KↃLↃSƖ

¹ A maa Pol a Naaŋmɩn na vɛl ir ɩ̃ ɩ a Jeeju-Kirisi nɩ-tʋnaa nɩ a sɩ yɛbɛ Timote ɩ̃ tɩɩrɛ a sɛbɛ na ² kʋrↄ a nyɩmɩ Naaŋmɩn nɩbɛ na be a Kↄlↄsɩ-tẽw na ɩ a sɩ yɛɛr dẽden a Kirisi pʋↄ. A sũofʋ nɩ a pɩɛnfʋ na yi a sɩ Sãa Naaŋmɩn sɛ̃, á be a nyɩ jie. ³ Sɩ ma pɛwrɛ na a Naaŋmɩn na ɩ a sɩ Nɩ-kpɛ̃ɛ Jeeju-Kirisi Sãa a daar a jaa sɩ na ma sʋↄrↄ ʋ ƴↄnↄ nyɩ. ⁴ A-na-ɩ sɩ wõ na a ba ƴɛr a nyɩ ƴↄ̃w-nyãa nyɩ na tɛrɛ nɩ a Jeeju-Kirisi, nɩ a nʋfʋ nyɩ na mɩ tɛrɛ nɩ a Naaŋmɩn nɩbɛ ba jaa. ⁵ A ala yi na a nyɩ tɩɛrɩ̃-son nyɩ na tɛrɛ a yele ala ɩnɛ a Naaŋmɩn na gbɛɛrɩ̃ bin nyɩ a saa juu, nyɩ na dãa de nĩe wõ a lɛdaar a Jeeju-Kirisi ƴɛr-son, na ɩa yel-mɩ̃ɛ ƴɛrɩ̃, na ta a nyɩ sɛ̃. ⁶ A ƴɛr-son ʋlↄ wↄnↄ na a wↄmↄ yɛrɛ pↄwrↄ a tẽw ʋ jaa juu, a mɩnɛ ʋ na mɩ maal a nyɩ jie wa nyↄw nɩ a bibir ʋlↄ nyɩ na wõ a Naaŋmɩn wɩɛfʋ ƴɛrɩ̃ mɩ bↄ̃w nɩ a ala ʋ na sɩrɩ̃ ɩ. ⁷ A Epafɩrasɩ na ɩ a sɩ lãa-tʋnↄ sɩ na nʋ ɩ̃ dãa jaan nyɩ a ala. Ʋ ɩ na a Kirisi tʋ̃tʋ̃-dẽdẽ na tʋnↄ a sɩ ɩnɛ. ⁸ A ʋlↄ ɩ̃ yel sɩ a nʋfʋ ʋlↄ a Naaŋmɩn Sɩɛ na kʋ nyɩ. ⁹ Ala-ɩ̃-sↄ, wa nyↄw nɩ a ʋna bibir sɩ na wõ a nyɩ ƴɛrɩ̃, sɩ maa galɩ̃ nyɩ a Naaŋmɩn sʋↄr-ƴↄ̃wfʋ wa. Sɩ ma sʋↄrↄ ʋ na a ʋ kʋ nyɩ a kpaarfʋ nɩ a yɛ̃ a jaa na yi a ʋ Sɩɛ jie, a nyɩ na tʋↄ bↄ̃w bↄ̃w nɩ a ʋ pʋ-tɩɛrʋ̃, ¹⁰ a nyɩ maalfʋ na cere tuure nɩ a mɩnɛ a Nɩ-kpɛ̃ɛ na bʋↄrↄ, a na mɩ nʋmↄ ʋ a daar a jaa. A nↄhↄ̃, nyɩ na maala na a tʋ̃-vɛlɛ bʋrↄ bʋrↄ, ɩ̃ a nyɩ bↄ̃wfʋ mɩ karɛɛ a Naaŋmɩn pʋↄ. ¹¹ Sɩ mɩ sʋↄrↄ ʋ na a nyɩ na tʋↄ pↄw a fãgã a yele a jaa pʋↄ, a yi a kpɛ̃w ʋlↄ ʋ na yi nɩ a yuor, a mɩnɛ a nyɩ na tʋↄ ɩraa nɩ cĩcĩ, tɛrɛ nɩ a su-nyↄwraa a daar a jaa. ¹² Nyɩ́ pɛwrɛ a Sãa Naaŋmɩn nɩ nʋ̃ↄ, na kʋ nyɩ a sↄr a nyɩ na tʋↄ pↄw a yele ala ʋ na gbɛɛrɩ̃ bin, nɩ a bala ʋ na sↄ, a tẽ-cãa pʋↄ. ¹³ A-na-ɩ ʋ faa sɩ na yi nɩ a libe kpɛ̃w pʋↄ, ɩ̃ maal sɩ a sɩ kpɛ a ʋ Bi-nʋnaa fãw pʋↄ. ¹⁴ A ʋlↄ pʋↄ sɩ na be ɩnɛ, sɩ pↄw a faafʋ, ɩ̃ a Naaŋmɩn mɩ de a sɩ maal-faar bar kʋ sɩ. ¹⁵ A Kirisi ɩ̃ miile a mɩnɛ a Naaŋmɩn ʋlↄ ba na ma nyɛ wa na be. Ʋ ɩ na a Naaŋmɩn Bie na be a yele a jaa ʋ na maal juu. ¹⁶ A-na-ɩ a ʋlↄ a Naaŋmɩn de maalʼɩ̃ a yele a jaa na be a saꞋlon nɩ a tẽw pʋↄ, a ala ba na nyɛrɛ nɩ a ala ba na ma nyɛrɛ wa, a jamansɩ, a nɩ-bɛrɛ, a tʋↄfʋ, mɩɩ a fãgãsɩ, a Naaŋmɩn de na a Kirisi maalʼɩ̃ a ana yele a jaa, ɩ̃ a yele a jaa mɩ maalʼã a Kirisi ɩnɛ. ¹⁷ Ʋ de na nĩe be, ɩ̃ a yele a jaa pãa tuure. Ʋlↄ ɩ̃ tɩɛ a yele a jaa tɛɛlɛ. ¹⁸ Ʋlↄ ɩ a juu a duo-puorbo jie na ɩ a ʋ ɩ̃gan. Ʋ mɩ ɩ na a ba nyↄwfʋ jie na de nĩe ir a kũu pʋↄ ɩ a Bi-dãdãw, a mɩnɛ ʋ na tʋↄ ɩ a dãdãw sʋbↄ a yele a jaa pʋↄ. ¹⁹ A-na-ɩ a Naaŋmɩn mɩ̃ɛ ɩ̃ nʋ ɩ̃ be ʋ jaa a ʋ Bie pʋↄ, ²⁰ ɩ̃ mɩ nʋ ɩ̃ de a ʋ Bie ɓaalɩ̃ nɩ a yele a jaa. A Kirisi kũu ʋ na kpi a nɩ-kʋ-daa juu a Naaŋmɩn de ƴↄ̃w nɩ a pɩɛnfʋ a nɩbɛ jie nɩ a ʋlↄ jie, a mɩnɛ ʋ na tʋↄ ɓaalɩ̃ a yele a jaa na be a tẽw pʋↄ nɩ a ala na be a saꞋlon. ²¹ A nyɩmɩ mɩ, nyɩ mɩ dãa na ŋma taa nɩ a Naaŋmɩn na nyɩ ɩ a ʋ sama-deme a nyɩ maal-bebe nyɩ na maala ɩnɛ, sↄnↄ nɩ ʋ. ²² Ɩ̃-cɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na ʋ ɓaalɩ̃ nyɩ na nɩ a ʋ Bie ɩ̃gan buur kũu ʋ na kpi, a mɩnɛ ʋ na tʋↄ maal nyɩ a nyɩ ɩraa a ʋ nii-sↄw ɩ nɩ cɛcɛ, kↄ̃ tɛrɛ sãwfʋ jie nɩ cɛfʋ jie wa. ²³ Ɩ̃-cɛ a sɛw na a nyɩ na cãa ba ɩraa a nyɩ ƴↄ̃w-nyãa pʋↄ kↄ̃ sↄw bar a tɩɛrɩ̃-son nyɩ na pↄw a lɛdaar nyɩ na dãa wõ a Jeeju-Kirisi ƴɛr-son wa. A ɩ na a ƴɛr-son ʋlↄ ba na hier kʋ a tẽw nɩbɛ ba jaa, ɩ̃ a ala ɩnɛ a maa Pol lɩɛb ɩ a tʋ̃tʋnↄ. ²⁴ A ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na ɩ̃ cɩlɛ na a won ala ɩnɛ ɩ̃ na nyɛrɛ a nyɩ ɩnɛ. A-na-ɩ a ɩ̃ won pʋↄ ɩ̃ cowro na a ala na ɓↄr a Kirisi won ʋ na dãa nyɛ a ʋ duo-puorbo na ɩ a ʋ ɩ̃gan ɩnɛ. ²⁵ Ɩ̃ mɩ lɩɛbʼã ɩ a ba tʋ̃tʋnↄ, tuure nɩ a mɩnɛ a Naaŋmɩn na ƴↄ̃w ma a tʋmↄ ala ɩ̃ na tʋnↄ a nyɩ ɩnɛ. Ʋ ƴↄ̃w ma na ɩ̃ na man a ʋ ƴɛrɩ̃ a nyɩ na tʋↄ bↄ̃w a par, ²⁶ a ƴɛrɩ̃ ʋlↄ ʋ na dãa sↄↄlɩ̃ a nɩbɛ ba jaa jie a korĩ-cɛ jaa, ɩ̃ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ ʋ de man kʋ a bala ʋ na sↄ. ²⁷ A-na-ɩ a Naaŋmɩn bʋↄrↄ na ʋ maal ba a ba bↄ̃w a mɩnɛ a ʋna bõ-sↄↄlaa na nyɩrɩ̃ vɩɛlɛ gãw a yele a jaa a nɩ-bʋlsɩ jie. A ƴɛrɩ̃ ʋlↄ ɩ na, a Kirisi na be a nyɩ pʋ̃ↄ, maal nyɩ a nyɩ tɛrɛ a tɩɛrɩ̃-son cɛlɛ nɩ a Naaŋmɩn yo-yifʋ yele. ²⁸ A ʋ ƴɛrɩ̃ sɩ mana kʋrↄ a nɩbɛ ba jaa, kpãkpana nɩ ba, ɩ̃ mɩ jaana ba bõ-ƴene-ƴene nɩ a kpaarfʋ ala a jaa a Naaŋmɩn na kʋ sɩ, a mɩnɛ a sɩ na tʋↄ maal a nɩbɛ ba jaa a ba bɩ a Kirisi pʋↄ ɩraa nɩ a Naaŋmɩn nii-sↄw. ²⁹ A ala ɩnɛ ɩ̃ mɩ ƴↄ̃w a fãgã tʋnↄ jɛbɛ nɩ, tuure nɩ a mɩnɛ a Kirisi kpɛ̃w na mɩ tʋnↄ a ɩ̃ pʋ̃ↄ.

¹ Ɩ̃ bʋↄrↄ na nyɩ bↄ̃w a mɩnɛ a jɛb ʋlↄ ɩ̃ na jɛbɛ a nyɩmɩ nɩ Lawdise nɩbɛ nɩ a bala na ma mɩ nyɛ ma sɛr wa ɩnɛ na kpɛmɛ. ² A ɩ̃jɛb par ɩ na a ba na tɛrɛ Ꞌlafʋ, mɩ tɛrɛ nɩ nↄ-bõ-ƴen nʋnↄ nɩ taa, a mɩnɛ ba na bↄ̃wnↄ a Naaŋmɩn ƴɛrɩ̃ ma tɛrɛɛ baalɩ̃fʋ wa, na ba mɩ nyɩrɩ̃ tɛrɛɛ a yɛ̃ wa bↄ̃wnↄ nɩ a Naaŋmɩn bõ-sↄↄlaa na ɩ a Kiris mɩ̃ɛ. ³ A ʋ pʋↄ a Naaŋmɩn na-yele na ɩ a kpaarfʋ nɩ a bↄ̃wfʋ a jaa sↄↄlɩ̃. ⁴ Ɩ̃ ƴɛrɛ nɩ nyɩ na a lɛ a mɩnɛ a nyɩ kↄ̃ wa bar nɩrɛ ʋ wa bɛlɛ nyɩ nɩ a ʋ nↄ-kãa ƴɛrɩ̃sɩ wa. ⁵ A mɩnɛ ɩ̃ na saarɩ̃ jãa taa nɩ nyɩ a ɩ̃gan buur pʋↄ ɩ̃-cɛ ɩ caa na be nɩ nyɩ a sɩɛ pʋↄ, ɩ̃ a nʋmↄ ma na ɩ̃ na