ jaara wa. 27 Ʋ tʋ̃ na a ʋ sↄdaalaa kãw a jie naan, ɩ̃ yel ʋ á ʋ wa nɩ a Jã-Batii juu, a sↄdaalaa cen na ŋmaa a Jã juu a kasu pʋↄ 28 dↄↄl a lagbaal juu wa nɩ kʋ a poole, a poole ɩraa ɩ̃ de kʋ a ʋ mã. 29 A Jã par-tuurbe wõ na a lɛ, ɩ̃ cen na de a kũu ũu. 30 A nɩ-tʋnɩsɩ lɛ lɩɛbʼã wa tiw taa a Jeeju sɛ̃ na man ʋ a ala a jaa ba na maal, nɩ a ala a jaa ba na jaan a nɩbɛ. 31 A sↄ-tↄlbↄ waa na vara vara taa a jie ba na be a baa dãa mɩ nyɛ nĩe na dɩ bõ-dɩraa wa. A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ wa a sɩ yi cɛ̃cɛ̃w a wɛkar pʋↄ sɩ tɛw a nyɩ pɩɛn fɩ̃ɩ.” 32 A lɛ, ba kpɛ na a gbor pʋↄ, bala ba tɛw, yire a cɛ̃cɛ̃w a wɛkar pʋↄ. 33 A mɩnɛ ba na cere, nɩ-yaw nyɛ ba na bↄ̃w ba, ɩ̃ na ba yi a ten a jaa pʋↄ ɩ̃ jↄ nɩ gbɛɛ de ba nĩe cen na gure ba a jie ʋlↄ ba na cere. 34 A mɩnɛ a Jeeju na yi a gbor pʋↄ, nyɛ a nɩ-yaw a lɛ, nãw nyↄw ʋ na a ba ɩnɛ a-na-ɩ ba wↄ̃ na taa nɩ piir na ma tɛrɛ dↄ-cɩɩnaa wa, ʋ nyↄw ɩ̃ jaana ba yel-yayaw. 35 A mɩnɛ a mↄ̃tↄ̃w na mʋrↄ, a Jeeju par-tuurbe taw na ta ʋ ɩ̃ yel ʋ: “A jie na ɩ na wɛkar ɩ̃ a mↄtↄ̃w mʋrↄ. 36 Wɛl a nɩbɛ bar a ba cen a ten ala pʋↄ na pɩɛlʼɩ̃ a ka da a bõ-dɩraa.” 37 A Jeeju yel ba: “A nyɩmɩ mɩ̃ɛ, nyɩ́ kʋ ba a dɩb a ba dɩ.” Ɩ̃ a ba yel ʋ: “Mɩnɛ! A dɩb dafʋ na ta na ture lɩjaayi. Fʋ bʋↄrↄ na sɩ de a libi-kpɛ̃ɛ a lɛ cen na da nɩ a buru wa nɩ kʋ ba mɩɩ?” 38 A lɛ, a Jeeju yel ba: “Nyɩ́ cen na Ꞌwuor je kãa: bur-bie amɩnɛ nyɩ tɛrɛ?” A ba cen na Ꞌwuor ɩ̃ yel ʋ: “Bur-bie anuu sɩ tɛrɛ, nɩ jɩm-bie ayi.” 39 A Jeeju ƴↄ̃w na a ʋ par-tuurbe a ba maal a nɩbɛ ba jaa a ba jɛ ji-gbulĩsɩ ji-gbulĩsɩ a mↄ-ɓaar juu, 40 a ba jɛ cʋr taa ŋmɛɛ ji-gbulĩsɩ kↄↄr-kↄↄr, ŋmɛɛ ji-gbulĩsɩ lɩjaayi nɩ piir-piir. 41 A ala ɩ̃ baar, a Jeeju de na a bur-bie anuu nɩ a jɩm-bie ayi ɩ̃ dʋↄ Ꞌwuor a saꞋlon puor a Naaŋmɩn, ɩ̃ nyↄw a buru ŋma ŋma kʋ a ʋ par-tuurbe a ba de po a nɩbɛ. A lɛ ʋ mɩ ɩ a ba de a jɩm-bie ayi po a nɩbɛ ba jaa. 42 Ɩ̃ ba Ꞌwↄbʼã sɛw ba jaa 43 ɩ̃ a ʋ par-tuurbe wob a bur-ŋmara nɩ a jɩm-ŋmara ala na cɛ sɛw pɩɩr pie-nʼayi. 44 A bala na dãa Ꞌwↄb a buru ɩ na dabsɩ ture anuu. 45 A mɩnɛ a ala na yi tↄ, a Jeeju ɩ na a ʋ par-tuurbe a ba kpɛ a gbor pʋↄ a jie naan, na ba de ʋ nĩe gãwna a man gbẽgbere nʋↄr ʋlↄ na be a Bɛsada loor, ɩ̃ a ʋlↄ mɩ̃ɛ ɩraa wɛlɛ a nɩbɛ bara. 46 A lɛ ʋ na wɛl ba bar baar, ʋ do na a tãw juu a Naaŋmɩn sʋↄrfʋ. 47 A mɩnɛ a wɩɛr na liwre, a gbor dãa na be a man sↄↄlɩ̃sↄw, ɩ̃ cɛ a Jeeju bar a ʋ yẽ be a tene. 48 Ʋ nyɛ na a ʋ par-tuurbe a ba mↄnↄ a gbor hana nɩ, a-na-ɩ a sɛsɛb dãa na gbãga tuoro ba. A nↄdɛɛ kuon daar, ʋ be na a kʋ̃ↄ juu cere a ba sɛ̃, nɩ a gbɛɛ, ɩ̃ dãa tɩɛr wↄ̃ ʋ vɩɛ ba bar. 49 A mɩnɛ ba na nyɛ ʋ, ʋ cere a kʋ̃ↄ juu a lɛ, ba tɩɛrʼã beeka kpɩɩn ʋ, ɩ̃ wuure, 50 a-na-ɩ ba jaa dãa na nyɛ ʋ, ɩ̃ a ɩ ba ni-sↄbaa. A jie naan, a Jeeju bʋ nɩ ba na yel ba: “Nyɩ́ bar tɩɛrʋ̃, maa ʋ. Nyɩ taa ɩ a dãbɩ̃ɛ nyↄw nyɩ wa!” 51 Ɩ̃ cen na kpɛ a ba sɛ̃ a gbor pʋↄ, a sɛsɛb ŋmaa. A nyãa nyɩl ba a ba ha nↄɛ, 52 a-na-ɩ baa dãa bↄ̃w a buru ala ƴɛrɩ̃ par wa, a yi a ba sube kpɛmɛfʋ jie. 53 A lɛ ba na gãw a man baar, ba cenʼã na ta ɩraa nɩ a gbor a Jenejarɛ wɩɛr, 54 ɩ̃ a mɩnɛ ba na yi a gbor pʋↄ, a nɩbɛ nyɛ na a Jeeju bↄ̃w ʋ a jie naan, 55 ɩ̃ na ba jↄ cʋb a ʋna wɩɛrʼãa ʋ jaa, ɩ̃ nyↄw ɩ̃ tuoro a baalsɩ nɩ a gan cere nɩ a jiir a jaa ba na yel a be a Jeeju be. 56 Ɩ̃ a jie lɛ ʋ na wa ta, mɩɩ a tẽ-bil pʋʋr, mɩɩ a tẽ-bɛrɛ pʋʋr, mɩɩ a va-pↄrsɩ pʋʋr, a nɩbɛ ma wɩ nɩ na a baalsɩ gaal a dar pʋʋr, ɩ̃ ma sʋↄr ʋ a ʋ kʋ ba sↄr a ba sɩɩr a ʋ cẽcen nʋↄr tɛw, ɩ̃ a bala ba jaa na sɩɩr ʋ, ba kpaarʼã.

7

1 A Farɩsɩ nɩbɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ ŋmɛɛ na yi a Jerujalɛm, wa na na kpaarɩ̃ taa a Jeeju sɛ̃. 2 Ba nyɛ na a Jeeju par-tuurbe ŋmɛɛ a ba dɩrɛ a dɩb nɩ a nu-dɛɛr; a lɛ yelʼã a baa pɛɛr a nur tu nɩ a puorfʋ ƴɛrɩ̃ wa. 3 A-na-ɩ a Farɩsɩ nɩbɛ nɩ a Jufisɩ ba jaa ma jↄrↄ na a ba tẽkorĩ nɩ-bɛrɛ ƴɛrɩ̃sɩ. Ba maa sↄw dɩ dɩb, ɩ̃ ma ɩ ba bↄ̃w na pɛɛr a ba nur wa. 4 Ɩ̃ a lɛ ba na mↄↄ yi a daa pʋↄ kul, bala ma pↄl a ba mɩ̃ɛ wa, ba maa sↄw dɩ bom wa. Ba lɛ cãa na tɛrɛ tẽkorĩ maalfʋ yaw go, na wↄ̃ taa nɩ a ŋmama nɩ a yoli nɩ a kure lakpoor pɛɛrfʋ. 5 A be jie, a Farɩsɩ nɩbɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ soorʼã a Jeeju: “Bõ ɩnɛ a fʋ par-tuurbe ma bar a sɩ tẽkorĩ nɩ-bɛrɛ maalfʋ ɩ̃ ma dɩrɛ a ba dɩb nɩ a nu-dɛɛr a lɛ?” 6 A Jeeju yel ba: “Nyɩna bɛbɛlbɛ naa! A Ejayi tɛrɛ na yel-mɩ̃ɛ a mɩnɛ ʋ na hier yel a nyɩ ɩnɛ, ɩ̃ sɛb a ʋ sɛbɛ pʋↄ yele: ʻNʋↄr tɛw a nɩbɛ basɩmɛ ƴↄnↄ nɩ ma, ɩ̃-cɛ a ba suur jãa nɩ ma na. 7 A ba puorfʋ ba na puoro ma ma tɛrɛ par wa, ɩ̃ a jaanfʋ ala ba na jaana a nɩbɛ ɩ na nɩbɛ ƴɛr-kpɛn.ʼ 8 Nyɩ ma barʼã a Naaŋmɩn ƴɛr-kpɛn ɩ̃ ma lɛ ɛ̃ɛ bil jↄrↄ a nyɩ sãa-kʋnbↄ ƴɛrɩ̃sɩ.” 9 Ʋ lɛ bↄ̃w na yel ba: “Nyɩ sɩrɩ̃ na bↄ̃w a Naaŋmɩn ƴɛr-kpɛn golfʋ, a nyɩ sãa-kʋnbↄ ƴɛrɩ̃sɩ maalfʋ ɩnɛ ʋlↄ. 10 A-na-ɩ a Mowisi yelʼã: ʻYↄnↄ a fʋ sãa nɩ a fʋ mã,ʼ ɩ̃ ʋ mɩ yelʼã áa sɛw na a ba na kú a nɩrɛ ʋlↄ na wa tʋrↄ a ʋ sãa, mɩɩ a ʋ mã. 11 Ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ, nyɩ ma yelʼã áa ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ yelʼã a ʋ sãa, mɩɩ a ʋ mã, áa yele ala na dãa sɛw ʋ de sũo nɩ ba ɩ na ʻkↄrbã,ʼ (a lɛ yelʼã, á Naaŋmɩn ʋ de a yele ala kʋ,) 12 nyɩ maa lɛ bar ʋ ʋ maal bom fɩ̃ɩ sũo nɩ a ʋ sãa, mɩɩ a ʋ mã wa. 13 Eɛ nyɩ ma de a nyɩ sãa-kʋnbↄ maalfʋ jaana Ꞌlʋↄrↄ taa, sãwna nɩ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ bara. Ɩ̃ yel-yaw lɛ be na be na wↄ̃ a lɛ nyɩ na maala.” 14 A ala ɩ̃ yi tↄ, a Jeeju lɛ bʋↄlʼã a nɩbɛ ɩ̃ yel ba: “A nyɩmɩ nyɩ jaa, nyɩ́ bↄ̃w cɛl bↄ̃w a ƴɛrɩ̃ na ɩ̃ na ƴɛrɛ nyɩ par. 15 A bom lɛ a nɩrɛ na dɩrɛ ƴↄnↄ a ʋ pʋ̃ↄ ma tʋↄrↄ sãwna ʋ wa. A ala na sãwna a nɩrɛ ɩ na a ala na yire a ʋ suur pʋↄ. [ 16 A ʋlↄ na tɛrɛ a tobo wono nɩ, ú bↄ̃w cɛlɛ!”] 17 A mɩnɛ a Jeeju na bar a nɩbɛ ɩ̃ kpɛ a yir pʋↄ, a ʋ par-tuurbe soor ʋ na a sʋkpa ʋlↄ par, 18 ʋ yel ba: “A nyɩmɩ mɩ, nyaa tɛrɛ a yɛ̃ na bↄ̃w a par wa? Nyaa bↄ̃w ka a dɩb lɛ na kpɛɛrɛ a nɩrɛ pʋ̃ↄ ma tʋↄrↄ sãwna ʋ wa? 19 A-na-ɩ aa ɩ a ʋ suur pʋↄ a kpɛɛrɛ wa. A ʋ puorɩ̃ a kpɛɛrɛ ʋ na wa cen a sãɓanɩ̃ ir bar.” A lɛ, a Jeeju bʋↄrↄ na ʋ yel áa yel-dɩrɩsɩ a jaa ɩ na bõ-son. 20 Ʋ lɛ yelʼã “Áa ala na yire a nɩrɛ suur pʋↄ, a ala ɩ̃ sãwna ʋ. 21 A-na-ɩ a nɩbɛ suur pʋↄ a tɩɛrɩ̃-burbur yire na ma ƴↄnↄ ba a pebfʋ nɩ a jufʋ nɩ a nɩrɛ kúfʋ pʋↄ. 22 A ma mɩ ƴↄnↄ ba na a pↄw-kpee mɩɩ a dab-kpee ganɩfʋ, nɩ a folfʋ, nɩ a po-tuo, nɩ a bɛlɩ̃fʋ, nɩ a pebfʋ, nɩ a mimir fãa, nɩ a kpɛfʋ, nɩ a yo-bↄfʋ, nɩ a yɛ̃ faafʋ pʋↄ. 23 A yel-dɛɛrsɩ asɩmɛ a jaa, a nɩrɛ suur pʋↄ a yire, sãwna nɩ ʋ.” 24 A Jeeju yi na a be ɩ̃ cen a Tɩɩr wɩɛr, na ʋ cen na kpɛ a yir kãw pʋↄ, ɩ̃ ma dãa bʋↄrↄ nɩrɛ ʋ bↄ̃w nɩ ʋ wa. Ɩ̃ Ꞌwaa dãa tʋↄrↄ sↄↄlↄ wa. 25 A-na-ɩ pↄw kãw na dãa tɛrɛ bi-pↄw a kↄ̃tↄn bier na ire, wõ na a ba ƴɛr a Jeeju ƴɛrɩ̃, ɩ̃ na ʋ wa a jie naan lo gburĩ a dume a ʋ nii-sↄw. 26 A pↄw ʋlↄ yi na a Siro-Fenisɩ wɩɛr ɩ̃ ƴɛrɛ a Gɩrɛkɩ ƴɛrɩ̃. Ʋ sʋↄrↄ na a Jeeju a ʋ diw a kↄ̃tↄn bar ʋ yi ɩ̃ cɛ a ʋ bi-pↄw. 27 A Jeeju yel ʋ: “Bar a bibiir a ba dɩ pi sɛr, a-na-ɩ aa sɛw a ba na de a bibiir bõ-dɩraa lↄb ƴↄ̃w a baar wa.” 28 A pↄw lɛ lɩɛb yel ʋ: “Sɩrɛ jaa ʋ, Nɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ a baar na pɩɛlʼɩ̃ a dɩb dɩfʋ jie ma dɩrɛ na a bibiir dɩb-pʋrↄ na loro a tene.” 29 A be jie, a Jeeju lɩɛb yel a pↄw: “Kule! A ƴɛr-birʼãa fʋ na ƴɛr ɩnɛ, a kↄ̃tↄn yi na ɩ̃ bar ʋ.” 30 Ʋ lɩɛbʼã kul a yir nyɛ a bie ʋ gã, a kↄ̃tↄn yi ɩ̃ cɛ ʋ bar. 31 A Jeeju yi na a Tɩɩr wɩɛr ɩ̃ wa tↄlʼɩ̃ a Sɩdↄ̃ loor ɩ̃ cen na ta a Galile manɩ̃, a Ten Pie tẽ-daa pʋↄ. 32 Nɩbɛ wa nɩ na wõw na maa bↄ̃w tʋↄ ƴɛr ƴɛrɩ̃ wa a Jeeju sɛ̃, ɩ̃ sʋↄr ʋ a ʋ dↄↄl ʋ a nuu, ʋ kpɛmɛ. 33 A lɛ, ʋ taw ʋ na jãa nɩ a nɩbɛ, bala ba tɛw ayi, ɩ̃ na ʋ de a ʋ nubie su a wõw to-vɛ̃ɛ pʋʋr, ɩ̃ mɩ pʋʋr a natɛɛr ƴↄ̃w a ʋ nubir pʋↄ sɩɩrʼɩ̃ a ʋ dɛlɩ̃bir, 34 ɩ̃ dʋↄ Ꞌwuor a saꞋlon ɩ̃ hʋʋn yelʼɩ̃ a wõw: “Ɛfata,” a lɛ yelʼã: “Yuo!” 35 A jie naan, a daba tobo yuo na, a dɛlɩ̃bir Ꞌlaw ʋ, ʋ ma ƴɛr a ƴɛrɩ̃ vɩlaa yele. 36 A Jeeju kpãkpan ba a ba taa wa yele bom kʋrↄ nɩrɛ wa, ɩ̃-cɛ a lɛ ʋ na mɩ kpãkpana ba, a lɛ ba mɩ hiere pↄwrↄ a wɩɛr, 37 a nↄɛ nyɩrɩ̃ ko a nɩbɛ a ba yele: “Yel-vɛlɛ nɩ̃ɛ tɛw ʋ ma maala! Ʋ ma maalʼã a won a ba wono, ɩ̃ ma mɩ maal a nↄ-mu deme a ba lɛ ƴɛrɛ.”

8

1 A bibie ala pʋↄ, nɩ-yaw lɛ bↄ̃w na kpaarɩ̃ taa a Jeeju sɛ̃ go, ɩ̃ a bom ma dãa be be a ba dɩrɛ wa, a Jeeju bʋↄl a ʋ par-tuurbe ɩ̃ yel ba: 2 “Nãw nyↄw ma na a nɩbɛ basɩmɛ ɩnɛ, a-na-ɩ bibie ata nɩ a dɩnaa ba na maal a ka a ɩ̃ sɛ̃, ɩ̃ a dɩb ma cãa be a ba dɩrɛ wa. 3 Maa wɛl ba bar a ba kule nɩ a kↄ̃ a lɛ, ba na faa na lo a sↄr juu, a-na-ɩ a ŋmɛɛ a ba sↄ̃w yi na nɩdaa.” 4 A ʋ par-tuurbe soor ʋ: “Nyɩnɛ nɩrɛ na pↄw a buru ka a wɛkarʼãa pʋↄ, kʋ a nɩ-yaw basɩmɛ a ba wa Ꞌwↄb pi?” 5 A Jeeju lɛ soor ba: “Bur-bie amɩnɛ nyɩ tɛrɛ?” A ba yel ʋ: “Anuu-nʼayi ʋ.” 6 A lɛ, a Jeeju ɩ na a nɩbɛ a ba jɛ, ɩ̃ ʋ de a bur-bie anuu-nʼayi puor a Naaŋmɩn ƴↄ̃w, ɩ̃ nyↄw ŋma ŋma kʋ a ʋ par-tuurbe a ba de po a nɩbɛ, a ba de po ba. 7 Ba mɩ dãa na tɛrɛ jɩ̃-bie fɩ̃ɩ, ʋ puor a Naaŋmɩn ƴↄ̃w, ɩ̃ yel a ʋ par-tuurbe a ba mɩ de po a nɩbɛ, 8 a ba Ꞌwↄb pi ɩ̃ cãa cɛ bõ-ŋmara a ba woor sɛɛr pɩɩr anuu-nʼayi. 9 A bala na Ꞌwↄb a buru ala tara na nɩbɛ ture anaan. A ala ɩ̃ baar, a Jeeju pãa na wɛl ba bar, 10 ɩ̃ kpɛ a gbor pʋↄ, ʋlↄ nɩ a ʋ par-tuurbe, cere a Damanuta wɩɛr. 11 A Farɩsɩ nɩbɛ ta na ɩ̃ nyↄw nɩ a Jeeju a cɩɩrɩ̃fʋ, bʋↄrↄ ba jʋʋr ʋ bↄ̃w a ʋ tɛw. Ba sʋↄr ʋ na a ʋ maal bom miilʼɩ̃ ba, a ba bↄ̃w ka a ʋ fãw yi na a Naaŋmɩn jie. 12 A Jeeju hʋʋn a ʋ suur pʋↄ ɩ̃ yel: “Bõ ɩ̃ tɛrɛ a dɩnaa nɩbɛ a ba bʋↄrↄ bõ-miilaa? Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ: bõ-miilaa ma be na maal a ba nyɛ wa”, 13 ɩ̃ na ʋ bar ba a be, ɩ̃ lɛ kpɛ a gbor pʋↄ gãwna a man gaan. 14 A Jeeju par-tuurbe dãa na hiin a bõ-dɩraa defʋ. Bur-bir bõ-ƴen tɛw ba dãa tɛrɛ a be a gbor pʋↄ. 15 A Jeeju kpãkpan ba yel ba: “Nyɩ́ bↄ̃w yuo mimie ɩ̃ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ a Farɩsɩ nɩbɛ nɩ a Ɛrↄdɩ tabɩr ɩnɛ.” 16 A ʋ par-tuurbe lɩɛb yele taa a ba nɩ̃ɛ: “A buru sɩ na ma tɛrɛ wa, ala ɩnɛ ʋ ƴɛrɛ a lɛ.” 17 A Jeeju bↄ̃wnaa ɩ̃ soor ba: “Bõ ɩnɛ nyɩ ƴɛrɛ taa áa buru nyɩ na ma tɛrɛ ʋ wa? Mɩnɛ! Nyaa bↄ̃w a par sɛr wa? Aa caarɩ̃ nyɩ sɛr wa? A yɛ̃ ɓↄr nyɩ na mɩɩ? 18 - 19 Mɩnɛ nyɩ tɛrɛ a mimie ɩ̃ ma nyɛrɛ wa? Nɩ a tobo ɩ̃ ma wono wa? Nyaa lɛ cãa bↄ̃w nɩ a daar ʋlↄ ɩ̃ na de a bur-bie anuu ŋma ŋma kʋ a dabsɩ ture anuu wa? Pɩɩr amɩnɛ nyɩ woor a bõ-ŋmara sɛɛr?” A ba yel ʋ: “Pɩɩr pie-nʼayi ʋ.” 20 “Ɩ̃ a daar ʋlↄ ɩ̃ na ŋma ŋma a bur-bie anuu-nʼayi kʋ a nɩbɛ ture anaan, pɩɩr amɩnɛ nyɩ woor a bõ-ŋmara sɛɛr?” A ba yel ʋ: “ Pɩɩr anuu-nʼayi ʋ.” 21 A Jeeju yel a ʋ par-tuurbe: “Lɛ ʋ, ɩ̃ a nyaa cãa bↄ̃w a par sɛr wa?” 22 Ba ta na a Bɛsada-tẽw pʋↄ a ba wɩ nɩ jↄ̃w a Jeeju sɛ̃, ɩ̃ sʋↄrↄ ʋ a ʋ sɩɩr ʋ. 23 A Jeeju nyↄw na a jↄ̃w nuu taw ʋ yi nɩ a tẽw pʋↄ, ɩ̃ pʋʋr a natɛɛr ƴↄ̃w ʋ a mimie pʋↄ. A ala ɩ̃ baar, ʋ dↄↄl ʋ na a nur ɩ̃ soor ʋ, á ʋ nyɛ na bom mɩɩ? 24 A jↄ̃w caarɩ̃ a mimie ɩ̃ yel: “Ɩ̃ nyɛ na nɩbɛ, ɩ̃-cɛ tɩɩr kaarɩ̃ ba wↄ̃, ɩ̃ cere.” 25 A Jeeju lɛ bↄ̃w sɩɩr ʋ a mimie, ɩ̃ a mɩnɛ a jↄ̃w na Ꞌwuor a kir-kir-kir, a mimie yuo ʋ na, ʋ nyɛ a yele a jaa gbelẽgbelẽ. 26 A Jeeju ƴↄ̃w a ʋ kul a ʋ yir, ɩ̃ yel ʋ á ʋ taa kpɛɛrɛ a tẽw pʋↄ wa. 27 A Jeeju cenʼɩ̃ na a ʋ par-tuurbe a tẽ-bil ala na be a Fɩlɩpɩ-Sejare wɩɛr pʋↄ. A mɩnɛ ba na de a sↄr cere, ʋ sooro na a ʋ par-tuurbe: “Ala ʋlↄ a nɩbɛ ma de ma ɩ̃ ɩ?” 28 A ba yel ʋ: “A ŋmɛɛ ma yelʼã á Jã-Batii fʋ ɩ, a ŋmɛɛ ma lɛ yel, á Eli fʋ ɩ, a ŋmɛɛ go, á ƴɛr-hiere ƴen sʋbↄ fʋ ɩ.” 29 A Jeeju soor ba: “Ɩ̃ a nyɩmɩ, ala ʋlↄ tↄr nyɩ de ma ɩ̃ ɩ?” A Pɩɛr yel ʋ: “Fʋ ɩ na a Kirisi.” 30 A be jie, a Jeeju bↄ̃w kpãkpan ba ɩ̃ yel a ba taa wa diere a ʋ yel, na ƴɛrɛ kʋrↄ nɩrɛ wa. 31 A ala ɩ̃ baar, a Jeeju nyↄw na ɩ̃ jaana a ʋ par-tuurbe áa sɛw na a Nɩbɛ Bie na nyɛ a won yaw a bɛlɩ̃, áa ni-dierbe nɩ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ na jɛ ʋ na bar, á ba na kú ʋ na, ɩ̃ a lɛ a bibie ata na tↄl baar á ʋ na irʼã a kũu pʋↄ. 32 Cãa pʋↄ ʋ dãa mana ba a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ a lɛ. A be juumɩ, a Pɩɛr bʋↄl ʋ, yi nɩ cɛ̃cɛ̃w, nyↄw ʋ fule. 33 A Jeeju ŋmelĩ Ꞌwuor a ʋ par-tuurbe, ɩ̃ tan a Pɩɛr ɩ̃ yel ʋ: “Taw yi ka a ɩ̃ nii-sↄw Satã! A-na-ɩ faa tɩɛrɛ a Naaŋmɩn kaarɩ̃ wa, ɩ̃-cɛ nɩrɛ kaarɩ̃ fʋ tɩɛrɛ.” 34 A Jeeju bʋↄlʼã a nɩbɛ nɩ a ʋ par-tuurbe a ba wɩ a ʋ jie ʋ yel ba: “A ala ɩ nɩrɛ bʋↄrↄ na ʋ tuure ma, ú jɛ a ʋ mɩ̃ɛ bar, ɩ̃ na ʋ tuo a ʋ nɩ-kʋ-daa tuure nɩ ma. 35 A nɩrɛ lɛ na bʋↄrↄ ʋ faa a ʋ mɩ̃ɛ, a ʋ baafʋ na bↄrʼã; ɩ̃ a nɩrɛ lɛ na bara a ʋ baafʋ ʋ bↄrↄ a ɩ̃ ɩnɛ nɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-son ɩnɛ, a ʋ baafʋ na cɩ̃ɛ na. 36 Ɩ̃ a ala ɩ a nɩrɛ pↄw na a tẽw na yele a jaa, ɩ̃-cɛ a ʋ baafʋ sãw, bõ a na kʋ ʋ? 37 Bõ a nɩrɛ na tʋↄ de tɛw nɩ a ʋ baafʋ? 38 A-na-ɩ a nɩrɛ lɛ na jↄ a vĩ a maa nɩ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ a dɩnaa nɩbɛ sↄ̃w na bar a Naaŋmɩn ɩ̃ maala a burbur, a Nɩbɛ Bie na mɩ jↄ na a vĩ a ʋ ɩnɛ, a lɛdaar ʋ nↄↄ waara a ʋ Sãa yo-yifʋ pʋↄ, nɩ a ʋ sɩ-tʋnɩsɩ na ɩ a cɛcɛ.”

