Matie

1

1 A Jeeju-Kirisi sãa-kʋnbↄ nɩ a basɩmɛ ba na sɛb, wa nyↄw nɩ a Abʋraham wa ta nɩ a Davɩtɩ ɩ̃ cen na ta a Jeeju-Kirisi. 2 A Abʋraham dↄw na a Ɩjakɩ, a Ɩjakɩ mɩ dↄw a Jakↄb, a Jakↄb mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Juda nɩ a ʋ yɛɛr, 3 a Juda mɩ lɛ dↄw a Farɛsɩ nɩ a Jara (a ba mã ɩ̃ dɩ a Tamaar), a Farɛsɩ mɩ dↄw a Ɛsɩrↄ̃, a Ɛsɩrↄ̃ mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Aram, 4 a Aram mɩ lɛ dↄw a Aminadab, a Aminadab mɩ dↄw a Naasõ, a Naasõ mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Salmↄ̃, 5 a Salmↄ̃ mɩ lɛ dↄw a Booji (a ʋ mã dɩ na a Arahab), a Booji mɩ dↄw a Obɛdɩ (a ʋ mã dɩ na a Uruti), a Obɛdɩ mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Jɛsɩ, 6 a Jɛsɩ mɩ lɛ dↄw a jamana Davɩtɩ.A Davɩtɩ dↄw na a Salʋmↄ̃ (a ʋ mã ɩ̃ dãa ɩ a Uri pↄw), 7 a Salʋmↄ̃ mɩ dↄw a Orobom, a Orobom mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Abiya, a Abiya mɩ lɛ dↄw a Asafi, 8 a Asafi mɩ dↄw a Jojafati, a Jojafati mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Joram, a Joram mɩ lɛ dↄw a Ojaasi, 9 a Ojaasi mɩ dↄw a Jowatam, a Jowatam mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Akaji, a Akaji mɩ lɛ dↄw a Ejekasi, 10 a Ejekasi mɩ dↄw a Manase, a Manase mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Amↄ̃, a Amↄ̃ mɩ lɛ dↄw a Jojiya, 11 a Jojiya mɩ dↄw a Jekↄnya nɩ a ʋ yɛɛr a daar ʋlↄ ba na nyↄↄr a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ cenʼɩ̃ a Babɩlↄ̃-tẽw. 12 A mɩnɛ ba na nyↄↄr a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ cenʼɩ̃ a Babɩlↄ̃-tẽw baar, a Jɛkↄnya dↄw na a Salatɩɛl a be, a Salatɩɛl mɩ dↄw a Jorobabɛl, 13 a Jorobabɛl mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Abudi, a Abudi mɩ lɛ dↄw a Elaakɩm, a Elaakɩm mɩ dↄw a Ajↄↄr, 14 a Ajↄↄr mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Sadↄkɩ, a Sadↄkɩ mɩ lɛ dↄw a Akɩm, a Akɩm mɩ dↄw a Eludi, 15 a Eludi mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Elajaar, a Elajaar mɩ lɛ dↄw a Matã, a Matã mɩ dↄw a Jakↄb, 16 a Jakↄb mɩ ɩraa ɩ̃ dↄw a Jojɛfʋ na ɩ a Maarɩɩ sɩrɛ, a Maarɩɩ ʋlↄ na dↄw a Jeeju ba na bʋↄlↄ a Kirisi. 17 A nↄhↄ̃ a sãa-kʋnbↄ tu-taa dãa na ɩ a pie-nʼanuu for bir, wa nyↄw nɩ a Abʋraham daar cenʼɩ̃ na ta a Davɩtɩ. Wa mɩ nyↄw nɩ a Davɩtɩ daar cenʼɩ̃ wa ta nɩ a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ Babɩlↄ̃-tẽw cenfʋ daar mɩ lɛ ɩ a tu-taa gbɛɛ pie-nʼanuu for bir. Wa mɩ nyↄw nɩ a ʋna daarʼãa wa ta nɩ a Kirisi dↄwfʋ daar lɛ ɩ na a tu-taa gbɛɛ pie-nʼanuu for bir go. 18 Nyɛ a mɩnɛ a Jeeju-Kirisi dↄwfʋ ƴɛrɩ̃ na be. A ʋ mã Maarɩɩ nɩ a Jojɛfʋ dãa na ŋma a ba. Ɩ̃-cɛ a lɛ ba na ma kul taa sɛr wa, ba nyɛ ʋ na ʋ tɛrɛ a pʋↄ na yi a Naaŋmɩn Sɩɛ jie. 19 A ʋ baraa Jojɛfʋ ɩ na nɩ-dẽdẽ ɩ̃ ma bʋↄrↄ a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ ʋ yi ƴↄ̃w a Maarɩɩ a vĩ wa, ala-ɩ̃-sↄ ʋ tɩɛrɛ a ʋ suur pʋↄ a mɩnɛ ba na ɩrɛ ɩ̃ ŋmara a ba ba ɩfʋ. 20 Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na cãa tɩɛrɛ a ala, a Naaŋmɩn sɩ-tʋnaa nyɩr ʋ na a jãasʋlɩ̃ pʋↄ ɩ̃ yel ʋ: “Davɩtɩ bie Jojɛfʋ! Taa jↄrↄ dãbɩ̃ɛ a Maarɩɩ kulfʋ ɩnɛ wa, a-na-ɩ a pʋↄ ʋ na tɛrɛ yi na a Naaŋmɩn Sɩɛ jie. 21 Ʋ na dↄw na dabile ɩ̃ a f̃ʋ pʋr ʋ a yuor Jeeju, a-na-ɩ a ʋlↄ nↄↄ faa a ʋ nɩbɛ a ba maal-faar pʋↄ.” 22 A ana yele a jaa ta na, a na ɩ a ala a Nɩ-kpɛ̃ɛ na dãa yel a ʋ ƴɛr-hiere nʋↄr pʋↄ. Ʋ dãa na yel: 23 “Pↄsa-bile na tɛrɛ na a pʋↄ dↄw a dabile a ba pʋr ʋ a yuor, Emanʋwɛl.” A lɛ yelʼã, áa Naaŋmɩn be nɩ sɩ na. 24 A mɩnɛ a Jojɛfʋ na jaw, ʋ sↄw na a ala a Nɩ-kpɛ̃ɛ sɩ-tʋnaa na yel ʋ, ɩ̃ taw a ʋ baraa kulʼɩ̃ a ʋ yir, 25 ɩ̃-cɛ baa gã taa wa, wa ta nɩ a lɛ ʋ na dↄw a bie baar. Ɩ̃ a Jojɛfʋ pʋrʼã a bie yuor a Jeeju.

2

1 Ba dↄw na a Jeeju a Bɛtɩlɛm na be a Jude wɩɛr. A ʋna daarʼãa a Ɛrↄdɩ ɩ̃ dãa ɩ a jamana. A ɩ na fɩ̃ɩ a bↄ̃bↄↄnbↄ na ma Ꞌwuoro a ŋmarbie yi na a tẽw parɩ̃ ɩ̃ wɩ a Jerujalɛm-tẽw pʋↄ 2 ɩ̃ sooro: “Nyɩnɛ ba dↄw a bibile ʋlↄ na ɩ a Jufisɩ jamana? A-na-ɩ sɩ nyɛ na a ʋ ŋmarbir a tẽw parɩ̃ ɩ̃ wa bʋↄrↄ sɩ puor ʋ.” 3 A lɛ a jamana Ɛrↄdɩ na wõ a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ, a dama ʋ na nɩ a Jerujalɛm tẽ-deme ba jaa, 4 ʋ bʋↄl a Naaŋmɩn yir baar-lo-nɩ-bɛrɛ, nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ kpaarɩ̃ taa ɩ̃ soor ba: “Nyɩnɛ ba dↄw a Kirisi?” 5 A ba yel ʋ: “A Bɛtɩlɛm na be a Jude wɩɛr pʋↄ ʋ. A-na-ɩ a yelʼã a ƴɛr-hiere sɛbɛ pʋↄ: 6 ʻA fʋ̃ʋ Jude Bɛtɩlɛm, faa nyɩrɩ̃ pab a Jude nɩ-bɛrɛ jie wa, a-na-ɩ a fʋ pʋↄ a ni-diere nↄↄ yi ɩ̃ ɩrɛɛ a dↄ-cɩɩnaa a ɩ̃ nɩbɛ Ɩsɩrayɛl jie.ʼ ” 7 A Ɛrↄdɩ sↄↄlɩ̃ na bʋↄl a bↄ̃bↄↄnbↄ bala ɩ̃ soor ba a ba miil ʋ a bibir ʋlↄ a ŋmarbir na nyɩr ba. 8 ɩ̃ ʋ tʋ̃ ba na a ba cen a Bɛtɩlɛm ɩ̃ yel: “Nyɩ́ cen na bↄ̃w Ꞌwuor bↄ̃w a jie ʋlↄ a bibile na be. A nyɩmɩ wa nyɛ ʋ, nyɩ́ wa yel ma ɩ̃ mɩ cen na puor ʋ.” 9 A lɛ ba na cɛl a jamana ƴɛrɩ̃ baar, ba cenʼã. Ɩ̃ a lɛ ba na cere, ba nyɛ na a ŋmarbir ʋlↄ na yi a tẽw parɩ̃ ʋ be a ba nii-sↄw cere. A ŋmarbir cenʼã lɛɛ na ta a jie ʋlↄ a bibile na be ɩ̃ ɩraa a ʋ ju-sↄ̃w. 10 A lɛ ba na nyɛ a ŋmarbir, nʋ̃ↄ kpɛ̃ɛ nyↄw ba na a ba cɩlɛ. 11 Ba kpɛ na a yir pʋↄ na nyɛ a bibile ɩ̃ lo gburĩ a dume puor ʋ, ɩ̃ yuo a ba wʋʋr ir a ba bom-pↄrsɩ kʋ ʋ. Ba kʋ ʋ na a sɛlmɛ, nɩ a tɩ̃ɩ-nyu-vɩlaa, nɩ a tɩ̃ɩ ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a mɩɩr. 12 A Naaŋmɩn yel ba na a jãasʋlɩ̃ pʋↄ, a ba taa lɛ lɩɛb cen a Ɛrↄdɩ sɛ̃ wa, ala-ɩ̃-sↄ a ba de a sↄr kpee kul a ba tẽw. 13 A lɛ ba na lɩɛb kul baar, a Nɩ-kpɛ̃ɛ sɩ-tʋnaa nyɩrʼã a Jojɛfʋ a jãasʋlɩ̃ pʋↄ ɩ̃ yel ʋ: “Ir de a bibile nɩ a ʋ mã jↄ cenʼɩ̃ a Ejibti-tẽw na fʋ jɛ a be wa ta nɩ a daar ʋlↄ ɩ̃ na ƴↄ̃w fʋ, a-na-ɩ a Ɛrↄdɩ nↄↄ bʋↄrↄ na ʋ kú a bibile.” 14 Ala-ɩ̃-sↄ a Jojɛfʋ irʼã a tɩsↄw de a bibile nɩ a ʋ mã cere nɩ a Ejibti-tẽw, 15 a ba be a be wa ta nɩ a Ɛrↄdɩ kũu daar. A lɛ a ta, a na ɩ a ala a Nɩ-kpɛ̃ɛ na dãa yel a ʋ ƴɛr-hiere nʋↄr pʋↄ: “Ɩ̃ bʋↄlʼã a ɩ̃ bi-daba ʋ yi a Ejibti-tẽw pʋↄ.” 16 A mɩnɛ a Ɛrↄdɩ na nyɛ bↄ̃w ka a bana bↄ̃bↄↄnbↄ na yi a tẽw parɩ̃ wa, a ba bɛlɩ̃ ʋ na, ʋ nyɛ na suur yaw. Ʋ ƴↄ̃w na a ba kú a da-bil ba na dↄwrↄ ba jaa, wa ta nɩ a bala na pↄw a yomo ayi, a Bɛtɩlɛm nɩ a ten ala na be a ʋ lõbobo pʋʋr. Ʋ maalʼã a ala tu nɩ a mɩnɛ ʋ na dãa wõ a saanba jie a ŋmarbir nyɩrfʋ daar. 17 Ɩ̃ a lɛ a maal a ɩ a mɩnɛ a ƴɛr-hiere Jeremi ƴɛrɩ̃ na dãa yel: 18 “Ba wõ na a kↄkɩr na wuure a Arama-tẽw pʋↄ sↄrↄ nɩ a kõ-yelbie kono nɩ yaw.A Arasɛl kono a ʋ bibiir ɩnɛ, a ba ma ƴɛw ʋ ʋ jaar, a-na-ɩ a ʋ bibiir ma cãa be wa.” 19 A lɛ a Ɛrↄdɩ na kpi baar, a Jojɛfʋ nyɛ na a Nɩ-kpɛ̃ɛ sɩ-tʋnaa a jãasʋlɩ̃ pʋↄ a Ejibti-tẽw pʋↄ. A sɩ-tʋnaa yel ʋ: 20 “Ir de a bibile nɩ a ʋ mã na fʋ lɛ lɩɛb kulʼɩ̃ a Ɩsɩrayɛl-tẽw pʋↄ, a-na-ɩ a bala na dãa bʋↄrↄ ba kú a bibile, ba kpi na.” 21 A Jojɛfʋ irʼã a lɛ, de a bibile nɩ a ʋ mã, lɩɛb kulʼɩ̃ a Ɩsɩrayɛl-tẽw pʋↄ. 22 Ɩ̃-cɛ a mɩnɛ ʋ na wõ a Akɛlaasɩ na de a ʋ sãa Ɛrↄdɩ jɩnaafʋ jie ɩ a jamana a Jude-tẽw pʋↄ, dãbɩ̃ɛ nyↄw ʋ na a be kpɛfʋ. Ɩ̃ a lɛ ʋ na dãa wõ a ƴɛr-manaa a jãasʋlɩ̃ pʋↄ, a Galile-tẽw wɩɛr ʋ cen naa ʋ jɛ a tẽw ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Najarɛtɩ. 23 A maalʼã a lɛ a mɩnɛ a ƴɛr-hierbe ƴɛrɩ̃ na ɩrɛɛ a sɩrɛ: “Ba na bʋↄlↄ ʋ na a Najarɛtɩ nɩrɛ.”

3

1 A ʋna daarʼãa pʋↄ a Jã-Batii cenʼã a Jude wɛkar pʋↄ ɩ̃ nyↄw a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ ɩ̃ ƴɛrɛ yele nɩ: 2 “Nyɩ́ lɩɛb a nyɩ yɛ̃, a-na-ɩ a saa juu fãw daar pɩɛlɛ na.” 3 A Jã ɩ na a ʋlↄ a ƴɛr-hiere Ejayi na dãa ƴɛrɛ a ʋ ƴɛrɩ̃sɩ pʋʋr a mɩnɛ ʋ na ma dãa yele: “Ba wõ na a nɩrɛ kↄkɩr na hiere a wɛkar pʋↄ yele: Nyɩ́ gbɛɛrɩ̃ a sↄr a Nɩ-kpɛ̃ɛ ɩnɛ, ɩ̃ mɩ maal a ʋ sↄɛ a tor.” 4 A Jã ʋlↄ su na a nyʋↄmɩ kↄbↄ kparʋ, ɩ̃ mɩ sɛ a gan cẽcen a sɩɛ pʋↄ; a sãsobo nɩ a sɩɩr ʋ dãa dɩrɛ. 5 - 6 A Jerujalɛm tẽ-deme nɩ a Jude wɩɛr ʋ jaa nɩbɛ nɩ a Jʋrdɛ̃ man nʋↄr ten deme jaa cere na a ʋ sɛ̃ caala a ba maal-faar, ɩ̃ a Jã mʋrↄ ba a kʋ̃ↄ a Jʋrdɛ̃ manɩ̃. 7 A mɩnɛ a Jã na nyɛ a Farɩsɩ nɩbɛ nɩ a Saduse nɩbɛ a ba wɩɛrɛ yaw a kʋ̃ↄ mʋrfʋ ɩnɛ a ʋ sɛ̃, ʋ yel ba na: “Nyɩna waab bibiirʼãa! Ala jaan nyɩ a nyɩ sɛw na na jↄ cɩ̃ɛ a Naaŋmɩn suur na pɩɛlɛ? 8 Nyɩ́ ɩ a nyɩ maal-bie a miile áa nyɩ yɛ̃ lɩɛbʼã. 9 A tɩɛrɩ̃sɩ nyɩ na tɛrɛ a nyɩ pʋʋr, áa Abʋraham ɩ na a nyɩ sãa-kʋmↄ, ma sɛw nyɩ wa. Ɩ̃-cɛ ɩ̃ yel nyɩ na, a kubie asɩmɛ nyɩ na nyɛ, a Naaŋmɩn na tʋↄ na lɩɛb ba a ba ɩ a Abʋraham bibiir. 10 Ba gↄrʼã ƴↄ̃w a kpãakpo a tɩɩr nyɩbɛ pʋʋr. A tɩɛ lɛ na ma wↄnↄ a wↄ̃-vɛlɛ wa, ba na ŋmaa ʋ na lↄb ƴↄ̃w a vũu pʋↄ. 11 A maa, kʋ̃ↄ tɛw ɩ̃ mʋrↄ nyɩ, na miile a nyɩ yɛ̃-lɩɛbfʋ, ɩ̃-cɛ nɩrɛ be na be na waara a ɩ̃ puo-sↄw na gãw ma, a maa mɩ sɛw na sɩɩr a ʋ nafaba wa. A ʋlↄ, ʋ nↄↄ mʋr nyɩ na a Naaŋmɩn Sɩɛ pʋↄ nɩ a vũu pʋↄ. 12 Ʋ tɛrɛ na a ci-ŋme-daa a nuu pʋↄ ʋ na ŋmeere nɩ a ci, ɩ̃ yɛlɛ diere a ci ƴↄnↄ a boor pʋↄ, ɩ̃ cɩɛrɛ a ure ƴↄnↄ a vũu ʋlↄ pʋↄ na ma tɛrɛ a kpiiufʋ wa.” 13 A daar ʋlↄ pʋↄ, a Jeeju yi na a Galile ɩ̃ cen a Jʋrdɛ̃ manɩ̃ a Jã sɛ̃ a kʋ̃ↄ mʋrfʋ ɩnɛ. 14 A Jã ma bʋↄrↄ ʋ sↄw wa, ɩ̃ yel ʋ: “Maa ɩ̃ sɛw a fʋ na mʋr ma a kʋ̃ↄ pʋↄ, ɩ̃-cɛ a fʋ lɛ waara a ɩ̃ sɛ̃?” 15 A Jeeju yel ʋ: “Bar a sɩ maal a lɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, a-na-ɩ lɛ sɩ na maal a tʋmↄ a jaa a Naaŋmɩn na bʋↄrↄ sɩ maal,” ɩ̃ a Jã pãa sↄw. 16 A lɛ ʋ na mʋr a Jeeju a kʋ̃ↄ pʋↄ baar ʋ yi na a kʋ̃ↄmɩ, ɩ̃ a jie naan a saꞋlon yuo na a ʋ ɩnɛ, ʋ nyɛ a Naaŋmɩn Sɩɛ ʋ wↄ̃ taa nɩ a ŋmam ʋ suure waara a ʋ sɛ̃. 17 Ɩ̃ ba wõ na a kↄkɩr na yi a saa juu ɩ̃ yel: “A naa ɩ a ɩ̃ Bi-nʋnaa na kpɛ ma a nyãa.”

4

1 A ala ɩ̃ baar, a Naaŋmɩn Sɩɛ tↄw na a Jeeju kpɛ nɩ a wɛkar pʋↄ a Satã na bɩɩr ʋ. 2 Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na lũ a nʋↄr a bibie lɩjaayi, a kↄ̃ nyↄw ʋ na. 3 A Bɩbɩɩrɛ wɩ na a ʋ sɛ̃ ɩ̃ yel ʋ: “A ala ɩ fʋ ɩ na a Naaŋmɩn Bie, yel a kubie na a ba lɩɛb ɩ a dɩb.” 4 A Jeeju yel ʋ: “A yelʼã a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: ʻAa ɩ a dɩb tɛw na baa a nɩrɛ wa, ɩ̃-cɛ a ƴɛrɩ̃sɩ a jaa na yire a Naaŋmɩn nʋↄr pʋↄ, ala a nɩrɛ na baa nɩ.ʼ ” 5 Ɩ̃ a Satã taw na a Jeeju cenʼɩ̃ a Jerujalɛm na ɩ a ba tẽ-son, ɩ̃ ɩ ʋ do ɩraa a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ ju-sↄ̃w 6 ɩ̃ ʋ yel ʋ: “A ala ɩ fʋ ɩ na a Naaŋmɩn Bie, aw lo a tene, a-na-ɩ a yelʼã a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: ʻA Naaŋmɩn na kʋ na a sɩ-tʋnɩsɩ a ƴɛrɩ̃ a fʋ ɩnɛ, a ba cↄw fʋ nɩ a ba nur a mɩnɛ fʋ kↄ̃ wa ŋme gbɛr wa.ʼ ” 7 A Jeeju yel ʋ: “A lɛ yelʼã a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: ʻTaa bɩɩrɛ a Nɩ-kpɛ̃ɛ na ɩ a fʋ Naaŋmɩn wa.ʼ ” 8 A Satã lɛ taw na a Jeeju do nɩ a tã-kpɛ̃ɛ juu na miil ʋ a ten ten a jaa nɩ a ba yo-yifʋ yele 9 ɩ̃ yel ʋ: “A fʋ̃ʋ gburĩ a dume ɩ̃ puor ma, ɩ̃ na kʋ fʋ na a ana yele a jaa.” 10 A Jeeju yel ʋ: “Satã, cen be ɩ̃ cɛ ma! A-na-ɩ a yelʼã a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: ʻA Nɩ-kpɛ̃ɛ na ɩ a fʋ Naaŋmɩn, ʋlↄ fʋ na puoro, ɩ̃ a ʋlↄ tʋn tɛw fʋ na mɩ tʋnↄ.ʼ ” 11 A lɛ, a Satã bar ʋ na ɩ̃ a sɩ-tʋnɩsɩ wɩ sũono ʋ. 12 A lɛ a Jeeju na wõ a ba nyↄw a Jã ƴↄ̃w a kasu pʋↄ, ʋ lɛ lɩɛbʼã cen a Galile. 13 A mɩnɛ ʋ na yi a Najarɛtɩ-tẽw, ʋ cenʼã na jɛ a Kapɛɛnam-tẽw na be a man nʋↄr, a Jabʋlↄ̃ nɩ a Nɛbtalɩ wɩɛr. 14 A ta na a lɛ, a na ɩ a ƴɛr-hiere Ejayi ƴɛrɩ̃ na dãa yel: 15 “A Jabʋlↄ̃ nɩ a Nɛbtalɩ wɛɛ na be a man sↄɛ pʋʋr a Jʋrdɛ̃ man gaan, a Galile ʋlↄ na ɩ a nɩ-bʋlsɩ tẽw, 16 a bana nɩbɛ naa na dãa jɛ a libe pʋↄ nyɛ na a cãa kpɛ̃ɛ; a bala na mɩ dãa jɛ a kũu nʋↄr libe pʋↄ, mɩ nyɛ na a cãa ʋ pur caarɩ̃ ba.” 17 Wa nyↄw nɩ a daar ʋlↄ pʋↄ a Jeeju hiere na yele nɩ: “Nyɩ́ lɩɛb a nyɩ yɛ̃, a-na-ɩ a saa juu fãw pɩɛlʼã.” 18 A mɩnɛ a Jeeju na lara a Galile man gbẽgbere, ʋ nyɛ na a yɛɛr ayi, a Sɩmↄ̃ ʋlↄ na mɩ dɩ a Pɩɛr nɩ a Ádire, a ba bɛrɛ a jɩmɛ a manɩ̃ a-na-ɩ jɩ̃-nyↄↄrbↄ ba ɩ. 19 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ wa tuure ma, ɩ̃ ɩ̃ na lɩɛb nyɩ na a nyɩ na bʋↄrↄ a nɩbɛ kʋrↄ ma a jɩ̃-bɛrɛ kaarɩ̃.” 20 A jie naan ba barʼã a ba jʋʋr ɩ̃ tuure ʋ. 21 Ɩ̃ a lɛ ʋ na po a nii-sↄw, ʋ nyɛ na yɛɛr ayi go na ɩ a Jakɩ nɩ a Jã na ɩ a Jebede bi-dabsɩ, a ba be taa nɩ a ba sãa a gbor pʋↄ cↄↄrↄ a ba jʋʋr, ʋ mɩ bʋↄl ba. 22 Ɩ̃ a jie naan ba barʼã a ba sãa nɩ a gbor ɩ̃ tuure ʋ. 23 A Jeeju yʋↄrↄ na a Galile-tẽw ʋ jaa jaana a Jufisɩ a ba puorfʋ yie pʋʋr, hiere nɩ a saa juu fãw ƴɛr-son, kpaara nɩ a wʋlɩ̃-bʋrↄ bʋrↄ deme. 24 A ʋ yuor yɛrʼã pↄw a Sɩrɩ-tẽw ʋ jaa, a nɩbɛ wɩɛrɛ nɩ a bala ba jaa na tɛrɛ a wʋlɩ̃-bʋrↄ bʋrↄ, a bala na nyɛrɛ a hʋʋr, a kↄ̃tↄn-irbe, a ŋme-kpar deme, nɩ a bala na sãw a ɩ̃gana, ʋ kpaara ba. 25 A nɩ-yayaw yi na a Galile, a Ten-Pie tẽ-daa, a Jerujalɛm, a Jude, nɩ a Jʋrdɛ̃ man gaan ɩ̃ wa tuure ʋ.

5

1 A mɩnɛ a Jeeju na nyɛ a bana nɩ-yaw a ba tuure ʋ, ʋ do na a tãw juu jɛ, a ʋ par-tuurbe wɩ a ʋ sɛ̃, 2 ʋ nyↄw a jaanfʋ ɩ̃ jaana ba, yele nɩ: 3 “Nʋ̃ↄ ma be na a bala jie na tɛrɛ a nãw a sɩɛ pʋↄ, a-na-ɩ bala sↄ a saa juu fãw. 4 Nʋ̃ↄ ma be na a bala jie a sube na sãw, a-na-ɩ a Naaŋmɩn nↄↄ ƴɛw ba na. 5 Nʋ̃ↄ ma be na a bala jie na tɛrɛ a su-ɓaara, a-na-ɩ bala wa sↄrɛɛ a tẽw. 6 Nʋ̃ↄ ma be na a bala jie na nyɩrɩ̃ bʋↄrↄ a torfʋ a kↄ̃ nɩ a kʋ̃ↄ-nyuur kaarɩ̃, a-na-ɩ ba nↄↄ pↄw ʋ na. 7 Nʋ̃ↄ ma be na a bala jie na tɛrɛ a nã-bↄ̃wfʋ a-na-ɩ a Naaŋmɩn nↄↄ mɩ bↄ̃w na a ba nãw. 8 Nʋ̃ↄ ma be na a bala jie na tɛrɛ a su-pɩlaa, a-na-ɩ ba nↄↄ nyɛ na a Naaŋmɩn. 9 Nʋ̃ↄ ma be na a bala jie na bʋↄrↄ a nɩbɛ pɩɛnfʋ, a-na-ɩ a Naaŋmɩn nↄↄ bʋↄl ba na a ʋ bibiir. 10 Nʋ̃ↄ ma be na a bala jie ba na hʋↄlↄ a torfʋ ɩnɛ, a-na-ɩ bala sↄ a saa juu fãw. 11 “A na ɩ nyɩ na nʋ̃ↄ a lɛ ba nↄↄ tʋrↄ nyɩ, ɩ̃ hʋↄlↄ nyɩ, ɩ̃ mɩ ŋmara a jir-kara ƴↄnↄ nyɩ a ɩ̃ ɩnɛ. 12 Nyɩ́ tɛrɛ nʋ̃ↄ cɩlɛ nɩ, a-na-ɩ a nyɩ yar nↄↄ bɛrmɛ na a saa juu. Nyɩ bↄ̃w na ka a lɛ ba mɩ dãa hʋↄl a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe na dãa de nyɩ a nĩe. 13 “Nyɩmɩ ɩ a nasõ a tẽw pʋↄ deme jie, ɩ̃-cɛ a nasõ tomofʋ wa baar, bõ a nɩrɛ na nyɛ ƴↄ̃w ʋ ʋ lɛ tomo? ꞋWaa lɛ ɩ bom go wa. Ba na de ʋ na lↄb bar, a ba nɛbɛ nɩ gbɛɛ. 14 “Nyɩmɩ ɩ a cãa a tẽw pʋↄ deme jie. A tẽw na be a tãw juu ma tʋↄrↄ sↄↄlↄ wa. 15 Nɩrɛ ma ƴↄnↄ a lãpa a vũu, ɩ̃ lɛ diere pↄwrↄ a lakpow pʋↄ wa, ɩ̃-cɛ a gbẽgbere juu ʋ na dↄↄl ʋ, ʋ caara a nɩbɛ jaa na be a yir pʋↄ. 16 A lɛ ʋ mɩ, a sɛw na a nyɩ na ɩ a nyɩ cãa ʋ caara a nɩbɛ nii-sↄw, a mɩnɛ a ba na tʋↄ nyɛ a nyɩ tʋ̃-sono, ɩ̃ kʋrↄ a nyɩ Sãa na be a saa juu a ju-kpɛ̃ɛ. 17 “Nyɩ taa tɩɛr beeka ɩ̃ wa na a Mowisi ƴɛr-kpɛn sãwfʋ ɩnɛ wa, mɩɩ a ƴɛr-hierbe ƴɛrɩ̃sɩ sãwfʋ ɩnɛ wa. Maa wa a ana ƴɛrɩ̃sɩ sãwfʋ ɩnɛ wa, ɩ̃-cɛ ɩ̃ wa na a mɩnɛ ɩ̃ na tʋↄ maal a jaa baar. 18 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a lɛdaar a saꞋlon nɩ a tẽw na ma tↄl sɛr wa, a sɛb-bir ŋmãa mɩɩ a sɛb-bir pabaa na be a Naaŋmɩn ƴɛr-kpɛn pʋↄ ma tʋↄrↄ ire bara wa. A jaa na maalʼã wa baar. 19 Ala-ɩ̃-sↄ a nɩrɛ ʋlↄ na jaar a ƴɛr-kpɛ̃w kãw, a ala saarɩ̃ ɩ a ƴɛr-bir bile ʋ, ɩ̃ mɩ miile a nɩbɛ a ba maala a ʋ kaarɩ̃, a ʋna nɩrɛ naa na nyɩrɩ̃ na pab a saa juu fãw pʋↄ. Ɩ̃-cɛ a nɩrɛ ʋlↄ na sↄw ɩ̃ mɩ miile a nɩbɛ a ba maala a lɛ, a ʋna nɩrɛ naa na nyɩrɩ̃ na ɩ kpɛ̃ɛ a saa juu fãw pʋↄ. 20 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ yele nyɩ na, a nyɩmɩ ma ɩ dẽdẽ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ jↄfʋ pʋↄ gãw a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ wa, nyaa tʋↄrↄ kpɛɛrɛ a saa juu fãw pʋↄ wa. 21 “Nyɩ wõ na a mɩnɛ ba na dãa yel kʋ a korĩ-cɛ deme, a ba taa kúrↄ nɩrɛ wa. Áa nɩrɛ wa kú nɩrɛ, a ba na cenʼɩ̃ ʋ na a ƴɛr-guoro jie. 22 Ɩ̃-cɛ a maa, ɩ̃ yele nyɩ na, a nɩrɛ lɛ na nyɛrɛ a suur ƴↄnↄ a ʋ yɛbɛ, ba na mɩ cenʼɩ̃ ʋ na a ƴɛr-guoro jie. Ɩ̃ a ʋlↄ na yel a ʋ yɛbɛ á dãbol, ba na cenʼɩ̃ ʋ na a ƴɛr-guor-nɩ-bɛrɛ nii-sↄw, ɩ̃ a ʋlↄ na yel a ʋ yɛbɛ á ʋ yaara na, ʋ na tʋↄ na kpɛ a wɛfʋ vũu pʋↄ. 23 A fʋ̃ʋ tɛrɛ a bom bʋↄrↄ fʋ kʋ a Naaŋmɩn, ɩ̃ wa tɩɛr yuo be a baar lofʋ jie a fʋ yɛbɛ na tɛrɛ nɩ fʋ a ƴɛrɩ̃, 24 bar a bom ʋlↄ a be a baar lofʋ jie, ɩ̃ cen na cↄↄrɩ̃ a ʋna ƴɛrɩ̃ nɩ a fʋ yɛbɛ baar, ɩ̃ pãa lɛ wa de a fʋ bom kʋ a Naaŋmɩn. 25 “A ala ɩ a nɩrɛ tɛrɛ nɩ fʋ na ƴɛrɩ̃ a ʋ bom fʋ na sãw ɩnɛ, ɩ̃ cere nɩ fʋ a ƴɛr-guoro jie, ɓaalɩ̃ ʋ fↄfↄw a lɛ nyɩ na cãa a sↄr pʋↄ cere, a-na-ɩ a ʋlↄ ta nɩ fʋ a be, ʋ na ƴↄ̃w fʋ na a ƴɛr-guoro nuumɩ ʋ de fʋ kʋ a parsãde ʋ ƴↄ̃w fʋ a kasu pʋↄ. 26 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele fʋ, faa yire a be ɩ̃-cɛ a ala ma ɩ fʋ ya na a fʋ san a jaa wa. 27 “Nyɩ wõ na a mɩnɛ ba na dãa yel a nɩrɛ ʋ taa wa gana nɩ a ʋ tↄ sʋbↄ pↄw wa, 28 Ɩ̃-cɛ a maa, ɩ̃ yele nyɩ na, a nɩrɛ lɛ na Ꞌwuoro a pↄw a Ꞌwuor-fãa, ʋ gↄrʼã gã nɩ ʋ a ʋ suur pʋↄ. 29 A ala ɩ a fʋ dʋrɩ̃ mimir ɩ̃ ƴↄnↄ fʋ a fãa pʋↄ, ir ʋ lↄb bar, a-na-ɩ a sa na a fʋ ɩ̃gan ji-bõ-ƴen na bↄr gãw a fʋ ɩ̃gan ʋ jaa ba na diere lↄbↄ ƴↄnↄ a vũu pʋↄ. 30 A ala mɩ ɩ a fʋ dʋrɩ̃ nuu wa mɩ ƴↄnↄ fʋ a fãa pʋↄ, fú ŋmaa ʋ lↄb bar, a-na-ɩ a sa na a fʋ ɩ̃gan jie kãw na bↄr, gãw a fʋ ɩ̃gan ʋ jaa na kpɛɛrɛ a vũu pʋↄ. 31 “Ba mɩ dãa na yel, aa nɩrɛ wa diwre a ʋ pↄw bara, ú kʋ ʋ a barfʋ sɛbɛ. 32 Ɩ̃-cɛ a mãa, ɩ̃ yele nyɩ na, a ʋlↄ na diwre a ʋ pↄw bara ɩ̃-cɛ a pↄw ʋlↄ ma dãa maala a burbur wa, ʋ ƴↄ̃w ʋ na a dab-kpee ganɩfʋ pʋↄ, ɩ̃ a daba ʋlↄ na kule a ʋna pↄw naa na mɩ maalʼã a ʋna fãa. 33 “Nyɩ mɩ wõ na a mɩnɛ ba na dãa yel kʋ a korĩ-cɛ deme: ʻTaa mↄ̃wnↄ a fʋ pʋlɩ̃fʋ bom wa. Maal kʋ a Naaŋmɩn a ala fʋ na dãa pↄ nɩ ʋ.ʼ 34 Ɩ̃-cɛ a maa, ɩ̃ yele nyɩ na, nyɩ taa wa pↄrↄ fɩ̃ɩ wa. A ala ɩ a saa juu ʋ mɩɩ, taa pↄrↄ nɩ ʋ wa, a-na-ɩ a Naaŋmɩn jaajie ʋ. 35 A tẽw ʋ mɩɩ, taa mɩ pↄrↄ nɩ ʋ wa, a-na-ɩ a Naaŋmɩn gbɛɛ dↄↄlfʋ jie ʋ. A Jerujalɛm ʋ mɩɩ, taa mɩ lɛ pↄrↄ nɩ ʋ wa, a-na-ɩ a Jaman-kpɛ̃ɛ tẽw ʋ. 36 Taa mɩ lↄↄ pↄrↄ nɩ a fʋ juu wa, a-na-ɩ faa tʋↄrↄ lɩɛbɛ a fʋ jukↄↄr ʋ pɛlɛɛ mɩɩ ʋ sↄbↄ wa. 37 A nyɩ ƴɛrɩ̃sɩ a ɩ a ʻↄↄʼ mɩɩ a ʻkpeeʼ. A ƴɛrɩ̃sɩ ala nyɩ na ƴɛrɛ dↄↄlↄ, a yi na a Fãa Sʋbↄ jie. 38 “Nyɩ wõ na a mɩnɛ ba na dãa yel: ʻA mimir ba na de ya a mimir, a nyɩm ba na mɩ de ya a nyɩmʼ. 39 Ɩ̃-cɛ a maa, ɩ̃ yele nyɩ na, taa lɩɛb a fãa ya a fãa wa. A ala ɩ a nɩrɛ ɓa fʋ na a dʋrɩ̃ tʋkpalɩ̃, cↄw ʋ a gʋbaa tʋkpal ʋ lɛ ɓa. 40 Ɩ̃ a nɩrɛ bʋↄrↄ ʋ cenʼɩ̃ fʋ a ƴɛr-guoro jie, na de a fʋ kparle, de a fʋ fu ɓã taa nɩ ʋ. 41 Ɩ̃ a nɩrɛ wa fɛr fʋ a fʋ de a ʋ tuor cenʼɩ̃ fɩ̃ɩ kʋ ʋ, de cenʼɩ̃ a jãa a fʋ kʋ ʋ. 42 Kʋ a ʋlↄ na sʋↄrↄ; taa mɩ mↄ̃wnↄ a ʋlↄ na pɛ̃wnɛ wa. 43 “Nyɩ wõ na a mɩnɛ ba na dãa yel: ʻNʋnↄ a fʋ tↄ sʋbↄ ɩ̃ Ꞌlaar a fʋ san-sʋbↄ.ʼ 44 Ɩ̃-cɛ a maa, ɩ̃ yele nyɩ na, nyɩ́ nʋnↄ a nyɩ dↄ̃-deme, ɩ̃ sʋↄrↄ a Naaŋmɩn ƴↄnↄ a bala na hʋↄlↄ nyɩ, 45 a mɩnɛ nyɩ na tʋↄrↄ ɩrɛ a nyɩ Sãa na be a saa juu bibiir. Á-na-ɩ ʋ ma purʼã a ʋ mↄtↄ̃w ƴↄ̃w a nɩ-faar nɩ a nɩ-sono, ɩ̃ mɩ ɩ a ʋ saa ʋ wa a nɩ-torisɩ nɩ a bala na maala a burbur jaa ɩnɛ. 46 A ala ɩ nyɩ nʋnↄ na a bala tɛw na nʋnↄ nyɩ, bõ yar nyɩ na lɛ pↄw? A lãpo-dierbe maa mɩ maal a lɛ wa mɩɩ? 47 A ala ɩ a nyɩ nɩ-nʋnɩsɩ tɛw nyɩ puoro, a nyɩ maalfʋ sa na a nɩŋmɛɛ maalfʋ mɩɩ? A tɩbɛ deme maa mɩ maal a lɛ wa mɩɩ? 48 Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ́ ɩ cɛcɛ a mɩnɛ a nyɩ Sãa na be a saa juu na ɩ a cɛcɛ.

