1

1 A lɛ a tẽw na ma dãa be be sɛr wa, ɩ̃ a ʋlↄ na ɩ a Yɛrɩ̃ de na nĩe be be. A ʋna Yɛrɩ̃ be nɩ na a Naaŋmɩn, ɩ̃ a Yɛrɩ̃ ʋlↄ ɩ na a Naaŋmɩn. 2 Ʋ be nɩ na a Naaŋmɩn a korĩ-cɛ jaa. 3 Ʋlↄ ɩ̃ maal a yele a jaa. Bom ma be be ʋ na ma maal wa. 4 A baafʋ be na a ʋ jie ɩ̃ a baafʋ ʋlↄ ɩ na cãa a nɩbɛ jie. 5 A cãa caara na a libe pʋↄ ɩ̃ a libe ma tʋↄ ʋ wa. 6 Daba kãw dãa na be be a Naaŋmɩn na tʋ̃, a ʋ yuor dɩ a Jã. 7 Ʋ wa na na ɩ a yel-mɩ̃ɛ ƴɛr-mana, na ʋ mana a cãa ƴɛrɩ̃, a mɩnɛ a nɩbɛ ba jaa na tʋↄ tɛrɛ a ƴↄ̃w-nyãa. 8 A ʋlↄ mɩ̃ɛ ma ɩ a cãa wa, ɩ̃ ʋ ɛ̃ɛ na wa na mana a cãa ƴɛrɩ̃. 9 A cãa ʋlↄ ɩ na a yel-mɩ̃ɛ cãa na waara a tẽw pʋↄ caara a nɩbɛ ba jaa. 10 Ʋ dãa na be a tẽw pʋↄ, ɩ̃ a ʋlↄ ɩ̃ maal a tẽw, ɩ̃-cɛ a tẽw nɩbɛ ma dãa bↄ̃w ʋ wa. 11 Ʋ wa na a ʋ mɩ̃ɛ tẽw, ɩ̃ a ʋ mɩ̃ɛ nɩbɛ ma sↄw de ʋ wa. 12 Ɩ̃-cɛ a bala na sↄw de ʋ tɛrɛ nɩ ʋ a ƴↄ̃w-nyãa, ʋ kʋ ba na sↄr a ba lɩɛb ɩ a Naaŋmɩn bibiir. 13 A dↄwfʋ ʋlↄ ma ɩ a tẽw na dↄwfʋ wa; aa mɩ yi nɩrɛ pʋ-tɩɛrʋ̃ pʋↄ, mɩɩ daba tɩɛrʋ̃ pʋↄ wa, ɩ̃-cɛ a Naaŋmɩn ɩ̃ ɩ a ba Sãa. 14 A Yɛrɩ̃ ʋlↄ lɩɛbʼã ɩ nɩrɛ, ɩ̃ jɛ a sɩ sↄ̃w. Sɩ nyɛ na a ʋ yo-yifʋ na ɩ a yo-yifʋ ʋlↄ a Bi-dab-daadaa na pↄw a ʋ Sãa jie. A ʋ maalfʋ nyɩrɩ̃ na vɩɛlɛ, ɩ̃ ʋ mɩ ɩ na yel-mɩ̃ɛ sʋbↄ. 15 A Jã ƴɛrɛ na a ʋ ƴɛrɩ̃ nɩ kpɛ̃w yele: “A naa ɩnɛ ɩ̃ dãa yele nyɩ áa ʋlↄ na be a ɩ̃ puorɩ̃ waara ɩ na kpɛ̃ɛ a ɩ̃ ɩnɛ, a-na-ɩ ʋ dãa na de nĩe be be ɩ̃ a ba wa bɩɛr dↄw ma.” 16 A maal-vɩlaa a jaa yi na a ʋ jie ma ƴala waara a sɩ jie dↄↄlↄ taa. 17 A-na-ɩ a Mowisi a Naaŋmɩn kʋ a ƴɛr-kpɛn ʋ tɩɩr, ɩ̃-cɛ a maal-vɩlaa nɩ a yel-mɩ̃ɛ yi na a Jeeju-Kirisi jie. 18 Nɩ-bõ-ƴen ma dãa nyɛ a Naaŋmɩn wa, ɩ̃-cɛ a Bi-dab-daadaa na ɩ a Naaŋmɩn, na be a Sãa lõboorɩ̃, ʋlↄ ɩ̃ miil a nɩbɛ a ba bↄ̃w ʋ. 19 A daar ʋlↄ a Jufisɩ bala na be a Jerujalɛm na dãa tʋ̃ a Naaŋmɩn baar-lorbo nɩ a Naaŋmɩn yir tʋ̃tʋnbↄ a ba soor a Jã-Batii á ala ʋ ɩ, nyɩ́ nyɛ a ala ʋ na dãa man ba. 20 ꞋWaa sↄↄlɩ̃ ba wa, ɩ̃ ʋ yel ba na cãa pʋↄ: “Aa ɩ maa ɩ̃ ɩ a Kirisi wa.” 21 Ba lɛ soor ʋ na: “Ɩ̃ ala fʋ ɩ? A Eli fʋ ɩ mɩɩ?” A Jã yel: “Maa ɩ a ʋlↄ wa.” A ba lɛ soor ʋ: “Fʋ̃ʋ ɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere ʋlↄ mɩɩ?” Ʋ yel: “Kpee!” 22 Ala-ɩ̃-sↄ ba soor ʋ na: “Ɩ̃ ala tↄr fʋ ɩ? A sɛw na a fʋ na yel sɩ a sʋbↄ ʋlↄ fʋ na ɩ, a sɩ yel kʋ a bala na tʋ̃ sɩ.” 23 A Jã yel ba: “Ɩ̃ ɩ na a nɩrɛ ʋlↄ kↄkɩr na yire a wɛkar pʋↄ yele: Nyɩ́ cↄↄrɩ̃ a Nɩ-kpɛ̃ɛ sↄr bar ʋ tor,” a mɩnɛ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere Ejayi na dãa yel. 24 A bala ba na tʋ̃ a Jã jie, Farɩsɩ nɩbɛ be na tↄ 25 ɩ̃ soor ʋ: “A fʋ na ma ɩ a Kirisi wa, ma mɩ ɩ a Eli wa, ma ɩ a ʋna Naaŋmɩn ƴɛr-hiere wa, bõ ɩ̃ ɩ a fʋ mʋrↄ a nɩbɛ a kʋ̃ↄ?” 26 A Jã yel ba: “A maa, kʋ̃ↄ pʋↄ ɩ̃ mʋrↄ nyɩ, ɩ̃-cɛ nɩrɛ be na a nyɩ sↄ̃w nyɩ na ma bↄ̃w wa. 27 Ʋ be na a ɩ̃ puor waara ɩ̃ maa ɩ bom na tʋↄ gũu sɩɩr a ʋ nafaba wa.” 28 A ala a jaa maalʼã a Betani na be a Jʋrdɛ̃ man gaan, a jie ʋlↄ a Jã na dãa mʋrↄ a nɩbɛ a kʋ̃ↄ. 29 A dɩvɩɛ bio, a Jã nyɛ na a Jeeju ʋ wɩɛrɛ a ʋ sɛ̃, ʋ yel: “Nyɩ́ nyɛ a Naaŋmɩn Pẽle na ire a tẽw nɩbɛ maal-fãa bara. 30 A ʋ ƴɛrɩ̃ ɩ̃ dãa ƴɛr a mɩnɛ ɩ̃ na yel á daba be na a ɩ̃ puorɩ̃ waara na ɩ kpɛ̃ɛ a ɩ̃ ɩnɛ, a-na-ɩ ʋ dãa na de nĩe be be ɩ̃ a ba wa bɩɛr dↄw ma. 31 Ɩ̃ a maa, maa dãa bↄ̃w a nɩ-buor ʋ na ɩ wa, ɩ̃-cɛ ɩ̃ wa na na mʋrↄ a nɩbɛ a kʋ̃ↄ a mɩnɛ a na tʋↄ maal a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ a ba bↄ̃w ʋ.” 32 A Jã lɛ yelʼã: “Ɩ̃ nyɛ na a Naaŋmɩn Sɩɛ ʋ yi a saꞋlon wↄ̃ taa nɩ a ŋmam ɩ̃ suure waara na lo a ʋ juu. 33 Maa dãa bↄ̃w a sʋbↄ ʋlↄ ʋ na ɩ wa, ɩ̃-cɛ a Naaŋmɩn ʋlↄ na tʋ̃ ma ɩ̃ mʋrↄ a nɩbɛ a kʋ̃ↄmɩ, ʋ dãa na yel ma á ɩ̃ nↄↄ nyɛ na a Naaŋmɩn Sɩɛ ʋ suure na lo a daba juu, áa daba ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ mʋrↄ a nɩbɛ a Naaŋmɩn Sɩɛ pʋↄ. 34 Ɩ̃ a maa, ɩ̃ nyɛ na a ala ɩ̃ mana kʋrↄ nyɩ a ʋlↄ ɩ̃ ɩ a Naaŋmɩn Bie.” 35 A dɩvɩɛ bio, a Jã lɛ be na be nɩ a ʋ par-tuurbe ayi 36 ɩ̃ nyɛ a Jeeju ʋ tↄlↄ, ʋ yel: “Nyɩ́ nyɛ a Naaŋmɩn Pẽle!” 37 A mɩnɛ a par-tuurbe ayi bala na wõ a ala ʋ na ƴɛr, ba tuure na a Jeeju. 38 A Jeeju lɩɛbʼã nyɛ a ba tuure ʋ, ʋ soor ba: “Bõ nyɩ bʋↄrↄ?” A ba yel ʋ: “Arabɩ! (A lɛ yelʼã, Jãjaana) Nyɩnɛ fʋ kpɛɛrɛ?” 39 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ wa bↄ̃w a jie.” A lɛ, ba cenʼã na nyɛ a jie, ɩ̃ jɛ nɩ ʋ a be a bibir ʋlↄ. A mↄtↄ̃w gↄrfʋ daar ba cen a be. 40 A bana nɩbɛ ayi ƴen sʋbↄ na dãa wõ a Jã ƴɛrɩ̃ ɩ̃ tuure a Jeeju ɩ na a Ãdire na ɩ a Sɩmↄ̃ Pɩɛr yɛbɛ. 41 A Ãdire de na nĩe bↄ a ʋ yɛbɛ Sɩmↄ̃ ɩ̃ yel ʋ: “Sɩ nyɛ na a Mɛsɩ.” (A lɛ yelʼã, a ʋlↄ a Naaŋmɩn na tʋ̃.) 42 Ɩ̃ ʋ taw na a Sɩmↄ̃ cenʼɩ̃ a Jeeju sɛ̃, a Jeeju Ꞌwuor ʋ ɩ̃ yel: “Fʋ ɩ na a Jã bie, Sɩmↄ̃, ɩ̃ ba nↄↄ bʋↄlↄ fʋ na Sefasɩ.” (A lɛ yelʼã, a Pɩɛr.) 43 A dɩvɩɛ bio, a Jeeju bʋↄrↄ na ʋ cen a Galile wɩɛr, ɩ̃ a be ʋ nyɛ na a Fɩlɩpɩ ɩ̃ yel ʋ: “Tuure ma!” 44 Ã Fɩlɩpɩ ɩ na a Bɛsada-tẽw nɩrɛ a Ãdire nɩ a Pɩɛr kaarɩ̃. 45 A Fɩlɩpɩ bↄ na a Natanɩɛl nyɛ ɩ̃ yel ʋ: “Sɩ nyɛ na a ʋlↄ a Mowisi na dãa ƴɛr a ʋ ƴɛrɩ̃ a ƴɛr-kpɛn sɛbɛ pʋↄ, na ɩ a ʋlↄ a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe na mɩ dãa ƴɛr a ʋ ƴɛrɩ̃. A Jeeju ʋ, na ɩ a Najarɛtɩ Jojɛfʋ bi-daba.” 46 A Natanɩɛl yel ʋ: “Bõ-vɩlaa na tʋↄ na yi a Najarɛtɩ-tẽw pʋↄ mɩɩ?” A Fɩlɩpɩ yel ʋ: “Wa su nɩ ʋ a fʋ mimir.” 47 Ɩ̃ a mɩnɛ a Jeeju na nyɛ a Natanɩɛl ʋ waara a ʋ sɛ̃, ʋ yelʼã a ʋ ɩnɛ: “Nyɩ́ nyɛ a Ɩsɩrayɛl nɩrɛ sɩrɛ jaa. Bɛlɩ̃fʋ ma be a ʋ jie fɩ̃ɩ wa.” 48 A Natanɩɛl soor ʋ: “Mɩnɛ fʋ ɩ ɩ̃ bↄ̃w ma?” A Jeeju yel ʋ: “A lɛ a Fɩlɩpɩ na ma dãa bʋↄl fʋ sɛr wa, ɩ̃ dãa na de nĩe nyɛ fʋ a lɛ fʋ na be a fɩgɩ tɩɛ pulẽe.” 49 A Natanɩɛl yel ʋ: “Jãjaana, fʋ̃ʋ ɩ a Naaŋmɩn Bie! Fʋ̃ʋ ɩ a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ jamana!” 50 A Jeeju yel ʋ: “Fʋ sↄw ma na a-na-ɩ ɩ̃ yel fʋ na a ɩ̃ dãa na nyɛ fʋ a be a fɩgɩ tɩɛ pulẽe. Fʋ nↄↄ nyɛ na yele a bɛrmɛ gãw a asɩmɛ.” 51 Ɩ̃ ʋ lɛ yelʼã go: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, nyɩ nↄↄ nyɛ na a saꞋlon ʋ yuo ɩ̃ a Naaŋmɩn sɩ-tʋnɩsɩ duoro ɩ̃ suure a Nɩbɛ Bie jie.”

2

1 A lɛ a bibie ayi na tↄl baar, ba tɛrɛ na a pↄw kulfʋ fɛtɩ a Kana-tẽw na be a Galile wɩɛr. A Jeeju mã dãa na be be 2 ɩ̃ ba mɩ bʋↄlʼã a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe a fɛtɩ ʋlↄ jie. 3 A lɛ a dãa na baar, a Jeeju mã yel ʋ na: “Baa cãa tɛrɛ a dɩvɛ̃ wa.” 4 A Jeeju yel ʋ: “Pↄw wee, bõ sɩ be taa? A ɩ̃ daar ma ta sɛr wa.” 5 A ʋ mã yel a tʋ̃tʋnbↄ: “Nyɩ́ maal a bom jaa lɛ ʋ na yele nyɩ.” 6 Ɩ̃ a kubie dʋr ayʋↄb be na be a Jufisɩ na ma ƴↄ̃w a kʋ̃ↄ pↄlↄ nɩ a ba mɩ̃ɛ. Yo-nↄɛ anuu kʋ̃ↄ ɩ̃ ma sɛw a ba jaa bõ-ƴene-ƴene. 7 A Jeeju yelʼã a tʋ̃tʋnbↄ: “Nyɩ́ Ꞌwↄ̃w a kʋ̃ↄ sɛɛr a dʋr,” a ba Ꞌwↄ̃w sɛɛr. 8 Ʋ lɛ yel ba: “Nyɩ́ Ꞌwↄ̃w cenʼɩ̃ na kʋ a fɛtɩ nɩ-kpɛ̃ɛ,” a ba Ꞌwↄ̃w cenʼɩ̃. 9 A fɛtɩ nɩ-kpɛ̃ɛ Ꞌlɛmʼã a kʋ̃ↄ na lɩɛb ɩ a dɩvɛ̃, ɩ̃ Ꞌwaa bↄ̃w a jie a na yi wa. Ɩ̃-cɛ a tʋ̃tʋnbↄ na dãa Ꞌwↄ̃w a kʋ̃ↄ, bala ʋlↄ bↄ̃w na. A nɩ-kpɛ̃ɛ ʋlↄ bʋↄlʼã a sɩrɛ 10 ɩ̃ yel ʋ: “A nɩbɛ ba jaa, a dɩvɛ̃ nʋ̃ↄ ba ma de nĩe kʋ a nɩbɛ ɩ̃ a lɛ ba na wa nyu tɩw baar, ala ba ma kʋ ba a ala na ma bↄ̃w nʋmↄ wa. Ɩ̃-cɛ a fʋ̃ʋ, fʋ binʼã a dɩvɛ̃ nʋ̃ↄ wa ta nɩ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃.” 11 A Jeeju dãdãw nↄ-kofʋ tʋn nɩ a ʋlↄ ʋ na maal a Kana-tẽw na be a Gahle wɩɛr. Ʋ millʼɩ̃ na a ʋ yo-yifʋ a ʋ par-tuurbe sↄw ʋ. 12 A ala na baar, a Jeeju lãa na cenʼɩ̃ a ʋ mã nɩ a ʋ yɛɛr nɩ a ʋ par-tuurbe a Kapɛɛnam-tẽw, a ba jɛ be jaa fɩ̃ɩ. 13 A Jufisɩ Pakɩ fɛtɩ daar tara na, a Jeeju cen a Jerujalɛm. 14 A mɩnɛ ʋ na cen a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ, ʋ nyɛ na a nɩbɛ na daara a nii nɩ a piir nɩ a ŋmama, lãa nɩ a bala na jɛ tɛwrɛ a libie. 15 Ʋ de na a mibe lɩɛb maal a ɩ kpaara ʋ fↄbʼɩ̃ ba ba jaa diw bar yẽw, lãa nɩ a ba piir nɩ a ba nii, ɩ̃ yɛ̃yɛlɩ̃ a libi-tɛwrbɛ libie bar a tene, ɩ̃ lɩɛb a ba tabalsɩ vↄↄl. 16 Ɩ̃ ʋ yelʼã a ŋmam-daarba: “ Nyɩ́ de a yele ala yi nɩ a ka! Nyɩ taa de a ɩ̃ Sãa yir lɩɛb maal ʋ ɩ ƴaƴab-yir wa!” 17 A ʋ par-tuurbe tɩɛrʼã yuo a ƴɛr-bir ʋlↄ na sɛb a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: “Ɩ̃ Naaŋmɩn, a fʋ yir tʋmↄ vɩláa nↄↄ dɩ ma na vũu kaarɩ̃.” 18 A be jie, a Jufisɩ soor ʋ na: “Nↄ-kofʋ tʋ̃-buor fʋ na maal miilʼɩ̃ sɩ a sɩ bↄ̃w ka fʋ tɛrɛ na sↄr maala a yele asɩmɛ?” 19 A Jeeju yel ba: “Nyɩmɩ wɛl a Naaŋmɩn yirʼã, ɩ̃ a bibie ata pʋↄ ɩ̃ na lɛ mɛ ʋ na.” 20 A Jufisɩ yel ʋ: “Yomo lɩjaayi nʼayʋↄb ba mɛ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ naa maalʼɩ̃, ɩ̃ a fʋ̃ʋ, a fʋ yel a fʋ na lɛ mɛ ʋ na baar bibie ata pʋↄ?” 21 Ɩ̃-cɛ a Naaŋmɩn yir ʋlↄ a Jeeju na yele ɩ na a ʋ ɩ̃gan. 22 A daar ʋlↄ a Jeeju na ir a kũu pʋↄ baar, a ʋ par-tuurbe tɩɛrʼã yuo a ʋ dãa na yel a lɛ, ɩ̃ na ba sↄw de a ala na sɛb a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ nɩ a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ a Jeeju na dãa ƴɛr. 23 A daar ʋlↄ a Jeeju na be a Jerujalɛm a Pakɩ fɛtɩ dɩfʋ jie, nɩ-yaw nyɛ na a nↄ-kofʋ tʋmↄ ʋ na maala ɩ̃ sↄw ʋ. 24 Ɩ̃-cɛ a Jeeju ma de ba sɩrɛ jaa wa, a-na-ɩ ʋ bↄ̃w na a nɩbɛ ba jaa fɛw tɩɛrɩ̃sɩ. 25 ꞋWaa bʋↄrↄ nɩrɛ ʋ man ʋ nɩrɛ kãw ben wa, a-na-ɩ a ʋlↄ mɩ̃ɛ bↄ̃w na a ala na be a nɩrɛ pʋ̃ↄ.

3

1 Daba dãa na be be a Farɩsɩ nɩbɛ pʋↄ ɩ̃ dɩ a Nikodɛ̃. Ʋ mɩ ɩ na a Jufisɩ ni-diere ƴen sʋbↄ. 2 Ʋ cenʼã a tɩsↄw a Jeeju sɛ̃ na yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, sɩ bↄ̃w ka fʋ ɩ na a Jãjaana na na yi a Naaŋmɩn sɛ̃ ɩ̃ wa, a-na-ɩ nɩrɛ ma tʋↄrↄ maala a nↄ-kofʋ tʋmↄ asɩmɛ fʋ na maala ɩ̃ a ala ma ɩ a Naaŋmɩn ɩ̃ be nɩ ʋ wa.” 3 A Jeeju yel ʋ: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele fʋ, nɩrɛ ma nyɛrɛ sↄr kpɛɛrɛ a Naaŋmɩn fãw pʋↄ, ɩ̃ a ala ma ɩ a dↄw-paalaa ba dↄw ʋ wa.” 4 A Nikodɛ̃ soor ʋ: “Mɩnɛ ba na lɛ tʋↄ dↄw a nɩrɛ a lɛ ʋ na kor baar? A nɩrɛ ʋlↄ na tʋↄ na lɛ kpɛ a ʋ mã puorɩ̃ ʋ lɛ dↄw ʋ mɩɩ?” 5 A Jeeju yel: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele fʋ, nɩrɛ ma tʋↄrↄ kpɛɛrɛ a Naaŋmɩn fãw pʋↄ ɩ̃ a ala ma ɩ ba dↄw ʋ na a kʋ̃ↄ nɩ a Naaŋmɩn Sɩɛ dↄwfʋ wa. 6 A ʋlↄ a nɩrɛ na dↄw, nɩrɛ ʋ ɩ, ɩ̃ a ʋlↄ a Naaŋmɩn Sɩɛ na dↄw, a sɩɛ ʋ ɩ. 7 Taa ɩ a nʋↄr ko fʋ a mɩnɛ ɩ̃ na yel áa sɛw na a ba na dↄw nyɩ dↄw-paalaa wa. 8 A sɛsɛb ma fure na cere a jie ʋ na bʋↄrↄ. Fʋ ma wõ na a ʋ damfʋ, ɩ̃-cɛ fʋ maa bↄ̃w a jie ʋ na yi, mɩɩ a jie ʋ na cere wa. A lɛ a mɩ wↄ̃ a nɩrɛ ʋlↄ jie a Naaŋmɩn Sɩɛ na dↄw.” 9 A Nikodɛ̃ lɛ soor ʋ: “Mɩnɛ a ana yele na tʋↄ ɩ ɩ̃ maal a lɛ?” 10 A Jeeju yel ʋ: “A fʋ̃ʋ na ɩ a Ɩsɩrayɛl nɩbɛ jãjaana, faa bↄ̃w a yele ala par wa? 11 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele fʋ, sɩ ƴɛrɛ na a ala sɩ na bↄ̃w ɩ̃ mɩ mana a ala sɩ na nyɛ, ɩ̃ nyaa bʋↄrↄ nyɩ sↄw a sɩ yel-mɩ̃ɛ wa. 12 A-na-ɩ a tẽw pʋↄ ƴɛrɩ̃sɩ ɩ̃ mana nyɩ ɩ̃ a nyaa sↄw wa, ɩ̃ a maa wa mana nyɩ a saꞋlon ƴɛrɩ̃sɩ, mɩnɛ nyɩ na ɩ ɩ̃ sↄw? 13 Nɩrɛ ma dãa do be a saꞋlon ɩ̃ a ala ma ɩ a Nɩbɛ Bie tɛw na yi a be a saꞋlon ɩ̃ suu ʋ wa. 14 A mɩnɛ a Mowisi na dãa maal a kur waab ba bar a daa juu a wɛkar pʋↄ, a lɛ ba na mɩ ba a Nɩbɛ Bie bar 15 a mɩnɛ a nɩrɛ lɛ na sↄw de ʋ na kpɛ na a baa-kↄ̃-tɛw pʋↄ. 16 A-na-ɩ a Naaŋmɩn nyɩrɩ̃ na nʋ a tẽw nɩbɛ ba jaa ala-ɩ̃-sↄ ʋ tɩɩr a ʋ Bi-dab-daadaa kʋ ba, a mɩnɛ a nɩrɛ lɛ na sↄw de ʋ, ʋ kↄ̃ wɛ wa, ɩ̃-cɛ ʋ na kpɛ na a baa-kↄ̃-tɛw pʋↄ. 17 A-na-ɩ a Naaŋmɩn ma tʋ̃ a ʋ Bie ʋ wa a tẽw pʋↄ a nɩbɛ ƴɛrɩ̃ ƴↄ̃wfʋ jie wa, ɩ̃-cɛ ʋ wa na a mɩnɛ a nɩbɛ na tʋↄ nyɛ a faafʋ a ʋ jie. 18 A ʋlↄ na sↄw de ʋ, baa ƴↄnↄ ʋ ƴɛrɩ̃ wa. Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na ma sↄw de ʋ wa, ba gↄrʼã ƴↄ̃w ʋ a ƴɛrɩ̃, a-na-ɩ Ꞌwaa sↄw de a Naaŋmɩn Bi-dab-daadaa wa. 19 A ala ɩnɛ ba na ƴↄnↄ a nɩbɛ a ƴɛrɩ̃ ɩ na, a cãa na wa a ka a tẽw pʋↄ ɩ̃-cɛ a ba jaar a cãa, ɩ̃ nʋ a libe a-na-ɩ a ba tʋmↄ ɩ na tʋ̃-faar. 20 A nɩrɛ lɛ na maala a burbur ma Ꞌlaarʼã a cãa, ɩ̃ maa sↄwrↄ yire a cãa pʋↄ wa, a mɩnɛ a ʋ tʋ̃-bie kↄ̃ wa nyɩr wa. 21 Ɩ̃-cɛ a nɩrɛ ʋlↄ tʋ̃-bie na tor, ʋ ma yi na a cãa pʋↄ, a mɩnɛ a ba na nyɛ bↄ̃w ka a ʋ tʋ̃-bie pʋↄ, a ʋ jↄrↄ na a Naaŋmɩn.” 22 A ala na baar, a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe cenʼã a Jude wɩɛr na ba jɛ a be fɩ̃ɩ, ʋ mʋrↄ a nɩbɛ a kʋ̃ↄ. 23 A Jã mɩ mʋrↄ na a nɩbɛ a Ɛnↄ na pɩɛlʼɩ̃ a Salim, a-na-ɩ a kʋ̃ↄ dãa na waa a be. A nɩbɛ wɩɛrɛ na a ʋ sɛ̃ ʋ mʋrↄ ba 24 a-na-ɩ a daar ʋlↄ, baa dãa ƴↄ̃w a Jã a kasu pʋↄ sɛr wa. 25 A Jã par-tuurbe ŋmɛɛ nyↄw na ɩ̃ cɩɩrɛ taa nɩ Jufi nɩrɛ kãw a mɩnɛ a ba ɩ̃gan pↄlfʋ ƴɛrɩ̃ na wↄ̃. 26 Ba cenʼã a Jã sɛ̃ na yel ʋ: “Jãjaana, a daba ʋlↄ na dãa be nɩ fʋ a Jʋrdɛ̃ man gaan, a ʋlↄ ƴɛrɩ̃ fʋ na dãa ƴɛrɛ, ʋ mʋrↄ na a nɩbɛ a kʋ̃ↄ, a nɩbɛ ba jaa cere a ʋ sɛ̃.” 27 A Jã yel ba: “Nɩrɛ ma tʋↄrↄ pↄwrↄ bom ɩ̃ a ala ma ɩ a Naaŋmɩn ɩ̃ kʋ ʋ wa. 28 A nyɩmɩ mɩ̃ɛ, nyɩ na tʋↄ na man a mɩnɛ ɩ̃ na dãa yel á maa ɩ a Klrisi wa, ɩ̃-cɛ á ba tʋ̃ ma na ɩ̃ de ʋ nĩe. 29 A ʋlↄ na kule a pↄw, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a pↄw sʋbↄ. Ɩ̃-cɛ a pↄw sʋbↄ baraa na ɩraa a be cɛlɛ ʋ, ʋ ma cɩlɛ na a mɩnɛ ʋ na wõ a pↄw sʋbↄ kↄkɩr. A lɛ a ɩ̃ nʋ̃ↄ mɩ wↄ̃; a sɛw ma na ƴala. 30 A sɛw na a ʋlↄ, ʋ jɛwrɛ duoro, ɩ̃ a maa, ɩ̃ wure suure. 31 “A ʋlↄ na yi a saꞋlon ɩ̃ wa, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a yele a jaa Nɩ-kpɛ̃ɛ. Ɩ̃ a ʋlↄ na yi a ka a tẽw pʋↄ, ʋ ɩ na a tẽw pʋↄ nɩrɛ, ɩ̃ ƴɛrɛ a tẽw pʋↄ ƴɛrɩ̃sɩ. Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na yi a saꞋlon ɩ̃ wa, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a yele a jaa Nɩ-kpɛ̃ɛ. 32 Ʋ mana na a ala ʋ na nyɛ ɩ̃ mɩ wõ, ɩ̃-cɛ nɩrɛ ma sↄw a ʋ ƴɛrɩ̃ wa. 33 Ɩ̃ a ʋlↄ na sↄw a ʋ ƴɛrɩ̃ miilʼã áa Naaŋmɩn ɩ na yel-mɩ̃ɛ sʋbↄ. 34 A ʋlↄ a Naaŋmɩn na tʋ̃, a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃sɩ ʋ ma ƴɛrɛ, a-na-ɩ a Naaŋmɩn vibʼã a ʋ Sɩɛ sɛw ʋ. 35 A Sãa nʋ na a ʋ Bie ɩ̃ de a yele a jaa bar ƴↄ̃w a ʋ nuumɩ. 36 A ʋlↄ na sↄw de a Bie, ʋ kpɛ na a baa-kↄ̃-tɛw pʋↄ, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na jaar a Bie bar, Ꞌwaa nyɛrɛ a ʋna baafʋ wa, ɩ̃-cɛ a Naaŋmɩn su-tuo dↄↄlʼã a ʋ juu.”