9

1 Ʋ lɛ yel ba na: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a bala na be a ka, a ŋmɛɛ na nyɛ na a mɩnɛ a Naaŋmɩn na diere a tẽw nɩ a fãw, ɩ̃ wa pãa bɩɛr kpi.” 2 A lɛ a bibie ayʋↄb na tↄl baar, a Jeeju taw na a Pɩɛr nɩ a Jakɩ nɩ a Jã, bala ba tɛw, cenʼɩ̃ a tã-kpɛ̃ɛ kãw juu. A be, ʋ nalɩ̃ na a ba nii-sↄw, 3 a ʋ cẽcene lɩɛb nyɩlɛ ƴala-ƴala-ƴala ɩ̃ pɛlɩ̃ a pɛlɩ̃fʋ bar, a mɩnɛ a cẽcen-mʋↄlↄ ma be ka a tẽw na juu tʋↄrↄ mʋↄlↄ ʋ a pɛlɛɛ a lɛ wa. 4 A be a Eli nɩ a Mowisi nyɩr ba, na ba ɩraa bʋrↄ nɩ a Jeeju. 5 A be jie, a Pɩɛr yel a Jeeju: “Jãjaana, a vɩɛlɛ na sɩ na be a ka. Sɩ na ƴↄ̃w na sɛɛr ata; a bõ-ƴen na ɩ na a fʋ ben, a kãw ɩ a Mowisi ben, ɩ̃ a bõ-ƴen ɩ a Eli ben.” 6 A-na-ɩ a pʋlɩ̃nyɛ dãa na vʋ̃ↄ ba, ʋlↄ nɩ a ʋ tↄ deme, Ꞌwaa bↄ̃w a ala na sɛw ʋ yel wa. 7 Dↄ̃dↄrɩ̃ma suu na pↄw ba, ɩ̃ a ƴɛrɩ̃sɩ yi na be a dↄ̃dↄrɩ̃ma pʋↄ yele: “A ɩ̃ Bi-nʋnaa nɩ a naa. Nyɩ́ cɛlɛ ʋ.” 8 A jie naan, a Jeeju par-tuurbe Ꞌwuorʼã kolĩ nɩ a lõbobo a jaa, ma lɛ nyɛ nɩrɛ wa, a ala ma ɩ a Jeeju tɛw na be nɩ ba ʋ wa. 9 A lɛ ba na yi a tãw juu suure, a Jeeju kpãkpan ba na, a ba taa wa de a ala ba na nyɛ ƴɛrɛ kʋrↄ nɩrɛ, wa tara nɩ a daar ʋlↄ a Nɩbɛ Bie na ire a kũu pʋↄ wa. 10 Ba nyↄw na a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ tɛrɛ a ba pʋ̃ↄ, ɩ̃ sooro taa: “Á ʼir a kũu pʋↄꞋ, bõ a bʋↄrↄ a yel?” 11 Ba lɛ soor ʋ na a soorfʋ na: “Bõ ɩnɛ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ ma yel á Eli sɛw na ʋ de nĩe wa?” 12 Ʋ yel ba: “Eɛ ʋ! A Eli sɩrɩ̃ na sɛw ʋ de nĩe wa, gbɛɛrɩ̃ a yele a jaa baar, ɩ̃ bõ ɩnɛ a mɩ sɛb a Naaŋmin Sɛbɛ pʋↄ áa Nɩbɛ Bie na nyɛ na won yaw a bɛlɩ̃ ʋ, ɩ̃ a ba na kpɛ ʋ na? 13 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ yele nyɩ na, a Eli wa na, ɩ̃ ba maal ʋ na a mɩnɛ ba na bʋↄrↄ tu nɩ a mɩnɛ a na sɛb a Naaŋmin Sɛbɛ pʋↄ a ʋ ɩnɛ.” 14 A lɛ ba na tara a par-tuurbe bala na cɛ, ba nyɛ na a nɩ-yaw a ba jilĩ kolĩ ba, ɩ̃ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ iraa a ba cɩɩrɛ taa. 15 A mɩnɛ a nɩbɛ na nyɛ a Jeeju, a puurĩ ba na ba jaa, a ba jↄ cen a ʋ puorfʋ jie. 16 Ʋ soor ba: “Bõ ɩ̃ wa nɩ a cɩɩrɩ̃-taa a nyɩ sↄ̃w?” 17 A daba kãw iraa be a nɩbɛ sↄ̃w ɩ̃ ŋmaa yel ʋ: “Jãjaana, a ɩ̃ bi-daba kↄ̃tↄn nↄ-mu na tɛrɛ ɩ̃ wa nɩ a fʋ sɛ̃. 18 A jiir a jaa, a ala ɩ̃ wa ir ʋ, a ma ŋme ʋ na lↄb a tene, ʋ fure a natɛ-fube Ꞌwↄbↄ nɩ a nyɩmɛ, ɩ̃ ma tãgarɩ̃ ʋ jaa. Ɩ̃ sʋↄr a fʋ par-tuurbe a ba diw a ʋna kↄ̃tↄn bar, ɩ̃ a baa tʋↄ wa.” 19 A Jeeju yel ba: “A nyɩna ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩbɛ na ma tɛrɛ ƴↄ̃w-nyãa wa, ɩ̃ be nɩ nyɩ wa ta nɩ dabor? Ɩ̃ dɩ nɩ nyɩ a tuo wa ta nɩ dabor? Nyɩ́ taw a bile wa nɩ ka”, 20 a ba taw ʋ wa nɩ. A lɛ a kↄ̃tↄn na tↄ̃ↄ nyɛ a Jeeju, ʋ damʼã a bile nɩ kpɛ̃w lↄb a tene, a bile yʋↄrↄ fure nɩ a natɛ-fube. 21 A Jeeju soor a bile sãa: “Dabor a bom be ʋ a lɛ?” A sãa yel ʋ: “Wa nyↄw nɩ a ʋ bibile daar ʋ. 22 A kↄ̃tↄn lↄb ʋ na gbɛɛ amɩnɛ jaa a vũumɩ nɩ a kʋ̃ↄmɩ, bʋↄrↄ ʋ kú ʋ. Ɩ̃-cɛ a ala ɩ fʋ na tʋↄ na maal bom, bↄ̃w sɩ nãw ɩ̃ wa sũo sɩ bɩlɛ.” 23 A Jeeju yel ʋ: “Bõ ɩnɛ fʋ yel, a ala ɩ fʋ na tʋↄ na? A-na-ɩ a ʋlↄ na tɛrɛ a ƴↄ̃w-nyãa tʋↄrↄ na maala a yele a jaa.” 24 A be naan, a bile sãa wuurʼã yel: “Ɩ̃ tɛrɛ na ƴↄ̃w-nyãa. Wa sũo ma a jie a ɩ̃ ƴↄ̃w-nyãa na ɓↄr!” 25 A lɛ a Jeeju na nyɛ a nɩbɛ a ba kaal taa waara, ʋ mʋ̃ↄ na mimir ƴↄ̃w a kↄ̃tↄn bier ɩ̃ yel: “A fʋna kↄ̃tↄn nↄ-mu nɩ kↄ̃tↄn wõw naa, maa ɩ̃ yele fʋ, yi ɩ̃ cɛ a bile na, ɩ̃ taa wa lɛ kpɛɛrɛ ʋ go wa!” 26 A kↄ̃tↄn wuur ɩ̃ dam a bile nɩ kpɛ̃w ɩ̃ yi, a bile lɩɛb wↄ̃ taa nɩ kũu, a nɩbɛ bala na ɩraa a be, a ba yaw jie yele á ʋ kpi na. 27 Ɩ̃ a Jeeju nyↄw ʋ a nuu ɩ̃ ɩ ʋ ir, ʋ na ʋ ir ɩraa. 28 A lɛ a Jeeju na kul a yir, a ba be taa a bala tɛw nɩ a ʋ par-tuurbe, ba soor ʋ na: “Bõ ɩnɛ saa tʋↄ diw a kↄ̃tↄn ʋlↄ bar wa?” 29 A Jeeju yel ba: “A ala ma ɩ a Naaŋmɩn sʋↄrfʋ pʋↄ tɛw ʋ wa, a kↄ̃tↄn par bʋrↄ na maa tʋↄ diw bar lɛ wa.” 30 Ba yi na a jie ʋlↄ ba na dãa be, ɩ̃ na ba tↄl gãw a Galile wɩɛr, a Ꞌwaa dãa bʋↄrↄ nɩrɛ ʋ bↄ̃w nɩ ba wa, 31 a-na-ɩ ʋ dãa na jaana a ʋ par-tuurbe yele nɩ ba: “Ba na nyↄw na a Nɩbɛ Bie ƴↄ̃w a nɩbɛ nuu pʋↄ, a ba kú ʋ, ɩ̃ ʋ na irʼã a kũu pʋↄ a bibie ata dayen.” 32 A ʋ parturbe ma dãa bↄ̃w a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ par wa, ɩ̃ baa Ꞌla soor ʋ ƴɛrɩ̃ wa. 33 Ba cenʼã na ta a Kapɛɛnam; a mɩnɛ a Jeeju na kpɛ a die pʋↄ baar, ʋ soorʼã a ʋ par-tuurbe: “Yɛr-bõ nyɩ dãa guoro taa be a sↄr juu?” 34 Aba ŋma vʋʋrɩ̃sɩ, a-na-ɩ a be a sↄr juu, ba dãa na guoro taa, bʋↄrↄ ba bↄ̃w a ʋlↄ na ɩ a nɩ-kpɛ̃ɛ a ba sↄ̃w. 35 A be jie, a Jeeju jɛ ɩ̃ bʋↄl a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi, a ba wa ʋ yel ba: “A ala ɩ a nɩrɛ bʋↄrↄ na ʋ ɩ a ni-diere, ʋ sɛw na ʋ ɩ a nɩbɛ ba jaa par-pↄↄrↄ nɩ a ba tʋ̃tʋnↄ.” 36 Ɩ̃ ʋ taw na bibile wa nɩ ƴↄ̃w a ba sↄ̃w, ɩ̃ na ʋ worĩ ʋ ɩ̃ yel: 37 “A nɩrɛ lɛ na sↄw de a bibi-bil basɩmɛ ƴen sʋbↄ a maa ɩnɛ, a maa mɩ̃ɛ ʋ sↄw de, ɩ̃ a ʋlↄ na sↄw de ma, aa ɩ a maa tɛw ʋ sↄw de wa, ɩ̃ ʋ mɩ sↄw na de a ʋlↄ na tʋ̃ ma.” 38 A Jã yelʼã a Jeeju: “Jãjaana, sɩ nyɛ na nɩrɛ kãw ʋ de a fʋ yuor diwre nɩ a kↄ̃tↄnsɩ, a sɩ dãa bʋↄrↄ sɩ pɩɛrɩ̃ ʋ bar, a-na-ɩ Ꞌwaa be a sɩ pʋↄ wa.” 39 A Jeeju yel: “Nyɩ taa pɩɛrɛ ʋ bara wa. A-na-ɩ nɩrɛ ma tʋↄrↄ diere a ɩ̃ yuor tʋnↄ nɩ nↄ-kofʋ tʋn, ɩ̃ lɛ lɩɛbɛ a be a jie naan bʋↄlↄ a ɩ̃ yo-fãa wa. 40 A-na-ɩ a nɩrɛ ʋlↄ na maa jaar a sɩ ƴɛrɩ̃ wa, sɩ nɩrɛ ʋ ɩ. 41 Ɩ̃ a nɩrɛ lɛ na Ꞌwↄ̃wnↄ kʋ̃ↄ kʋrↄ nyɩ a nyɩ nyuure, a-na-ɩ a Kirisi ɩ̃ sↄ nyɩ, yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, ʋ nↄↄ pↄw na a ʋ yar. 42 “A nɛ-kpɛ̃ɛ ba na luure yara a nɩrɛ nyɩɩmɩ ɩ̃ lↄbↄ ʋ ƴↄnↄ a man kʋ̃ↄmɩ, a na sa ʋ na, ʋ na wa maala a bibi-bil basɩmɛ na sↄw de ma ƴen sʋbↄ, ʋ kpɛɛrɛ a tule pʋↄ. 43 A ala ɩ̃ ɩ a fʋ nuu ɩ na bom na maala fʋ a fʋ kpɛɛrɛ a tule pʋↄ, fú ŋmaa ʋ bar. Fʋ̃ʋ kpɛ a baafʋ pʋↄ nɩ a nu-gãw, a sa na fʋ na tɛrɛɛ a nur a jaa ayi, ɩ̃ na fʋ cere a wɛfʋ vũu pʋↄ na ma be a kpiinfʋ wa, [ 44 a jie ʋlↄ a jãjule bala na vʋrↄ ba, na ma be kũu jie wa, ɩ̃ a vũu ma mɩ be kpiinfʋ wa.] 45 Ɩ̃ a ala ɩ̃ ɩ a fʋ gbɛr ɩ̃ maala fʋ a fʋ kpɛɛrɛ a tule pʋↄ, fú ŋmaa ʋ bar. Fʋ̃ʋ kpɛ a baafʋ pʋↄ nɩ gbɛr gãw, a sa na fʋ na tɛrɛɛ a gbɛɛ a jaa ayi ɩ̃ na fʋ cere a wɛfʋ vũu pʋↄ, [ 46 a jie ʋlↄ a jãjule bala na vʋrↄ ba, na ma be kũu jie wa, ɩ̃ a vũu ma mɩ be kpiinfʋ wa.] 47 Ɩ̃ a ala ɩ̃ ɩ a fʋ mimir ɩ̃ mɩ maala fʋ a fʋ kpɛɛrɛ a tule pʋↄ, fʋ Ꞌlow ʋ bar. Fʋ̃ʋ kpɛ a Naaŋmɩn fãw tẽw pʋↄ nɩ mimir gãw, a sa na fʋ na tɛrɛɛ a mimie a jaa ayi ɩ̃ cere a wɛfʋ vũu pʋↄ, 48 a jie ʋlↄ a jãjule bala na vʋrↄ ba, na ma be kũu jie wa, ɩ̃ a vũu ma mɩ be kpiinfʋ wa. 49 A-na-ɩ a vũu na maalʼã a nɩbɛ ba jaa a ba tɛrɛ a nasõ nʋ̃ↄ. 50 “A nasõ ɩ na bõ-son. Ɩ̃ a ala ɩ a ʋ nʋ̃ↄ yi na, mɩnɛ fʋ na maal ʋ, ʋ lɛ bↄ̃w nʋmↄ? Nyɩ́ tɛrɛ nasõ a nyɩ pʋ̃ↄ, nyɩ́ bↄ̃w nyↄw taa bõ-ƴene-ƴene.”