6

1 “Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ a nyɩ torfʋ tʋmↄ ɩnɛ, a nyɩ kↄ̃ wa maal bom kãw a nɩbɛ nii-sↄw a ba Ꞌwuoro nyɩ wa. A nyɩmɩ wa maal a lɛ, nyaa pↄwrↄ a yar a nyɩ Sãa na be a saa juu jie wa. 2 “A lɛdaar fʋ na kʋrↄ a nãw sʋbↄ a bom, taa maala nɩ a yo-bↄb wa. A-na-ɩ lɛ a poe ayi deme ma maal a ba puorfʋ yie pʋʋr nɩ a sↄɛ pʋʋr, a mɩnɛ a nɩbɛ na nyɛ ba ɩ̃ pɛwrɛ ba. Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a bala, ba gↄrʼã pↄw a ba yar. 3 Ɩ̃ a fʋ̃ʋ kʋrↄ a nãw sʋbↄ a bom taa tɩɛr a ɩ fʋ bom kpɛ̃ɛ wa. 4 Sↄↄlɩ̃ maal, ɩ̃ a fʋ Sãa na nyɛ a fʋ sↄↄlɩ̃fʋ tʋmↄ na ya fʋ na. 5 “A nyɩmɩ puoro a Naaŋmɩn, nyɩ taa maala a mɩnɛ a poe ayi deme na ma maal wa, a-na-ɩ a nʋmↄ ba na a ba ma ir ɩraa puoro a ba puorfʋ yie pʋʋr nɩ a sↄ-carsɩ pʋʋr a mɩnɛ a nɩbɛ na nyɛ ba. Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, ba gↄrʼã pↄw a ba yar. 6 Ɩ̃-cɛ a fʋ̃ʋ, a fʋ̃ʋ puoro a Naaŋmɩn, kpɛ a fʋ diem, pↄw a pan ɩ̃ puor a fʋ Sãa na be a be a sↄↄlɩ̃fʋ jie, ɩ̃ a fʋ Sãa ʋlↄ na nyɛ a ala fʋ na sↄↄlɩ̃ maal, ʋ na ya fʋ na. 7 “A nyɩmɩ puoro, nyɩ taa dↄↄlↄ a ƴɛr-pↄrsɩ a mɩnɛ a nɩ-kpeesɩ na ma maal wa. A-na-ɩ ba ma tɩɛrʼã beeka a ba ƴɛr-yaw ɩnɛ a Naaŋmɩn na wonaa. 8 Nyɩ taa maala a ba kaarɩ̃ wa, a-na-ɩ a lɛdaar nyɩ na ma sʋↄr sɛr wa, a nyɩ Sãa de na nĩe bↄ̃w a ala na sɛw nɩ nyɩ. 9 Ɩ̃-cɛ nyɩ́ nyɛ a mɩnɛ na sɛw a nyɩ na sʋↄrↄ: ʻA sɩ Sãa na be a saa juu, a fʋ yuor ú ow kpee, 10 a fʋ fãw ú wa, a fʋ pʋ-tɩɛrʋ̃ ú maal a tẽw pʋↄ, a mɩnɛ ʋ na maal a saa juu. 11 Kʋ sɩ a dɩb ala na sɛw nɩ sɩ a dɩnaa. 12 De a sɩ maal-faar bar kʋ sɩ, a mɩnɛ sɩ na ma mɩ de a maal-faar ala a nɩbɛ na maal sɩ bar kʋ ba. 13 Taa bar sɩ a sɩ kpɛ a bɩɩrfʋ pʋↄ wa, ɩ̃-cɛ faa sɩ a Fãa Sʋbↄ jie.ʼ 14 “A-na-ɩ a ala ɩ nyɩ de na a nɩbɛ maal-faar bar kʋ ba, a nyɩ saa juu Sãa na mɩ de na a nyɩ ben bar kʋ nyɩ. 15 Ɩ̃ a nyɩmɩ ma de a nɩbɛ maal-faar bar kʋ ba wa, a nyɩ Sãa kↄ̃ mɩ de a nyɩ maal-faar bar kʋ nyɩ wa. 16 “A nyɩmɩ lũ a nʋↄr, nyɩ taa maala a poe ayi deme kaarɩ̃, sↄbↄ nɩ a nii-sↄw wa. A-na-ɩ ba ma lɩɛbʼã a ba nii-sↄw wↄ̃ taa nɩ nãw deme ba ɩ, a mɩnɛ a nɩbɛ na tʋↄ bↄ̃w a nʋↄr ba lũ. Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, ba pↄw na a ba yar. 17 Ɩ̃ a fʋ̃ʋ, a fʋ̃ʋ lũ a nʋↄr, pɛw a nii-sↄw ɩ̃ ir a juu 18 a mɩnɛ a nɩrɛ kↄ̃ wa bↄ̃w ka nʋↄr fʋ lũ wa, ɩ̃ a ɩ a fʋ Sãa tɛw na be a be a sↄↄlɩ̃fʋ jie. Ɩ̃ a fʋ Sãa ʋlↄ na nyɛ a ala fʋ na maal a sↄↄlɩ̃, na ya fʋ na. 19 “Nyɩ taa bʋↄrↄ a na-yele dↄↄlↄ taa a ka a tẽw pʋↄ wa. A-na-ɩ a ka, a kpolo be na ka mↄↄrↄ, a bajɩ̃ɩ mɩ dɩrɛ sãwna, ɩ̃ a nyanyube mɩ kpɛɛrɛ jure. 20 Ɩ̃-cɛ nyɩ́ bʋↄrↄ a saꞋlon na-yele dↄↄlↄ taa. A-na-ɩ a be, kpolo ma be be mↄↄrↄ wa, bajɩ̃ɩ ma mɩ be be dɩrɛ sãwna wa, ɩ̃ nyanyube ma mɩ kpɛɛrɛ be jure wa. 21 A-na-ɩ a jie ʋlↄ a fʋ na-yele na be, a be a fʋ tɩɛrɩ̃sɩ na mɩ be. 22 “A mimie ɩ̃ ɩ a ɩ̃gan lãpa. A fʋ mimie wa ɩ mimi-sono, a fʋ ɩ̃gan ʋ jaa na caarɩ̃ na. 23 Ɩ̃-cɛ a fʋ mimie wa sãw, a fʋ ɩ̃gan ʋ jaa na liw na. Ala-ɩ̃-sↄ, a cãa ʋlↄ na be a fʋ suur pʋↄ, a ʋlↄ ma caara wa, mɩnɛ a libe na bɛrmɛ jɛ̃! 24 “Nɩrɛ ma be be na tʋↄrↄ tʋnↄ a nɩ-bɛrɛ ayi tʋn wa. Ʋ na Ꞌlaarʼã a kãw ɩ̃ nʋnↄ a ƴen sʋbↄ, mɩɩ ʋ na ƴↄnↄ na a bõ-ƴen ɩ̃ kpɛrɛ a kãw. Nyaa tʋↄrↄ puoro a Naaŋmɩn ɩ̃ mɩ ɩrɛ a na-yele gbãgbaar wa. 25 “Ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ yele nyɩ, nyɩ taa waala a nyɩ baafʋ ɩnɛ wa, yele nɩ a bõ nyɩ na dɩrɛ ɩ̃ mɩ nyuure, mɩɩ mɩ waala nɩ a nyɩ ɩ̃gan ɩnɛ a bõ nyɩ na nyɛ su wa. A baafʋ ma gãw a bõ-dɩraa wa mɩɩ? Ɩ̃ a ɩ̃gan ma mɩ gãw a cẽcen wa mɩɩ? 26 Nyɩ́ Ꞌwuor nyɛ a lili na be a saꞋlon. Ba maa bʋr wa; ba maa ŋma wa; baa mɩ tɛrɛ boor wa, ɩ̃-cɛ a nyɩ saa juu Sãa ʋlↄ guolo ba. Ɩ̃ a nyɩmɩ, nyaa sa gãw a lili wa mɩɩ? 27 A nyɩ waalɩ̃fʋ pʋↄ, ala be a nyɩ pʋↄ na tʋↄ tↄ a ʋ baafʋ bibie dↄↄl fɩ̃ɩ? 28 “Bõ ɩ a nyɩ ma waala a cẽcene ɩnɛ? Nyɩ́ Ꞌwuor nyɛ a mɩnɛ a mↄↄpʋↄ tɩ-pube na wↄ̃. Ba maa tʋ̃ tʋn wa; ba maa mɩ sɛ cẽcene su wa, 29 ɩ̃-cɛ ɩ̃ yele nyɩ na, a ala ɩ a Salʋmↄ̃ na dãa le ʋ, Ꞌwaa dãa tɛrɛ cẽcen ʋ wↄ̃ taa nɩ a tɩ-pube asɩmɛ bõ-ƴen kaarɩ̃ wa. 30 A ala ɩ a Naaŋmɩn na maal a mↄↄ pʋↄ tɩ-pube a vɩɛlɛ a lɛ, a tɩ-pube ala na be a be a dɩnaa, ɩ̃-cɛ a bio vɩɛ a ba de lↄb ƴↄ̃w a vũu pʋↄ, ʋ kↄ̃ tʋↄ maal nyɩ a gãw a lɛ wa mɩɩ? A nyɩ ƴↄ̃w-nyãa pabʼã a Naaŋmɩn jie. 31 Ála-ɩ̃-sↄ, nyɩ taa waala yele nɩ: ʻA bõ nyɩ nↄↄ nyɛ dɩ, mɩɩ á bõ nyɩ nↄↄ nyɛ nyu wa, ɩ̃ cɛ á bõ nyɩ na nyɛ su.ʼ 32 Tɩbɛ deme ɩ̃ ma bʋↄrↄ a ana yele a jaa, ɩ̃ a nyɩ saa juu Sãa bↄ̃w na bↄ̃w ka nyɩ bʋↄrↄ na a ana yele. 33 Nyɩ́ bʋↄrↄ a ʋ fãw nɩ a ʋ torfʋ sɛr, ɩ̃ a ala a jaa na cɛ ʋ na de na kʋ nyɩ dↄↄl. 34 Nyɩ taa ɩ a bio tɩɛrɩ̃sɩ a dama nyɩ wa, a-na-ɩ a bio tɩɛrɩ̃sɩ mɩ sɛw nɩ ʋ na. A bibie a jaa tɛrɛ na a ba won na mɩ sɛw ba.

7

1 “Nyɩ taa koro nɩrɛ wa, a mɩnɛ a Naaŋmɩn kↄ̃ wa guor a nyɩ ƴɛrɩ̃ wa. 2 A-na-ɩ a Naaŋmɩn nↄↄ guorʼã a nyɩ ƴɛrɩ̃ a mɩnɛ nyɩ na mɩ guoro a nɩbɛ ƴɛrɩ̃sɩ, ɩ̃ a bom lɛ nyɩ na de mana nɩ a yele, a ʋna bom a Naaŋmɩn na mɩ de manʼɩ̃ a nyɩ ben. 3 Bõ ɩ a fʋ Ꞌwuoro a mobir na be a fʋ yɛbɛ mimir pʋↄ ɩ̃ ma tɩɛrɛ nɩ a dakpur na be a fʋ mimir pʋↄ wa? 4 Mɩnɛ fʋ na tʋↄ ɩ ɩ̃ yel a fʋ yɛbɛ: ʻƖra lɛ, ɩ̃ pɛɛl fʋ mobir na be a fʋ mimirɩ̃,ʼ ɩ̃-cɛ a dakpur cãa be a fʋ mimir pʋↄ? 5 Fʋ ɩ na bɛbɛlɛ! A sɛw na fʋ de nĩe ir a dakpur na be a fʋ mimir pʋↄ baar, ɩ̃ pãa tʋↄ nyɛ a mɩnɛ fʋ na ɩrɛ ɩ̃ pɛɛlɛ a mobir na be a fʋ yɛbɛ mimirɩ̃. 6 “Nyɩ taa de a Naaŋmɩn yel-ciirsɩ ƴↄnↄ a baar wa a mɩnɛ a ba nↄↄ wa lɩɛb dʋ̃ nyɩ wa. Ɩ̃ nyɩ taa mɩ de a nyɩ yel-sono na kpɛmɛ a dafʋ lↄbↄ ƴↄnↄ a dor a mɩnɛ a ba nↄↄ wa nɛbɛ nɩ gbɛɛ wa. 7 “Nyɩ́ sʋↄrↄ, ɩ̃ ba na kʋ nyɩ na. Nyɩ́ bʋↄrↄ, ɩ̃ nyɩ na nyaa na. Nyɩ́ ŋmeere a pan, ɩ̃ ba na yuo nyɩ na. 8 A-na-ɩ a nɩrɛ lɛ na sʋↄrↄ, ʋ na pↄw na, ɩ̃ a ʋlↄ na bʋↄrↄ, ʋ na nyɛ na. A ʋlↄ mɩ na mɩ ŋmeere, ba na yuo ʋ na a pan. 9 Sãa buor be ka a nyɩ pʋↄ a ʋ bie wa sʋↄr ʋ a bõ-son, ʋ de kubir kʋ ʋ? 10 Mɩɩ a jɩm ʋ sʋↄr ʋ, ʋ nyↄw waab kʋ ʋ? 11 A nyɩmɩ na ɩ a nɩ-faar ɩ̃ bↄ̃w a yel-sono kʋrↄ a nyɩ bibiir, wa yele nɩ a nyɩ Sãa na be a saa juu, ʋ kↄ̃ kʋ a bala na sʋↄrↄ ʋ a yel-sono wa? 12 “A bom jaa lɛ nyɩ na bʋↄrↄ a nɩbɛ ba maal kʋ nyɩ, nyɩ́ mɩ maal a lɛ kʋ ba. A-na-ɩ a Mowisi ƴɛr-kpɛn nɩ a ƴɛr-hierbe ƴɛrɩ̃sɩ par nɩ a lɛ. 13 “Nyɩ́ de a sↄr ʋlↄ na yire a dↄ̃dↄr nↄ-bile pʋↄ, a-na-ɩ a dↄ̃dↄr nↄ-yalaa be na be, a ʋ sↄr mɩ yↄw ɩ̃ cere a wɛfʋ jie, ɩ̃ a yaw jie de na a ʋna sↄr. 14 Ɩ̃-cɛ a dↄ̃dↄr nↄ-bile be na be, a ʋ sↄr mɩ kpɛmɛ a defʋ, ɩ̃ cere a baafʋ pʋↄ, ɩ̃ a bala na nyɛ a ʋna sↄr, baa jɛ̃ bom wa. 15 “Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ a bala na ƴɛrɛ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ bɛlɛ nɩ a nɩbɛ. Ba ma wa na a nyɩ jie wↄ̃ taa nɩ piir, ɩ̃-cɛ a ba pʋʋr, Ꞌwʋbsɩ ba ɩ. 16 A ba maal-bie jie nyɩ na bↄ̃w nɩ ba. A gʋ-tɩɛ ma wↄnↄ a aaraa wa; a gʋ-salaa ma mɩ wↄnↄ a Ꞌwↄrↄ wa. 17 A tɩ-son wↄnↄ na a bi-sono, a tɩ-kpana mɩ wↄnↄ a bi-kpana. 18 A tɩ-son ma tʋↄrↄ wↄnↄ a bi-kpana wa, a tɩ-kpana mɩ ma mɩ tʋↄrↄ wↄnↄ a bi-son wa. 19 A tɩɛ lɛ na ma wↄnↄ a bi-son wa, ba na ŋmaa ʋ na ƴↄ̃w a vũu pʋↄ ʋ dɩ. 20 Ala-ɩ̃-sↄ a nɩbɛ bala, a ba maal-bie jie nyɩ na bↄ̃w nɩ ba. 21 “Aa ɩ a nɩrɛ lɛ na tↄↄ bʋↄlↄ ma: ʻA Nɩ-kpɛ̃ɛ! Nɩ-kpɛ̃ɛ!ʼ ɩ̃ wa kpɛɛrɛ a saa juu fãw pʋↄ wa, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na maala a ɩ̃ Sãa na be a saa juu pʋ-tɩɛrʋ̃, ʋlↄ tɛw kpɛɛrɛ. 22 A ʋna bibir nↄↄ tara, a yaw jie na yele ma na: ʻNɩ-kpɛ̃ɛ! Nɩ-kpɛ̃ɛ! Aa ɩ a fʋ yuor sɩ dãa hiere nɩ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ wa? Aa mɩ dãa ɩ a fʋ yuor sɩ dãa diwre nɩ a kↄ̃tↄnsɩ, ɩ̃ mɩ tʋ̃ nɩ a tʋ̃-kpɛn yaw wa?ʼ 23 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ na yel ba na cãa pʋↄ: ʻMaa bↄ̃w nyɩ fɩ̃ɩ wa. Nyɩ́ taw yi ma be, a nyɩna maal-fãa deme naa!ʼ 24 “Ala-ɩ̃-sↄ a nɩrɛ ʋlↄ na cɛlɛ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ ala ɩ̃ na ƴɛr ɩ̃ sↄw maal, ʋ na wↄ̃ na taa nɩ a nɩrɛ na tɛrɛ a yɛ̃ mɛ nɩ a ʋ yir a kʋsɩpan juu. 25 A saa wa na yaw, a kʋlsɩ paal, a sɛsɛb mɩ fure dama nɩ a ʋna yir, ɩ̃-cɛ Ꞌwaa lo wa, a-na-ɩ a kʋsɩpan juu ba mɛ ʋ. 26 Ɩ̃-cɛ a nɩrɛ ʋlↄ na cɛlɛ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ ala ɩ̃ na ƴɛr ɩ̃ ma sↄw maal wa, ʋ na wↄ̃ na taa nɩ a nɩ-dãbol na mɛ a ʋ yir a biire juu. 27 A saa wa na yaw, a kʋlsɩ paal, a sɛsɛb mɩ fure dama nɩ a ʋna yir ʋ faa lo, a ʋ lofʋ nyɩrɩ̃ na bɛlɩ̃.” 28 A mɩnɛ a Jeeju na man a ana ƴɛrɩ̃sɩ baar, nↄɛ ko na a bana nɩbɛ ba jaa na cɛlɛ ʋ 29 a-na-ɩ Ꞌwaa man a ʋ ƴɛrɩ̃ a wↄ̃ taa nɩ a ba ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ manfʋ wa, ɩ̃-cɛ a ʋ ƴɛrɩ̃ tɛrɛ na a tʋↄfʋ.

8

1 A lɛ a Jeeju na suure a tãw juu, nɩ-yayaw tuure ʋ na 2 a kↄ̃w wa taw ta ʋ ɩ̃ lo gburĩ a dume puor ʋ, ɩ̃ yel: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, a ala ɩ fʋ sↄw na fʋ na tʋↄ na pↄlɩ̃ ma.” 3 A Jeeju ir a nuu sɩɩrʼɩ̃ ʋ ɩ̃ yel: “Ɩ̃ sↄw na. Pↄlɩ̃!” A jie naan a kↄ̃w pↄlɩ̃ na, 4 ɩ̃ a Jeeju yel ʋ: “Tɛrɛ fʋ mɩ̃ɛ kↄ̃ yel kʋ nɩrɛ wa. Oen na miilʼɩ̃ a fʋ mɩ̃ɛ a Naaŋmɩn baar-loro, ɩ̃ tɩɩr a baar-lo-yele ala a Mowisi na dãa ƴↄ̃w, a nɩbɛ na bↄ̃w ka fʋ sɩrɩ̃ na pↄlɩ̃.” 5 A lɛ a Jeeju na kpɛ a Kapɛɛnam-tẽw, a sↄdaal-nɩ-kpɛ̃ɛ na ɩ a Orom nɩrɛ wɩ na a ʋ sɛ̃ na sʋↄrↄ ʋ waala nɩ: 6 “Nɩ-kpɛ̃ɛ, a ɩ̃ tʋ̃tʋnↄ gã na be a yir a Ꞌwↄbↄ ʋ a Ꞌwaa tʋↄrↄ dama wa; ʋ nyɛrɛ na hʋʋr yaw.” 7 A Jeeju yel ʋ: “Ɩ̃ na wɩ na kpaar ʋ,” 8 ɩ̃-cɛ a sↄdaal-nɩ-kpɛ̃ɛ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, maa ɩ nɩrɛ na sɛw a fʋ na kpɛ a ɩ̃ yir wa, ɩ̃-cɛ ƴɛr a ƴɛrɩ̃ tɛw, ɩ̃ a ɩ̃ tʋ̃tʋnↄ na kpaarʼã. 9 A-na-ɩ a maa mɩ, ɩ̃ tɛrɛ na a ɩ̃ nɩ-bɛrɛ, ɩ̃ mɩ tɛrɛ a sↄdaalsɩ a ba jↄrↄ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ. A maa yel a kãw ú cen, ʋ na cenʼã. Ɩ̃ a maa mɩ yel a ƴen sʋbↄ ú wa, ʋ na wa na. A maa mɩ lɛ yel a ɩ̃ tʋ̃tʋnↄ á ʋ maal a asɩmɛ, ʋ na maalʼã.” 10 A lɛ a Jeeju na wõ a ʋna ƴɛrɩ̃, nʋↄr ko ʋ na, ʋ yel a bala na tuure ʋ: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, maa dãa nyɛ a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ pʋↄ a nɩrɛ ʋ tɛrɛ a ƴↄ̃w-nyãa a nↄhↄ̃ wa. 11 Ɩ̃ yele nyɩ na, a nɩ-yaw nↄↄ yi na a tẽw parɩ̃ nɩ a tẽw ju-sↄ̃w, na ba pↄw a Abʋraham nɩ a Ɩjakɩ nɩ a Jakↄb lãa jɛ nɩ a dɩb pulẽe a saa juu fãw pʋↄ. 12 Ɩ̃-cɛ a bala na dãa sɛw ba kpɛ a be, bala ba na lↄb ƴↄ̃w a libe pʋↄ a yene, a jie ba na kono nyɩrɛ nɩ a nyɩmɛ.” 13 Ɩ̃ a Jeeju yelʼã a sↄdaal-nɩ-kpɛ̃ɛ: “Kule. Á mɩnɛ a fʋ ƴↄ̃w-nyãa na be, a na maalʼã a lɛ.” Ɩ̃ a daar ʋlↄ pʋↄ a ʋ tʋ̃tʋnↄ kpaarʼã. 14 A Jeeju cenʼã a Pɩɛr yir, ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na kpɛ a diem, ʋ nyɛ na a Pɩɛr dɩ̃ɛ-mã a ɩ̃gan na tʋlↄ, ʋ gã. 15 A Jeeju sɩɩr ʋ a nuu, a jie naan a ɩ̃gan ɓãa ʋ, ʋ ir, ir ʋ a saan. 16 A mɩnɛ a jaanʋↄr na ta, ba taw na a kↄ̃tↄn-irbe yaw wɩ nɩ a ʋ sɛ̃, ʋ diw a kↄ̃tↄnsɩ bar nɩ a ʋ ƴɛrɩ̃ ɩ̃ kpaar a wʋlɩ̃sɩ deme ba jaa. 17 Ʋ maalʼã a lɛ a na ɩ a mɩnɛ a ƴɛr-hiere Ejayi ƴɛrɩ̃ na dãa yel: “Ʋ de na a sɩ ɩ̃gan saansɩ, ɩ̃ mɩ ir a sɩ wʋlɩ̃sɩ bar.” 18 A mɩnɛ a Jeeju na nyɛ a nɩ-yaw na tiw kolĩ ʋ, ʋ yelʼã a ba gãw a gaan kpee pʋↄ. 19 Ɩ̃ a ƴɛr-kpɛn-bↄ̃wnↄ taw na ta ʋ ɩ̃ yel ʋ: “Jãjaana, ɩ̃ na tuure fʋ na a jie-oo-jie fʋ na cere.” 20 A Jeeju yel ʋ: “A sɛ̃nɛ tɛrɛ na a ba bↄↄr, ɩ̃ a wɛ-lili mɩ tɛrɛ a ba cor, ɩ̃-cɛ a Nɩbɛ Bie ma mɩ tɛrɛ jie ʋlↄ ʋ na gaala a ʋ juu wa.” 21 A ʋ par-tuure kãw mɩ taw ta ʋ ɩ̃ mɩ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, kʋ ma sↄr ɩ̃ kulʼɩ̃ ũu a ɩ̃ sãa baar.” 22 A Jeeju yel ʋ: “Wa tuure ma, ɩ̃ bar a nɩ-kũusɩ a ba uune a ba kũusɩ.” 23 A ala ɩ̃ baar a Jeeju par-tuurbe tu ʋ na kpɛ nɩ a gbor pʋↄ. 24 Ɩ̃ a mɩnɛ ba na be a man sↄ̃w, sɛsɛb kpɛ̃ɛ nyↄw na ɩ̃ fure a man pʋↄ, a kʋ̃ↄ duoro pↄwrↄ a gbor, ɩ̃ a Jeeju gur, 25 a ba taw ta sɩ̃wnɛ ʋ, yele nɩ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, sɩ wɛrɛ na! Ir faa sɩ!” 26 A Jeeju yel ba: “Bõ nyɩ kpɛ dãbɩ̃ɛ lɛ? Nyɩ ɩ na ƴↄ̃w-nyãa pabaa deme”, ɩ̃ ir tan a sɛsɛb nɩ a kʋ̃ↄ, a ŋma vʋʋrʋ̃ cici. 27 A nʋↄr ko a ʋ par-tuurbe ba jaa, a ba yele taa: “Bõ nɩ-bʋrↄ nɩ a nyanɩ, a sɛsɛb nɩ a kʋ̃ↄ jaa jↄrↄ ʋ?” 28 A mɩnɛ ba na gãw a man gaan a Gadarɩ-tẽw, kↄ̃tↄn-irbe ayi yi na a yar par ɩ̃ tuor ʋ. Ba nyɩrɩ̃ na bier, a nɩrɛ maa Ꞌla de a sↄr ʋlↄ ba na be pʋↄ wa. 29 Ba wuure na yele nɩ: “Bõ a sɩmɩ nɩ a fʋ̃ʋ Naaŋmɩn Bie be taa? Fʋ de na nĩe wa ka a sɩ hʋↄlfʋ jie ɩ̃-cɛ a daar ma ta sɛr wa?” 30 Ɩ̃ dor yaw dãa na Ꞌwↄbↄ mʋ̃ↄ yʋↄrↄ nɩ be jie kãw, 31 a kↄ̃tↄnsɩ sʋↄrↄ a Jeeju yele nɩ: “A ala ɩ fʋ diwre sɩ na bara, ƴↄ̃w a sɩ kpɛ a dor basɩmɛ pʋʋr.” 32 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ yi cen!” A ba yi cen na kpɛ a dor pʋↄ, a dor dar taa suu a tãw fʋↄlaa lo a man kʋ̃ↄ pʋↄ ba jaa kpi, 33 a dↄ-cɩɩnbɛ jↄ kul na man a ala na ta a dor, nɩ a kↄ̃tↄn-irbe ayi ƴɛrɩ̃. 34 A tẽ-deme ba jaa yi na cere a Jeeju nyɛfʋ ɩnɛ, ɩ̃ a lɛ ba na nyɛ ʋ, ba sʋↄr ʋ na, á ʋ yi a ba tẽw pʋↄ.

9

1 A Jeeju lɛ lɩɛbʼã kpɛ a gbor pʋↄ gãw a man, ɩ̃ kul a ʋ tẽw. 2 Ba ɓↄw na gbɛr nɩ a ʋ gaajie wɩ nɩ a ʋ sɛ̃. Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na nyɛ a ƴↄ̃w-nyãa ba na tɛrɛ, ʋ yelʼã a gbɛr: “Ɩ̃ bie, tɛrɛ nʋ̃ↄ! Ɩ̃ de na a fʋ maal-faar bar kʋ fʋ!” 3 Ɩ̃ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ ŋmɛɛ yele na taa: “A daba na tʋrↄ na a Naaŋmɩn,” 4 a Jeeju bↄ̃w a ba tɩɛrɩ̃sɩ ɩ̃ yel ba: “Bõ ɩ a nyɩ tɛrɛ a tɩɛrʋ̃-faar a nyɩ sube pʋʋr a lɛ? 5 Buor ɩ̃ yↄw gãw ɩ̃ na yel: ʻA fʋ maal-faar de na bar kʋ fʋʼ mɩɩ ʻA fʋ ir cere?ʼ 6 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ bʋↄrↄ na nyɩ bↄ̃w áa Nɩbɛ Bie tɛrɛ na a tʋↄfʋ a tẽw pʋↄ na de a nɩbɛ maal-faar bar ba.” Ɩ̃ ʋ yelʼã a gbɛr: “Ir de a fʋ gaajie kule nɩ,” 7 ʋ ir kule. 8 Á mɩnɛ a nɩbɛ na nyɛ a lɛ, dãbɩ̃ɛ nyↄw ba na, a ba pɛwrɛ a Naaŋmɩn a mɩnɛ ʋ na kʋ a nɩbɛ a ʋna tʋↄfʋ bʋrↄ. 9 A lɛ a Jeeju na yi a be ɩ̃ cere, ʋ nyɛ na a daba na jɛ a lãpo defʋ jie a ba bʋↄlↄ a Matie, ʋ yel ʋ: “Ir wa tuure ma!” ɩ̃ ʋ ir cen na tuure ʋ. 10 Ɩ̃ a mɩnɛ ba na jɛ a dɩb pulẽe a Matie yir pʋↄ, a lãpo-dierbe nɩ a maal-faar deme yaw wɩ na lãa jɛ nɩ a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe. 11 A mɩnɛ a Farɩsɩ nɩbɛ na nyɛ a lɛ, ba yelʼã a ʋ par-tuurbe: “Bõ ɩnɛ a nyɩ jãjaana lãa dɩrɛ nɩ a lãpo-dierbe nɩ a maal-faar deme?” 12 A lɛ a Jeeju na wõ a ala, ʋ yel ba na: “Aa ɩ a bala na kpɛmɛ, bala ɩ̃ bʋↄrↄ a dↄↄtↄrↄ wa, ɩ̃-cɛ a baalsɩ ɩ̃ ma bʋↄrↄ ʋ. 13 Nyɩ́ cen na jaan a Naaŋmɩn ƴɛr-bir nanɩ par na yel: ʻMaa bʋↄrↄ baar lofʋ wa, ɩ̃-cɛ a nã-bↄ̃wfʋ ɩ̃ bʋↄrↄ.ʼ A-na-ɩ maa wa a nɩ-torisɩ bʋↄlfʋ wa, ɩ̃-cɛ a maal-faar deme bʋↄlfʋ ɩ̃ wa.” 14 A Jã-Batii par-tuurbe taw na ta a Jeeju ɩ̃ soor ʋ: “Bõ ɩnɛ a sɩmɩ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ ma lũ a nʋↄr, ɩ̃-cɛ a fʋ par-tuurbe maa lũ wa?” 15 A Jeeju yel ba: “Nyɩ tɩɛrʼã bↄ̃w ka a bala ba na bʋↄl a kul-taa jie, ba na tʋↄ na kono a lɛdaar a kul-taa sʋbↄ na cãa be nɩ ba mɩ? Ɩ̃-cɛ a daar nↄↄ ta na a ba ir a kul-taa sʋbↄ cenʼɩ̃, ɩ̃ a ba pãa lũ a nʋↄr. 16 Nɩrɛ ma diere cẽcen paalaa sɛbɛ nɩ kpar-kʋraa bↄw wa, a-na-ɩ ʋ na taw na a kparʋ, ɩ̃ a ʋ ɓerfʋ na nyɩrɩ̃ na bɛlɩ̃. 17 Nɩrɛ ma mɩ diere dã-paalaa ƴↄnↄ a dʋʋ jaw pʋↄ wa, a-na-ɩ a ʋ na wɛlʼã, a dãa deer, a jaa sãw. Ɩ̃ a dʋʋ paalaa pʋↄ ba ma mɩ ƴↄ̃w a dã-paalaa, a ba iaa ayi nyↄↄr taa.” 18 A mɩnɛ a Jeeju na cãa mana ba a ana ƴɛrɩ̃sɩ, a Jufisɩ nɩ-kpɛ̃ɛ ta na ɩ̃ lo gburĩ a dume a ʋ nii-sↄw ɩ̃ yel ʋ: “Ɩ̃ bi-pↄw kpi na a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ɩ̃ a fʋ̃ʋ waa dↄↄl ʋ a fʋ nuu, ʋ na jaw na.” 19 A Jeeju irʼã nɩ a ʋ par-tuurbe ɩ̃ tuure ʋ. 20 Pↄw be na be na tɛrɛ a sɩɛ na ma baara wa, yara nɩ a yaan maalʼɩ̃ yomo pie-nʼayi. Ʋ taw na ta a Jeeju puo-sↄw ɩ̃ sɩɩr a ʋ fu nʋↄr, 21 a-na-ɩ ʋ yelʼã a ʋ mɩ̃ɛ: “A maa wa tʋↄ sɩɩr a ʋ fu tɛw, a ɩ̃ sɩɛ na baarʼã.” 22 A Jeeju lɩɛb nyɛ ʋ, ɩ̃ yel ʋ: “Ɩ̃ bi-pↄw, tɛrɛ nʋ̃ↄ! A fʋ ƴↄ̃w-nyãa faa fʋ na,” ɩ̃ a daar ʋlↄ pʋↄ a pↄw sɩɛ baarʼã. 23 A mɩnɛ a Jeeju na ta a nɩ-kpɛ̃ɛ ʋlↄ yir, ʋ nyɛ na a ɩl-pɛɛlbɛ nɩ a nɩbɛ na kono maala nɩ a nã-yele, 24 ʋ yel: “Nyɩ́ yi be! A poole ma kpi wa, ɩ̃-cɛ ʋ gurʼã,” a ba laara ʋ. 25 A lɛ ba na diw a nɩbɛ bar a yẽw, a Jeeju kpɛ na a diem ɩ̃ nyↄw a poole nuu, ʋ ir. 26 A ƴɛrɩ̃ ʋlↄ yɛrʼã pↄw a tẽw ʋ jaa. 27 A mɩnɛ a Jeeju na yi cere, jↄn ayi wuure na tuure nɩ ʋ yele nɩ: “Davɩtɩ Bie yaa! Waalɩ̃ nãw ƴↄ̃w sɩ bɩlɛ!” 28 A lɛ a Jeeju na ta a yir kpɛ a diem, a jↄn bala taw na ta ʋ, ʋ soor ba: “Nyɩ tɩɛrʼã bↄ̃w ka ɩ̃ na tʋↄ na maal nyɩ a lɛ mɩɩ?” A ba yel: “Ↄↄ, Nɩ-kpɛ̃ɛ!” 29 Ʋ sɩɩr ba a mimie ɩ̃ yel: “Á maal a lɛ, tu nɩ a nyɩ ƴↄ̃w-nyãa,” 30 ɩ̃ a ba mimie yuo na. A Jeeju kpãa ba, kpãkpanʼɩ̃ ba: “Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ, a nɩrɛ kↄ̃ bↄ̃wnaa wa.” 31 Ɩ̃-cɛ ba yi na ƴɛrɛ a ʋ ƴɛrɩ̃, a pↄw a ʋna tẽw ʋ jaa. 32 A mɩnɛ ba na cãa yi cere, ba taw na wõw a kↄ̃tↄn na ire wɩ nɩ a ʋ sɛ̃. 33 Ɩ̃ a lɛ a Jeeju na diw a kↄ̃tↄn bar ʋ yi, a wõw nyↄw na a ƴɛrɩ̃sɩ ɩ̃ ƴɛrɛ, a nɩbɛ nↄɛ ko ba a ba yele taa: “Saa dãa nyɛ bom nↄhↄ̃ a Ɩsɩrayɛl-tẽw pʋↄ fɩ̃ɩ wa!” 34 Ɩ̃-cɛ a Farɩsɩ nɩbɛ ʋlↄ yelʼã: “A kↄ̃tↄn nɩ-kpɛ̃ɛ fãw ʋ diwre nɩ a kↄ̃tↄnsɩ!” 35 A Jeeju cʋbʼã a tẽ-bɛrɛ nɩ a tẽ-bil a jaa jaana a Jufisɩ a ba puorfʋ yie pʋʋr, hiere nɩ a Naaŋmɩn fãw ƴɛrɩ̃, mɩ kpaara nɩ a wʋlɩ̃-bʋrↄ bʋrↄ deme ba jaa. 36 A mɩnɛ ʋ na nyɛ a nɩbɛ na waa, nãw nyↄw ʋ na a-na-ɩ ba ɩ na nɩbɛ na giem, a sube na mɩ sãw wↄ̃ taa nɩ piir na ma tɛrɛ dↄ-cɩɩnaa wa. 37 Ʋ yel a ʋ par-tuurbe: “A puo bɛrmɛ na, ɩ̃-cɛ a cɩ-ŋmarba ma jɛ̃ bom wa. 38 Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ́ sʋↄr a puo sʋbↄ ʋ ƴↄ̃w a tʋ̃tʋnbↄ a ba cen na ŋma a ei.”