4

1 A Farɩsɩ nɩbɛ wõ na áa Jeeju pↄwrↄ na a par-tuurbe ɩ̃ mɩ mʋrↄ ba a kʋ̃ↄmɩ, gãw a Jã. 2 Ɩ̃-cɛ aa ɩ a Jeeju mɩ̃ɛ ɩ̃ ma dãa mʋrↄ a nɩbɛ a kʋ̃ↄ wa, a ʋ par-tuurbe ʋ. 3 A mɩnɛ a Jeeju na wõ a lɛ, ʋ yi na a be a Jude ɩ̃ lɩɛb cere a Galile, 4 ɩ̃-cɛ a sɛw na ʋ na tↄl yi a Samari. 5 A lɛ, ʋ cenʼã na ta a Sɩkaar-tẽw na be a Samari wɩɛr pʋↄ, ɩ̃ mɩ pɩɛlʼɩ̃ a Jakↄb puo ʋ na dãa kʋ a ʋ bi-daba Jojɛfʋ. 6 A be, a Jakↄb bulee be na be. A ɩ na a mↄtↄ̃-tuo daar, a Jeeju yↄ bal ɩ̃ jɛ a ʋna bulee nʋↄr, 7 a Samari pↄw kãw wa kʋ̃ↄ Ꞌwↄ̃wfʋ, a Jeeju yel ʋ: “Kʋ ma a kʋ̃ↄ ɩ̃ nyu.” 8 (A ʋ par-tuurbe ma dãa be be wa. Ba cenʼã tẽw pʋↄ a dɩb dafʋ.) 9 A Samari pↄw yel a Jeeju: “A fʋ̃ʋ na ɩ a Jufi nɩrɛ, mɩnɛ fʋ na tʋↄ sʋↄr kʋ̃ↄ a maa na ɩ a Samari nɩrɛ jie?” (Ʋ yelʼã a lɛ a-na-ɩ a Jufisɩ nɩ a Samari nɩbɛ maa mʋ̃ↄ taa vũu wa.) 10 A Jeeju yel ʋ: “A ala ɩ̃ ɩ fʋ dãa na bↄ̃w a ala a Naaŋmɩn na kʋrↄ a nɩbɛ, ɩ̃ mɩ bↄ̃w a ʋlↄ na sʋↄr fʋ a kʋ̃ↄ, fʋ̃ʋ naa ɛ̃ɛ dãa sʋↄr ʋ, ɩ̃ ʋ naa kʋ fʋ na a kʋ̃ↄ bunaa.” 11 A pↄw yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, faa tɛrɛ miir wa, ɩ̃ a bulee ma kpɛ ɩɛ wa. Mɩnɛ fʋ na ɩ ɩ̃ pↄw a kʋ̃ↄ bunaa? 12 Fʋ̃ʋ bɛrmɛ gãw a sɩ sãa-kʋmↄ Jakↄb mɩɩ? Ʋlↄ ɩ̃ kʋ sɩ a bulee na ɩ̃ a ʋ mɩ̃ɛ mɩ nyu na a kʋ̃ↄ na nɩ a ʋ bibiir lãa nɩ a ʋ dʋn.” 13 A Jeeju yel ʋ: “A nɩrɛ lɛ na nyu a kʋ̃ↄ na, kʋ̃ↄ-nyuur na lɛ nyↄw ʋ na, 14 ɩ̃-cɛ a nɩrɛ lɛ nↄↄ nyuure a kʋ̃ↄ ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ kʋrↄ ʋ, kʋ̃ↄ-nyuur ma lↄↄ nyↄwrↄ ʋ go wa, a-na-ɩ a kʋ̃ↄ ʋlↄ ɩ̃ na kʋrↄ ʋ na lɩɛbʼã ɩ kʋ̃ↄ bunaa a ʋ pʋ̃ↄ. A ʋna kʋ̃ↄ naa ɩ na a baa-kↄ̃-tɛw na bune yire a ʋ pʋ̃ↄ.” 15 A pↄw yel a Jeeju: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, kʋ ma a ʋna kʋ̃ↄ a mɩnɛ a kʋ̃ↄ-nyuur kↄ̃ↄ lↄↄ nyↄw ma, ɩ̃ lↄↄ wa a ka a kʋ̃ↄ Ꞌwↄ̃wfʋ wa.” 16 A Jeeju yel ʋ: “Cen na bʋↄl a fʋ sɩrɛ a nyɩ lãa wa.” 17 A pↄw yel ʋ: “Maa tɛrɛ sɩrɛ wa.” A Jeeju yel ʋ: “Yel-mɩ̃ɛ fʋ yel á faa tɛrɛ sɩrɛ wa, 18 a-na-ɩ fʋ dãa na kul dabsɩ anuu ɩ̃ a daba ʋlↄ fʋ na tɛrɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na ma ɩ a fʋ sɩrɛ wa. Yel-mɩ̃ɛ fʋ yel ma.” 19 A pↄw yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ bↄ̃w na Naaŋmɩn ƴɛr-hiere fʋ ɩ. 20 A tãw na juu a sɩ sãa-kʋnbↄ ma dãa puoro a Naaŋmɩn, ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ Jufisɩ yel áa Jerujalɛm ɩ̃ sɛw a nɩbɛ ba puoro.” 21 A Jeeju yel ʋ: “Pↄw wee, sↄw a ala ɩ̃ na yele fʋ. A daar tara na, a kↄ̃ ɩ a tãw na juu, mɩɩ a Jerujalɛm nyɩ na lɛ puor a Sãa Naaŋmɩn wa. 22 A nyɩmɩ Samari deme, nyɩ puoro na a ala nyɩ na ma bↄ̃w wa, ɩ̃ a sɩmɩ Jufisɩ, sɩ bↄ̃w na a ala sɩ na puoro, a-na-ɩ a Fafaara yi na a Jufisɩ jie. 23 A daar tara na ɩ̃ ʋ gↄrʼã ta baar, a mɩnɛ a bala na puoro a Sãa Naaŋmɩn a sɩrɛ jaa, ba na puoro ʋ na a sɩɛ pʋↄ nɩ a yel-mɩ̃ɛ, a-na-ɩ a popuor-lɛ a Sãa bʋↄrↄ. 24 Sɩɛ a Naaŋmɩn ɩ, ɩ̃ a bala na puoro ʋ sɛw na na puoro ʋ a sɩɛ pʋↄ nɩ a yel-mɩ̃ɛ pʋↄ.” 25 A pↄw yel a Jeeju: “Ɩ̃ bↄ̃w ka a ʋlↄ a Naaŋmɩn na tʋ̃ na wa na, a ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Kirisi. A ʋlↄ wa wa, ʋ na man sɩ na a yele a jaa.” 26 A Jeeju yel ʋ: “A maa naa na ƴɛrɛ nɩ fʋ, a maa ʋ.” 27 A jie naan, a Jeeju par-tuurbe lɩɛbʼã wa, a nↄɛ ko ba a mɩnɛ ba na nyɛ a Jeeju ʋ ƴɛrɛ nɩ a pↄw. Ɩ̃ kãw ma Ꞌla soor á bõ fʋ bʋↄrↄ, mɩɩ á bõ ɩ̃ ɩ a fʋ ƴɛrɛ nɩ a pↄw na wa? 28 A be jie, a pↄw barʼã a ʋ yuor ɩ̃ lɩɛb kpɛ a tẽw pʋↄ na yel a nɩbɛ: 29 “Nyɩ́ wa nyɛ daba na yel ma a yele ala a jaa ɩ̃ na dãa maal. Ã wa ɩ ʋlↄ ɩ̃ ɩ a Kirisi mɩɩ?” 30 A nɩbɛ yi a tẽw ʋlↄ pʋↄ ɩ̃ wɩɛrɛ a Jeeju sɛ̃. 31 A daar ʋlↄ pʋↄ, a Jeeju par-tuurbe sʋↄrↄ ʋ na yele nɩ: “Jãjaana, dɩ a dɩb!” 32 Ɩ̃-cɛ ʋ yel ba na: “Ɩ̃ tɛrɛ na a dɩb ʋlↄ nyɩ na ma bↄ̃w wa.” 33 Ala-ɩ̃-sↄ ba sooro na taa: “Á wa ɩ nɩrɛ wa nɩ a bõ-dɩraa na kʋ ʋ mɩɩ?” 34 A Jeeju yel ba: “A ɩ̃ dɩb ɩ na ɩ̃ maal a ʋlↄ na tʋ̃ ma pʋ-tɩɛrʋ̃, ɩ̃ mɩ tʋ̃ a tʋmↄ ala ʋ na kʋ ma baar. 35 A nyɩmɩ, nyɩ ma yelʼã á cur anaan pʋↄ áa ci ŋmafʋ na ta na. Ɩ̃-cɛ a maa, ɩ̃ yele nyɩ na, nyɩ́ bↄ̃w Ꞌwuor a por nyɛ, a ci mʋ̃ↄ na sɛw a ŋmafʋ. 36 A ʋlↄ na ŋmara a ci gↄrʼã pↄwrↄ a ʋ yar, ɩ̃ ʋ mɩ wooro na a ci biine a baa-kↄ̃-tɛw ɩnɛ, a mɩnɛ a ʋlↄ na bʋr nɩ a ʋlↄ na ŋmara na tʋↄ lãa cɩlɛ. 37 A-na-ɩ a ƴɛr-birʼã ɩ na sɩrɛ na yel: a bõ-ƴen bʋrʼã ɩ̃ a kãw ŋma. 38 A maa, ɩ̃ tʋ̃ nyɩ na a nyɩ cen na ŋma a ci a puo ʋlↄ pʋↄ nyɩ na ma dãa kↄ wa. A ŋmɛɛ kↄ na ɩ̃ nyɩmɩ lɩɛb de a ala ba naa dãa pↄw.” 39 A Samari nɩbɛ yaw jie na be a ʋna tẽw pʋↄ sↄw na a Jeeju a-na-ɩ a ʋna pↄw dãa na man ba yel: “Ʋ yel ma na a yele ala a jaa ɩ̃ na dãa maal.” 40 Ala-ɩ̃-sↄ a lɛ a Samari nɩbɛ na ta a Jeeju sɛ̃, ba sʋↄr ʋ na a ʋ jɛ be a ba jie, ʋ jɛ a be maal bibie ayi. 41 Ɩ̃ a yaw jie mɩ lɛ sↄw ʋ na a ala a ʋlↄ mɩ̃ɛ na ƴɛrɛ ɩnɛ, 42 ɩ̃ yel a pↄw: “Aa cãa ɩ a ala fʋ na dãa yel sɩ ɩnɛ sɩ sↄw wa, ɩ̃-cɛ a sɩmɩ mɩ̃ɛ, sɩ mɩ wõ na ɩ̃ mɩ bↄ̃w ka ʋlↄ ɩ̃ sɩrɩ̃ ɩ a tẽw nɩbɛ ba jaa Fafaara.” 43 A lɛ a ana bibie na tↄl baar, a Jeeju yi na a be ɩ̃ cen a Galile, 44 a-na-ɩ a Jeeju mɩ̃ɛ dãa na yel áa nɩbɛ maa ƴↄ̃w a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere a ʋ mɩ̃ɛ tẽw pʋↄ wa. 45 A lɛ ʋ na ta a Galile, a tẽw ʋlↄ nɩbɛ de ʋ na vɩlaa a-na-ɩ ba mɩ dãa na cen a Pakɩ fɛtɩ dɩfʋ jie a Jerujalɛm, ɩ̃ ba nyɛ na a ala a jaa ʋ na dãa maal a be. 46 Ʋ lɛ lɩɛbʼã cen a Kana be a Galile wɩɛr, na ɩ a jie ʋlↄ ʋ na dãa maal a kʋ̃ↄ a lɩɛb ɩ a dɩvɛ̃. A jamana yir nɩ-kpɛ̃ɛ be na be a Kapɛɛnam ɩ̃ tɛrɛ bie ʋ ɩ wʋlɩ̃. 47 A lɛ ʋ na wõ áa Jeeju yi na a Jude ɩ̃ wɩ a Galile, ʋ cenʼã na sʋↄrↄ ʋ a ba lãa cen a Kapɛɛnam ʋ kpɛmɛ a ʋ bie na kpiire. 48 A Jeeju yel ʋ: “A ala ma ɩ a nↄ-kofʋ tʋmↄ na miile a Naaŋmɩn kpɛ̃w nyɩ nyɛ wa, nyɩ maa ƴↄ̃w nyãa fɩ̃ɩ wa.” 49 A jamana yir nɩ-kpɛ̃ɛ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, wa a sɩ cen, a mɩnɛ a ɩ̃ bie kↄ̃ ɓↄr wa.” 50 A Jeeju yel ʋ: “Kul, a fʋ bie kpaarʼã,” a daba sↄw a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ ʋ na yel ʋ ɩ̃ kul. 51 Ɩ̃ a lɛ ʋ na cãa be a sↄr pʋↄ kule, a ʋ tʋ̃tʋnbↄ tuor ʋ na ɩ̃ yel: “A fʋ bie kpaarʼã,” 52 ʋ soor ba: “Dabor ʋ kpɛmɛ?” a ba yel ʋ: “Jamɩ mↄtↄ̃-tuo daar a ʋ ɩ̃gan kporfʋ baar.” 53 A lɛ, a sãa bↄ̃wnaa na bↄ̃w ka a daar ʋlↄ pʋↄ a Jeeju na yel ʋ áa ʋ bie kpaarʼã, ɩ̃ a ʋlↄ nɩ a ʋ yir deme ba jaa sↄw de a Jeeju. 54 A Jeeju nↄ-kofʋ tʋn nɩ a naa ʋ na lɛ tu maal a lɛ ʋ na yi a Jude ɩ̃ cen a Galile.

5

1 A lɛ a ala na tↄl baar, a Jufisɩ tɛrɛ na a puorfʋ fɛtɩ, a Jeeju cen a Jerujalɛm. 2 A be a ʋna tẽw naa, kʋ̃ↄ puulĩfʋ jie be na be jɛ̃bɛrɩ̃sɩ anuu na kolĩ. A pɩɛlʼɩ̃ na a jie ba na bʋↄlↄ a Piir Dↄ̃dↄr, ɩ̃ a ba bʋↄlↄ nɩ a Jufi ƴɛrɩ̃ a Bɛsata. 3 A ana jɛ̃bɛrɩ̃sɩ naa pʋↄ, wʋlɩ̃sɩ deme yayaw dãa na gana a be. Ba ɩ na a jↄn nɩ a gbɛ-sãansɩ deme nɩ a gbɛɛ, [na ba eɛlɛ a kʋ̃ↄ damfʋ, 4 a-na-ɩ a Naaŋmɩn sɩ-tʋnaa kãw mↄↄ suu na dama a kʋ̃ↄ. A wʋlɩ̃ sʋbↄ ʋlↄ na de nĩe kpɛ a kʋ̃ↄ pʋↄ a lɛ a na dam baar, a ʋ wʋlɩ̃ ɩ̃ saarɩ̃ wↄ̃ mɩnɛ ɩ̃-cɛ ʋ ma kpɛmɛ na.] 5 Daba be na be a na Ꞌwↄb maalʼɩ̃ yomo lɩjaayi ŋmaaʼnuu nʼata. 6 A mɩnɛ a Jeeju na nyɛ ʋ ʋ gã, ɩ̃ mɩ bↄ̃w ka ʋ dãa na ɩ wʋlɩ̃ nyɩrɩ̃ kam, ʋ soor ʋ na: “Fʋ bʋↄrↄ na fʋ kpɛmɛ?” 7 A wʋlɩ̃ sʋbↄ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, maa tɛrɛ nɩrɛ ʋ na ƴↄ̃w ma a kʋ̃ↄ pʋↄ a ʋ damfʋ daar wa, ɩ̃ a lɛ ɩ̃ na ma bʋↄrↄ ɩ̃ suu, nɩsaa kpee ma de ma na nĩe kpɛ.” 8 A Jeeju yel ʋ: “Ir, ɓↄw a fʋ sɛn cere nɩ.” 9 A jie naan, a daba kpɛmɛ na ɩ̃ ir ɓↄw a ʋ sɛn cere nɩ. Ɩ̃-cɛ a-na-ɩ a bibi-ciiraa dayen ʋ, 10 a Jufisɩ yelʼã a daba ʋlↄ a Jeeju na kpɛmɛ: “A bibi-ciiraa dayen ʋ! Faa tɛrɛ sↄr na ɓↄw a fʋ sɛn cere nɩ wa.” 11 Ʋ yel ba: “A ʋlↄ na kpɛmɛ ma, ʋlↄ ɩ̃ yel ma á ɩ̃ ɓↄw a ɩ̃ sɛn cere nɩ.” 12 A ba soor ʋ: “Ala sʋbↄ ɩ̃ yel fʋ á fʋ ɓↄw a fʋ sɛn cere nɩ?” 13 Ɩ̃ a ʋlↄ na lɛ kpɛmɛ ma dãa bↄ̃w a sʋbↄ ʋlↄ na kpɛmɛ ʋ wa, a-na-ɩ a Jeeju kpɛ na bↄr a nɩ-yaw bala pʋↄ na dãa be a ʋna jie. 14 A ɩ na fɩ̃ɩ ɩ̃ a Jeeju nyɛ ʋ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ ɩ̃ yel ʋ: “Gɛlɛ, fʋ pãa na kpɛmɛ. Taa cãa maala fãa wa, a mɩnɛ a bom kↄ̃ↄ pↄw fʋ na bier gãw a korĩ-cɛ ben wa.” 15 A daba cenʼã na yel a Jufisɩ áa Jeeju ɩ̃ ɩ a ʋlↄ na dãa kpɛmɛ ʋ. 16 Ala-ɩ̃-sↄ a Jufisɩ nyↄw na ɩ̃ hʋↄlↄ a Jeeju a-na-ɩ ʋ ma maala na a yele ala a bibi-ciirsɩ dayen. 17 Ɩ̃-cɛ a Jeeju yel ba na: “A daar a jaa a ɩ̃ Sãa tʋnↄ na a tʋn, ɩ̃ a maa mɩ, a lɛ ɩ̃ mɩ tʋnↄ.” 18 A ʋna ƴɛrɩ̃ naa ɩnɛ a Jufisɩ pãa nyɩrɩ̃ bʋↄrↄ ba kú ʋ, a-na-ɩ aa ɩ a bibi-ciiraa tɛw ʋ sãw wa, ɩ̃-cɛ ʋ ma mɩ bʋↄlʼã a Naaŋmɩn a ʋ Sãa, de nɩ a ʋ mɩ̃ɛ ʋ ɩ bõ-ƴen nɩ a Naaŋmɩn. 19 A Jeeju yel ba na: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a Bie ma tʋↄrↄ maala bom a ʋ mɩ̃ɛ wa, ɩ̃-cɛ a ala ʋ na nyɛ a ʋ Sãa ʋ maala, ala tɛw ʋ maala. A-na-ɩ a ala a jaa a Sãa na maala, ala a Bie mɩ maala. 20 A-na-ɩ a Sãa nʋ na a ʋ Bie ɩ̃ miil ʋ a yele a jaa ʋ na maala, ɩ̃ ʋ na lɛ miil ʋ na a tʋmↄ ala na bɛrmɛ gãw a asɩmɛ, a nↄɛ na ko nyɩ. 21 A-na-ɩ a mɩnɛ a Sãa na ma maal a kũusɩ a ba ir, ʋ kʋ ba a baafʋ, a lɛ a ʋ Bie ma mɩ kʋ a bala ʋ na bʋↄrↄ a baafʋ. 22 A Sãa maa gnor nɩrɛ ƴɛrɩ̃ wa, ɩ̃-cɛ a ʋ Bie ʋ ƴↄ̃w ʋ guoro a ƴɛrɩ̃sɩ a jaa, 23 a mɩnɛ a nɩbɛ ba jaa na mɩ ƴↄnↄ a Bie a mɩnɛ ba na ƴↄnↄ a Sãa. A ʋlↄ na ma ƴↄnↄ a Bie wa, Ꞌwaa mɩ ƴↄnↄ a Sãa na tʋ̃ ʋ wa. 24 “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ʋlↄ na wõ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ ɩ̃ sↄw a ʋlↄ na tʋ̃ ma, ʋ kpɛ na a baa-kↄ̃-tɛw pʋↄ. Ba kↄ̃ↄ ƴↄ̃w ʋ ƴɛrɩ̃ wa, ɩ̃-eɛ ʋ yi na a kũu pʋↄ kpɛ a baafʋ pʋↄ. 25 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a daar tara na ɩ̃ ʋ gↄrʼã ta baar. A ɩ na a daar ʋlↄ a kũusɩ na wono a Naaŋmɩn Bie kↄkɩr ɩ̃ a bala na wonaa, ba na irʼã lɛ baa. 26 A-na-ɩ a mɩnɛ a Sãa na ɩ a Baafʋ Sʋbↄ, lɛ ʋ mɩ ƴↄ̃w a ʋ Bie ʋ mɩ ɩ a Baafʋ Sʋbↄ. 27 Ʋ mɩ kʋ ʋ na a sↄr ʋ ɩ a ƴɛr-guoro, a-na-ɩ ʋ ɩ na a Nɩbɛ Bie. 28 Nyɩ taa ɩ a nʋↄr ko nyɩ a ala ɩnɛ wa, a-na-ɩ a daar tara na, a daar ʋlↄ a kũusɩ ba jaa nↄↄ wono a ʋ kↄkɩr 29 ɩ̃ yire a yar pʋↄ. A bala na maal a vɩlaa, ba na irʼã pↄw a baafʋ, ɩ̃-cɛ a bala na maal a fãa, ba na irʼã pↄw a yel. 30 “Maa tʋↄrↄ maala bom a ɩ̃ mɩ̃ɛ wa. Ɩ̃ guoro na a ƴɛrɩ̃sɩ tuure nɩ a mɩnɛ a Naaŋmɩn na yel ma, ɩ̃ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃ guorfʋ torʼã, a-na-ɩ maa maala a ala a maa mɩ̃ɛ na bʋↄrↄ wa, ɩ̃-cɛ ɩ̃ maala na a ala na nʋmↄ a ʋlↄ na tʋ̃ ma. 31 A ala ɩ̃ ɩ a maa ɩ̃ ƴɛrɛ ƴↄnↄ a ɩ̃ mɩ̃ɛ, ba kↄ̃ tʋↄ sↄw a ɩ̃ yel-mɩ̃ɛ wa, 32 ɩ̃-cɛ nɩ-kpee be na be na ƴɛrɛ ƴↄnↄ ma, ɩ̃ ɩ̃ bↄ̃w ka a ala ʋ na ƴɛrɛ a ɩ̃ ɩnɛ ɩ na yel-mɩ̃ɛ. 33 Nyɩ dãa na tʋ̃ nɩbɛ a ba soor a Jã-Batii ɩ̃ ʋ man nyɩ na a ala na ɩ a yel-mɩ̃ɛ. 34 Ɩ̃ a maa, aa ɩ nɩrɛ ɩ̃ bʋↄrↄ ʋ ƴɛr ƴↄ̃w ma wa, ɩ̃-cɛ ɩ̃ yelʼã a lɛ a nyɩ na tʋↄ nyɛ a cɩ̃ɛfʋ jie. 35 A Jã dãa na wↄ̃ taa nɩ a lãpa na Ꞌle caarɩ̃ a nʋmↄ nyɩ a nyɩ ɩraa fɩ̃ɩ a ʋ cãa pʋↄ. 36 Ɩ̃ a maa, ɩ̃ tɛrɛ na yel-mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃ na na tɩmɛ gãw a ala a Jã na dãa mana a ɩ̃ ɩnɛ. A-na-ɩ a tʋmↄ ala a ɩ̃ Sãa na kʋ ma ɩ̃ maala, a ana tʋmↄ ɩ̃ sɩrɩ̃ miile á ɩ̃ Sãa tʋ̃ ma na. 37 Ɩ̃ a ɩ̃ Sãa na tʋ̃ ma, ʋlↄ ɩ̃ mana a ɩ̃ yel-mɩ̃ɛ. Nyaa dãa wõ a ʋ kↄkɩr sɛr wa, nyaa mɩ dãa nyɛ a ʋ nii-sↄw wa, 38 ɩ̃ a ʋ ƴɛrɩ̃ ma jɛ a nyɩ suur pʋↄ wa, a-na-ɩ nyaa sↄw de a ʋlↄ ʋ na tʋ̃ wa. 39 Nyɩ ma cɛ̃pɛrɛ na a Naaŋmɩn Sɛbɛ ƴɛrɩ̃sɩ a-na-ɩ nyɩ tɩɛrʼã bↄ̃w ka ala ɩ̃ kʋrↄ nyɩ a baa-kↄ̃-tɛw, ɩ̃ a ƴɛrɩ̃sɩ ala, a ɩ na a maa ɩnɛ a ƴɛrɛ, 40 ɩ̃ nyaa bʋↄrↄ nyɩ wa a ɩ̃ jie na nyɩ pↄw a baafʋ wa. 41 “Maa bʋↄrↄ a nɩbɛ ba pɛwrɛ ma wa. 42 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ bↄ̃w nyɩ na: nyaa nʋ a Naaŋmɩn nɩ a nyɩ pʋↄ wa. 43 Ɩ̃ wa nɩ na a ɩ̃ Sãa yuor a nyaa bʋↄrↄ ma wa, ɩ̃-cɛ a ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ wa nɩ na a ʋ mɩ̃ɛ yuor, nyɩ na bʋↄrↄ ʋ na. 44 A nyɩ jaa fɛw ma bʋↄrↄ na a nyɩ tↄ deme ba lɩɛb pɛwrɛ nyɩ, ɩ̃ nyɩ maa bʋↄrↄ a pɛwfʋ ʋlↄ na yi a Naaŋmɩn daadaa jie wa. Mɩnɛ nyɩ na tʋↄ ɩ ɩ̃ sↄw? 45 Nyɩ taa tɩɛr beeka maa ɩ̃ nↄↄ ƴↄnↄ nyɩ a ƴɛrɩ̃sɩ a ɩ̃ Sãa nii-sↄw wa. A ʋlↄ nↄↄ ƴↄnↄ nyɩ a ƴɛrɩ̃sɩ na ɩ na a Mowisi ʋlↄ juu nyɩ na de a nyɩ tɩɛrɩ̃sɩ dↄↄl. 46 A ala ɩ̃ ɩ nyɩ dãa na sↄw de a ala a Mowisi na sɛb sɩrɛ jaa, nyɩ naa mɩ sↄw na de ma, a-na-ɩ a ala na tor ma ʋ dãa sɛb. 47 Ɩ̃ a mɩnɛ nyɩ na ma sↄw de a ala ʋ na sɛb wa, mɩnɛ nyɩ na mɩ tʋↄ sↄw de a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ?”