10

1 A Jeeju yi na a be ɩ̃ cen a Jude wɩɛr na ʋ tↄl gãw a Jʋrdɛ̃ man gaan, a nɩ-yaw lɛ bↄ̃w tiw taa a ʋ sɛ̃, ʋ nyↄw ɩ̃ jaana ba a mɩnɛ ʋ na mɩlɩ̃ nɩ. 2 A Farɩsɩ nɩbɛ taw ta ʋ, bʋↄrↄ ba jʋʋr ʋ, bↄ̃w a ʋ tɛw, ɩ̃ na ba soor ʋ, á sↄr be na be a daba na diw a ʋ pↄw bar mɩɩ? 3 Ʋ mɩ lɩɛb soor ba: “Bõ a Mowisi ƴↄ̃w a nyɩ maal?” 4 A ba yel: “A Mowisi kʋ sɩ na a sↄr a sɩ na sɛb kul-taa ŋmafʋ sɛbɛ kʋ a sɩ pↄw ɩ̃ bar ʋ.” 5 A be jie, a Jeeju yel ba: “Á nyɩ sube kpɛmɛfʋ ɩnɛ a Mowisi ƴↄ̃w a nyɩ maala a lɛ. 6 A ala ma ɩ lɛ ʋ wa, a tẽw nyↄwfʋ daar, a Naaŋmɩn irʼã a daba nɩ a pↄw. 7 Ala-ɩ̃-sↄ a daba na yi na a ʋ sãa nɩ a ʋ mã nuumɩ na ʋ mar taa nɩ a ʋ pↄw, 8 a ba jaa ayi ɓã taa lɩɛb ɩ ɩ̃gan bõ-ƴen. A lɛ, baa lɛ cãa ɩ nɩbɛ ayi wa, ɩ̃gan bõ-ƴen ba lɩɛb ɩ. 9 Ala-ɩ̃-sↄ, nɩrɛ ʋ taa wa ŋma a ala a Naaŋmɩn na ɓã taa wa.” 10 A lɛ ba na lɩɛb kul a yir, a Jeeju par-tuurbe lɛ sooro ʋ na a ƴɛr-bir ʋlↄ naa, 11 ʋ yel ba: “Á ala ɩ̃ ɩ nɩrɛ barʼã a ʋ pↄw ɩ̃ lɛ de pↄw kpee, ʋ sãw na a kul-taa bar. 12 A lɛ ʋ mɩ, a ala ɩ a pↄw barʼã a ʋ sɩrɛ ɩ̃ jↄ de dab-kpee, ʋ mɩ sãw na a kul-taa bar.” 13 A nɩbɛ taw na a bibiir wɩɛrɛ nɩ a Jeeju sɛ̃ a ʋ sɩɩr ba, ɩ̃ a par-tuurbe tana ba. 14 A mɩnɛ a Jeeju na nyɛ a lɛ, suur nyↄw ʋ na ʋ yel a ʋ par-tuurbe: “Nyɩ́ bar a bibiir a ba wa a ɩ̃ sɛ̃. Nyɩ taa vara ba bara wa, a-na-ɩ a bala na wↄ̃ a bibiirʼã kaarɩ̃, bala ɩ̃ sↄ a Naaŋmɩn fãw. 15 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ʋlↄ na ma sↄw a Naaŋmɩn ʋ tɛrɛ ʋ a bibile kaarɩ̃ wa, Ꞌwaa tʋↄrↄ kpɛɛrɛ be fɩ̃ɩ wa.” 16 A mɩnɛ ʋ na ƴɛr a lɛ baar, ʋ de na a bibiir ƴↄ̃w a ʋ nur pʋↄ, ɩ̃ bʋↄlↄ a ʋ Sãa sũofʋ ƴↄnↄ ba, dↄↄlↄ nɩ ba a ʋ nur. 17 A mɩnɛ a Jeeju na de a sↄr cere, a daba jↄ na wɩ na lo gburĩ a dume a ʋ nii-sↄw ɩ̃ soor ʋ: “Jãjaan-son! Bõ ɩ̃ na maal wa pↄw a baa-kↄ̃-tɛw?” 18 A Jeeju yel ʋ: “Bõ ɩ̃ ɩ a fʋ bʋↄl ma a nɩ-son? Nɩ-son ma be ɩ̃ a ala ma ɩ a Naaŋmɩn tɛw ʋ wa. 19 Fʋ bↄ̃w na a Naaŋmɩn ƴɛr-kpɛn: ʻTaa wa kúrↄ nɩrɛ wa; taa wa bʋↄrↄ pↄw kpee wa; taa wa jure wa; taa wa ŋmara jir-kara ƴↄnↄ nɩrɛ wa; taa wa bɛlɛ nɩrɛ bom diere wa; jↄrↄ a fʋ sãa nɩ a fʋ mã.ʼ ” 20 A daba yel ʋ: “Jãjaana, ɩ̃ maalʼã a ana ƴɛr-kpɛn a jaa, a ɩ̃ bibile daar wa ta nɩ a dɩnaa.” 21 A Jeeju Ꞌwuor ʋ nɩ nʋfʋ, ɩ̃ yel ʋ: “Bom bõ-ƴen cɛ fʋ na. Cen na da a fʋ yele a jaa fʋ na tɛrɛ, de a libie po a nãw deme, ɩ̃ fʋ na pↄw na a na-yele a Naaŋmɩn tẽw, ɩ̃ na fʋ wa tuure ma.” 22 Ɩ̃ a lɛ a daba na wõ a ʋna ƴɛrɩ̃, ʋ sãw na nii-sↄw ɩ̃ tɩɛrɛ kule nɩ, a-na-ɩ ʋ sɩrɩ̃ na le. 23 A Jeeju Ꞌwuorʼã a ʋ par-tuurbe na tiw kolĩ ʋ, ɩ̃ yel ba áa kpɛmɛ na a nɩ-leraa na kpɛɛrɛ a Naaŋmɩn fãw pʋↄ. 24 A ʋ par-tuurbe nↄɛ ko ba a ʋna ƴɛrɩ̃ ɩnɛ, ɩ̃ a Jeeju lɛ yel ba: “Ɩ̃ bibiir! A Naaŋmɩn fãw pʋↄ kpɛfʋ kpɛmɛ na ma ɩ wa. 25 A yↄw na a nyʋↄmɩ na kpɛɛrɛ a mɩsɩn bↄw pʋↄ gãw a naaba na kpɛɛrɛ a Naaŋmɩn fãw pʋↄ”, 26 a kpal a par-tuurbe nↄɛ a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ ɩnɛ, a ba sooro taa: “A ala ɩ̃ ɩ lɛ ʋ, ala ɩ̃ na tʋↄ pↄw a faafʋ?” 27 A Jeeju Ꞌwuor ba ɩ̃ yel: “A gãw na a nɩbɛ tʋↄfʋ; ɩ̃-cɛ aa gãw a Naaŋmɩn tʋↄfʋ wa, a-na-ɩ a Naaŋmɩn tʋↄ na a yele a jaa.” 28 A Pɩɛr yel ʋ: “ꞋWuor nyɛ a sɩmɩ, sɩ barʼã a yele a jaa ɩ̃ tuure fʋ.” 29 A Jeeju yel ʋ: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ barʼã a ʋ yir, mɩɩ a ʋ yɛɛr, nɩ a ʋ yɛ-pↄↄbↄ, nɩ a ʋ mã, nɩ a ʋ sãa, nɩ a ʋ bibiir, nɩ a ʋ por a maa ɩnɛ nɩ a ƴɛr-son ɩnɛ, 30 ʋ na pↄw na a dↄↄlaa gbɛɛ kʋbaa, a daarʼã pʋↄ sɩ na be a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃; ʋ na pↄw na a yie, nɩ a yɛɛr, nɩ a yɛ-pↄↄbↄ, nɩ a mã nʋmↄ, nɩ a bibiir, nɩ a por, ɓã taa nɩ a hʋↄlfʋ mɩ. Ɩ̃ a daar ʋlↄ na be a puo-sↄw waara, ʋ na pↄw na a baa-kↄ̃-tɛw. 31 Ɩ̃ a yaw jie na ɩ a ni-dierbe nↄↄ ɩ na a par-pↄↄrbↄ, ɩ̃ a bala na ɩ a par-pↄↄrbↄ nↄↄ lɩɛbʼã ɩ a ni-dierbe.” 32 Ba be na a sↄr juu cere a Jerujalɛm, a Jeeju de nĩe a ba tuure. A nↄɛ ko a ʋ par-tuurbe, ɩ̃ a dãbɩ̃ɛ nyↄw a bala na dãa bɩɛrɛ tuure ba. A Jeeju lɛ bↄ̃w kpaarɩ̃ a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi a ʋ pulẽe, ɩ̃ nyↄw ɩ̃ mana ba a ala na wa tara ʋ. 33 Ʋ yele ba na: “Nyɩ́ nyɛ, sɩ cere na a Jerujalɛm. A be, ba na nyↄw na a Nɩbɛ Bie ƴↄ̃w a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nuu pʋↄ. Ba na ƴↄ̃w ʋ na a yel ɩ̃ de ʋ kʋ a nɩ-bʋlsɩ 34 a ba la ʋ pʋʋrʼɩ̃ a natɛɛr ƴↄ̃w ʋ, ɩ̃ fↄbʼɩ̃ ʋ a kpaara, ɩ̃ cɛ ʋ, na ba kú. Ɩ̃ a bibie ata dayen ʋ na irʼã a kũu pʋↄ.” 35 A Jebede bi-dabsɩ Jakɩ nɩ a Jã wɩ na a Jeeju sɛ̃ na yel ʋ: “Jãjaana! Bom be na be sɩ na bʋↄrↄ sɩ sʋↄr fʋ a fʋ maal kʋ sɩ.” 36 A Jeeju soor ba: “Bõ nyɩ bʋↄrↄ ɩ̃ maal kʋ nyɩ?” 37 A ba yel ʋ: “Sɩ bʋↄrↄ na a fʋ̃ʋ wa jɛ a naa-dakↄw juu a fʋ yo-yifʋ daar, a sɩmɩ ayi, bõ-ƴen ʋ jɛ a fʋ dʋrɩ̃ loor ɩ̃ a kãw mɩ jɛ a fʋ gʋbaa loor.” 38 A Jeeju yel ba: “Nyaa bↄ̃w a ala nyɩ na sʋↄrↄ wa. Nyɩ na tʋↄ na nyu nɩ a ŋman tuo ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ nyuure nɩ, mɩɩ nyɩ na mɩ tʋↄ na kpɛ a tuo dɩfʋ pʋↄ ɩ̃ nↄↄ kpɛɛrɛ a kʋ̃ↄ mʋrfʋ kaarɩ̃?” 39 A ba yel ʋ: “Sɩ na tʋↄ na.” A Jeeju yel ba: “Nyɩ na sɩrɩ̃ na nyu nɩ a ŋman ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ nyuure nɩ, ɩ̃ mɩ mʋrↄ a kʋ̃ↄ mʋrfʋ ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ mʋrↄ, 40 ɩ̃-cɛ, a ɩ̃ dʋrɩ̃ loor jɛfʋ, nɩ a ɩ̃ gʋbaa loor jɛfʋ, aa ɩ a ɩ̃ jie a ala yire wa, ɩ̃ a na ɩ na a bala ɩnɛ a Naaŋmɩn na dãa gbɛɛrɩ̃.” 41 A mɩnɛ a par-tuurbe pie na wõ a ʋna ƴɛrɩ̃, ba nyɛ na suur ƴↄ̃w a Jakɩ nɩ a Jã. 42 A Jeeju bʋↄl ba a ba wɩ, ʋ yel ba: “Nyɩ bↄ̃w ka a bala ba na bʋↄlↄ a jamansɩ a tẽ-bʋrↄ bʋrↄ pʋʋr ma fɛrɛ na a ba nɩbɛ, ɩ̃ a ten nɩ-bɛrɛ ma fule ba na. 43 Aa ɩ lɛ a be a nyɩ jie wa. A ʋlↄ na bʋↄrↄ ʋ ɩ a kpɛ̃ɛ a nyɩ sↄ̃w, ú ɛ̃ɛ ɩ a nyɩ tʋ̃tʋnↄ, 44 ɩ̃ a ʋlↄ na bʋↄrↄ ʋ ɩ a ni-diere a nyɩ sↄ̃w, ú ɩ a nyɩ jaa gbãgbaa. 45 A-na-ɩ a Nɩbɛ Bie mɩ̃ɛ ma wa a nɩbɛ na tʋnↄ kʋrↄ ʋ wa, ɩ̃ ʋ wa na tʋnↄ kʋrↄ a nɩbɛ, ɩ̃ na ʋ tɩɩr a ʋ baafʋ tɛw nɩ a nɩ-yaw baafʋ.” 46 A Jeeju ta na a Jeriko, ɩ̃ a lɛ ʋ na yire a ʋna tẽw pʋↄ nɩ a ʋ par-tuurbe nɩ a nɩ-yaw, a jↄ̃w ba na bʋↄlↄ Batime (a lɛ yelʼã, a Time bie ʋ) jɛ na be a sↄr nʋↄr sʋↄrↄ a yele. 47 A mɩnɛ ʋ na wõ áa Najarɛtɩ Jeeju ɩ̃ waara, ʋ nyↄw na ɩ̃ wuure: “Davɩtɩ Bie Jeeju yaa, bↄ̃w ma nãw!” 48 Ɩ̃ a nɩbɛ yaw jie tana ʋ na a ʋ sine; ʋ pãa lɛ bↄ̃w nyɩrɩ̃ wuurʼɩ̃ kpɛ̃w: “Davɩtɩ Bie, bↄ̃w ma nãw!” 49 A Jeeju ɩraa ɩ̃ yel: “Nyɩ́ bʋↄl ʋ,” a ba bʋↄl a jↄ̃w ɩ̃ yel ʋ: “ʻBãa suur ɩ̃ ir. Ʋ bʋↄlↄ fʋ na,” 50 ʋ lↄb a ʋ cẽcen bar ɩ̃ aw ir wɩɛrɛ a Jeeju sɛ̃, 51 a Jeeju soor ʋ: “Bõ fʋ bʋↄrↄ ɩ̃ maal fʋ?” A jↄ̃w yel ʋ: “Jãjaana! Maal ma ɩ̃ lɛ nyɛrɛ.” 52 A Jeeju yel ʋ: “Cere. A fʋ ƴↄ̃w-nyãa faa fʋ na.” A jie naan ʋ lɛ nyɛrɛ na, na ʋ pↄw a Jeeju cere nɩ.

11

1 A lɛ ba na pɩɛlɛ a Jerujalɛm na ba tara a Bɛfaje nɩ a Betani na be a Olivi-tɩɩr tãw loor, a Jeeju tʋ̃ na a ʋ par-tuurbe ayi 2 ɩ̃ yel ba: “Nyɩ́ cen a tẽw ʋlↄ na be a nyɩ nii-sↄw. Nyɩmɩ wa tↄ̃ↄ ta kpɛ, nyɩ na nyɛ na bʋ̃-bile kãw nɩrɛ na ma do a ʋ juu sɛr wa, a ba lũ bar. Nyɩ́ Ꞌlor ʋ wa nɩ. 3 A ala ɩ a nɩrɛ wa soor nyɩ na a bõ nɩ a ala nyɩ na maala a lɛ, nyɩ́ yel ʋ, a Nɩ-kpɛ̃ɛ ɩ̃ bʋↄrↄ ʋ, ɩ̃ ʋ na bar nyɩ na a jie naan a nyɩ taw ʋ lɩɛb wa nɩ a ka.” 4 Ba cenʼã na nyɛ bʋ̃-bile a ba lũ be a yẽw pan nʋↄr a sↄr pʋↄ, a ba ta Ꞌlor. 5 A nɩbɛ bala na dãa be a be ŋmɛɛ soor ba na: “Bõ ɩnɛ nyɩ Ꞌloro a bʋ̃-bile?” 6 A ba man a mɩnɛ a Jeeju na dãa yel, a ba bar ba a ba cen. 7 Ba taw na a bʋ̃-bile cenʼɩ̃ a Jeeju sɛ̃, na ba yɛr a ba cẽcene dↄↄl a ʋ juu, a Jeeju do jɛ. 8 Nɩ-yaw yɛrʼã a ba cẽcene a sↄr juu, a ŋmɛɛ kar a vɛɛ a por pʋↄ pɩɛrɩ̃ pↄw a sↄr. 9 A nɩbɛ bala na dãa de a Jeeju nĩe nɩ a bala na tuure ʋ cɩlɛ na yele nɩ: “Oojana, a Nɩ-kpɛ̃ɛ Naaŋmɩn ú be nɩ a ʋlↄ na waara nɩ a ʋ yuor!” 10 “A Naaŋmɩn ú be nɩ a jamana tẽw ʋlↄ na waara, na ɩrɛɛ a sɩ sãa-kʋmↄ Davɩtɩ ben.” “A Naaŋmɩn na be a saꞋlon iin, Oojana!” 11 A Jeeju cenʼã na kpɛ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ be a Jerujalɛm. Á mɩnɛ ʋ na Ꞌwuor a yele a jaa kolĩ na tuor, ʋ yi na cere a Betani nɩ a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi, a-na-ɩ a wɩɛr dãa na faa ba. 12 A dɩvɩɛ bio, a mɩnɛ ba na yi a Betani ɩ̃ de a sↄr cere, kↄ̃ nyↄw na a Jeeju. 13 Ʋ gbã na nyɛ tɩɛ kãw ba na bʋↄlↄ fɩgɩ, ʋ tɛrɛ vɛɛ, ʋ cen na Ꞌwuor a ala ɩ̃ ɩ ʋ na nyɛ na wↄmↄ a ʋ juu. Ɩ̃ a lɛ ʋ na taw pɩɛl a tɩɛ, va-jaala tɛw ʋ nyɛ, a-na-ɩ aa dãa ɩ a fɩgɩ wↄ̃fʋ daar wa. 14 Ʋ yel a fɩgɩ tɩɛ: “Aa be a nɩrɛ na lɛ Ꞌwↄb a fʋ wↄmↄ wa!” A ʋ par-tuurbe wõ a ala ʋ na yel. 15 Ba ta na a Jerujalɛm, a Jeeju kpɛ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ, na ʋ nyↄw ɩ̃ diwre a ƴaƴabsɩ nɩ a bala na daara a yele a ƴaƴabsɩ jie a be. Ʋ cãgbalɩ̃ na a libi-tɛwrbɛ tabalsɩ lↄb, cãgbalɩ̃ nɩ a naŋmam-daarba dakↄↄr bar, 16 ɩ̃ ma kʋrↄ nɩrɛ sↄr ʋ na de bom tↄl yi nɩ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ wa. 17 Ʋ jaana na a nɩbɛ yele: “A sɛbʼã a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ a ba na bʋↄlↄ na a ɩ̃ yir a ta-ten nɩbɛ ba jaa puorfʋ yir, ɩ̃-cɛ nyɩ de ʋ na maal ʋ lɩɛb ɩ nyanyube sↄↄlɩ̃fʋ jie.” 18 A baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ wõ na a ala ɩ̃ na ba bʋↄrↄ a mɩnɛ ba na ɩrɛ ɩ̃ kúrↄ ʋ, a-na-ɩ dãbɩ̃ɛ dãa na nyↄw ba a mɩnɛ a ʋ jaanfʋ na kpaw a nɩbɛ ba jaa nↄɛ. 19 A lɛ a jaanʋↄr na ta, a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe yi na a ʋna tẽw pʋↄ. 20 A mɩnɛ ba na tↄl cere a dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃, a Jeeju par-tuurbe nyɛ na a fɩgɩ tɩɛ ʋ ko wa ta nɩ a nyɩbɛ pʋↄ. 21 A Pɩɛr tɩɛr yuo a ala na dãa ta, ɩ̃ yel a Jeeju: “Jãjaana, Ꞌwuor nyɛ! A fɩgɩ tɩɛ ʋlↄ fʋ na pↄ ƴↄ̃w, ʋ ko na.” 22 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ tɛrɛ ƴↄ̃w-nyãa a Naaŋmɩn jie. 23 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ yelʼã a tãw na á ú taw yi a ka ɩ̃ cen na lo a man kʋ̃ↄ pʋↄ, ɩ̃ ma baala a ʋ suur pʋↄ wa, ɩ̃ sↄw nɩ puor a ala ʋ na yel áa maal, a na maalʼã kʋ ʋ. 24 Ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ yele nyɩ, a bom jaa lɛ nyɩ na wa sʋↄrↄ a Naaŋmɩn jie, nyɩ́ sↄw nɩ puor a nyɩ de na nĩe pↄw, ɩ̃ a na maalʼã kʋ nyɩ. 25 Ɩ̃ a lɛ nyɩ na ir ɩraa sʋↄrↄ a Naaŋmɩn, a ala ɩ̃ ɩ nyɩ tɛrɛ na ƴɛrɩ̃ nɩ nɩrɛ, nyɩ́ de bar kʋ ʋ. A lɛ a nyɩ saa juu Sãa na mɩ de na a nyɩ cɛfʋ jiir bar kʋ nyɩ. [ 26 Ɩ̃ a ala ɩ nyaa de bar ʋ wa, a nyɩ saa juu Sãa ma mɩ diere a nyɩ cɛfʋ jiir bara kʋrↄ nyɩ wa.”] 27 Ba lɛ ta na a Jerujalɛm, a Jeeju kpɛ yʋↄrↄ a be a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ, a baar-lo-nɩ-bɛrɛ, a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a ni-dierbe wɩ a ʋ sɛ̃, 28 na soor ʋ: “Nyɩnɛ fʋ pↄw a sↄr maala nɩ a yele asɩmɛ? Ala ɩ̃ kʋ fʋ a sↄr a fʋ maala?” 29 A Jeeju yel ba: “Ɩ̃ na soor nyɩ na soorfʋ bõ-ƴen tɛw. Nyɩmɩ wa kʋ ma a sↄwfʋ, ɩ̃ na man nyɩ na a jie ʋlↄ ɩ̃ na pↄw a sↄr maala nɩ a yele ala. 30 A Jã-Batii kʋ̃ↄ mʋrfʋ, nyɩnɛ ʋ yi? A Naaŋmɩn jie ʋ, mɩɩ a nɩbɛ jie ʋ? Nyɩ́ kʋ ma a sↄwfʋ.” 31 A ba nyↄw ɩ̃ pɛrɛ ƴↄnↄ taa a ba nɩ̃ɛ, yele: “A ala ɩ̃ ɩ sɩ yelʼã á Naaŋmɩn jie ʋ yi, ʋ na soor sɩ na á bõ ɩnɛ saa sↄw de a Jã ƴɛrɩ̃ wa? 32 Ɩ̃ a ala ɩ̃ ɩ sɩ yelʼã á nɩbɛ jie ʋ yi,” ba dãa na jↄrↄ a nɩbɛ dãbɩ̃ɛ, a-na-ɩ a nɩbɛ ba jaa dãa na de a Jã ʋ sɩrɩ̃ ɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere. 33 A be jie, a ba yel a Jeeju: “Saa bↄ̃w wa.” A Jeeju lɩɛb yel ba: “A maa mɩ, ɩ̃ kↄ̃ mɩ yel nyɩ a jie ʋlↄ ɩ̃ na pↄw a sↄr maala nɩ a yele ala wa.”