10

1 A Jeeju bʋↄlʼã a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi a ba wɩ, ʋ kʋ ba a tʋↄfʋ a ba na diwre nɩ a kↄ̃tↄn-bebe ɩ̃ mɩ kpaara nɩ a wʋlɩ̃-bʋrↄ bʋrↄ deme. 2 Nyɛ a nɩ-tʋnɩsɩ pie-nʼayi yoe: a dãdãw sʋbↄ ɩ na a Sɩmↄ̃ ba ma bʋↄlↄ a Pɩɛr, a ʋ yɛbɛ Ádire, a Jebede bie Jakɩ, nɩ a ʋ yɛbɛ Jã, 3 a Fɩlɩpɩ nɩ a Batelemi, a Tomasɩ, nɩ a Matie na dãa ɩ a lãpo-diere, a Alfe bie Jakɩ, nɩ a Tade, 4 a Sɩmↄ̃ na ma jɛrɛ, nɩ a Judasɩ Isikaryↄtɩ na cilĩ a Jeeju. 5 A Jeeju tʋ̃ na a bana nɩbɛ pie-nʼayi, ɩ̃ kpãkpan ba a nↄhↄ̃: “Nyɩ taa wa cere a nɩ-bʋlsɩ sɛ̃ wa, ɩ̃ nyɩ taa mɩ kpɛɛrɛ a Samari-tẽw wa, 6 ɩ̃-cɛ nyɩ́ cen a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ jie na bↄr a piir kaarɩ̃. 7 A lɛ nyɩ na cere, nyɩ́ hiere yele nɩ: ʻA saa juu fãw pɩɛlʼã.ʼ 8 Nyɩ́ kpaara a wʋlɩ̃sɩ deme, mɩ jawra nɩ a kũusɩ, pↄlↄ nɩ a kↄn, ɩ̃ mɩ diwre a kↄ̃tↄnsɩ bara. Pↄrↄ nyɩ pↄw, nyɩ́ mɩ tɩɩr a pↄrↄ. 9 Nyɩ taa wa bʋↄrↄ nyɩ tɛrɛɛ a sɛlmɛ, mɩɩ a libie a nyɩ wʋʋr pʋʋr wa. 10 Nyɩ taa wa mɩ bʋↄrↄ nyɩ tɛrɛɛ a wʋↄ, nɩ kparsɩ ayi, nɩ a nafaba, nɩ a dãɓɩlaa wa, a-na-ɩ a tʋ̃tʋnↄ sɛw nɩ na a ʋ dɩb. 11 A nyɩmɩ wa ta a tẽw-oo-tẽw pʋↄ, nyɩ́ soor nɩrɛ ʋlↄ ba na ƴↄnↄ yir, cen na jɛ a be wa ta nɩ a nyɩ be yifʋ daar. 12 A nyɩmɩ wa ta a yir, nyɩ́ puor ba. 13 A bala wa ɩ nɩ-sono, nyɩ́ sʋↄr a Naaŋmɩn á ʋ be nɩ ba. Ɩ̃-cɛ a bala mↄↄ ɩ nɩ-sono wa, nyɩ́ mↄ̃w a nyɩ puorfʋ cere nɩ. 14 A ala ɩ nyɩ wa ta na a yir kãw pʋↄ mɩɩ tẽw kãw pʋↄ, a ba wa jaar nyɩ nɩ a nyɩ ƴɛrɩ̃ bar, nyɩ́ yi ɩ̃ tɛ-tɛb a nyɩ gbɛɛ tãbuulĩ ƴↄ̃w ba. 15 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ƴɛrɩ̃ guorfʋ dayen, a Sↄdↄm nɩ a Gↄmↄↄr ten hʋʋr nyɛfʋ na sa na a ʋna tẽw naa. 16 “Nyɩ́ nyɛ, ɩ̃ tʋnↄ nyɩ na wↄ̃ taa nɩ piir a wɛ-baar sↄ̃w. Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ́ ɩ nɩ-kpaarsɩ a wɩ́ɩr kaarɩ̃, ɩ̃ mɩ wↄ̃ taa nɩ a ŋmama na ma bↄ̃w a bier maalfʋ wa. 17 Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ a nɩbɛ ɩnɛ, a-na-ɩ ba nↄↄ bʋↄl nyɩ na a nɩ-bɛrɛ ƴɛrɩ̃ guorfʋ jiir, ɩ̃ mɩ fↄb nyɩ nɩ kpaarsɩ a Jufisɩ puorfʋ yie pʋʋr. 18 Ba na taw nyɩ na cenʼɩ̃ a ni-dierbe nii-sↄw nɩ a jamansɩ nii-sↄw a ɩ̃ ɩnɛ, a mɩnɛ a nyɩ na tʋↄ man a yel-mɩ̃ɛ kʋ ba, nɩ a bala na ɩ a nɩ-bʋlsɩ mɩ. 19 Ɩ̃-cɛ a lɛ ba na taw nyɩ cere nɩ, nyɩ taa ɩ a dama nyɩ a bõ nyɩ na ƴɛrɛ, mɩɩ a mɩnɛ nyɩ nↄↄ ƴɛrɛ wa. A daar ʋlↄ wa ta, nyɩ na bↄ̃w na a ala nyɩ na ƴɛrɛ. 20 A-na-ɩ aa ɩ a nyɩ jie a ƴɛrɩ̃ ala na yi wa, ɩ̃-cɛ a nyɩ Sãa Naaŋmɩn Sɩɛ jie a na yi. 21 A nɩrɛ nↄↄ cilĩ na a ʋ yɛbɛ ƴↄ̃w a kũu pʋↄ; a sãa nↄↄ mɩ maalʼã a lɛ a ʋ bie jie; a bibiir nↄↄ mɩ kpɛmɛ na a ba dↄↄrbↄ jiir, ƴↄnↄ nɩ ba a ƴɛrɩ̃ a ba kú ba. 22 A nɩbɛ ba jaa nↄↄ Ꞌlaara nyɩ na a ɩ̃ ɩnɛ, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ nↄↄ tʋↄ ɩraa cĩcĩ wa ta nɩ a baarfʋ daar, na pↄw na a faafʋ. 23 A bala wa hʋↄlↄ nyɩ a tẽw kãw pʋↄ, nyɩ́ jↄ cen tẽ-kpee. Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, nyaa tʋↄrↄ baara a Ɩsɩrayɛl ten a jaa, ɩ̃-cɛ a Nɩbɛ Bie waara wa. 24 A par-tuure maa gãw a ʋ jãjaana wa; a gbãgbaar ma mɩ gãw a ʋ sↄsʋↄrↄ wa. 25 A na sɛw na a ala ɩ a par-tuure jɛ̃ na taa nɩ a ʋ jãjaana, ɩ̃ a gbãgbaar mɩ jɛ̃ taa nɩ a ʋ sↄsʋↄrↄ. Á ala ɩ ba bʋↄlʼã a yir sʋbↄ a Bɛɛjɛbul, mɩnɛ ba nↄↄ bʋↄl a ʋ yir deme? 26 “Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ taa jↄrↄ a nɩbɛ dãbɩ̃ɛ wa. A-na-ɩ bom ma be be na sↄↄlɩ̃ ɩ̃ mↄↄ yire cãa pʋↄ wa. 27 A ala ɩ̃ na yele nyɩ a libe pʋↄ, nyɩ́ yel ba a cãa pʋↄ. A ala ɩ̃ na mɩ bʋrↄ kʋrↄ nyɩ, nyɩ́ hier ba a gara jur. 28 Nyɩ taa jↄrↄ a bala na kúrↄ a ɩ̃gan ɩ̃ ma tʋↄrↄ kúrↄ a sɩɛ wa. Ɩ̃ nyɩ́ ɛ̃ɛ jↄrↄ a ʋlↄ na tʋↄrↄ maala a ɩ̃gan nɩ a sɩɛ a wɛrɛ a wɛfʋ vũu pʋↄ. 29 A tɩ̃ɩtɩ̃ɩ, lɩba-anuu tɛw ba ma da nɩ ayi, ɩ̃-cɛ ʋ bõ-ƴen tẽtẽ ma bↄrↄ ɩ̃ a nyɩ Sãa ma bↄ̃w wa. 30 A ala ɩ a nyɩmɩ ʋ, a Naaŋmɩn bↄ̃w na a nyɩ ju-kↄbↄ nʋↄr. 31 Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ taa jↄrↄ dãbɩ̃ɛ wa. Nyɩ sa na a tɩ̃ɩtɩ̃ɩsɩ yayaw. 32 “A nɩrɛ lɛ na cã yel a nɩbɛ nii-sↄw, á ɩ̃ ben ʋ ɩ, ɩ̃ nↄↄ mɩ yelʼã a ɩ̃ saa juu Sãa nii-sↄw, á ɩ̃ ben a sʋbↄ ʋlↄ ɩ. 33 Ɩ̃ a nɩrɛ lɛ na jaar ma a nɩbɛ nii-sↄw, ɩ̃ nↄↄ mɩ jaar ʋ na a ɩ̃ saa juu Sãa nii-sↄw. 34 “Nyɩ taa tɩɛr beeka pɩɛnfʋ ɩ̃ wa nɩ a tẽw pʋↄ wa. Maa wa nɩ pɩɛnfʋ wa, ɩ̃-cɛ sↄgbalʋ ɩ̃ wa nɩ. 35 Ɩ̃ wa na na ŋma a bie nɩ a ʋ sãa kpee, a mã nɩ a ʋ bi-pↄw mɩ kpee, a poole nɩ a ʋ dɩ̃ɛ-mã mɩ kpee. 36 A nɩrɛ yi-deme na ɩ na a ʋ sama-deme. 37 A ʋlↄ na nʋnↄ a ʋ sãa mɩɩ a ʋ mã gãw ma, ma sɛw nɩ ma wa. A ʋlↄ na mɩ nʋnↄ a ʋ bi-daba mɩɩ a ʋ bi-pↄw gãw ma, ma mɩ sɛw nɩ ma wa. 38 Ɩ̃ a ʋlↄ na ma sↄw tuo a ʋ nɩ-kʋ-daa tuure nɩ ma wa, ma mɩ sɛw nɩ ma wa. 39 A nɩrɛ ʋlↄ na pↄw a ʋ baafʋ, a ʋ baafʋ ʋlↄ nↄↄ bↄrʼã, ɩ̃ a ʋlↄ baafʋ na bↄr a ɩ̃ ɩnɛ, ʋ nↄↄ pↄw ʋ na. 40 “A ʋlↄ na sↄwrↄ diere nyɩ, mɩ sↄw na de ma. Ɩ̃ a ʋlↄ na sↄw de ma, mɩ sↄw na de a ʋlↄ na tʋ̃ ma. 41 A ʋlↄ na sↄwrↄ diere a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere a-na-ɩ ƴɛr-hiere ʋ ɩ, ʋ na pↄw na a ƴɛr-hiere yar mɩ. Ɩ̃ a ʋlↄ na sↄwrↄ diere a nɩ-toraa a-na-ɩ nɩ-toraa ʋ ɩ, ʋ na mɩ pↄw na a nɩ-toraa yar. 42 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ʋlↄ na Ꞌwↄ̃wnↄ a kʋ̃ↄ ɓaar kʋrↄ a nɩ-pabɩ sɩ basɩmɛ kãw, a-na-ɩ ɩ̃ par-tuure ʋ ɩ, kↄ̃ wa faa a ʋ yar fɩ̃ɩ wa.”

11

1 A lɛ a Jeeju na jaan a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi baar, ʋ yi na cen a Jufisɩ ten pʋʋr a ƴɛrɩ̃ jaanfʋ nɩ a ƴɛrɩ̃ hierfʋ ɩnɛ. 2 Ɩ̃-cɛ a mɩnɛ a Jã na cãa a kasu pʋↄ, ɩ̃ wõ a ala a Kirisi na maala, ʋ tʋ̃ na a ʋ par-tuurbe 3 a ba cen na soor ʋ: “Fʋ̃ʋ ɩ a ʋlↄ na waara, mɩɩ sɩ cãa cɛlɛ nɩ-kpee?” 4 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ cen na yel a Jã a ala nyɩ na nyɛ ɩ̃ mɩ wõ: 5 a jↄn nyɛrɛ na, a gbɛɛ ir cere, a kↄn mɩ pↄlↄ, a won wono, a kũusɩ jawra, ɩ̃ a nãw deme mɩ pↄwrↄ a Yɛr-Son. 6 Nʋ̃ↄ be na a ʋlↄ jie a ɩ̃ maalfʋ na ma cɛ ʋ wa.” 7 A mɩnɛ a Jã par-tuurbe na lɩɛb cere, a Jeeju nyↄw na a Jã ƴɛrɩ̃ ɩ̃ ƴɛrɛ a nɩbɛ yele nɩ: “Bõ nyɩ cen na Ꞌwuor a be a wɛkar pʋↄ? Ci kakɩr a sɛsɛb na dama mɩɩ? 8 Ɩ̃-cɛ bõ ʋlↄ nyɩ cen na Ꞌwuor? A daba na ƴaarɩ̃ cẽcẽ-vɛlɛ ʋ mɩɩ? Ɩ̃-cɛ a bala na ma ƴaarɩ̃ a cẽcẽ-vɛlɛ, jamana yir ba ma be. 9 Ɩ̃ bõ ʋlↄ nyɩ cen na Ꞌwuor? A Naaŋmɩn ƴɛr-hiere nyɩ cen na Ꞌwuor mɩɩ? Ↄↄ, a lɛ ʋ, ɩ̃-cɛ ʋ gãw na a ƴɛr-hiere bar. 10 A Jã ʋlↄ ɩ̃ ɩ a ʋlↄ ba na dãa sɛb a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ yele: ʻNyɛ, ɩ̃ na tʋ̃ na nɩrɛ ʋ de nĩe cen, na pɛl a sↄr a fʋ ɩnɛ.ʼ 11 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, nɩrɛ kãw ma be be ba na dↄw ka a tẽw pʋↄ na gãw a Jã-Batii wa. Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na nyɩrɩ̃ pab a saa juu fãw pʋↄ gãw ʋ na. 12 Wa nyↄw nɩ a Jã-Batii daar wa ta nɩ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, a saa juu fãw be na a gborgbor deme jie, ɩ̃ ba ma faa ʋ na a nɩbɛ jie. 13 A-na-ɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe nɩ a ƴɛr-kpɛn ƴɛrɩ̃sɩ a jaa, a Jã ba ƴɛr wa bɛw. 14 Ɩ̃ a ala ɩ nyɩ na tʋↄ na sↄw a ɩ̃ ƴɛrɩ̃, a Jã ʋlↄ ɩ na a Eli na dãa sɛw ʋ wa. 15 Á ʋlↄ na tɛrɛ a tobo wono nɩ, ú bↄ̃w cɛlɛ! 16 “Babõ ɩ̃ na tʋↄ de a dɩnaa nɩbɛ na manʼɩ̃? Ba wↄ̃ na taa nɩ a bibiir na jɛ a gbulĩ pʋↄ, ɓolo bʋↄlↄ nɩ taa yele nɩ: 17 ʻSɩ ŋme na a kʋↄr, a nyaa sɛ wa, a sɩ mɩ ŋme a ko-bɩnɛ a nyaa mɩ kõ wa.ʼ 18 A-na-ɩ a Jã wa na, ma bʋn dɩrɛ lɛ wa, ɩ̃ ma mɩ nyuure a dãa wa, a ba yel á kↄ̃tↄ̃-nɩrɛ ʋ. 19 A Nɩbɛ Bie wa dɩrɛ ƴↄnↄ, ɩ̃ mɩ nyuure a dãa, a ba lɛ yel go: ʻNyɩ́ nyɛ dɩdɩrɛ nɩ dã-nyuure na ɩ a lãpo-dierbe nɩ a maal-faar deme baraa.ʼ Ɩ̃-cɛ a Naaŋmɩn tʋmↄ miile na a mɩnɛ a ʋ kpaarfʋ na tor.” 20 A Jeeju nyↄw na ɩ̃ gala a ten nɩbɛ bala na nyɛ a ʋ nↄ-kofʋ tʋn yaw ɩ̃ ma sↄw lɩɛb a yɛ̃ wa, yele nɩ: 21 “Nabier na ta na a nyɩmɩ Kↄrajɩ̃-tẽ-deme! Nabier na ta na a nyɩmɩ Bɛsada-tẽ-deme mɩ! A-na-ɩ a ala ɩ a Tɩɩr nɩ a Sɩdↄ̃ ten deme ɩ̃ dãa nyɛ a nↄ-kofʋ tʋmↄ ala nyɩ na nyɛ, ba naa dãa na lɩɛb a ba yɛ̃ korĩ-cɛ, su nɩ a yel-jaar, ŋme nɩ a tãpɛlɩ̃. 22 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ yele nyɩ na, a ƴɛrɩ̃ guorfʋ dayen, a Tɩɩr nɩ a Sɩdↄ̃ ten hʋʋr nyɛfʋ na sa na a nyɩ ben. 23 Ɩ̃ a nyɩmɩ Kapɛɛnam-tẽ-deme, nyɩ tɩɛr beeka ba na jɛw nyɩ na wa ta nɩ a saꞋlon mɩ? Ɩ̃-cɛ ba na ɛ̃ɛ na suu nɩ nyɩ wa ta nɩ a kpɩɩn tɛ̃w. A-na-ɩ a nↄ-kofʋ tʋmↄ nyɩ na nyɛ, a ala dãa ɩ a Sↄdↄm-tẽ-deme ɩ̃ nyɛ a lɛ, a tẽw ʋlↄ naa cãa na wa ta nɩ a dɩnaa. 24 Ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ yele nyɩ na, a ƴɛrɩ̃ guorfʋ dayen, a Sↄdↄm hʋʋr nyɛfʋ na sa na a nyɩ ben.” 25 A ʋna daarʼãa a Jeeju lɛ yelʼã: “Ɩ̃ Sãa, ɩ̃ puor fʋ na, a fʋ̃ʋ na ɩ a saa juu nɩ a tẽw pʋↄ Nɩ-kpɛ̃ɛ, a mɩnɛ fʋ na sↄↄlɩ̃ a yele ala a yɛ̃-deme nɩ a nɩ-kpaarsɩ jiir, ɩ̃ de kʋ a bibiir. 26 Ɩ̃ Sãa, a lɛ ʋ, a-na-ɩ lɛ fʋ dãa bʋↄrↄ. 27 “A ɩ̃ Sãa barʼã a yele a jaa a ɩ̃ nurɩ̃. Nɩrɛ ma bↄ̃w a Bie, ɩ̃ ma ɩ a Sãa tɛw ʋ wa. Ɩ̃ nɩrɛ ma mɩ bↄ̃w a Sãa, ɩ̃ ma mɩ ɩ a Bie tɛw ʋ wa, nɩ a bala a Bie na bʋↄrↄ ʋ miil ba. 28 “A nyɩmɩ jaa na tuo a to-tɩmɩsɩ mɩ vↄwrↄ nɩ, nyɩ́ wa ka a ɩ̃ sɛ̃, ɩ̃ ɩ̃ na kʋ nyɩ na a pɩɛnfʋ. 29 Nyɩ́ ɩ a sɩ lãa tuo a da-kpile-ŋmãa, a nyɩ bar a nyɩ mɩ̃ɛ ɩ̃ jaan nyɩ. A-na-ɩ ɩ̃ ɩ na nɩ-hɛlɛlɛ ɩ̃ mɩ tɛrɛ a su-ɓaar, ɩ̃ nyɩ na pↄw na a nyɩ suur pʋↄ pɩɛnfʋ. 30 A-na-ɩ a ɩ̃ da-kpile-ŋmãa yↄw na a tuofʋ, ɩ̃ a ɩ̃ tuor ɩ̃ na kʋrↄ nyɩ, pe na.”

12

1 A ʋna daarʼãa pʋↄ a Jeeju tↄlↄ na a ci puo pʋↄ a bibi-ciiraa dayen, a kↄ̃ nyↄw a ʋ par-tuurbe a ba nyↄw a ci ɩ̃ fↄrↄ Ꞌwↄbↄ cere nɩ. 2 Ɩ̃ a mɩnɛ a Farɩsɩ nɩbɛ na nyɛ a lɛ, ba yelʼã a Jeeju: “Je kãa! A fʋ par-tuurbe maala na a ala na ma sɛw a bibi-ciiraa dayen wa.” 3 Ʋ mɩ yel ba: “Nyaa Ꞌwuor a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ nyɛ a ala a Davɩtɩ na dãa maal, nɩ a ʋ nɩbɛ, a lɛ a kↄ̃ na dãa wa nyↄw ba wa mɩɩ? 4 Ba kpɛ na a Naaŋmɩn yir, de a buru ba na bin a Naaŋmɩn Ꞌwↄb, ɩ̃-cɛ a Davɩtɩ nɩ a ʋ nɩbɛ bala, ma dãa tɛrɛ sↄr wa, a-na-ɩ a baar-lorbo tɛw ɩ̃ ma Ꞌwↄb a ana buru. 5 Mɩɩ, nyaa Ꞌwuor a Mowisi ƴɛr-kpɛn sɛbɛ pʋↄ nyɛ, a bibi-ciiraa dayen, a baar-lorbo bala na tʋnↄ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ maa tʋↄ ciir a ʋna bibir, ɩ̃ ma mɩ sãw wa? 6 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ yele nyɩ na, a ʋlↄ na gãw a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ be na ka. 7 A ala ɩ nyɩ dãa na sɩrɩ̃ bↄ̃w a sɛb-bie ala na yel: ʻMaa bʋↄrↄ a baar lofʋ wa, ɩ̃-cɛ a nã-bↄ̃wfʋ ɩ̃ bʋↄrↄ,ʼ nyɩ kↄ̃ↄ dãa ƴↄ̃w a nɩ-sono a ƴɛrɩ̃ wa. 8 A-na-ɩ a Nɩbɛ Bie ɩ na a bibi-ciiraa Nɩ-kpɛ̃ɛ.” 9 A mɩnɛ a Jeeju na yi a be, ʋ cenʼã a ba puorfʋ yir pʋↄ. 10 Ɩ̃ a ba pʋↄ, daba be na be a nuu na kpi, a ba soor ʋ, á sↄr be na be a ba na kpaar a wʋlɩ̃ sʋbↄ a bibi-ciiraa dayen mɩɩ? A-na-ɩ ba bʋↄrↄ na ba ƴↄ̃w ʋ a ƴɛrɩ̃. 11 A Jeeju mɩ soor ba: “A ala ɩ a nyɩ pʋↄ, nɩrɛ tɛrɛ na a pɛr bõ-ƴen tɛw, ʋ lo a ɩ̃ bↄw kpolo pʋↄ a bibi-ciiraa dayen, Ꞌwaa cere nyↄwrↄ ʋ bara, ʋ yire wa mɩɩ? 12 Wa yele nɩ, nɩrɛ na gãw a pɛr! Ala-ɩ̃-sↄ sↄr be na be a vɩlaa maalfʋ a bibi-ciiraa dayen.” 13 Ɩ̃ a Jeeju yelʼã a daba: “Tur a fʋ nuu,” ʋ tur, ɩ̃ a nu-kũu lɩɛb wↄ̃ taa nɩ a nu-son. 14 A Farɩsɩ nɩbɛ yi na cen na gor taa, a mɩnɛ ba na ɩrɛ ɩ̃ bũbure a Jeeju bara. 15 Ɩ̃-cɛ a-na-ɩ a Jeeju bↄ̃w nɩ ba na, ʋ yi na cere, ɩ̃ a nɩ-yaw tuure ʋ, ʋ kpaar a ba wʋlɩ̃sɩ deme ba jaa, 16 ɩ̃ kpãa ba a ba taa wa yele a ala ʋ na ɩ wa. 17 A ta na a lɛ a na ɩ a ƴɛr-hiere Ejayi ƴɛrɩ̃sɩ na dãa yel: 18 “Nyɩ́ nyɛ a ɩ̃ Tʋ̃tʋnↄ ɩ̃ na vɛl ir, a ʋlↄ ɩ̃ na nʋnↄ, na mɩ kpɛ ma a nyãa. Ɩ̃ na ƴↄ̃w ʋ na a ɩ̃ Sɩɛ, ɩ̃ ʋ na mana na a ɩ̃ ƴɛrɩ̃ guorfʋ kʋrↄ a nɩ-bʋlsɩ. 19 ꞋWaa wa jɛbɛ nɩ nɩrɛ mɩɩ tana nɩrɛ wa. Baa mɩ wa wono a ʋlↄ nɩ nɩrɛ cɩɩrɛ taa a sↄr pʋↄ wa. 20 A kakɩr na ka jɛ̃jɛɛlɩ̃, ʋ kↄ̃ wa baar ʋ ka bar wa. A lãpa na bʋↄrↄ a kpiinfʋ, ʋ kↄ̃ wa mɩ baar ʋ kpiin bar wa. A lɛ ʋ na maal wa ta nɩ a daar ʋlↄ a torfʋ nↄↄ pↄwrↄ a tʋↄfʋ. 21 A nɩ-bʋlsɩ ba jaa nↄↄ tɛrɛ nɩ ʋ na a tɩɛrɩ̃-son.” 22 Ba wɩ nɩ na a kↄ̃tↄn-ire na jↄ̃w lãa wõw nɩ a Jeeju sɛ̃ a Jeeju kpaar ʋ, ʋ lɛ nyɛrɛ wono nɩ. 23 A nʋↄr kpalʼã a nɩbɛ ba jaa a ba yele: “A nanɩ, ú wa ɩ a Davɩtɩ bie mɩɩ?” 24 Ɩ̃ a lɛ a Farɩsɩ nɩbɛ na wõ a ala, ba yelʼã: “A daba na, Ꞌwaa diwre a kↄ̃tↄnsɩ pↄrↄ, ɩ̃ a ala ma ɩ a kↄ̃tↄnsɩ nɩ-kpɛ̃ɛ Bɛɛjɛbul ɩ̃ kʋ ʋ a tʋↄfʋ wa.” 25 A Jeeju bↄ̃w a ba tɩɛrɩ̃sɩ ɩ̃ yel ba: “A tẽw ʋlↄ na ŋma ayi jɛbɛ taa na wɛlʼã ʋ jaa. Tẽw kãw ma be be, mɩɩ a yir kãw ʋ, ŋma ayi jɛbɛ taa ɩ̃ cãa beree be wa. 26 A ala ɩ a Satã diw a Satã bar, ʋ ŋma na ayi jɛbɛ taa ʋ yẽ. Mɩnɛ a ʋ fãw na tʋↄ ɩ ɩ̃ cãa be be? 27 A ala ɩ nyɩ yelʼã a maa, a Bɛɛjɛbul tʋↄfʋ ɩ̃ diwre nɩ a kↄ̃tↄnsɩ bara, ɩ̃ a bala na tuure nyɩ, ala tʋↄfʋ ba mɩ diwre nɩ ba? Ala-ɩ̃-sↄ, a nɩbɛ bala na tuure nyɩ, bala nↄↄ ɩ a nyɩ ƴɛr-guorbo. 28 Ɩ̃-cɛ a ala ɩ a Naaŋmɩn Sɩɛ ɩ̃ diwre nɩ a kↄ̃tↄnsɩ, a lɛ yelʼã a Naaŋmɩn fãw ta na a nyɩ jie. 29 “Mɩnɛ a nɩrɛ na ɩ ɩ̃ kpɛ a gãdaa yir faa ʋ a yele, ɩ̃ a ala ma ɩ ʋ de na nĩe lũ ʋ wa? Ɩ̃-cɛ a ala ɩ ʋ lũ ʋ na, ala ʋ na tʋↄ wob a ʋ yele. 30 “A ʋlↄ na ma be nɩ ma wa, ʋ ɩ na a ɩ̃ san-sʋbↄ, ɩ̃ a ʋlↄ na ma sũono ma a sɩ lãa kaala wa, ʋ yɛ̃yɛlɛ na bara. 31 Ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ yele nyɩ na, a maal-faar a jaa, nɩ a Naaŋmɩn yo-sãwfʋ a jaa, a Naaŋmɩn na tʋↄ na de bar kʋ a nɩbɛ. Ɩ̃-cɛ a nɩrɛ wa sãw a Naaŋmɩn Sɩɛ yuor, aa be a Naaŋmɩn na de bar kʋ ʋ wa. 32 Ɩ̃ a nɩrɛ lɛ wa ƴɛrɛ a ƴɛr-fãa ƴↄnↄ a Nɩbɛ Bie, a Naaŋmɩn na tʋↄ na de bar kʋ ʋ. Ɩ̃-cɛ a nɩrɛ lɛ wa ƴɛrɛ a ƴɛr-fãa ƴↄnↄ a Naaŋmɩn Sɩɛ, aa be a Naaŋmɩn na de bar kʋ ʋ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ daar nɩ a daar ʋlↄ nↄↄ waara wa. 33 “A fʋ̃ʋ tɛrɛ a tɩ-son, fʋ na pↄw na a wↄ̃-sono, ɩ̃-cɛ a fʋ̃ʋ tɛrɛ a tɩ-kpana, a wↄ̃-kpansɩ fʋ na mɩ pↄw, a-na-ɩ a wↄmↄ ba ma bↄ̃w nɩ a tɩɛ. 34 Nyɩna waab bibiir yaa! Mɩnɛ nyɩ na ɩ ɩ̃ ɩ a nɩ-faar ɩ̃ ƴɛrɛ a ƴɛr-sono? A-na-ɩ a ala na sɛw a fʋ suur pʋↄ, ala yire a fʋ nʋↄrɩ̃. 35 A ala ɩ a nɩ-son tɛrɛ na a yel-vɛlɛ, a yel-vɛlɛ ʋ na de po a nɩbɛ, ɩ̃ a ala mɩ ɩ a nɩ-fãa tɛrɛ na a yel-kpansɩ, a ala ʋ na mɩ de po a nɩbɛ. 36 Ɩ̃ ɩ̃ yele nyɩ na, a ƴɛrɩ̃ guorfʋ dayen, ba na soorʼã a nɩbɛ ba jaa a ba ƴɛr-pↄrsɩ ba na ƴɛrɛ a jaa. 37 A-na-ɩ a fʋ ƴɛr-bie nↄↄ miile a fʋ torfʋ, ɩ̃ a fʋ ƴɛr-bie ɩnɛ ba nↄↄ mɩ ƴↄ̃w fʋ a ƴɛrɩ̃.” 38 A ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ ŋmɛɛ yelʼã a Jeeju: “Jãjaana, sɩ bʋↄrↄ na sɩ nyɛ a nↄ-kofʋ tʋn ʋ ɩ sɩ a jɩbaa.” 39 Ʋ yel ba: “A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩbɛ na ɩ a nɩ-faar nɩ a nɩ-burbur, ba bʋↄrↄ na ba nyɛ a nↄ-kofʋ tʋn ʋ ɩ ba a jɩbaa. Ɩ̃-cɛ ba kↄ̃ nyɛ bom kpee ɩ̃ a ala ma ɩ a ƴɛr-hiere Jonasɩ ƴɛrɩ̃ wa. 40 A-na-ɩ a mɩnɛ a Jonasɩ na dãa maal a bibie ata a jɩm-kpɛ̃ɛ pʋ̃ↄ, a lɛ ʋ mɩ, a Nɩbɛ Bie na mɩ maal a bibie ata a yaa pʋↄ. 41 A Nɩnɩvɩ-tẽ-deme nↄↄ ƴↄ̃w na a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩbɛ a ƴɛrɩ̃ a ƴɛrɩ̃ guorfʋ dayen, a-na-ɩ a daar ʋlↄ a Jonasɩ na dãa luer a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ a ba tẽw pʋↄ, ba lɩɛbʼã a ba yɛ̃, ɩ̃ a nyɩmɩ, nyɩ nyɛ na a ʋlↄ na gãw a Jonasɩ a nyɩ pʋↄ. 42 A ƴɛrɩ̃ guorfʋ dayen mɩ, a tẽ-nɩdaa pↄw jamana nↄↄ mɩ ƴↄ̃w na a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩbɛ a ƴɛrɩ̃, a-na-ɩ ʋ yi na a tẽ-nɩdaa ɩ̃ wa cɛl a jamana Salʋmↄ̃ yɛ̃, ɩ̃ a nyɩmɩ, nyɩ nyɛ na a ʋlↄ na gãw a Salʋmↄ̃ a nyɩ pʋↄ. 43 “A lɛ a kↄ̃tↄn bier na yi a nɩrɛ pʋↄ, ʋ ma cenʼã na yʋↄrↄ a wɛ-kon pʋʋr bʋↄrↄ a jie ʋlↄ ʋ na tʋↄrↄ pɩɛnɛ, ɩ̃ ma faa, 44 ɩ̃ ma lɛ yel a ʋ mɩ̃ɛ: ʻƖ̃ na lɩɛbʼã kul a ɩ̃ yir pʋↄ ɩ̃ na dãa yi.ʼ A ʋlↄ wa kul, ʋ ma nyɛ na a yir ʋ ɩ bõ-jaalaa ba na pɩɩr gbɛɛrɩ̃ bar. 45 Ʋ ma lɩɛbʼã cen na bↄ a ʋ tↄ deme anuu-nʼayi na nyɩrɩ̃ ɩ a kↄ̃tↄn-faar gãw ʋ, kulʼɩ̃, a ba jɛ a be. A ala ɩ̃ baar, a daba ʋlↄ ben ma nyɩrɩ̃ na bɛlɩ̃ gãw a dãdãw. A lɛ a nↄↄ mɩ wↄ̃ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩ-faar jie.” 46 A mɩnɛ a Jeeju na cãa ƴɛrɛ nɩ a nɩbɛ, a ʋ mã nɩ a ʋ yɛɛr wɩ na ɩraa a yẽw, ɩ̃ bʋↄrↄ ba ƴɛrʼɩ̃ ʋ. 47 A nɩrɛ kãw yel a Jeeju: “A fʋ mã nɩ a fʋ yɛɛr ɩraa na be yẽw bʋↄrↄ nyɩ ƴɛr taa.” 48 Ʋ yel a ʋna nɩrɛ: “Ala ɩ̃ ɩ a ɩ̃ mã, ɩ̃ babõ mɩ ɩ a ɩ̃ yɛɛr?” 49 Ɩ̃ tur a ʋ par-tuurbe a nuu ɩ̃ yel: “Nyɩ́ nyɛ a ɩ̃ mã nɩ a ɩ̃ yɛɛr. 50 A-na-ɩ a nɩrɛ lɛ na maala a ɩ̃ Sãa na be a saa juu pʋ-tɩɛrʋ̃, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a ɩ̃ yɛbɛ, a ɩ̃ yɛ-pↄw, mɩɩ a ɩ̃ mã. ”