6

1 A ala na tↄl baar, a Jeeju gãw na a man gaan, na ɩ a man ʋlↄ ba na mɩ bʋↄlↄ a Tiberiyadi. 2 Nɩ-yaw tuure ʋ na a-na-ɩ ba nyɛ na a nↄ-kofʋ tʋmↄ ʋ na maala kpɛmɛɛ nɩ a wʋlɩ̃sɩ deme. 3 A Jeeju do na a tãw juu na jɛ nɩ a ʋ par-tuurbe a be. 4 A Jufisɩ fɛtɩ daar na ɩ a Pakɩ pɩɛlʼã. 5 A mɩnɛ a Jeeju na Ꞌwuor nyɛ a nɩ-yaw a ba wɩɛrɛ a ʋ sɛ̃, ʋ soorʼã a Fɩlɩpɩ: “Nyɩnɛ sɩ na tʋↄ nyɛ bom da kʋ a nɩbɛ basɩmɛ a ba dɩ?” 6 A Jeeju yelʼã a lɛ bʋↄrↄ ʋ bↄ̃w a mɩnɛ a Fɩlɩpɩ na yele, a-na-ɩ ʋ de na nĩe bↄ̃w a ala a ʋlↄ mɩ̃ɛ na maala. 7 A Fɩlɩpɩ yel ʋ: “A ala ɩ̃ saarɩ̃ ɩ war ture lɩjaayi sɩ tɛrɛ, aa mɩ ɩ bom na tʋↄ da bõ-dɩraa a ba na pↄw fɩ̃ɩ-fɩɩn ba jaa wa.” 8 A Jeeju par-tuure Ãdire na ɩ a Sɩmↄ̃ Pɩɛr yɛbɛ yel ʋ na: 9 “Dabile be na ka tɛrɛ buru anuu ba na maalʼɩ̃ a ooji-bie nɩ jɩm-bie ayi. Ɩ̃-cɛ bõ a ala na tʋↄ maal a nɩ-yaw na?” 10 A Jeeju yel: “Nyɩ́ ɩ a nɩbɛ a ba jɛ.” A mʋ̃ↄ waa na a be a ʋna jie a ba jɛ. A nɩbɛ bala tara na dabsɩ ture anuu. 11 A lɛ, a Jeeju de na a buru, ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na puor a Naaŋmɩn baar, ʋ po na a nɩbɛ bala na jɛ a be. Ʋ mɩ po ba na a jɩmɛ a mɩnɛ ba na bʋↄrↄ. 12 A lɛ a ba jaa na Ꞌwↄb pi baar, a Jeeju yelʼã a ʋ par-tuurbe: “Nyɩ́ woor a bõ-ŋmara na cɛ, a mɩnɛ a bom kↄ̃ wa bↄr wa”, 13 a ba woor a bõ-ŋmara ala ba na Ꞌwↄb a buru anuu ɩ̃ cɛ, sɛw pɩɩr pie-nʼayi. 14 A lɛ a nɩbɛ na nyɛ a nↄ-kofʋ tʋn ʋlↄ a Jeeju na maal, ba yelʼã: “A daba na sɩrɩ̃ na ɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere ʋlↄ na sɛw ʋ wa ka a tẽw pʋↄ!” 15 A mɩnɛ a Jeeju na bↄ̃w ka ba na wa na nyↄw ʋ ʋ ɩ a ba jamana, ʋ yi na a ba pʋↄ lɛ cen a tãw juu, ʋlↄ ʋ yẽ. 16 A mɩnɛ a jaanʋↄr na ta, a Jeeju par-tuurbe suu na a manɩ̃ 17 na kpɛ a gbor pʋↄ gãwna a Kapɛɛnam-tẽw. A wɩɛr liw na baar ɩ̃ a Jeeju ma dãa pↄw ba sɛr wa, 18 ɩ̃ a sɛsɛb kpɛ̃ɛ fure, a kʋ̃ↄ dama. 19 A mɩnɛ ba na duurʼɩ̃ a gbor a jãa ta kilo anuu mɩɩ kilo ayʋↄb, ba nyɛ na a Jeeju ʋ cere nɩ a gbɛɛ a kʋ̃ↄ juu tara a gbor par, a dãbɩ̃ɛ nyↄw ba. 20 Ɩ̃-cɛ a Jeeju yel ba na: “Nyɩ taa ɩ a dãbɩ̃ɛ nyↄw nyɩ wa. Maa ʋ.” 21 A be jie, ba bʋↄrↄ na ba de ʋ ƴↄ̃w a gbor pʋↄ, ɩ̃ a jie naan, a gbor ta na a jie ʋlↄ ba na cere. 22 A lɛ a bio na vɩɛ, a nɩ-yaw bala na dãa cãa ɩraa a ʋna gaan naa pʋↄ nyɛ na bↄ̃w ka gbor bõ-ƴen tɛw ɩ̃ dãa be be, ɩ̃ a Jeeju ma dãa kpɛ a gbor ʋlↄ pʋↄ wa, ɩ̃-cɛ a ʋ par-tuurbe tɛw ɩ̃ kpɛ cen. 23 Ɩ̃-cɛ gboro ŋmɛɛ yi na a Tiberiyadi-tẽw ɩ̃ ta pɩɛl a jie ʋlↄ a Nɩ-kpɛ̃ɛ na dãa puor a Naaŋmɩn ɩ̃ a ba Ꞌwↄb a buru. 24 Ɩ̃ a mɩnɛ a nɩ-yaw bala na ma nyɛ a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe a be wa, ba kpɛ na a ana gboro cen a Kapɛɛnam a Jeeju bↄfʋ jie. 25 Ba nyɛ na a Jeeju a man gaan ɩ̃ soor ʋ: “Jãjaana, dabor daar fʋ ta a ka?” 26 A Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, nyaa bʋↄrↄ ma a nↄ-kofʋ tʋmↄ ɩnɛ nyɩ na nyɛ wa, ɩ̃-cɛ nyɩ bʋↄrↄ ma na a-na-ɩ nyɩ Ꞌwↄbʼã a buru pi. 27 Nyɩ taa tʋnↄ a tʋn a dɩb ala na sãwna ɩnɛ wa, ɩ̃-cɛ nyɩ́ tʋnↄ a dɩb ala na kamɛɛ ɩnɛ, na kʋrↄ nyɩ a baa-kↄ̃-tɛw. A ɩ na a dɩb ala a Nɩbɛ Bie na kʋrↄ nyɩ, a-na-ɩ a ʋlↄ a Sãa Naaŋmɩn kʋ a ʋ tʋↄfʋ a nyɩ na tʋↄ bↄ̃w ʋ.” 28 A ba soor ʋ: “Bõ sɩ sɛw na maal ɩ̃ a ɩ sɩ tʋ̃ na a tʋmↄ ala a Naaŋmɩn na bʋↄrↄ?” 29 A Jeeju yel ba: “A tʋn ʋlↄ a Naaŋmɩn na bʋↄrↄ a nyɩ jie ɩ na nyɩ sↄw de a ʋlↄ ʋ na tʋ̃.” 30 A ba soor ʋ: “Nↄ-kofʋ tʋ̃-buor fʋ na maal a sɩ nyɛ ɩ̃ sↄw de fʋ? Bõ fʋ na maal? 31 A sɩ sãa-kʋnbↄ dɩ na a dɩb ala ba na bʋↄlↄ a maan a wɛkar pʋↄ, a mɩnɛ a na yel a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: ʻƲ kʋ ba na a dɩb ala na yi a saꞋlon a ba dɩ.ʼ ” 32 A Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, aa ɩ a Mowisi ɩ̃ dãa kʋ nyɩ a bõ-dɩraa ala na yi a saꞋlon wa. Ɩ̃-cɛ a ɩ̃ Sãa, ʋlↄ ɩ̃ ma kʋ nyɩ a bõ-dɩ-son ala na yi a saꞋlon. 33 A-na-ɩ a Naaŋmɩn bõ-dɩraa ʋlↄ ɩ na a ʋlↄ na yi a saꞋlon ɩ̃ suu wa kʋrↄ a nɩbɛ a baafʋ.” 34 A ba yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, kʋrↄ sɩ a ʋna bõ-dɩraa a daar a jaa.” 35 A Jeeju yel ba: “Maa ɩ̃ ɩ a baafʋ dɩb. A ʋlↄ na wa a ɩ̃ sɛ̃, kↄ mↄↄ lↄↄ nyↄwrↄ ʋ go wa, ɩ̃ a ʋlↄ na sↄw de ma, kʋ̃ↄ-nyuur mↄↄ lↄↄ nyↄwrↄ ʋ go wa. 36 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ dãa na yel nyɩ, a nyɩmɩ nyɛ ma, ɩ̃-cɛ nyaa sↄw de ma wa. 37 A bala ba jaa a ɩ̃ Sãa na kʋrↄ ma na wa na a ɩ̃ sɛ̃, ɩ̃ a ʋlↄ na wa a ɩ̃ sɛ̃, ɩ̃ kↄ̃ be na jaar ʋ bar wa, 38 a-na-ɩ ɩ̃ yi na a saꞋlon ɩ̃ suu wa a ʋlↄ na tʋ̃ ma pʋ-tɩɛrʋ̃ maalfʋ ɩnɛ. Maa wa a ɩ̃ mɩ̃ɛ pʋ-tɩɛrʋ̃ maalfʋ wa. 39 A ʋlↄ na tʋ̃ ma pʋ-tɩɛrʋ̃ par ɩ na áa bala ʋ na kʋ ma, a ɩ̃ taa bar a bõ-ƴen ʋ wa bↄrↄ wa, ɩ̃-cɛ a ɩ̃ maal ba a ba ir a kũu pʋↄ a bibi-baaraa dayen. 40 A-na-ɩ a ɩ̃ Sãa pʋ-tɩɛrʋ̃ par ɩ na áa nɩrɛ lɛ na nyɛ a Bie ɩ̃ sↄw de ʋ, á ʋ na tɛrɛ na a baa-kↄ̃-tɛw, ɩ̃ a maa, ɩ̃ nↄↄ maal ʋ na ʋ ir a kũu pʋↄ a bibi-baaraa dayen.” 41 Ala-ɩ̃-sↄ a Jufisɩ hũhune a Jeeju, a-na-ɩ ʋ yelʼã a ʋlↄ ɩ̃ ɩ a dɩb na yi a saꞋlon ɩ̃ suu. 42 Ba yele na: “Aa ɩ ʋlↄ ɩ̃ ɩ a Jeeju na ɩ a Jojɛfʋ bie wa? Sɩ bↄ̃w na a ʋ sãa nɩ a ʋ mã. Mɩnɛ ʋ ɩ ɩ̃ yel a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ á ʋ yi na a saꞋlon ɩ̃ suu?” 43 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ bar a nyɩ hũhunfʋ. 44 Nɩrɛ ma tʋↄrↄ waara a ɩ̃ sɛ̃ ɩ̃ a ala ma ɩ a Sãa na tʋ̃ ma, ʋlↄ ɩ̃ taw ʋ wa nɩ wa. Ɩ̃ a maa, ɩ̃ nↄↄ maal ʋ na ʋ ir a kũu pʋↄ a bibi-baaraa dayen. 45 A yelʼã a ƴɛr-hierbe sɛbɛ pʋↄ áa Naaŋmɩn na jaan ba na ba jaa. A bala ba jaa na cɛlɛ a ɩ̃ Sãa ƴɛrɩ̃ pↄw nɩ a ʋ jaanfʋ na wa na a ɩ̃ sɛ̃. 46 A lɛ ma yel a nɩrɛ nyɛ na a Sãa wa, ɩ̃ a ʋlↄ na yi a Naaŋmɩn jie, ʋlↄ tɛw ɩ̃ nyɛ a Sãa. 47 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ʋlↄ na sↄw de ma, ʋ tɛrɛ na a baa-kↄ̃-tɛw. 48 Maa ɩ̃ ɩ a baafʋ dɩb. 49 A nyɩ sãa-kʋnbↄ dãa na dɩ a dɩb ala a Naaŋmɩn na kʋ ba a wɛkar pʋↄ, ɩ̃ ba cãa na kpi, 50 ɩ̃-cɛ a ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ dɩ na a dɩb ʋlↄ na yi a saꞋlon ɩ̃ suu, Ꞌwaa kpiire wa. 51 Maa ɩ̃ ɩ a baafʋ dɩb na yi a saꞋlon ɩ̃ suu. A nɩrɛ ɩ̃ dɩ a ʋna dɩb, ʋ na tɛrɛ na a baafʋ daadaa kpoolaa. A dɩb ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ kʋrↄ a nɩbɛ ɩ na a ɩ̃ ɩ̃gan. Ɩ̃ kʋrↄ ba na a lɛ a ba na tʋↄ tɛrɛ a baafʋ.” 52 A lɛ, a Jufisɩ faara na taa yele: “Mɩnɛ a daba na na tʋↄ kʋ sɩ a ʋ ɩ̃gan a sɩ Ꞌwↄb?” 53 A Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a nyɩmɩ ma Ꞌwↄb a Nɩbɛ Bie ɩ̃gan, ɩ̃ mɩ nyu a ʋ jɩ̃ɩ wa, nyɩ kↄ̃ tɛrɛ baafʋ wa. 54 A ʋlↄ na Ꞌwↄb a ɩ̃ ɩ̃gan ɩ̃ mɩ nyu a ɩ̃ jɩ̃ɩ, ʋ tɛrɛ na a baa-kↄ̃-tɛw, ɩ̃ a maa, ɩ̃ na maal ʋ na ʋ ir a kũu pʋↄ a bibi-baaraa dayen. 55 A-na-ɩ a ɩ̃ ɩ̃gan sɩrɩ̃ na ɩ a dɩb, ɩ̃ a ɩ̃ jɩ̃ɩ mɩ sɩrɩ̃ ɩ a bõ-nyuuraa. 56 A ʋlↄ na Ꞌwↄb a ɩ̃ ɩ̃gan ɩ̃ mɩ nyu a ɩ̃ jɩ̃ɩ, ʋ be na a ɩ̃ pʋ̃ↄ, ɩ̃ mɩ be a ʋ pʋ̃ↄ. 57 A ɩ̃ Sãa tɛrɛ na a baafʋ ɩ̃ tʋ̃ ma. Ɩ̃ a mɩnɛ ɩ̃ na tɛrɛ a baafʋ a yi a ʋ jie, a lɛ ʋ mɩ, a ʋlↄ na Ꞌwↄb ma na tɛrɛ na a baafʋ a yi a ɩ̃ jie. 58 A naa ɩ̃ ɩ a dɩb ʋlↄ na yi a saꞋlon ɩ̃ suu, ɩ̃ aa wↄ̃ taa nɩ a dɩb ʋlↄ a nyɩ sãa-kʋnbↄ na kpi, na dãa dɩ wa. A ʋlↄ na dɩrɛ a dɩbʼã, ʋ na tɛrɛ na a baafʋ daadaa kpoolaa.” 59 A Jeeju ƴɛrʼã a ƴɛrɩ̃sɩ asɩmɛ a lɛ ʋ na dãa jaana a nɩbɛ a puorfʋ yir a Kapɛɛnam. 60 A lɛ a Jeeju par-tuurbe na wõ a ana ƴɛrɩ̃sɩ baar, a yaw jie a ba pʋↄ yele na: “Á ƴɛrɩ̃ na kpɛmɛ na kpɛ! Ala ɩ̃ na tʋↄ sↄw?” 61 A Jeeju bↄ̃w nɩ na a ʋ par-tuurbe na hũhune a ala ɩnɛ ɩ̃ yel ba: “A cɛ nyɩ na mɩɩ? 62 Ɩ̃ mɩnɛ a na pãa wↄ̃ nyɩ, a nyɩmɩ wa nyɛ a Nɩbɛ Bie ʋ lɛ duoro a jie ʋlↄ ʋ na dãa be? 63 A ʋlↄ na kʋrↄ a nɩrɛ a baafʋ ɩ na a Naaŋmɩn Sɩɛ. A nɩrɛ mɩ̃ɛ fãgã ma tʋↄrↄ maala bom wa. A ƴɛrɩ̃sɩ ala ɩ̃ na ƴɛr nyɩ ɩ na a Naaŋmɩn Sɩɛ ƴɛrɩ̃ nɩ a baafʋ ƴɛrɩ̃. 64 Ɩ̃-cɛ ŋmɛɛ be na a nyɩ pʋↄ na ma sↄw wa.” A-na-ɩ a Jeeju dãa na bↄ̃w a ʋlↄ nↄↄ diere ʋ a juu. 65 Ʋ lɛ yelʼã: “Ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ yel nyɩ, a nɩrɛ ma tʋↄrↄ waara a ɩ̃ sɛ̃ ɩ̃ a ala ma ɩ a ɩ̃ Sãa ɩ̃ kʋ ʋ a sↄr wa.” 66 Wa nyↄw nɩ a ʋna daarʼãa, a ʋ par-tuurbe yaw jie ŋma na yi maa lɛ cãa tu ʋ wa. 67 A be jie, a Jeeju soorʼã a ʋ par-tuurbe pie-nʼayi: “A nyɩmɩ mɩ, nyɩ mɩ bʋↄrↄ na nyɩ ŋma yi mɩɩ?” 68 A Sɩmↄ̃ Pɩɛr yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ala jie sɩ na cen? A-na-ɩ fʋ̃ʋ ɩ̃ tɛrɛ a baa-kↄ̃-tɛw ƴɛrɩ̃sɩ. 69 Ɩ̃ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, sɩ sↄw na ɩ̃ bↄ̃w ka fʋ̃ʋ ɩ̃ ɩ a Naaŋmɩn Nɩ-son ʋ na tʋ̃.” 70 Ã Jeeju yel ba: “Aa ɩ maa ɩ̃ dãa vɛl ir a nyɩmɩ pie-nʼayi wa mɩɩ? Ɩ̃-cɛ bõ-ƴen a nyɩ pʋↄ ɩ na a Satã ben.” 71 A Sɩmↄ̃ Isikaryↄtɩ bie Judasɩ ʋ yele a lɛ, a-na-ɩ a mɩnɛ ʋ na saarɩ̃ ɩ a par-tuurbe pie-nʼayi ƴen sʋbↄ, ɩ̃ ʋlↄ nↄↄ de a Jeeju a juu.

7

1 A ala na tↄl baar, a Jeeju yʋↄrↄ na a Galile wɩɛr, ɩ̃ golo a Jude wɩɛr bara, a-na-ɩ a Jufisɩ nɩ-bɛrɛ bʋↄrↄ na ba kú ʋ. 2 Ɩ̃-cɛ a Jufisɩ Sɛɛr fɛtɩ daar pɩɛlʼã, 3 a Jeeju yɛɛr yel ʋ: “Yi a ka ɩ̃ cen a Jude a mɩnɛ a fʋ par-tuurbe na mɩ tʋↄ nyɛ a tʋmↄ ala fʋ na maala. 4 A-na-ɩ a nɩrɛ ɩ̃ bʋↄrↄ ba bↄ̃w ʋ a jiir a jaa, ʋ maa sↄↄlↄ tʋnↄ a ʋ tʋmↄ wa. A mɩnɛ fʋ na maala a yele ala, miilʼɩ̃ a fʋ mɩ̃ɛ a nɩbɛ ba jaa nyɛ fʋ.” 5 A-na-ɩ a ʋ yɛɛr mɩ̃ɛ ma dãa sↄw a ʋ ben wa. 6 Ala-ɩ̃-sↄ a Jeeju yel ba: “A ɩ̃ daar ma ta sɛr wa, ɩ̃ a nyɩmɩ, a daar a jaa sɛw na a nyɩ jie. 7 A nɩbɛ ma tʋↄrↄ Ꞌlaara nyɩ wa, ɩ̃-cɛ a maa, ba Ꞌlaar ma na a-na-ɩ ɩ̃ miil ba na áa ba tʋmↄ ɩ na tʋ̃-faar. 8 A nyɩmɩ, nyɩ́ cen a fɛtɩ jie. Maa cere a ʋna fɛtɩ jie wa, a-na-ɩ a ɩ̃ daar ma ta sɛr wa.” 9 A lɛ ʋ yel ba ɩ̃ cãa jɛ a Galile. 10 Ɩ̃-cɛ a mɩnɛ a Jeeju yɛɛr na cen a fɛtɩ jie baar, ʋ mɩ tu na sↄↄlɩ̃ cen, a nɩrɛ ma nyɛ ʋ wa. 11 A Jufisɩ nɩ-bɛrɛ bʋↄrↄ ʋ na a fɛtɩ jie sooro nɩ: “Nyɩnɛ ʋ be?” 12 A nɩ-yaw búrↄ na taa a ʋ ɩnɛ. A ŋmɛɛ yele na a ʋ ɩ na nɩ-son, a ŋmɛɛ ma sↄw wa ɩ̃ yele a ʋ bɛlɛ na a nɩbɛ. 13 Ɩ̃-cɛ nɩrɛ ma dãa Ꞌlara ƴɛrɛ a ʋ ƴɛrɩ̃ a yire cãa pʋↄ wa, a-na-ɩ a ba jaa jↄrↄ na a Jufisɩ nɩ-bɛrɛ dãbɩ̃ɛ. 14 A fɛtɩ bibie po na jɛ̃ taa, a Jeeju kpɛ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ nyↄw ɩ̃ jaana a nɩbɛ. 15 A nʋↄr ko na a Jufisɩ a ba sooro taa: “Mɩnɛ a daba na ɩ ɩ̃ bↄ̃w a sɛbɛ a lɛ, a ʋlↄ na ma mɩ dãa pↄw a jaanfʋ wa?” 16 A Jeeju yel ba: “A ala ɩ̃ na jaana a nɩbɛ ma yi a ɩ̃ jie wa, ɩ̃-cɛ a yi na a ʋlↄ na tʋ̃ ma jie. 17 Ã ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ sↄw na maala a Naaŋmɩn pʋ-tɩɛrʋ̃, ʋ na bↄ̃w na a ɩ̃ jaanfʋ yifʋ jie, a ala ɩ̃ ɩ a Naaŋmɩn jie a yi mɩɩ maa ɩ̃ ƴɛrɛ a ɩ̃ mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃sɩ. 18 A ʋlↄ na ƴɛrɛ a ʋ mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃sɩ, a ʋ mɩ̃ɛ yuor ʋ bʋↄrↄ, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na bʋↄrↄ a ʋlↄ na tʋ̃ ʋ yuor ʋ yire, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a yel-mɩ̃ɛ sʋbↄ; bɛlɩ̃fʋ ma be a ʋ jie wa. 19 A Mowisi ma dãa kʋ nyɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-kpɛn wa mɩɩ? Ɩ̃-cɛ nɩrɛ kãw a nyɩ pʋↄ ma jↄrↄ a ana ƴɛr-kpɛn wa. Bõ ɩnɛ nyɩ bʋↄrↄ nyɩ kú ma?” 20 A nɩbɛ yel ʋ: “Kↄ̃tↄn tɛrɛ fʋ na! Ala ɩ̃ bʋↄrↄ ʋ kú fʋ?” 21 A Jeeju yel ba: “Tʋn bõ-ƴen tɛw ɩ̃ maal ɩ̃ a nʋↄr ko nyɩ nyɩ jaa. 22 A Mowisi kʋ nyɩ na a yʋↄr ŋmaafʋ jɩbaa (ɩ̃ aa bↄ̃w yi a Mowisi jie wa, a nyɩ sãa-kʋnbↄ jie a yi). Ala-ɩ̃-sↄ nyɩ ma sↄw na ɩ̃ maal, a ala ɩ̃ saarɩ̃ ɩ a bibi-ciiraa dayen ʋ. 23 A ala ɩ̃ ɩ nyɩ ma ŋmaa na a bibile a yʋↄr a bibi-ciiraa dayen a mɩnɛ nyɩ kↄ̃ wa sãw a Mowisi ƴɛr-kpɛn wa, bõ ɩnɛ nyɩ nyɛ a suur ƴↄ̃w ma a-na-ɩ ɩ̃ kpɛmɛ na nɩrɛ a daadaa a bibi-ciiraa dayen? 24 Nyɩ taa guoro a nɩrɛ ben tuure nɩ a ala a mimir na nyɛ wa, ɩ̃-cɛ nyɩ́ ɩ a nyɩ guorfʋ a tor dẽdẽ.” 25 A Jerujalɛm nɩbɛ ŋmɛɛ sooro na taa: “Aa ɩ a daba na ba bʋↄrↄ ba kú wa? 26 Ɩ̃ nyɛ, ʋ barʼã nyãa ɩ̃ ƴɛrɛ, ɩ̃ a nɩrɛ ma yel ʋ bom wa. Á ɩ a sɩ ni-dierbe bↄ̃w na bↄ̃w ka ʋlↄ ɩ̃ sɩrɩ̃ ɩ a Kirisi mɩɩ? 27 Ɩ̃-cɛ a daba na, sɩ bↄ̃w na a ʋ yifʋ jie, ɩ̃ a Kirisi ɩ̃ wa wa, nɩrɛ kↄ̃ bↄ̃w a jie ʋ na yi wa.” 28 A mɩnɛ a Jeeju na jaana a nɩbɛ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ, ʋ ƴɛrʼã nɩ kpɛ̃w yel: “Nyɩ bↄ̃w ma na ɩ̃ mɩ bↄ̃w a jie ɩ̃ na yi, ɩ̃-cɛ maa wa nɩ a ɩ̃ mɩ̃ɛ yuor wa. A ʋlↄ na tʋ̃ ma ɩ na Yel-mɩ̃ɛ Sʋbↄ, ɩ̃ a nyɩmɩ, nyaa bↄ̃w ʋ wa. 29 A maa, ɩ̃ bↄ̃w ʋ na, a-na-ɩ a ʋ jie ɩ̃ yi ɩ̃ wa, ɩ̃ a ʋlↄ ɩ̃ tʋ̃ ma.” 30 A be jie, ba dãa na bʋↄrↄ ba nyↄw ʋ, ɩ̃-cɛ nɩrɛ ma ir nuu sɩɩrʼɩ̃ ʋ wa, a-na-ɩ a ʋ daar ma dãa ta sɛr wa. 31 Ɩ̃-cɛ a nɩbɛ pʋↄ, yaw jie sↄw na de ʋ ɩ̃ yele: “A Kirisi ɩ̃ wa wa, ʋ na maalʼã a nↄ-kofʋ tʋmↄ a gãw a ala a daba na na maal mɩɩ?” 32 A Farɩsɩ nɩbɛ wõ na a ala a nɩbɛ na búrↄ taa a Jeeju ɩnɛ, ala-ɩ̃-sↄ a bala nɩ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ tʋ̃ a parsãdiele a ba nyↄw a Jeeju. 33 A Jeeju yel: “Fɩ̃ɩ tɛw ɩ̃ na cãa be nɩ nyɩ, ɩ̃ naa ɩ̃ lɩɛb cen a ʋlↄ na tʋ̃ ma sɛ̃. 34 Nyɩ nↄↄ bʋↄrↄ ma na ɩ̃-cɛ nyɩ kↄ̃ nyɛ ma wa, a-na-ɩ nyaa tʋↄrↄ wɩɛrɛ a jie ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ beree wa.” 35 Á Jufisɩ sooro taa: “Nyɩnɛ ʋ na cen a sɩ kↄ̃ nyɛ ʋ wa? Ʋ na cenʼã a Gɩrɛkɩ ten ala pʋↄ a Jufisɩ na be na ʋ jaana a Gɩrɛkɩ nɩbɛ a be mɩɩ? 36 A ƴɛrɩ̃ na par ɩ na bõ ʋ na yel: Nyɩ nↄↄ bʋↄrↄ ma na, ɩ̃-eɛ nyɩ kↄ̃ nyɛ ma wa, a-na-ɩ nyaa tʋↄrↄ wɩɛrɛ a jie ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ beree wa?” 37 A fɛtɩ bibi-baaraa dayen na ɩ a bibir kpɛ̃ɛ, a Jeeju irʼã ɩraa ɩ̃ ƴɛrʼɩ̃ kpɛ̃w yel: “A ala ɩ̃ ɩ kʋ̃ↄ-nyuur nyↄw na nɩrɛ, ú wa a ɩ̃ sɛ̃ na nyu. 38 A mɩnɛ a Naaŋmɩn Sɛbɛ na yel, a ʋlↄ na sↄw de ma, a baafʋ kʋ̃ↄ wɩlwɩl na jↄrↄ na yire a ʋ pʋ̃ↄ a kʋ̃ↄ bunaa kaarɩ̃.” 39 Ʋ yelʼã a lɛ a Naaŋmɩn Sɩɛ ɩnɛ a bala na sↄw de ʋ nↄↄ pↄwrↄ. A ʋna daarʼãa pʋↄ, a Naaŋmɩn Sɩɛ ma dãa wa sɛr wa, a-na-ɩ a Naaŋmɩn ma dãa miilʼɩ̃ a Jeeju yo-yifʋ sɛr wa. 40 A lɛ a nɩbɛ na wõ a ana ƴɛrɩ̃sɩ baar, a nɩŋmɛɛ a ba pʋↄ yelʼã: “A daba na sɩrɩ̃ na ɩ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere ʋlↄ ʋ na pʋlɩ̃ nɩ sɩ.” 41 A nɩŋmɛɛ yel: “A ʋlↄ ɩ̃ ɩ a Kirisi.” Ɩ̃-cɛ a nɩŋmɛɛ yelʼã: “A Kirisi na tʋↄ na yi a Galile mɩɩ? 42 Aa yel a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ áa Kirisi na ɩ na a jamana Davɩtɩ bal par nɩrɛ wa? Á ʋ na yi na a Bɛtɩlɛm, na ɩ a jie ʋlↄ a Davɩtɩ na dãa be wa?” 43 A lɛ, a nɩbɛ ŋma na kpee kpee a ʋ ɩnɛ. 44 A nɩŋmɛɛ dãa bʋↄrↄ ba nyↄw ʋ, ɩ̃-cɛ nɩrɛ ma ir nuu sɩɩrʼɩ̃ ʋ wa. 45 A parsãdiele lɛ lɩɛbʼã cen a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ sɛ̃, a ba soor ba: “Bõ ɩnɛ nyaa nyↄw ʋ wa nɩ wa?” 46 A parsãdiele yel: “Nɩrɛ ma dãa ƴɛr ƴɛrɩ̃ a mɩnɛ a daba na na ƴɛrɛ wa.” 47 A Farɩsɩ nɩbɛ soor ba: “A nyɩmɩ mɩ, nyɩ mɩ sↄw na ʋ bɛlɩ̃ nyɩ pↄw mɩɩ? 48 Nyɩ nyɛ na nɩrɛ kãw a ni-dierbe sↄ̃w mɩɩ a Farɩsɩ nɩbɛ sↄ̃w na sↄw a ʋ ben mɩɩ? 49 Ɩ̃-cɛ a nɩbɛ na, baa bↄ̃w a Mowisi ƴɛr-kpɛn wa, ba ɩ na a nɩbɛ bala ba na pↄ ƴↄ̃w.” 50 A Farɩsɩ nɩbɛ ƴen sʋbↄ na dɩ a Nikodɛ̃ na dãa cen na nyɛ a Jeeju yel ba na: 51 “A sɩ ƴɛr-kpɛn kʋ sɩ na sↄr a sɩ na tʋↄ ƴↄ̃w nɩrɛ ƴɛrɩ̃, ɩ̃ a ala ma ɩ sɩ de na nĩe cɛl wõ a ʋ ƴɛrɩ̃ bↄ̃w nɩ a ala ʋ na maala wa mɩɩ?” 52 A ba yel ʋ: “A fʋ̃ʋ mɩ, a Galile nɩrɛ fʋ mɩ ɩ mɩɩ? Bↄ̃w Ꞌlo nyɛ! Fʋ na bↄ̃w ka a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe pʋↄ, bõ-ƴen kãw ma dãa yi a Galile wa.” [ 53 Ɩ̃ a lɛ, ba jaa wɛlʼã kule a ba yie.