12

1 A Jeeju de na a sʋkpar lↄbↄ kʋrↄ ba, na ʋ yele: “Daba kãw sɛlʼã dɩvɛ̃-tɩɩr a ʋ puo pʋↄ, ɩ̃ wↄw kolĩ. Ʋ mɩ lãa na tuu nɩ a tɩɩr ala wↄmↄ nɛbfʋ jie, mɛ nɩ a yel-gure jaajie, ɩ̃ pãa de kʋ a po-Ꞌwuorbo ɩ̃ yↄ cen a jie. 2 A lɛ a tɩ-wↄmↄ daar na ta, ʋ tʋ̃ na a ʋ tʋ̃tʋnↄ a po-Ꞌwuorbo bala jie, a ʋ cen a ba kʋ ʋ a dɩvɛ̃-tɩɩr wↄmↄ ala na ɩ a ʋ ben, ʋ wa nɩ, 3 ɩ̃-cɛ a ba nyↄw ʋ fↄb, ɩ̃ cɛ ʋ bar ʋ kulʼɩ̃ nu-jaala. 4 Ʋ lɛ tʋ̃ a ʋ tʋ̃tʋnↄ ƴen-sʋbↄ, ɩ̃ a ʋlↄ mɩ, ba nar ʋ na a juu puo, ɩ̃ tʋ tʋ ʋ. 5 Ʋ lɛ tʋ̃ na tʋ̃tʋnↄ ƴen-sʋbↄ a ba jie go. A ʋlↄ ʋlↄ, ba kú ʋ na. Lɛ ba mɩ maal a tʋ̃tʋnbↄ yaw jie. Ba pↄbʼã a nɩŋmɛɛ ɩ̃ kú a nɩŋmɛɛ. 6 A bõ-ƴen cãa na be a ʋ jie na ɩ a ʋ bi-nʋnaa. Ʋ baarʼã tʋ̃ ʋ a ba jie ɩ̃ yel: ʻBa na jↄ na a ɩ̃ bie ʋlↄ.ʼ 7 Ɩ̃-cɛ a po-Ꞌwuorbo yele na taa: ʻNyɛ! A naa ɩ̃ ɩ a gã-diere. Nyɩ́ ɩ a sɩ kú ʋ bar, ɩ̃ de a gãw.ʼ 8 Ba nyↄw na a ʋ bie kú lↄb bar a puo cɛ̃cɛ̃w.” 9 A Jeeju soorʼã: “Bõ a dɩvɛ̃-tɩɩr nɩ-kpɛ̃ɛ na pãa maal? Ʋ na wa na na kú a po-Ꞌwuorbo bala bar, ɩ̃ de a puo kʋ nɩ-kpeesɩ. 10 Nyaa dãa Ꞌwuor a ƴɛr-birʼãa a Naaŋmin Sɛbɛ pʋↄ wa? ʻA kubir ʋlↄ a dacin-mɩɛrbɛ na dãa jaar bar, lɛ lɩɛbʼã ɩ a kubir ʋlↄ ba na de ƴↄ̃w a dacin gbɛr pʋↄ. 11 A Nɩ-kpɛ̃ɛ ɩ̃ maal a lɛ, a sɩ na nyɛ a nyɩrɩ̃ vɩɛlɛ.ʼ ” 12 A mɩnɛ a Jufisɩ nɩ-bɛrɛ na bↄ̃w ka bala a Jeeju lↄbↄ nɩ a sʋkpa, ba bʋↄrↄ na sↄr a ʋ nyↄwfʋ. Ɩ̃-cɛ ba dãa na jↄ a nɩbɛ a dãbɩ̃ɛ, ɩ̃ bar ʋ ɩ̃ cen. 13 Ba tʋ̃ na a Farɩsɩ nɩbɛ ŋmɛɛ nɩ a jamana Ɛrↄdɩ nɩbɛ banʋmↄ a Jeeju sɛ̃, a ba gu ʋ nyↄw a ʋ nʋↄr ƴɛrɩ̃sɩ pʋↄ. 14 A ba cen na yel ʋ: “Jãjaana, sɩ bↄ̃w ka yel-mɩ̃ɛ sʋbↄ fʋ ɩ. Faa Ꞌwuoro a nɩbɛ kpee kpee wa, a-na-ɩ fʋ maa Ꞌwuor a ala a nɩrɛ na ɩ wa, ɩ̃-cɛ fʋ ma jaana na a nɩbɛ a Naaŋmɩn sↄr a yel-mɩ̃ɛ pʋↄ. Sↄr be na be a sɩ na ya a lãpo kʋ a Orom jaman-kpɛ̃ɛ mɩɩ sↄr ma be be wa? Sɩ sɛw na sɩ ma ya, mɩɩ sɩ taa ma ya wa?” 15 Ɩ̃ a Jeeju bↄ̃w nɩ ba a poe ayi ba na tɛrɛ, ɩ̃ yel: “Bõ ɩnɛ nyɩ bɩɩrɛ ma a lɛ? Nyɩ́ wa nɩ libi-kur kʋ ma ɩ̃ je kãa.” 16 Ba wa nɩ na kʋ ʋ, ʋ lɩɛb soorʼɩ̃ ba: “Ala nii-sↄw nɩ ala yuor ɩ̃ be tↄ?” A ba yel ʋ: “A Orom jaman-kpɛ̃ɛ ʋ.” 17 A be jie, a Jeeju yel ba: “Nyɩ lɩɛb kʋ a Orom jaman-kpɛ̃ɛ a ala na ɩ a Orom jaman-kpɛ̃ɛ ben, ɩ̃ mɩ kʋ a Naaŋmɩn a ala na ɩ a Naaŋmɩn ben.” A nↄɛ ko ba a ʋ ɩnɛ. 18 A Saduse bala na yel áa kũu-pʋↄ-irfʋ ma be be wa, a ba ŋmɛɛ wa na a Jeeju sɛ̃, ɩ̃ soor ʋ: 19 “Jãjaana, a Mowisi sɛbʼã a ʋ sɛbɛ pʋↄ yel sɩ, a ala ɩ a nɩrɛ kãw yɛbɛ wa kpi na ɩ̃ cɛ a ʋ pↄw bar a Ꞌwaa tɛrɛ bibiir wa, áa ʋ yɛbɛ ú de a pↄw dↄw a bibiir a ʋ yɛbɛ ʋlↄ yuor ɩnɛ. 20 Yɛɛr anuu-nʼayi dãa na be be, a ba kpɛ̃ɛ kulʼã pↄw ma dↄw bie wa ɩ̃ kpi, 21 a ʋ tuuraa de a kpɩ̃ɩ-pↄw ma mɩ dↄw bie wa ɩ̃ kpi. A lɛ a mɩ wↄ̃ nɩ a ata sʋbↄ. 22 A yɛɛr anuu-nʼayi bala ba jaa ma tʋↄ dↄw bie a ba yɛbɛ yuor ɩnɛ wa. Ba kpi na ba jaa, ɩ̃ a pↄw wa pãa bɩɛr kpi. 23 A kũusɩ irfʋ daar, bala wa ir a kũu pʋↄ, buor sʋbↄ ɩ̃ na sↄ a pↄw? A-na-ɩ a ba jaa anuu-nʼayi dãa na kul ʋ.” 24 A Jeeju yel ba: “Nyɩ bↄrʼã. Bõ ɩnɛ? A-na-ɩ nyaa bↄ̃w a Naaŋmin Sɛbɛ ƴɛrɩ̃sɩ par nɩ a Naaŋmɩn tʋↄfʋ wa. 25 A lɛdaar ba na ire a kũu pʋↄ, a dabsɩ nɩ a pↄↄbↄ ma lɛ kule taa wa, ɩ̃-cɛ ba na wↄ̃ na a saa juu sɩ-tʋnɩsɩ kaarɩ̃. 26 A ala ɩ̃ ɩ a kũusɩ irfʋ ʋ, nyaa Ꞌwuor a Mowisi sɛbɛ pʋↄ a jie ʋlↄ na mana a Tɩ-bile a vũu na Ꞌlere ƴɛrɩ̃, a mɩnɛ a Naaŋmɩn na yel a Mowisi wa? ʻMaa ɩ̃ ɩ a Abʋraham nɩ a Ɩjakɩ nɩ a Jakↄb Naaŋmɩn.ʼ 27 ꞋWaa ɩ kũusɩ Naaŋmɩn wa, nɩ-mimie Naaŋmɩn ʋ ɩ. Nyɩ tɩɩ na nyɩrɩ̃ bↄr.” 28 A ƴɛr-kpɛn-bↄ̃wnↄ kãw dãa na wõ a mɩnɛ ba na cɩɩrɛ taa, ɩ̃ mɩ nyɛ a mɩnɛ a Jeeju na tɩɩr a sↄwfʋ nɩ yɛ̃, ɩ̃ na ʋ taw ta ʋ ɩ̃ soor: “A ƴɛr-kpɛn a jaa pʋↄ, buor ɩ̃ ɩ a bõ-kpɛ̃ɛ?” 29 A Jeeju yel: “A ʋlↄ na ɩ a kpɛ̃ɛ ɩ na: ʻlsɩrayɛl nɩbɛ, nyɩ́ cɛlɛ! A Nɩ-kpɛ̃ɛ na ɩ a sɩ Naaŋmɩn, ʋlↄ ʋ yẽ tɛw ɩ̃ ɩ a Nɩ-kpɛ̃ɛ. 30 Nʋnↄ a Nɩ-kpɛ̃ɛ na ɩ a fʋ Naaŋmɩn nɩ a fʋ suur ʋ jaa, nɩ a fʋ pʋↄ ʋ jaa, nɩ a fʋ tɩɛrʋ̃ ʋ jaa, nɩ a fʋ fãgã ʋ jaa.ʼ 31 Nyɛ a ʋlↄ na tuure: ʻNʋnↄ a fʋ tↄ sʋbↄ a fʋ mɩ̃ɛ kaarɩ̃.ʼ Yɛr-kpɛ̃w ma be be na lɛ gãw a ƴɛr-kpɛn asɩmɛ wa.” 32 A ƴɛr-kpɛn-bↄ̃wnↄ yel ʋ: “Jãjaana, a vɩɛlɛ na. Yel-mɩ̃ɛ fʋ yel áa Naaŋmɩn ɩ na bõ-ƴen tẽtẽ, á Naaŋmɩn kpee ma be ɩ̃ a ala ma ɩ a ʋlↄ tɛw ʋ wa. 33 A Naaŋmɩn fʋ na nʋnↄ nɩ a fʋ suur ʋ jaa, nɩ a fʋ tɩɛrʋ̃ ʋ jaa, nɩ a fʋ fãgã ʋ jaa, nɩ a fʋ tↄ sʋbↄ fʋ na nʋnↄ a fʋ mɩ̃ɛ kaarɩ̃, a ala gãw na a dʋn ba jaa fʋ na ma kú lo nɩ a baar, kʋ a Naaŋmɩn, ɩ̃ su a vũu a dɩ, nɩ a baar-lo-yele a jaa.” 34 A Jeeju nyɛ na a mɩnɛ ʋ na ƴɛrʼɩ̃ a kpaarfʋ ɩ̃ yel ʋ á Ꞌwaa jãa nɩ a Naaŋmɩn fãw wa. A ala na yi tↄ, nɩrɛ ma lɛ Ꞌla soor ʋ soorfʋ wa. 35 A Jeeju nyↄw na ɩ̃ jaana a nɩbɛ be a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ yele: “Mɩnɛ ɩ̃ ɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ ma yel áa Davɩtɩ bie a Kirisi ɩ? 36 A Davɩtɩ mɩ̃ɛ a Naaŋmɩn Sɩɛ dãa tↄw ʋ yel: ʻA Nɩ-kpɛ̃ɛ Naaŋmɩn yelʼã a ɩ̃ Nɩ-kpɛ̃ɛ: Jɛ a ɩ̃ dʋrɩ̃ loor wa ta nɩ a daar ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ ƴↄnↄ a fʋ sama-deme a fʋ pulẽe.ʼ 37 A Davɩtɩ mɩ̃ɛ bʋↄlↄ ʋ na a ʋ Nɩ-kpɛ̃ɛ. Mɩnɛ ʋ na lɛ tʋↄ ɩ a ʋ bie?” A nɩ-yaw cɛlɛ na a Jeeju ƴɛrɩ̃sɩ a nʋmↄ ba. 38 Ʋ mɩ dãa na jaana ba yele: “Nyɩ́ gu nyɩ mɩ̃ɛ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ ɩnɛ, na ma su a cẽcẽ-bɛrɛ yʋↄrↄ nɩ, bʋↄrↄ nɩ a nɩbɛ ba jaa ba puoro ba a dar pʋↄ. 39 Ba nʋ na a nii-sↄw jaajiir a ba puorfʋ yie pʋʋr, mɩ nʋ nɩ a nɩ-bɛrɛ dakↄↄr jur jɩnaafʋ a fɛtɩsɩ jie. 40 Bala ɩ̃ ma bɛlɛ a kpɩ̃ɩ-pↄↄbↄ yele fara dɩrɛ, ɩ̃ ma bↄ̃w nɩ sʋↄr a Naaŋmɩn kamʼɩ̃ bʋↄrↄ a nɩbɛ ba Ꞌwuoro ba. Yɛrɩ̃ na dↄↄlʼã a ba juumɩ, bɛrmɛ.” 41 A Jeeju jɩnaa na a libie ƴↄ̃wfʋ jie par, ɩ̃ Ꞌwuoro a mɩnɛ a nɩbɛ na waara nɩ a libie ƴↄnↄ. A tɛraa deme yaw jie ƴↄnↄ na libie yayaw. 42 Kpɩ̃ɩ-pↄw, na nyɛrɛ nãw, wɩ na ƴↄ̃w libi-kure ayi na wↄ̃ tama ayi kaarɩ̃, na ma tara warbir wa. 43 A Jeeju bʋↄl a ʋ par-tuurbe na ʋ yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a kpɩ̃ɩ-pↄw na na nyɛrɛ a nãw, ƴↄ̃w na gãw a bala ba jaa na ƴↄnↄ a libie a libie ƴↄ̃wfʋ jie. 44 A-na-ɩ a bala ba jaa, a ala ba na dɩ ɩ̃ cɛ ba ƴↄ̃w, ɩ̃-cɛ a pↄw ʋlↄ nɩ a ʋ nãw jaa, ʋ ƴↄ̃w na a ala a jaa ʋ na dãa tɛrɛ bin, gu nɩ a ʋ mɩ̃ɛ.”