13

1 A ʋna daarʼãa pʋↄ, a Jeeju yi na a yir ɩ̃ cen na jɛ a man gbẽgbere nʋↄr, 2 ɩ̃ a nɩ-yaw wɩ na a ʋ sɛ̃, ʋ ir kpɛ jɛ a gbor pʋↄ, ɩ̃ a nɩbɛ ba jaa ɩraa a gbẽgbere nʋↄr, 3 ʋ nyↄw ɩ̃ ƴɛrɛ lↄbↄ nɩ a sʋkpar miile nɩ ba a yele yayaw. Ʋ yelʼã: “Daba kãw wa dãa na cen a ci yaarɩ̃fʋ jie. 4 Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na yaara a ci, a ŋmɛɛ lo na a sↄr nʋↄr a wɛ-lili wa nɩɩr dɩ. 5 A ŋmɛɛ lɛ lo na a kʋsɩpan juu, a jie a tene na ma kpɛ wa, ɩ̃ a jie naan a bulʼã, a-na-ɩ a kↄ-tan ma bↄ̃w be a be wa. 6 A mɩnɛ a mↄtↄ̃w na do baar, a jʋↄlɩ̃ na ko, a-na-ɩ a nyɩbɛ ma kpɛ pʋ̃ↄ wa. 7 A ci ŋmɛɛ go lɛ lo na a gʋʋr pʋↄ, a gʋʋr karɩ̃ piw ba tɛɛlɛ. 8 Ɩ̃-cɛ a ci ŋmɛɛ lo na a tẽ-vɩlaa pʋↄ, ɩ̃ dↄw. A ci tɩ-bõ-ƴen tɛrɛ na ci-bie kʋbaa, a kãw tɛrɛ lɩjaata, ɩ̃ a kãw mɩ tɛrɛ lɩjɛrʼɩ̃-pie.” 9 Ɩ̃ a Jeeju pãa yel: “A ʋlↄ na tɛrɛ a tobo wono nɩ, ú bↄ̃w cɛlɛ!” 10 A ʋ par-tuurbe taw na ta ʋ ɩ̃ soor ʋ: “Bõ ɩnɛ fʋ ƴɛrɛ lↄbↄ nɩ ba a sʋkpar a lɛ?” 11 Ʋ yel ba: “A nyɩmɩ, ba miil nyɩ na a nyɩ bↄ̃w a saa juu fãw ƴɛr-sↄↄlsɩ, ɩ̃-cɛ a nɩbɛ basɩmɛ baa pↄw wa. 12 A-na-ɩ a ʋlↄ na tɛrɛ, ba na dↄↄl ʋ na ʋ tɛrɛ a yaw, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na ma pↄw wa, ba na fáa na a fɩ̃ɩ ala ʋ na tɛrɛ. 13 Ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ ƴɛrɛ lↄbↄ nɩ ba a sʋkpar a lɛ, a-na-ɩ ba Ꞌwuoro na ɩ̃ maa nyɛ wa; ba cɛlɛ na ɩ̃ maa wõ bↄ̃w a par wa. 14 A lɛ a ta a ba jie a na ɩ a mɩnɛ a ƴɛr-hiere Ejayi ƴɛrɩ̃ na dãa yel: ʻNyɩ nↄↄ wonaa na, ɩ̃ kↄ̃ wa bↄ̃w a par wa; nyɩ nↄↄ bↄ̃w na Ꞌwuor, ɩ̃ kↄ̃ wa nyɛ fɩ̃ɩ wa. 15 A-na-ɩ a nɩbɛ bala sube lɩɛbʼã kpɛmɛ, a ba tobo wõw na, a ba mimie mɩ jↄ̃w, a mɩnɛ a ba kↄ̃ wa nyɛ nɩ a ba mimie wa, ɩ̃ mɩ wõ nɩ a ba tobo, a ba sube kↄ̃ mɩ bↄ̃w a par wa, a mɩnɛ a ba yɛ̃ kↄ̃ wa lɩɛb, ɩ̃ naa kpaar ba wa.ʼ 16 Ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ, nyɩ pↄw na nʋ̃ↄ, a-na-ɩ a nyɩ mimie nyɛrɛ na, a nyɩ tobo mɩ wono. 17 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe nɩ a nɩ-torisɩ yaw dãa na bʋↄrↄ ba nyɛ a ala nyɩ na nyɛrɛ, ɩ̃ ma nyɛ wa. Ba mɩ dãa na bʋↄrↄ ba wõ a ala nyɩ na wono, ɩ̃ ma wõ wa. 18 “Nyɩ́ cɛlɛ a ci yaarɩ̃fʋ sʋkpa par. 19 A ci ala na lo a sↄr nʋↄr ɩ na a nɩrɛ ʋlↄ na wõ a Naaŋmɩn fãw ƴɛrɩ̃, ɩ̃ ma bↄ̃w a par wa, a Fãa Sʋbↄ wɩ ir a ala na be a ʋ suur pʋↄ, ɩ̃ cɛ ʋ bar. 20 A ci ala na lo a kʋsɩpan juu ɩ na a ʋlↄ na wõ a ƴɛrɩ̃ ɩ̃ sↄw a jie naan a vɩlaa, 21 ɩ̃-cɛ ʋ maa kam wa, a-na-ɩ Ꞌwaa bá a nyɩbɛ wa. A lɛdaar a won mɩɩ a hʋↄlfʋ na ta ʋ a ƴɛrɩ̃ ala ɩnɛ, a ma tↄ ʋ na ʋ de bar. 22 A ci ala na lo a gʋʋr pʋↄ ɩ na a ʋlↄ na wõ a ƴɛrɩ̃, ɩ̃-cɛ a daarʼãa pʋↄ na-tɩɛrɩ̃sɩ, nɩ a tẽw pʋↄ yel-bɛlɩsɩ ma piw na a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ tɛɛlɛ, a Ꞌwaa lɛ wↄnↄ wa. 23 Ɩ̃-cɛ a ci ala na lo a tẽ-vɩlaa pʋↄ ɩ na a ʋlↄ na wõ a ƴɛrɩ̃, ɩ̃ mɩ bↄ̃w a par. Ʋ ma wↄ̃ na a wↄmↄ, a tɩ-bõ-ƴen kʋbaa, a kãw lɩjaata, a kãw mɩ lɩjɛrʼɩ̃-pie.” 24 A Jeeju lɛ lↄbʼã a sʋkpa ƴen sʋbↄ miilʼɩ̃ ba. Ʋ yelʼã: “A saa juu fãw wↄ̃ na taa nɩ a daba na dãa yaarɩ̃ a ci a ʋ puo pʋↄ. 25 Ɩ̃-cɛ a tɩsↄw, a mɩnɛ a nɩbɛ na gur, a ʋ san-sʋbↄ wɩ na yaarɩ̃ a yaya ƴↄ̃w a ci pʋↄ ɩ̃ lɩɛb kul. 26 A mɩnɛ a ci na bul karɩ̃ dↄwrↄ, a mʋ̃ↄ mɩ pↄwrↄ na, 27 a tʋ̃tʋnbↄ taw ta a pʋↄ sʋbↄ ɩ̃ soor ʋ: ʻAa ɩ ci nɩ̃ɛ fʋ dãa bʋrↄ a fʋ puo pʋↄ wa? Ɩ nyɩnɛ a yaya lↄↄ yi be?ʼ 28 Ʋ yel ba: ʻA san-sʋbↄ ɩ̃ maal.ʼ A ba lɛ soor ʋ: ʻFʋ bʋↄrↄ na sɩ cen na vↄ̃ bar mɩɩ?ʼ 29 Ʋ yel ba: ʻNyɩ taa maal a lɛ wa. A-na-ɩ a nyɩmɩ vↄnↄ a yaya nyɩ nↄↄ lãa na vʋ̃ↄ nɩ a ci ŋmɛɛ. 30 Nyɩ́ bar ba a ba ɓã taa karɩ̃ wa ta nɩ a ci ŋmafʋ daar. Á ci ŋmafʋ wa ta ɩ̃ na yelʼã a tʋ̃tʋnbↄ a ba de nĩe vↄ̃ a yaya lũ ƴↄ̃w a vũu pʋↄ, ɩ̃ pãa ŋma a ci woor ƴↄ̃w a boorɩ̃.ʼ ” 31 A Jeeju lɛ lↄbʼã a sʋkpa kãw miilʼɩ̃ ba. Ʋ yelʼã: “A saa juu fãw wↄ̃ na taa nɩ a muta-tɩɛ bir a daba na de bʋr a ʋ puo pʋↄ. 32 A ʋlↄ ɩ̃ ɩ a bir na nyɩrɩ̃ pab gãw a bie a jaa, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ wa bul karɩ̃, ʋ ma gãw na a yel-kʋↄrsɩ nɩ a yel-sɛlsɩ a jaa, ɩ̃ ma ɩ a tɩɛ a wɛ-lili ma wɩ gana a ʋ wulbie jur. ” 33 Ʋ lɛ lↄbʼã a sʋkpa kãw go yelʼɩ̃: “A saa juu fãw lɛ wↄ̃ na taa nɩ a tabɩr a pↄw na de ƴↄ̃w a man-bil lɩjaanaan jↄ̃ pʋↄ pↄw bar, a tabɩr wa maal a jↄ̃ a jaa a vʋ̃.” 34 A sʋkpar a Jeeju lↄbↄ nɩ a ana ƴɛrɩ̃sɩ a jaa kʋrↄ a nɩbɛ. ꞋWaa ƴɛrʼɩ̃ ba ƴɛrɩ̃ kãw ɩ̃ ma lↄbʼɩ̃ a sʋkpa wa, 35 a na ɩ a ala a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere na dãa yel: “ Ɩ̃ na haa na a ɩ̃ nʋↄr lↄbʼɩ̃ a sʋkpar miilʼɩ̃ ba. Ɩ̃ na mɩ hierʼã a yele ala na dãa sↄↄlɩ̃ a tẽw maalfʋ daar jaa, kʋ ba.” 36 A Jeeju barʼã a nɩbɛ ɩ̃ kul a yir, a ʋ par-tuurbe taw ta ʋ, ɩ̃ yel: “Ir a yaya na be a puo pʋↄ sʋkpa par kʋ sɩ.” 37 Ʋ yel ba a nↄhↄ̃: “A ʋlↄ na yaarɩ̃ a ci ɩ na a Nɩbɛ Bie. 38 A puo miile na a tẽw, a ci mɩ miile a Naaŋmɩn fãw nɩbɛ, ɩ̃ a yaya mɩ miile a Fãa Sʋbↄ nɩbɛ. 39 A ʋlↄ na yaarɩ̃ a yaya ɩ na a Satã, ɩ̃ a ci ŋmafʋ daar miile na a tẽw baarfʋ daar, a ci ŋmarba ɩ̃ mɩ ɩ a sɩ-tʋnɩsɩ. 40 A mɩnɛ ba na wobo a yaya ƴↄnↄ a vũu pʋↄ a dɩrɛ, a lɛ a na mɩ be a tẽw baarfʋ daar. 41 A Nɩbɛ Bie nↄↄ tʋ̃ na a ʋ sɩ-tʋnɩsɩ a ba cen na tuur a ʋ fãw nɩbɛ pʋↄ a bala na saa a nɩbɛ loro a maal-fãa pʋↄ, nɩ a maal-bebe deme ba jaa, 42 ɩ̃ lↄb ba ƴↄ̃w a vũu kpõ-kpõ pʋↄ. Ɩ̃ a be, ba na kono na nyɩrɛ nɩ a nyɩmɛ. 43 Ɩ̃-cɛ a bala na tor nↄↄ nyɩlɛ na wↄ̃ taa nɩ a mↄtↄ̃w, a ba Sãa Naaŋmɩn fãw pʋↄ. A ʋlↄ na tɛrɛ a tobo wono nɩ, ú bↄ̃w cɛlɛ! 44 “A saa juu fãw wↄ̃ na taa nɩ a na-yele ba na ũu sↄↄlɩ̃ bar a puo pʋↄ, a daba wa cen na nyɛ, ɩ̃ lɛ cↄↄrɩ̃ sↄↄlɩ̃ bar, a nʋ̃ↄ nyɩrɩ̃ nyↄw ʋ, ʋ cen na de a ʋ yele a jaa da, lɩɛb cenʼɩ̃ da nɩ a ʋna puo. 45 “A saa juu fãw mɩ wↄ̃ na taa nɩ a ƴaƴaba na bʋↄrↄ a lɛr-vɛlɛ, 46 ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na nyɛ a kãw na nyɩrɩ̃ vɩɛlɛ ɩ̃ mɩ kpɛmɛ a dafʋ, ʋ kulʼã wob a ʋ yele a jaa da, cenʼɩ̃ na da nɩ a ʋna lɛr-birʼãa. 47 “A saa juu fãw mɩ lɛ wↄ̃ na taa nɩ a jʋↄ ba na lↄb ƴↄ̃w a kʋ̃ↄ pʋↄ, ʋ nyↄↄr a yel-bʋrↄ bʋrↄ a jaa. 48 A mɩnɛ a jʋↄ na sɛw, a jɩ̃-bɛrbɛ taw na yi nɩ a kʋlaa gbẽgbere nʋↄr, ɩ̃ jɛ tuur a jɩmɛ ƴↄ̃w a pɩɩr pʋʋr, ɩ̃ lↄb a yel-kpansɩ bar. 49 A lɛ a na mɩ be a tẽw baarfʋ daar. A sɩ-tʋnɩsɩ na wa na ow a nɩ-faar a nɩ-torisɩ sↄ̃w, 50 ɩ̃ lↄb ba ƴↄ̃w a vũu kpõ-kpõ pʋↄ. Ɩ̃ a be, ba na kono na nyɩrɛ nɩ a nyɩmɛ.” 51 A Jeeju soor ba: “Nyɩ wonaa na a ƴɛrɩ̃sɩ asɩmɛ a jaa mɩɩ?” A ba yel ʋ, á Ↄↄ. 52 Ʋ yel ba: “Ala-ɩ̃-sↄ, a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩrɛ jaa wa lɩɛb ɩ a saa juu fãw par-tuure, ʋ na wↄ̃ na taa nɩ a naaba na ire a ʋ na-yele pʋↄ a yel-paala nɩ a yel-koro poro a nɩbɛ.” 53 A mɩnɛ a Jeeju na lↄb a sʋkpar ala baar, ʋ yi na a be 54 ɩ̃ kul a ʋ tẽw, a Najarɛtɩ, ɩ̃ kpɛ a ba puorfʋ yir pʋↄ jaana ba, a nʋↄr ko ba a ba yele taa: “Nyɩnɛ a daba na yɛ̃ yi, nɩ a ʋ nↄ-kofʋ tʋmↄ ala ʋ na maal? 55 Aa ɩ a ʋlↄ ɩ̃ ɩ a dafↄↄrↄ bi-daba wa? Aa ɩ a ʋ mã ɩ̃ dɩ a Maarɩɩ wa? Aa mɩ ɩ a Jakɩ, a Jojɛfʋ, a Sɩmↄ̃, nɩ a Judi ɩ̃ ɩ a ʋ yɛɛr wa? 56 Ɩ̃ saa lãa be nɩ a ʋ yɛ-pↄↄbↄ ba jaa a ka wa? Ɩ̃ nyɩnɛ a daba na pↄw a ana yele a lɛ?” 57 Ɩ̃ a ʋ maal-bie cɛ ba na. Ɩ̃-cɛ a Jeeju yel ba: “Ba ma ƴↄnↄ na a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere a jiir a jaa, ɩ̃-cɛ a ala ma ɩ a ʋ mɩ̃ɛ tẽw, nɩ a ʋ yir wa.” 58 Ɩ̃ a mɩnɛ ba na ma tɛrɛ nɩ ʋ a ƴↄ̃w-nyãa wa, a Jeeju ma tʋ̃ a nↄ-kofʋ tʋmↄ a be yaw wa.

14

1 A ʋna daarʼãa a Ɛrↄdɩ na ɩ a Galile jamana wõ na a Jeeju ƴɛrɩ̃ 2 ɩ̃ yel a ʋ tʋ̃tʋnbↄ: “A Jã-Batii nɩ a nanɩ. Ʋ irʼã a kũu pʋↄ, ala-ɩ̃-sↄ ʋ tɛrɛ a fãgã tʋnↄ nɩ a nↄ-kofʋ tʋmↄ a lɛ.” 3 - 4 A-na-ɩ a Jã dãa na yel a Ɛrↄdɩ áa ƴɛr-kpɛn ma kʋ ʋ sↄr ʋ na faa a ʋ yɛbɛ Fɩlɩpɩ pↄw Ɛrↄdɩya kul wa. Ala-ɩ̃-sↄ a Ɛrↄdɩ ƴↄ̃w na a ba nyↄw a Jã lũ ƴↄ̃w a kasu pʋↄ. 5 Ʋ dãa na bʋↄrↄ ʋ kú ʋ, ɩ̃-cɛ dãbɩ̃ɛ nyↄw ʋ na a nɩbɛ ɩnɛ, a-na-ɩ ba bↄ̃w ka a Jã ɩ na a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere. 6 A mɩnɛ a Ɛrↄdɩ dↄwfʋ bibir fɛtɩ na ta, a Ɛrↄdɩya bi-pↄw sɛ na a bɩnɛ a ba nii-sↄw, a nʋ̃ↄ nyɩrɩ̃ nyↄw a Ɛrↄdɩ, 7 ʋ ir pↄ yelʼɩ̃, á ʋ na kʋ na a poole a bom lɛ ʋ na sʋↄrↄ ʋ. 8 Ɩ̃ a mɩnɛ a poole mã na kpãa ʋ baar, ʋ cenʼã na yel a Ɛrↄdɩ á ʋ ƴↄ̃w a Jã-Batii juu a lagbaal pʋↄ kʋ ʋ. 9 A jamana suur sãw, ɩ̃-cɛ a ʋ pↄfʋ ʋ na pↄ a ʋ lãa-dɩrbɛ nii-sↄw saa, ʋ sↄw, 10 ɩ̃ ƴↄ̃w a ba cen na ŋmaa a Jã juu a kasu pʋↄ. 11 Ba wɩ nɩ na a Jã juu a lagbaal pʋↄ kʋ a poole, ʋ de kʋ a ʋ ma. 12 A Jã par-tuurbe cenʼã na de a kũu ũu, ɩ̃ pãa cen na man a Jeeju a ala na ta. 13 A mɩnɛ a Jeeju na wõ a ala na ta a Jã, ʋ yi na cen na kpɛ a gbor nɩ a ʋ par-tuurbe á ba cen na sↄↄlɩ̃ a wɛkar pʋↄ a man gaan. Ɩ̃ a mɩnɛ a nɩbɛ na wõ a lɛ, ba yi na a ba ten pʋʋr lara a man gbẽgbere bɩɛrɛ ʋ. 14 A mɩnɛ a Jeeju na ta a man gaan ʋ nyɛ na a nɩ-yaw, a nãw nyↄw ʋ, ʋ kpaar a bala na ɩ a baalsɩ. 15 A lɛ a jaanʋↄr na ta a ʋ par-tuurbe taw na ta ʋ ɩ̃ yel: “Wɛkar pʋↄ sɩ be, ɩ̃ a mↄtↄ̃w mʋrↄ. Wɛl a nɩbɛ bar a ba cen a tẽw pʋↄ na da a bõ-dɩraa.” 16 Ɩ̃-cɛ a Jeeju yel ba: “Aa sɛw a ba na cen wa. Nyɩ mɩ̃ɛ, nyɩ́ kʋ ba a bõ-dɩraa.” 17 A ba yel ʋ: “Saa tɛrɛ bom ka, ɩ̃ a ala ma ɩ bur-bie anuu nɩ jɩmɛ ayi tɛw wa.” 18 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ de wa nɩ kʋ ma ka”, 19 ɩ̃ yel a nɩbɛ á ba jɛ a mʋ̃ↄ juu. Ʋ de na a buru anuu nɩ a jɩmɛ ayi ala, dʋↄ Ꞌwuoro nɩ a saa juu puorʼɩ̃ a Naaŋmɩn, ɩ̃ ŋma a buru kʋ a ʋ par-tuurbe a ba de po a nɩbɛ. 20 A ba jaa bõ-ƴene-ƴene Ꞌwↄbʼã pi, ɩ̃ a par-tuurbe nɩɩr a bõ-ŋmara ala na cɛ sɛw pɩɩr pie-nʼayi. 21 A bala na Ꞌwↄb a buru na ta na dabsɩ ture anuu, ɩ̃ a pↄↄbↄ nɩ a bibiir ma be tↄ wa. 22 A jie naan a Jeeju ƴↄ̃w na a ʋ par-tuurbe a ba kpɛ a gbor pʋↄ de nĩe gãwna ʋ a man gaan, ɩ̃ ʋ wɛlɛ a nɩbɛ bara. 23 Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na wɛl ba bar baar, ʋ do na a tãw lõkor pʋↄ sↄↄlɩ̃, sʋↄrↄ a Naaŋmɩn. A jaanʋↄr ta na pↄw ʋ a be a ʋ yẽ, 24 ɩ̃-cɛ a gbor ʋlↄ dãa na cen jãa nɩ a gbẽgbere, a kʋ̃ↄ cara dama ʋ, a-na-ɩ sɛsɛb fure na tuoro ba. 25 A nↄraa kuon daar a Jeeju cere na a kʋ̃ↄ juu wɩɛrɛ a ʋ par-tuurbe sɛ̃. 26 A lɛ ba na nyɛ ʋ, ʋ cere a kʋ̃ↄ juu a lɛ, a nyɩrɩ̃ na dama ba a ba yel: “Kpɩɩn ʋ!” ɩ̃ wuure a dãbɛ̃-wuurfʋ. 27 Ɩ̃ a jie naan a Jeeju yel ba: “Nyɩ́ bar nyãa! Maa ʋ. Nyɩ taa ɩ a dãbɩ̃ɛ nyↄw nyɩ wa.” 28 A Pɩɛr yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, a ala ɩ fʋ̃ʋ ʋ, ɩ ɩ̃ mɩ cen a kʋ̃ↄ juu wɩ a fʋ sɛ̃.” 29 A Jeeju yel ʋ: “Wa!” a Pɩɛr yi a gbor pʋↄ cere a kʋ̃ↄ juu wɩɛrɛ a Jeeju sɛ̃. 30 Ɩ̃-cɛ a mɩnɛ ʋ na nyɛ a sɛsɛb ʋ fure, dãbɩ̃ɛ nyↄw ʋ na, ʋ nyↄw ɩ̃ mʋrↄ a kʋ̃ↄ pʋↄ, ɩ̃ wuur yel: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, faa ma!” 31 A jie naan a Jeeju turʼã a nuu nyↄw nɩ ʋ ɩ̃ yel: “A fʋna ƴↄ̃w-nyãa pabaa sʋbↄ naa, bõ ɩ a fʋ baalɩ̃?” 32 Ɩ̃ a mɩnɛ ba na kpɛ a gbor pʋↄ baar, a sɛsɛb ŋmaa na. 33 A bala na be a gbor pʋↄ lo na gburĩ a dume puoro nɩ ʋ, yele nɩ: “Fʋ sɩrɩ̃ na ɩ a Naaŋmɩn Bie.” 34 A lɛ ba na gãw a man baar, ba ta na a Jenejarɛ-tẽw. 35 Ɩ̃ a mɩnɛ a ʋna tẽw nɩbɛ na nyɛ ʋ bↄ̃w ka a Jeeju ʋ, ba tʋ̃ na yel a ten cɛ̃cɛn deme ba jaa, a ba wɩ nɩ a wʋlɩ̃sɩ deme ba jaa, 36 ɩ̃ sʋↄrↄ ʋ a ʋ bar ba a ba sɩɩr a ʋ cẽcen nʋↄr tɛw, ɩ̃ a bala ba jaa na sɩɩr, ba kpaarʼã.

15

1 A ala ɩ̃ baar, a Jerujalɛm Farɩsɩ nɩbɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ wɩ na a Jeeju sɛ̃ ɩ̃ soor ʋ: 2 “Bõ ɩ a fʋ par-tuurbe ma sãwna a sɩ tẽkorɩ̃ nɩ-bɛrɛ ƴɛrɩ̃sɩ a lɛ? A-na-ɩ a bala dɩrɛ a dɩb, ba maa pɛw a ba nur a mɩnɛ a puorfʋ ƴɛrɩ̃ na yel wa.” 3 A Jeeju mɩ lɩɛb soor ba: “Ɩ̃ a nyɩmɩ, bõ ɩ a nyɩ ma de a nyɩ tẽkorɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ sãw nɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-kpɛn? 4 A-na-ɩ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ yelʼã: ʻYↄnↄ a fʋ sãa nɩ a fʋ mã,ʼ ɩ̃ lɛ yel: ʻA ʋlↄ na tʋrↄ a ʋ sãa mɩɩ a ʋ mã, a sɛw na a ba na kú ʋ.ʼ 5 Ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ, nyɩ yelʼã, áa nɩrɛ wa yel a ʋ sãa, mɩɩ a ʋ mã, áa bom lɛ ʋ naa dãa sũo nɩ ba, á ʋ de na kʋ a Naaŋmɩn, 6 áa nɩrɛ ʋlↄ ma lɛ tɛrɛ sↄr na sũo a ʋ sãa nɩ a ʋ mã go wa. A nↄhↄ̃ nyɩ ma de a nyɩ tẽkorɩ̃ ƴɛrɩ̃ sãw nɩ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ bar. 7 Nyɩna bɛbɛlbɛ naa! A Naaŋmɩn ƴɛr-hiere Ejayi dãa na sɩrɩ̃ tɛrɛ yel-mɩ̃ɛ a mɩnɛ ʋ na dãa yel a nyɩ ɩnɛ: 8 ʻNʋↄr tɛw a nɩbɛ basɩmɛ ƴↄnↄ nɩ ma, ɩ̃-cɛ a ba suur jãa nɩ ma na. 9 A ba puorfʋ ba na puoro ma ma tɛrɛ par wa, ɩ̃ a ba jaanfʋ ba na jaana a nɩbɛ ɩ na a nɩbɛ ƴɛrɩ̃sɩ tɛw.ʼ ” 10 A Jeeju bʋↄlʼã a nɩbɛ ba jaa a ba wɩ a ʋ sɛ̃, ʋ yel ba: “Nyɩ́ cɛl wõ a ƴɛrɩ̃ nanɩ. 11 Aa ɩ a ala na kpɛɛrɛ a nɩrɛ nʋↄr pʋↄ ɩ̃ sãwna ʋ wa, ɩ̃-cɛ a ala na yire a nɩrɛ nʋↄr pʋↄ, ala sãwna ʋ.” 12 Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na ƴɛr a lɛ baar, a ʋ par-tuurbe taw na ta ʋ ɩ̃ yel ʋ: “Fʋ bↄ̃w ka a mɩnɛ fʋ na ƴɛrɛ a lɛ, a cɛ na a Farɩsɩ nɩbɛ mɩɩ?” 13 A Jeeju yel ba: “A tɩɛ lɛ a ɩ̃ saa juu Sãa na ma sɛl wa, na vʋ̃ↄ na. 14 Nyɩ́ bar ba be! Jↄn ɩ̃ tawra taa. Ɩ̃ a ala ɩ a jↄ̃w tawra na a jↄ̃w, ba jaa ayi na lo na bↄw kpolo pʋↄ.” 15 A Pɩɛr de na a ƴɛrɩ̃ ɩ̃ yel ʋ: “Man sɩ a sʋkpa naa par.” 16 A Jeeju yel: “Nyɩmɩ mɩ, nyaa tɛrɛ a yɛ̃ na bↄ̃w a par wa? 17 Nyaa bↄ̃w ka a bom lɛ na kpɛɛrɛ a nɩrɛ nʋↄr pʋↄ ma suu na a puorɩ̃, ɩ̃ lɛ lɩɛb yi a sãɓanɩ̃ wa? 18 Ɩ̃-cɛ a ala na yire a nɩrɛ nʋↄrɩ̃ yi na a ʋ suur pʋↄ; ala sãw na a nɩrɛ. 19 A-na-ɩ a tɩɛrɩ̃-faar, a nɩrɛ kúfʋ, a pↄↄ-kpee nɩ a dab-kpee ganɩfʋ, a pebfʋ, a jufʋ, a mɩl-taa, nɩ a korfʋ, 20 ala yire a nɩrɛ suur pʋↄ sãwna ʋ. Ɩ̃-cɛ a dɩb dɩfʋ nɩ a nu-dɛɛr ala a puorfʋ ƴɛrɩ̃ na ciire ma sãwna nɩrɛ wa.” 21 A mɩnɛ a Jeeju na yi a be, ʋ cenʼã a Tɩɩr nɩ a Sɩdↄ̃-ten nↄɛ. 22 Ɩ̃ a Kana-tẽw pↄw kãw na be a be yi na wuure tuoro nɩ ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ yaa! Davɩtɩ Bie wee! Bↄ̃w ma nãw! A kↄ̃tↄn ire na a ɩ̃ bi-pↄw, a nyɩrɩ̃ wono ʋ.” 23 Ɩ̃ a Jeeju ma yel ʋ bom wa. A ʋ par-tuurbe taw ta ʋ ɩ̃ sʋↄrↄ ʋ a ʋ diw a pↄw bar, a-na-ɩ ʋ wuure na tuure nɩ ba. 24 A Jeeju yel: “A Ɩsɩrayɛl nɩbɛ na bↄr a piir kaarɩ̃, bala ɩnɛ tɛw ba tʋ̃ ma.” 25 Ɩ̃-cɛ a pↄw wa na lo gburĩ a dume a ʋ nii-sↄw ɩ̃ yel: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, sũo ma!” 26 A Jeeju yel ʋ: “Aa vɩɛlɛ a ba na de a bibiir dɩb lↄb ƴↄ̃w a baar wa.” 27 A pↄw yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, sɩrɛ jaa ʋ, ɩ̃ má a baar ma dɩrɛ na a dɩb ŋmara ala na loro a ba súↄrbↄ pulẽe.” 28 A Jeeju yel ʋ: “Pↄw, a fʋ ƴↄ̃w-nyãa bɛrmɛ na. A na maalʼã a fʋ jie a mɩnɛ fʋ na bʋↄrↄ.” Ɩ̃ a daar ʋlↄ pʋↄ a ʋ bi-pↄw kpaarʼã. 29 A mɩnɛ a Jeeju na yi a be, ʋ cenʼã a Galile man nʋↄr ɩ̃ do a tãw jɛ. 30 A nɩbɛ yayaw wɩ na a ʋ sɛ̃ tɛrɛ nɩ a gbɛɛ, a ɩ̃gan saansɩ deme, a jↄn, a won, nɩ a wʋlɩ̃sɩ deme ŋmɛɛ yaw go, na bin a ʋ pulẽe, ɩ̃ ʋ kpaar ba. 31 A nɩbɛ nʋↄr ko ba a mɩnɛ ba na nyɛ a won a ba ƴɛrɛ, a ɩ̃gan saansɩ deme kpaar, a gbɛɛ cere, ɩ̃ a jↄn mɩ nyɛrɛ, ɩ̃ ba nyↄw na ɩ̃ pɛwrɛ a Ɩsɩrayɛl Naaŋmɩn. 32 A Jeeju bʋↄlʼã a ʋ par-tuurbe a ba wɩ, ʋ yel ba: “A nãw nyↄw ma na a nɩbɛ basɩmɛ ɩnɛ, a-na-ɩ ba be nɩ ma na a bibie ata, ɩ̃ baa cãa tɛrɛ dɩb dɩrɛ wa. Maa bʋↄrↄ ɩ̃ bar ba a lɛ nɩ a kↄ̃ wa, a mɩnɛ ba kↄ̃ wa lo sↄr pʋↄ wa.” 33 A ʋ par-tuurbe soor ʋ: “Nyɩnɛ sɩ na tʋↄ nyɛ a bõ-dɩraa a na sɛw a nɩ-par-bʋrↄ na, a ka a wɛkarʼã pʋↄ?” 34 A Jeeju lɩɛb soor ba: “Bur-bie amɩnɛ nyɩ tɛrɛ?” a ba yel: “Sɩ tɛrɛ na bur-bie anuu-nʼayi, ɓã jɩm-bil ŋmɛɛ.” 35 Ʋ ƴↄ̃w na a nɩbɛ a ba jɛ a tene, 36 ʋ de a bur-bie anuu-nʼayi nɩ a jɩmɛ, ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na puor a Naaŋmɩn ƴↄ̃w, ʋ ŋma na kʋ a ʋ par-tuurbe, a ba de po a nɩbɛ, 37 a ba Ꞌwↄb pi ba jaa, ɩ̃ cɛ a bõ-ŋmara na cɛ, a par-tuurbe nɩɩr sɛw pɩɩr anuu-nʼayi. 38 A bala na Ꞌwↄb a buru, ba ɩ na dabsɩ ture anaan, ɩ̃ a pↄↄbↄ nɩ a bibiir ma be tↄ wa. 39 Ɩ̃ a mɩnɛ a Jeeju na bar a nɩbɛ a ba kul, ʋ kpɛ na a gbor cen a Magadã-tẽw nʋↄr.