8

1 Ɩ̃-cɛ a Jeeju cen a Olivi-tɩɩr tãw juu. 2 A lɛ a bio na vɩɛ, a Jeeju lɛ cenʼã a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ a dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa, a nɩbɛ ba jaa wɩ a ʋ sɛ̃, ʋ jɛ ɩ̃ jaana ba. 3 Ɩ̃ a ƴɛr-kpɛn-bↄↄnbↄ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ wɩ nɩ na pↄw ba na nyɛ ʋ gã nɩ daba a ba nyↄw. Ba ƴↄ̃w ʋ na ʋ ɩraa a nɩbɛ ba jaa nii-sↄw, 4 ɩ̃ a ba yel a Jeeju: “Jãjaana, sɩ nyↄw na a pↄw naa a gã-ta-burbur pʋↄ. 5 A Mowisi yel sɩ na a ʋ ƴɛr-kpɛn pʋↄ á sɩ lↄb a pↄw-lɛ nɩ kʋsɩɛ kú. Ɩ̃ a fʋ̃ʋ, bõ fʋ tɛrɛ yele?” 6 Ba yelʼã a lɛ bʋↄrↄ ba bɩɩrʼɩ̃ a Jeeju, a mɩnɛ ba na tʋↄrↄ nyɛrɛ ƴɛr-fãa ƴↄnↄ ʋ. Ɩ̃-cɛ a Jeeju gũu na nyɩrɛ a tene nɩ a ʋ nubir. 7 Ɩ̃ a mɩnɛ ba na cãa sooro ʋ, ʋ irʼã ɩ̃ yel ba: “A ala ɩ̃ ɩ nɩrɛ be na ka a nyɩ pʋↄ ɩ̃ ma maal fãa wa, ú de nĩe lↄbʼɩ̃ a pↄw a kʋsɩr”, 8 ɩ̃ na ʋ lɛ gũu nyɩrɛ a tene nɩ a nubir. 9 Ɩ̃ a lɛ ba na wõ a ʋna ƴɛr-bir, a nɩ-bɛrɛ de na nĩe yire bõ-ƴene-ƴene wa ta nɩ a nɩbɛ ba jaa, ɩ̃ cɛ a Jeeju bar ʋ yẽ, nɩ a pↄw na cãa ɩraa a be. 10 A lɛ, a Jeeju irʼã soor a pↄw: “Nyɩnɛ ba be? Nɩrɛ ma ƴↄ̃w fʋ ƴɛrɩ̃ wa mɩɩ?” 11 A pↄw yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, nɩrɛ ma ƴↄ̃w ma ƴɛrɩ̃ wa.” A Jeeju yel ʋ: “A maa mɩ, maa mɩ ƴↄnↄ fʋ ƴɛrɩ̃ wa. Fʋ na tʋↄ na cen, ɩ̃ taa lↄↄ maala fãa wa.”] 12 A Jeeju lɛ ƴɛrʼã a ƴɛrɩ̃ kʋ a nɩbɛ yel: “Maa ɩ̃ ɩ a tẽw pʋↄ cãa. A ʋlↄ na tuure ma kↄ̃ cere a libe pʋↄ fɩ̃ɩ wa, ɩ̃-cɛ ʋ na tɛrɛ na a baafʋ cãa.” 13 A Farɩsɩ nɩbɛ yel ʋ: “Fʋ mɩ̃ɛ pʋↄ fʋ ƴɛrɛ ƴↄnↄ, ala-ɩ̃-sↄ a ala fʋ na mana ma tɛrɛ par wa.” 14 A Jeeju yel ba: “A ala ɩ̃ saarɩ̃ ɩ a ɩ̃ mɩ̃ɛ pʋↄ ɩ̃ ƴɛrɛ ƴↄnↄ, a ala ɩ̃ na mana tɛrɛ na par, a-na-ɩ ɩ̃ bↄ̃w na a jie ɩ̃ na yi ɩ̃ wa, nɩ a jie ɩ̃ na cere. Ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ, nyaa bↄ̃w a jie ɩ̃ na yi ɩ̃ wa, nɩ a jie ɩ̃ na cere wa. 15 A nyɩmɩ, nɩbɛ tɩɛrɩ̃sɩ nyɩ guoro nɩ a ƴɛrɩ̃sɩ, ɩ̃ a maa, maa guoro nɩrɛ ƴɛrɩ̃ wa. 16 Ɩ̃-cɛ a maa wa guoro nɩrɛ ƴɛrɩ̃, a ɩ̃ guorfʋ na torʼã dẽdẽ, a-na-ɩ maa be ɩ̃ yẽ wa, ɩ̃-cɛ a ɩ̃ Sãa na tʋ̃ ma be nɩ ma na. 17 A sɛbʼã a nyɩ ƴɛr-kpɛn pʋↄ áa ala ɩ̃ ɩ nɩbɛ ayi manʼã a ƴɛrɩ̃, áa tɛrɛ na par. 18 A maa, ɩ̃ ƴɛrɛ na ƴↄnↄ a ɩ̃ mɩ̃ɛ, ɩ̃ a ɩ̃ Sãa na tʋ̃ ma, mɩ ƴɛrɛ na ƴↄnↄ ma.” 19 A ba soor ʋ: “Nyɩnɛ a fʋ Sãa be?” Ʋ yel ba: “Nyaa bↄ̃w a maa nɩ a ɩ̃ Sãa wa. A ala ɩ̃ ɩ nyɩ dãa na bↄ̃w ma, nyɩ naa mɩ bↄ̃w na a ɩ̃ Sãa.” 20 A Jeeju ƴɛrʼã a ana ƴɛrɩ̃sɩ a libie ƴↄ̃wfʋ jie par, be a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ, ɩ̃-cɛ nɩrɛ ma nyↄw ʋ wa, a-na-ɩ a ʋ daar ma ta sɛr wa. 21 A Jeeju lɛ yel ba na: “Ɩ̃ cere na ɩ̃ nyɩ nↄↄ bʋↄrↄ ma na, ɩ̃-cɛ nyɩ na kpi nɩ na a nyɩ maal-faar. A jie ʋlↄ ɩ̃ na cere, nyaa tʋↄrↄ wɩɛrɛ a be wa.” 22 A be jie, a Jufisɩ sooro na taa: “Ʋ na kú na a ʋ mɩ̃ɛ mɩɩ? A-na-ɩ ʋ yelʼã á saa tʋↄrↄ cere a jie ʋ na cere wa.” 23 A Jeeju yel ba: “A nyɩmɩ, ka tẽw pʋↄ nyɩ yi, ɩ̃-cɛ a maa, saꞋlon ɩ̃ yi. A nyɩmɩ, nyɩ ɩ na a tẽw naa nɩbɛ, ɩ̃-cɛ a maa, maa ɩ a tẽw naa nɩrɛ wa. 24 Ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ yel nyɩ a nyɩ na kpi nɩ na a nyɩ maal-faar, a-na-ɩ a ala ɩ̃ ɩ nyaa sↄw á maa ɩ̃ ɩ a ʋlↄ ɩ̃ na ɩ wa, nyɩ na kpi nɩ na a nyɩ maal-faar.” 25 A ba soor ʋ: “Ala fʋ ɩ?” A Jeeju yel ba: “Ɩ̃ ɩ na a ʋlↄ ɩ̃ na dãa yel nyɩ a korĩ-cɛ. 26 Ɩ̃ tɛrɛ na yele yaw na ƴɛr ɩ̃ guor a nyɩ ɩnɛ. Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na tʋ̃ ma ɩ na Yel-mɩ̃ɛ Sʋbↄ, ɩ̃ a ala ɩ̃ na ƴɛrɛ kʋrↄ a nɩbɛ a ka a tẽw pʋↄ ɩ na a ala tɛw ɩ̃ na wõ a ʋ jie.” 27 Ɩ̃ a Jufisɩ ma dãa bↄ̃w ka a Sãa ɩnɛ a Jeeju ƴɛrɛ ba wa. 28 Ala-ɩ̃-sↄ a Jeeju yel ba: “A daar ʋlↄ nyɩ nↄↄ jɛwrɛ a Nɩbɛ Bie duoro nɩ, ala nyɩ na bↄ̃w ka a maa ɩ̃ ɩ a ʋlↄ ɩ̃ na ɩ. Nyɩ na mɩ bↄ̃w na á maa maala bom ɩ̃ yẽ wa, ɩ̃-cɛ a ala a Sãa na man ma, ala tɛw ɩ̃ ƴɛrɛ. 29 A ʋlↄ na tʋ̃ ma be nɩ ma na. ꞋWaa bar ma ɩ̃ yẽ wa, a-na-ɩ a daar a jaa ɩ̃ maala na a ala na nʋmↄ ʋ.” 30 A mɩnɛ a Jeeju na ƴɛrɛ a lɛ, yaw jie sↄw na de ʋ. 31 A Jeeju yelʼã a Jufisɩ bala na dãa sↄw de ʋ: “A ala ɩ̃ ɩ nyɩ sɩrɩ̃ na jↄrↄ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ, nyɩ na sɩrɩ̃ na ɩ a ɩ̃ par-tuurbe. 32 Nyɩ na bↄ̃w na a yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ a ʋna yel-mɩ̃ɛ na Ꞌlor nyɩ na bar a nyɩ sↄ nyɩ mɩ̃ɛ.” 33 Ã ba yel: “Sɩ ɩ na a Abʋraham bal par bibiir; saa dãa ɩ nɩrɛ kãw gbãgbaar wa. Ɩ̃ mɩnɛ fʋ ɩ ɩ̃ yel a sɩ na sↄ na sɩ mɩ̃ɛ?” 34 A Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a nɩrɛ lɛ na maala a fãa, ʋ ɩ na a maal-fãa gbãgbaa. 35 Ɩ̃ a gbãgbaa ma tɛrɛ jaajie a yir deme sↄ̃w a daar a jaa wa, ɩ̃ a yir bie, ʋlↄ tɛrɛ na a jaajie a daar a jaa. 36 Ala-ɩ̃-sↄ, a ala ɩ̃ ɩ a Bie Ꞌlor nyɩ na bar, nyɩ na sↄ na nyɩ mɩ̃ɛ sɩrɛ jaa. 37 Ɩ̃ bↄ̃w na bↄ̃w ka nyɩ ɩ na a Abʋraham bal par bibiir, ɩ̃-cɛ nyɩ bʋↄrↄ na nyɩ kú ma, a-na-ɩ nyaa sↄw a ɩ̃ jaanfʋ wa. 38 A maa, ɩ̃ ƴɛrɛ na a ala ɩ̃ na nyɛ a ɩ̃ Sãa sɛ̃, ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ, a ala nyɩ na wõ a nyɩ sãa jie, ala nyɩ maala.” 39 A ba yel a Jeeju: “Abʋraham ɩ̃ ɩ a sɩ sãa.” Ʋ yel ba: “A ala ɩ̃ ɩ a Abʋraham bibiir nyɩ dãa ɩ, nyɩ naa maala na a tʋ̃-bie ala ʋ na dãa maal. 40 Ɩ̃-cɛ nyɩ ɛ̃ɛ na bʋↄrↄ nyɩ kú ma, a maa na yel nyɩ a yel-mɩ̃ɛ ala ɩ̃ na wõ a Naaŋmɩn jie. Á Abʋraham ma dãa maal a lɛ wa. 41 A nyɩ sãa tʋ̃-bie nyɩ maala.” A ba yel ʋ: “Saa ɩ sɛ̃sɛ̃-biir wa; sãa bõ-ƴen tɛw sɩ tɛrɛ, a Naaŋmɩn ʋ.” 42 A Jeeju yel ba: “A ala ɩ̃ dãa ɩ a Naaŋmɩn ɩ̃ sɩrɩ̃ ɩ a nyɩ Sãa, nyɩ naa nʋ ma na, a-na-ɩ a Naaŋmɩn jie ɩ̃ yi ɩ̃ wa. Maa wa nɩ a ɩ̃ mɩ̃ɛ yuor wa, ʋlↄ ɩ̃ tʋ̃ ma. 43 Bõ ɩnɛ nyaa bↄ̃w a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ par wa? A-na-ɩ nyaa tʋↄrↄ bↄ̃wnↄ a ɩ̃ tɩɛrʋ̃ gbɛr wa. 44 A nyɩ sãa ɩ na a Satã, ɩ̃ nyɩ mɩ bʋↄrↄ na nyɩ maal a nyɩ sãa pʋ-tɩɛrʋ̃. Wa nyↄw nɩ a korĩ-cɛ jaa, nɩ-kúrↄ ʋ ɩ, ɩ̃ Ꞌwaa ɩraa a yel-mɩ̃ɛ pʋↄ wa, a-na-ɩ yel-mɩ̃ɛ ma be a ʋ jie wa. A ʋlↄ ɩ̃ wa ŋmaara a jiri, a ʋ wãa ɩ̃ be a lɛ, a-na-ɩ jir-ŋmara ʋ ɩ, ɩ̃ mɩ ɩ a jiri sãa. 45 Ɩ̃-cɛ a maa, a yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ na yele nyɩ, ala-ɩ̃-sↄ a nyaa sↄw de ma wa. 46 Ala ɩ̃ be a nyɩ pʋↄ na tʋↄ miilʼɩ̃ a ɩ yel-mɩ̃ɛ á ɩ̃ maalʼã a fãa. Ɩ̃-cɛ a ala ɩ̃ ɩ a yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele, bõ ɩnɛ nyaa sↄw a ɩ̃ ƴɛrɩ̃ wa? 47 A nɩrɛ ʋlↄ na ɩ a Naaŋmɩn ben ma cɛlɛ na a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃. Ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ, nyaa cɛlɛ wa, a-na-ɩ nyaa ɩ a Naaŋmɩn ben wa.” 48 A Jufisɩ yelʼã a Jeeju: “Má yel-mɩ̃ɛ sɩ yel a Samari nɩrɛ fʋ ɩ, ɩ̃ a kↄ̃tↄn mɩ tɛrɛ fʋ na!” 49 A Jeeju yel ba: “Kↄ̃tↄn ma tɛrɛ ma wa, ɩ̃-cɛ a ɩ̃ Sãa ɩ̃ ƴↄnↄ, ɩ̃ a nyɩ kpɛrɛ ma. 50 A maa, maa bʋↄrↄ a ɩ̃ mɩ̃ɛ yuor ʋ yire wa, ɩ̃ a bõ-ƴen be na be na bʋↄrↄ a ɩ̃ yuor ʋ yire, ɩ̃ ʋlↄ mɩ ɩ a Yɛr-guoro. 51 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ jↄrↄ na a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ, Ꞌwaa be na kpi wa.” 52 A Jufisɩ yel ʋ: “A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, sɩ pãa na bↄ̃w ka kↄ̃tↄn tɛrɛ fʋ na. A-na-ɩ a Abʋraham kpi na, a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe mɩ kpi, ɩ̃-cɛ a fʋ yel áa ala ɩ̃ ɩ nɩrɛ jↄrↄ na a fʋ ƴɛrɩ̃sɩ, a Ꞌwaa be na kpi wa. 53 Fʋ̃ʋ bɛrmɛ gãw a sɩ sãa Abʋraham mɩɩ? Ʋ kpi na, a Naaŋmɩn ƴɛr-hierbe mɩ kpi, ɩ̃ a fʋ̃ʋ, ala fʋ tɩɛr a fʋ ɩ?” 54 A Jeeju yel: “A ala ɩ̃ ɩ a maa mɩ̃ɛ ɩ̃ bʋↄrↄ a yuor, a ɩ̃ yo-bↄfʋ na ɩ na pↄrↄ. Ɩ̃ a ʋlↄ na maala a ɩ̃ yuor ʋ yire ɩ na a ɩ̃ Sãa, a ʋlↄ nyɩ na yel áa nyɩ Naaŋmɩn ʋ. 55 Ɩ̃-cɛ nyaa bↄ̃w ʋ wa, ɩ̃ a maa, ɩ̃ bↄ̃w ʋ na. A maa ɩ̃ yel á maa bↄ̃w ʋ wa, ɩ̃ na mɩ ɩ na jir-ŋmara a nyɩ kaarɩ̃, ɩ̃-cɛ ɩ̃ bↄ̃w ʋ na ɩ̃ mɩ jↄrↄ a ʋ ƴɛrɩ̃sɩ. 56 A nyɩ sãa Abʋraham dãa na cɩlɛ a mɩnɛ ʋ na tɩɛrɛ a ʋ na nyɛ na a ɩ̃ bibir. Ʋ nyɛ ʋ na, a nʋ̃ↄ nyↄw ʋ.” 57 A Jufisɩ yel ʋ: “Faa mɩ pↄw yomo lɩjaayi nɩ pie sɛr wa, ɩ̃ yel a fʋ nyɛ na a Abʋraham?” 58 A Jeeju yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a lɛ ba na ma dãa dↄw a Abʋraham sɛr wa, a maa, ɩ̃ be na be.” 59 A be jie, ba woorʼã kubie bʋↄrↄ ba lↄbʼɩ̃ ʋ, ɩ̃-cɛ a Jeeju sↄↄlɩ̃ na yi a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ cen.

9

1 A lɛ a Jeeju na tↄlↄ, ʋ nyɛ na jↄ̃w ba na dↄw nɩ a lɛ. 2 A par-tuurbe soor a Jeeju: “Jãjaana, ala ɩ̃ maal a fãa a ba dↄw a daba na ʋ ɩ a jↄ̃w? A ʋ dↄↄrbↄ ʋ, mɩɩ a ʋlↄ mɩ̃ɛ ʋ?” 3 A Jeeju yel ba: “Aa ɩ ʋlↄ ɩ̃ maal a fãa wa, aa mɩ yi a ʋ dↄↄrbↄ jie wa, ɩ̃-cɛ ʋ jↄ̃w na a lɛ a mɩnɛ a na saa a nɩbɛ na tʋↄ nyɛ a Naaŋmɩn tʋ̃-bie. 4 A lɛ a mↄtↄ̃w na cãa caara, a sɛw na a sɩ na tʋnↄ a ʋlↄ na tʋ̃ ma tʋmↄ. A tɩsↄw tara na a nɩrɛ ma tʋↄrↄ tʋnↄ tʋn wa. 5 A lɛ ɩ̃ na cãa a tẽw pʋↄ, maa ɩ̃ ɩ a tẽw pʋↄ cãa.” 6 A mɩnɛ ʋ na ƴɛr a lɛ baar, ʋ cɩrʼã natɛɛr ƴↄ̃w a tana pʋↄ, ɩ̃ nyaka a tana ala de bol a jↄ̃w mimie, 7 ɩ̃ yel ʋ: “Cen na pɛw a fʋ nii-sↄw a Silowe kʋ̃ↄ puulĩfʋ jie.” (A Silowe yuor par ɩ na “Tʋ̃fʋ.”) A daba cenʼã na pɛw a ʋ nii-sↄw nyɛrɛ lɩɛb waara nɩ. 8 A ʋ lãa-pɩɛlbɛ nɩ a bala na ma dãa nyɛ ʋ ʋ jɛ sʋↄrↄ a yele sooro na taa: “Aa ɩ a daba na ɩ̃ ma dãa jɛ sʋↄrↄ a yele wa?” 9 A nɩŋmɛɛ ma yelʼã á ʋlↄ ʋ, ɩ̃-cɛ a nɩŋmɛɛ ma yel á aa ɩ ʋlↄ ʋ wa, á nɩ-wↄ̃ tar ʋ. Ɩ̃ a jↄ̃w mɩ̃ɛ yele na: “Maa ʋ.” 10 A ba soor ʋ: “Mɩnɛ a fʋ mimie ɩ ɩ̃ yuo?” 11 Ʋ yel ba: “A daba ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Jeeju, ʋlↄ ɩ̃ nyaka a tana bol ma a mimie, ɩ̃ yel ma á ɩ̃ cen a Silowe kʋ̃ↄ puulĩfʋ jie na pɛw a nii-sↄw, ɩ̃ cen na pɛw, a ɩ̃ mimie yuo.” 12 A ba soor ʋ: “Nyɩnɛ a daba ʋlↄ be?” Ʋ yel ba: “Maa bↄ̃w wa.” 13 Ba taw na a daba ʋlↄ na dãa jↄ̃w cenʼɩ̃ a Farɩsɩ nɩbɛ jie, 14 a-na-ɩ a bibir ʋlↄ a Jeeju na nyaka a tana yuo nɩ ʋ a mimie ɩ na a bibi-ciiraa dayen. 15 A Farɩsɩ nɩbɛ mɩ sooro na a jↄ̃w a mɩnɛ ʋ na ɩ ɩ̃ nyɛrɛ, ʋ yel ba: “Tana ʋ bol ma a mimie ɩ̃ pɛw bar ɩ̃ nyɛrɛ.” 16 A lɛ, a Farɩsɩ nɩbɛ ŋmɛɛ yelʼã: “A ʋna sʋbↄ na maal a lɛ, Ꞌwaa yi a Naaŋmɩn jie wa, a-na-ɩ Ꞌwaa sↄmↄ a bibi-ciiraa wa.” Ɩ̃ a nɩŋmɛɛ yele na: “Mɩnɛ a nɩ-fãa na tʋↄ maal a nↄ-kofʋ tʋmↄ a nↄhↄ̃?” Ɩ̃ a baa dãa ɩ nↄ-bõ-ƴen wa. 17 Ba lɛ bↄ̃w na soor a jↄ̃w: “A fʋ̃ʋ, ala fʋ tɩɛr a ʋ ɩ? A-na-ɩ a fʋ mimie ʋ yuo.” Ʋ yel ba: “Ʋ ɩ na a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere.” 18 A Jufisɩ ma sↄw a jↄ̃w ʋ dãa ɩ ɩ̃ wa nyɛrɛ wa, ala-ɩ̃-sↄ a ba bʋↄl a ʋ dↄↄrbↄ soor: 19 “A nyɩ bie nɩ a naa mɩɩ? A jↄ̃w nyɩ sɩrɩ̃ dↄw ʋ mɩɩ? Ɩ̃ mɩnɛ ʋ ɩ ɩ̃ nyɛrɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃?” 20 A ʋ dↄↄrbↄ yel: “Sɩ bↄ̃w ka ʋ ɩ na a sɩ bie sɩrɛ jaa, a sɩ mɩ dↄw ʋ ʋ ɩ a jↄ̃w, 21 ɩ̃-cɛ a mɩnɛ ʋ na ɩ ɩ̃ nyɛrɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, saa bↄ̃w wa. Saa mɩ bↄ̃w a ʋlↄ na yuo ʋ a mimie wa. Nyɩ́ soor ʋ, Ꞌwaa ɩ bibile wa, a ʋlↄ mɩ̃ɛ na man nyɩ na.” 22 A ʋ dↄↄrbↄ yelʼã a lɛ a-na-ɩ ba jↄrↄ na a Jufisɩ dãbɩ̃ɛ. A Jufisɩ dãa na man taa áa nɩrɛ ɩ̃ wa yel áa Jeeju ɩ na a Kirisi, á ba na diw ʋ na bar a ba puorfʋ yir. 23 Ala-ɩ̃-sↄ a ʋ dↄↄrbↄ yel á Ꞌwaa ɩ bibile wa, á ba soor a ʋlↄ mɩ̃ɛ. 24 A lɛ a na be, a Farɩsɩ nɩbɛ lɛ bʋↄlʼã a daba na dãa ɩ a jↄ̃w gbɛɛ ayi pʋↄ ɩ̃ yel ʋ: “Yel yel-mɩ̃ɛ a Naaŋmɩn nii-sↄw, a-na-ɩ a sɩmɩ, sɩ bↄ̃w ka a ʋna daba ɩ na nɩ-fãa.” 25 Ʋ yel ba: “A ala ɩ̃ ɩ nɩ-fãa ʋ ɩ, maa bↄ̃w wa. Bõ-bõ-ƴen tɛw ɩ̃ bↄ̃w: jↄ̃w ɩ̃ dãa ɩ, ɩ̃-cɛ ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ɩ̃ nyɛrɛ na.” 26 A ba soor ʋ: “Bõ ʋ maal fʋ? Mɩnɛ ʋ ɩ ɩ̃ yuo fʋ a mimie?” 27 Ʋ yel ba: “Ɩ̃ dãa na man kʋ nyɩ, ɩ̃ nyaa eɛl ma wa. Bõ nyɩ bʋↄrↄ nyɩ lɛ wõ ɩ nɩ? A nyɩmɩ mɩ, nyɩ mɩ bʋↄrↄ na nyɩ lɩɛb ɩ a ʋ par-tuurbe mɩɩ?” 28 A ba tʋrↄ ʋ ɩ̃ yele: “Fʋ̃ʋ ɩ a ʋna daba naa par-tuure, ɩ̃-cɛ a sɩmɩ, Mowisi par-tuurbe sɩ ɩ. 29 Sɩ bↄ̃w ka a Naaŋmɩn dãa na ƴɛrʼɩ̃ a Mowisi ɩ̃-cɛ a daba ʋlↄ, saa bↄ̃w a jie ʋ na yi wa.” 30 A daba yel ba: “A ko ma na nʋↄr nyɩ na ma bↄ̃w a ʋ yifʋ jie wa, ɩ̃-eɛ ʋ yuo ma na a mimie. 31 Sɩ bↄ̃w ka a Naaŋmɩn maa cɛl a nɩ-faar wa, ɩ̃-cɛ a nɩrɛ lɛ na jↄrↄ ʋ ɩ̃ maala a ʋ pʋ-tɩɛrʋ̃, ʋlↄ ʋ ma cɛl. 32 Wa nyↄw nɩ a tẽkorĩ, nɩrɛ ma dãa wõ a ba yel a ba yuo na a nɩrɛ ba na dↄw ʋ ɩ a jↄ̃w mimie wa. 33 A ala ɩ̃ ɩ a daba ʋlↄ ma dãa yi a Naaŋmɩn jie wa, Ꞌwaa tʋↄrↄ maala bom kãw wa.” 34 A Farɩsɩ nɩbɛ yel ʋ: “Wa nyↄw nɩ a fʋ dↄwfʋ daar, maal-fãa pʋↄ fʋ be. Mɩnɛ a ɩ a fʋ bʋↄrↄ fʋ jaan sɩ bom?” Ɩ̃ na ba diw ʋ bar a ba sↄ̃w. 35 A Jeeju wõ na a ba diw ʋ na bar a ba sↄ̃w, ɩ̃ bↄ ʋ soor: “Fʋ tɛrɛ na ƴↄ̃w-nyãa a Nɩbɛ Bie jie mɩɩ?” 36 A daba yel a Jeeju: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, yel ma a sʋbↄ ʋlↄ ʋ na ɩ, ɩ̃ na tʋↄ tɛrɛ nɩ ʋ a ƴↄ̃w-nyãa.” 37 Ã Jeeju yel ʋ: “Fʋ nyɛ ʋ na; ʋlↄ ɩ̃ ƴɛrɛ nɩ fʋ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na.” 38 A daba yel: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ sↄw na,” ɩ̃ gburĩ a dume puor ʋ. 39 A Jeeju yel: “Yɛrɩ̃ guorfʋ ɩnɛ ɩ̃ wa a ka a tẽw pʋↄ, a mɩnɛ a bala na jↄ̃w na tʋↄ nyɛrɛ, ɩ̃-cɛ a bala na nyɛrɛ na lɩɛb ɩ a jↄn.” 40 A Farɩsɩ nɩbɛ ŋmɛɛ na dãa be nɩ ʋ wõ na a ala ʋ na ƴɛr ɩ̃ soor ʋ: “A sɩmɩ mɩ, jↄn sɩ mɩ ɩ mɩɩ?” 41 A Jeeju yel ba: “A ala ɩ̃ ɩ jↄn nyɩ dãa ɩ, nyɩ kↄ̃ↄ tɛrɛ cɛfʋ jie wa, ɩ̃-cɛ a mɩnɛ nyɩ na yel a nyɩ nyɛrɛ na, a nyɩ fãa cãa na be a nyɩ jie.”