wõ a mɩnɛ nyɩ na ɩraa cĩcĩ bↄ̃w nyↄw nɩ taa a ƴↄ̃w-nyãa pʋↄ nyɩ na tɛrɛ nɩ a Kirisi. ⁶ Ala-ɩ̃-sↄ, a mɩnɛ nyɩ na sↄw de a Jeeju-Kirisi ʋ ɩ a Nɩ-kpɛ̃ɛ, nyɩ́ tuure a ʋ gbɛ-pɛlɛ. ⁷ Nyɩ́ bↄ̃w bá ɩraa a ʋ pʋↄ, mɩ de nɩ a nyɩ mɩ̃ɛ dↄↄl a ʋ juu, nʋ̃ↄnↄ nɩ a daar a jaa a ƴↄ̃w-nyãa pʋↄ tuure nɩ a ala ba na dãa jaan nyɩ, mɩ pɛwrɛ nɩ a Naaŋmɩn a daar a jaa. ⁸ Nyɩ́ tɛrɛ nyɩ mɩ̃ɛ a nɩrɛ kↄ̃ wa bɛlɩ̃ nyɩ pↄw nɩ a nɩbɛ yɛ̃ ƴɛrɩ̃sɩ nɩ a bɛlɩ̃fʋ ƴɛrɩ̃sɩ na ma tɛrɛ par wa. Á ƴɛrɩ̃sɩ ala ma yi a Kirisi jie wa, ɩ̃ a yi na a nyɩ sãa-kʋnbↄ jaanfʋ, nɩ a tẽw na pʋↄ sɩ-bʋrↄ bʋrↄ pʋↄ. ⁹ A-na-ɩ a Naaŋmɩn mɩ̃ɛ ʋ jaa be na a Kirisi ɩ̃gan pʋↄ, ¹⁰ ɩ̃ a nyɩmɩ, nyɩ pↄw na a yele a jaa a sɛw nyɩ, a mɩnɛ nyɩ na be a Kirisi pʋↄ na ɩ a kpɛ̃ɛ gãw a sɩ-bʋrↄ bʋrↄ Ɩʋↄfʋ nɩ a ba fãgã ʋ jaa. ¹¹ A ʋ jie mɩ, nyɩ mɩ pↄw na a yʋↄr ŋmaafʋ ʋlↄ na ma yi nɩrɛ jie wa, ɩ̃ a yi na a Kirisi jie, na ɩ a ʋ faafʋ ʋ na faa nyɩ a nyɩ nɩrɛ wãa ɩfʋ pʋↄ. ¹² A mɩnɛ ba na mʋr nyɩ a kʋ̃ↄ, ba lãa na ũu nɩ nyɩ a Kirisi, ɩ̃ a nyɩ mɩ lãa irʼɩ̃ ʋ a kũu pʋↄ a-na-ɩ nyɩ sↄw na áa Naaŋmɩn tɛrɛ na fãgã maalʼɩ̃ ʋ ʋ ir a kũu pʋↄ. ¹³ Nyɩ dãa na ɩ a kũusɩ a nyɩ maal-bebe ɩnɛ, nɩ a mɩnɛ nyɩ na ɩ a nɩ-bʋlsɩ bala ba na ma dãa ŋmaa a yʋↄr wa, ɩ̃ a Naaŋmɩn maal nyɩ na a nyɩ lãa irʼɩ̃ a Kirisi a kúu pʋↄ, ɩ̃ ʋ mɩ de a sɩ maal-bebe a jaa bar kʋ sɩ. ¹⁴ Ʋ de na a sɛbɛ ʋlↄ na miile a sɩ bɩɛfʋ jie na dãa ƴↄnↄ sɩ a ƴɛrɩ̃sɩ nɩ a ƴɛr-kpɛn kpa a nɩ-kʋ-daa juu. ¹⁵ A nↄhↄ̃ ʋ sãw a sɩ-bʋrↄ bʋrↄ tʋↄfʋ nɩ a ba fãgã bar. Ʋ yi nɩ ba na cãa pʋↄ, a nɩbɛ nyɛ ba a ba ɩ a gbãgbaar bala a Kirisi na tʋↄ. ¹⁶ Ala-ɩ̃-sↄ, nyɩ taa ɩ nɩrɛ ʋ wa ƴↄnↄ nyɩ ƴɛrɩ̃ a ala nyɩ na dɩrɛ nɩ a ala nyɩ na nyuure wa, mɩɩ a ala nyɩ na sɛw nyɩ maala a fɛtɩ bibir nɩ a cuu