16

1 A Farɩsɩ nɩ a Saduse nɩbɛ taw na ta a Jeeju, sʋↄrↄ bɩɩrɛ nɩ ʋ, á ʋ miil ba a nↄ-kofʋ tʋn na yi a saa juu, ʋ ɩ ba a jɩbaa. 2 Ʋ yel ba: “A mɩnɛ a jaanʋↄr na ma ta nyɩ ma yelʼã áa wɩɛr na kpaarʼã, a-na-ɩ a saꞋlon lo na a gbar, 3 ɩ̃ a dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa nyɩ ma yelʼã áa saa na wa na, a-na-ɩ a saꞋlon lo na a dↄ̃dↄrɩ̃-salba. Nyɩ bↄ̃w na a saꞋlon jɩbsɩ par irfʋ, ɩ̃ mɩnɛ nyaa tʋↄ bↄ̃w a yele ala na tara a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ par irfʋ wa? 4 A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩbɛ na ɩ a nɩ-faar nɩ a nɩ-burbur, ba bʋↄrↄ na ba nyɛ a nↄ-kofʋ tʋn ʋ ɩ ba a jɩbaa. Ɩ̃-cɛ ba kↄ̃ nyɛ bom kpee ɩ̃ a ala ma ɩ a Jonasɩ ƴɛrɩ̃ wa.” Ɩ̃ ʋ bar ba na ɩ̃ cere. 5 A mɩnɛ a ʋ par-tuurbe na gãw a man gaan ba hiinʼã a buru tɛrɛfʋ bar. 6 Á Jeeju yel ba: “Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ, jʋʋrↄ nɩ a Farɩsɩ nɩ a Saduse nɩbɛ tabɩr ɩnɛ”, 7 a ba tɩɛrɛ sooro nɩ taa yele nɩ: “A-na-ɩ saa tɛrɛ a buru wa, ala-ɩ̃-sↄ a ʋ ƴɛrɛ a lɛ.” 8 A Jeeju bↄ̃w nɩ ba ɩ̃ yel ba: “Nyɩna ƴↄ̃w-nyãa pabaa deme naa, bõ ɩ a nyɩ tɩɛrɛ ƴↄnↄ taa a nyaa tɛrɛ buru wa? 9 Nyaa bↄ̃w a par sɛr wa mɩɩ? Nyaa cãa bↄ̃w nɩ a bur-bie anuu a nɩbɛ turʼanuu na Ꞌwↄb wa? Nɩ a pɩɩr amɩnɛ nyɩ na wobʼɩ̃ a ŋmara wa..? 10 Nɩ a bur-bie anuu-nʼayi a nɩbɛ turʼanaan ɩnɛ wa? Nɩ a pɩɩr amɩnɛ nyɩ na wob wa? 11 Mɩnɛ a ɩ a nyaa bↄ̃w ka a aa ɩ buru ƴɛrɩ̃ ɩ̃ ƴɛrɛ nɩ nyɩ wa? Ɩ̃-cɛ nyɩ́ bↄ̃w tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ a Farɩsɩ nɩ a Saduse nɩbɛ tabɩr ɩnɛ.” 12 A ba pãa bↄ̃w ka a Ꞌwaa yele ba a ba tɛrɛ ba mɩ̃ɛ a buru tabɩr ɩnɛ wa, ɩ̃-cɛ a Farɩsɩ nɩ a Saduse nɩbɛ jaanfʋ ɩnɛ ʋ. 13 A mɩnɛ a Jeeju na ta a Fɩlɩpɩ Sejare-tẽw wɩɛr, ʋ soorʼã a ʋ par-tuurbe: “Á Nɩbɛ Bie, ala a nɩbɛ tɩɛrɛ ʋ ɩ?” 14 A par-tuurbe yel ʋ: “A ŋmɛɛ yelʼã a Jã-Batii fʋ ɩ. A ŋmɛɛ lɛ yel a Eli fʋ ɩ. A ŋmɛɛ lɛ yel go, a Jeremi, mɩɩ a ƴɛr-hiere kãw fʋ ɩ.” 15 A Jeeju soor ba: “Ɩ̃ a nyɩmɩ, nyɩ yelʼã a ala ʋlↄ ɩ̃ ɩ?” 16 A Sɩmↄ̃ Pɩɛr yel ʋ: “Fʋ ɩ na a Kirisi, a Naaŋmɩn ʋlↄ na tɛrɛ a baafʋ Bie.” 17 A Jeeju yel ʋ: “Jonasɩ bie, Sɩmↄ̃! Nʋ̃ↄ be na a fʋ jie, a-na-ɩ aa ɩ nɩrɛ tɩɛrʋ̃ fʋ bↄ̃w nɩ a ala wa, ɩ̃-cɛ a ɩ̃ Sãa na be a saa juu ɩ̃ miil fʋ. 18 Pɩɛr, maa ɩ̃ yele fʋ: fʋ ɩ na kʋsɩr, ɩ̃ a ʋna kʋsɩrʼãa juu ɩ̃ na mɛ a ɩ̃ yir na ɩ a duo-puorbo. Ɩ̃ a ala saarɩ̃ ɩ a kũu ʋ, ʋ kↄ̃ↄ tʋↄ ʋ fɩ̃ɩ wa. 19 Ɩ̃ na kʋ fʋ na a saa juu fãw nakilsɩ. A ala fʋ na mↄ̃w bar a ka a tẽw pʋↄ na mɩ mↄ̃w na a saa juu. Ɩ̃ a ala fʋ na sↄw bar a sↄr a ka a tẽw pʋↄ, a sↄr mɩ be na be a saa juu.” 20 Ɩ̃-cɛ a Jeeju kpãkpanʼã a ʋ par-tuurbe, a ba taa yele kʋrↄ nɩrɛ áa Kirisi ʋ ɩ wa. 21 A daar ʋlↄ pʋↄ, a Jeeju nyↄw na ɩ̃ mana a ʋ par-tuurbe áa sɛw na ʋ na cen a Jerujalɛm, na dɩ a tuo yaw a ni-dierbe nɩ a Naaŋmɩn baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ jie, á ba na kú ʋ, ɩ̃-cɛ a bibie ata pʋↄ, ʋ na lɛ irʼã a kũu pʋↄ. 22 A Pɩɛr taw ʋ na yi nɩ a cɛ̃cɛ̃w na kpãana ʋ yele nɩ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ! Naaŋmɩn ma sↄwrↄ wa. A kↄ̃ maal a fʋ jie a lɛ wa.” 23 A Jeeju lɩɛb yel ʋ: “Satã! Taw yi ka a ɩ̃ nii-sↄw. Fʋ ɩ na cakpow a ɩ̃ jie. A-na-ɩ faa tɩɛrɛ a Naaŋmɩn kaarɩ̃ wa, ɩ̃-cɛ nɩrɛ kaarɩ̃ fʋ tɩɛrɛ.” 24 Ɩ̃ a Jeeju yelʼã a ʋ par-tuurbe: “A ala ɩ a nɩrɛ bʋↄrↄ na ʋ tuure ma, ú jɛ a ʋ mɩ̃ɛ bar, ɩ̃ naa ʋ tuo a ʋ nɩ-kʋ-daa tuure nɩ ma. 25 A-na-ɩ a nɩrɛ lɛ na bʋↄrↄ ʋ faa a ʋ mɩ̃ɛ, a ʋ baafʋ na bↄrʼã. Ɩ̃-cɛ a nɩrɛ lɛ na bar a ʋ baafʋ ʋ bↄr a ɩ̃ ɩnɛ, ʋ na pↄw ʋ na. 26 Bõ a na ɩ a nɩrɛ jie a ʋlↄ pↄw a tẽw pʋↄ yele a jaa, ɩ̃-cɛ a ʋ baafʋ bↄr? Bom be na be a nɩrɛ na tʋↄ de tɛw nɩ a ʋ baafʋ mɩɩ? 27 A-na-ɩ a Nɩbɛ Bie na sɩrɩ̃ na wa nɩ a ʋ Sãa yo-yifʋ yele, nɩ a ʋ sɩ-tʋnɩsɩ. Ɩ̃ a daar ʋlↄ, ʋ na ya na a nɩbɛ ba jaa tu nɩ a ba maal-bie. 28 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a bala na be a ka, nɩŋmɛɛ be na be kↄ̃ kpi sɛr wa, ɩ̃-cɛ ba na nyɛ na a Nɩbɛ Bie ʋ waara nɩ a ʋ fãgã.”

17

1 A lɛ a bibie ayʋↄb na tↄl baar, a Jeeju taw na a Pɩɛr, a Jakɩ nɩ a ʋ yɛbɛ Jã do nɩ a tã-kpɛ̃ɛ juu, 2 ɩ̃ ʋ nalɩ̃ na a ba nii-sↄw. A ʋ nii-sↄw lɩɛbʼã wↄ̃ taa nɩ a mↄtↄ̃w, ɩ̃ a ʋ cẽcene pɛlɩ̃ wↄ̃ taa nɩ a cãa. 3 Ɩ̃ a ʋ par-tuurbe ata bala nyɛ na a Mowisi nɩ a Eli a ba ƴɛrɛ nɩ a Jeeju. 4 A Pɩɛr de na a ƴɛrɩ̃ ɩ̃ yel a Jeeju: “Nɩ-kpɛ̃ɛ! A vɩɛlɛ na a sɩ na be a ka. A fʋ̃ʋ bʋↄrↄ, ɩ̃ na ƴↄ̃w na sɛɛr ata, bõ-ƴen na ɩ na a fʋ ben, a bõ-ƴen ɩ a Mowisi ben, ɩ̃ a bõ-ƴen mɩ ɩ a Eli ben.” 5 A lɛ a Pɩɛr na cãa ƴɛrɛ, a dↄ̃dↄrɩ̃ma na nyɩlɛ wa na pↄw ba, ɩ̃ ba wõ na a kↄkɩr a dↄ̃dↄrɩ̃ma pʋↄ na yel: “A ʋlↄ ɩ na a ɩ̃ Bi-nʋnaa na kpɛ ma a nyãa. Nyɩ́ cɛlɛ ʋ.” 6 A mɩnɛ a ʋ par-tuurbe na wõ a ʋna kↄkɩr, dãbɩ̃ɛ nyɩrɩ̃ na nyↄw ba, a ba lo pↄw a ba nii-sↄw a tene. 7 A Jeeju ta na sɩɩr ba ɩ̃ yel: “Nyɩ́ ir! Nyɩ taa jↄrↄ dãbɩ̃ɛ wa.” 8 Ɩ̃ ba jɛɛrʼã Ꞌwuor, ma lɛ nyɛ nɩrɛ wa, ɩ̃ a ala ma ɩ a Jeeju tɛw ʋ wa. 9 A lɛ ba na yi a tãw juu ɩ̃ suure, a Jeeju kpãa ba na a ba taa wa ƴɛrɛ a ala ba na nyɛ kʋrↄ nɩrɛ wa, wa tara nɩ a lɛdaar a Nɩbɛ Bie na ire a kũu pʋↄ. 10 A ʋ par-tuurbe soor ʋ na: “Bõ ɩnɛ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ yel a Eli sɛw na na de nĩe wa?” 11 A Jeeju yel ba: “A Eli na sɩrɩ̃ na wa, na cↄↄrɩ̃ a yele a jaa. 12 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ yele nyɩ na, a Eli gↄrʼã wa, ɩ̃ baa dãa bↄ̃w ʋ wa, ɩ̃ maal ʋ a mɩnɛ a na nʋmↄ ba. A lɛ a Nɩbɛ Bie nↄↄ mɩ dɩ a tuo a ba jie.” 13 A ʋ par-tuurbe pãa na bↄ̃w ka a Jã-Batii ƴɛrɩ̃ ʋ miile ba. 14 A mɩnɛ ba na lɩɛb wa pↄw a nɩ-yaw, daba kãw wɩ na a Jeeju sɛ̃ na ʋ lo gburĩ a dume 15 ɩ̃ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, bↄ̃w a ɩ̃ bi-daba nãw. Ŋme-kpar ɩ̃ nyↄw ʋ, a bɛlɩ̃ ʋ. A daar a jaa ʋ ma lo a vũu pʋↄ, mɩɩ a kʋ̃ↄmɩ. 16 Ɩ̃ taw ʋ wɩ nɩ a fʋ par-tuurbe jie, ɩ̃-cɛ a baa tʋↄ kpaar ʋ wa.” 17 A Jeeju yel: “A nyɩmɩ ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ su-kpɛn deme, na ma tɛrɛ ƴↄ̃w-nyãa wa, ɩ̃ be nɩ nyɩ wa ta nɩ dabor? Ɩ̃ dɩ nɩ nyɩ tuo wa ta nɩ dabor? Nyɩ́ wa nɩ a bile kʋ ma ka.” 18 A Jeeju ful ƴↄ̃w a kↄ̃tↄn ʋ yi ɩ̃ cɛ a bile bar, ʋ kpaar a daar ʋlↄ pʋↄ. 19 A ʋ par-tuurbe taw na ta a Jeeju ba yẽ, ɩ̃ soor ʋ: “Bõ ɩ a saa tʋↄ diw ʋ bar wa?” 20 Ʋ yel ba: “A-na-ɩ a nyɩ ƴↄ̃w-nyãa nyɩrɩ̃ na pab. Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ala ɩ a nyɩ ƴↄ̃w-nyãa jɛ̃ na taa nɩ a muta-tɩɛ bir na nyɩrɩ̃ pab, nyɩ na ma yelʼã a tãw naa, ú ir cen be ka, ɩ̃ ʋ na ma cenʼã. Bom kãw kↄ̃ ma kpɛmɛ nyɩ wa. [ 21 Ɩ̃-cɛ a Naaŋmɩn sʋↄrfʋ nɩ a nʋↄr lũfʋ tɛw ba na tʋↄ diw nɩ a kↄ̃tↄn nↄhↄ̃ bar.”] 22 A mɩnɛ ba na duo taa a Galile wɩɛr, a Jeeju yel ba na: “Ba na nyↄw na a Nɩbɛ Bie ƴↄ̃w a nɩbɛ nur pʋʋr, 23 a ba kú ʋ, ɩ̃-cɛ a bibie ata pʋↄ ʋ na lɛ irʼã a kũu pʋↄ.” A ʋ par-tuurbe sube nyɩrɩ̃ na sãw ba. 24 A lɛ a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe na lɩɛb cen a Kapɛɛnam-tẽw, a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ lãpo-dierbe taw na ta a Pɩɛr ɩ̃ soor ʋ: “A nyɩ jãjaana, ʋ maa ya a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ lãpo wa?” 25 A Pɩɛr yelʼã á ↄↄ, ʋ ma ya na. Ɩ̃ a lɛ ʋ na kpɛ a yir pʋↄ, a Jeeju de na nĩe soor ʋ: “Sɩmↄ̃, mɩnɛ fʋ tɩɛr? A tẽw pʋↄ jamansɩ, babõ jie ba ma de a ba lãpo? A ba bibiir jie, mɩɩ a sáanba jie ʋ?” 26 A Pɩɛr yel: “A sáanba jie ʋ.” Ʋ lɛ yel: “A ala ɩ lɛ ʋ, a bibiir ma be tↄ wa. 27 Ɩ̃-cɛ a mɩnɛ a sɩ maalfʋ kↄ̃ wa cɛ ba wa, cen a manɩ̃ na ƴↄ̃w a fʋ jɩ̃-pĩi a kʋ̃ↄ pʋↄ, ɩ̃ a dãdãw jɩm na nyↄwrↄ, taw ʋ yi nɩ, haa a nʋↄr, ɩ̃ fʋ na nyɛ na libir a be. Ir cenʼɩ̃ na tɩɩr, ʋ ɩ a maa nɩ a fʋ̃ʋ ben.”

18

1 A ʋna daarʼãa pʋↄ a par-tuurbe wɩ na a Jeeju sɛ̃ na sooro ʋ: “Ala ɩ̃ ɩ a kpɛ̃ɛ a saa juu fãw pʋↄ?” 2 Ʋ bʋↄl a bibile ʋ wa ɩraa a ba nii-sↄw, 3 ɩ̃ ʋ yel: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ala ma ɩ nyɩ lɩɛbʼã wↄ̃ taa nɩ a bibiir basɩmɛ wa, nyaa tʋↄrↄ kpɛɛrɛ a saa juu fãw pʋↄ fɩ̃ɩ wa. 4 Ala-ɩ̃-sↄ a ʋlↄ na lɩɛb wur a ʋ mɩ̃ɛ, ɩ̃ wↄ̃ a bibile na kaarɩ̃, ʋlↄ ɩ a kpɛ̃ɛ a saa juu fãw pʋↄ. 5 Ɩ̃ a ʋlↄ na sↄw de a bibile kãw a nↄhↄ̃ a ɩ̃ ɩnɛ, a maa ʋ sↄw de a lɛ. 6 “A bibile ʋlↄ na ƴↄ̃w ma a nyãa, a ala ɩ a nɩrɛ wa maal ʋ na ʋ lo a tule pʋↄ, a ala ɩ ba lũ na a nɛ-kpɛ̃ɛ ƴↄ̃w ʋ a nyɩɩmɩ, ɩ̃ ɓↄw ʋ lↄb ƴↄ̃w a man pʋↄ ʋ mʋr kpi, a na cãa na sa ʋ. 7 Nabier na ta na a tẽw na nɩbɛ jie, a mɩnɛ a ba maal-bie na saa a nɩŋmɛɛ loro a tule pʋↄ. A sɩrɩ̃ na sɛw a ana maal-bie na be, ɩ̃-cɛ nabier na ta na a ʋna nɩrɛ jie na saa. 8 “A ala ɩ a fʋ nuu, mɩɩ a fʋ gbɛr ɩ̃ ƴↄnↄ fʋ a tule pʋↄ, fú ŋmaa ʋ lↄb bar, a-na-ɩ a sa na a fʋ na kpɛ a baafʋ pʋↄ nɩ a nu-gãw, mɩɩ a gbɛ-gãw, gãw a nur ayi nɩ a gbɛɛ ayi fʋ na tɛrɛ, ɩ̃ a ba lↄb fʋ ƴↄ̃w a vũu ʋlↄ pʋↄ na ma tɛrɛ a kpiinfʋ wa. 9 Ɩ̃ a ala mɩ ɩ a fʋ mimir ƴↄnↄ fʋ a tule pʋↄ, Ꞌlow ʋ lↄb bar, a-na-ɩ a sa na a fʋ na kpɛ a baafʋ pʋↄ nɩ a mimi-gãw, gãw a mimie ayi fʋ na tɛrɛ, ɩ̃ a ba lↄb fʋ ƴↄ̃w a wɛfʋ vũu pʋↄ. 10 “Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ kↄ̃ wa kpɛrɛ bile bõ-ƴen a bibiir basɩmɛ pʋↄ wa. Ɩ̃ yele nyɩ na a ba sɩ-tʋnɩsɩ na be a saa juu ma ɩraa na a ɩ̃ saa juu Sãa nii-sↄw a daar a jaa. [ 11 A-na-ɩ a Nɩbɛ Bie wa na na faa a bala na dãa bↄr.] 12 “Bõ nyɩ tɩɛr? A ala ɩ a nɩrɛ tɛrɛ na a piir kʋbaa, ɩ̃ a bõ-ƴen wa bↄr, ʋ kↄ̃ bar a kʋbaa-for-bir bala a be a tãw juu ɩ̃ suu cen na bↄ a ʋlↄ na bↄr wa mɩɩ? 13 Ɩ̃ a ala ɩ ʋ wa nyɛ ʋ na, yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, ʋ ma cɩlɛ nɩ ʋ na gãw a kʋbaa-for-bir bala na ma bↄr wa. 14 A lɛ a be a nyɩ saa juu Sãa nii-sↄw. ꞋWaa mɩ bʋↄrↄ a bibile bõ-ƴen ʋ wa bↄr a basɩmɛ pʋↄ wa. 15 “A ala ɩ a fʋ yɛbɛ wa maal fʋ na a fãa, cen fʋ yẽ na miil ʋ a ʋ fãa. A ʋlↄ wa sↄw, fʋ pↄw na a fʋ yɛbɛ. 16 Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ wa jaar, taw nɩrɛ kãw mɩɩ nɩbɛ ayi lɛ cenʼɩ̃, a mɩnɛ a ƴɛrɩ̃sɩ a jaa na yi a nɩbɛ ayi mɩɩ nɩbɛ ata bala jie. 17 A ʋlↄ wa cãa jaar a ba ƴɛrɩ̃, fú yel kʋ a duo-puorbo. Ɩ̃ a ʋlↄ wa mɩ cãa jaar a duo-puorbo ƴɛrɩ̃, fú de ʋ ʋ wↄ̃ taa nɩ tɩɩb sʋbↄ mɩɩ a lãpo-diere. 18 “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ala nyɩ na mↄ̃w bar a ka a tẽw pʋↄ, na mɩ mↄ̃w na a saa juu, ɩ̃ a ala nyɩ na sↄw bar a sↄr a ka a tẽw pʋↄ, a sↄr mɩ be na be a saa juu. 19 “Ɩ̃ lɛ yele nyɩ na go, a ala ɩ a nyɩ pʋↄ, nɩbɛ ayi tɛrɛ na nↄ-bõ-ƴen a ka a tẽw pʋↄ, sʋↄrↄ nɩ a bom lɛ, a ɩ̃ Sãa na be a saa juu na maalʼã kʋ ba. 20 A-na-ɩ a jie a nɩbɛ ayi mɩɩ a nɩbɛ ata na duo taa nɩ a ɩ̃ yuor, ɩ̃ mɩ be na be a ba sↄ̃w.” 21 A Pɩɛr taw na ta a Jeeju ɩ̃ soor ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ! A ɩ̃ yɛbɛ wa maal ma a fãa, gbɛɛ amɩnɛ ɩ̃ na de bar kʋ ʋ? A na ta na gbɛɛ anuu-nʼayi mɩɩ?” 22 A Jeeju yel ʋ: “Maa yel fʋ a gbɛɛ anuu-nʼayi wa dɛ, ɩ̃-cɛ a na ta na a gbɛɛ anuu-nʼayi jiir lɩjaata-nɩ-pie. 23 Ála-ɩ̃-sↄ a saa juu fãw wↄ̃ na taa nɩ a jamana na gbɛɛrɛ a libie a ʋ tʋ̃tʋnbↄ jie. 24 Ɩ̃ a lɛ ʋ na nyↄw a gbɛɛrɩ̃fʋ, ba wɩ nɩ na a daba na tɛrɛ ʋ a san a ture ture kʋbaa. 25 Ɩ̃-cɛ a ʋna daba naa, Ꞌwaa tɛrɛ bom na ya a san wa, ala-ɩ̃-sↄ a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ yel a ba da ʋ, nɩ a ʋ pↄw, nɩ a ʋ bibiir nɩ a yele a jaa ʋ na tɛrɛ, ya a ʋ san. 26 A tʋ̃tʋnↄ ʋlↄ lo na gburĩ a dume a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ nii-sↄw ɩ̃ yel ʋ: ʻTaa nyɛ suur wa. Bar a ɩ fɩ̃ɩ, ɩ̃ ɩ̃ na ya fʋ na,ʼ 27 a nãw nyↄw a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ ʋ de ʋ bar, ʋ cere nɩ a ʋ san. 28 “A daba ʋlↄ yi na tuorʼɩ̃ a ʋ lãa-tʋnↄ ƴen sʋbↄ na tɛrɛ ʋ a san bile. Ʋ nyↄw ʋ na, ɩ̃ cɩm ʋ a kↄkɩ-jile ɩ̃ yel: ʻYa ma a ɩ̃ libie.ʼ 29 A ʋ lãa-tʋnↄ lo na gburĩ a dume ɩ̃ yel ʋ: ʻTaa nyɛ suur wa. Bar a ɩ fɩ̃ɩ, ɩ̃ ɩ̃ na ya fʋ na.ʼ 30 Ɩ̃-cɛ Ꞌwaa sↄw wa, ɩ̃ nyↄw ʋ cenʼɩ̃ pↄw a kasu pʋↄ, ʋ be a be lɛɛ wa ta nɩ a lɛdaar ʋ na ya a ʋ san a jaa. 31 A lɛ a ʋ lãa-tʋnbↄ ŋmɛɛ na nyɛ a ala na maal, a ba sube nyɩrɩ̃ na sãw ba, a ba cen na man a ba nɩ-kpɛ̃ɛ a ala a jaa na maal, 32 a nɩ-kpɛ̃ɛ bʋↄl a tʋ̃tʋnↄ ʋlↄ ɩ̃ yel ʋ: ʻFʋna nɩsaa fãa naa! Ɩ̃ dãa na bar fʋ a fʋ san a jaa, a-na-ɩ fʋ sʋↄr ma na. 33 A sɛw na a fʋ naa mɩ dãa bↄ̃w a fʋ lãa-tʋnↄ nãw ɩ̃ bar ʋ, a mɩnɛ ɩ̃ na dãa bↄ̃w fʋ a nãw ɩ̃ bar fʋ.ʼ 34 Ɩ̃ a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ nyɛ na a suur ɩ̃ ɩ a ba mɩ nyↄw ʋ pↄw a kasu pʋↄ, a ba kpãa ʋ lɛɛ wa ta nɩ a lɛdaar ʋ na ya a ʋ san a jaa.” 35 Ɩ̃ a Jeeju yel ba: “A lɛ a ɩ̃ Sãa na be a saa juu nↄↄ mɩ maal a nyɩ jie, a ala ma ɩ a nyɩmɩ nyɩ jaa fɛw de na a nyɩ yɛɛr maal-faar bar kʋ ba a nyɩ sube pʋʋr wa.”

19

1 A mɩnɛ a Jeeju na baar a ana jaanfʋ, ʋ yi na a Galile wɩɛr ɩ̃ cen na ta a Jude wɩɛr nʋↄr a Jʋrdɛ̃ man gaan. 2 A nɩ-yaw tuure ʋ na ʋ kpaar a wʋlɩ̃sɩ deme a be. 3 A Farɩsɩ nɩbɛ ŋmɛɛ taw na ta ʋ, bɩɩrɛ ʋ yele nɩ: “Sↄr be na be a nɩrɛ na tʋↄ diw a ʋ pↄw bar bom kãw ɩnɛ lɛ mɩɩ?” 4 Ʋ mɩ lɩɛb soor ba: “Nyaa Ꞌwuor nyɛ a mɩnɛ a na yel a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ wa? Áa korĩ-cɛ jaa a ʋlↄ na ɩ a Yel-mɩɛrɛ mɛ ba na a daba nɩ a pↄw, 5 ɩ̃ yel, áa ala ɩnɛ a daba na barʼã a ʋ sãa nɩ a ʋ mã, ɩ̃ mar taa nɩ a ʋ pↄw a ba lɩɛb ɩ nɩ-bõ-ƴen. 6 A lɛ, baa lɛ cãa ɩ ayi go wa, ɩ̃-cɛ nɩ-bõ-ƴen ba ɩ. Ala-ɩ̃-sↄ, a nɩrɛ ʋ taa wa ŋmara a ala a Naaŋmɩn na ɓã taa bar wa.” 7 A Farɩsɩ nɩbɛ lɛ soor ʋ: “Ɩ̃ bõ ɩnɛ a Mowisi ƴↄ̃w sɩ a sɩ ma kʋ a pↄw a diwfʋ sɛbɛ ɩ̃ pãa diw ʋ bar?” 8 A Jeeju yel ba: “A Mowisi kʋ nyɩ na a sↄr a nyɩ ma diw a nyɩ pↄↄbↄ bar, a-na-ɩ a nyɩ sube kpɛmɛ na. Ɩ̃-cɛ a korĩ-cɛ, aa dãa be a lɛ wa. 9 Ɩ̃ yele nyɩ na, a ala ɩ a nɩrɛ diw na a ʋ pↄw bar na ma maala a burbur wa, ɩ̃ lɩɛb kul a pↄw kpee, ʋ maalʼã fãa.” 10 A ʋ par-tuurbe yel ʋ: “A ala ɩ lɛ a be a daba nɩ a ʋ pↄw jie, a kulfʋ barfʋ sa na.” 11 A Jeeju yel ba: “Aa ɩ a dabsɩ ba jaa ɩ̃ tʋↄrↄ sↄwrↄ a ƴɛrɩ̃ naa wa, ɩ̃-cɛ a bala tɛw a Naaŋmɩn na kʋ a tʋↄfʋ. 12 A-na-ɩ a ŋmɛɛ be na be a ba dↄw ba a ba ab, a ŋmɛɛ mɩ be be a ɩ nɩbɛ ɩ̃ maal ba a ba ab, ɩ̃ a ŋmɛɛ mɩ jɛ a lɛ a saa juu fãw ɩnɛ. A ʋlↄ na tʋↄrↄ sↄwrↄ, ú sↄw.” 13 Ɩ̃ ba wɩ nɩ na a bibi-bil a Jeeju sɛ̃, a ʋ dↄↄl ba a nuu sʋↄrʼɩ̃ a Naaŋmɩn ƴↄ̃w ba, ɩ̃-cɛ a ʋ par-tuurbe gala ba na. 14 A Jeeju lɩɛb yel ba: “Nyɩ́ bar a bibiir a ba wa a ɩ̃ sɛ̃. Nyɩ taa mↄ̃wnↄ ba bar wa, a-na-ɩ a bala na wↄ̃ a ba kaarɩ̃, bala sↄ a saa juu fãw.” 15 Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na dↄↄl ba a nur baar, ʋ irʼã a be cen. 16 Daba kãw taw na ta a Jeeju ɩ̃ soor ʋ: “Jãjaana, bõ-son buor ɩ̃ na maal wa pↄw a baa-kↄ̃-tɛw?” 17 A Jeeju lɩɛb soor ʋ: “Bõ ɩ a fʋ sooro ma a bõ-son ɩnɛ? Bõ-ƴen tɛw ɩ̃ ɩ a son. Ɩ̃-cɛ a fʋ̃ʋ bʋↄrↄ fʋ pↄw a baafʋ, fú jↄrↄ a ƴɛr-kpɛn.” 18 Ʋ soor ʋ, á abõ? A Jeeju yel ʋ: “Taa kʋrↄ nɩrɛ wa, taa gana nɩ pↄↄ-kpee wa, taa jure wa, taa ŋmara a jir-kara ƴↄnↄ a nɩrɛ wa, 19 ƴↄnↄ a fʋ sãa nɩ a fʋ mã, ɩ̃ nʋnↄ a fʋ tↄ-sʋbↄ a fʋ kaarɩ̃.” 20 A polbile yel ʋ: “Ɩ̃ maalʼã a ala a jaa fɛw. Ɩ̃ bõ lɛ cɛ ma go?” 21 A Jeeju yel ʋ: “A fʋ̃ʋ bʋↄrↄ fʋ ɩ a cɛcɛ, cen na woor a fʋ yele da, de a libie po a nãw deme, ɩ̃ wa tuure ma, ɩ̃ fʋ na pↄw na a na-yele a saa juu.” 22 A mɩnɛ a polbile na wõ a ana ƴɛrɩ̃sɩ, a ʋ suur sãw ʋ na, ʋ cere, a-na-ɩ naaba ʋ ɩ. 23 Ala-ɩ̃-sↄ a Jeeju yel a ʋ par-tuurbe: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a kpɛmɛ na a naaba na kpɛɛrɛ a saa juu fãw pʋↄ. 24 Ɩ̃ lɛ yele nyɩ na, a yↄw na a nyʋↄmɩ na tↄlↄ a mɩsɩn bↄw pʋↄ gãw a naaba na kpɛɛrɛ a Naaŋmɩn fãw pʋↄ.” 25 A lɛ a ʋ par-tuurbe na wõ a ala, a ba nↄɛ nyɩrɩ̃ na ko ba a ba yel: “A ala ɩ lɛ ʋ, ala na tʋↄ pↄw a faafʋ?” 26 A Jeeju Ꞌwuor ba ɩ̃ yel ba: “A kpɛmɛ na a nɩbɛ jie, ɩ̃-cɛ a Naaŋmɩn jie bom ma kpɛmɛ wa.” 27 Á Pɩɛr yel ʋ: “Nyɛ a sɩmɩ, sɩ barʼã a yele a jaa ɩ̃ tuure fʋ; bõ sɩ nↄↄ wa pↄw?” 28 A Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a tẽ-paalaa daar, a lɛ a Nɩbɛ Bie nↄↄ jɩnɛɛ a ʋ yo-yifʋ naa-dakↄw juu, a nyɩmɩ mɩ na tuure ma, nyɩ nↄↄ mɩ jɛ na a naa-dakↄↄr pie-nʼayi jur nyɩ jaa, ɩ̃ guoro a Ɩsɩrayɛl bal pie-nʼayi ƴɛrɩ̃sɩ. 29 Ɩ̃ a bala ba jaa na bar a ba yie, a ba yɛɛr, a ba yɛ-pↄↄbↄ, a ba saanba, a ba mã nʋmↄ, a ba bibiir mɩɩ a ba por, ba nↄↄ pↄw na a dↄↄlaa gbɛɛ kʋbaa, ɩ̃ cãa lɛ pↄw a baa-kↄ̃-tɛw. 30 Ɩ̃-cɛ a yaw jie na ɩ a ni-dierbe nↄↄ ɩ na a par-pↄↄrbↄ, ɩ̃ a bala na ɩ a par-pↄↄrbↄ nↄↄ lɛ ɩ na a ni-dierbe.”

20

1 “A-na-ɩ a saa juu fãw wↄ̃ na taa nɩ a da-yi-kpɛɛrɛ na yi a dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa bʋↄrↄ a tʋ̃tʋnbↄ ƴↄnↄ a ʋ dɩvɛ̃ tɩɩr puo pʋↄ. 2 Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na nyɛ ba, a ba sↄr taa a libie ala na sɛw nɩ a bibir bõ-ƴen tʋn, ʋ ƴↄ̃w ba na a ba cen a ʋ puo pʋↄ. 3 Ʋ lɛ yi na a mɩnɛ a mↄtↄ̃w na pur duoro, na ʋ lɛ nyɛ a nɩbɛ ŋmɛɛ a ba ɩraa a daa pʋↄ a pↄrↄ, 4 ʋ yel ba: ʻA nyɩmɩ mɩ, nyɩ́ cen a dɩvɛ̃ tɩɩr puo pʋↄ ɩ̃ ɩ̃ na ya nyɩ na a ala na sɛw nyɩ,ʼ 5 a ba cen. A ʋna yi-kpɛɛrɛ lɛ yi na a mↄtↄ̃-tuo nɩ a mↄtↄ̃w gↄrfʋ daar lɛ maal a lɛ go. 6 A mↄtↄ̃w balfʋ daar, ʋ lɛ yi na nyɛ a nɩŋmɛɛ a ba ɩraa, ʋ soor ba: ʻBõ ɩ a nyɩ ɩraa a ka a mↄtↄ̃w jaa a pↄrↄ?ʼ 7 A ba yel ʋ: ʻA-na-ɩ saa tɛrɛ tʋn wa.ʼ Ʋ yel ba: ʻA nyɩmɩ mɩ, nyɩ́ cen a ɩ̃ dɩvɛ̃ tɩɩr puo pʋↄ.ʼ 8 “A lɛ a jaanʋↄr na ta, a yi-kpɛɛrɛ yelʼã a ʋlↄ na Ꞌwuoro a ʋ tʋmↄ á ʋ bʋↄl a tʋ̃tʋnbↄ ɩ̃ ya ba. Á ʋ de nĩe ya a par-pↄↄrbↄ, wa ta nɩ a bala na dãa de nĩe cen. 9 A bala na bɩɛr cen a mↄtↄ̃w balfʋ daar, ba mɩ pↄw na a bibir bõ-ƴen yar nɩ a dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ deme. 10 Ɩ̃-cɛ a mɩnɛ ʋ na ya wa ta a dãdãw nɩbɛ, ba tɩɛrʼã beeka a ba yar na gãw na a lɛ, ɩ̃-cɛ a bala mɩ, a ʋna yar bõ-ƴen ba mɩ pↄw ba jaa. 11 A lɛ ba na pↄw a ba libie baar, ba hũhune na a yi-kpɛɛrɛ 12 yele nɩ: ʻA basɩmɛ na bɩɛr wɩ, a lɛɛr-bõ-ƴen tʋn ba tʋ̃ ɩ̃ a fʋ ya ba a sɩ jɛ̃ tar, ɩ̃-cɛ a sɩmɩ, a mↄtↄ̃w jaa sɩ tʋ̃ a tʋn a mↄtↄ̃w wõ sɩ.ʼ 13 Ɩ̃ a yi-kpɛɛrɛ yelʼã a kãw: ʻƖ̃ baraa! Maa bɛlɩ̃ fʋ wa. Aa ɩ a nↄhↄ̃ sɩ dãa sↄr taa wa? 14 De a fʋ ben cere nɩ. A nʋmↄ ma na ɩ̃ na kʋ a ʋlↄ na bɩɛr cen a mɩnɛ ɩ̃ na mɩ kʋ fʋ. 15 Maa tɛrɛ sↄr na maalʼɩ̃ a ɩ̃ yele a mɩnɛ ɩ̃ na ƴↄ̃w nyãa wa? Mɩɩ nyuur fʋ tɛrɛ a ɩ̃ pʋ-pɩlaa ɩnɛ?ʼ ” 16 Ɩ̃ a Jeeju pãa yel: “A nↄhↄ̃ a nↄↄ wↄ̃. A par-pↄↄrbↄ nↄↄ ɩ na a ni-dierbe, ɩ̃ a ni-dierbe lɛ ɩ a par-pↄↄrbↄ.” 17 A lɛ a Jeeju na duoro a Jerujalɛm, ʋ ŋmaa na a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi kpee ɩ̃ mana kʋrↄ ba cere nɩ: 18 “Nyɩ́ nyɛ, sɩ duoro na a Jerujalɛm, ɩ̃ ba na nyↄw na a Nɩbɛ Bie ƴↄ̃w a Naaŋmɩn baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nuu pʋↄ, ɩ̃ a bala, ba na ƴↄ̃w na a ba na kʋ ʋ, 19 ɩ̃ taw ʋ cenʼɩ̃ na kʋ a nɩ-bʋlsɩ a ba na la ʋ, ɩ̃ fↄb ʋ nɩ a kpaarsɩ, ɩ̃ kpa ʋ a nɩ-kʋ-daa juu, ɩ̃-cɛ a bibie ata pʋↄ ʋ na lɛ irʼã a kũu pʋↄ.” 20 A Jebede pↄw taw na a ʋ bi-dabsɩ cenʼɩ̃ a Jeeju sɛ̃, ɩ̃ lo gburĩ a dume bʋↄrↄ ʋ sʋↄr ʋ bom. 21 A Jeeju soor ʋ: “Bõ fʋ bʋↄrↄ?” Ʋ yel: “A ɩ̃ bi-dabsɩ ayi basɩmɛ fʋ na nyɛ, sↄw a bõ-ƴen na jɛ a fʋ dʋrɩ̃ loor ɩ̃ a kãw a fʋ gʋbaa loor a lɛdaar fʋ na ɩrɛɛ a jamana.” 22 A Jeeju yel ba: “Nyaa bↄ̃w a ala nyɩ na sʋↄrↄ wa. Nyɩ na tʋↄ na nyu nɩ a ŋman tuo ʋlↄ ɩ̃ na wa nyuure nɩ mɩɩ?” A ba yel á Ↄↄ, á ba na tʋↄ na. 23 A Jeeju lɛ yel ba: “Nyɩ na sɩrɩ̃ na nyu nɩ a ɩ̃ ŋman tuo ʋlↄ; ɩ̃-cɛ a ɩ̃ dʋrɩ̃ nɩ a ɩ̃ gʋbaa loor jɛfʋ, aa ɩ maa sɛw na tɩɩr wa. A na ɩ na a bala ɩnɛ a ɩ̃ Sãa na gbɛɛrɩ̃.” 24 A lɛ a par-tuurbe pie ŋmɛɛ na wõ a ala, nyuur nyↄw ba na a ba yɛɛr ayi bala ɩnɛ. 25 A Jeeju bʋↄl ba ba jaa ɩ̃ yel: “Nyɩ bↄ̃w ka a ten bʋrↄ bʋrↄ jamansɩ ma fɛrɛ na a ba nɩbɛ, ɩ̃ a ba nɩ-bɛrɛ ma fule ba. 26 Ɩ̃ aa ɩ lɛ a na wↄ̃ a nyɩ jie wa. Ɩ̃-cɛ a nɩrɛ ʋlↄ na ɛ̃ɛ bʋↄrↄ ʋ ɩ a kpɛ̃ɛ a nyɩ pʋↄ, ʋ sɛw na na ɩ a nyɩ tʋ̃tʋnↄ, 27 ɩ̃ a ʋlↄ na bʋↄrↄ ʋ ɩ a dãdãw sʋbↄ, ʋ sɛw na na ɩ a nyɩ gbãgbaa. 28 A-na-ɩ a Nɩbɛ Bie ma mɩ wa a ba na tʋnↄ kʋrↄ ʋ wa, ɩ̃-cɛ ʋ wa na na tʋnↄ kʋrↄ a nɩbɛ ɩ̃ naa ʋ tɩɩr a ʋ baafʋ tɛ̃w nɩ a nɩ-yaw baafʋ ɩ̃ faa ba.” 29 A mɩnɛ ba na yire a Jeriko-tẽw pʋↄ, a nɩ-yaw tuure ʋ na. 30 Jↄn ayi jɛ na be a sↄr nʋↄr, ɩ̃ a mɩnɛ ba na wõ áa Jeeju ɩ̃ tↄlↄ, ba wuure na yele nɩ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ yaa! Davɩtɩ Bie wee! Bↄ̃w sɩ nãw!” 31 Ɩ̃ a nɩbɛ tana ba yele nɩ á ba sine gↄn, ɩ̃-cɛ a ba jaar ɩ̃ wuure nɩ kpɛ̃w: “Nɩ-kpɛ̃ɛ yaa! Davɩtɩ Bie wee! Bↄ̃w sɩ nãw!” 32 A Jeeju ɩraa, ɩ̃ bʋↄl ba soor: “Bõ nyɩ bʋↄrↄ ɩ̃ maal nyɩ?” 33 a ba yel: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, maal a sɩ mimie a nyɛrɛ,” 34 a nãw nyↄw a Jeeju, ʋ sɩɩr a ba mimie, a ba lɛ nyɛrɛ a jie naan ɩ̃ tuure ʋ.

21

1 A lɛ ba na pɩɛlɛ a Jerujalɛm ba ta na a Bɛfaje-tẽw na be a Olivi-tɩɩr tãw juu, a Jeeju tʋ̃ a ʋ par-tuurbe ayi 2 ɩ̃ yel ba: “Nyɩ́ cen a tẽ-bile ʋlↄ na be a nii-sↄw, ɩ̃ a mɩnɛ nyɩ na kpɛɛrɛ nyɩ na nyɛ na a bʋ̃ↄ ba na lũ bar, ʋ ɩraa nɩ a ʋ bile. Nyɩ Ꞌlor ba, wa nɩ kʋ ma. 3 A nɩrɛ wa soor nyɩ, nyɩ yel ʋ, áa Nɩ-kpɛ̃ɛ ɩ̃ bʋↄrↄ, ɩ̃ a jie naan ʋ na bar nyɩ na a nyɩ waara.” 4 A ala maalʼã a lɛ, a na ɩ a ala a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere na dãa yele: 5 “Nyɩ́ yel a Sɩ̃ↄ-tẽw nɩbɛ: Nyɩ́ nyɛ a nyɩ jamana na waara a nyɩ sɛ̃! Su-ɓaar sʋbↄ ʋ, ɩ̃ do a bʋ̃ↄ juu, a bʋ̃-bile a bʋ̃ↄ na dↄw.” 6 A Jeeju par-tuurbe cen na maal a ala ʋ na man ba. 7 Ba taw na a bʋ̃ↄ nɩ a ʋ bile wa nɩ a ʋ sɛ̃, ɩ̃ de a ba cẽcene dↄↄl a ba jur, ʋ do jɛ. 8 A nɩ-yayaw yɛrɛ na a ba kparsɩ pↄwrↄ a sↄr, ɩ̃ a nɩŋmɛɛ ŋmara a tɩɩr wulbie yɛrɛ pↄwrↄ a sↄr. 9 A nɩbɛ bala na de a Jeeju nĩe nɩ a bala na tuure, cɩlɛ na pɛwrɛ nɩ ʋ: “Davɩtɩ Bie, Oojana!” “A Nɩ-kpɛ̃ɛ Naaŋmɩn ú be nɩ a ʋlↄ na waara nɩ a ʋ yuor!” “A Naaŋmɩn na be a saa juu, Oojana!” 10 Ɩ̃ a mɩnɛ a Jeeju na kpɛ a Jerujalɛm, a tẽw dama na ʋ jaa, a ba sooro: “Ala nɩ a nanɩ?”, 11 a nɩ-yaw bala yel: “A Naaŋmɩn ƴɛr-hiere Jeeju ʋ, a ʋlↄ na yi a Najarɛtɩ-tẽw a Galile wɩɛr.” 12 A Jeeju kpɛ na a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ ɩ̃ diw a bala ba jaa na ƴaba nɩ a bala na daara a yele a be, mɩ cãgbalɩ̃ nɩ a bala na tɛwrɛ a libie tabalsɩ bar, nɩ a bala na ƴaba a naŋmama dakↄↄr, 13 ɩ̃ yel ba: “A sɛbʼã a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: ʻA ɩ̃ yir na dɩ na a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ,ʼ ɩ̃-cɛ a nyɩ de ʋ maal ʋ ɩ nyanyube sↄↄlɩ̃fʋ jie.” 14 Ɩ̃ a jↄn nɩ a gbɛɛ taw na ta ʋ a be a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ ʋ kpaar ba. 15 Ɩ̃-cɛ a mɩnɛ a Naaŋmɩn baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ na nyɛ a ana nↄ-kofʋ tʋmↄ ʋ na maala, ɩ̃ mɩ wõ a mɩnɛ a bibiir na cɩlɛ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ puoro nɩ ʋ, á Davɩtɩ Bie, á Oojana, a tↄ ba na, 16 a ba soor ʋ: “Fʋ wonaa na a ala a bibiir na yele?” A Jeeju sↄw, ɩ̃ soor ba: “Nyaa dãa Ꞌwuor a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ a mɩnɛ a na yel: ʻFʋ ƴↄ̃w na a bibi-bil nɩ a bi-pɩɩlsɩ a ba na tʋↄ pɛwrɛ fʋʼ wa mɩɩ?” 17 Ɩ̃ ʋ bar ba na ɩ̃ yi a tẽw pʋↄ, cen a Betani na gã a be. 18 A dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa, a mɩnɛ ʋ na lɩɛb cere a tẽw pʋↄ, a kↄ̃ nyↄw ʋ na, 19 ʋ nyɛ a fɩgɩ tɩɛ ʋ ɩraa a sↄr nʋↄr, ʋ taw ta ɩ̃ nyɛ ʋ tɛrɛ a vɛɛ tɛw, ʋ yel a tɩɛ: “Fʋ kↄ̃ lɛ tɛrɛ wↄmↄ fɩ̃ɩ go wa!” A jie naan a fɩgɩ tɩɛ ko ʋ jaa ɩraa. 20 A ʋ par-tuurbe nyɛ a lɛ, a nↄɛ ko ba, a ba soor ʋ: “Mɩnɛ a fɩgɩ tɩɛ wa ɩ ɩ̃ ko a jie naan a lɛ?” 21 A Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ala ɩ̃ ɩ nyɩ tɛrɛ na a ƴↄ̃w-nyãa, ɩ̃ ma baala wa, aa ɩ a ala ɩ̃ na maal a fɩgɩ tɩɛ tɛw nyɩ na maala wa, ɩ̃-cɛ nyɩ na ma tʋↄ na yel a tãw naa, á ʋ aw cen na lo a man kʋ̃ↄ pʋↄ, ɩ̃-cɛ a na ma maalʼã a lɛ. 22 A bom jaa lɛ nyɩ na sʋↄrↄ a Naaŋmɩn jie nɩ a ƴↄ̃w-nyãa nyɩ na pↄw na.” 23 A Jeeju kpɛ na a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ ɩ̃ jaana a nɩbɛ, ɩ̃ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a Jufisɩ ni-dierbe wɩ na na soor ʋ: “Tʋↄfʋ buor fʋ maala nɩ a yele asɩmɛ? Ala ɩ̃ kʋ fʋ a tʋↄfʋ ʋlↄ?” 24 A Jeeju yel ba: “Ɩ̃ na mɩ soor nyɩ na bom bõ-ƴen. A nyɩmɩ wa kʋ ma a sↄwfʋ, ɩ̃ na mɩ miil nyɩ na a tʋↄfʋ buor ɩ̃ na maala nɩ a yele asɩmɛ. 25 A Jã-Batii kʋ̃ↄ mʋrfʋ, nyɩnɛ ʋ yi? A Naaŋmɩn jie ʋ mɩɩ a nɩbɛ jie ʋ?” A ba nyↄw ɩ̃ pɛrɛ ƴↄnↄ taa yele nɩ: “A sɩmɩ yel á Naaŋmɩn jie ʋ yi, ʋ na soor sɩ na, ɩ̃-cɛ mɩnɛ saa tɩɛrɛ ʋ wa? 26 A sɩmɩ lɛ yel ʋ, á nɩbɛ jie ʋ yi, sɩ jↄrↄ na a nɩbɛ dãbɩ̃ɛ, a-na-ɩ ba jaa sↄw na de ʋ ʋ ɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere.” 27 A ba yel a Jeeju: “Saa bↄ̃w wa.” A Jeeju mɩ lɩɛb yel ba: “A maa mɩ, maa mɩ yele nyɩ a tʋↄfʋ buor ɩ̃ na maala nɩ a yele asɩmɛ wa.” 28 “Mɩnɛ nyɩ tɩɛr a ƴɛrɩ̃ nanɩ pʋↄ? Daba dãa na be be na tɛrɛ bi-dabsɩ ayi. Ʋ wa taw na ta a dãdãw sʋbↄ ɩ̃ yel ʋ: ʻƖ̃ bi-daba, cen na tʋ̃ a tʋmↄ a dɩvɛ̃ tɩɩr puo pʋↄ a dɩnaa.ʼ 29 Ʋ yel: ʻMaa tʋↄrↄ cere wa.ʼ Ɩ̃ a fɩ̃ɩ pʋↄ ʋ lɩɛbʼã a tɩɛrʋ̃ ɩ̃ cen a puo pʋↄ. 30 A sãa lɛ taw ta a gbɛɛ ayi sʋbↄ ɩ̃ mɩ yel ʋ a lɛ. Ʋ yel á ʻↄↄ,ʼ á ʋ na cenʼã, ɩ̃ ma cen wa. 31 Buor sʋbↄ ɩ̃ maal a ʋ sãa pʋ-tɩɛrʋ̃?” A bana Jufisɩ ni-dierbe yel áa dãdãw sʋbↄ ʋ. A Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a lãpo-dierbe nɩ a pↄw-baar diere nyɩ na a nĩe a Naaŋmɩn fãw pʋↄ. 32 A-na-ɩ a Jã wɩ na a nyɩ sɛ̃ miil nyɩ a torfʋ sↄr, ɩ̃ a nyaa tɩɛrɛ ʋ wa, ɩ̃-cɛ a bala na ɩ a lãpo-dierbe nɩ a pↄw-baar, bala tɩɛrɛ ʋ. Ɩ̃ a mɩnɛ nyɩ na nyɛ a ala, nyaa mɩ lɩɛb a nyɩ yɛ̃ ɩ̃ tɩɛrɛ ʋ wa.” 33 “Nyɩ́ cɛlɛ a sʋkpa ƴen sʋbↄ. Yi-kpɛɛrɛ kãw dãa na be be na sɛl a dɩvɛ̃ tɩɩr a ʋ puo pʋↄ ɩ̃ wↄw pↄw kolĩ, ɩ̃ mɩ tuu a bↄw ʋ ɩ a tɩɩr ala wↄmↄ nɛbfʋ jie, mɩ mɛ nɩ a yel-gure jaajie, ɩ̃ pãa de a tʋ̃tʋnbↄ ƴↄ̃w a puo pʋↄ ɩ̃ cen jie kãw. 34 Ɩ̃ a mɩnɛ a tɩ-wↄmↄ daar na ta, a yi-kpɛɛrɛ tʋ̃ na a ʋ tʋ̃tʋnbↄ a ba cen a po-Ꞌwuorbo bala jie na de a ʋ tɩ-wↄmↄ wa nɩ kʋ ʋ. 35 Ɩ̃-cɛ a po-Ꞌwuorbo nyↄↄr ba na, fↄb a ƴen sʋbↄ, ɩ̃ kú a kãw, ɩ̃ lↄb a bõ-ƴen nɩ kubie. 36 Ʋ lɛ tʋ̃ a ʋ tʋ̃tʋnbↄ ŋmɛɛ na waa gãw a dãdãw deme, ɩ̃ a ba lɛ maal ba a lɛ go. 37 A ala ɩ̃ baar, ʋ pãa na tʋ̃ a ʋ bi-daba ɩ̃ yel: ʻBa na jↄ na a ɩ̃ bi-daba.ʼ 38 Ɩ̃ a mɩnɛ a po-Ꞌwuorbo na nyɛ a bi-daba, ba yelʼã taa: ʻNyɩ́ nyɛ a ʋlↄ na ɩ a gã-diere. Nyɩ́ ɩ a sɩ kú ʋ bar, ɩ̃ tɛrɛ a ʋ gãw.ʼ 39 Ɩ̃ ba nyↄw ʋ na, taw yi nɩ a puo pʋↄ, ɩ̃ kú ʋ.” 40 Ɩ̃ a Jeeju soor ba: “A lɛ a puo sʋbↄ nↄↄ lɩɛbɛ waara, bõ ʋ na maalʼɩ̃ a po-Ꞌwuorbo bala?” 41 A ba yel ʋ: “A bana nɩ-bebe, a ba baarfʋ daar na bierʼã. Ɩ̃ ʋ na de na a dɩvɛ̃ tɩɩr puo kʋ a nɩ-kpeesɩ na sↄwrↄ kʋrↄ ʋ a ʋ wↄmↄ a yomo a jaa.” 42 A Jeeju lɛ soor ba: “Nyaa dãa Ꞌwuor nyɛ a mɩnɛ a na sɛb a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ wa? ʻA kubir ʋlↄ a dacin-mɩɛrbɛ na dãa jaar bar lɩɛbʼã ɩ a dacin gbɛr kubir kpɛ̃ɛ. A Nɩ-kpɛ̃ɛ maalʼã a lɛ, a sɩ na nyɛ a nyɩrɩ̃ vɩɛlɛ.ʼ 43 Ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ yele nyɩ na, ba na ir nyɩ na bar a Naaŋmɩn fãw pʋↄ, ɩ̃ cɛ bar kʋ a nɩ-kpeesɩ na maala a Naaŋmɩn pʋ-tɩɛrʋ̃. [ 44 Ɩ̃ a ʋlↄ nↄↄ loro a kubir ʋlↄ juu, ʋ na ŋmɛrʼã pũpurĩ, ɩ̃ a ʋlↄ juu a kubir ʋlↄ nↄↄ loro, ʋ na pũpurĩ ʋ na, ʋ lɩɛb ɩ a tãbuulĩ.”] 45 Ɩ̃ a lɛ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ na wõ a Jeeju sʋkpar, ba bↄ̃w na ka a bala ʋ ƴɛrɛ, 46 ɩ̃ bʋↄrↄ a sↄr a ʋ nyↄwfʋ, ɩ̃-cɛ a dãbɩ̃ɛ nyↄw ba a nɩ-yaw ɩnɛ, a-na-ɩ a ba jaa de na a Jeeju ʋ ɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere.

22

1 A Jeeju lɛ nyↄw na ɩ̃ lↄbↄ a sʋkpar ƴɛrɛ nɩ ba. 2 Ʋ yelʼã: “A saa juu fãw wↄ̃ na taa nɩ a jamana na gbɛɛrɩ̃ a ʋ bi-daba kul-taa fɛtɩ. 3 Ʋ tʋ̃ na a ʋ tʋ̃tʋnbↄ a ba cen na yel a bala ʋ na dãa bʋↄl a fɛtɩ ɩnɛ, ɩ̃-cɛ baa bʋↄrↄ a wɩfʋ wa. 4 Ʋ lɛ tʋ̃ a tʋ̃tʋ̃-kpeesɩ a ba cen na yel a bala ʋ na bʋↄl a fɛtɩ ɩnɛ: ʻA ma ɩ̃ gbɛɛrɩ̃ na baar. Á ɩ̃ kú na a nadɛɛ nɩ a dʋn karɩ̃sɩ ɩ̃ mɩ cↄↄrɩ̃ a yele a jaa baar. Á ba wa a fɛtɩ jie.ʼ 5 Ɩ̃ aa bá ba wa, a ba jaar Ɩ̃ cere a ba tʋmↄ jie; a bõ-ƴen cenʼã a ʋ puo pʋↄ, ɩ̃ a kãw cen a ʋ ƴab jie, 6 ɩ̃ a ŋmɛɛ nyↄↄr a tʋ̃tʋnbↄ bala, kpow ba ɩ̃ kú. 7 Ala-ɩ̃-sↄ a jamana nyɛ a suur, ɩ̃ tʋ̃ a ʋ sↄdaalsɩ a ba cen na mɩ kú a bana nɩ-kʋrbↄ, ɩ̃ su a ba tẽw bar, 8 ɩ̃ pãa yel a ʋ tʋ̃tʋnbↄ: ʻƖ̃ gbɛɛrɩ̃ na a fɛtɩ dɩb baar, ɩ̃-cɛ a bala ɩ̃ na bʋↄl ma sɛw na dɩ wa. 9 Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ́ cen a nɩbɛ tↄlfʋ jiir, ɩ̃ a nɩrɛ lɛ nyɩ na nyɛrɛ, nyɩ́ bʋↄl ʋ ʋ wa a fɛtɩ jie.ʼ 10 A tʋ̃tʋnbↄ bala yi na cen a sↄɛ pʋʋr ɩ̃ kaal a nɩbɛ ba jaa ba na nyɛ, a nɩ-sono nɩ a nɩ-kpansɩ, a fɛtɩ die sɛw nɩ a nɩbɛ na wɩ a dɩb dɩfʋ. 11 “A jamana kpɛ na a die pʋↄ ʋ Ꞌwuor a dɩb-dɩrbɛ kãa, ɩ̃ ʋ nyɛ na daba kãw be na ma su a fɛtɩ kparʋ wa, 12 ʋ yel ʋ: ʻƖ̃ baraa, mɩnɛ fʋ ɩ ɩ̃ kpɛ a ka ɩ̃ ma su a fɛtɩ kparʋ wa?ʼ A daba sine. 13 A jamana yel a ʋ tʋ̃tʋnbↄ: ʻNyɩ́ nyↄw ʋ, lũ a gbɛɛ nɩ a nur, lↄb ʋ bar a yẽw a libe pʋↄ, a jie ʋlↄ a nɩbɛ na kono nyɩrɛ nɩ a nyɩmɛ.ʼ 14 A-na-ɩ a bala ba na bʋↄl waa na, ɩ̃ a bala ba na vɛl ir pabʼã.” 15 A ala ɩ̃ baar, a Farɩsɩ nɩbɛ cenʼã na guor taa a mɩnɛ ba na ɩrɛ ɩ̃ lɩɛbɛ nyↄwrↄ a Jeeju nɩ a ʋ ƴɛrɩ̃sɩ. 16 Ba tʋ̃ na a ba par-tuurbe ŋmɛɛ nɩ a Ɛrↄdɩ nɩbɛ, a ba cen na yel a Jeeju: “Jãjaana, sɩ bↄ̃w ka fʋ ɩ na a yel-mɩ̃ɛ sʋbↄ ɩ̃ mɩ jaana a nɩbɛ a Naaŋmɩn sↄr nɩ yel-mɩ̃ɛ. Faa Ꞌwuoro a nɩbɛ kpee kpee wa, a-na-ɩ fʋ maa Ꞌwuor a ala a nɩrɛ na ɩ wa. 17 Yel sɩ a ala fʋ na tɩɛrɛ. Sↄr be na be a sɩ na ya a lãpo kʋ a Orom jaman-kpẽɛɛ, mɩɩ sↄr ma be be wa?” 18 Ɩ̃ a mɩnɛ a Jeeju na bↄ̃w a ba tɩɛrɩ̃-faar, ʋ yel ba na: “Nyɩna poe ayi deme naa, bõ ɩnɛ nyɩ bʋↄrↄ nyɩ bɩɩr ma a lɛ? 19 Nyɩ́ ir a libir ʋlↄ ba na ma ya a Orom jaman-kpɛ̃ɛ ɩ̃ je-kãa.” A ba ir, wɩ nɩ kʋ ʋ, 20 ʋ soor ba: “Ala nii-sↄw nɩ ala yuor ɩ̃ be tↄ?” 21 A ba yel: “A Orom jaman-kpɛ̃ɛ ʋ.” Ʋ yel ba: “Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ́ kʋrↄ a Orom jaman-kpɛ̃ɛ a ala na ɩ a Orom jaman-kpɛ̃ɛ ben, ɩ̃ mɩ kʋrↄ a Naaŋmɩn a ala na mɩ ɩ a Naaŋmɩn ben.” 22 Á mɩnɛ ba na wõ a ala, a nʋↄr ko ba na, a ba bar ʋ ɩ̃ cere. 23 A ʋna bibir bõ-ƴen naa pʋↄ, a Saduse nɩbɛ na ma yel áa kũu-pʋↄ-irfʋ ma be be wa, taw na ta a Jeeju ɩ̃ man ʋ a nↄhↄ̃: 24 “Jãjaana, a Mowisi dãa na yel sɩ, áa nɩrɛ wa kul a pↄw, ɩ̃ ma dↄw a bie wa, ɩ̃ kpi, á ʋ yɛbɛ sɛw na na de a kpɩ̃ɩ-pↄw dↄw a bibiir a ʋ yɛbɛ yuor ɩnɛ. 25 Yɛɛr anuu-nʼayi dãa na be ka a sɩ sↄ̃w. A dãdãw sʋbↄ kulʼã a pↄw, ɩ̃ ma dↄw a bie wa, ɩ̃ kpi ɩ̃ bar a kpɩ̃ɩ-pↄw, a ʋ yɛbɛ de kul. 26 A lɛ a mɩ wↄ̃ nɩ a ʋ tuuraa, nɩ a gbɛɛ ata sʋbↄ, wa ta nɩ a ba jaa anuu-nʼayi, 27 ɩ̃ a pↄw wa bɩɛr kpi.” 28 A Saduse nɩbɛ bala pãa soor a Jeeju: “A kũusɩ irfʋ daar wa ta, ala na sↄ a pↄw? A-na-ɩ a ba jaa dãa na tɛrɛ ʋ.” 29 A Jeeju yel ba: “Nyɩ bↄrʼã, a-na-ɩ nyaa bↄ̃w a Naaŋmɩn Sɛbɛ ƴɛrɩ̃sɩ par nɩ a Naaŋmɩn tʋↄfʋ wa. 30 A kũusɩ wa ir a kũu pʋↄ, a dabsɩ nɩ a pↄↄbↄ ma lɛ kule taa wa, ɩ̃-cɛ ba na be na be wↄ̃ taa nɩ a saa juu sɩ-tʋnɩsɩ. 31 Ɩ̃-cɛ a ala ɩ̃ ɩ a kũu-pʋↄ-irfʋ ƴɛrɩ̃ ʋ, nyaa dãa Ꞌwuor a ƴɛr-bir ʋlↄ a Naaŋmɩn na yel nyɩ a ʋ Sɛbɛ pʋↄ wa mɩɩ? Ʋ yelʼã: 32 ʻMaa ɩ̃ ɩ a Abʋraham, nɩ a Ɩjakɩ, nɩ a Jakↄb Naaŋmɩn.ʼ A Naaŋmɩn ma ɩ nɩ-kpɩmɛ Naaŋmɩn wa. Nɩ-mimie Naaŋmɩn ʋ ɩ.” 33 A lɛ a bana nɩ-yaw na wõ a ʋ jaanfʋ, nʋↄr ko ba na. 34 Ɩ̃ a lɛ a Farɩsɩ nɩbɛ na wõ áa Jeeju kpalʼã a Saduse nɩbɛ nʋↄr, ba tiw na taa guor taa, 35 ɩ̃ ir bõ-ƴen na ɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄ̃wnↄ, a ʋ bɩɩr a Jeeju. Ʋ soor ʋ na: 36 “Jãjaana, a ƴɛr-kpɛn pʋↄ, buor ɩ̃ ɩ a kpɛ̃ɛ?” 37 A Jeeju yel ʋ: “ ʻFʋ na nʋnↄ na a Nɩ-kpɛ̃ɛ na ɩ a fʋ Naaŋmɩn nɩ a fʋ suur ʋ jaa, nɩ a fʋ baafʋ ʋ jaa, nɩ a fʋ tɩɛrʋ̃ a jaa.ʼ 38 A nanɩ ɩ̃ ɩ a ƴɛr-kpɛ̃w na ɩ a kpɛ̃ɛ nɩ a dãdãw. 39 A tuuraa mɩ wↄ̃ na a lɛ: ʻFʋ na nʋnↄ na a fʋ tↄ-sʋbↄ a fʋ mɩ̃ɛ kaarɩ̃.ʼ 40 A basɩmɛ ayi pʋↄ a Mowisi ƴɛr-kpɛn nɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe jaanfʋ a jaa yi.” 41 A mɩnɛ a Farɩsɩ nɩbɛ na kpaarɩ̃ taa, a Jeeju soor ba na a nↄhↄ̃: 42 “Bõ nyɩ tɩɛr a Kirisi ʋ ɩ? Ala bie ʋ?” A ba yel, áa Davɩtɩ bie ʋ. 43 Ʋ yel ba: “A ala ɩ lɛ ʋ, mɩnɛ a ɩ a Davɩtɩ na dãa sɛw nɩ a Naaŋmɩn Sɩɛ lɛ tʋↄ bʋↄl ʋ a ʋ Nɩ-kpɛ̃ɛ? 44 A-na-ɩ a Davɩtɩ sɛbʼã a ʋ sɛbɛ pʋↄ: ʻA Nɩ-kpɛ̃ɛ Naaŋmɩn yelʼã a ɩ̃ Nɩ-kpɛ̃ɛ: Jɛ a ɩ̃ dʋrɩ̃ loor, wa ta nɩ a lɛ ɩ̃ nↄↄ ƴↄnↄ a fʋ sama-deme a fʋ pulẽe.ʼ 45 A ala ɩ a Davɩtɩ bʋↄlↄ ʋ na a ʋ Nɩ-kpɛ̃ɛ, mɩnɛ ʋ na tʋↄ lɛ ɩ a ʋ bie?” 46 Nɩ-bõ-ƴen ma lɛ tʋↄ ƴɛrʼɩ̃ a Jeeju wa. Ɩ̃, wa nyↄw nɩ a ʋna bibir, nɩrɛ kãw ma lɛ Ꞌla soor ʋ bom go wa.