10

1 “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ʋlↄ na maa kpɛ a piir jaw pʋↄ nɩ a dↄ̃dↄr wa, ɩ̃ ma do nɩ a dacin juu, a ʋna sʋbↄ naa ɩ na nyanyuur nɩ nɩ-bier. 2 Ɩ̃ a ʋlↄ na ma kpɛ nɩ a dↄ̃dↄrɩ̃, ʋlↄ ɩ̃ ɩ a piir dↄ-cɩɩnaa. 3 A dↄ̃dↄr-gure ma yuo ʋ na a pan, a piir ma wõ a ʋ kↄkɩr, ɩ̃ ʋ bʋↄlↄ a ʋ piir yoe a ba tuure ʋ yire nɩ a yẽw. 4 A mɩnɛ ʋ na kpa a ʋ piir ba jaa yi nɩ, ʋ ma de na nĩe a ba tuure ʋ, a-na-ɩ ba bↄ̃w na a ʋ kↄkɩr. 5 Ba kↄ̃ tu a saana wa, ɩ̃-cɛ ba na ɛ̃ɛ na jↄ jãa nɩ ʋ, a-na-ɩ baa bↄ̃w a sáanba kↄkɩɛ wa.” 6 A Jeeju lↄbʼã a sʋkpa ʋlↄ kʋ ba, ɩ̃ baa bↄ̃w a ala ʋ na ƴɛrɛ ba par wa. 7 A Jeeju lɛ yel ba: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, maa ɩ̃ ɩ a piir dↄ̃dↄr nʋↄr. 8 A bala ba jaa na dãa de ma a nĩe wa ɩ na nyanyube nɩ nɩ-bebe, ɩ̃ a piir ma dãa sↄw cɛl ba wa. 9 Maa ɩ̃ ɩ a dↄ̃dↄr nʋↄr. A nɩrɛ ʋlↄ na kpɛɛrɛ nɩ a dↄ̃dↄr ʋlↄ, ʋ na nyɛ na a faafʋ. Ʋ na kpɛ na ɩ̃ yi, ɩ̃ ʋ na pↄw na a bõ-dɩraa. 10 A nyanyuur ma wa na a jufʋ nɩ a kúfʋ nɩ a sãwfʋ ɩnɛ tɛw. A maa, ɩ̃ wa na a nɩbɛ na tʋↄ pↄw a baafʋ, ɩ̃ a baafʋ ʋlↄ na ƴↄ ba. 11 “Maa ɩ̃ ɩ a dↄ-cɩɩn-son. A dↄ-cɩɩn-son sↄw na na kpi a ʋ piir ɩnɛ. 12 A ʋlↄ na tʋnↄ a libie tʋn, Ꞌwaa ɩ a dↄ-cɩɩnaa ʋlↄ na sↄ a piir wa. Ala-ɩ̃-sↄ a ʋlↄ ɩ̃ wa nyɛ a nyaanyiir ʋ waara, ʋ ma barʼã a piir ɩ̃ jↄ, a nyaanyiir ma yɛ̃yɛlɩ̃ ba bar ɩ̃ nyↄↄr a ŋmɛɛ. 13 Ʋ ma jↄ na a lɛ, a-na-ɩ libie tʋn ʋ tʋnↄ ɩ̃ a piir ben ma ba ʋ wa. 14 - 15 Maa ɩ̃ ɩ a dↄ-cɩɩn-son. A mɩnɛ ɩ̃ na bↄ̃w a ɩ̃ Sãa ɩ̃ a ɩ̃ Sãa mɩ bↄ̃w ma, a lɛ ɩ̃ mɩ bↄ̃w a ɩ̃ piir a ba mɩ bↄ̃w ma, ɩ̃ ɩ̃ sↄw na na kpi a ba ɩnɛ. 16 Ɩ̃ mɩ tɛrɛ na piir ŋmɛɛ na ma be a jaw na pʋↄ wa. A sɛw na ɩ̃ na kpa ba wa nɩ; ba na cɛlɛ na a ɩ̃ kↄkɩr ɩ̃ a ba jaa nↄↄ ɩ na a dʋ̃-bõ-ƴen ɩ̃ mɩ tɛrɛ a dↄ-cɩɩn-bõ-ƴen. 17 “A ɩ̃ Sãa nʋ ma na a-na-ɩ ɩ̃ sↄw na na kpi, ɩ̃ na lɛ tʋↄ ir de a ɩ̃ baafʋ. 18 Nɩrɛ ma faara ʋ a ɩ̃ jie wa, ɩ̃-cɛ maa mɩ̃ɛ ɩ̃ sↄw na kpi. Ɩ̃ tɛrɛ na a tʋↄfʋ na kpi a ɩ̃ mɩ̃ɛ; ɩ̃ mɩ lɛ tɛrɛ na a tʋↄfʋ na lɛ ir de a ɩ̃ baafʋ. A ala ɩ̃ ɩ a ala a ɩ̃ Sãa na ƴↄ̃w ma a ɩ̃ maal.” 19 A ana ƴɛrɩ̃sɩ ɩnɛ, a Jufisɩ lɛ ƴɛrɛ na kpee kpee. 20 A yaw jie a ba pʋↄ yele na: “Kↄ̃tↄn tɛrɛ ʋ na. Ʋ yaara na! Bõ ɩ̃ ɩ a nyɩ cɛlɛ ʋ?” 21 A ŋmɛɛ yele: “A ƴɛrɩ̃sɩ na ma ɩ kↄ̃tↄn-ire ƴɛrɩ̃sɩ wa. A kↄ̃tↄn na tʋↄ na yuo jↄ̃w mimie mɩɩ?” 22 A ɩ na a Ꞌwuon, a ba maala a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pↄlfʋ fɛtɩ a Jerujalɛm. 23 A Jeeju yʋↄrↄ na a Salʋmↄ̃ jɛ̃bɛrɩ̃ pʋↄ be a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ, 24 a Jufisɩ tiw kolĩ ʋ ɩ̃ sooro ʋ: “A baalɩ̃fʋ na fʋ na ƴↄ̃w sɩ, dabor a nↄↄ baar? A ala ɩ̃ ɩ fʋ̃ʋ ɩ̃ ɩ a Kirisi, yel kʋ sɩ cãa pʋↄ.” 25 A Jeeju yel ba: “Ɩ̃ yelʼã kʋ nyɩ, ɩ̃ nyaa sↄw wa. A tʋmↄ ala ɩ̃ na maala nɩ a ɩ̃ Sãa yuor, ala ɩ̃ miile a ɩ̃ yel-mɩ̃ɛ, 26 ɩ̃-cɛ nyaa sↄw wa, a-na-ɩ nyaa be a ɩ̃ piir pʋↄ wa. 27 A ɩ̃ piir ma wõ na a ɩ̃ kↄkɩr, ɩ̃ bↄ̃w ba, a ba tuure ma. 28 Ɩ̃ kʋrↄ ba na a baa-kↄ̃-tɛw ɩ̃ baa be na kpi wa, ɩ̃ nɩrɛ ma faara ba a ɩ̃ nuumɩ wa. 29 A ala a ɩ̃ Sãa na kʋ ma gãw na a yele a jaa, ɩ̃ nɩrɛ kↄ̃ tʋↄ faa bom a ɩ̃ Sãa nuumɩ wa. 30 A maa nɩ a ɩ̃ Sãa ɩ na bõ-ƴen.” 31 A Jufisɩ lɛ woorʼã a kubie bʋↄrↄ ba lↄb ʋ, 32 a Jeeju yel ba: “Ɩ̃ maalʼã a tʋ̃-sono yaw miilʼɩ̃ nyɩ nɩ a ɩ̃ Sãa fãw. Tʋn buor ɩnɛ nyɩ bʋↄrↄ nyɩ lↄb ma nɩ a kubie kú?” 33 A Jufisɩ yel ʋ: “Aa ɩ tʋn son ɩnɛ sɩ lↄbↄ fʋ wa, ɩ̃-cɛ a Naaŋmɩn fʋ na kpɛrɛ ɩnɛ ʋ, a-na-ɩ a fʋ̃ʋ na ɩ a nɩrɛ, fʋ bʋↄrↄ na ba de fʋ a fʋ ɩ Naaŋmɩn.” 34 A Jeeju yel ba: “A nyɩ ƴɛr-kpɛn pʋↄ, a Naaŋmɩn ma yel á ʻNyɩ ɩ na a naaŋmɩnsɩʼ wa mɩɩ? 35 A bala ʋ na bʋↄlↄ a naaŋmɩnsɩ ɩ na a nɩbɛ bala na pↄw a ʋ ƴɛrɩ̃, ɩ̃ sɩ bↄ̃w ka a Naaŋmɩn Sɛbɛ ƴɛrɩ̃sɩ ma tʋↄrↄ ɩrɛ jiri wa. 36 Ɩ̃ a maa a Sãa na vɛl ir tʋ̃ a ka a tẽw pʋↄ, a maa yel áa Naaŋmɩn Bie ɩ̃ ɩ, bõ ɩnɛ nyɩ yel áa Naaŋmɩn ɩ̃ kpɛrɛ? 37 A maa ma maala a ɩ̃ Sãa tʋmↄ wa, nyɩ taa sↄw a ɩ̃ ben wa. 38 Ɩ̃-cɛ a ala ɩ̃ ɩ ɩ̃ maala na a ɩ̃ Sãa tʋmↄ, a nyɩmɩ ma saarɩ̃ sↄw a maa mɩ̃ɛ wa, ɩ̃ nyɩ́ sↄw a tʋmↄ ala ɩnɛ, a mɩnɛ a nyɩ na tʋↄ bↄ̃w bↄ̃w ka a ɩ̃ Sãa be na a ɩ̃ pʋ̃ↄ, ɩ̃ mɩ be a ɩ̃ Sãa pʋ̃ↄ.” 39 A lɛ, a Jufisɩ lɛ bʋↄrↄ na ba nyↄw ʋ, ɩ̃-cɛ ʋ cenʼã ɩ̃ cɛ ba bar. 40 A Jeeju lɛ cenʼã a Jʋrdɛ̃ man gaan, ta a jie ʋlↄ a Jã na dãa mʋrↄ a nɩbɛ a kʋ̃ↄ a korĩ-cɛ. Ʋ jɛ na a be, 41 a nɩ-yaw wɩ a ʋ sɛ̃ na yele: “A Jã ma dãa maal nↄ-kofʋ tʋn kãw wa, ɩ̃-cɛ a ala a jaa ʋ na yel a daba na ɩnɛ ɩ na yel-mɩ̃ɛ.” 42 Ɩ̃ a nɩ-yaw sↄw na de a Jeeju a be.

11

1 Daba dãa na be be na dɩ Lajaar ɩ̃ ɩ wʋlɩ̃. Ʋ be na a Betani-tẽw na mɩ ɩ a Maarɩɩ nɩ a ʋ yɛbɛ Martɩ tẽw. 2 A Maarɩɩ ɩ na a ʋlↄ na dãa cir a kã-nyu-vɩlaa ƴↄ̃w a Nɩ-kpɛ̃ɛ Jeeju gbɛɛ pʋↄ, ɩ̃ lɩɛb a ʋ jukↄbↄ fↄfↄ nɩ, ɩ̃ a Lajaar ʋlↄ na ɩ a wʋlɩ̃ ɩ na a ʋ yɛ-daba. 3 A Lajaar yɛ-pↄↄbↄ ayi bala tʋ̃ na nɩrɛ ʋ cen na yel a Jeeju: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, a fʋ baraa ɩ na wʋlɩ̃.” 4 A lɛ a Jeeju na wõ a ʋna ƴɛrɩ̃, ʋ yelʼã: “A wʋlɩ̃ ʋlↄ ma kúrↄ ʋ wa, ɩ̃-cɛ a ɛ̃ɛ na ta ʋ a lɛ, na tʋↄ miilʼɩ̃ a Naaŋmɩn yo-yifʋ, ɩ̃ mɩ maal a maa Naaŋmɩn Bie yuor ʋ yi.” 5 A Jeeju nʋ na a Martɩ nɩ a Maarɩɩ nɩ a ba yɛ-daba Lajaar. 6 A lɛ ʋ na wõ a Lajaar wʋlɩ̃, ʋ lɛ cãa na maal bibie ayi a jie ʋlↄ ʋ na be, 7 ɩ̃ pãa yel a ʋ par-tuurbe: “Nyɩ́ ɩ a sɩ lɩɛb cen a Jude.” 8 A ʋ par-tuurbe yel ʋ: “Jãjaana, aa ɩ a dayenɩ̃ yɛ̃yɛ̃ na a Jufisɩ dãa bʋↄrↄ ba lↄbʼɩ̃ fʋ a kʋsɩɛ kú wa? Ɩ̃ a fʋ lɛ bʋↄrↄ fʋ lɩɛb cen a be?” 9 A Jeeju yel ba: “A bibir tɛrɛ na a ʋ mↄtↄ̃w caarɩ̃fʋ daar. A nɩrɛ ɩ̃ cere a mↄtↄ̃w, Ꞌwaa ŋmeere gbɛr wa a-na-ɩ a wɩɛr caarɩ̃ ʋ na. 10 Ɩ̃-cɛ a ala ɩ̃ ɩ a tɩsↄw a nɩrɛ cere ʋ na ŋme na a gbɛr, a-na-ɩ a cãa ma be a ʋ jie wa.” 11 A mɩnɛ ʋ na ƴɛr a lɛ baar, ʋ yel ba na: “A sɩ baraa Lajaar gurʼã ɩ̃-cɛ ɩ̃ na cenʼã na sɩ̃w ʋ.” 12 A ʋ par-tuurbe yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, a ʋlↄ ɩ̃ gur, ʋ na kpɛmɛ na.” 13 A Jeeju bʋↄrↄ na ʋ yel ba áa Lajaar kpi na ɩ̃-cɛ a par-tuurbe tɩɛrʼã beeka gʋ̃ↄ son ʋ yele ba. 14 Ala-ɩ̃-sↄ a Jeeju yel ba cãa pʋↄ: “A Lajaar kpi na, 15 ɩ̃ a nyɩ ɩnɛ a nʋmↄ ma na ɩ̃ na ma be be wa, a mɩnɛ a nyɩ na tʋↄ tɛrɛ nɩ ma a ƴↄ̃w-nyãa. Ɩ̃-cɛ nyɩ́ ɩ a sɩ cen a ʋ sɛ̃.” 16 A lɛ, a ʋ par-tuure ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a Tomasɩ (na mɩ dɩ a Yɩb) yelʼã a ʋ tↄ deme: “Nyɩ́ ɩ a sɩ mɩ cen na lãa kpi nɩ a sɩ Nɩ-kpɛ̃ɛ!” 17 A lɛ a Jeeju na ta a be, ʋ nyɛ na bↄ̃w ka a maalʼã bibie anaan ba na ũu a Lajaar. 18 Ɩ̃ a Betani nɩ a Jerujalɛm ma jãa ta wa, aa mɩ tara kilo ata wa, 19 a Jufisɩ yaw wɩ a Martɩ nɩ a Maarɩɩ sɛ̃ na ƴɛwrɛ ba a ba yɛ-daba na kpi ɩnɛ. 20 A lɛ a Martɩ na wõ áa Jeeju waara na, ʋ yi na tuoro ʋ, ɩ̃-cɛ a Maarɩɩ cãa jɛ a be a yir. 21 A Martɩ yelʼã a Jeeju: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, a fʋ̃ʋ dãa be ka, a ɩ̃ yɛ-daba kↄ̃ↄ dãa kpi wa. 22 Ɩ̃-cɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ɩ̃ bↄ̃w ka a bom lɛ fʋ na sʋↄrↄ a Naaŋmɩn jie ʋ na kʋ fʋ na.” 23 A Jeeju yel ʋ: “A fʋ yɛ-daba na irʼã a kũu pʋↄ.” 24 A Martɩ yel a Jeeju: “Ɩ̃ bↄ̃w na bↄ̃w ka ʋ na irʼã a kũusɩ irfʋ daar a bibi-baaraa dayen.” 25 A Jeeju yel ʋ: “Maa ɩ̃ ɩ a kũu-pʋↄ-irfʋ nɩ a baafʋ sʋbↄ. A ʋlↄ na ƴↄ̃w ma a nyãa, a ʋlↄ ɩ̃ saarɩ̃ kpi, ʋ na cãa na tɛrɛ a baafʋ. 26 Ɩ̃ a ʋlↄ na tɛrɛ a baafʋ ɩ̃ ƴↄ̃w ma a nyãa, kũu ma be na ta ʋ wa. Fʋ sↄw na a ala mɩɩ?” 27 A Martɩ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ sↄw na. Ɩ̃ sↄw na a fʋ̃ʋ ɩ̃ ɩ a Kirisi na ɩ a Naaŋmɩn Bie. Fʋ̃ʋ ɩ̃ ɩ a ʋlↄ na sɛw na wa a ka a tẽw pʋↄ.” 28 A lɛ a Martɩ na ƴɛr a lɛ baar, ʋ lɛ kulʼã a yir na bʋↄl a ʋ yɛ-bile Maarɩɩ, na ʋ bʋr yel ʋ: “A Jãjaana wa na ɩ̃ bʋↄlↄ fʋ.” 29 A lɛ a Maarɩɩ na wõ a ʋna ƴɛrɩ̃, ʋ irʼã fↄfↄw cen a Jeeju sɛ̃, 30 a-na-ɩ a Jeeju ma kpɛ a tẽw pʋↄ sɛr wa; a jie ʋlↄ a Martɩ na tuorʼɩ̃ ʋ ʋ cãa ɩraa. 31 A Jufisɩ bala na dãa lãa be nɩ a Maarɩɩ be a yir ƴɛwrɛ ʋ, nyɛ ʋ na ʋ ir a fↄfↄw yire. Ala-ɩ̃-sↄ ba tuure ʋ na, a-na-ɩ ba tɩɛrʼã beeka a yaa par ʋ cere a kõfʋ jie. 32 A lɛ a Maarɩɩ na ta a jie ʋlↄ a Jeeju na be, naa ʋ nyɛ ʋ, ʋ lo na a ʋ gbɛɛ pulẽe ɩ̃ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, a fʋ̃ʋ dãa be ka, a ɩ̃ yɛ-daba kↄ̃ↄ dãa kpi wa.” 33 A lɛ a Jeeju na nyɛ ʋ ʋ kono, ɩ̃ mɩ nyɛ a Jufisɩ bala na bɩɛl ʋ a ba mɩ kono, ni-sↄbaa kpɛ ʋ na, a tɩɛrɩ̃sɩ dama ʋ, 34 ʋ soor ba: “Nyɩnɛ nyɩ ũu ʋ?” a ba yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, wa nyɛ a jie,” 35 a Jeeju kõ. 36 Ala-ɩ̃-sↄ a Jufisɩ yele taa: “Nyɩ́ nyɛ a mɩnɛ ʋ na dãa nʋ ʋ!” 37 Ɩ̃-cɛ a nɩŋmɛɛ a ba sↄ̃w yele na: “Aa ɩ ʋlↄ ɩ̃ dãa yuo a jↄ̃w mimie wa? Ʋ kↄ̃ↄ dãa tʋↄ maal a Lajaar ʋ kↄ̃ kpi wa mɩɩ?” 38 A ni-sↄbaa lɛ nyɩrɩ̃ na kpɛ a Jeeju, ʋ cen a yaa par. A yaa ɩ na tãw bↄw, ɩ̃ a ba pↄw kubir kpɛ̃ɛ a bↄw nʋↄr. 39 A Jeeju yel: “Nyɩ́ bilĩ a kubir bar,” a Martɩ na ɩ a ʋlↄ na kpi yɛ-pↄw yel a Jeeju: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ʋ nyuure na a-na-ɩ bibie anaan nɩ a dɩnaa ʋ na maal a yaa pʋↄ.” 40 A Jeeju yel ʋ: “Maa dãa yel fʋ a fʋ̃ʋ tɛrɛ nɩ ma a ƴↄ̃w-nyãa fʋ na nyɛ na a Naaŋmɩn yo-yifʋ wa mɩɩ?” 41 A lɛ, ba bilĩ na a kubir, a Jeeju dʋↄ Ꞌwuor a saꞋlon ɩ̃ yel: “Ɩ̃ Sãa, fʋ̃ʋ sↄ puorfʋ a mɩnɛ fʋ na cɛl a ɩ̃ sʋↄrfʋ. 42 Ɩ̃ bↄ̃w ka fʋ ma cɛlʼã a ɩ̃ sʋↄrfʋ a daar a jaa, ɩ̃-cɛ a bala na tiw kolĩ ma ɩnɛ ɩ̃ yele, a mɩnɛ a ba na tʋↄ sↄw bↄ̃w ka fʋ̃ʋ ɩ̃ tʋ̃ ma.” 43 A mɩnɛ a Jeeju na ƴɛr a lɛ baar, ʋ bʋↄlʼã nɩ kpɛ̃w: “Lajaar, wa yi!” 44 A kũu yi, a gbɛɛ nɩ a nur vilĩ pↄw nɩ a cẽcẽ-luursɩ ɩ̃ a ba mɩ dãa lũ a nii-sↄw pↄw nɩ a cẽcen. A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ Ꞌlor ʋ bar ʋ cen.” 45 A Jufisɩ bala na dãa wɩ a Maarɩɩ sɛ̃ ɩ̃ nyɛ a ala a Jeeju na maal, a yaw jie ƴↄ̃w ʋ na nƴãa, 46 ɩ̃-cɛ a nɩŋmɛɛ a ba pʋↄ cenʼã a Farɩsɩ nɩbɛ jie na man ba a ala a Jeeju na maal. 47 A lɛ, a Farɩsɩ nɩbɛ nɩ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ bʋↄlʼã a ƴɛr-guor-nɩ-bɛrɛ duo ɩ̃ yel ba: “A daba na maala na a nↄ-kofʋ tʋ̃-yaw; bõ sɩ na maal? 48 A sɩmɩ bar ʋ ʋ maala a lɛ, a nɩbɛ ba jaa na sↄw na a ʋ ben, ɩ̃ a Orom nɩbɛ na wa na wɛl a sɩ ji-son nɩ a sɩ tẽw bar.” 49 A ƴen sʋbↄ a ba pʋↄ na dɩ a Kayifi na ɩ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ a ʋna yuon naa pʋↄ yel ba na: “Nyaa bↄ̃w bom wa! 50 Nyaa tɩɛr bↄ̃w ka a ɩ na sIↄn a nyɩ jie a nɩ-bõ-ƴen na kpi a nɩbɛ ba jaa ɩnɛ, a tẽw kↄ̃ wɛl ʋ jaa wa mɩɩ?” 51 A ala ʋ na yel ma yi a ʋ mɩ̃ɛ jie wa, ɩ̃-cɛ a-na-ɩ ʋ ɩ na a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ a ʋna yuon naa, ala-ɩ̃-sↄ a Naaŋmɩn pʋ-tɩɛrʋ̃ ƴɛrɩ̃ ʋ mana áa Jeeju na kpi na a Jufisɩ bal par ʋ jaa ɩnɛ. 52 Ɩ̃ aa ɩ a ʋna bal par ɩnɛ tɛw ʋ wa, ɩ̃-cɛ ʋ na kpi na a mɩnɛ ʋ na mɩ kpaarɩ̃ a Naaŋmɩn bibiir bala na yaarɩ̃, a ba ɓã taa ɩ bõ-ƴen. 53 Wa nyↄw nɩ a ʋna bibir, a Jufisɩ goro na taa a Jeeju kúfʋ. 54 Ala-ɩ̃-sↄ a Jeeju maa lɛ cãa yↄ yi a Jufisɩ nii-sↄw wa, ɩ̃ ʋ cenʼã a tẽw ʋlↄ pʋↄ na dɩ a Efarɩm na be a wɛkar nʋↄr, lãa jɛ nɩ a ʋ par-tuurbe a be. 55 A Jufisɩ Pakɩ fɛtɩ daar tara na, a nɩ-yaw yi a tẽ-bil pʋʋr ɩ̃ cere a Jerujalɛm a ba mɩ̃ɛ pↄlfʋ ɩnɛ. 56 Ba bʋↄrↄ na a Jeeju, ɩ̃ sooro taa a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ: “Mɩnɛ nyɩ tɩɛr? Ʋ kↄ̃ wa a fɛtɩ jie wa mɩɩ?” 57 Ɩ̃-cɛ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ dãa na yel áa ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ bↄ̃w na a jie a Jeeju na be, á ʋ sɛw na na yel a ba nyↄw ʋ.

12

1 Bibie ayʋↄb ɩ̃ cɛ ɩ̃ a Pakɩ fɛtɩ na ta, a Jeeju cen a Betani, na ɩ a jie a Lajaar ʋlↄ ʋ na dãa ir a kũu pʋↄ na be. 2 Ba maalʼã a dɩb kʋ ʋ a be, a Martɩ ɩ a dɩb-poro, ɩ̃ a Lajaar mɩ dãa na be a nɩbɛ bala pʋↄ na lãa jɛ a dɩb par nɩ a Jeeju. 3 A Maarɩɩ de na a kã-nyu-vɩlaa ba na bʋↄlↄ a naar na ma kpɛmɛ a dafʋ ɩɛ wa, wa nɩ cir ƴↄ̃w a Jeeju gbɛɛ pʋↄ ɩ̃ fↄfↄ nɩ ʋ a jukↄbↄ, a kãa nyuu de a yir ʋ jaa. 4 A Jeeju par-tuure ƴen sʋbↄ na dɩ a Judasɩ Isikaryↄtɩ, na ɩ a ʋlↄ nↄↄ diere ʋ a juu yelʼã: 5 “Bõ ɩ̃ ɩ a baa dãa de a kãa na da warbie ture lɩjaata na ba kʋ a nãw deme wa?” 6 ꞋWaa yel a lɛ a-na-ɩ a nãw deme ben bá ʋ na wa, ɩ̃-cɛ a-na-ɩ nyanyuur ʋ ɩ, ɩ̃ a mɩnɛ a na ɩ a ʋlↄ ɩ̃ ma tɛrɛ a libie wʋↄ, ʋ ma jure na a ala ba na ƴↄnↄ a be. 7 Ɩ̃-cɛ a Jeeju yelʼã: “Bar a pↄw jaa jom! Bar ʋ ʋ tɛɛlɛ a kã-nyu-vɩlaa na a ɩ̃ ũufʋ bibir ɩnɛ. 8 Nyɩ na tɛrɛ na a nãw deme a nyɩ sↄ̃w a daar a jaa, ɩ̃-cɛ a maa, nyaa tɛrɛ ma a nyɩ sↄ̃w a daar a jaa wa.” 9 A Jufisɩ yaw jie wõ na áa Jeeju be na a Betani, ɩ̃ na ba cen. Ɩ̃ aa ɩ a Jeeju ɩnɛ tɛw ba cen wa, ɩ̃-cɛ ba bʋↄrↄ na ba mɩ nyɛ a Lajaar ʋ na ir a kũu pʋↄ. 10 Ala-ɩ̃-sↄ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ mɩ goro na taa a ba na mɩ kú na a Lajaar, 11 a-na-ɩ a ʋlↄ ɩnɛ a Jufisɩ yaw jie bara a baar-lo-nɩ-bɛrɛ sↄr ɩ̃ ƴↄnↄ a Jeeju nyãa. 12 A dɩvɩɛ bio, a nɩ-yaw bala na wɩ a fɛtɩ jie wõ na áa Jeeju tara na be a Jerujalɛm. 13 A lɛ, ba ɓɛlʼã a pã-bie tɩɩr vɛɛ na ba yi tuoro nɩ ʋ ɩ̃ wuure nɩ kpɛ̃w yele: “Oojana! A Nɩ-kpɛ̃ɛ Naaŋmɩn ú be nɩ a ʋlↄ na waara nɩ a ʋ yuor! A Naaŋmɩn ú be nɩ a Ɩsɩrayɛl jamana!” 14 A Jeeju nyɛ na a bʋ̃ↄ, do jɛ a ʋ juu, a mɩnɛ a na yel a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ: 15 “Sɩ̃ↄ-tẽw nɩbɛ, nyɩ taa jↄrↄ dãbɩ̃ɛ wa! Nyɩ́ nyɛ a nyɩ jamana na do a bʋ̃-bile waara nɩ.” 16 A ʋna daarʼã pʋↄ, a ʋ par-tuurbe ma dãa bↄ̃w a par sɛr wa, ɩ̃-cɛ a lɛ a Naaŋmɩn na miilʼɩ̃ a Jeeju yo-yifʋ baar, ala ba pãa tɩɛr yuo a ala a Naaŋmɩn Sɛbɛ na dãa yel a ʋ ɩnɛ, ɩ̃ a ɩ na a ala a nɩbɛ na maal a ʋ jie. 17 A bala ba jaa na dãa be nɩ a Jeeju ɩ̃ nyɛ a Lajaar ʋ na bʋↄl ʋ yi a yaa pʋↄ lɛ ɩ a nɩ-mimir, ba mɩɩnɛ na kʋrↄ a nɩbɛ. 18 Ala-ɩ̃-sↄ nɩ-yaw tuoro na a Jeeju a-na-ɩ ba wõ na a ʋna nↄ-kofʋ tʋn ʋ na dãa maal. 19 Ɩ̃ a Farɩsɩ nɩbɛ yele na taa: “Nyɩ nyɛ na, saa tʋↄrↄ maala bom wa; a tẽw nɩbɛ ba jaa tuure ʋ na!” 20 A Gɩrɛkɩ nɩbɛ ŋmɛɛ be na a bala pʋↄ na wa a puorfʋ ɩnɛ a fɛtɩ jie be a Jerujalɛm. 21 Ba ta na a Fɩlɩpɩ na yi a Bɛsada-tẽw na be a Galile wɩɛr ɩ̃ yel ʋ: “Sɩ bʋↄrↄ na sɩ nyɛ a Jeeju.” 22 A Fɩlɩpɩ cenʼã na yel a Ádire, a ba lãa cen na yel a Jeeju. 23 A Jeeju yel ba: “A daar ta na a Naaŋmɩn na miile nɩ a Nɩbɛ Bie yo-yifʋ. 24 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ala ɩ̃ ɩ a ci-bir ma lo a tene kpi wa, ʋ ma jɛ na be ɩ a ci-bir bõ-ƴen, ɩ̃-cɛ a ʋlↄ ɩ̃ kpi, ʋ ma wↄ̃ na a wↄmↄ yayaw. 25 A ʋlↄ na nʋ a ʋ baafʋ, ʋ na bↄr ʋ na; ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na Ꞌlaar a ʋ baafʋ a tẽw na pʋↄ, ʋ na tɛrɛ ʋ na kpɛ nɩ a baa-kↄ̃-tɛw pʋↄ. 26 A ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ tʋnↄ na a ɩ̃ tʋn, ú tuure ma, ɩ̃ a jie ʋlↄ ɩ̃ na be, be a ɩ̃ tʋ̃tʋnↄ ʋlↄ na mɩ be. A ala ɩ̃ ɩ a nɩrɛ tʋnↄ na a ɩ̃ tʋn, a ɩ̃ Sãa na ƴↄnↄ ʋ na. 27 “A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, a ɩ̃ tɩɛrɩ̃sɩ dama ma na, ɩ̃ bõ ɩ̃ na yel? Ɩ yel a ɩ̃ Sãa ʋ faa ma a daarʼã ɩnɛ mɩɩ? Ɩ̃-cɛ má a ala ɩnɛ ɩ̃ ɛ̃ɛ wa, a na ta ma. 28 Sãa, ɩ a fʋ yuor ʋ yi!” A lɛ, a kↄkɩr ƴɛrʼã be a saꞋlon yel: “Ɩ̃ dãa na maal ʋ ʋ yi, ɩ̃ ɩ̃ na lɛ maal ʋ na ʋ yi go.” 29 A nɩbɛ bala na ɩraa a be ɩ̃ wonaa yelʼã a saa tanʼã, ɩ̃ a nɩŋmɛɛ yel a Naaŋmɩn sɩ-tʋnaa kãw ɩ̃ ƴɛrɛ nɩ ʋ. 30 A Jeeju yel ba: “Aa ɩ a maa ɩnɛ a ʋna kↄkɩr ƴɛrɛ wa, ɩ̃-cɛ a nyɩ ɩnɛ ʋ. 31 A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, a daar ta na ba na guoro a tẽw na ƴɛrɩ̃. A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ba na irʼã a tẽw na jamana bar. 32 Ɩ̃ a maa, a lɛ ba nↄↄ jɛwrɛ ma a ka a tẽw juu duoro nɩ, ɩ̃ na taw na a nɩbɛ ba jaa a ba wa a ɩ̃ sɛ̃.” 33 Ʋ ƴɛrʼã a lɛ miilʼɩ̃ a bõ kũu ʋ na kpiire. 34 A nɩbɛ bala yel ʋ: “Sɩ wõ na a sɩ ƴɛr-kpɛn pʋↄ áa Kirisi na tɛrɛ na a baafʋ daadaa kpoolaa, ɩ̃ mɩnɛ fʋ ɩ ɩ̃ yel áa sɛw na a ba na jɛw a Nɩbɛ Bie a tẽw juu do nɩ? Ala ɩ̃ ɩ a Nɩbɛ Bie ʋlↄ?” 35 A Jeeju yel ba: “Daar fɩ̃ɩ tɛw a cãa na lɛ cãa be a nyɩ sↄ̃w. Nyɩ́ cere a lɛ nyɩ na cãa tɛrɛ a cãa, a mɩnɛ a libe kↄ̃ wa dũunɩ nyɩ wa. A-na-ɩ a ʋlↄ na cere a libe pʋↄ maa bↄ̃w a jie ʋ na cere wa. 36 A mɩnɛ nyɩ na cãa tɛrɛ a cãa, nyɩ́ sↄw de ʋ, a mɩnɛ a nyɩ na lɩɛb ɩ a cãa deme.” A mɩnɛ a Jeeju na ƴɛr a lɛ baar, ʋ cenʼã na sↄↄlɩ̃ a ba ɩnɛ. 37 Ɩ̃ a mɩnɛ ʋ na dãa saarɩ̃ maal a nↄ-kofʋ tʋ̃-yaw a ba nii-sↄw ɩ̃ baa sↄw de ʋ wa, 38 a mɩnɛ a Naaŋmɩn ƴɛr-hiere Ejayi ƴɛrɩ̃ ʋ na dãa yel na tʋↄ maal baar. Ʋ yelʼã: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ala ɩ̃ sↄw a sɩ manfʋ? Ala a Nɩ-kpɛ̃ɛ miilʼɩ̃ a ʋ fãw?” 39 Ɩ̃ baa tʋↄrↄ sↄwrↄ wa, a na ɩ a mɩnɛ a Ejayi na lɛ dãa yel: 40 “A maa Naaŋmɩn ɩ̃ pↄw ba a mimie, ɩ̃ maal a ba sube a kpɛmɛ, a mɩnɛ a ba mimie kↄ̃ wa nyɛ wa, a ba kↄ̃ mɩ bↄ̃w a par a ba tɩɛrɩ̃sɩ pʋↄ wa, ɩ̃ a ba kↄ̃ mɩ lɩɛb wa a ɩ̃ jie ɩ̃ kpɛmɛ ba wa.” 41 A Ejayi yelʼã a lɛ a-na-ɩ ʋ nyɛ na a Jeeju yo-yifʋ ɩ̃ ƴɛrɛ a ʋ ɩnɛ. 42 A na saarɩ̃ be a lɛ ɩ̃ a Jufisɩ ni-dierbe yaw jie sↄw na de a Jeeju, ɩ̃-cɛ a Farɩsɩ nɩbɛ ɩnɛ, baa dãa Ꞌlara ƴɛrɛ a nɩbɛ na bↄ̃wnaa wa. Ba jↄrↄ na dãbɩ̃ɛ ba nↄↄ wa diw ba bar a puorfʋ yir pʋↄ, 43 a-na-ɩ ba nʋ na a pɛwfʋ ʋlↄ na yi a nɩbɛ jie gãw a Naaŋmɩn na pɛwrɛ ba. 44 A Jeeju ƴɛrʼã nɩ kpɛ̃w yel: “A ʋlↄ na sↄw de ma, aa ɩ a maa tɛw ʋ sↄw de wa, ɩ̃-cɛ ʋ mɩ sↄw na de a ʋlↄ na tʋ̃ ma. 45 Ɩ̃ a ʋlↄ na nyɛ ma, ʋ mɩ nyɛ na a ʋlↄ na tʋ̃ ma. 46 A maa, ɩ̃ wa na a ka a tẽw pʋↄ ɩ a cãa, a mɩnɛ a nɩrɛ lɛ na sↄw de ma kↄ̃ cãa be a libe pʋↄ wa. 47 A ala ɩ̃ ɩ nɩrɛ wõ na a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ ɩ̃ ma sↄw maal wa, aa ɩ maa ɩ̃ wa ƴↄnↄ ʋ a ƴɛrɩ̃ wa, a-na-ɩ maa wa ka a tẽw pʋↄ a nɩbɛ ƴɛrɩ̃ ƴↄ̃wfʋ ɩnɛ wa, ɩ̃-cɛ ɩ̃ wa na a ba faafʋ ɩnɛ. 48 A ʋlↄ na jaar ma bar, ɩ̃ ma de a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ wa, ʋ na tɛrɛ na a ʋ ƴɛr-ƴↄnↄ. A ƴɛrɩ̃ ʋlↄ ɩ̃ na mana, ʋlↄ ɩ̃ nↄↄ ƴↄ̃w ʋ a ƴɛrɩ̃ a bibi-baaraa dayen. 49 A-na-ɩ maa ƴɛrɛ a ɩ̃ mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃sɩ wa, ɩ̃-cɛ a ɩ̃ Sãa na tʋ̃ ma, ʋlↄ ɩ̃ kʋ ma a ala na sɛw ɩ̃ ƴɛrɛ ɩ̃ mɩ mana. 50 Ɩ̃ ɩ̃ bↄ̃w na bↄ̃w ka a ʋ ƴɛrɩ̃ tɩɩrɛ na a baa-kↄ̃-tɛw. Ala-ɩ̃-sↄ, a ala ɩ̃ na ƴɛrɛ, ɩ̃ ƴɛrɛ na a mɩnɛ a ɩ̃ Sãa na man ma.”