paalaa yifʋ dayen, mɩɩ a bibi-ciirsɩ bibie jↄfʋ wa. ¹⁷ A ala a jaa ɩ na a yele ala na dãa sɛw a ɩ dãadiile, ɩ̃ a tↄr jaa ɩ a Kirisi. ¹⁸ Nɩŋmɛɛ be na be na nʋ a ba mɩ̃ɛ lↄb-barfʋ. A ŋmɛɛ mɩ ma puoro a sɩ-tʋnɩsɩ, ma mɩ cɛ̃pɛrɛ a sɩɛ yele ala ba na ma nyɛ. A maal-bi-lɛ ɩ na yo-bↄb na yi a ɩ̃gan buur tɩɛrɩ̃sɩ pʋↄ na ma tɛrɛ par wa. Nyɩ taa wa sↄwrↄ a nɩ-lɛ nʋmↄ ƴɛrɩ̃sɩ ba na ƴɛrɛ ƴↄnↄ nyɩ wa. ¹⁹ A nɩbɛ bala ŋmaa na kpee nɩ a Kirisi na ɩ a juu. Ã ʋ pʋↄ, a ɩ̃gan ʋ jaa pↄwrↄ a fãgã, tɛrɛ nɩ a jile nɩ a cow-taa jiir bↄ̃w cow nɩ taa, mɩ karɛɛ nɩ a mɩnɛ a Naaŋmɩn na bʋↄrↄ. ²⁰ Nyɩ lãa na kpi nɩ Kirisi ŋmaa yi a tẽw na pʋↄ sɩ-bʋrↄ bʋrↄ pʋↄ. Ɩ̃ bõ ɩnɛ nyɩ ma maala wↄ̃ taa nɩ a tẽw na nɩbɛ nyɩ cãa ɩ? A-na-ɩ nyɩ ma cãa na sↄw a ba ƴↄnↄ nyɩ a ba ƴɛr-kpɛn nↄhↄ̃: ²¹ “A fʋ taa wa diere a nanɩ wa,” “A fʋ taa wa Ꞌlɛmɛ kãana wa,” “A fʋ taa wa sɩɩrɛ wa.” ²² A ana yele a jaa ma baarʼã a lɛdaar ba na ma dɩ ba baar. A ɩ na a nɩbɛ ƴɛr-kpɛn nɩ a ba jaanfʋ. ²³ A wↄ̃ na taa nɩ a kpaarfʋ sɩrɩ̃ na be tↄ a ana yele jↄfʋ pʋↄ a mɩnɛ ba na tɛrɛ a puorfʋ na yi a ba mɩ̃ɛ jie ɩ̃ mɩ tɛrɛ a ba mɩ̃ɛ lↄb-barfʋ nɩ a ba mɩ̃ɛ kpowfʋ, ɩ̃-cɛ aa ɩ bom, na tʋↄ sũo ba a ba mɩ̃ɛ tɛrɛfʋ pʋↄ fɩ̃ɩ wa.

¹ A Naaŋmɩn maal nyɩ na a nyɩ lãa irʼɩ̃ a Kirisi a kũu pʋↄ, ala-ɩ̃-sↄ nyɩ́ lana bʋↄrↄ a yele ala na be a saa juu, a jie a Kirisi na jɛ a Naaŋmɩn dʋrɩ̃ lõboorɩ̃. ² Nyɩ taa tɩɛrɛ a ala na be ka a tẽw juu wa, ɩ̃-cɛ nyɩ́ tɩɛrɛ a ala na be a saa juu. ³ A-na-ɩ nyɩ kpi na, ɩ̃ a nyɩ baafʋ sↄↄlɩ̃ na nɩ a Kirisi a Naaŋmɩn jie. ⁴ A lɛdaar a Kirisi na ɩ a nyɩ baafʋ tↄr jaa nↄↄ nyɩrɛ, a nyɩmɩ mɩ, nyɩ na lãa na nyɩrʼɩ̃ ʋ mɩ pↄw a ʋ yo-yifʋ. ⁵ Ala-ɩ̃-sↄ nyɩ́ kú a nyɩ tẽw pʋↄ bↄb na ɩ a gã-ta-burbur, a maal-bi-kpansɩ, a