23

1 A ala ɩ̃ baar, a Jeeju ƴɛrɛ nɩ na a nɩbɛ ba jaa nɩ a ʋ par-tuurbe, 2 ɩ̃ yel: “A ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ de na a Mowisi ƴɛr-kpɛn jaanfʋ jaana nyɩ. 3 Ala-ɩ̃-sↄ a bom jaa lɛ ba na yele nyɩ, nyɩ́ sↄw ɩ̃ maala, ɩ̃-cɛ nyɩ taa wa tↄↄnↄ ba wa, a-na-ɩ ba ma ƴɛrɛ na ɩ̃ maa maala wa. 4 Ba ma lũ na a to-bɛrɛ, ɩ̃ ma ɓↄw dↄↄl a nɩbɛ bↄ̃wmɩ, ɩ̃-cɛ baa sɩɩrɛ nɩ a ba nuu fɩ̃ɩ wa. 5 Ɩ̃ a ba tʋmↄ a jaa ba na maala, ba ma maala na a nɩbɛ na Ꞌwuoro ba. Ba ma maalʼã a ƴɛr-kpɛn wↄ-bɛrɛ lũ ƴↄ̃w a ba diirɩ̃ mɩɩ a ba nurɩ̃, ɩ̃ mɩ ƴↄ̃w a yel-gbɛ̃gbɛɛlsɩ bɛ̃bɛrɛ a ba cẽcen nʋↄr cere nɩ. 6 A bala cen a fɛtɩ jie, a ma nʋmↄ ba na a ba na ma jɛ a dakↄↄ-dɩɛlsɩ jur nɩ a nii-sↄw dakↄↄr a ba puorfʋ yie pʋↄ, a nɩbɛ na tʋↄ nyɛ ba. 7 A bala kpɛ a daa pʋↄ, a ma nʋmↄ ba na a nɩbɛ ba jaa na puoro ba, bʋↄlↄ nɩ ba a ʻJãjaanaʼ. 8 Ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ, nyɩ taa ɩ a ba bʋↄlↄ nyɩ ʻJãjaanaʼ wa, a-na-ɩ nyɩ jaa ɩ na yɛɛr, ɩ̃ bõ-ƴen tɛw ɩ̃ ɩ a nyɩ Jãjaana. 9 Ɩ̃ nyɩ taa bʋↄlↄ nɩrɛ a ʻsãaʼ ka a tẽw pʋↄ wa, a-na-ɩ Sãa bõ-ƴen nyɩ tɛrɛ, a ʋlↄ na be a saa juu. 10 Nyɩ taa mɩ ɩ a ba bʋↄlↄ nyɩ a ʻni-diereʼ wa, a-na-ɩ Ni-diere bõ-ƴen nyɩ tɛrɛ, a ʋlↄ ɩ̃ ɩ a Kirisi. 11 A ʋlↄ na ɩ a kpɛ̃ɛ a nyɩ sↄ̃w na ɩ na a nyɩ tʋ̃tʋnↄ. 12 Ɩ̃ a ʋlↄ na bʋↄrↄ a yo-yifʋ, a ʋ yuor na suu na, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na pab a ʋ mɩ̃ɛ, a ʋ yuor na do na.” 13 “Nabier na pↄw na a nyɩmɩ ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ. Nyɩ ɩ na bɛbɛlbɛ! A-na-ɩ nyɩ ma piw na a saa juu fãw tɛɛlɛ a nɩbɛ kpɛfʋ ɩnɛ. A nyɩmɩ mɩ̃ɛ ma kpɛɛrɛ wa, ɩ̃ ma mɩ bara a bala na bʋↄrↄ a ba na kpɛ wa. [ 14 “Nabier na pↄw na a nyɩmɩ ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ. Nyɩ ma ŋmama na a kpɩ̃ɩ-pↄↄbↄ yele diere a jaa, ɩ̃ ma bɛlɩ̃ puoro kama nɩ, a nɩbɛ na nyɛ nyɩ. Ala-ɩ̃-sↄ nyɩ na pↄw na a kpãafʋ ʋ bɛlɩ̃.] 15 “Nabier na pↄw na a nyɩmɩ ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ. Nyɩ ma yʋↄrↄ na a jiir a jaa a ten a jaa pʋↄ, bʋↄrↄ nyɩ lɩɛb nɩ-bõ-ƴen ʋ puoro a nyɩ kaarɩ̃. Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ wa sↄw, nyɩ ma maal ʋ na ʋ ɩ nɩrɛ na sɛw nɩ a wɛfʋ vuu pʋↄ kpɛfʋ, gãw nyɩ gbɛɛ ayi. 16 “Nabier na pↄw na a nyɩmɩ tↄtↄↄrbↄ. Nyɩ ɩ na jↄn. Nyɩ ma yelʼã, áa nɩrɛ wa pↄ nɩ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, áa nyↄwrↄ ʋ wa, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ wa pↄ nɩ a sɛlmɛ ʋlↄ na be a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ, áa na nyↄw ʋ na. 17 Nyɩ ɩ na gẽgemsɩ nɩ jↄn! Buor ɩ̃ ɩ a kpɛ̃ɛ? A sɛlmɛ ʋ mɩɩ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ na lɩɛb ʋ ʋ ɩ a bõ-ciiraa? 18 Nyɩ ma lɛ yelʼã, áa nɩrɛ wa pↄ nɩ a baar lofʋ jie, áa nyↄwrↄ ʋ wa, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ wa pↄ nɩ a baar-lo-bom, áa na nyↄw ʋ na. 19 Nyɩna jↄn naa! Buor ɩ̃ ɩ a kpɛ̃ɛ? A baar-lo-bom ʋ mɩɩ a baar lofʋ jie na maal ʋ ʋ ɩ a bõ-ciiraa? 20 Ala-ɩ̃-sↄ, a ʋlↄ na pↄ nɩ a baar lofʋ jie, ʋ pↄ nɩ na a ʋlↄ nɩ a baar-lo-yele a jaa na be a ʋ juu. 21 Ɩ̃ a ʋlↄ na pↄ nɩ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, ʋ pↄ nɩ na a yir nɩ a Naaŋmɩn. 22 A ʋlↄ mɩ na mɩ pↄ nɩ a saa juu, ʋ pↄ nɩ na a Naaŋmɩn tẽw nɩ a Naaŋmɩn na be a be. 23 “Nabier na pↄw na a nyɩmɩ ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ. Nyɩ ɩ na bɛbɛlbɛ! Nyɩ ma irʼã a Naaŋmɩn ben a nyɩ jɛɛ-yele pʋↄ, wↄ̃ taa nɩ a sãɓaan nɩ a bɩr nɩ a gbẽ-vaar, ɩ̃ ma lɛ bar a ala na lɛ ɩ a kpɛ̃ɛ a ƴɛr-kpɛn pʋↄ, wↄ̃ taa nɩ a torfʋ, a son ɩfʋ nɩ a dẽdẽ ɩfʋ. A asɩmɛ ɩ̃ dãa sɛw a maalfʋ, ɩ̃-cɛ a yel-bil pãa tuure. 24 Nyɩna tↄtↄↄr-jↄn naa! Nyɩ ma corĩ na a dʋ̃bil bar a nyɩ kʋ̃ↄ pʋↄ, ɩ̃ ma lɛ vↄl a nyʋↄmɩ! 25 “Nabier na pↄw na a nyɩmɩ ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ. Nyɩ ɩ na bɛbɛlbɛ! Nyɩ ma pɛw na a nyɩ ŋman nɩ a nyɩ lakpow puo-sↄw bar, ɩ̃-cɛ a ba pʋʋr, a nyɩ nyanyu-yele nɩ a nyɩ burbur maalfʋ ɩ̃ sɛɛr. 26 Fʋna Farɩsɩ nɩ-jↄ̃w naa! Pɛw a fʋ ŋman pʋ̃ↄ sɛr, ɩ̃ fʋ na nyɛ na a puo-sↄw ʋ mɩ vɩɛlɛ. 27 “Nabier na pↄw na a nyɩmɩ ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ. Nyɩ ɩ na bɛbɛlbɛ! Nyɩ wↄ̃ na taa nɩ a yar ba na pã a vɩɛlɛ a Ꞌwuorfʋ, ɩ̃-cɛ a pʋ̃ↄ a kũu kↄbↄ nɩ a yel-kpansɩ bʋrↄ bʋrↄ ɩ̃ sɛw. 28 A nyɩmɩ, a lɛ nyɩ mɩ wↄ̃. A nɩbɛ nii-sↄw nyɩ wↄ̃ na taa nɩ nyɩ torʼã, ɩ̃-cɛ a nyɩ pʋ̃ↄ, nyɩ sɛw nɩ na a bɛlɩ̃fʋ nɩ a maal-faar. 29 “Nabier na pↄw na a nyɩmɩ ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ. Nyɩ ɩ na bɛbɛlbɛ! Nyɩ ma mɛ na a dacin kolĩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe ũufʋ jiir, ɩ̃ ma mɩ ƴaarɩ̃ a nɩ-torisɩ yar, 30 ɩ̃ ma yel: ʻA ala ɩ sɩ dãa na be ka a sɩ sãa-kʋnbↄ daar, sɩ kↄ̃ↄ dãa pↄw ba lãa kú nɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe wa.ʼ 31 A nyɩ ƴɛrɩ̃sɩ miile na áa bala na dãa kú a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe, á ba bibiir nyɩ ɩ. 32 Ɩ̃-cɛ nyɩ́ cãa maala a ala a nyɩ sãa-kʋnbↄ na dãa maala, wa baar! 33 Nyɩna wɩɩrʼãa! Nyɩ ɩ na dↄ̃pan bal! Mɩnɛ nyɩ na ɩ ɩ̃ tʋↄ faa a nyɩ mɩ̃ɛ a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ jie na wa ƴↄnↄ nyɩ a wɛfʋ vũu pʋↄ? 34 Ala-ɩ̃-sↄ nyɩ́ nyɛ, ɩ̃ na tʋ̃ na a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe nɩ a nɩsaa kpaarsɩ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ a nyɩ jie. Nyɩ na kú na a ŋmɛɛ, ɩ̃ kpa a ŋmɛɛ yaal a nɩ-kʋ-daa juu, ɩ̃ mɩ fↄb a ŋmɛɛ nɩ a kpaarsɩ a nyɩ puorfʋ yie pʋʋr, ɩ̃ hʋↄlↄ a ŋmɛɛ go yʋↄrↄ nɩ a ten ten. 35 Ála-ɩ̃-sↄ, a Naaŋmɩn kpãafʋ na lo na a nyɩ juu a nɩ-torisɩ bala ba jaa nyɩ na kú a tẽw pʋↄ ɩnɛ, wa nyↄw nɩ a nɩ-toraa Abɛl kʋ̃fʋ, wa ta nɩ a Barasɩ bie Jakarɩ nyɩ na dãa kú a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ nɩ a baar lofʋ jie sↄↄlɩ̃sↄw. 36 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ana yele a jaa nyɩ na dãa maal, a ba kpãafʋ na lo na a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩbɛ juu. 37 “A nyɩmɩ Jerujalɛm tẽ-deme na ma kú a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe, ɩ̃ ma lↄb a bala a Naaŋmɩn na tʋ̃ a fʋ jie nɩ a kubie kúrↄ, gbɛɛ amɩnɛ ɩ̃ dãa bʋↄrↄ ɩ̃ kpaarɩ̃ nyɩ ƴↄ̃w a ɩ̃ pulẽe wↄ̃ taa nɩ a mɩnɛ a nʋ̃ↄ na ma kpaarɩ̃ a ʋ bil ƴↄ̃w a ʋ pɩrɛ pʋↄ, ɩ̃ a nyaa sↄw wa. 38 Nyɩ́ nyɛ, a nyɩ yir na lɩɛbʼã ɩ dakpolo. 39 Ɩ̃ yele nyɩ na, wa nyↄw nɩ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, nyɩ kↄ̃ lɛ nyɛ ma wa ta nɩ a lɛdaar nyɩ nↄↄ yele: ʻA Naaŋmɩn ú be nɩ a ʋlↄ na de a Nɩ-kpɛ̃ɛ yuor waara nɩ.ʼ ”

24

1 A mɩnɛ a Jeeju na yi a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ ɩ̃ cere, a ʋ par-tuurbe taw na ta ʋ, na ba miile ʋ a mɩnɛ ba na mɛ a Naaŋmɩn yir ʋ vɩɛlɛ. 2 A Jeeju yel ba: “Nyɩ nyɛ na a asɩmɛ a jaa? Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, kubir kãw kↄ̃ lↄↄ tʋↄ ɩraa dↄↄl a ʋ tↄ sʋbↄ juu wa. A na wɛlʼã a jaa.” 3 Ɩ̃ a mɩnɛ a Jeeju na do jɛ a Olivi-tɩɩr tãw juu, a ʋ par-tuurbe taw na ta ʋ ba yẽ ɩ̃ sooro ʋ: “Man sɩ a dabor a yele ala nↄↄ tara, ɩ̃ jɩbaa buor na miile a fʋ lɩɛb-wafʋ nɩ a tẽw baarfʋ daar.” 4 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ a mɩnɛ a nɩrɛ kↄ̃ wa bɛlɩ̃ nyɩ wa. 5 A-na-ɩ a nɩ-yaw nↄↄ wa na nɩ a ɩ̃ yuor, na ba yele nɩ a bala ɩ a Kirisi, ɩ̃ ba na bɛlɩ̃ na a nɩ-yaw. 6 Nyɩ na wõ na a jɛb ƴɛrɩ̃sɩ nɩ a ten nɩdaa damfʋ, ɩ̃ nyɩ taa wa ɩ a dama nyɩ wa, a-na-ɩ a sɛw na a na ta a lɛ, ɩ̃-cɛ a kↄ̃ ɩ a tẽw baarfʋ daar sɛr wa. 7 A tẽw na nɩbɛ nↄↄ irʼã jɛbɛ nɩ a tẽ-kpee nɩbɛ, ɩ̃ a jamana kãw na mɩ irʼã jɛbɛ nɩ jaman-kpee. A tẽw nↄↄ miine na a ji-bʋrↄ bʋrↄ, ɩ̃ a kↄ̃ kpɛ̃ɛ nↄↄ lo na. 8 Ɩ̃-cɛ a ana yele a jaa na wↄ̃ na taa nɩ a walfʋ na nyↄw a pↄw. 9 “A ʋna daarʼãa, ba na nyↄw nyɩ na ƴↄ̃w a hʋↄlfʋ pʋↄ ɩ̃ kúrↄ nyɩ, ɩ̃ a ten a jaa na mɩ Ꞌlaar nyɩ na a ɩ̃ ɩnɛ. 10 A lɛdaar mɩ, a nɩ-yaw na barʼã a puorfʋ, ɩ̃ Ꞌlaar taa cile nɩ taa a ba sama-deme jie. 11 A ƴɛr-hierbe yaw na mɩ wa na na ŋmara a jirsɩ, bɛlɛ nɩ a nɩ-yaw. 12 A bier maalfʋ na dↄↄlↄ taa, na saa na a nɩ-yaw nʋfʋ naa ɓãa, 13 ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na tɛrɛ a su-varkpara ɩraa nɩ wa ta nɩ a baarfʋ daar nↄↄ pↄw na a faafʋ. 14 A tẽw ʋ jaa nↄↄ wõ na a Naaŋmɩn fãw ƴɛr-son naa, ʋ ɩ a yel-mɩ̃ɛ manfʋ a ten nɩbɛ ba jaa jie, ɩ̃ a baarfʋ daar pãa ta. 15 - 16 “Ala-ɩ̃-sↄ, a lɛdaar nyɩ nↄↄ nyɛrɛ a bõ-ciiraa ʋlↄ na sãwna a bom, na ɩ a ʋlↄ ƴɛrɩ̃ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere Danɩɛl na dãa ƴɛr, ʋ be a ji-ciiraa pʋↄ, a bala na be a Jude wɩɛr pʋↄ bá jↄrↄ duoro a tan jur. (A ʋlↄ na Ꞌwuoro a sɛbɛ, ú bↄ̃w bↄ̃w a ƴɛrɩ̃ na par). 17 Ɩ̃ a ʋna daarʼãa, a ʋlↄ na be a garɩ̃, ʋ taa bʋↄrↄ ʋ suu a diem a bom defʋ wa, 18 ɩ̃ a ʋlↄ na mɩ be a puo pʋↄ, ʋ taa wa lɩɛb kule a kparʋ defʋ wa. 19 Nabier na nyɩrɩ̃ na ta a pↄↄ-pʋʋr deme nɩ a bala na tɛrɛ a bi-pɩɩlsɩ a lɛdaar. 20 Nyɩ́ sʋↄrↄ a Naaŋmɩn a nyɩ jↄfʋ kↄ̃ wa ta a sɩ̃ɛw mɩɩ a bibi-ciiraa dayen wa. 21 A-na-ɩ a daarʼãa pʋↄ, a won na nyɩrɩ̃ na kpɛmɛ gãw a ala sɩ na bↄ̃w, a tẽw nyↄwfʋ daar wa ta nɩ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ɩ̃ a kↄ̃ lↄↄ ta a lɛ go wa. 22 Nɩrɛ ma be na cɩ̃ɛnɛ, ɩ̃ a ala ma ɩ ba ŋmaa na a bibie ala bar wa. Ɩ̃-cɛ a bala a Naaŋmɩn na vɛl ir ɩnɛ, ʋ na ŋmaa na a bibie ala bar. 23 “Ala-ɩ̃-sↄ a nɩrɛ wa yel nyɩ á nyɩ nyɛ a Kirisi a ka, mɩɩ á beka ʋ be, nyɩ taa wa sↄↄrↄ wa. 24 A-na-ɩ a jir-ŋma-Kirisisɩ nɩ a jir-ŋma-ƴɛr-hierbe nↄↄ wa na tʋnↄ a nↄ-kofʋ tʋ̃-bɛrɛ miile nɩ a ba kpɛ̃w, bʋↄrↄ ba bɛlɛ nɩ a bala a Naaŋmɩn na vɛl ir. 25 Ɩ̃ nyɩ́ nyɛ, ɩ̃ de na nĩe man kʋ nyɩ. 26 “Ala-ɩ̃-sↄ a bala wa yel nyɩ á nyɩ nyɛ ʋ beka wɛkar pʋↄ, nyɩ taa wa cere be wa, mɩɩ a bala wa yel nyɩ á nyɩ nyɛ ʋ a be a sↄↄlɩ̃fʋ jie, nyɩ taa wa sↄwrↄ wa. 27 A mɩnɛ a saa nyɩɩlɩ̃fʋ na ma pilpil pↄw a saꞋlon wa nyↄw nɩ a tẽw parɩ̃ wa ta nɩ a tẽw iin, a lɛ a Nɩbɛ Bie lɛb waa nↄↄ wↄ̃. 28 A wɩɛr ʋlↄ a bom na kpi, be a sidume ma loro. 29 “A mɩnɛ a bibie ala won nↄↄ baara, a jie naan a mↄtↄ̃w na ka na ɓʋrɩ̃, ɩ̃ a cuu ma lɛ caarɛɛ wa. A ŋmarbie na pↄrʼã lo, ɩ̃ a fãgã ala na be a saꞋlon iin na dama na, 30 ɩ̃-cɛ a Nɩbɛ Bie jɩbaa na nyɩrʼã a saꞋlon. A tẽw pʋↄ nɩ-bʋrↄ bʋrↄ ba jaa na waala na, ɩ̃ ba na nyɛ na a Nɩbɛ Bie ʋ yi a saꞋlon waara a dↄ̃dↄrɩ̃sɩ pʋʋr nɩ a ʋ fãw nyɩrɩ̃ nyɩnyɩlɛ nɩ. 31 Ba na pɛɛlʼã a ɩl kpɛ̃ɛ, ɩ̃ a ʋ sɩ-tʋnɩsɩ na kpaarɩ̃ na a nɩbɛ bala a Naaŋmɩn na vɛl ir a tẽw lõbobo pʋↄ a jaa, wa ta nɩ a saꞋlon bɛwfʋ jie. 32 “Nyɩ́ bↄ̃w a fɩgɩ tɩɛ jaanfʋ par. A lɛ nyɩ na nyɛ ʋ ʋ tↄbↄ a vaꞋwolo nyɩ ma bↄ̃w ka a susuur daar tara na. 33 A lɛ ʋ mɩ, a nyɩmɩ wa nyɛ a yele asɩmɛ a jaa a maala, nyɩ́ bↄ̃w ka a Nɩbɛ Bie waa daar tara na. 34 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ nɩbɛ pʋↄ, ŋmɛɛ kↄ̃ wa kpi wa, wa ta nɩ a ana yele a jaa nↄↄ maala. 35 A saꞋlon nɩ a tene na tↄlʼã, ɩ̃-cɛ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃ ma tↄlↄ fɩ̃ɩ wa. 36 “Nɩrɛ ma bↄ̃w a Nɩbɛ Bie waa bibir ʋlↄ nɩ a daar wa. A saa juu sɩ-tʋnɩsɩ nɩ a Bie ma mɩ bↄ̃w wa, ɩ̃ a ala ma ɩ a Sãa tɛw ʋ wa. 37 A-na-ɩ a mɩnɛ a na dãa be a Nowe daar, a lɛ a na lɛ be a Nɩbɛ Bie waa daar. 38 A lɛdaar a kʋ̃ↄ kpɛ̃ɛ na ma dãa wa sɛr wa, nɩbɛ dãa na dɩrɛ nyuure nɩ, kule taa ɩ̃ mɩ tɩɩrɛ a ba bi-pↄↄbↄ a ba kule, wa ta nɩ a ʋna bibir a Nowe na kpɛ a gbor kpɛ̃ɛ pʋↄ. 39 Baa dãa bↄ̃w bom, wa ta nɩ a ʋna bibir a kʋ̃ↄ kpɛ̃ɛ na wa wob ba ba jaa. A lɛ a na mɩ be a Nɩbɛ Bie waa daar mɩ. 40 Dabsɩ ayi na be na a puo pʋↄ, ɩ̃ ba na de na a bõ-ƴen ɩ̃ cɛ a kãw bar. 41 Pↄↄbↄ ayi na ƴɛrɛ na a jↄ̃ a nɩɛr juu a ba de a bõ-ƴen ɩ̃ cɛ a kãw bar. 42 Ála-ɩ̃-sↄ, nyɩ́ bↄ̃w jʋʋrↄ, a-na-ɩ nyaa bↄ̃w a bibir ʋlↄ a nyɩ Nɩ-kpɛ̃ɛ na waara wa. 43 Nyɩ́ bↄ̃wnaa, a ala ɩ a yir sʋbↄ dãa na bↄ̃w a tɩsↄw ʋlↄ daar a nyanyuur nↄↄ waara, ʋ naa dãa na jɛ gu, ɩ̃ kↄ̃ↄ bar ʋ ʋ wa faa kpɛ a ʋ yir pʋↄ wa. 44 A lɛ ʋ mɩ a nyɩmɩ mɩ, nyɩ́ bↄ̃w gbɛɛrɩ̃ a nyɩ mɩ̃ɛ, a-na-ɩ a Nɩbɛ Bie na wa na a daar ʋlↄ nyɩ na ma gure ʋ wa. 45 “Tʋ̃tʋ̃-buor ɩ̃ ɩ a dẽdẽ sʋbↄ na tɛrɛ a yɛ̃? Ʋ ɩ na a ʋlↄ a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ na ƴↄ̃w a ʋ Ꞌwuoro a ʋ yir deme kʋrↄ ba a dɩb a daar ʋlↄ na sɛw. 46 Nʋ̃ↄ ma be na a ʋna tʋ̃tʋnↄ jie, a mɩnɛ a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ na lɩɛbɛ waara nyɛrɛ ʋ ʋ maala a lɛ. 47 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ na kʋ ʋ na a ʋ yele a jaa ʋ Ꞌwuoro. 48 Ɩ̃ a ala ɩ a ʋna tʋ̃tʋnↄ ɩ na a nɩ-fãa, ɩ̃ yel a ʋ mɩ̃ɛ á ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ kama na, 49 ɩ̃ nyↄw a ʋ lãa-tʋnbↄ pↄbↄ, ɩ̃ mɩ dɩrɛ nyuure nɩ a dã-kʋrbↄ, 50 a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ nↄↄ wa na a bibir nɩ a daar ʋlↄ ʋ na ma bↄ̃w wa, 51 ɩ̃ ŋma ʋ ayi ƴↄ̃w a bɛbɛlbɛ pʋↄ, a ba lãa pↄw a kpãafʋ, a jie ʋlↄ ba na kono nyɩrɛ nɩ a nyɩmɛ.

25

1 “A ʋna daarʼãa pʋↄ, a saa juu fãw nↄↄ wↄ̃ na taa nɩ a pↄsabil pie na de a ba lãpar, yi cenʼɩ̃ a pↄw sɩrɛ tuorfʋ jie. 2 A ba pʋↄ, anuu be na be ɩ a dãbolo ɩ̃ a anuu ɩ a yɛ̃ deme. 3 A-na-ɩ a dãbolo bala de na a ba lãpar ɩ̃ ma tɛrɛ a kãa cenʼɩ̃ wa. 4 Ɩ̃-cɛ a yɛ̃ deme de na a ba lãpar, ɩ̃ mɩ tɛrɛ a kãa nɩ a butulsɩ lãa cenʼɩ̃. 5 Ɩ̃ a mɩnɛ a sɩrɛ na kama a wɩfʋ, a gʋ̃ↄ nyↄw ba na ba jaa a ba gur. 6 “A lɛ a wɩɛr na po jɛ̃ taa, ba wõ na a nɩrɛ na wuur yel: ʻNyɩ́ nyɛ a sɩrɛ na waara. Nyɩ́ ir cen na tuor ʋ.ʼ 7 A lɛ, a pↄsabil bala ba jaa jaw na gbɛɛrɛ a ba lãpar. 8 A dãbolo bala yelʼã a yɛ̃ deme: ʻNyɩ́ pʋr a nyɩ kãa fɩ̃ɩ ƴↄ̃w sɩ, a-na-ɩ a sɩ lãpar kpiine na.ʼ 9 A yɛ̃ deme yel ba: ʻAa tʋↄrↄ tara sɩ nɩ a nyɩmɩ wa. Nyɩ́ cen a ƴaƴaba jie na da.ʼ 10 A lɛ a dãbolo bala na cere a dafʋ jie, a sɩrɛ ta na, ɩ̃ a bala na gbɛɛrɩ̃ lãa na kpɛ nɩ a sɩrɛ a kulfʋ fɛtɩ die pʋↄ, ɩ̃ a ba kpal a pan. 11 A ɩ na fɩ̃ɩ a pↄsabil bala na cɛ ta ŋmeere a pan yele nɩ: ʻNɩ-kpɛ̃ɛ! Nɩ-kpɛ̃ɛ! Yuo sɩ a pan.ʼ 12 Ɩ̃-cɛ a sɩrɛ yel ba: ʻYel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, Maa bↄ̃w nyɩ wa.ʼ ” 13 Ɩ̃ a Jeeju pãa yel ba: “Ala-ɩ̃-sↄ nyɩ́ jʋʋrↄ, a-na-ɩ nyaa bↄ̃w a Nɩbɛ Bie waa bibir nɩ a daar wa. 14 “A na mɩ wↄ̃ na taa nɩ a nɩrɛ na bʋↄrↄ ʋ cen a yↄfʋ jie, ɩ̃ bʋↄl a ʋ tʋ̃tʋnbↄ naa ʋ de a ʋ yele kʋ ba. 15 Ʋ kʋ na a bõ-ƴen a sɛlmɛ bie kↄↄr anuu, ɩ̃ kʋ a ƴen sʋbↄ kↄↄr ayi, ɩ̃ mɩ kʋ a kãw kʋbaa, tu nɩ a mɩnɛ a ba yɛ̃ na be, ɩ̃ pãa cen a ʋ yↄfʋ jie. 16 A tʋ̃tʋnↄ ʋlↄ na pↄw a sɛlmɛ bie kↄↄr anuu cenʼã a jie naan na ƴabʼɩ̃, ɩ̃ pↄw a dↄↄlaa a kↄↄr anuu mɩ. 17 A lɛ mɩ, a ʋlↄ na pↄw a sɛlmɛ bie kↄↄr ayi, ʋ ƴabʼɩ̃ na pↄw a dↄↄlaa a kↄↄr ayi mɩ. 18 Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na pↄw a sɛlmɛ bie kʋbaa, ʋ cenʼã na tuu bↄw, ɩ̃ ũu a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ libie. 19 “A kamʼã ɩ̃-cɛ a tʋ̃tʋnbↄ nɩ-kpɛ̃ɛ lɛ wa, naa ʋ gbɛɛrɛ a libie ala ʋ na dãa kʋ ba. 20 A ʋlↄ na dãa pↄw a sɛlmɛ bie kↄↄr anuu, ʋ ta na kpɛ, ɩ̃ de a kↄↄr anuu na ɩ a dↄↄlaa kʋ a nɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ yel ʋ: ʻNɩ-kpɛ̃ɛ, fʋ dãa na kʋ ma a sɛlmɛ bie kↄↄr anuu. Nyɛ! Ɩ̃ pↄw na a dↄↄlaa a kↄↄr anuu mɩ.ʼ 21 A ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ yel ʋ: ʻFʋ maalʼã vɩlaa. Fʋ ɩ na tʋ̃tʋ̃-dẽdẽ nɩ nɩ-son. A mɩnɛ fʋ na ɩ a dẽdẽ a yel-bil maalfʋ pʋↄ, ɩ̃ na ƴↄ̃w fʋ na a yel-bɛrɛ Ꞌwuorfʋ pʋↄ. Wa mɩ pↄw a ɩ̃ nʋↄ̃.ʼ 22 A ʋlↄ na mɩ dãa pↄw a sɛlmɛ bie kↄↄr ayi, ʋ mɩ ta na kpɛ ɩ̃ yel: ʻNɩ-kpɛ̃ɛ, fʋ dãa na kʋ ma a sɛlmɛ bie kↄↄr ayi. Nyɛ! Ɩ̃ pↄw na a dↄↄlaa a kↄↄr ayi mɩ.ʼ 23 A ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ yel ʋ: ʻFʋ maalʼã vɩlaa. Fʋ ɩ na tʋ̃tʋ̃-dẽdẽ nɩ nɩ-son. A mɩnɛ fʋ na ɩ a dẽdẽ a yel-bil maalfʋ pʋↄ, ɩ̃ na ƴↄ̃w fʋ na a yel-bɛrɛ Ꞌwuorfʋ pʋↄ. Wa mɩ pↄw a ɩ̃ nʋↄ̃.ʼ 24 Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na dãa pↄw a sɛlmɛ bie kʋbaa, ʋ mɩ ta na kpɛ, ɩ̃ yel: ʻNɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ bↄ̃w fʋ na. A fʋ ƴɛrɩ̃ kpɛmɛ na, a-na-ɩ fʋ ma ŋma na a ci ala fʋ na maa bʋr wa, ɩ̃ ma mɩ nɩɩr a wↄmↄ ala fʋ na maa yaarɩ̃ a bie wa. 25 Dãbɩ̃ɛ nyↄw ma na, ɩ̃ de a fʋ libie cenʼɩ̃ na ũu. Nyɛ! De a fʋ libie nʋↄr.ʼ 26 A ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ yel ʋ: ʻFʋna tʋ̃tʋ̃-fãa naa, tõtol sʋbↄ fʋ ɩ! Fʋ bↄ̃w na bↄ̃w ka ɩ̃ ma ŋma na a ci ala ɩ̃ na ma bʋr wa, ɩ̃ mɩ nɩɩr a wↄmↄ ala ɩ̃ na maa yaarɩ̃ a bie wa. 27 Fʋ na bↄ̃w a lɛ, a dãa na sɛw a fʋ naa de a ɩ̃ libie kʋ a ƴaƴaba ʋ ƴaba nɩ, a maa wa wa, ɩ̃ de a ɩ̃ libie nɩ a dↄↄlaa. 28 Nyɩ́ faa a ʋ sɛlmɛ bie kʋbaa, kʋ a ʋlↄ na tɛrɛ a tur. 29 A-na-ɩ a nɩrɛ ʋlↄ na tɛrɛ, ba na lɛ kʋ ʋ na dↄↄl, a waa. Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na ma tɛrɛ wa, ɩ̃ saarɩ̃ tɛrɛ a fɩ̃ɩ, ba na faa na a fɩ̃ɩ ala ʋ na tɛrɛ. 30 Nyɩ́ nyↄw a tʋ̃tʋ̃-pↄrↄ na, lↄb bar a yẽw a libe pʋↄ. A be ba na kono, nyɩrɛ nɩ a nyɩmɛ.ʼ 31 “A lɛdaar a Nɩbɛ Bie na waara nɩ a ʋ yo-yifʋ nɩ a ʋ sɩ-tʋnɩsɩ jaa, ʋ na jɛ na a ʋ yo-yifʋ naa-dakↄw juu, 32 ɩ̃ a nɩ-bʋrↄ bʋrↄ ba jaa na duo na taa a ʋ nii-sↄw, ɩ̃ ʋ na ŋma ba na ji-gbulĩsɩ ayi, wↄ̃ taa nɩ a mɩnɛ a dↄ-cɩɩnaa na ma ŋma a piir nɩ a bʋʋr a kpee kpee. 33 Ʋ na tɛrɛ na a piir a ʋ dʋrɩ̃ loor, ɩ̃ tɛrɛ a bʋʋr a ʋ gʋbaa loor. 34 A ala ɩ̃ baar a jamana na yelʼã a bala na be a ʋ dʋrɩ̃ loor: ʻƖ̃ Sãa nɩ-nʋnɩsɩ! Nyɩ́ wa kpɛ a Naaŋmɩn fãw pʋↄ, de a gã-yele ala ba na dãa gbɛɛrɩ̃ a nyɩ ɩnɛ a tẽw nyↄwfʋ daar. 35 A-na-ɩ kↄ̃ dãa na nyↄw ma, ɩ̃ nyɩ kʋ ma na a bõ-dɩraa, a kʋ̃ↄ-nyuur mɩ dãa nyↄw ma, a nyɩ kʋ ma a kʋ̃ↄ ɩ̃ nyu. Ɩ̃ dãa na ɩ a saana, a nyɩ de ma kulʼɩ̃ ir ma a saan. 36 Ɩ̃ mɩ dãa na tɛrɛ a salĩɓuor, a nyɩ kʋ ma a cẽcen ɩ̃ su, ɩ̃ mɩ dãa ɩ a wʋlɩ̃ a nyɩ wɩ na Ꞌwuor ma kãa. Ɩ̃ dãa na be a kasu pʋↄ a nyɩ wɩ sũo ma.ʼ 37 Ɩ̃ a nɩ-torisɩ bala na soor ʋ na: ʻNɩ-kpɛ̃ɛ, dabor sɩ dãa nyɛ fʋ, a kↄ̃ nyↄw fʋ a sɩ kʋ fʋ a bõ-dɩraa? Mɩɩ a kʋ̃ↄ-nyuur mɩ nyↄw fʋ a sɩ kʋ fʋ a kʋ̃ↄ a fʋ nyu? 38 Dabor sɩ dãa nyɛ fʋ, a fʋ ɩ a saana a sɩ taw fʋ kulʼɩ̃ ir fʋ a saan? Mɩɩ a fʋ tɛrɛ a salĩɓuor a sɩ kʋ fʋ a cẽcen a fʋ su? 39 Dabor sɩ lɛ nyɛ fʋ, a fʋ ɩ a wʋlɩ̃, mɩɩ a fʋ be a kasu pʋↄ, a sɩ wɩ na Ꞌwuor fʋ kãa?ʼ 40 A jamana na yel ba na: ʻYel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a mɩnɛ nyɩ na ma maal a ala a ɩ̃ yɛbɛ na nyɩrɩ̃ pab jie, a maa nyɩ ma maal kʋ a lɛ.ʼ 41 “Ɩ̃-cɛ a jamana na mɩ yelʼã a bala na be a ʋ gʋbaa loor: ʻNyɩ́ taw yi ka a ɩ̃ nii-sↄw, nyɩmɩ a Naaŋmɩn na pↄ ƴↄ̃w, naa nyɩ kpɛ a vũu ʋlↄ pʋↄ na ma tɛrɛ a kpiinfʋ daar wa, a vũu ʋlↄ ba na dãa gbɛɛrɩ̃ a Satã nɩ a ʋ sɩ-tʋnɩsɩ ɩnɛ. 42 A-na-ɩ a kↄ̃ dãa na nyↄw ma, ɩ̃ nyaa kʋ ma bõ-dɩraa wa. A kʋ̃ↄ-nyuur mɩ dãa na nyↄw ma, ɩ̃ nyaa kʋ ma a kʋ̃ↄ ɩ̃ nyu wa. 43 Ɩ̃ dãa na ɩ a saana, ɩ̃ nyaa taw ma kulʼɩ̃ ir ma a saan wa. Ɩ̃ mɩ dãa na tɛrɛ a salĩɓuor, ɩ̃ nyaa kʋ ma cẽcen ɩ̃ su wa. Ɩ̃ dãa na ɩ a wʋlɩ̃, ɩ̃ mɩ dãa be a kasu pʋↄ, ɩ̃ nyaa wɩ Ꞌwuor ma kãa wa.ʼ 44 Ɩ̃ a bala mɩ, ba na mɩ soor ʋ na: ʻNɩ-kpɛ̃ɛ, dabor sɩ dãa nyɛ fʋ a kↄ̃ nyↄw fʋ, mɩɩ a kʋ̃ↄ-nyuur nyↄw fʋ, mɩɩ a fʋ ɩ a saana, mɩɩ a fʋ tɛrɛ a salĩɓuor, mɩɩ a fʋ ɩ a wʋlɩ̃, mɩɩ a fʋ be a kasu pʋↄ, ɩ̃-cɛ a saa wɩ sũo fʋ wa?ʼ 45 A jamana na mɩ yel ba na: ʻYel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a mɩnɛ nyɩ na ma dãa maal a ala a ɩ̃ yɛbɛ na nyɩrɩ̃ pab jie wa, a ɩ̃ jie nyaa maal wa.ʼ 46 A bala, ba na cenʼã a kpãafʋ ʋlↄ pʋↄ na ma tɛrɛ a baarfʋ daar wa, ɩ̃-cɛ a nɩ-torisɩ cen a baa-kↄ̃-tɛw pʋↄ.”