13

1 A mɩnɛ a Jeeju na yi a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ cere, a ʋ par-tuure kãw yel ʋ na: “Jãjaana, Ꞌwuor nyɛ kʋsɩ-vɛlɛ ka tↄr! Fʋ nyɛ ma na yi-vɛlɛ ka tↄr!” 2 A Jeeju yel ʋ: “Má fʋ nyɛ na a yi-bɛrɛ asɩmɛ! Kʋsɩr kãw kↄ̃ lↄↄ tʋↄ dↄↄl ɩraa a ʋ tↄ sʋbↄ juu wa. A na wɛlʼã a jaa.” 3 A Jeeju do na jɛ a Olivi-tɩɩr tãw juu na tor a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, a Pɩɛr nɩ a Jakɩ, nɩ a Jã, nɩ a Ádire wɩ a bala ba tɛw na sooro ʋ: 4 “Yel sɩ a dabor a yele ala nↄↄ tara, nɩ a bom ʋlↄ na miile áa yele ala a jaa maala na baara.” 5 A Jeeju nyↄw na ɩ̃ yele ba: “Nyɩ́ gu nyɩ mɩ̃ɛ a nɩrɛ kↄ̃ wa bɛlɩ̃ nyɩ wa. 6 Nɩbɛ yaw jie na de na a ɩ̃ yuor wa nɩ na ba yele a bala ɩ̃ ɩ a Kirisi, ɩ̃ ba na bɛlɩ̃ na a nɩbɛ yaw pↄw. 7 A daar ʋlↄ nyɩ nↄↄ wono a jɛb ƴɛrɩ̃sɩ nɩ a tẽ-nɩdar damfʋ, nyɩ taa wa ɩrɛɛ a dãbɩ̃ɛ nyↄwrↄ nyɩ wa. A sɛw na a na be a lɛ, ɩ̃-cɛ a kↄ̃ ɩ a tẽw baarfʋ daar sɛr wa. 8 A-na-ɩ tẽw na nɩbɛ na irʼã jɛbɛ nɩ tẽ-kpee nɩbɛ, ɩ̃ a jamana kãw na irʼã jɛbɛ nɩ jaman-kpee. A tẽw nↄↄ ɓĩine na a ji-bʋrↄ bʋrↄ ɩ̃ a kↄ̃ kpɛ̃ɛ na lo na. Ɩ̃-cɛ a ana yele a jaa na wↄ̃ na taa nɩ a walfʋ na nyↄw a pↄw. 9 “Ɩ̃ a nyɩmɩ, nyɩ́ gu nyɩ mɩ̃ɛ. Ba na wa nyↄↄr nyɩ na ƴↄ̃w a ƴɛr-guorbo nuu pʋↄ; ba na fↄbʼɩ̃ nyɩ na nɩ kpaarsɩ a puorfʋ yie pʋↄ, ɩ̃ na ba bʋↄl nyɩ cenʼɩ̃ a fãgã deme nɩ a jamansɩ jie a maa ɩnɛ, a nyɩ na man ba a nyɩ yel-mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃. 10 Ɩ̃ a sɛw na a ƴɛr-son na de nĩe ta a bal bʋrↄ bʋrↄ ba jaa baar. 11 A daar ʋlↄ ba na wa nyↄwrↄ nyɩ cere nɩ a ƴɛr-guorbo jie, nyɩ́ taa gↄr waala a ala nyɩ na wa yele wa, ɩ̃-cɛ nyɩ yel a ala a Naaŋmɩn na kʋrↄ nyɩ a be naan, a-na-ɩ aa ɩ a nyɩmɩ mɩ̃ɛ na ƴɛrɛ wa, a Naaŋmɩn Sɩɛ ʋ. 12 A yɛbɛ na ma ƴↄ̃w na a ba kú a ʋ yɛbɛ, ɩ̃ a sãa ƴↄ̃w a ba kú a ʋ bie. A bibiir na irʼã Ꞌlaar a ba dↄↄrbↄ ɩ̃ ƴↄ̃w a ba kú ba. 13 A nɩbɛ ba jaa na Ꞌlaar nyɩ na a maa ɩnɛ, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na tɛrɛ a su-varkpara ɩraa nɩ wa ta nɩ a baarfʋ daar na pↄw na a faafʋ. 14 “A lɛdaar ʋlↄ nyɩ na nyɛrɛ a bõ-ciiraa ʋlↄ na sãwna a bom ʋ ɩraa be a jie ʋlↄ ʋ na ma sɛw ʋ be wa, (a ʋlↄ na Ꞌwuoro a sɛbɛ na ú bↄ̃w bↄ̃w a par), a bala na be a Jude, bá jↄrↄ duoro a tan jur, 15 a ʋlↄ na be a garɩ̃, ʋ taa suure die pʋↄ yele defʋ wa, 16 ɩ̃ a ʋlↄ na be a puo pʋↄ, ʋ taa lɩɛbɛ kule kparʋ defʋ wa. 17 Won na nyɩrɩ̃ na ta a pↄↄ-pʋʋr deme, nɩ a bala na tɛrɛ a bi-pɩɩlsɩ a lɛdaar. 18 Nyɩ́ sʋↄrↄ a Naaŋmɩn a yele ala naa kↄ̃ wa ta a sɩ̃ɛw wa. 19 A-na-ɩ a bibie ala na ɩ na a won kpɛ̃ɛ daar. A won bʋrↄ ʋlↄ ma dãa ta sɛr, wa nyↄw nɩ a mɩnɛ a Naaŋmɩn na maal a tẽw, wa ta nɩ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ wa, ɩ̃ a kↄ̃ↄ lↄↄ ta a lɛ wa. 20 A ala ɩ a Nɩ-kpɛ̃ɛ ma dãa ŋmaa a bibie bar wa, nɩrɛ kↄ̃ↄ tʋↄ cɩ̃ɛ wa, ɩ̃-cɛ a bala ʋ na vɛl ir na ʋ sↄ ɩnɛ, ʋ ŋmaa na a bibie ala bar. 21 Ala-ɩ̃-sↄ, a ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ wa yel nyɩ na: ʻNyɩ́ nyɛ! Ka a Kirisi be!ʼ mɩɩ ʻBeka ʋ be!ʼ nyɩ taa wa sↄwrↄ wa. 22 A jir-ŋma-Kirisisɩ nɩ a jir-ŋma-ƴɛr-hierbe na irʼã tʋnↄ a nↄ-kofʋ tʋmↄ miile nɩ a ba kpɛ̃w, bʋↄrↄ a ala ɩ̃ ɩ ba tʋↄ na, ba bɛlɩ̃ nɩ a bala a Naaŋmɩn na vɛl ir. 23 A ala ɩ̃ ɩ a nyɩmɩ ʋ, nyɩ́ gu nyɩ mɩ̃ɛ; ɩ̃ gↄrʼã man nyɩ a yele ala a jaa nↄↄ tara. 24 “Ɩ̃-cɛ, a daar ʋlↄ pʋↄ, a lɛ a won kpɛ̃ɛ ʋlↄ na tↄl baar, a mↄtↄ̃w na liw na pↄw, a cuu kↄ̃ lɛ caara wa, 25 a ŋmarbie na yi na a saꞋlon ɩ̃ pↄrↄ loro a tene, ɩ̃ a fãw ala na be a saa juu na dama na. 26 A lɛdaar, ba na nyɛ na a Nɩbɛ Bie, ʋ be a dↄ̃dↄrɩ̃sɩ pʋↄ, nyɩnyɩlɛ waara nɩ fãgã kpɛ̃w. 27 Ɩ̃ ʋ na tʋ̃ na a ʋ sɩ-tʋnɩsɩ a ba kpaarɩ̃ a bala ʋ na vɛl ir a tẽw lõbobo pʋʋr a jaa, nyↄw nɩ a tẽw parɩ̃ wa cen na ta nɩ a tẽw iin. 28 “Nyɩ́ bↄ̃w a fɩgɩ tɩɛ jaanfʋ par. A lɛ nyɩ na nyɛ ʋ ʋ tↄbↄ a vaꞋwↄlↄ nyɩ ma bↄ̃w ka a susuur daar tara na. 29 A lɛ ʋ mɩ, a nyɩmɩ wa nyɛ a yele ala á maala, nyɩ́ bↄ̃w ka a Nɩbɛ Bie waa daar tara na. 30 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩbɛ pʋↄ, ŋmɛɛ kↄ̃ wa kpi wa, wa ta nɩ a ana yele a jaa nↄↄ maala. 31 A saꞋlon nɩ a tene na tↄlʼã, ɩ̃-cɛ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃ ma be tↄlfʋ jie fɩ̃ɩ wa. 32 “Nɩrɛ ma bↄ̃w a ʋna bibir nɩ a daar ʋlↄ wa. A saa juu sɩ-tʋnɩsɩ nɩ a Nɩbɛ Bie ma mɩ bↄ̃w wa, a Sãa tɛw ɩ̃ bↄ̃w. 33 Nyɩ́ gu nyɩ mɩ̃ɛ, nyɩ taa wa gure wa! A-na-ɩ nyaa bↄ̃w a dabor a daar ʋlↄ nↄↄ tara wa. 34 A na wↄ̃ na taa nɩ daba kãw na bʋↄrↄ ʋ yↄ cen tẽw kãw. Ʋ barʼã a ʋ yele a jaa ƴↄ̃w a ʋ tʋ̃tʋnbↄ nuu pʋↄ, miilʼɩ̃ ba bõ-ƴene-ƴene a ba tʋmↄ, ɩ̃ ƴↄ̃w a dↄ̃dↄr-gure ʋ bↄ̃w jʋʋrↄ, ɩ̃ pãa yi cen. 35 Ala-ɩ̃-sↄ nyɩ́ jʋʋrↄ, a-na-ɩ nyaa bↄ̃w a daar ʋlↄ a yir sʋbↄ na waara wa. A ala saarɩ̃ ɩ a jaanʋↄr ʋ, mɩɩ a tẽ-porɩ̃ ʋ, mɩɩ a nↄdɛɛ kuon daar ʋ, mɩɩ a dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa ʋ, 36 ʋ taa wa puurĩ nyɩ a gʋ̃ↄ pʋↄ wa. 37 A ala ɩ̃ na yele nyɩ, a nɩbɛ ba jaa ɩ̃ yele kʋrↄ, nyɩ́ jʋʋrↄ!”