vĩ yele bↄfʋ, a tɩɛrɩ̃-kpansɩ, nɩ a mimir kpɛfʋ na wↄ̃ taa nɩ a tɩɩb puorfʋ. ⁶ A yel-nↄhↄ̃ nʋmↄ ɩnɛ a Naaŋmɩn su-tuo na suu pↄw a bala na wõw ʋ a toor. ⁷ A korĩ-cɛ nyɩ na dãa cãa ɩ a maal-fãa nɩbɛ, a lɛ nyɩ ma dãa maala. ⁸ Ɩ̃-cɛ a ƴɛ̃ƴɛrɩ̃ na, nyɩ́ bar a yele ala a jaa na wↄ̃ taa nɩ a suur, a nʋↄr vʋ̃fʋ, nɩ a bɩcɩɩr. Nyɩ taa wa ɩrɛ a korfʋ nɩ a ƴɛr-kpansɩ a lↄↄ yire a nyɩ nʋↄr pʋↄ wa. ⁹ Nyɩ taa ŋmara a jiri ƴↄnↄ taa wa, a-na-ɩ nyɩ barʼã a nyɩ korĩ-cɛ wãa nɩ a ʋ maal-bie ¹⁰ ɩ̃ lɩɛb ɩ a nɩ-paala a Naaŋmɩn na lɩɛbɛ cↄↄrↄ a daar a jaa, a nyɩ na lɩɛb be a ʋlↄ Naaŋmɩn na mɛ nyɩ kaarɩ̃, a nyɩ na tʋↄ bↄ̃w ʋ cɛcɛ. ¹¹ A nↄhↄ̃, a Jufisɩ nɩ a nɩ-bʋlsɩ ma be kpee wa. A bala na ŋmaa a yʋↄr ma lɛ be kpee nɩ a bala na ma ŋmaa wa. A ƴɛr-kpee-ƴɛrbɛ nɩ a vapↄrↄ nɩbɛ, a gbãgbaar nɩ a bala na sↄ a ba mɩ̃ɛ ma mɩ lɛ be kpee wa. A-na-ɩ a Kirisi ɩ na a ala a jaa na sɛw a nɩbɛ, mɩ be a ba jaa jie. ¹² A mɩnɛ nyɩ na ɩ a Naaŋmɩn nɩbɛ ʋ na nʋ, ɩ̃ vɛl ir a nyɩ na ɩ a ʋ ben, ala-ɩ̃-sↄ nyɩ́ tɛrɛ a nã-bↄ̃wfʋ nʋnↄ nɩ taa, bↄ̃w nɩ taa a yɛ̃, tɛrɛ nɩ a mɩ̃ɛ wurfʋ nɩ a su-nyↄwraa, ɩ nɩ nɩ-hɛlɛlɛ. ¹³ Nyɩ́ tɛrɛ taa su-nyↄwraa, ɩ̃ a ala ɩ a nyɩ tↄ sʋbↄ tɛrɛ nɩ nyɩ na ƴɛrɩ̃, nyɩ́ de bar kʋ taa. Nyɩ sɛw na nyɩ ma de bar kʋ taa a mɩnɛ a Nɩ-kpɛ̃ɛ na mɩ maal a nyɩ jie. ¹⁴ A ala a jaa pʋↄ, a kpɛ̃ɛ ɩ na a nyɩ na tɛrɛ a nʋfʋ na maala nyɩ a nyɩ na bↄ̃w lãw taa ɩ bõ-ƴen. ¹⁵ Nyɩ́ bar a Kirisi pɩɛnfʋ ʋ be a nyɩ sube pʋʋr tↄwrↄ nyɩ, a-na-ɩ a ʋna pɩɛnfʋ pʋↄ a Naaŋmɩn kpaarɩ̃ nyɩ a nyɩ ɩ a ɩ̃gan bõ-ƴen. Ɩ̃ nyɩ́ pɛwrɛ ʋ a ala ʋ na maal nyɩ ɩnɛ. ¹⁶ Nyɩ́ sↄw de a Kirisi ƴɛrɩ̃ ʋ nyɩrɩ̃ sɛw a nyɩ suur, a mɩnɛ nyɩ na jaana taa mɩ kpãkpana nɩ taa nɩ a kpaarfʋ ala a jaa a Naaŋmɩn na kʋ nyɩ. Nyɩ́ mɩ pɛwrɛ a Naaŋmɩn nɩ a nyɩ suur ʋ jaa, cɩɛrɛ nɩ a Naaŋmɩn Sɛbɛ yelsɩ, nɩ a yelsɩ ala nyɩ na ƴↄ̃w, nɩ a ala a Naaŋmɩn Sɩɛ na kʋ nyɩ. ¹⁷ A yele a jaa nyɩ na maala mɩɩ a ƴɛrɩ̃sɩ a jaa nyɩ na ƴɛrɛ, nyɩ́ maala a Nɩ-kpɛ̃ɛ Jeeju yuor pʋↄ, pɛwrɛ nɩ a Sãa Naaŋmɩn nɩ a Kirisi yuor. ¹⁸ Pↄↄbↄ, nyɩ́ cʋrↄ a nyɩ sɩrbɛ a mɩnɛ a na sɛw a bala na be a Nɩ-kpɛ̃ɛ jie na maala. ¹⁹ Sɩrbɛ, nyɩ́ nʋnↄ a nyɩ pↄↄbↄ. Nyɩ taa maala ba bier wa. ²⁰ Bibiir, nyɩ́ wono a nyɩ dↄↄrbↄ toor a yele a jaa pʋↄ, a-na-ɩ lɛ a Nɩ-kpɛ̃ɛ bʋↄrↄ a nyɩ jie. ²¹ Saanba, nyɩ taa wa hʋↄlↄ a nyɩ bibiir, a ba sube wa sãw wa. ²² Gbãgbaar, nyɩ́ wono a nyɩ nɩ-bɛrɛ toor a ka a tẽw na pʋↄ a yele a jaa pʋↄ. Nyɩ taa ma maala a lɛdaar tɛw ba na ma jʋʋrↄ nyɩ a na nʋmↄ ba wa, ɩ̃ nyɩ́ tʋnↄ kʋrↄ ba nɩ su-son, a Nɩ-kpɛ̃ɛ nyɩ na jↄrↄ ɩnɛ. ²³ A bom jaa lɛ nyɩ na maala, nyɩ́ maalʼɩ̃ a nyɩ suur ʋ jaa wↄ̃ taa nɩ a Nɩ-kpɛ̃ɛ nyɩ maala kʋrↄ, ɩ̃ a kↄ̃ ɩ nɩbɛ tɛw ʋ wa, ²⁴ bↄ̃w nɩ ka a Nɩ-kpɛ̃ɛ na ya nyɩ na. A ʋ jie nyɩ na pↄw a yele ala ʋ na gbɛɛrɩ̃ bin a ʋ nɩbɛ. A Nɩ-kpɛ̃ɛ ʋlↄ nyɩ na tʋnↄ kʋrↄ ɩ na a Kirisi. ²⁵ Ɩ̃-cɛ a ʋlↄ na maal a bier na pↄw na a bier yar, a-na-ɩ a Naaŋmɩn ma Ꞌwuoro a nɩbɛ kpee kpee wa.

¹ Nɩ-bɛrɛ, nyɩ́ maala a nyɩ gbãgbaar a mɩnɛ a na tor, kↄ̃ ŋmama ba wa, ɩ̃ mɩ bↄ̃w ka a nyɩmɩ mɩ̃ɛ mɩ tɛrɛ na Nɩ-kpɛ̃ɛ na be a saa juu. ² Nyɩ́ sʋↄrↄ a Naaŋmɩn kↄ̃ gala wa, bↄ̃w jʋʋrↄ nɩ, pɛwrɛ nɩ ʋ a ala ʋ na maal ɩnɛ. ³ Nyɩ́ mɩ sʋↄrↄ ʋ ƴↄnↄ sɩ, ʋ na kʋ sɩ sↄr a ʋ ƴɛrɩ̃ ƴɛrfʋ ɩnɛ, a sɩ na man a Kirisi ƴɛr-sↄↄlaa, a ƴɛr-sↄↄlaa ʋlↄ ɩnɛ ɩ̃ be a kasu pʋↄ. ⁴ Nyɩ́ sʋↄrↄ ƴↄnↄ ma a mɩnɛ ɩ̃ na tʋↄ miil a ʋ ƴɛrɩ̃ cãa pʋↄ a mɩnɛ na sɛw ɩ̃ ƴɛr. ⁵ Nyɩ́ tɛrɛ a kpaarfʋ a nyɩ maalfʋ pʋↄ a bala na ma puoro wa jie, nyɩrɛ tʋnↄ a daarʼã pʋↄ nyɩ na be. ⁶ Nyɩ́ ɩ a nyɩ ƴɛrɩ̃sɩ a vɩɛlɛ ɩ̃ mɩ nʋmↄ a daar a jaa. Nyɩ́ bↄ̃w nɩ a mɩnɛ nyɩ na ƴɛrɛ cↄwrↄ a nɩrɛ lɛ. ⁷ A Tɩsɩkɩ na ɩ a sɩ yɛb-nʋnaa na mɩ ɩ a tʋ̃tʋ̃-dẽdẽ nɩ a ɩ̃ lãa-tʋnↄ a Nɩ-kpɛ̃ɛ tʋmↄ pʋↄ na man nyɩ na a ɩ̃ ƴɛrɩ̃ a jaa. ⁸ Ɩ̃ tʋnↄ ʋ na ʋ na wɩ man nyɩ a mɩnɛ sɩ na jɛ, ɩ̃ na mɩ kʋ nyɩ a Ꞌlafʋ. ⁹ A Onejim na ɩ a yɛb-dẽdẽ nɩ a yɛb-nʋnaa na mɩ ɩ a nyɩ nɩrɛ na bɩɛl ʋ wɩ nɩ. Ba na man nyɩ na a ala a jaa na maala a ka. ¹⁰ A Arɩsɩta na lãa be nɩ ma a kasu pʋↄ nɩ a Markɩ na ɩ a Banabasɩ sãa yɛbɛ puor nyɩ na. (Nyɩ gↄrʼã wõ a Markɩ ʋlↄ ƴɛrɩ̃. A ʋlↄ wa wɩ, nyɩ́ de ʋ vɩlaa.) ¹¹ A Jeeju na lɛ dɩ a Jusitisi mɩ puor nyɩ na. Basɩmɛ tɛw ɩ̃ be be ɩ̃ ɩ a Jufisɩ na lãa tʋnↄ nɩ ma a Naaŋmɩn fãw tʋmↄ. Ba dãa na lɩɛb ɩ ma ɓaɓaalba. ¹² A Epafɩrasɩ na ɩ a nyɩ nɩrɛ ɩ̃ mɩ ɩ a Jeeju-Kirisi tʋ̃tʋnↄ puor nyɩ na. Ʋ ma nyɩrɛ na sʋↄrↄ a Naaŋmɩn ƴↄnↄ nyɩ a mɩnɛ a nyɩ na ɩraa cĩcĩ, bɩ a sɩɛ pʋↄ, ɩ̃ mɩ nʋ a Naaŋmɩn pʋ-tɩɛrʋ̃ maalfʋ nɩ a nyɩ suur ʋ jaa. ¹³ Ɩ̃ na tʋↄ na yel a nↄhↄ̃ a ʋ ɩnɛ, á ʋ ma tɩɩ na vↄwrↄ a nyɩ ɩnɛ nɩ a Lawdise nɩbɛ ɩnɛ nɩ a Heerapoli nɩbɛ ɩnɛ mɩ. ¹⁴ A Luki na ɩ a sɩ baraa na mɩ ɩ a dↄↄtʋrↄ nɩ a Demasɩ puor nyɩ na. ¹⁵ Nyɩ́ puor a yɛɛr bala na be a Lawdise nɩ a Nɩmfa, lãa nɩ a duo-puorbo bala na ma kpaara taa be a ʋ yir. ¹⁶ A nyɩmɩ wa Ꞌwuor a sɛbɛ na kʋ taa baar, nyɩ́ mɩ ɩ a ba mɩ Ꞌwuor ʋ kʋ a duo-puorbo bala na be a Lawdise-tẽw. Ɩ̃ a nyɩmɩ, nyɩ́ mɩ Ꞌwuor a sɛbɛ ʋlↄ sɩ na dãa tɩɩr kʋ a Lawdise tẽ-deme. ¹⁷ Nyɩ́ yel a Arasɩb á ʋ bↄ̃w Ꞌwuoro a tʋn ʋlↄ ba na ƴↄ̃w ʋ a ʋ maal a Nɩ-kpɛ̃ɛ ɩnɛ, a mɩnɛ ʋ na tʋↄ maal wa baar. ¹⁸ A ɩ̃ mɩ̃ɛ nuu ɩ̃ sɛb a ƴɛrɩ̃sɩ asɩmɛ: A maa Pol, ɩ̃ puoro nyɩ na. Nyɩ́ bↄ̃wnaa, a kasu pʋↄ ɩ̃ cãa be. A Naaŋmɩn sũofʋ, ú be a nyɩ jie.