26

1 A lɛ a Jeeju na man a ana ƴɛrɩ̃sɩ baar, ʋ yelʼã a ʋ par-tuurbe: 2 “Nyɩ bↄ̃w ka a Pakɩ fɛtɩ cɛ na bibie ayi, ɩ̃ a ba na nyↄw a Nɩbɛ Bie tɩɩr, a ba kpa ʋ a nɩ-kʋ-daa juu.” 3 A daar ʋlↄ pʋↄ, a Naaŋmɩn baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a Jufisɩ ni-dierbe kpaarɩ̃ na taa a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ Kayifi gbalɩ̃ pʋↄ. 4 Ɩ̃ ba mana na taa a mɩnɛ ba na ɩrɛ ɩ̃ sↄↄlↄ nyↄwrↄ a Jeeju kʋrↄ. 5 Ba yelʼã taa: “Á taa ɩ a fɛtɩ daar wa, a mɩnɛ a damfʋ kↄ̃ wa be a nɩbɛ jie wa.” 6 A lɛ a Jeeju na be a Betani-tẽw, a Sɩmↄ̃ ʋlↄ na ɩ a kↄ̃w, a ʋ yir, 7 a pↄw wɩ nɩ a kã-nyu-vɩlaa na nyɩrɩ̃ kpɛmɛ a dafʋ ba na dãa ƴↄ̃w a kubir yole pʋↄ a sɛw, ʋ de kpaar ƴↄ̃w a Jeeju juumɩ, a lɛ ʋ na jɛ a dɩb par. 8 A mɩnɛ a ʋ par-tuurbe na nyɛ a lɛ, suur nyↄw ba na a ba sooro taa: “Bõ ɩ ʋ sãwna a kãa bara a lɛ? 9 Ʋ naa dãa na da pↄw a libie yaw kʋ a nãw deme.” 10 Ɩ̃ a Jeeju bↄ̃w na a ala ba na ƴɛrɛ, ɩ̃ yel ba: “Bõ ɩ a nyɩ dama a pↄw na? Ʋ maalʼã vɩlaa a ɩ̃ jie. 11 Á-na-ɩ nyɩ be na taa nɩ a nãw deme a daar a jaa. Ɩ̃-cɛ a maa, nyaa nyɛrɛ ma ɩ̃ beree nɩ nyɩ a daar a jaa wa. 12 A pↄw na, a mɩnɛ ʋ na deer a kãa ƴↄ̃w a ɩ̃ ɩ̃gan pʋↄ, a ɩ̃ ũufʋ ɩnɛ ʋ gbɛɛrɩ̃ ma. 13 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a lɛ ba nↄↄ mana a ƴɛr-son naa a jiir a jaa, ba nↄↄ mɩ mana a ala a pↄw naa na maal, a ba kↄ̃ wa hiin ʋ wa.” 14 Ɩ̃ a Jeeju par-tuurbe pie-nʼayi ƴen sʋbↄ na dɩ a Judasɩ Isikaryↄtɩ, cenʼã a Naaŋmɩn baar-lo-nɩ-bɛrɛ jie 15 na soor ba: “A maa ƴↄ̃w a Jeeju a nyɩ nuumɩ, bõ nyɩ na kʋ ma?” A ba ya ʋ libi-kure lɩjɛrʼɩ̃-pie. 16 Ɩ̃ wa nyↄw nɩ a ʋna bibirʼãa, ʋ nyↄw na ɩ̃ bʋↄrↄ a mɩnɛ ʋ na ɩrɛ ɩ̃ ƴↄnↄ a Jeeju a ba nuumɩ. 17 A bur-pʋↄr fɛtɩ bibir dãdãw dayen, a Jeeju par-tuurbe taw na ta ʋ ɩ̃ soor ʋ: “Nyɩnɛ fʋ bʋↄrↄ sɩ gbɛɛrɩ̃ fʋ a Pakɩ fɛtɩ dɩb?” 18 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ cen a Jerujalɛm, a daba kãw jie na yel ʋ: ʻA Jãjaana yelʼã áa ʋ daar ta na, ʋ na dɩ a Pakɩ fɛtɩ dɩb nɩ a ʋ par-tuurbe a be a fʋ yir.ʼ ” 19 A ʋ par-tuurbe maal a mɩnɛ a Jeeju na yel ba, na ba gbɛɛrɩ̃ a Pakɩ fɛtɩ dɩb. 20 A jaanʋↄr, a Jeeju lãa na jɛ nɩ a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi a dɩb pulẽe, 21 ɩ̃ a mɩnɛ ba na dɩrɛ a dɩb, a Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, bõ-ƴen be na a nyɩ sↄ̃w nↄↄ diere ma a juu.” 22 A ʋ par-tuurbe nii-sↄↄr nyɩrɩ̃ sↄb ba, a ba sooro ʋ bõ-ƴene-ƴene: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, maa ʋ mɩɩ?” 23 A Jeeju yel ba: “A ʋlↄ na tune ɓara nɩ ma a laa pʋↄ, ʋlↄ wa diere ma a juu. 24 A Nɩbɛ Bie na kpi na tu nɩ a mɩnɛ a na dãa sɛb a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ a ʋ ɩnɛ. Ɩ̃-cɛ nabier na pↄw na a ʋna nɩrɛ na diere a Nɩbɛ Bie juu. A dãa na sa a nɩrɛ ʋlↄ jie, a ba kãa dãa dↄw ʋ wa.” 25 A Judasɩ ʋlↄ na diere a Jeeju a juu soor ʋ na: “Jãjaana, maa ʋ mɩɩ?” A Jeeju yel ʋ: “Fʋ̃ʋ yel fʋ yẽ.” 26 A lɛ ba na dɩrɛ a dɩb, a Jeeju de na a buru, ɩ̃ a lɛ ʋ na puor a Naaŋmɩn ƴↄ̃w, ʋ ŋma na kʋ a ʋ par-tuurbe, ɩ̃ yel ba: “Nyɩ́ de Ꞌwↄb. A naa ɩ na a ɩ̃ ɩ̃gan.” 27 Ɩ̃ ʋ lɛ de na a dɩvɛ̃ nɩ a ŋman, puorʼɩ̃ a Naaŋmɩn, ɩ̃ cɛ kʋ ba yele nɩ: “Nyɩ́ de nyu nyɩ jaa. 28 A-na-ɩ a naa ɩ̃ ɩ a ɩ̃ jɩ̃ɩ na cↄↄrↄ a pʋlɩ̃-taa a Naaŋmɩn na pʋlɩ̃ nɩ a nɩ-yaw, na mɩ cire a mɩnɛ a Naaŋmɩn na de a ba maal-faar bar kʋ ba. 29 Ɩ̃ ɩ̃ yele nyɩ na, maa lↄↄ nyuure a bom naa fɩ̃ɩ, wa tara nɩ a lɛdaar ɩ̃ nↄↄ lãa lɛ nyuure nɩ nyɩ a dɩvɛ̃ paalaa a ɩ̃ Sãa fãw pʋↄ wa.” 30 Ɩ̃ a lɛ ba na cɛ a puorfʋ fɛtɩ yele baar, ba yi na cen a Olivi-tɩɩr tãw juu. 31 Ɩ̃ a Jeeju yelʼã a ʋ par-tuurbe: “A dɩnaa tɩsↄw, nyɩ na bɩlʼã faa nyɩ jaa ɩ̃ bar ma ɩ̃ jↄ, a-na-ɩ a sɛbʼã a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: ʻƖ̃ na ŋme na a dↄ-cɩɩnaa kú, ɩ̃ a piir jↄ yaarɩ̃.ʼ 32 Ɩ̃-cɛ a maa wa ir a kũu pʋↄ, ɩ̃ na de nyɩ na nĩe cen na gu nyɩ a Galile.” 33 A Pɩɛr yel a Jeeju: “A ala saarɩ̃ ɩ a ba jaa na bɩlʼã faa ɩ̃ bar fʋ ɩ̃ jↄ, a maa, maa bara fʋ fɩ̃ɩ wa.” 34 A Jeeju yel ʋ: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele fʋ, a tɩsↄw na, a nↄraa kↄ̃ kõ sɛr wa, ɩ̃ fʋ na cɩɩrɩ̃ na gbɛɛ ata, á faa bↄ̃w ma wa.” 35 A Pɩɛr yel ʋ: “A ala saarɩ̃ ɩ a sɛw na ɩ̃ na kpi nɩ fʋ, maa cɩɩrɛ fʋ fɩ̃ɩ wa.” Ɩ̃ a ʋ par-tuurbe ba jaa mɩ yelʼã a lɛ. 36 Ɩ̃ a Jeeju taw na a ʋ par-tuurbe cenʼɩ̃ a jie ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Jesemane, ɩ̃ yel ba: “Nyɩ́ jɛ a ka, ɩ̃-cɛ ɩ̃ cen beka na sʋↄr a Naaŋmɩn.” 37 Ɩ̃ ʋ taw na a Pɩɛr nɩ a Jebede bi-dabsɩ ayi lãa cenʼɩ̃ a nii-sↄw, ɩ̃ a ni-sↄbaa nyↄw ʋ, lãa dama nɩ ʋ a tɩɛrɩ̃sɩ yaw, 38 ʋ yel ba: “Ni-sↄbaa nyɩrɩ̃ na kpɛ ma wↄ̃ taa nɩ ɩ̃ na kpi na. Nyɩ́ ɩraa a ka; nyɩ taa wa gure wa.” 39 Ɩ̃ ʋ cenʼã a nii-sↄw fɩ̃ɩ na lo gburĩ a dume ɩ̃ kpa pↄw a ʋ nii-sↄw, ɩ̃ sʋↄrↄ a Naaŋmɩn yele nɩ: “Ɩ̃ Sãa, a ala ɩ a na tʋↄ na ɩ a lɛ, ir ma a tuo ŋman naa bar, ɩ̃ kↄ̃ nyu nɩ ʋ wa. Ɩ̃-cɛ a taa ɩ a mɩnɛ ɩ̃ na bʋↄrↄ wa, ɩ̃ a ɩ a mɩnɛ fʋ na bʋↄrↄ.” 40 A Jeeju lɩɛbʼã wa na nyɛ a ʋ par-tuurbe ata a ba gur, ʋ yel a Pɩɛr: “Nyaa tʋↄrↄ gala a gʋ̃ↄ ɩ̃ pↄwrↄ ma a lɛɛr-bõ-ƴen pʋↄ wa? 41 Nyɩ taa gure wa. Nyɩ́ sʋↄrↄ a Naaŋmɩn, kↄ̃ wa kpɛ a bɩɩrfʋ pʋↄ wa. A nɩrɛ sɩɛ bʋↄrↄ na a son maalfʋ, ɩ̃-cɛ a ɩ̃gan balʼã.” 42 A Jeeju lɛ bar ba na ɩ̃ cen a gbɛɛ ayi pʋↄ, na puoro yele nɩ: “Ɩ̃ Sãa, a ala ɩ a tuo ŋman naa ma tʋↄrↄ diere bara ma ɩ̃ a ala ma ɩ ɩ̃ na nyu nɩ ʋ na wa, maal a mɩnɛ fʋ na bʋↄrↄ.” 43 A Jeeju lɛ wa na a ʋ par-tuurbe sɛ̃ na nyɛ ba a ba gure, a-na-ɩ a gʋ̃ↄ nyɩrɩ̃ na gãw ba, 44 ʋ lɛ bar ba ɩ̃ cen a gbɛɛ ata pʋↄ, lɛ puor a lɛ, 45 ɩ̃ pãa lɛ wa a ʋ par-tuurbe sɛ̃ na yel ba: “Nyɩ cãa na be ka gure? Nyɩ́ nyɛ, a daar ta na ba na ƴↄnↄ a Nɩbɛ Bie a maal-faar deme nuumɩ. 46 Nyɩ́ ir a sɩ cen. Nyɩ́ nyɛ, a ʋlↄ na diere ma a juu tara na ka.” 47 A mɩnɛ a Jeeju na cãa ƴɛrɛ, a Judasɩ na ɩ a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi ƴen sʋbↄ ta na. Ʋ wa nɩ na a nɩ-yaw na tɛrɛ a bãjɩnsɩ, nɩ a gʋdɛɛ, a Jufisɩ ni-dierbe nɩ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ na tʋ̃. 48 A ʋlↄ na diere a Jeeju a juu dãa na kʋ ba a jɩbaa ɩ̃ yel: “A ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ woro, a ʋlↄ ʋ. Nyɩ́ nyↄw ʋ.” 49 A jie naan a Judasɩ taw na ta a Jeeju ɩ̃ yel ʋ: “Jãjaana, yaanɩ!” ɩ̃ worĩ ʋ. 50 A Jeeju yel ʋ: “Ɩ̃ baraa, a ala fʋ na wa a maalfʋ, maal,” ɩ̃ ba ta na nyↄw ʋ. 51 A ƴen sʋbↄ na lãa be nɩ a Jeeju vʋ̃ↄ na a ʋ bãjɩnɛ, cɛ nɩ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ tʋ̃tʋnↄ toor ŋmaa. 52 A Jeeju yel ʋ: “Su a fʋ bãjɩnɛ a sↄkpa pʋↄ, a-na-ɩ a bala na jɛbɛ nɩ a bãjɩnsɩ, a bãjɩnsɩ ɩ̃ nↄↄ mɩ kú ba. 53 Faa bↄ̃w ka ɩ̃ na tʋↄ na sʋↄr a ɩ̃ Sãa, ʋ tɩɩr a ʋ sɩ-tʋnɩsɩ a jie naan, a ba ta ture ture ɩ̃ dↄↄl, naa ba wa sũo ma wa? 54 Ɩ̃-cɛ, a ala ɩ a lɛ ʋ, mɩnɛ a Naaŋmɩn Sɛbɛ na yel áa sɛw na a na ta a lɛ, na tʋↄ maal wa baar?” 55 A lɛdaar a Jeeju yelʼã a nɩbɛ: “Nyanyuur ɩ̃ ɩ a nyɩ wa nɩ a bãjɩnsɩ nɩ a gʋdɛɛ na nyↄwrↄ nɩ ma mɩɩ? A bibie a jaa ɩ̃ ma dãa na jɛ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ mana nyɩ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃, ɩ̃ nyaa dãa nyↄw ma wa. 56 Ɩ̃-cɛ a ala a jaa ta na a mɩnɛ a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe ƴɛrɩ̃sɩ na tʋↄ maal baar.” Ɩ̃ a ʋ par-tuurbe ba jaa bar ʋ na ɩ̃ jↄ. 57 A bala na nyↄw a Jeeju, ba taw ʋ na cenʼɩ̃ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ Kayifi yir, a jie ʋlↄ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a ni-dierbe na kpaarɩ̃ taa. 58 Ɩ̃ a Pɩɛr bɩɛrʼã tu a Jeeju cen na ta a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ yir, na kpɛ a gbalɩ̃ pʋↄ lãa jɛ nɩ a ʋ tʋ̃tʋnbↄ, bʋↄrↄ ʋ nyɛ a ala na tara. 59 A baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-guor-nɩ-bɛrɛ ba jaa bʋↄrↄ na a jiri ba na ŋmaara ƴↄnↄ a Jeeju, a mɩnɛ ba na ɩrɛɛ ɩ̃ nyɛrɛ a sↄr ɩ̃ kúrↄ ʋ. 60 Ɩ̃-cɛ a ala saarɩ̃ ɩ a nɩ-yaw na wɩ ŋmara a jiri ƴↄnↄ ʋ, baa nyɛ a jiri ʋlↄ na tʋↄrↄ ƴↄnↄ ʋ a kũu pʋↄ wa. Ɩ̃ a nɩbɛ ayi pãa na wɩ ɩraa, 61 ɩ̃ yel: “A daba na yelʼã á ʋ na tʋↄ na wɛl a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, ɩ̃ lɛ mɛ ʋ bibie ata pʋↄ.” 62 A baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ irʼã soor a Jeeju: “Faa yele bom wa? Boolo nɩ a ala a nɩbɛ na ƴɛrɛ ƴↄnↄ fʋ?” 63 Ɩ̃-cɛ a Jeeju sine. A baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ yel ʋ: “Pↄl a fʋ puor ɩ̃ yel sɩ nɩ a baafʋ Naaŋmɩn yuor a ala ɩ fʋ ɩ na a Kirisi na ɩ a Naaŋmɩn Bie.” 64 A Jeeju yel ʋ: “Fʋ̃ʋ yel. Ɩ̃-cɛ ɩ̃ yele nyɩ na, ka nɩ fɩ̃ɩ pʋↄ nyɩ nↄↄ wa nyɛ na a Nɩbɛ Bie ʋ jɛ a Fãw Sʋbↄ dʋrɩ̃ loor, ɩ̃ waara a saꞋlon a dↄ̃dↄrɩ̃sɩ pʋↄ.” 65 A baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ ɓer a ʋ cẽcene ɩ̃ yel: “A Naaŋmɩn ʋ kpɛrɛ! Sɩ lɛ bʋↄrↄ na ƴɛr-bↄ̃w-manba go? Nyɩ nyɛ na a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ a mɩnɛ ʋ na kpɛ a Naaŋmɩn. 66 Mɩnɛ nyɩ tɩɛr?” A ba yel: “Ʋ sɛw nɩ na a kũu.” 67 Ɩ̃ ba pʋʋrↄ na a natɛɛr ƴↄnↄ ʋ a nii-sↄw, pↄbↄ nɩ ʋ, ɓara ɓara ʋ 68 yele nɩ: “A fʋna Kirisi naa! Bↄ̃w a ʋlↄ na ŋme fʋ!” 69 A Pɩɛr cãa na jɛ a be a yẽw a gbalɩ̃ pʋↄ, ɩ̃ a tʋ̃tʋ̃-poole wɩ na na yel ʋ: “A fʋ̃ʋ mɩ, fʋ mɩ dãa na be nɩ a Jeeju, a Galile nɩrɛ ʋlↄ.” 70 Ɩ̃-cɛ ʋ cɩɩrɛ na a nɩbɛ ba jaa nii-sↄw yele nɩ: “Maa bↄ̃w a ala fʋ na ɩraa ƴɛrɛ wa.” 71 Ɩ̃ ʋ irʼã cen a gbalɩ̃ dↄ̃dↄr nʋↄr, a tʋ̃tʋ̃-poole ƴen sʋbↄ nyɛ ʋ, ɩ̃ yel a bala na be a be: “A daba na mɩ dãa na be nɩ a Najarɛtɩ Jeeju.” 72 A Pɩɛr lɛ cɩɩrɛ, pↄrↄ nɩ yele nɩ: “Maa bↄ̃w a daba na wa.” 73 A ɩ na fɩ̃ɩ, ɩ̃ a bala na ɩraa a be ta na yel a Pɩɛr: “Sɩrɛ jaa ʋ. Fʋ ɩ na a ba nɩrɛ kãw, a-na-ɩ fʋ ƴɛrɛ na a ba kaarɩ̃.” 74 Ɩ̃ ʋ nyↄw na ɩ̃ pↄrↄ ƴↄnↄ a ʋ mɩ̃ɛ bʋↄlↄ nɩ a Naaŋmɩn yuor yele nɩ: “Maa bↄ̃w a daba na wa.” Ɩ̃ a jie naan a nↄraa kõ na, 75 a Pɩɛr tɩɛr yuo a ala a Jeeju na dãa yel ʋ: “A nↄraa kↄ̃ kõ sɛr, ɩ̃ fʋ na cɩɩrɩ̃ ma na gbɛɛ ata.” Ɩ̃ ʋ yi na tɩɛrɛ kono nɩ.

27

1 A dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa a Jufisɩ baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ba ni-dierbe guorʼã taa a Jeeju kʋfʋ, 2 ɩ̃ ƴↄ̃w a ba lũ ʋ, taw cenʼɩ̃ kʋ a jamana Pɩlatɩ. 3 A mɩnɛ a Judasɩ ʋlↄ na de a Jeeju a juu, na nyɛ a ɩ ba na kú na a Jeeju, a dama ʋ na, ʋ de a libi-kure lɩjɛrʼɩ̃-pie ala, lɩɛb cenʼɩ̃ na kʋrↄ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ni-dierbe 4 yele nɩ: “Ɩ̃ maalʼã fãa a mɩnɛ ɩ̃ na de a nɩ-cɛcɛ a juu a ba na kú ʋ.” A ba yel ʋ: “Aa bá sɩ wa. A fʋ jie a be.” 5 A Judasɩ de a libie lↄb bar a be a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, ɩ̃ yi cen na yaal miir kpi. 6 A baar-lo-nɩ-bɛrɛ woor a libie ɩ̃ yel: “A sɩ ƴɛr-kpɛn ma kʋ sɩ sↄr a sɩ na ƴↄ̃w a libie asɩmɛ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ libie pʋↄ wa, a-na-ɩ kũu libie ʋ.” 7 A mɩnɛ ba na guor taa baar, ba da na lakpo-mɩɛrɛ puo nɩ a ana libie, ʋ ɩ sáanba ũufʋ jie. 8 Ala-ɩ̃-sↄ a ba bʋↄlↄ a ʋna puo wa ta nɩ a dɩnaa, á “Jɩ̃ɩ puo.” 9 Nↄhↄ̃ a wↄ̃ a mɩnɛ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere Jeremi na dãa yel: “Ba de na a libie ala a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ na dãa man taa a ʋ yafʋ ɩnɛ, a libi-kure lɩjɛrʼɩ̃-pie ala, 10 da nɩ a lakpo-mɩɛrɛ puo, tu nɩ a mɩnɛ a Nɩ-kpɛ̃ɛ na dãa man ma.” 11 A Jeeju ɩraa na a Pɩlatɩ nii-sↄw, ʋ sooro ʋ: “Fʋ̃ʋ ɩ a Jufisɩ jamana mɩɩ?” A Jeeju yel: “A mɩnɛ fʋ na yel, a lɛ ʋ.” 12 Ɩ̃ a mɩnɛ a Jufisɩ baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ni-dierbe na ɩraa mana a ʋ maal-bebe, Ꞌwaa yel bom wa. 13 A Pɩlatɩ yel ʋ: “Faa wonaa a fʋ maal-bebe ba na mana wa?” 14 Ɩ̃-cɛ Ꞌwaa mɩ haa nʋↄr cↄw ʋ wa, a nʋↄr ko a jamana. 15 A yomo a jaa, a Pakɩ fɛtɩ daar, a jamana ma irʼã a kasu nɩrɛ ʋlↄ a nɩbɛ na bʋↄrↄ bar. 16 Ɩ̃ a lɛdaar, kasu nɩrɛ kãw dãa na be be ɩ̃ dɩ a Barabasɩ ba na nyɩrɩ̃ bↄ̃w. 17 A be jie a Pɩlatɩ soor a nɩbɛ na duo: “Ala nyɩ bʋↄrↄ ɩ̃ bar kʋ nyɩ? A Barabasɩ ʋ, mɩɩ a Jeeju ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Kirisi ʋ?” 18 A-na-ɩ a Pɩlatɩ bↄ̃w na áa ba nyuur ɩ̃ saa a ba nyↄw a Jeeju wɩ nɩ kʋ ʋ. 19 A lɛ a Pɩlatɩ na cãa jɛ a ƴɛrɩ̃ guorfʋ dakↄw juu, a ʋ pↄw tʋ̃ na yel ʋ: “Taa wa maala a ʋna nɩ-cɛcɛ bom wa, a-na-ɩ a tɩsↄw, ɩ̃ nyɛ na nãw a jãasʋlɩ̃ pʋↄ a ʋ ɩnɛ.” 20 Ɩ̃ cɛ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ni-dierbe kpãa na a nɩbɛ a ba sʋↄr a ba bar a Barabasɩ, ɩ̃ kú a Jeeju. 21 A Pɩlatɩ lɛ soor ba: “Buor nyɩ bʋↄrↄ ɩ̃ bar a basɩmɛ ayi pʋↄ?” A ba yel, áa Barabasɩ. 22 A Pɩlatɩ lɛ soor ba go: “Ɩ̃ bõ ɩ̃ na maalʼɩ̃ a Jeeju ba na bʋↄlↄ a Kirisi?” A ba jaa yel: “Kpa ʋ a nɩ-kʋ-daa juu!” 23 Ʋ lɛ bↄ̃w soor: “Bõ ɩnɛ? Bõ fãa ʋ maal?” Ɩ̃-cɛ ba lɛ nyɩrɩ̃ na wuure nɩ kpɛ̃w yele nɩ: “Kpa ʋ a nɩ-kʋ-daa juu!” 24 A mɩnɛ a Pɩlatɩ na nyɛ bↄ̃w ka Ꞌwaa tʋↄrↄ maala bom wa, ɩ̃ a mɩnɛ a tẽw na mɩ nyↄw ɩ̃ dama, ʋ Ꞌwↄ̃w na a kʋ̃ↄ pɛw a nur a nɩbɛ nii-sↄw ɩ̃ yel: “Maa be tↄ a daba na kʋfʋ ɩnɛ wa. Nyɩ jie a be.” 25 A nɩbɛ ba jaa yel ʋ: “A ʋ kũu ƴɛrɩ̃, á mar sɩ, sɩmɩ nɩ a sɩ bibiir.” 26 A Pɩlatɩ irʼã a Barabasɩ a kasu pʋↄ bar a ba ɩnɛ, ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na ƴↄ̃w a ba fↄb a Jeeju nɩ a kpaara, ʋ tɩɩrʼã a sↄr a ba taw ʋ cere nɩ a kpafʋ jie a nɩ-kʋ-daa juu. 27 A jamana sↄdaalsɩ taw na a Jeeju kulʼɩ̃ a jamana yir, ɩ̃ bʋↄl a sↄdaalsɩ ba jaa a ba wɩ tiw kolĩ ʋ. 28 Ba yaw ʋ na a yele, ɩ̃ su ʋ kpar-jɩ̃ɛw, 29 ɩ̃ wob a gʋʋr sapi kpa ʋ a juumɩ, ɩ̃ ƴↄ̃w ʋ a kakɩr a dʋrɩ̃ nuumɩ, ɩ̃ gburĩ a dume a ʋ nii-sↄw laara wuolo nɩ ʋ yele nɩ: “Jufisɩ jamana yaa, yaanɩ!” 30 Ɩ̃ pʋʋrↄ a natɛɛr ƴↄnↄ ʋ, ɩ̃ de a kakɩr ŋmeere nɩ ʋ a juumɩ. 31 A mɩnɛ ba na la ʋ baar, ba yaw ʋ na a kpar-jɩ̃ɛw ʋlↄ, ɩ̃ lɛ su ʋ a ʋ yele, ɩ̃ taw ʋ cere nɩ a kpafʋ jie. 32 A mɩnɛ ba na yire a tẽw pʋↄ, ba tuorʼɩ̃ na a daba na yi a Sɩɩrɛn, ba na bʋↄlↄ a Sɩmↄ̃, a sↄdaalsɩ fɛr ʋ ʋ de a Jeeju nɩ-kʋ-daa tuo. 33 A lɛ ba na ta a jie ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Gↄlgↄta, a lɛ yelʼã a “Juŋman Jie”, 34 ba kʋ ʋ na a dɩvɛ̃ ba na nyakarɩ̃ a tɩ̃ɩ. Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na Ꞌlɛm nyɛ a lɛ, Ꞌwaa bʋↄrↄ a nyufʋ wa. 35 A lɛ ba na kpa ʋ yaal baar, ba ŋme na a gbã po nɩ a ʋ cẽcẽne, 36 ɩ̃ jɛ a be gu ʋ. 37 Ba sɛbʼã a sɛbɛ kpa a ʋ ju-sↄ̃w na miile a ʋ kpafʋ par. A yelʼã a be: “A Jufisɩ Jamana Jeeju nɩ a nanɩ”. 38 Ba mɩ kpa na nyanyube ayi a be, a bõ-ƴen a ʋ dʋrɩ̃ loor, ɩ̃ a kãw a ʋ gʋbaa loor. 39 A nɩbɛ bala na dãa tↄlↄ a be vavire na a jur, tʋrↄ nɩ ʋ 40 yele nɩ: “A fʋ̃ʋ na dãa yel á fʋ na wɛlʼã a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, ɩ̃ lɛ mɛ ʋ a bibie ata pʋↄ, a ala ɩ a Naaŋmɩn Bie fʋ ɩ, faa a fʋ mɩ̃ɛ suu nɩ a nɩ-kʋ-daa juu.” 41 A baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a bala na ɩ a ni-dierbe, mɩ laara ʋ na a lɛ yele nɩ: 42 “Ʋ faa na nɩŋmɛɛ, ɩ̃ ma lɛ tʋↄrↄ faara a ʋ mɩ̃ɛ wa. Ʋ ɩ na a Ɩsɩrayɛl jamana! u suu a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na a nɩ-kʋ-daa juu, ɩ̃ sɩ na tɩɛrɛ ʋ na. 43 Ʋ barʼã a ʋ mɩ̃ɛ kʋ a Naaŋmɩn. A ala ɩ a Naaŋmɩn bʋↄrↄ ʋ na, ú faa ʋ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, a-na-ɩ ʋ yelʼã á Naaŋmɩn Bie ʋ ɩ.” 44 Ɩ̃ a nyanyube bala ba na mɩ kpa a be, kpɛrɛ ʋ na a lɛ. 45 A mↄtↄ̃-tuo daar a wɩɛr liw na a tẽw pʋↄ ʋ jaa wa ta nɩ a mↄtↄ̃w gↄrfʋ daar. 46 Ɩ̃ a mɩnɛ a mↄtↄ̃w na gↄr, a Jeeju wuurʼã nɩ kↄkɩr kpɛ̃w yele: “Eli, Eli, lɛma sabatanɩ?” A lɛ yelʼã: “Ɩ̃ Naaŋmɩn, ɩ̃ Naaŋmɩn, bõ ɩ a fʋ bar ma?” 47 A bala na dãa ɩraa a be, a nɩŋmɛɛ wõ na a ʋ wuurfʋ ɩ̃ yel: “A Eli a nanɩ bʋↄlↄ”. 48 Ɩ̃ a jie naan a bõ-ƴen jↄ na cen na de cẽcen kãw ƴↄ̃w dã-ɓiirũ pʋↄ, ɩ̃ ir tũ ƴↄ̃w kakɩr pʋↄ, tur a Jeeju a ʋ nyu. 49 Ɩ̃-cɛ a nɩŋmɛɛ yel, á ú ɩra-lɛ. Á ba Ꞌwuor je kãa, a ala ɩ a Eli na wa na faa ʋ. 50 Ɩ̃ a Jeeju lɛ wuurʼã nɩ kↄkɩr kpɛ̃w, ɩ̃ kpi. 51 A daar ʋlↄ pʋↄ, a cẽcen kpɛ̃ɛ ʋlↄ ba na dãa yaal a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ ʋ ŋma a der ayi, nyↄw na a saꞋlon ɩ̃ ɓer wa suu nɩ a pulẽe. A tẽw damʼã, a kʋsɩ-bɛrɛ wɛl, 52 a yar yuo, ɩ̃ a duo-puorbo yaw bala na dãa kpi, irʼã a kũu pʋↄ. 53 A mɩnɛ a Jeeju na ir a kũu pʋↄ baar, a bana nɩbɛ yi na a yar pʋʋr ɩ̃ kpɛ a Jerujalɛm-tẽw pʋↄ, a nɩ-yaw nyɛ ba. 54 A lɛ a Orom sↄdaal-nɩ-kpɛ̃ɛ nɩ a bala na dãa be nɩ ʋ gure a Jeeju na nyɛ a mɩnɛ a tẽw na dam, nɩ a ala a jaa na ta, a dãbɩ̃ɛ nyɩrɩ̃ na nyↄw ba, a ba yel: “Sɩrɛ jaa ʋ! A daba na dãa na ɩ a Naaŋmɩn Bie.” 55 A pↄↄ-yaw dãa na be be ɩ̃ ɩraa a nɩdaa Ꞌwuoro, a pↄↄbↄ bala na dãa tuure a Jeeju sũono ʋ, wa yi nɩ a Galile-tẽw pʋↄ. 56 A ba pʋↄ, Madala Maarɩɩ dãa na be be, nɩ a Maarɩɩ ʋlↄ na ɩ a Jakɩ nɩ a Jojɛfʋ mã, pↄw nɩ a Jebede bi-dabsɩ ayi mã. 57 A mɩnɛ a jaanʋↄr na ta, dab-naaba na dɩ a Jojɛfʋ yi na a Arimate-tẽw ɩ̃ wɩ. (A Jojɛfʋ ʋlↄ, ʋ mɩ dãa na ɩ a Jeeju par-tuure). 58 Ʋ cenʼã a Pɩlatɩ sɛ̃ na sʋↄr a kũu, a Pɩlatɩ sↄw, ɩ̃ yel a ba kʋ ʋ, 59 ʋ de a kũu vilĩ nɩ ʋ a cẽcen paalaa, 60 ɩ̃ cenʼɩ̃ ʋ na ƴↄ̃w a ʋ mɩ̃ɛ ya-paalaa pʋↄ ba na dãa kpu a kʋsɩpan pʋↄ, ɩ̃ bilĩ a kʋsɩr kpɛ̃ɛ pↄw a yaa nʋↄr, ɩ̃ kul. 61 A Madala Maarɩɩ nɩ a Maarɩɩ ƴen sʋbↄ jɛ na a be a yaa par. 62 A lɛ a bibi-ciiraa gbɛɛrɩ̃fʋ na vɩɛ, a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ cenʼã a Pɩlatɩ sɛ̃ 63 na yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, sɩ tɩɛrʼã yuo a mɩnɛ a bɛbɛlɛ na na dãa yel a lɛ ʋ na dãa cãa, á bibie ata pʋↄ, á ʋ na irʼã a kũu pʋↄ. 64 Ala-ɩ̃-sↄ, ƴↄ̃w nɩbɛ a ba cen na gu a yaa, wa ta nɩ a bibie ata dayen, a ʋ par-tuurbe kↄ̃ↄ wɩ ju a kũu, ɩ̃ yel a nɩbɛ, á ʋ irʼã a kũu pʋↄ wa, a mɩnɛ a ba bɛlɩ̃fʋ kↄ̃ wa gãw a dãdãw ben wa.” 65 A Pɩlatɩ yel ba: “Nyɩ́ nyɛ a gugurbe. Nyɩ́ taw ba cenʼɩ̃ na ƴↄ̃w a ba gu a mɩnɛ nyɩ na bʋↄrↄ”, 66 a ba taw ba cenʼɩ̃ na man a mɩnɛ ba na gure a yaa, ɩ̃ maal a ba jɩbaa mar a yaa kubir juu.

28

1 A mɩnɛ a bibi-ciiraa na tↄl, a Madala Maarɩɩ nɩ a Maarɩɩ ƴen sʋbↄ ca na cen a jɩmaasɩ dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa a yaa Ꞌwuorfʋ. 2 Ɩ̃ a jie naan a tẽw damʼã nɩ kpɛ̃w, a Naaŋmɩn sɩ-tʋnaa kãw yi a saꞋlon ɩ̃ suu wa bɩlɩ̃ a kubir a yaa nʋↄr yuo bar, ɩ̃ do jɛ. 3 Ʋ nyɩnyɩlɛ na wↄ̃ taa nɩ a saa na nyɩɩlɛ, a ʋ cẽcene mɩ pɛlɩ̃ na a gon kʋↄraa kaarɩ̃. 4 Dãbɩ̃ɛ nyↄw na a bala na gu a yaa, a ba mine, lɩɛb wↄ̃ taa nɩ kũusɩ. 5 Ɩ̃-cɛ a sɩ-tʋnaa yel a pↄↄbↄ bala: “Nyɩ taa jↄrↄ dãbɩ̃ɛ wa. Ɩ̃ bↄ̃w na bↄ̃w ka a Jeeju ʋlↄ ba na dãa kpa a nɩ-kʋ-daa juu, ʋlↄ nyɩ bʋↄrↄ. 6 ꞋWaa cãa ka wa. Ʋ irʼã lɛ tɛrɛ a baafʋ, a mɩnɛ ʋ na dãa yel. Nyɩ́ wa nyɛ a jie ʋlↄ ba na dãa gaal ʋ. 7 Nyɩ́ cen fↄfↄw, na yel a ʋ par-tuurbe, á ʋ irʼã a kũu pʋↄ, á ʋ de ba na nĩe cen a Galile; á be ba na nyɛ ʋ. A ƴɛrɩ̃ nɩ a ʋlↄ, ɩ̃ na yel kʋ nyɩ.” 8 A jie naan ba yi na a yaa par, a dãbɩ̃ɛ nɩ a nʋ̃ↄ kpɛ̃ɛ nyↄw ba, a ba jↄrↄ cere a ʋ par-tuurbe yelfʋ jie. 9 Ɩ̃ a mɩnɛ ba na cere, a Jeeju tuorʼɩ̃ ba na, ɩ̃ puor ba á Yaanɩ! A ba taw ta ʋ, lo gburĩ a dume a ʋ pulẽe, ɩ̃ nyↄw ʋ a gbɛɛ puoro nɩ ʋ. 10 A Jeeju yel ba: “Nyɩ taa jↄrↄ dãbɩ̃ɛ wa. Nyɩ́ cen na yel kʋ a ɩ̃ yɛɛr, á bá wɩ be a Galile; á be ba na nyɛ ma.” 11 A lɛ a pↄↄbↄ na cãa be a sↄr pʋↄ cere, a sↄdaalsɩ bala na dãa gure a yaa ŋmɛɛ lɩɛbʼã kul a tẽw pʋↄ na man a baar-lo-nɩ-bɛrɛ a ala a jaa na ta, 12 a ba kpaarɩ̃ taa nɩ a ni-dierbe guor taa, ɩ̃ ya a sↄdaalsɩ a libie yaw, ɩ̃ yel ba: 13 “Nyɩ́ ma yel a nɩbɛ á ʋ par-tuurbe ɩ̃ wɩ a tɩsↄw ju yaa a kũu a lɛ sɩ na gur baar. 14 Ɩ̃ a jamana wa wõ a ƴɛrɩ̃ naa, sɩ na bↄ̃w na a mɩnɛ sɩ na mana ʋ, ʋ kↄ̃ wa ɩ nyɩ bom wa.” 15 A sↄdaalsɩ de na a libie ɩ̃ maal tu nɩ a mɩnɛ ba na man ba. Ala-ɩ̃-sↄ a ƴɛrɩ̃ na yɛrʼã pↄw a Jufisɩ sↄ̃w wa ta nɩ a dɩnaa. 16 A par-tuurbe pie-nɩ-bõ-ƴen cenʼã a Galile wɩɛr, a tãw ʋlↄ juu a Jeeju na dãa tʋ̃ miil ba. 17 Ɩ̃ a lɛ ba na nyɛ ʋ, ba lo na gburĩ a dume ɩ̃ puoro ʋ, ɩ̃-cɛ a nɩŋmɛɛ cãa baala. 18 A Jeeju taw ta ba ɩ̃ yel: “A ɩ̃ Sãa kʋ ma na a kpɛ̃w ʋ jaa, a saa juu nɩ a ka a tẽw juu. 19 Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ́ cen a nɩ-bʋrↄ bʋrↄ jiir a jaa, na maal ba a ba ɩ a ɩ̃ par-tuurbe, de nɩ a Sãa yuor nɩ a Bie yuor nɩ a Naaŋmɩn Sɩɛ yuor mʋrʼɩ̃ ba a kʋ̃ↄ, 20 ɩ̃ jaan ba a ba maala a ala a jaa ɩ̃ na man nyɩ. Ɩ̃ nyɩ́ bↄ̃wnaa, ɩ̃ na be nɩ nyɩ na a daar a jaa, wa ta nɩ a tẽw baarfʋ daar.”