13

1 A cɛ na fɩ̃ɩ ɩ̃ a Pakɩ fɛtɩ na ta, a Jeeju bↄ̃w ka a ʋ daar ta na ʋ na yi a ka a tẽw pʋↄ ɩ̃ cen a ʋ Sãa sɛ̃. A Jeeju na nʋ a bala ʋ na sↄ a ka a tẽw pʋↄ lɛ tɩɩ na nyɩrɩ̃ nʋ ba daadaa. 2 A ʋlↄ nɩ a ʋ par-tuurbe jɛ na dɩrɛ a dɩb a jaanʋↄr, ɩ̃ a Satã dãa na de nĩe ƴↄ̃w a Sɩmↄ̃ Isikaryↄtɩ bi-daba Judasɩ a ʋ de a Jeeju juu. 3 A Jeeju bↄ̃w na a ʋ mɩ̃ɛ áa Naaŋmɩn jie ʋ dãa yi, áa be ʋ lɩɛbɛ cere, ɩ̃ ʋ mɩ bↄ̃w na áa ʋ Sãa de na a yele a jaa ƴↄ̃w a ʋ nuumɩ. 4 Ala-ɩ̃-sↄ ʋ barʼã a dɩb ɩ̃ ir yaa a ʋ cẽcen bar ɩ̃ de a bↄↄdʋbaa lũ a sɩɛ pʋↄ, 5 ɩ̃ Ꞌwↄ̃w a kʋ̃ↄ ƴↄ̃w a ŋmã-kpoo pʋↄ, ɩ̃ nyↄw ɩ̃ pɛwrɛ a ʋ par-tuurbe gbɛɛ, ɩ̃ fↄfↄrↄ nɩ a bↄↄdʋbaa ʋlↄ ʋ na lũ a sɩɛ pʋↄ. 6 Ʋ ta na a Sɩmↄ̃ Pɩɛr, a Sɩmↄ̃ Pɩɛr yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, fʋ̃ʋ na pɛw ma a gbɛɛ?” 7 A Jeeju yel ʋ: “A ala ɩ̃ na maala, faa bↄ̃wnↄ a par a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na wa, ɩ̃ a daar kãw fʋ nↄↄ bↄ̃w na a par.” 8 A Pɩɛr yel ʋ: “Faa be na pɛw a ɩ̃ gbɛɛ ʋlↄ wa.” A Jeeju yel ʋ: “A maa ma pɛw fʋ a gbɛɛ wa, saa lɛ beree taa wa.” 9 A Sɩmↄ̃ Pɩɛr yel ʋ: “A ala ɩ̃ ɩ a lɛ ʋ, taa pɛw ma a gbɛɛ tɛw wa, mɩ pɛw ma a nur lãa nɩ a juu.” 10 A Jeeju yel ʋ: “A ʋlↄ na so a kʋ̃ↄ ma lɛ bʋↄrↄ kʋ̃ↄ sofʋ wa, ɩ̃-cɛ a gbɛɛ tɛw ʋ ma pɛw a-na-ɩ ʋ yi na cɛcɛ. A nyɩmɩ, nyɩ ɩ na cɛcɛ, ɩ̃-cɛ aa ɩ nyɩ jaa ʋ wa.” 11 A Jeeju bↄ̃w na a ʋlↄ nↄↄ diere ʋ a juu, ala-ɩ̃-sↄ ʋ yel a baa ɩ cɛcɛ ba jaa wa. 12 A mɩnɛ a Jeeju na pɛw ba a gbɛɛ baar, ʋ lɛ de na a ʋ cẽcen su jɛ nɩ a dɩb par ɩ̃ soor ba: “A ala ɩ̃ na maal nyɩ, nyɩ bↄ̃w na a par mɩɩ? 13 Nyɩ bʋↄlↄ ma na ʻJãjaanaʼ nɩ ʻNɩ-kpɛ̃ɛʼ. Yel-mɩ̃ɛ nyɩ yel, a-na-ɩ a ala ɩ̃ ɩ. 14 Ɩ̃ a ala ɩ̃ ɩ a maa na ɩ a Nɩ-kpɛ̃ɛ nɩ a Jãjaana pɛw nyɩ na a gbɛɛ, a nyɩmɩ mɩ, nyɩ mɩ sɛw na na pɛwrɛ taa a gbɛɛ. 15 Ɩ̃ maalʼã tʋ̃-tↄↄnaa miilʼɩ̃ nyɩ a nyɩ na mɩ maala a mɩnɛ ɩ̃ na maal a nyɩ jie. 16 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a tʋ̃tʋnↄ ma ɩ kpɛ̃ɛ a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ jie wa, ɩ̃ a ʋlↄ ba na tʋ̃ ma ɩ kpɛ̃ɛ a ʋlↄ na tʋ̃ ʋ jie wa. 17 A mɩnɛ nyɩ na bↄ̃w a yele ala, a na ɩ nyɩ na nʋ̃ↄ a ala ɩ̃ ɩ nyɩ maala na a lɛ. 18 “Ɩ̃ aa ɩ nyɩ jaa fɛw ɩ̃ yele wa. Ɩ̃ bↄ̃w na a bala ɩ̃ na vɛl ir. Ɩ̃-cɛ a sɛw na a ala na sɛb a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ na maal baar a mɩnɛ a na yel: ʻA ʋlↄ na lãa dɩrɛ nɩ ma a dɩb lɛ lɩɛbʼã maal ma bier.ʼ 19 Ɩ̃ de na nĩe yele nyɩ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, ɩ̃-cɛ a ana yele ma ta sɛr wa, a mɩnɛ a ala ɩ̃ wa ta, nyɩ tɩɛr bↄ̃w ka maa ɩ̃ ɩ a ʋlↄ ɩ̃ na ɩ. 20 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ʋlↄ na sↄw de a ʋlↄ ɩ̃ na tʋ̃, ʋ mɩ sↄw na de ma. Ɩ̃ a ʋlↄ na sↄw de a maa, ʋ mɩ sↄw na de a ʋlↄ na tʋ̃ ma.” 21 A mɩnɛ a Jeeju na ƴɛr a lɛ baar, a suur nyɩrɩ̃ na sãw ʋ ʋ yel: “Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, bõ-ƴen a nyɩ sↄ̃w nↄↄ de ma na a juu.” 22 A ʋ par-tuurbe Ꞌwuoro taa ma bↄ̃w a buor ʋ na yele wa. 23 A par-tuure ʋlↄ a Jeeju na nʋnↄ jɛ na a ʋ lõboorɩ̃, 24 a Sɩmↄ̃ Pɩɛr kab ʋ a ʋ soor a Jeeju bↄ̃w a sʋbↄ ʋlↄ ʋ na yele. 25 A par-tuure ʋlↄ gã dɩɛl a Jeeju ɩ̃ soor ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ala fʋ yele?” 26 A Jeeju yel: “A ʋlↄ ɩ̃ na ŋmaara a buru ɓɛrɛ nɩ a jɩɛr kʋrↄ, ʋlↄ ʋ,” ɩ̃ ɓɛ nɩ a buru ŋmãa a jɩɛr kʋ a Judasɩ na ɩ a Sɩmↄ̃ Isikaryↄtɩ bie. 27 A lɛ a Judasɩ na tↄ̃ↄ Ꞌwↄb a buru baar, a Satã kpɛ ʋ na, a Jeeju yel ʋ: “A ala fʋ na maala, pↄw fↄfↄw maal!” 28 A bala na dãa jɛ a be a dɩb par, bõ-ƴen kãw ma dãa bↄ̃w a bom na ɩnɛ ʋ na yel ʋ a ala wa. 29 Ɩ̃-cɛ a-na-ɩ a Judasɩ ɩ̃ tɛrɛ a ba libie wʋↄ, a nɩŋmɛɛ tɩɛrʼã áa Jeeju yele ʋ na á ʋ cen na da a yele ala ba na maala nɩ a fɛtɩ, mɩɩ á ʋ ir bom cenʼɩ̃ kʋ a nãw deme. 30 A lɛ, a mɩnɛ a Judasɩ na Ꞌwↄb a buru baar, ʋ yi na a jie naan. A ɩ na tɩsↄw. 31 A lɛ a Judasɩ na yi baar, a Jeeju yelʼã: “A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, a Nɩbɛ Bie yuor yi na, ɩ̃ a Naaŋmɩn yo-yifʋ mɩ nyɩrʼã a ʋ jie. 32 A ala ɩ̃ ɩ a Naaŋmɩn yo-yifʋ nyɩrʼã a Nɩbɛ Bie jie, a Naaŋmɩn na mɩ maalʼã a Nɩbɛ Bie yo-yifʋ ʋ nyɩr a ʋlↄ Naaŋmɩn jie, ɩ̃ ʋ na maalʼã a lɛ a jie naan. 33 Ɩ̃ bibiir, fɩ̃ɩ tɛw ɩ̃ na lɛ cãa be nɩ nyɩ. Nyɩ nↄↄ bʋↄrↄ ma na ɩ̃-cɛ a mɩnɛ ɩ̃ na dãa yel a Jufisɩ, ɩ̃ mɩ yele nyɩ na a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, á nyaa tʋↄrↄ wɩɛrɛ a jie ʋlↄ ɩ̃ na cere wa. 34 Yɛr-paalaa ɩ̃ kʋrↄ nyɩ: nyɩ́ nʋnↄ taa. A mɩnɛ ɩ̃ na nʋ nyɩ, a sɛw na a nyɩ na mɩ nʋnↄ taa a lɛ. 35 A ala ɩ̃ ɩ nyɩ nʋnↄ na taa, a nɩbɛ ba jaa na sɩrɩ̃ na bↄ̃w ka nyɩ ɩ na a ɩ̃ par-tuurbe.” 36 A Sɩmↄ̃ Pɩɛr soor ʋ na: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, nyɩnɛ fʋ cere?” A Jeeju yel ʋ: “A jie ʋlↄ ɩ̃ na cere, faa tʋↄrↄ tuure ma cere a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na wa, ɩ̃-cɛ a daar kãw fʋ nↄↄ tu ma na wɩ.” 37 A Pɩɛr lɛ soor ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, bõ ɩ̃ ɩ a maa tʋↄrↄ tuure fʋ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ wa? Ɩ̃ sↄw na na kpi a fʋ ɩnɛ.” 38 A Jeeju yel ʋ: “Fʋ na sɩrɩ̃ na kpi a ɩ̃ ɩnɛ? Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele fʋ, a nↄraa kↄ̃ kõ sɛr wa, ɩ̃ fʋ na cɩɩrɩ̃ na gbɛɛ ata a faa bↄ̃w ma wa.”

14

1 A Jeeju yel ba na: “Nyɩ taa ɩ a tɩɛrɩ̃sɩ dama nyɩ wa. Nyɩ́ tɛrɛ ƴↄ̃w-nyãa a Naaŋmɩn jie ɩ̃ mɩ tɛrɛ ƴↄ̃w-nyãa a maa jie. 2 Jaaji-yaw be na a ɩ̃ Sãa yir. A ala ma ɩ lɛ ʋ wa, ɩ̃ kↄ̃ↄ dãa yel nyɩ wa. Ɩ̃ cere na a be na gbɛɛrɛ a nyɩ jaajie. 3 A maa wa cen na gbɛɛrɩ̃ a nyɩ jaajie baar, ɩ̃ na lɛ lɩɛbʼã wa na de nyɩ, a mɩnɛ a jie ʋlↄ ɩ̃ na be, a nyɩ na mɩ be a be. 4 Ɩ̃ a jie ʋlↄ ɩ̃ na cere, nyɩ bↄ̃w na a sↄr.” 5 A Tomasɩ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, saa bↄ̃w a jie fʋ na cere wa. Mɩnɛ sɩ na ɩ ɩ̃ bↄ̃w a sↄr?” 6 A Jeeju yel ʋ: “Maa ɩ̃ ɩ a sↄr, maa ɩ̃ ɩ a yel-mɩ̃ɛ, maa ɩ̃ ɩ a baafʋ. Nɩrɛ ma tʋↄrↄ wɩɛrɛ a ɩ̃ Sãa jie ɩ̃ a ala ma ɩ a maa jie ʋ tↄlʼɩ̃ wa. 7 A ala ɩ̃ ɩ nyɩ dãa na bↄ̃w ma, nyɩ naa mɩ bↄ̃w na a ɩ̃ Sãa. Ɩ̃ wa nyↄw nɩ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, nyɩ bↄ̃w ʋ na ɩ̃ nyɩ mɩ nyɛ ʋ na.” 8 A Fɩlɩpɩ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, miil sɩ a Sãa ɩ̃ a na sɛw sɩ na.” 9 A Jeeju yel ʋ: “Ɩ̃ kamʼã a nyɩ jie ɩ̃ a faa bↄ̃w ma sɛr wa Fɩlɩpɩ? A ʋlↄ na nyɛ ma, ʋ mɩ nyɛ na a Sãa. Mɩnɛ a ɩ a fʋ yel a ɩ̃ miil nyɩ a Sãa? 10 Faa sↄw ka ɩ̃ be na a ɩ̃ Sãa pʋ̃ↄ ɩ̃ a ɩ̃ Sãa mɩ be a ɩ̃ pʋ̃ↄ wa mɩɩ? A ala ɩ̃ na ƴɛrɛ nyɩ, aa ɩ a ɩ̃ mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃sɩ ʋ wa, ɩ̃ a ɩ̃ Sãa na be a ɩ̃ pʋ̃ↄ, ʋlↄ ɩ̃ tʋnↄ a ʋ tʋmↄ. 11 Nyɩ́ sↄw a mɩnɛ ɩ̃ na yel nyɩ á ɩ̃ be na a ɩ̃ Sãa pʋ̃ↄ, a ɩ̃ Sãa mɩ be a ɩ̃ pʋ̃ↄ. A ala ma ɩ lɛ ʋ wa, nyɩ́ sↄw a tʋmↄ ala ɩ̃ na maala ɩnɛ. 12 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a ʋlↄ na sↄw de ma, ʋ na tʋnↄ na a tʋmↄ ala ɩ̃ na tʋnↄ, ɩ̃ ʋ na tʋ̃ na a gãw a lɛ, a-na-ɩ ɩ̃ cere na a ɩ̃ Sãa sɛ̃. 13 A bom jaa lɛ nyɩ na de a ɩ̃ yuor sʋↄrↄ nɩ, ɩ̃ na maalʼã kʋ nyɩ, a mɩnɛ a Sãa yo-yifʋ na nyɩr a Bie jie. 14 A nyɩmɩ de a ɩ̃ yuor sʋↄrʼɩ̃ ma bom lɛ, ɩ̃ na maalʼã kʋ nyɩ. 15 “A nyɩmɩ nʋnↄ ma, nyɩ na jↄrↄ na a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ, 16 ɩ̃ a maa, ɩ̃ na sʋↄrʼã a Sãa ʋ kʋ nyɩ a Sõsũono ƴen sʋbↄ, a ʋlↄ na ɩ a yel-mɩ̃ɛ Sɩɛ, ʋ na be nɩ nyɩ daadaa kpoolaa. 17 A tẽw pʋↄ nɩbɛ ma tʋↄrↄ pↄwrↄ a Sɩɛ ʋlↄ wa a-na-ɩ baa tʋↄrↄ nyɛrɛ ʋ wa, baa mɩ tʋↄrↄ bↄ̃wnↄ ʋ wa. Ɩ̃-cɛ a nyɩmɩ, nyɩ bↄ̃w ʋ na, a-na-ɩ ʋ be na a nyɩ sↄ̃w ɩ̃ mɩ be a nyɩ pʋ̃ↄ. 18 “Ɩ̃ kↄ̃ bar nyɩ a nyɩ wↄ̃ taa nɩ kpiibsɩ wa; ɩ̃ na lɛ lɩɛbʼã wa a nyɩ jie. 19 A ka nɩ a fɩ̃ɩ, a tẽw pʋↄ nɩbɛ ma lɛ nyɛrɛ ma wa; ɩ̃ a mɩnɛ ɩ̃ na tɛrɛ a baafʋ nyɩ na mɩ tɛrɛ na a baafʋ. 20 Ɩ̃ a ʋna bibir ɩ̃ wa ta, nyɩ na bↄ̃w na bↄ̃w ka ɩ̃ be na a ɩ̃ Sãa pʋ̃ↄ, ɩ̃ a nyɩ be a ɩ̃ pʋ̃ↄ ɩ̃ mɩ be a nyɩ pʋ̃ↄ. 21 “A ʋlↄ na sↄw a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ ɩ̃ maala, ʋlↄ ɩ̃ nʋ ma. Ɩ̃ a ʋlↄ na nʋ ma, a ɩ̃ Sãa na mɩ nʋ ʋ na, ɩ̃ a maa mɩ, ɩ̃ na mɩ nʋ ʋ na ɩ̃ miilʼɩ̃ ʋ a ɩ̃ mɩ̃ɛ.” 22 A Judasɩ soor ʋ (ɩ̃ aa ɩ a Judasɩ Isikaryↄtɩ ʋ wa): “Nɩ-kpɛ̃ɛ, mɩnɛ a ɩ a fʋ na miilʼɩ̃ a fʋ mɩ̃ɛ a sɩmɩ tɛw ɩ̃ ma miile nɩ a tẽw pʋↄ nɩbɛ wa?” 23 A Jeeju yel ʋ: “A nɩrɛ ɩ̃ nʋ ma, ʋ na jↄrↄ na a ɩ̃ ƴɛrɩ̃; a ɩ̃ Sãa na nʋnↄ ʋ na ɩ̃ sɩ na wɩ na de ʋ ʋ ɩ a sɩ jaajie. 24 A nɩrɛ ʋlↄ na ma nʋ ma wa, Ꞌwaa jↄrↄ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ wa. A ƴɛrɩ̃ ʋlↄ nyɩ na wõ, aa ɩ a maa mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃ ʋ wa, ɩ̃-cɛ a yi na a ɩ̃ Sãa na tʋ̃ ma jie. 25 “Ɩ̃ man nyɩ na a yele ala a lɛ a mɩnɛ ɩ̃ na cãa be nɩ nyɩ. 26 Ɩ̃-cɛ a Sõsũono ʋlↄ na ɩ a Naaŋmɩn Sɩɛ a Sãa nↄↄ tʋnↄ nɩ a ɩ̃ yuor, ʋlↄ ɩ̃ na jaana nyɩ a yele a jaa ɩ̃ mɩ jawra nyɩ a ala a jaa ɩ̃ na dãa yel nyɩ. 27 “Su-ɓaar pʋↄ ɩ̃ bar nyɩ, a maa mɩ̃ɛ su-ɓaar ɩ̃ bar kʋ nyɩ. A su-ɓaar ʋlↄ ɩ̃ na kʋ nyɩ ma wↄ̃ taa nɩ a tẽw na ben wa. Nyɩ taa ɩ a tɩɛrɩ̃sɩ dama nyɩ wa. Nyɩ taa mɩ ɩ a dãbɩ̃ɛ nyↄw nyɩ wa. 28 Nyɩ wõ na a mɩnɛ ɩ̃ na dãa yel nyɩ a ɩ̃ cere na, ɩ̃-cɛ ɩ̃ lɛ lɩɛbɛ na waara a nyɩ sɛ̃. A ala ɩ̃ ɩ nyɩ dãa na nʋ ma, a naa mɩ nʋmↄ nyɩ na ɩ̃ na cere a ɩ̃ Sãa sɛ̃, a-na-ɩ a ɩ̃ Sãa bɛrmɛ na gãw ma. 29 Ɩ̃ de na nĩe man nyɩ a yele ala a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ ɩ̃-cɛ a aa ta sɛr wa, a mɩnɛ a ala ɩ̃ wa ta, nyɩ na ƴↄ̃w ma na nyãa. 30 Maa lɛ ƴɛrɛ nyɩ ƴɛr-yaw go wa, a-na-ɩ a tẽw na jamana waara na. ꞋWaa tɛrɛ bom a ɩ̃ pʋↄ na kʋrↄ ʋ sↄr a ɩ̃ jie wa, 31 ɩ̃-cɛ a sɛw na a tẽw na nɩbɛ na bↄ̃w ka ɩ̃ nʋ na a ɩ̃ Sãa ɩ̃ maala a ala a jaa ʋ na ƴↄ̃w ma. Nyɩ́ ir a sɩ cen.

15

1 “Maa ɩ̃ ɩ a dɩvɛ̃ tɩ-son ɩ̃ a ɩ̃ Sãa ɩ̃ ɩ a tɩ-Ꞌwuoro. 2 Ʋ ma ŋma na a wulbie ala bar na be a ɩ̃ pʋↄ ɩ̃ ma wↄnↄ wa, ɩ̃ a ala na wↄnↄ, ʋ ma cↄↄrɩ̃ na ɓɛl bar, a lɛ bↄ̃w nyɩrɩ̃ wↄ̃. 3 A ƴɛrɩ̃sɩ ala ɩ̃ na dãa man kʋ nyɩ gↄrʼã cↄↄrɩ̃ nyɩ a nyɩ ɩ cɛcɛ. 4 Nyɩ́ mar ɩraa a ɩ̃ pʋↄ a mɩnɛ ɩ̃ na mɩ mar ɩraa a nyɩ pʋↄ. A wulbir ma tʋↄrↄ wↄnↄ wↄmↄ a ʋ mɩ̃ɛ ɩ̃ a ala ma ɩ a tɩɛ pʋↄ ʋ mar ɩraa wa. A lɛ ʋ mɩ a nyɩ jie, nyaa tʋↄrↄ wↄnↄ wↄmↄ ɩ̃ a ala ma ɩ a ɩ̃ pʋↄ nyɩ mar ɩraa wa. 5 “Maa ɩ̃ ɩ a dɩvɛ̃ tɩɛ, ɩ̃ nyɩmɩ ɩ̃ ɩ a wulbie. A ʋlↄ na mar ɩraa a ɩ̃ pʋↄ, ɩ̃ mɩ mar ɩraa a ʋ pʋↄ, ʋ ma wↄ̃ na wↄmↄ yaw, a-na-ɩ a maa ma be nɩ nyɩ wa, nyaa tʋↄrↄ bom maala wa. 6 A ʋlↄ na ma mar ɩraa a ɩ̃ pʋↄ wa, ʋ wↄ̃ na taa nɩ a wulbir ba na ma lↄb bar ʋ ko; ɩ̃ a wulbi-lɛ nʋmↄ, ba ma woorʼã ƴↄ̃w a vũumɩ a dɩ. 7 A ala ɩ̃ ɩ nyɩ be na a ɩ̃ pʋↄ, a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ mɩ be a nyɩ pʋↄ, nyɩ́ sʋↄr a bom lɛ nyɩ na bʋↄrↄ ɩ̃ nyɩ na pↄw na. 8 A ala ɩ̃ ɩ nyɩ wↄnↄ na a wↄmↄ yayaw, lɛ a ɩ̃ Sãa yuor na yire, ɩ̃ lɛ nyɩ na mɩ ɩ a ɩ̃ par-tuurbe. 9 Á mɩnɛ a ɩ̃ Sãa na nʋ ma, a lɛ ɩ̃ mɩ nʋ nyɩ. Nyɩ́ ɩraa a ɩ̃ nʋfʋ pʋↄ. 10 A ala ɩ̃ ɩ nyɩ jↄrↄ na a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ, nyɩ na ɩraa na a ɩ̃ nʋfʋ pʋↄ, a mɩnɛ ɩ̃ na jↄ a ɩ̃ Sãa ƴɛrɩ̃sɩ ɩ̃ ɩraa a ʋ nʋfʋ pʋↄ. 11 “Ɩ̃ yel nyɩ na a lɛ a mɩnɛ a ɩ̃ nʋ̃ↄ na tʋↄ be a nyɩ pʋ̃ↄ, ɩ̃ a nʋ̃ↄ na ƴala nyɩ. 12 A ɩ̃ ƴɛrɩ̃ ɩ̃ na kʋrↄ nyɩ ɩ na, nyɩ́ nʋnↄ taa a mɩnɛ ɩ̃ na mɩ nʋ nyɩ. 13 A nʋfʋ ʋlↄ na gãw a nʋfʋ a jaa ɩ na a mɩnɛ a nɩrɛ na sↄw kpi a ʋ badɛɛ ɩnɛ. 14 A nyɩmɩ jↄrↄ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃sɩ, nyɩ ɩ na a ɩ̃ badɛɛ. 15 Maa lɛ bʋↄlↄ nyɩ tʋ̃tʋnbↄ wa, a-na-ɩ a tʋ̃tʋnↄ maa bↄ̃w a ala a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ na maala wa. Ɩ̃ ɛ̃ɛ na bʋↄl nyɩ ɩ̃ badɛɛ, a-na-ɩ ɩ̃ man nyɩ na a yele ala a jaa ɩ̃ na dãa wõ a ɩ̃ Sãa sɛ̃. 16 Aa ɩ nyɩmɩ ɩ̃ vɛl ma ir wa; maa ɩ̃ vɛl nyɩ ir ɩ̃ ƴↄ̃w nyɩ a nyɩ cen na wↄ̃ a wↄmↄ, ɩ̃ a wↄmↄ ʋlↄ kↄ̃ sãw wa. Ɩ̃ a bom jaa lɛ nyɩ na de a ɩ̃ yuor sʋↄrʼɩ̃ a Sãa sɛ̃, ʋ na kʋ nyɩ na. 17 A ala ɩ̃ na kpãkpana nyɩ ɩ na, nyɩ́ nʋnↄ taa. 18 “A ala ɩ̃ ɩ a tẽw pʋↄ nɩbɛ Ꞌlaar nyɩ na, nyɩ́ bↄ̃w ka maa ba dãa de nĩe Ꞌlaar. 19 A nyɩmɩ dãa ɩ a tẽw pʋↄ nɩbɛ, a tẽw pʋↄ nɩbɛ naa nʋnↄ nyɩ na, a-na-ɩ bala ɩ̃ sↄ nyɩ. Ɩ̃-cɛ a-na-ɩ ɩ̃ ow nyɩ na kpee ir a tẽw pʋↄ a nyaa cãa ɩ a tẽw pʋↄ nɩbɛ wa, ala-ɩ̃-sↄ a ba Ꞌlaar nyɩ. 20 Nyɩ́ tɩɛr bↄ̃w nɩ a ʋna ƴɛrɩ̃ ɩ̃ na dãa yel nyɩ, áa tʋ̃tʋnↄ ma ɩ kpɛ̃ɛ a ʋ nɩ-kpɛ̃ɛ jie wa. Á bala ɩ̃ dãa hʋↄl ma, ba nↄↄ mɩ hʋↄl nyɩ na. A bala ɩ̃ dãa jↄ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃, ba nↄↄ mɩ jↄ na a nyɩ ƴɛrɩ̃. 21 Ɩ̃-cɛ ba na maal nyɩ na a ana yele a jaa a ɩ̃ ɩnɛ a-na-ɩ baa bↄ̃w a ʋlↄ na tʋ̃ ma wa. 22 A ala ɩ̃ ɩ maa dãa wa ƴɛrʼɩ̃ ba wa, ba kↄ̃ↄ dãa tɛrɛ maal-fãa wa, ɩ̃-cɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ŋmɩɩlɩ̃fʋ jie ma cãa be be a ba maal-fãa ɩnɛ wa. 23 A ʋlↄ na Ꞌlaar ma, ʋ mɩ Ꞌlaarʼã a ɩ̃ Sãa. 24 A ala ɩ̃ ɩ maa dãa tʋ̃ tʋ̃-bie a ba sↄ̃w a nɩrɛ kãw na ma dãa tʋ̃ wa, ba kↄ̃ↄ dãa tɛrɛ maal-fãa wa, ɩ̃-cɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ba nyɛ na a ala ɩ̃ na maal, ɩ̃ cãa Ꞌlaar a maa nɩ a ɩ̃ Sãa. 25 Ɩ̃-eɛ a ta na a lɛ a mɩnɛ a ƴɛr-bir ʋlↄ na be a ba ƴɛr-kpɛn sɛbɛ pʋↄ na maala baara. A yelʼã: ʻBa Ꞌlaar ma na pↄrↄ.ʼ 26 “A Sõsũono ʋlↄ na ɩ a Yel-mɩ̃ɛ Sɩɛ na yi a Sãa jie na wa na. Ɩ̃ na tʋ̃ nɩ ʋ na ʋ yi a Sãa jie ɩ̃ wa a nyɩ sɛ̃ na mana a ɩ̃ yel-mɩ̃ɛ. 27 Ɩ̃ a nyɩmɩ, nyɩ na mɩ mana na a ɩ̃ yel-mɩ̃ɛ, a-na-ɩ nyɩ be nɩ ma na a nyↄwfʋ jie.