14

1 A Pakɩ nɩ a Bur-Pʋↄr Fɛtɩ dãa na cɛ bibie ayi. A baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ bʋↄrↄ na a mɩnɛ ba na ɩrɛ ɩ̃ sↄↄlↄ nyↄwrↄ a Jeeju kúrↄ. 2 A-na-ɩ ba dãa na yele taa: “A taa ɩ a fɛtɩ daar wa. A ala ma ɩ lɛ ʋ wa, a nɩbɛ na irʼã dama a tẽw.” 3 A mɩnɛ a Jeeju na be a Betani, a Sɩmↄ̃ ʋlↄ na ɩ a kↄ̃w yir, na ʋ jɛ a dɩb par, pↄw kãw wɩ nɩ na a kã-nyu-vɩlaa na ma kpɛmɛ a dafʋ ɩɛ wa, ba na bʋↄlↄ a naar na sɛw a kubir yole, na ʋ ŋme a yole puo ɩ̃ kpaar a kãa ƴↄnↄ a Jeeju juumɩ. 4 Á nɩbɛ bala na be a be, a ŋmɛɛ nyɛ na suur ɩ̃ yele taa: “Bõ ɩ a ba de a kãa sãw bar a lɛ? 5 A-na-ɩ ʋ naa tʋↄ na de a ʋna kã-nyu-vɩlaa da war ture lɩjaata nɩ dↄↄlaa, ɩ̃ de a libie kʋ a nãw deme,” ɩ̃ na ba vavire a jur ƴↄnↄ a pↄw. 6 Ɩ̃-cɛ a Jeeju yel: “Nyɩ́ bar ʋ. Bõ ɩnɛ nyɩ dama ʋ a lɛ? Ʋ maalʼã vɩlaa a ɩ̃ jie. 7 A-na-ɩ nyɩ lãa na be taa nɩ a nãw deme a daar a jaa, ɩ̃ nyɩ na tʋↄ na maal ba a vɩlaa a daar lɛ nyɩ na bʋↄrↄ, ɩ̃-cɛ a maa, maa beree a nyɩ sↄ̃w a daar a jaa wa. 8 A pↄw naa maalʼã a ala ʋ na dãa tʋↄrↄ maala. Ʋ gↄrʼã jɛ ma a kãa gbɛɛrɩ̃ a ɩ̃ ɩ̃gan a ũufʋ ɩnɛ. 9 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a lɛ ba nↄↄ mana a ƴɛr-son naa a jiir a jaa, ba nↄↄ mɩ manʼã a ala a pↄw na na maal, a ba kↄ̃ wa hiin ʋ wa.” 10 A Judasɩ Isikaryↄtɩ na ɩ a Jeeju par-tuurbe pie-nʼayi ƴen sʋbↄ cenʼã a baar-lo-nɩ-bɛrɛ sɛ̃ a Jeeju juu defʋ. 11 A mɩnɛ ba na wõ a lɛ, a nʋmↄ ba na a ba pʋlɩ̃ yel a ba na kʋ ʋ na libie, ʋ nyↄw ɩ̃ bʋↄrↄ a mɩnɛ ʋ na ɩrɛ ɩ̃ ƴↄnↄ ʋ a ba nuumɩ. 12 A Bur-Pʋↄr fɛtɩ bibir dãdãw, a mɩnɛ ba na kúrↄ a Pakɩ peli, a Jeeju par-tuurbe soor ʋ na: “Nyɩnɛ jie fʋ bʋↄrↄ sɩ cen na gbɛɛrɩ̃ fʋ a Pakɩ fɛtɩ dɩb?” 13 Ʋ tʋ̃ na a ʋ par-tuurbe ayi ɩ̃ yel ba: “Nyɩ́ cen a tẽw pʋↄ; nyɩ na tuorʼɩ̃ na daba kãw na tuo kʋ̃ↄ nɩ yuor. Nyɩ́ tuure ʋ, 14 ɩ̃ a jie ʋlↄ ʋ na wa kpɛɛrɛ, nyɩ́ yel a yir sʋbↄ: A jãjaana yelʼã a sɩ soor fʋ á nyɩnɛ a die be, áa jie ʋlↄ ʋ na dɩrɛ a Pakɩ Fɛtɩ dɩb nɩ a ʋ par-tuurbe. 15 Ʋ na miil nyɩ na bↄↄpɩɛn die ba na bↄ̃w gbɛɛrɩ̃ vɩlaa. A be nyɩ na maal a dɩb a sɩ ɩnɛ.” 16 A ʋ par-tuurbe bala cenʼã a tẽw pʋↄ na ba nyɛ a yele a be a mɩnɛ ʋ na dãa yel ba, ɩ̃ na ba maal a Pakɩ fɛtɩ dɩb. 17 A jaanʋↄr, a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi ta na a be. 18 Ɩ̃ a mɩnɛ ba na jɛ dɩrɛ a dɩb, a Jeeju yel ba na: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a nyɩmɩ na dɩrɛ nɩ ma a dɩb, bõ-ƴen be na a nyɩ sↄ̃w nↄↄ diere ma a juu.” 19 A sube sãw na a ʋ par-tuurbe a ba nyↄw ɩ̃ sooro ʋ bõ-ƴene-ƴene: “Maa ʋ mɩɩ?” 20 Ʋ yel ba: “A nɩrɛ ʋlↄ be na a nyɩmɩ pie-nʼayi sↄ̃w, a ʋlↄ na tune ɓara nɩ ma a laa pʋↄ. 21 A Nɩbɛ Bie na kpi na tu nɩ a mɩnɛ a na dãa sɛb a Naaŋmin Sɛbɛ pʋↄ a ʋ ɩnɛ. Ɩ̃-cɛ nabier na pↄw na a ʋna nɩrɛ na diere a Nɩbɛ Bie juu. A nɩrɛ ʋlↄ, a bala ma dãa dↄw ʋ wa, a naa sa ʋ na.” 22 A lɛ ba na cãa be a dɩb juu, a Jeeju de na a buru puor a Naaŋmɩn ƴↄ̃w, ɩ̃ kʋ a ʋ par-tuurbe ɩ̃ yel ba: “Nyɩ́ de Ꞌwↄb. A naa ɩ̃ ɩ a ɩ̃ ɩ̃gan.” 23 A lɛ ʋ mɩ de a dɩvɛ̃ nɩ a ŋman puor a Naaŋmɩn ƴↄ̃w, ɩ̃ de kʋ ba a ba nyu ba jaa. 24 A Jeeju yel ba: “A naa ɩ̃ ɩ a ɩ̃ jɩ̃ɩ, a jɩ̃ɩ ala nↄↄ cire cↄↄrↄ a pʋlɩ̃-taa a Naaŋmɩn na pʋlɩ̃ nɩ a nɩ-yaw. 25 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, maa be na lɛ nyu a dɩvɛ̃ wa tara nɩ a bibir ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ nyuure a dɩvɛ̃ paalaa a Naaŋmɩn fãw pʋↄ wa.” 26 Ɩ̃ a lɛ ba na cɛ a puorfʋ fɛtɩ yele baar, ba yi na cen a Olivi-tɩɩr tãw juu. 27 A Jeeju yelʼã a ʋ par-tuurbe: “Nyɩ na bɩlʼã faa nyɩ jaa ɩ̃ jↄ ɩ̃ cɛ ma, a-na-ɩ a sɛbʼã a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: ʻƖ̃ na ŋme na a dↄ-cɩɩnaa kú, ɩ̃ a piir jↄ yaarɩ̃.ʼ 28 Ɩ̃-cɛ a maa wa ir a kũu pʋↄ, ɩ̃ na de nyɩ na nĩe cen na gu nyɩ a Galile.” 29 A Pɩɛr yel ʋ: “A ala saarɩ̃ ɩ a ba jaa na bɩlʼã faa ɩ̃ jↄ, a maa, maa be na jↄ wa!” 30 A Jeeju yel ʋ: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele fʋ, a dɩnaa tɩsↄw naa, a nↄraa kↄ̃ kõ gbɛɛ ayi sɛr wa, ɩ̃ fʋ na gↄrʼã cɩɩrɩ̃ gbɛɛ ata á faa bↄ̃w ma wa.” 31 A Pɩɛr lɛ bↄ̃w yelʼɩ̃ kpɛ̃w: “A ala saarɩ̃ ɩ a sɛw na ɩ̃ na lãa kpi nɩ fʋ, aa be ɩ̃ na cɩɩrɩ̃ fʋ wa.” Ɩ̃ a par-tuurbe ba jaa mɩ yel a lɛ. 32 Ba cenʼã na ta a jie ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Jesemane, ʋ yel a ʋ par-tuurbe: “Nyɩ́ jɛ a ka, ɩ̃ ɩ̃ cen na sʋↄr a Naaŋmɩn.” 33 Ɩ̃ na ʋ tɛrɛ a Pɩɛr nɩ a Jakɩ nɩ a Jã cenʼɩ̃ a nii-sↄw, a pʋlɩ̃nyɛ nyↄw ɩ̃ vʋ̃ↄnↄ ʋ, lãa nyɩrɩ̃ dama nɩ ʋ a tɩɛrɩ̃sɩ, 34 ʋ yel ba: “Ni-sↄbaa nyɩrɩ̃ na kpɛ ma wↄ̃ taa nɩ ɩ̃ na kpi na. Nyɩ́ ɩraa a ka; nyɩ taa wa gure wa.” 35 Ɩ̃ na ʋ taw jãa fɩ̃ɩ, ɩ̃ kpa pↄw a nii-sↄw a tene, ɩ̃ sʋↄr a Naaŋmɩn, a ala ɩ a na tʋↄ na, ú ɩ a won ʋlↄ ʋ tↄl, ɩ̃ cɛ ʋ bar. 36 Ʋ yelʼã: “Ɩ̃ Sãa, fʋ tʋↄ na a yele a jaa. Ɩ a tuo ŋman na ʋ na jãa nɩ ma, ɩ̃ a taa ɩ a mɩnɛ ɩ̃ na bʋↄrↄ wa, ɩ̃-cɛ a ɩ a mɩnɛ fʋ na bʋↄrↄ.” 37 Ʋ lɩɛbʼã wa a ʋ par-tuurbe ata jie, na ʋ nyɛ ba a ba gure, ʋ yel a Pɩɛr: “Sɩmↄ̃, fʋ gure na? Faa tʋↄ jɛ nɩ mimir lɛɛr-bõ-ƴen wa? 38 Nyɩ taa gure wa. Nyɩ́ sʋↄrↄ a Naaŋmɩn, kↄ̃ wa kpɛ a bɩɩrfʋ pʋↄ wa. A nɩrɛ sɩɛ bʋↄrↄ na a son maalfʋ, ɩ̃-cɛ a ɩ̃gan balʼã.” 39 Ɩ̃ na ʋ lɛ cen ɩ̃ sʋↄr a Naaŋmɩn, na ʋ lɛ bↄ̃w ƴɛr a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ naa. 40 Ʋ lɛ lɩɛbʼã wa a ba jie, na ʋ nyɛ ba a ba gur, a-na-ɩ a gʋ̃ↄ dãa na nyɩrɩ̃ tɛrɛ ba; a baa dãa bↄ̃w a ala ba na yele ʋ wa. 41 Ʋ lɛ lɩɛbʼã wa a gbɛɛ ata ɩnɛ na ʋ yel ba: “Nyɩ cãa na be tↄ a gʋ̃ↄ pʋↄ? A baarʼã! A daar ta na. Nyɩ́ nyɛ! Ba na nyↄw na a Nɩbɛ Bie ƴↄ̃w a maal-faar deme nuumɩ. 42 Nyɩ́ ir a sɩ cen! A ʋlↄ na diere ma a juu tara na ka.” 43 A lɛ a Jeeju na cãa ƴɛrɛ, a Judasɩ na ɩ a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi ƴen sʋbↄ ta na a be, ɩ̃ lãa be nɩ nɩbɛ na tɛrɛ bãjɩnsɩ nɩ gʋdɛɛ, a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a ni-dierbe na tʋ̃. 44 A ʋlↄ na diere a Jeeju a juu dãa na miil a nɩbɛ bala a jɩmɛ ʋlↄ ba na bↄ̃wnↄ nɩ a Jeeju. Ʋ yelʼã: “A ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ worĩ, ʋlↄ ʋ. Nyɩ́ nyↄw ʋ na nyɩ bↄ̃w tɛrɛ ʋ cenʼɩ̃.” 45 A lɛ a Judasɩ na tↄ̃ↄ cãa ta, ʋ taw na gbʋr a Jeeju, ɩ̃ yel ʋ: “Jãjaana!” ɩ̃ na ʋ worĩ ʋ, 46 a nɩbɛ bala ta nyↄw ʋ. 47 Ɩ̃-cɛ a nɩrɛ kãw na be a be vʋ̃ↄ na a ʋ bãjɩnɛ cɛ nɩ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ tʋ̃tʋnↄ toor ŋmaa bar. 48 A Jeeju lɩɛb yel a nɩbɛ: “Nyanyuur ɩ̃ ɩ a nyɩ wa nɩ a bãjɩnsɩ nɩ a gʋdɛɛ na nyↄwrↄ nɩ ma mɩɩ? 49 A bibie a jaa ɩ̃ ma dãa na be be a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ mana nyɩ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃, ɩ̃ nyaa dãa nyↄw ma wa. Ɩ̃-cɛ a ala ta na a na ɩ a mɩnɛ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ na dãa yel.” 50 A ʋ par-tuurbe ba jaa bar ʋ a be ɩ̃ jↄ. 51 Polbile kãw dãa na tuure ʋ ɩ̃ vaar gãw tɛw, a ba nyↄw ʋ, 52 ʋ mɩr a gãw bar ɩ̃ jↄ nɩ ɩ̃gan ɓãɓuol. 53 Ba taw na a Jeeju cenʼɩ̃ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ jie. A be a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a Jufisɩ ni-dierbe nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ ba jaa na kpaarɩ̃ taa. 54 A Pɩɛr bɩɛrʼã tu a Jeeju na ʋ cen na ta kpɛ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ yir gbalɩ̃ pʋↄ, na ʋ lãa jɛ nɩ a tʋ̃tʋnbↄ Ꞌwuoro a vũu. 55 A baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-guor-nɩ-bɛrɛ ba jaa bʋↄrↄ na ƴɛrɩ̃ ba na dↄↄlↄ a Jeeju juu, ɩ̃ tʋↄrↄ nyɛrɛ a sↄr kúrↄ ʋ, ɩ̃ ba bↄ na faa. 56 A-na-ɩ a nɩ-yaw dãa na ŋmara a jir-kara ƴↄnↄ ʋ, ɩ̃ a ba ƴɛrɩ̃sɩ ma dãa tuure taa wa. 57 A nɩbɛ ŋmɛɛ pãa ir ŋma jir-kara ƴↄ̃w a Jeeju, na ba yel: 58 “Sɩ wõ na ʋ yel á ʋ na wɛlʼã a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ na bar a nɩbɛ na mɛ, ɩ̃ a bibie ata sↄ̃w, ʋ na lɛ mɛ na bõ-kpee a nɩrɛ na ma maal wa.” 59 Ba saarɩ̃ na yele a lɛ, ɩ̃ a ba ƴɛrɩ̃sɩ ma dãa tuure taa wa. 60 A baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ pãa ir ɩraa a nɩbɛ ba jaa nii-sↄw ɩ̃ soor a Jeeju: “Faa yele bom wa? Bõ ƴɛrɩ̃ a nɩbɛ basɩmɛ dↄↄlↄ fʋ a lɛ?” 61 Ɩ̃ a Jeeju sine. ꞋWaa haa nʋↄr ƴɛr ƴɛrɩ̃ fɩ̃ɩ wa. A baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ lɛ bↄ̃w soor ʋ: “Fʋ̃ʋ ɩ a Kirisi na ɩ a Naaŋmɩn ʋlↄ sɩ na puoro Bi-daba?” 62 A Jeeju yel: “Ↄↄ, maa ʋ. Nyɩ nↄↄ nyɛ na a Nɩbɛ Bie ʋ jɛ a Fãw Sʋbↄ dʋrɩ̃ loor, ɩ̃ nyɩ nↄↄ mɩ nyɛ ʋ na ʋ be a dↄ̃dↄrɩ̃sɩ pʋↄ waara.” 63 A ala ɩnɛ, a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ ɓer a ʋ cẽcene bar ɩ̃ yel: “Bõ ɩnɛ sɩ lɛ cãa bʋↄrↄ ƴɛr-manba go? 64 Nyɩ wõ na a mɩnɛ ʋ na sãw a Naaŋmɩn yuor. Mɩnɛ nyɩ tɩɛrɛ?” Á ba jaa yel á ʋ sɛw na na kpi. 65 A bana nɩbɛ ŋmɛɛ nyↄw ɩ̃ pʋʋrↄ a natɛɛr ƴↄnↄ ʋ, ɩ̃ pↄw ʋ a nii-sↄw, tʋↄrↄ tʋↄrↄ nɩ ʋ a nu-gbule yele nɩ ʋ: “Bↄ̃w a bala na ŋme fʋ,” ɩ̃ cɛ ʋ kʋ a parsãdiele a ba ɓa ɓa ʋ. 66 A lɛ a Pɩɛr na dãa cãa be a pulẽe a gbalɩ̃ pʋↄ, a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ tʋ̃tʋ̃-poole kãw ta na nyɛ ʋ na Ꞌwuoro a vũu, 67 ɩ̃ Ꞌwuor ʋ bↄ̃w ɩ̃ yel ʋ: “A fʋ̃ʋ, fʋ mɩ dãa na lãa be nɩ a ʋna Najarɛtɩ Jeeju.” 68 A Pɩɛr cɩɩrɩ̃ ɩ̃ yel: “Maa bↄ̃w a tɛw wa. Maa bↄ̃w a ala fʋ na bʋↄrↄ fʋ yel wa,” ɩ̃ na ʋ cen yi a yẽw a dↄ̃dↄr nʋↄr par, a nↄraa kokolĩ. 69 A tʋ̃tʋ̃-poole nyɛ ʋ, ɩ̃ lɛ bↄ̃w mana kʋrↄ a nɩbɛ bala na ɩraa a be yele nɩ: “A daba na ɩ na a ba tↄ sʋbↄ,” 70 a Pɩɛr lɛ bↄ̃w cɩɩrɩ̃. A ɩ na fɩ̃ɩ, a nɩbɛ bala na be a be yel ʋ: “Yel-mɩ̃ɛ ʋ, fʋ sɩrɩ̃ na ɩ a ba tↄ sʋbↄ, a-na-ɩ fʋ ɩ na a Galile nɩrɛ.” 71 A Pɩɛr nyↄw ɩ̃ pↄrↄ ƴↄnↄ a ʋ mɩ̃ɛ bʋↄlↄ nɩ a Naaŋmɩn yuor yele nɩ: “Maa bↄ̃w a daba ʋlↄ nyɩ na yele wa.” 72 A jie naan, a nↄraa lɛ tu na kõ a ɩ gbɛɛ ayi, a Pɩɛr tɩɛr bↄ̃w nɩ a ala a Jeeju na dãa yel ʋ: “A nↄraa kↄ̃ kõ gbɛɛ ayi sɛr wa, ɩ̃ fʋ na gↄrʼã cɩɩrɩ̃ gbɛɛ ata a faa bↄ̃w ma wa.” A Pɩɛr tↄ̃ↄ cɛ a kuon.

15

1 A dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa pipi, a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ni-dierbe nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ, nɩ a ƴɛr-guor-nɩ-bɛrɛ ba jaa duo na ɩ̃ mana taa. A ala ɩ̃ baar, ba ƴↄ̃w na a ba lũ a Jeeju cenʼɩ̃ na kʋ a Pɩlatɩ. 2 A Pɩlatɩ soor ʋ: “Fʋ̃ʋ ɩ̃ ɩ a Jufisɩ jamana?” A Jeeju yel ʋ: “A lɛ fʋ yel.” 3 A baar-lo-nɩ-bɛrɛ ƴɛrɛ na ƴɛr-faar yaw dↄↄlↄ a ʋ juu, 4 ala-ɩ̃-sↄ a Pɩlatɩ lɛ bↄ̃w soor ʋ: “Faa ƴɛrɛ ƴɛrɩ̃ wa? Fʋ wõ na a ƴɛr-faar ala ba na dↄↄlↄ a fʋ juu!” 5 Ɩ̃ a Jeeju ma lɛ ƴɛr ƴɛrɩ̃ fɩ̃ɩ wa, a ko a Pɩlatɩ nʋↄr. 6 A Pakɩ fɛtɩ daar, a Pɩlatɩ ma barʼã a kasu nɩrɛ ʋlↄ a nɩbɛ na ma sʋↄr ʋ. 7 Daba dãa na be be a kasu pʋↄ ɩ̃ dɩ Barabasɩ. Ba lũ na a ʋlↄ nɩ a ʋ tↄ deme ƴↄ̃w a kasu pʋↄ a-na-ɩ ba kú na nɩrɛ a lɛdaar ba na ir jɛbɛ nɩ a fãgã deme. 8 A nɩbɛ cenʼã a Pɩlatɩ sɛ̃ na ba nyↄw ɩ̃ sʋↄrↄ ʋ a ʋ maal ba a ala ʋ na ma dãa maala ba. 9 A Pɩlatɩ soor ba: “Nyɩ bʋↄrↄ na ɩ̃ bar a Jufisɩ jamana kʋ nyɩ mɩɩ?” 10 A-na-ɩ ʋ bↄ̃w ka nyube be na a baar-lo-nɩ-bɛrɛ jie, ala-ɩ̃-sↄ a ba nyↄw a Jeeju wɩ nɩ a ʋ sɛ̃. 11 Ɩ̃-cɛ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ tↄ na a nɩbɛ ƴↄ̃w a ba sʋↄr a Pɩlatɩ a ʋ ɛ̃ɛ bar a Barabasɩ kʋ ba, 12 a Pɩlatɩ lɛ soor ba: “A ala ɩ̃ ɩ a lɛ ʋ, bõ nyɩ bʋↄrↄ ɩ̃ ɩ nɩ a ʋlↄ nyɩ na bʋↄlↄ a Jufisɩ jamana?” 13 A ba wuur ɩ̃ yel ʋ: “Kpa ʋ yaal a nɩ-kʋ-daa juu!” 14 A Pɩlatɩ soor ba: “Mɩnɛ? Fãa buor ʋ maal?” A ba lɛ bↄ̃w wuurʼɩ̃ kpɛ̃w: “Kpa ʋ yaal a nɩ-kʋ-daa juu!” 15 A Pɩlatɩ bʋↄrↄ na ʋ maal a nʋmↄ a nɩbɛ bala, ala-ɩ̃-sↄ ʋ bar a Barabasɩ kʋ ba, ɩ̃ ɩ a sↄdaalsɩ a ba fↄb a Jeeju, ɩ̃ cɛ cenʼɩ̃ a nɩ-kʋ-daa juu a kpafʋ jie. 16 A sↄdaalsɩ taw na a Jeeju cen na kpɛ nɩ a gbalɩ̃ pʋↄ, a lɛ yelʼã áa jamana yir ba cenʼɩ̃ ʋ, ɩ̃ na ba bʋↄl a ba sↄdaal-taar ba jaa. 17 Ba su na a Jeeju a kpar-jɩ̃ɛw, ɩ̃ vilĩ gʋʋr sapi kpa ʋ a juumɩ, 18 ɩ̃ nyↄw ɩ̃ puoro ʋ yele nɩ: “Jufisɩ jamana yaa! Sɩ puor fʋ na.” 19 Ɩ̃ na ba ŋmeere ʋ a juu nɩ a pã-bir ɩ̃ pʋʋrↄ a natɛɛr ƴↄnↄ ʋ, ɩ̃ loro gbure a dume a ʋ nii-sↄw. 20 A lɛ ba na la la ʋ baar, ba yaa na a kpar-jɩ̃ɛw, ɩ̃ lɛ su ʋ a ʋ mɩ̃ɛ cẽcene. A ala ɩ̃ baar ba pãa na taw ʋ yi cenʼɩ̃ a nɩ-kʋ-daa juu a kpafʋ jie. 21 A Sɩɩrɛn-tẽw nɩrɛ kãw na dɩ Sɩmↄ̃, na ɩ a Alɛsãdɩrɛ nɩ a Urufusi sãa, tↄlʼã cen a puo pʋↄ, ɩ̃ waara, a sↄdaalsɩ fɛr ʋ ƴↄ̃wʋ de a Jeeju nɩ-kʋ-daa tuo. 22 Ba taw na a Jeeju cenʼɩ̃ a jie ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Gↄlgↄta, a lɛ yelʼã a “Ju-ŋman jie”. 23 A be, ba dãa na bʋↄrↄ ba kʋ ʋ a dɩvɛ̃ ba na nyakarɩ̃ nɩ a tɩ̃ɩ ba na bʋↄlↄ mɩɩr, ɩ̃ a Jeeju ma sↄw nyu wa. 24 Ba kpa ʋ na yaal a nɩ-kʋ-daa juu, ɩ̃ de a ʋ cẽcene po. Gbãbie ba dãa lↄbↄ bↄ̃wnↄ nɩ a bala na diere a cẽcene. 25 A dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa, a lɛ a mↄtↄ̃w na cãa pur duoro, lɛdaar ba kpa ʋ yaal a nɩ-kʋ-daa juu. 26 Ba sɛbʼã sɛbɛ yaal a ʋ ju-sↄ̃w, na miile a ʋ Ꞌlaarfʋ par. Nyɛ a mɩnɛ ba na sɛb: Á Jufisɩ jamana ʋ. 27 Ba mɩ kpa na nyanyube ayi a nɩ-kʋ-dar jur a Jeeju lõbobo pʋↄ, bõ-ƴen a ʋ dʋrɩ̃ loor, a kãw a ʋ gʋbaa loor. [ 28 A maalʼã a lɛ tuure nɩ a mɩnɛ a na sɛb a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: “Ba sↄr ʋ na ƴↄ̃w a nɩ-faar pʋↄ.”] 29 A sↄ-tↄlbↄ gↄↄrↄ na a jur, tʋrↄ nɩ ʋ yele: “A fʋ̃ʋ na bʋↄrↄ fʋ wɛl a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, ɩ̃ lɛ mɛ a bõ-kpee a bibie ata pʋↄ! 30 Fáa a fʋ mɩ̃ɛ, suu a nɩ-kʋ-daa juu.” 31 A lɛ naan, a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ mɩ kpɛrɛ ʋ, na ba yele nɩ taa: “Ʋ fáa na a nɩŋmɛɛ, ɩ̃ ma lɛ tʋↄrↄ faara a ʋ mɩ̃ɛ wa. 32 A fʋ̃ʋ Kirisi, na ɩ a Ɩsɩrayɛl jamana! Suu a nɩ-kʋ-daa juu a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, a sɩ na nyɛ ɩ̃ sↄw de fʋ.” A bala ba na lãa kpa yaalʼɩ̃ a Jeeju mɩ tʋrↄ ʋ na. 33 A mↄtↄ̃-tuo daar, a wɩɛr liw na pↄw a jiir a jaa, lɛɛ wa ta nɩ a mↄtↄ̃w gↄrfʋ daar. 34 Ɩ̃ a mↄtↄ̃w gↄrfʋ daar, a Jeeju wuurʼã nɩ kpɛ̃w: “Elo! Elo! Lama sabatanɩ?” A lɛ yelʼã: “Ɩ̃ Naaŋmɩn! Ɩ̃ Naaŋmɩn! Bõ ɩ a fʋ jaar ma bar?” 35 A nɩbɛ nɩŋmɛɛ na ɩraa a be wonaa na, ɩ̃ na ba yel: “Nyɩ́ cɛlɛ! A ƴɛr-hiere Eli ʋ bʋↄlↄ.” 36 A ƴen sʋbↄ a ba pʋↄ jↄ na cen na ɓĩ a tabi-Ꞌlʋↄrↄ nɩ a bom mɩɩrʋ̃, kurʼɩ̃ a ɓɛ̃ɓɛmɛ tur a Jeeju a ʋ nyu, ɩ̃ yel: “Nyɩ́ ɩraa lɛ, a sɩ je kãa ala ɩ a Eli na wa na yaw ʋ a nɩ-kʋ-daa juu suu nɩ.” 37 Ɩ̃ a Jeeju wuurʼã nɩ kpɛ̃w, ɩ̃ ŋmaa a vʋʋrʋ̃. 38 A Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ cẽcen ɓerʼã ayi, a saꞋlon wa ta nɩ a tene. 39 A Orom sↄdaal-nɩ-kpɛ̃ɛ na dãa ɩraa a Jeeju nii-sↄw, nyɛ na a mɩnɛ ʋ na kpi, ɩ̃ yel: “Sɩrɛ jaa! A daba na dãa na sɩrɩ̃ ɩ a Naaŋmɩn Bie.” 40 A pↄↄbↄ ŋmɛɛ mɩ dãa na be be ɩraa a nɩdaa ɩ̃ Ꞌwuoro. A bana pↄↄbↄ sↄ̃w, a Madala Maarɩɩ be na be, nɩ a Maarɩɩ ʋlↄ na ɩ a Jakɩ bile nɩ a Jojɛsɩ mã, nɩ a Salome. 41 Ba dãa na tuure a Jeeju a lɛdaar ʋ na be a Galile, na ba sũono ʋ. A pↄↄ-yaw ŋmɛɛ mɩ be na be na dãa pↄw ʋ do nɩ a Jerujalɛm. 42 A jaanʋↄr ta na na ɩ a gbɛɛrɩ̃fʋ bibir. A lɛ yelʼã, áa bibi-ciiraa walfʋ dayen. 43 A Jojɛfʋ, na ɩ a Arimate-tẽw nɩrɛ ta na. Ʋ be na a Jufisɩ ƴɛr-guor-nɩ-bɛrɛ sↄ̃w a ba ƴↄnↄ ʋ, ɩ̃ ʋ mɩ dãa cɛlɛ a Naaŋmɩn fãw waa. Ʋ nyↄw na nyãa ɩ̃ cen a Pɩlatɩ sɛ̃, na ʋ sʋↄr a kũu. 44 A nʋↄr ko na a Pɩlatɩ a mɩnɛ a Jeeju na kpi a lɛ a fↄfↄw, ʋ bʋↄl a sↄdaal-nɩ-kpɛ̃ɛ, na ʋ soor ʋ áa kamʼã a Jeeju na kpi mɩɩ? 45 A lɛ a sↄdaal-nɩ-kpɛ̃ɛ na miil ʋ ʋ bↄ̃w a par, ʋ kʋ na a Jojɛfʋ sↄr ʋ de a Jeeju. 46 A Jojɛfʋ da na cẽcen, cenʼɩ̃ na yaw nɩ a kũu a nɩ-kʋ-daa juu suu nɩ, ɩ̃ de a cẽcen vilĩ pↄw ʋ, cenʼɩ̃ ũu a yaa kãw pʋↄ ba na kpu a kubir pʋↄ, ɩ̃ bilĩ a kubir kpɛ̃ɛ pↄw a yaa nʋↄr. 47 A Madala Maarɩɩ nɩ a Maarɩɩ ʋlↄ na ɩ a Jojɛsɩ mã, Ꞌwuoro na a jie ʋlↄ ba na uune ʋ.

16

1 A lɛ a bibi-ciiraa dayen na tↄl baar, a Maarɩɩ na yi a Madala nɩ a Maarɩɩ ʋlↄ na ɩ a Jakɩ mã, nɩ a Salome da na a kã-nyu-vɩlaa cere nɩ a kũu jɛfʋ ɩnɛ. 2 A jɩmaasɩ bibir dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa, a lɛ a mↄtↄ̃w na cãa pure, ba cenʼã a yaa pʋↄ. 3 Ba dãa na sooro taa yele: “Ala na bilĩ sɩ a kubir a yaa nʋↄrɩ̃ bar?” 4 Ɩ̃ a lɛ ba na dʋↄ Ꞌwuor, ba nyɛ na a kubir ʋlↄ na dãa bɛrmɛ ma ɩ wa ʋ bilĩ gã a lõboorɩ̃. 5 A lɛ ba na kpɛ a yaa pʋↄ, ba nyɛ na polbile kãw na su kpar-pɩlaa ʋ jɛ be a dʋrɩ̃ loor, a pʋlɩ̃nyɛ vʋ̃ↄ ba. 6 Ɩ̃-cɛ ʋ yel ba na: “Nyɩ taa ɩ a pʋlɩ̃nyɛ vʋ̃ↄnↄ nyɩ wa. Má a Najarɛtɩ Jeeju ʋlↄ ba na kpa yaal a nɩ-kʋ-daa juu nyɩ bʋↄrↄ. ꞋWaa cãa a ka wa. Ʋ irʼã a kũu pʋↄ. Nyɩ́ Ꞌwuor nyɛ a jie ʋlↄ ba na dãa gaal ʋ. 7 Ɩ̃ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, nyɩ́ cen na yel a ʋ par-tuurbe lãa nɩ a Pɩɛr á ʋ na de na nĩe cen na gu nyɩ a Galile. Be nyɩ na nyɛ ʋ a mɩnɛ ʋ na dãa yel nyɩ.” 8 Ba yi na a yaa pʋↄ, a nʋↄr ko ba a ba ɓine, ɩ̃ na ba ƴↄ̃w gbɛɛ jↄ. Baa yel bom kʋ nɩrɛ wa, a-na-ɩ dãbɩ̃ɛ dãa na gãw ba. [ 9 A Jeeju irʼã a kũu pʋↄ a jɩmaasɩ dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa, na ʋ de nĩe nyɩr a Madala Maarɩɩ ʋlↄ ʋ na dãa diw a kↄ̃tↄnsɩ anuu-nʼayi a ʋ pʋↄ bar. 10 A Maarɩɩ cenʼã na man kʋ a bala na dãa ɩ a Jeeju lãa-yʋↄrbↄ, na be a ni-sↄbaa pʋↄ kono nɩ. 11 Ɩ̃-cɛ a lɛ ba na wõ ʋ yel áa Jeeju irʼã ɩ nɩ-mimir ʋ nyɛ ʋ, baa dãa sↄw wa. 12 A ala na yi tↄ, a ʋ par-tuurbe ayi be na a sↄr juu cere a tẽ-bile kãw pʋↄ, ʋ nyɩr ba a be, be kpee. 13 Ba lɩɛbʼã wa na man a ba tↄ deme a lɛ, ɩ̃ a baa cãa sↄw wa. 14 A Jeeju pãa na bɩɛr nyɩr a ʋ par-tuurbe pie-nɩ-bõ-ƴen a lɛ ba na be a dɩb par, ɩ̃ na ʋ ful ba a ba ƴↄ̃w-nyãa faafʋ ɩnɛ, nɩ a mɩnɛ a ba suur na kpɛmɛ, a-na-ɩ baa dãa sↄw a mɩnɛ a nɩbɛ bala na dãa nyɛ ʋ ʋ ir a kũu pʋↄ wa. 15 Ɩ̃ na ʋ yel ba: “Nyɩ́ yↄ a tẽ-daa ʋ jaa juu, hier a Naaŋmɩn ƴɛr-son kʋ a nɩbɛ ba jaa. 16 A ʋlↄ na wa sↄw ɩ̃ a ba mʋr ʋ a kʋ̃ↄ, ʋ na pↄw na a faafʋ, ɩ̃ a ʋlↄ na ma sↄw wa, ƴɛrɩ̃ na dↄↄlʼã a ʋ juu. 17 Ɩ̃ nyɩ́ nyɛ a nↄ-kofʋ tʋmↄ ala na wa tuure a bala na sↄw: ba na de na a ɩ̃ yuor diw nɩ a kↄ̃tↄnsɩ bar, ba na ƴɛrɛ na ƴɛr-bʋlsɩ, 18 ba nↄↄ bibʼã a wɩɩr ɩ̃ a ala ɩ ba wa nyu na a bom na tɛrɛ a lↄw, a kↄ̃ maal ba bier wa. Ba na ma dↄↄlʼã a baalsɩ a nur a ba kpɛmɛ.” 19 A mɩnɛ a Nɩ-kpɛ̃ɛ Jeeju na ƴɛrʼɩ̃ ba a lɛ baar, a Naaŋmɩn maal ʋ na ʋ do a saa juu jɛ be a ʋ dʋrɩ̃ loor. 20 Ɩ̃ a ʋ par-tuurbe yi yʋↄrↄ a jiir a jaa hiere a ƴɛr-son. A Nɩ-kpɛ̃ɛ dãa na sũono ba a tʋn ʋlↄ pʋↄ ɩ̃ maala a nↄ-kofʋ tʋmↄ miile nɩ a nɩbɛ áa ala ba na yele ɩ na yel-mɩ̃ɛ.]