16

1 “Ɩ̃ yel nyɩ na a lɛ, a mɩnɛ a bom kãw kↄ̃ wa maal nyɩ a nyɩ ŋmaa yi wa. 2 A Jufisɩ na diw nyɩ na bar a ba puorfʋ yie pʋↄ, ɩ̃ a daar tara na a nɩrɛ lɛ ɩ̃ wa kú nyɩ, ʋ na tɩɛrʼã beeka a Naaŋmɩn tʋn ʋ tʋ̃ a lɛ. 3 Ba na maalʼã a lɛ, a-na-ɩ baa bↄ̃w a maa nɩ a Sãa wa. 4 Ɩ̃-cɛ ɩ̃ man nyɩ na a lɛ a mɩnɛ a daar ɩ̃ wa ta a ba maala nyɩ a yele ala, a nyɩ na tɩɛr bↄ̃w ka ɩ̃ dãa na yel nyɩ. “Maa dãa man nyɩ a ana yele a nyↄwfʋ jie wa, a-na-ɩ ɩ̃ dãa na cãa be a nyɩ sↄ̃w, 5 ɩ̃-cɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ɩ̃ cere na a ʋlↄ na tʋ̃ ma sɛ̃, ɩ̃ bõ-ƴen kãw a nyɩ pʋↄ ma mɩ soor ma a nyɩnɛ ɩ̃ cere wa. 6 Ɩ̃ nãw nyɩrɩ̃ na be a nyɩ jie a mɩnɛ ɩ̃ na yel nyɩ a lɛ, 7 ɩ̃-cɛ sɩrɛ jaa ɩ̃ yele nyɩ, a na ɩ na son a nyɩ jie ɩ̃ na cen, a-na-ɩ a maa ma cen wa, a Sõsũono kↄ̃ wa a nyɩ jie wa, ɩ̃-cɛ a maa ɩ̃ cen, ɩ̃ na tʋ̃ ʋ na ʋ wa a nyɩ sɛ̃. 8 Ʋ na maalʼã a tẽw pʋↄ nɩbɛ a ba bↄ̃w a ala na ɩ a maal-fãa, nɩ a ala na ɩ a torfʋ, nɩ a mɩnɛ a Naaŋmɩn nↄↄ guoro a ba ƴɛrɩ̃sɩ. 9 Ʋ na maal ba na a ba bↄ̃w a ba maal-fãa a-na-ɩ baa sↄw de ma wa. 10 Ʋ na mɩ maal ba na a ba bↄ̃w a torfʋ a-na-ɩ ɩ̃ cere na a Sãa sɛ̃ a nyaa lↄↄ nyɛrɛ ma wa. 11 Ʋ na mɩ man ba na a ƴɛrɩ̃ guorfʋ ɩnɛ, a-na-ɩ a Naaŋmɩn gↄrʼã ƴↄ̃w a tẽw na jamana a ƴɛrɩ̃ baar. 12 “Ɩ̃ cãa na tɛrɛ ƴɛr-yaw na man nyɩ, ɩ̃-cɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, a par bↄ̃wfʋ na kpɛmɛ nyɩ na, 13 ɩ̃-cɛ a lɛdaar a Yel-mɩ̃ɛ Sɩɛ nↄↄ waara, ʋ na tↄw nyɩ na a nyɩ bↄ̃w a yel-mɩ̃ɛ par ʋ jaa. A-na-ɩ ʋ kↄ̃ ƴɛrɛ a ʋ mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃ wa, ɩ̃-cɛ ʋ na ƴɛrɛ na a ala tɛw ʋ na wõ, mɩ mana nɩ nyɩ a yele ala nↄↄ waara. 14 Ʋ na maalʼã a ɩ̃ yuor ʋ yire a-na-ɩ ʋ na de na a ala na ɩ a ɩ̃ ben mana kʋrↄ nyɩ. 15 A yele ala a jaa a Sãa na tɛrɛ mɩ ɩ na a ɩ̃ ben, ala-ɩ̃-sↄ ɩ̃ yel áa Naaŋmɩn Sɩɛ na de na a ala na ɩ a ɩ̃ ben mana kʋrↄ nyɩ. 16 “A na ɩ na fɩ̃ɩ ɩ̃ nyɩ kↄ̃ lɛ nyɛ ma wa, ɩ̃ a fɩ̃ɩ pʋↄ go, nyɩ na lɛ nyɛ ma na.” 17 Ã lɛ, a Jeeju par-tuurbe ŋmɛɛ sooro na taa: “Bõ ɩ̃ dɩ a lɛ ʋ na yel sɩ áa na ɩ na fɩ̃ɩ a sɩ kↄ̃ lɛ nyɛ ʋ wa, ɩ̃ a fɩ̃ɩ pʋↄ go, á sɩ na lɛ nyɛ ʋ na, nɩ a mɩnɛ ʋ na yel á ʋ cere na a Sãa sɛ̃?” 18 Ba sooro na taa: “Bõ ɩ̃ dɩ a fɩ̃ɩ ʋ na yel? Saa bↄ̃w a ʋ ƴɛrɩ̃ ʋlↄ par wa.” 19 A Jeeju bↄ̃w na a ba bʋↄrↄ na ba soor ʋ ɩ̃ yel ba: “A mɩnɛ ɩ̃ na yel nyɩ áa na ɩ na fɩ̃ɩ ɩ̃ nyɩ kↄ̃ lɛ nyɛ ma wa, ɩ̃ a fɩ̃ɩ pʋↄ go, á nyɩ na lɛ nyɛ ma na, ala ɩnɛ nyɩ sooro taa mɩɩ? 20 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, nyɩ na kono na sↄrↄ nɩ a kõ-yel-bie, ɩ̃-cɛ a tẽw pʋↄ nɩbɛ cɩlɛ. Nãw na nyↄw nyɩ na, ɩ̃-cɛ a nʋ̃ↄ na lɩɛrʼã a nyɩ nãw. 21 A lɛdaar a pↄw na wala, nãw ma be na a ʋ jie a-na-ɩ a ʋ won daar ta na. Ɩ̃-cɛ a lɛ ʋ na wa dↄw baar, ʋ ma hiinʼã a ʋ won bar, a-na-ɩ nʋ̃ↄ be na a ʋ jie a lɛ a bie na yi baar. 22 A lɛ ʋ mɩ, nãw mɩ be na a nyɩ jie a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, ɩ̃-cɛ ɩ̃ nↄↄ lɛ nyɛ nyɩ na, a nʋ̃ↄ be a nyɩ jie, ɩ̃ a ʋna nʋ̃ↄ naa, nɩrɛ kↄ̃ tʋↄ sãw ʋ bar wa. 23 “A bibir ʋlↄ ɩ̃ wa ta, nyaa lɛ sooro ma bom wa. Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele nyɩ, a bom lɛ nyɩ na diere a ɩ̃ yuor sʋↄrↄ nɩ a Sãa sɛ̃, ʋ na kʋ nyɩ na. 24 Wa ta nɩ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃, nyaa dãa de a ɩ̃ yuor sʋↄrʼɩ̃ bom wa. Nyɩ́ sʋↄr ɩ̃ nyɩ na pↄw na, a nʋ̃ↄ na ƴala nyɩ. 25 “Sʋkpar ɩ̃ lↄbↄ mana nɩ nyɩ a yele ala, ɩ̃ a daar tara na ɩ̃ kↄ̃ lↄↄ lↄb nyɩ sʋkpar wa, ɩ̃ ɩ̃ na man nyɩ na a Sãa ƴɛrɩ̃ a nyɩr cãa pʋↄ. 26 Á ʋna bibirʼãa, nyɩ na de na a ɩ̃ yuor sʋↄrʼɩ̃ a Sãa. Ɩ̃ maa yel nyɩ a ɩ̃ na sʋↄrʼã a Sãa a nyɩ ɩnɛ wa, 27 a-na-ɩ a Sãa mɩ̃ɛ nʋ nyɩ na, a mɩnɛ nyɩ na nʋ ma ɩ̃ sↄw bↄ̃w ka ɩ̃ yi na a Naaŋmɩn jie. 28 A Sãa jie ɩ̃ yi ɩ̃ wa ka a tẽw pʋↄ, ɩ̃ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ɩ̃ yire na ka a tẽw pʋↄ ɩ̃ lɩɛbɛ cere a Sãa jie.” 29 A ʋ par-tuurbe yel ʋ: “Faa nyɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na fʋ na ƴɛrɛ gbelẽgbelẽ, ma lɛ cãa lↄbↄ sʋkpar wa. 30 A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, sɩ pãa na bↄ̃w ka fʋ bↄ̃w na a yele a jaa, ɩ̃ faa bʋↄrↄ nɩrɛ ʋ soor fʋ bom kãw wa, ala-ɩ̃-sↄ a sɩ sↄw bↄ̃w ka a Naaŋmɩn jie fʋ yi.” 31 A Jeeju soor ba: “Nyɩ pãa na sↄw ƴɛ̃ƴɛrɩ̃? 32 A daar tara na ɩ̃ ʋ gↄrʼã ta baar, a nyɩ na ŋma kpee kpee jↄ kul a nyɩ yie ɩ̃ cɛ ma bar ɩ̃ yẽ, ɩ̃ maa ɩ ɩ̃ yẽ wa a-na-ɩ a Sãa be nɩ ma na. 33 Ɩ̃ yel nyɩ na a lɛ a nyɩ na tɛrɛ a su-ɓaar, a-na-ɩ nyɩ be na a ɩ̃ pʋↄ. Nyɩ na tɛrɛ na won a ka a tẽw pʋↄ, ɩ̃-cɛ nyɩ́ var suur, a-na-ɩ ɩ̃ tʋↄ na a tẽw nɩ a ʋ fãw.”

17

1 A mɩnɛ a Jeeju na ƴɛr a lɛ baar, ʋ Ꞌwuorʼã a saꞋlon ɩ̃ yel: “Sãa, a daar ta na. Maal a fʋ Bie yuor ʋ yi, a Bie na mɩ maal a fʋ yuor ʋ yi, 2 a mɩnɛ fʋ na kʋ ʋ a tʋↄfʋ a nɩbɛ ba jaa jie, ʋ na kʋ a bala fʋ na kʋ ʋ a baa-kↄ̃-tɛw. 3 A baa-kↄ̃-tɛw ɩ na a ba na bↄ̃w a fʋ̃ʋ fʋ yẽ na ɩ a Naaŋmɩn tↄr, ɩ̃ mɩ bↄ̃w a Jeeju-Kirisi ʋlↄ fʋ na tʋ̃. 4 Ɩ̃ maalʼã a fʋ yuor ʋ yi ka a tẽw pʋↄ, ɩ̃ mɩ maal a tʋmↄ ala fʋ na kʋ ma baar. 5 A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, Sãa, maal a ɩ̃ yuor ʋ yi a fʋ nii-sↄw nɩ a ʋna yo-yifʋ ɩ̃ na dãa tɛrɛ a fʋ sɛ̃, ɩ̃ a tẽw na ma dãa be be sɛr wa. 6 “A nɩbɛ bala fʋ na ir ka a tẽw pʋↄ kʋ ma, ɩ̃ maal ba na a ba bↄ̃w fʋ. Fʋ̃ʋ ɩ̃ dãa sↄ ba ɩ̃ de kʋ ma, ɩ̃ ba jↄ na a fʋ ƴɛrɩ̃. 7 A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ba bↄ̃w ka a bom jaa lɛ fʋ na kʋ ma sɩrɩ̃ na yi a fʋ sɛ̃, 8 a-na-ɩ ɩ̃ man ba na a ƴɛrɩ̃sɩ ala fʋ na kʋ ma, a ba sↄw de. Ba sɩrɩ̃ na bↄ̃w ka fʋ sɛ̃ ɩ̃ yi, ɩ̃ ba sↄw na a fʋ̃ʋ ɩ̃ tʋ̃ ma. 9 “A bala ɩnɛ ɩ̃ sʋↄrↄ fʋ. Aa ɩ a tẽw pʋↄ nɩbɛ ɩnɛ ɩ̃ sʋↄrↄ fʋ wa, ɩ̃ a bala fʋ na de kʋ ma, bala ɩ̃ sʋↄrↄ ƴↄnↄ, a-na-ɩ fʋ̃ʋ sↄ ba. 10 A bom jaa lɛ ɩ̃ na tɛrɛ ɩ na a fʋ bom, ɩ̃ a bom jaa lɛ fʋ na tɛrɛ mɩ ɩ na a ɩ̃ bom, ɩ̃ a ɩ̃ yuor yi na a ba jie. 11 Maa cãa be ka a tẽw pʋↄ wa, ɩ̃-cɛ a bala, ba cãa na be ka, ɩ̃ a maa, ɩ̃ wɩɛrɛ na a fʋ sɛ̃. Sãa son, Ꞌwuoro ba nɩ a fʋ fãw na ɩ a fãw ʋlↄ fʋ na kʋ ma, a mɩnɛ a ba na tʋↄ ɩ bõ-ƴen a sɩ kaarɩ̃. 12 A lɛ ɩ̃ na dãa cãa be nɩ ba, ɩ̃ Ꞌwuoro ba na, bↄ̃w tɛrɛ nɩ ba a fʋ fãw ʋlↄ fʋ na kʋ ma. Bõ-ƴen ma bↄr wa ɩ̃ a ala ma ɩ a ʋlↄ tɛw na sɛw ʋ bↄr wa, a mɩnɛ a Naaŋmɩn Sɛbɛ ƴɛrɩ̃ na tʋↄ maal baar. 13 A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, ɩ̃ wɩɛrɛ na a fʋ sɛ̃, ɩ̃ ƴɛrɛ a lɛ a mɩnɛ ɩ̃ na cãa be ka a tẽw pʋↄ, a ba na tʋↄ tɛrɛ a ɩ̃ nʋ̃ↄ, ʋ na nyɩrɩ̃ ƴala ba. 14 Ɩ̃ de na a fʋ ƴɛrɩ̃ man ba, a tẽw na nɩbɛ Ꞌlaar ba, a-na-ɩ baa ɩ a tẽw na ben wa, a mɩnɛ a maa mɩ̃ɛ na ma mɩ ɩ a tẽw na ben wa. 15 Maa sʋↄrↄ fʋ a fʋ ir ba ka a tẽw pʋↄ wa, ɩ̃-cɛ a fʋ na Ꞌwuoro ba a Fãa Sʋbↄ ɩnɛ. 16 A mɩnɛ ɩ̃ na ma ɩ a tẽw na ben wa, a lɛ baa mɩ ɩ a tẽw na ben wa. 17 Ow ba kpee nɩ a fʋ yel-mɩ̃ɛ a ba ɩ a fʋ ben; a fʋ ƴɛrɩ̃ ɩ̃ ɩ a yel-mɩ̃ɛ. 18 A mɩnɛ fʋ na tʋ̃ ma a ka a tẽw pʋↄ, a lɛ ɩ̃ mɩ tʋ̃ ba a tẽw pʋↄ. 19 A bala ɩnɛ ɩ̃ ow a ɩ̃ mɩ̃ɛ kpee kʋ fʋ, a mɩnɛ a ba na mɩ tʋↄ sɩrɩ̃ ow kpee ɩ a fʋ ben. 20 “Aa ɩ bala tɛw ɩnɛ ɩ̃ sʋↄrↄ fʋ wa, ɩ̃-cɛ ɩ̃ mɩ sʋↄrↄ na ƴↄnↄ a bala nↄↄ sↄwrↄ diere ma a ba ƴɛrɩ̃ ɩnɛ. 21 Ɩ̃ sʋↄrↄ na a fʋ maal a ba jaa a ba ɩ bõ-ƴen, a mɩnɛ a fʋ̃ʋ Sãa na be a ɩ̃ pʋ̃ↄ, ɩ̃ mɩ be a fʋ pʋ̃ↄ. Maal ba a ba na mɩ be a sɩ pʋ̃ↄ, a mɩnɛ a tẽw na nɩbɛ na sↄw bↄ̃w ka fʋ̃ʋ ɩ̃ tʋ̃ ma. 22 Ɩ̃ kʋ ba na a yo-yifʋ ʋlↄ fʋ na kʋ ma, a ba na ɩ bõ-ƴen a mɩnɛ a maa nɩ a fʋ̃ʋ na ɩ a bõ-ƴen, 23 a maa be a ba pʋ̃ↄ, a fʋ mɩ be a ɩ̃ pʋ̃ↄ, a mɩnɛ a ba na bↄ̃w sɩrɩ̃ nyↄw taa ɩ bõ-ƴen. A nↄhↄ̃ a tẽw na nɩbɛ na bↄ̃w ka fʋ̃ʋ ɩ̃ tʋ̃ ma, ɩ̃ fʋ mɩ nʋ ba na a mɩnɛ fʋ na mɩ nʋ ma. 24 “Sãa, ɩ̃ bʋↄrↄ na a bala fʋ na kʋ ma, ba be nɩ ma a jie ʋlↄ ɩ̃ na be, a mɩnɛ a ba na tʋↄ nyɛ a ɩ̃ yo-yifʋ ʋlↄ fʋ na kʋ ma, a-na-ɩ fʋ de na nĩe nʋ ma ɩ̃ a tẽw na ma dãa be be sɛr wa. 25 Sãa toraa, a tẽw na nɩbɛ ma bↄ̃w fʋ wa, ɩ̃-cɛ a maa, ɩ̃ bↄ̃w fʋ na ɩ̃ a bala fʋ na kʋ ma mɩ bↄ̃w ka fʋ̃ʋ ɩ̃ tʋ̃ ma. 26 Ɩ̃ maal ba na a ba bↄ̃w fʋ, ɩ̃ ɩ̃ na cãa na maala ba a ba bↄ̃wnↄ fʋ, a mɩnɛ a nʋfʋ ʋlↄ fʋ na nʋ ma na mɩ be a ba pʋ̃ↄ, ɩ̃ a maa mɩ̃ɛ mɩ be a ba pʋ̃ↄ.”

18

1 A mɩnɛ a Jeeju na ƴɛr a lɛ baar, ʋ yi nɩ na a ʋ par-tuurbe cen na gãw a Sɛdʋrↄ̃ kʋlaa gaan. Nakʋↄ be na a jie ʋlↄ, a Jeeju lãa kpɛ nɩ a ʋ par-tuurbe a be. 2 A Judasɩ ʋlↄ na diere ʋ a juu mɩ bↄ̃w na a ʋna jie, a-na-ɩ a Jeeju nɩ a ʋ par-tuurbe ma dãa na cere a be. 3 A lɛ, a Judasɩ taw na a Orom sↄdaalsɩ nɩ a parsãdiele bala a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a Farɩsɩ nɩbɛ na tʋ̃, a ba tɛrɛ a vũusɩ nɩ a lãpar nɩ a jɛb yele cenʼɩ̃ a be. 4 A Jeeju bↄ̃w na a ala a jaa nↄↄ tara ʋ ɩ̃ tuor soor ba: “Ala nyɩ bʋↄrↄ?” 5 A ba yel ʋ: “A Najarɛtɩ Jeeju sɩ bʋↄrↄ.” A Jeeju yel ba: “A maa ʋ.” Ɩ̃ a Judasɩ ʋlↄ na diere ʋ a juu lãa na ɩraa nɩ ba a be. 6 A mɩnɛ a Jeeju na yel ba: “A maa ʋ,” ba tɛwtɛw na lo a tene. 7 A Jeeju lɛ soor ba: “Ala nyɩ bʋↄrↄ?” A ba yel ʋ: “A Najarɛtɩ Jeeju sɩ bʋↄrↄ.” 8 A Jeeju yel ba: “Ɩ̃ yel nyɩ na a maa ʋ. A ala ɩ̃ ɩ a maa nyɩ bʋↄrↄ, nyɩ́ bar a nɩbɛ na a ba cen.” 9 Ʋ yelʼã a lɛ a mɩnɛ a ʋna ƴɛrɩ̃ ʋ na dãa ƴɛr na tʋↄ maal baar. Ʋ dãa na yel: “A bala fʋ na kʋ ma, bõ-ƴen ma bↄr wa.” 10 A be jie, a Sɩmↄ̃ Pɩɛr vʋ̃ↄ na a bãjɩnɛ ʋ na dãa tɛrɛ cɛ nɩ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ tʋ̃tʋnↄ dʋrɩ̃ toor ŋmaa. A tʋ̃tʋnↄ ʋlↄ yuor dɩ na Malɩkɩsɩ. 11 Ɩ̃-cɛ a Jeeju yelʼã a Pɩɛr: “Su a fʋ bãjɩnɛ a sↄkpa pʋↄ. Mɩnɛ a ɩ ɩ̃ kↄ̃ nyu nɩ a won ŋman ʋlↄ a Sãa na kʋ ma wa?” 12 A lɛ, a sↄdaalsɩ nɩ a ba nɩ-kpɛ̃ɛ nɩ a Jufisɩ parsãdiele nyↄw na a Jeeju lũ. 13 Ba de na nĩe taw ʋ cenʼɩ̃ a An sɛ̃, a-na-ɩ a An ɩ̃ ɩ a Kayifi dɩ̃ɛmɛ ɩ̃ a Kayifi ɩ̃ dãa ɩ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ a ʋna yuon naa pʋↄ. 14 A ʋna Kayifi ɩ̃ dãa yel a Jufisɩ áa na ɩ na son a nɩ-bõ-ƴen na kpi a nɩbɛ ba jaa ɩnɛ. 15 A Sɩmↄ̃ Pɩɛr nɩ a par-tuure ƴen sʋbↄ tuure na a Jeeju. A baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ dãa na bↄ̃w a ʋna par-tuure naa, ala-ɩ̃-sↄ ʋ nyɛ sↄr lãa kpɛ nɩ a Jeeju a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ yir a gbalɩ̃ pʋↄ, 16 ɩ̃-cɛ a Pɩɛr cãa ɩraa a yẽw a dↄ̃dↄr nʋↄr. A ʋna par-tuure a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ na bↄ̃w yi na ƴɛrʼɩ̃ a tʋ̃tʋ̃-poole ʋlↄ na gure a dↄ̃dↄr, ɩ̃ taw a Pɩɛr kpɛ nɩ. 17 A tʋ̃tʋ̃-poole ʋlↄ na gure a dↄ̃dↄr soorʼã a Pɩɛr: “A fʋ̃ʋ mɩ, faa ɩ a daba na par-tuure ƴen sʋbↄ wa mɩɩ?” Ʋ yel ʋ: “Maa ɩ a ʋ par-tuure wa.” 18 A mɩnɛ a aar na ɩrɛ, a tʋ̃tʋnbↄ nɩ a parsãdiele gbↄw na a vũu Ꞌwuoro, a Pɩɛr mɩ lãa ɩraa nɩ ba Ꞌwuoro. 19 A baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ soorʼã a Jeeju a ʋ par-tuurbe ɩnɛ nɩ a ʋ jaanfʋ ɩnɛ ʋ na jaana a nɩbɛ. 20 A Jeeju yel ʋ: “Cãa pʋↄ ɩ̃ ma dãa ƴɛrɛ a ƴɛrɩ̃ kʋrↄ a nɩbɛ, jaana nɩ ba a daar a jaa a puorfʋ yie pʋↄ nɩ a Naaŋmɩn puor-yir kpɛ̃ɛ pʋↄ, na ɩ a jiir ala a Jufisɩ ba jaa na ma duoro taa. Maa sↄↄlɩ̃ yel bom kãw wa. 21 Bõ ɩnɛ fʋ sooro a maa? Soor a bala na wõ a ɩ̃ ƴɛrɩ̃; ba bↄ̃w na a ala ɩ̃ na man ba.” 22 A mɩnɛ a Jeeju na yel a lɛ, a parsãde ƴen sʋbↄ na ɩraa a ʋ lõboorɩ̃ ɓa ʋ na ɩ̃ yel: “Lɛ ɩ̃ sɛw a fʋ na ƴɛrʼɩ̃ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ mɩɩ?” 23 A Jeeju yel ʋ: “A ala ɩ̃ ɩ ƴɛr-fãa ɩ̃ ƴɛr, miil a fãa jie, ɩ̃-cɛ a ala ɩ̃ ɩ ƴɛr-son ɩ̃ ƴɛr, bõ ɩnɛ fʋ ɓa ma?” 24 A lɛ, a An ɩ na a ba lũ ʋ cenʼɩ̃ a baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ Kayifi sɛ̃. 25 A mɩnɛ a Sɩmↄ̃ Pɩɛr na cãa ɩraa a be Ꞌwuoro a vũu, ba soor ʋ na: “A fʋ̃ʋ mɩ, faa ɩ a ʋ par-tuure ƴen sʋbↄ wa mɩɩ?” A Pɩɛr cɩɩrɩ̃ ɩ̃ yel: “Maa ɩ a ʋ par-tuure wa.” 26 A baar-lo-nɩ-kpɛ̃ɛ tʋ̃tʋnↄ ƴen sʋbↄ na ɩ bal bõ-ƴen nɩ a ʋlↄ a Pɩɛr na dãa cɛ a toor ŋmaa, yelʼã a Pɩɛr: “Maa dãa nyɛ fʋ a fʋ lãa be nɩ ʋ be a nakʋↄ pʋↄ wa?” 27 Ɩ̃-cɛ a Pɩɛr lɛ cɩɩrɩ̃ na á aa ɩ yel-mɩ̃ɛ ʋ wa, ɩ̃ a ɩ a nↄraa kõ na a jie naan. 28 A ala na yi tↄ, ba yi nɩ na a Jeeju a Kayifi yir ɩ̃ cenʼɩ̃ a jamana Pɩlatɩ yir. A ɩ na a dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa. Ɩ̃-cɛ a Jufisɩ mɩ̃ɛ ma dãa kpɛ a jamana yir wa, a mɩnɛ ba kↄ̃ wa sãw a ba mɩ̃ɛ, kↄ̃ tʋↄ dɩ a Pakɩ fɛtɩ wa. 29 Ala-ɩ̃-sↄ a Pɩlatɩ yi na be a yẽw na soor ba: “Bõ ƴɛrɩ̃ nyɩ ƴↄ̃w a daba na?” 30 A ba yel ʋ: “A ʋlↄ ma dãa ɩ nɩ-bier wa, sɩ kↄ̃ↄ dãa nyↄw ʋ wa nɩ a fʋ sɛ̃ wa.” 31 A Pɩlatɩ yel ba: “A nyɩmɩ mɩ̃ɛ, nyɩ́ de ʋ guor a ʋ ƴɛrɩ̃ tu nɩ a nyɩ ƴɛr-kpɛn sↄr.” A Jufisɩ yel ʋ: “A sɩmɩ, saa tɛrɛ sↄr na kú nɩrɛ wa.” 32 A ta na a lɛ a mɩnɛ a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ a Jeeju na dãa ƴɛr miilʼɩ̃ a kũu wↄ̃ mɩnɛ ʋ na kpiire, na maal baar. 33 A jamana Pɩlatɩ lɛ kpɛ na a diem ɩ̃ bʋↄl a Jeeju soor: “Fʋ̃ʋ ɩ̃ ɩ a Jufisɩ jamana mɩɩ?” 34 A Jeeju yel ʋ: “Fʋ̃ʋ tɩɛr fʋ yẽ ɩ̃ yel a lɛ, mɩɩ nɩbɛ ɩ̃ yel a ala kʋ fʋ a ɩ̃ ɩnɛ?” 35 A Pɩlatɩ yel ʋ: “Jufi nɩrɛ ɩ̃ ɩ mɩɩ? Má a fʋ bal nɩbɛ nɩ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ ɩ̃ nyↄw fʋ wa nɩ a ɩ̃ sɛ̃. Bõ ʋlↄ fʋ maal?” 36 A Jeeju yel ʋ: “A ɩ̃ jamana fãw ma yi ka a tẽw na pʋↄ wa. A ala ɩ̃ dãa ɩ a tẽw na pʋↄ ʋ yi, a ɩ̃ tʋ̃tʋnbↄ naa dãa na jɛbɛ a jɛb ƴↄnↄ ma, a ba kↄ̃ tʋↄ nyↄw ma kʋ a Jufisɩ wa. Ɩ̃-cɛ a ɩ̃ jamana fãw ma yi ka a tẽw na pʋↄ wa.” 37 A Pɩlatɩ soor ʋ: “A ala ɩ̃ ɩ a lɛ ʋ, jamana fʋ ɩ mɩɩ?” A Jeeju yel ʋ: “A lɛ fʋ na yel ʋ, jamana ɩ̃ ɩ. Ba dↄw ma na ɩ̃ wa ka a tẽw pʋↄ, na ɩ̃ mana a yel-mɩ̃ɛ kʋrↄ a nɩbɛ. A ʋlↄ na ɩ a yel-mɩ̃ɛ sʋbↄ ma cɛlɛ na a ɩ̃ ƴɛrɩ̃.” 38 A Pɩlatɩ soor ʋ: “A yel-mɩ̃ɛ parʼɩ̃ a bõ?” A lɛ a Pɩlatɩ na ƴɛr a lɛ baar, ʋ lɛ yi na na yel a Jufisɩ: “Maa nyɛ a daba na sãwfʋ jie wa. 39 Ɩ̃-cɛ a mɩnɛ nyɩ na mɩlɩ̃ nɩ, ɩ̃ ma barʼã kasu nɩ-bõ-ƴen kʋ nyɩ a Pakɩ fɛtɩ daar. A Jufisɩ jamana nyɩ bʋↄrↄ ɩ̃ bar kʋ nyɩ mɩɩ?” 40 A lɛ, ba wuure na yele nɩ: “Aa ɩ ʋlↄ sɩ bʋↄrↄ wa! Barabasɩ sɩ bʋↄrↄ!” Ɩ̃ a ʋna Barabasɩ naa ɩ na nɩ-bier.

19

1 A Pɩlatɩ ƴↄ̃w na a ba nyↄw a Jeeju cenʼɩ̃ na fↄb. 2 A sↄdaalsɩ de na a gʋʋr wob a sapi kpa a Jeeju, ɩ̃ mɩ su ʋ cẽcen jɩ̃-Ꞌwↄlↄ-Ꞌwↄlↄ, 3 ɩ̃ tawra tara ʋ yele: “Sɩ puor fʋ na, Julĩsɩ jamana!” Ɩ̃ ba ɓara ɓara ʋ na. 4 A Pɩlatɩ lɛ yi na yel a Jufisɩ: “Ɩ̃ na taw na a daba na yi nɩ ka a nyɩ sɛ̃, a nyɩ na bↄ̃w ka maa nyɛ sãwfʋ a ʋ jie wa.” 5 A lɛ, a Jeeju yi na ɩ̃ cãa kpa a gʋʋr sapi, su nɩ a cẽcen jɩ̃-Ꞌwↄlↄ-Ꞌwↄlↄ, a Pɩlatɩ yel ba: “Nyɩ́ nyɛ a daba!” 6 A lɛ a baar-lo-nɩ-bɛrɛ nɩ a parsãdiele na nyɛ ʋ, ba wuure na yele: “Kpa ʋ yaal! Kpa ʋ yaal a nɩ-kʋ-daa juu!” A Pɩlatɩ yel ba: “A nyɩmɩ mɩ̃ɛ, nyɩ́ nyↄw ʋ kpa yaal. A ala ɩ̃ ɩ a maa ʋ, maa nyɛ a ʋ sãwfʋ jie wa.” 7 A Jufisɩ yel ʋ: “Sɩ tɛrɛ na ƴɛr-kpɛ̃w kãw ɩ̃ a ƴɛr-kpɛ̃w ʋlↄ miilʼã a ʋ sɛw na na kpi, a-na-ɩ ʋ bʋↄrↄ na ba de ʋ ʋ ɩ Naaŋmɩn Bie.” 8 A mɩnɛ a Pɩlatɩ na wõ a ʋna ƴɛrɩ̃, dãbɩ̃ɛ lɛ nyɩrɩ̃ na nyↄw ʋ, 9 ʋ lɛ lɩɛb kpɛ a diem na soor a Jeeju: “Nyɩnɛ fʋ yi?” Ɩ̃ a Jeeju ma jew ʋ nʋↄr wa. 10 A Pɩlatɩ soor ʋ: “Faa jewre ma nʋↄr wa? Faa bↄ̃w ka ɩ̃ tɛrɛ na tʋↄfʋ na bar fʋ ɩ̃ mɩ tɛrɛ a tʋↄfʋ na ƴↄ̃w a ba kpa fʋ yaal a nɩ-kʋ-daa juu wa?” 11 A Jeeju yel ʋ: “Faa tɛrɛ tʋↄfʋ kãw a ɩ̃ jie ɩ̃ a ala ma ɩ a ʋlↄ a saꞋlon Naaŋmɩn na tɩɩr kʋ fʋ ʋ wa. Ala-ɩ̃-sↄ a ʋlↄ na nyↄw ma kʋ fʋ nyɩrɩ̃ na maal a fãa gãw fʋ.” 12 Wa nyↄw nɩ a daar ʋlↄ, a Pɩlatɩ bʋↄrↄ na a mɩnɛ ʋ na ɩrɛ ɩ̃ bara a Jeeju, ɩ̃-cɛ a Jufisɩ wuure na yele: “A fʋ̃ʋ bar a daba na, faa ɩ a jaman-kpɛ̃ɛ baraa wa. A nɩrɛ lɛ na yel a jamana ʋ ɩ, ʋ ɩ na a jaman-kpɛ̃ɛ san-sʋbↄ.” 13 A mɩnɛ a Pɩlatɩ na wõ a ana ƴɛrɩ̃sɩ, ʋ taw na a Jeeju yi nɩ ɩ̃ jɛ a ƴɛr-guoro dakↄw juu na be a jie ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a “Kʋsɩpan,” a Jufisɩ na mɩ bʋↄlↄ a “Gabata.” 14 A ɩ na a Pakɩ fɛtɩ walfʋ dayen a mↄ̃tↄ̃-tuo daar, a Pɩlatɩ yel a Jufisɩ: “Nyɩ́ nyɛ a nyɩ jamana!” 15 A ba wuure yele: “Kú ʋ! Kú ʋ! Kpa ʋ yaal a nɩ-kʋ-daa juu!” A Pɩlatɩ soor ba: “Ɩ̃ kpa a nyɩ jamana yaal mɩɩ?” A baar-lo-nɩ-bɛrɛ yel ʋ: “Saa tɛrɛ jaman-kpee ɩ̃ a ala ma ɩ a jaman-kpɛ̃ɛ ʋ wa.” 16 Ala-ɩ̃-sↄ a Pɩlatɩ ƴↄ̃w na a ba nyↄw a Jeeju cenʼɩ̃ na kpa yaal a nɩ-kʋ-daa juu. 17 A lɛ, ba nyↄw na a Jeeju ʋ tuo a nɩ-kʋ-daa a ʋ mɩ̃ɛ yi nɩ a tẽw pʋↄ, cere nɩ a jie ʋlↄ ba na bʋↄlↄ a “Ju-ŋman-wɩɛr,” ɩ̃ a Jufisɩ bʋↄlↄ a “Gↄlgↄta.” 18 A be a sↄdaalsɩ kpa ʋ yaal a nɩ-kʋ-daa juu. Ɩ̃ ba mɩ kpa na nɩbɛ ayi yaal a nɩ-kʋ-dár jur a ʋ lõbobo pʋʋr, ɩ̃ a Jeeju be a sↄ̃w. 19 Á Pɩlatɩ ɩ na a ba sɛb sɛbɛ mar a nɩ-kʋ-daa juu na yel: “A Najarɛtɩ Jeeju ʋ, na ɩ a Jufisɩ jamana.” 20 A Jufisɩ yaw Ꞌwuoro na a ala na sɛb a ʋna sɛbɛ naa pʋↄ, a-na-ɩ a jie ʋlↄ ba na kpa a Jeeju yaal pɩɛlʼɩ̃ na a tẽw, ɩ̃ ba dãa na sɛbʼɩ̃ a Jufi ƴɛrɩ̃ nɩ a Orom ƴɛrɩ̃ nɩ a Gɩrɛkɩ ƴɛrɩ̃. 21 Ɩ̃ a Jufisɩ baar-lo-nɩ-bɛrɛ yelʼã a Pɩlatɩ: “Taa sɛb á Jufisɩ jamana ʋ ɩwa, ɩ̃-cɛ ɛ̃ɛ sɛb áa dába na yelʼã a Jufisɩ jamana ʋ ɩ.” 22 A Pɩlatɩ yel: “A ala ɩ̃ na sɛb, bom ma lɩɛbɛ wa.” 23 A mɩnɛ a sↄdaalsɩ na kpá a Jeeju yaáƖ baar, ba dẽ na a ʋ cẽcene po jiir anaan, a ba jaa pↄw bõ-ƴene-ƴene, ɩ̃ cɛ a ʋ kpar-woor ʋlↄ̃ na ma tɛrɛ a sɛfʋ jie wa, a-na-ɩ lɛ ba wob ʋ a juumɩ wa ta nɩ a gbɛɛ pʋↄ. 24 A sↄdaalsɩ yele na taa: “Nyɩ taa ɩ a sɩ ɓer a cẽcen na bar wa. Nyɩ́ ɩ a sɩ lↄb a gbabie bↄ̃w a ʋlↄ na diere.” Ba yelʼã a lɛ a mɩnɛ a ƴɛr-bir ʋlↄ na be a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ na tʋↄ maal baar: “Ba po na a ɩ̃ cẽcene, ɩ̃ de a ɩ̃ kparʋ lↄbʼɩ̃ a gbãbie.” Lɛ a sↄdaalsɩ maal. 25 A Jeeju mã nɩ a ʋ ma yɛbɛ nɩ a Kilopa pↄw Maarɩɩ, nɩ a Madala Maarɩɩ ɩraa na be a Jeeju nɩ-kʋ-daa par. 26 A mɩnɛ a Jẽeju na nyɛ a ʋ mã ɩ̃ mɩ nyɛ a ʋ par-tuure ʋlↄ ʋ na nʋ ʋ ɩraa pɩɛl ʋ, ʋ yelʼã a ʋ mã: “Ɩ̃ mã, nyɛ a fʋ bie.” 27 Ɩ̃ mɩ yel a par-tuure ʋlↄ: “Nyɛ a fʋ mã.” Wa nyↄw nɩ a ʋna daarʼã, a par-tuure ʋlↄ de na a Jeeju mã kulʼɩ̃ a ʋ yir. 28 A ala na yi tↄ, a Jeeju bↄ̃w ka a ƴele a jaa baarʼã a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃. Ala-ɩ̃-sↄ, a mɩnɛ a ƴɛr-bir ʋlↄ na be a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ na tʋↄ maal baar, ʋ yelʼã. “Kʋ̃ↄ-nyuur nyↄw ma na.” 29 Yole dãa na be be na sɛw nɩ dã-ɓiirũ, a ba de a tabɩr miir su a ɩsↄb kakɩr pʋↄ, ɩ̃ ɓɩ̃ nɩ a dã-ɓiirũ tur a Jeeju. 30 A lɛ ʋ na nyu a dã-ɓiirũ baar, ʋ yelʼã: “A yele a jaa maalʼã baar!” Ɩ̃ surĩ a juu ɩ̃ ŋmaa a vʋʋrʋ̃. 31 A ɩ na a bibi-ciiraa walfʋ dayen, ɩ̃ a mɩnɛ a ʋna bibirʼãa na ɩ a bibir kpɛ̃ɛ, a Jufisɩ ma bʋↄrↄ a kũusɩ a cãa be a nɩ-kʋ-dar jur a bibi-ciiraa dayen wa. A ala ɩnɛ ba sʋↄrʼã a Pɩlatɩ a ʋ ɩ a ba kar a bala ba na kpa yaal gbɛɛ ɩ̃ yaw ba suu nɩ. 32 Ala-ɩ̃-sↄ a sↄdaalsɩ wɩ na a bala ba na dãa lãa kpa nɩ a Jeeju sɛ̃ na kar a dãdãw sʋbↄ nɩ a tuuraa gbɛɛ, 33 ɩ̃-cɛ a mɩnɛ ba na ta a Jeeju, ba nyɛ ʋ na ʋ gↄr kpi a baa kar ʋ a gbɛɛ wa. 34 Ɩ̃-cɛ a sↄdaala kãw de na a ʋ kãpĩi cↄrʼɩ̃ a Jeeju a lõboorɩ̃, a jɩ̃ɩ nɩ a kʋ̃ↄ yi a jie naan. 35 A ʋlↄ na nyɛ a yele ala, ʋlↄ ɩ̃ man a ala ʋ na nyɛ, ɩ̃ a ʋ ƴɛrɩ̃ ɩ na yel-mɩ̃ɛ. Ʋ bↄ̃w ka yel-mɩ̃ɛ ʋ yele, a mɩnɛ a nyɩ na mɩ tʋↄ tɛrɛ a ƴↄ̃w-nyãa. 36 A ana yele ta na a lɛ a mɩnɛ a ƴɛr-bir ʋlↄ na be a Naaŋmɩn Sɛbɛ pʋↄ na tʋↄ maal baar: “Ba kↄ̃ wa ka a ʋ kↄↄr kãw wa.” 37 A Naaŋmɩn Sɛbɛ ƴɛr-bir ƴen sʋbↄ lɛ yelʼã: “Ba nↄↄ Ꞌwuoro na a ʋlↄ ba na cↄr.” 38 A ala na baar, a Arimate Jojɛfʋ sʋↄrʼã a Pɩlatɩ a ʋ kʋ ʋ a sↄr ʋ de a Jeeju. A Jojɛfʋ ʋlↄ ɩ na a Jeeju par-tuure, ɩ̃-cɛ Ꞌwaa dãa ɩ a yi cãa pʋↄ wa, a-na-ɩ ʋ jↄrↄ na a Jufisɩ dãbɩ̃ɛ. A Pɩlatɩ kʋ ʋ na a sↄr, ʋ cen na de a Jeeju. 39 A Nikodɛ̃ ʋlↄ na dãa cen a Jeeju sɛ̃ a tɩsↄw mɩ wɩ na ɩ̃ tɛrɛ tɩ̃ɩ-nyu-vɩlaa ba na bʋↄlↄ a mɩɩr nɩ a alowe ba na nyãkarɩ̃ taa. A na ta na kilo lɩjɛrʼɩ̃-pie tɩ̃ɩ. 40 A ba jaa ayi de na a Jeeju vilĩ ʋ a cẽcene, ɩ̃ ƴↄ̃w ʋ a tɩ̃ɩ-nyu-vɩlaa tu nɩ a mɩnɛ a Jufisɩ na ma ũu a ba nɩrɛ. 41 A jie ʋlↄ ba na kpa a Jeeju yaal a nɩ-kʋ-daa juu, nakʋↄ be na be, ɩ̃ ya-paalaa mɩ be na be a ʋna nakʋↄ pʋↄ a baa dãa ũu nɩrɛ a be sɛr wa. 42 A mɩnɛ a na ɩ a Jufisɩ bibi-ciiraa walfʋ dayen, ɩ̃ a yaa ʋlↄ pɩɛl a be, be ba ũu a Jeeju.

20

1 A jɩmaasɩ dayen dʋ̃Ꞌwʋlɩ̃ ɓaaraa, a mɩnɛ a wɩɛr na cãa liw, a Madala Maarɩɩ wɩ na a yaa par ɩ̃ nyɛ a ba yuo a kubir a yaa nʋↄrɩ̃ bar, 2 ʋ jↄ cen na nyɛ a Sɩmↄ̃ Pɩɛr nɩ a par-tuure ƴen sʋbↄ ʋlↄ a Jeeju na nʋ, ɩ̃ yel ba: “Ba irʼã a Nɩ-kpɛ̃ɛ a yaa pʋↄ, ɩ̃ saa bↄ̃w a jie ba na bin ʋ wa.” 3 A Pɩɛr nɩ a par-tuure ʋlↄ yi na cen a yaa par. 4 A ba jaa ayi lãa na jↄrↄ, ɩ̃-cɛ a par-tuure ƴen sʋbↄ ʋlↄ jↄ na vɩɛ a Pɩɛr bar ɩ̃ de nĩe ta a yaa par, 5 muul nyɛ a cẽcene na gã a be, ɩ̃-cɛ Ꞌwaa kpɛ wa. 6 A Sɩmↄ̃ Pɩɛr mɩ bɩɛrʼã ta kpɛ a yaa pʋↄ nyɛ a cẽcene na gã a be, 7 ɩ̃ mɩ nyɛ a cẽcen ʋlↄ ba na lũ ʋ a juumɩ, ʋ pilĩ gã ji-kpee ʋ tɛw. 8 Ã par-tuure ʋlↄ na dãa de nĩe ta a yaa par, mɩ pãa na kpɛ nyɛ a lɛ ɩ̃ sↄw. 9 A-na-ɩ baa dãa bↄ̃w a par sɛr a mɩnɛ a Naaŋmɩn Sɛbɛ na yel áa Jeeju sɛw na na ir a kũu pʋↄ wa. 10 A ala ɩ̃ baar, a par-tuurbe ayi bala lɩɛbʼã kul a ba yie, 11 ɩ̃-cɛ a Maarɩɩ ɩraa a yaa par kono. Ã mɩnɛ ʋ na kono, ʋ muulʼã a yaa pʋↄ 12 nyɛ a Naaŋmɩn sɩ-tʋnɩsɩ ayi a ba su cẽcẽ-pɛlɛ jɛ nɩ a jie ʋlↄ ba na dãa gaal a Jeeju. A bõ-ƴen jɛ na a ʋ juu jie ɩ̃ a kãw jɛ a ʋ gbɛɛ jie. 13 A sɩ-tʋnɩsɩ soor ʋ: “Pↄw, bõ ɩnɛ fʋ kono?” Ʋ yel ba: “Ba de na a ɩ̃ Nɩ-kpɛ̃ɛ a maa bↄ̃w a jie ba na bin ʋ wa.” 14 A mɩnɛ ʋ na ƴɛr a lɛ baar, ʋ ŋmelĩ na nyɛ a Jeeju ʋ ɩraa a be, ɩ̃-cɛ Ꞌwaa bↄ̃w ka ʋlↄ ʋ wa. 15 A Jeeju soor ʋ: “Pↄw, bõ ɩnɛ fʋ kono? Ala fʋ bʋↄrↄ?” Ɩ̃ a Maarɩɩ tɩɛrʼã beeka a nakʋↄ sʋbↄ ʋ, ɩ̃ yel ʋ: “A ala ɩ̃ ɩ fʋ̃ʋ ɩ̃ de ʋ, miil ma a jie fʋ na bin ʋ, ɩ̃ cen na ɓↄw ʋ.” 16 A Jeeju bʋↄl ʋ: “Maarɩɩ!” Ʋ ŋmelĩ yel a Jeeju nɩ a Jufi ƴɛrɩ̃: “Araboni!” (A lɛ yelʼã, a Jãjaana). 17 A Jeeju yel ʋ: “Taa gↄw ma tɛɛ lɛ wa, a-na-ɩ maa do a ɩ̃ Sãa jie sɛr wa. Ɩ̃-cɛ cen na yel a ɩ̃ yɛɛr á ɩ̃ duoro na a ɩ̃ Sãa sɛ̃ na ɩ a ɩ̃ Naaŋmɩn, a ʋlↄ na mɩ ɩ a nyɩ Sãa nɩ a nyɩ Naaŋmɩn.” 18 A Madala Maarɩɩ cenʼã na yel a par-tuurbe á ʋ nyɛ na a Nɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ mɩ man ba a ala a Jeeju na yel ʋ. 19 A ʋna jɩmaasɩ dayen jaanʋↄr, a par-tuurbe kpaarɩ̃ na taa a yir pʋↄ ɩ̃ kpal a pana a-na-ɩ ba jↄrↄ na a Jufisɩ dãbɩ̃ɛ; a Jeeju wɩ ɩraa a ba sↄ̃w ɩ̃ yel ba: “Nyɩ́ tɛrɛ su-ɓaar!” 20 A lɛ ʋ yel ɩ̃ miilʼɩ̃ ba a ʋ nur nɩ a ʋ lõboor, a nʋ̃ↄ nyↄw ba a mɩnɛ ba na nyɛ a Nɩ-kpɛ̃ɛ. 21 A Jeeju lɛ yel ba na go: “Nyɩ́ tɛrɛ su-ɓaar! A mɩnɛ a Sãa na tʋ̃ ma, a maa mɩ, lɛ ɩ̃ mɩ tʋ̃ nyɩ.” 22 A mɩnɛ ʋ na yel a lɛ baar, ʋ pɛɛlʼã a vʋʋrʋ̃ ƴↄ̃w ba ɩ̃ yel ba: “Nyɩ́ pↄw a Naaŋmɩn Sɩɛ. 23 A nɩrɛ lɛ maal-faar nyɩ na diere bara kʋrↄ ʋ, a Naaŋmɩn na de na bar kʋ ʋ, ɩ̃ a ʋlↄ maal-faar nyɩ na ma sↄwrↄ diere bara wa, a Naaŋmɩn kↄ̃ de bar kʋ ʋ wa.” 24 A Tomasɩ ba na bʋↄlↄ a Yɩb, na ɩ a par-tuure ƴen sʋbↄ, ma dãa be a ʋ tↄ deme sↄ̃w a lɛ a Jeeju na wɩ wa. 25 A lɛ a par-tuurbe na yel ʋ a ba nyɛ na a Nɩ-kpɛ̃ɛ, ʋ yel ba na: “A maa ma nyɛ a kure bↄↄr a ʋ nur pʋↄ, ɩ̃ mɩ su a ɩ̃ nubir a bↄↄr ala pʋↄ wa, lãa su nɩ a ɩ̃ nuu a ʋ lõboor bↄw pʋↄ wa, ɩ̃ kↄ̃ tʋↄ sↄw wa.” 26 A lɛ a bibie anuu-nʼata na tↄl baar, a par-tuurbe lɛ kpaarɩ̃ na taa a yir pʋↄ, a Tomasɩ mɩ be tↄ. A pana kpalʼã ɩ̃-cɛ a Jeeju wɩ na ɩraa a ba sↄ̃w ɩ̃ yel: “Nyɩ́ tɛrɛ su-ɓaar!” 27 A ala ɩ̃ baar, ʋ yelʼã a Tomasɩ: “Tur a fʋ nubir, nyɛ a ɩ̃ nur. Wa su a fʋ nuu a ɩ̃ lõboorɩ̃, ɩ̃ bar a baalɩ̃fʋ ɩ̃ ƴↄ̃w ma a nyãa!” 28 A Tomasɩ yel ʋ: “Ɩ̃ Nɩ-kpɛ̃ɛ nɩ ɩ̃ Naaŋmɩn!” 29 A Jeeju yel ʋ: “A-na-ɩ fʋ nyɛ ma na, ala-ɩ̃-sↄ a fʋ ƴↄ̃w ma nyãa. Ɩ̃ a na ɩ na nʋ̃ↄ a bala jie na ma nyɛ ma wa ɩ̃ ƴↄ̃w ma a nyãa.” 30 A Jeeju lɛ maalʼã nↄ-kofʋ tʋ̃-yaw a ʋ par-tuurbe nii-sↄw ba na ma sɛb ƴↄ̃w a sɛbɛ na pʋↄ wa. 31 Ɩ̃-cɛ ba sɛbʼã a yele asɩmɛ a nyɩ na tʋↄ sↄw ka a Jeeju ɩ na a Kirisi na ɩ a Naaŋmɩn Bie, ɩ̃ a nyɩ na pↄw a baafʋ a ʋ jie a nyɩ ƴↄ̃w-nyãa ɩnɛ.

21

1 A ala na tↄl baar, a Jeeju lɛ nyɩrʼã a ʋ par-tuurbe a Tiberiyadi man gbẽgbere nʋↄr. Nyɛ a mɩnɛ ʋ na nyɩr ba. 2 A bala na be taa ɩ na a Sɩmↄ̃ Pɩɛr nɩ a Tomasɩ ba na bʋↄlↄ a Yɩb, nɩ a Natanɩɛl na yi a Kana na be a Galile wɩɛr, nɩ a Jebede bi-dabsɩ ayi nɩ a Jeeju par-tuurbe ayi go. 3 A Sɩmↄ̃ Pɩɛr yel ba: “Ɩ̃ cere na jɩmɛ nyↄↄrfʋ.” A ba yel ʋ: “Sɩ na mɩ pↄw fʋ na lãa cenʼɩ̃.” A lɛ, ba yi na kpɛ a gbor pʋↄ cen, ɩ̃-cɛ baa nyↄw bom a ʋna tɩsↄw naa wa. 4 A mɩnɛ a bio na vɩɛrɛ, a Jeeju ɩraa na be a man gbẽgbere nʋↄr, ɩ̃-cɛ a par-tuurbe ma dãa bↄ̃w ka ʋlↄ ʋ wa. 5 A Jeeju soor ba: “Ɩ̃ bibiir, nyaa pↄw a jɩmɛ wa mɩɩ?” A ba yel ʋ: “Kpee!” 6 Ʋ yel ba: “Nyɩ́ lↄb a jʋↄ a gbor dʋrɩ̃ loor, ɩ̃ nyɩ na pↄw na.” A lɛ, ba lↄbʼã a jʋↄ ɩ̃ ma lɛ tʋↄrↄ tawra ʋ yire nɩ a kʋ̃ↄ pʋↄ wa, a-na-ɩ ʋ nyɩrɩ̃ na sɛw nɩ a jɩmɛ. 7 A par-tuure ʋlↄ a Jeeju na nʋ yelʼã a Pɩɛr: “A Nɩ-kpɛ̃ɛ ʋ!” A lɛ a Sɩmↄ̃ Pɩɛr na wõ áa Nɩ-kpɛ̃ɛ ʋ, ʋ su na a ʋ kparʋ ɩ̃ aw lo a kʋ̃ↄmɩ (a-na-ɩ ɩ̃gan ɓuol ʋ dãa tɛrɛ). 8 Ɩ̃ a par-tuurbe bala na cɛ wɩ nɩ na a gbor, tawra nɩ a jʋↄ na sɛw nɩ a jɩmɛ, a-na-ɩ mɛɛtɩr kʋbaa tɛw ba dãa jãa nɩ a tene. 9 A mɩnɛ ba na yi a gbẽgbere juu, ba nyɛ na vũu na Ꞌlere, a jɩmɛ be a ʋ juu, ɩ̃ a buru mɩ be be. 10 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ ir a jɩmɛ ala nyɩ na nyↄↄr a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ wa nɩ”, 11 a Sɩmↄ̃ Pɩɛr kpɛ a gbor pʋↄ ɩ̃ taw a jʋↄ na sɛw nɩ a jɩ̃-bɛrɛ, yi nɩ a gbẽgbere juu. A jɩmɛ ɩ na kʋbaa lɩjaayi nɩ pie-nʼata, ɩ̃ a mɩnɛ a na saarɩ̃ waa a lɛ, a jʋↄ ma ɓer wa. 12 A Jeeju yel ba: “Nyɩ́ wa dɩ a dɩb.” Ɩ̃ par-tuure kãw ma Ꞌla soor ʋ a ala ʋ ɩ wa, a-na-ɩ ba bↄ̃w ka a Nɩ-kpɛ̃ɛ ʋ. 13 A Jeeju wɩ na de a buru kʋ ba ɩ̃ mɩ kʋ ba a jɩmɛ. 14 A ɩ na gbɛɛ ata a lɛ, a mɩnɛ a Jeeju na nyɩr a ʋ par-tuurbe a lɛ ʋ na ir a kũu pʋↄ. 15 A lɛ ba na dɩ a dɩb baar, a Jeeju soorʼã a Sɩmↄ̃ Pɩɛr: “Jã bi-daba Sɩmↄ̃, fʋ nʋ ma na gãw a basɩmɛ mɩɩ?” Ʋ yel: “ↄↄ. Nɩ-kpɛ̃ɛ, fʋ bↄ̃w ka ɩ̃ nʋ fʋ na.” A Jeeju yel ʋ: “Bↄ̃w Ꞌwuoro a ɩ̃ peli.” 16 Ʋ soor ʋ na gbɛɛ ayi pʋↄ: “Jã bi-daba Sɩmↄ̃, fʋ nʋ ma na mɩɩ?” Ʋ yel ʋ: “ↄↄ. Nɩ-kpɛ̃ɛ, fʋ bↄ̃w ka ɩ̃ nʋ fʋ na.” A Jeeju yel ʋ: “Bↄ̃w Ꞌwuoro a ɩ̃ piir.” 17 Ʋ lɛ soor ʋ na gbɛɛ ata pʋↄ: “Jã bi-daba Sɩmↄ̃, fʋ nʋ ma na mɩɩ?” Suur sãw na a Pɩɛr a mɩnɛ a Jeeju na soor ʋ a gbɛɛ ata pʋↄ á ʋ nʋ ʋ na mɩɩ? Ala-ɩ̃-sↄ ʋ yel ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, fʋ bↄ̃w na a yele a jaa; fʋ bↄ̃w ka ɩ̃ nʋ fʋ na.” A Jeeju yel ʋ: “Bↄ̃w Ꞌwuoro a ɩ̃ piir. 18 Yel-mɩ̃ɛ ɩ̃ yele fʋ, a lɛ fʋ na dãa cãa ɩ a polbile, fʋ̃ʋ ɩ̃ ma dãa sɛ a sɩɛ gan fʋ yẽ cere nɩ a jie ʋlↄ fʋ na bʋↄrↄ. Ɩ̃-cɛ a fʋ̃ʋ wa kor baar, fʋ na jã na a nur ɩ̃ a nɩ-kpee sɛ fʋ a sɩɛ gan ɩ̃ taw fʋ cenʼɩ̃ a jie ʋlↄ fʋ na ma bʋↄrↄ fʋ cen wa.” 19 A Jeeju ƴɛrʼã a lɛ miilʼɩ̃ a kũu wↄ̃ mɩnɛ a Pɩɛr nↄↄ kpiire, a na maal a Naaŋmɩn yuor ʋ yi. A lɛ ʋ na ƴɛr a lɛ baar, ʋ yel ʋ na: “Tuure ma!” 20 A Pɩɛr ŋmelĩ na nyɛ a par-tuure ʋlↄ a Jeeju na nʋ ʋ tuure ba. (Ʋ ɩ na a ʋlↄ na dãa gã dɩɛl a Jeeju a lɛ ba na dɩrɛ a dɩb ɩ̃ soor ʋ: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ala ɩ̃ ɩ a ʋlↄ nↄↄ diere fʋ a juu?”) 21 A lɛ a Pɩɛr na nyɛ ʋ, ʋ soorʼã a Jeeju: “Nɩ-kpɛ̃ɛ, ɩ̃ a naa, bõ ɩ̃ nↄↄ ta ʋ?” 22 A Jeeju yel ʋ: “A maa bʋↄrↄ ʋ cãa be be wa ta nɩ a daar ʋlↄ ɩ̃ na lɩɛbɛ waara, a ɩ na fʋ ƴɛrɩ̃ mɩɩ? A fʋ̃ʋ, tuure ma!” 23 A lɛ, a ʋna ƴɛrɩ̃ yɛrʼã pↄw a yɛɛr sↄ̃w áa ʋna par-tuure naa ma kpiire wa. Ɩ̃ a Jeeju ma yel a Pɩɛr áa ʋna par-tuure ma kpiire wa, ɩ̃-cɛ ʋ yel ʋ na: “A maa bʋↄrↄ ʋ cãa be be wa ta nɩ a daar ʋlↄ ɩ̃ na lɩɛbɛ waara, a ɩ na fʋ ƴɛrɩ̃ mɩɩ?” 24 A ʋna par-tuure naa ɩ̃ de a yele asɩmɛ mana, ɩ̃ sɛb ƴↄ̃w a sɛbɛ pʋↄ, ɩ̃ sɩ bↄ̃w ka a ala ʋ na mana ɩ na yel-mɩ̃ɛ. 25 Tʋ̃-yaw lɛ cãa na be be a Jeeju na maal. A ala ɩ̃ ɩ ba dãa na sɛbɛ a ala a jaa bõ-ƴene-ƴene ƴↄnↄ a sɛbsɩ pʋʋr, maa sↄw ka a tẽw ʋ jaa naa tʋↄ na tɛrɛ a ana sɛbsɩ wa.