Mateo

Ǹtoo yì Ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi

MATEO

à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Mateo, ŋ̀gàŋtoo Kristo yìi mə ɨkǔm yi yî mɔꞌɔ lɛ mbə Levi aà. Ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi mə Mateo à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa ɨ swoŋə nɨ mə Yesu à nɨ̂ Àyoꞌɔ̀ Nwì wa mə Nwì à lɛ ŋkàꞌà mə yu ka yǐ too tâ à zi nyweensə bə̂ aà. Ǹswoŋə nɨ mə ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ a nu Yesu bo bɨ̀ jìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə aa, ɨ lɛ nyoŋ aa ajàŋ yìi mə bɨ lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ mfoo ŋŋwàꞌànə̀ tɛ̂tə̀ a mum Mɨ̀kàà yî Lwèn, ɨ̀nnù tsɨ̀m ɨ fɛꞌɛ̀ m̀boontə aa a mfɨ̀gɨ̀tə tâ bə̀ zi mə Yesu à nɨ tsiꞌì Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ.

Mateo à naŋsə ntaŋtə ɨnnù jìi mə Yesu à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa a nɨ mânjì yìi mə ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù a kɔ̀ŋə̀ nɨ mə tâ bɨ̀ ghotə ɨnnù jìi mə a dɨ̀ꞌɨ̀ aà. A ghɨrə̀ a naŋsə̀ ǹlaa mə Yesu à lɛ mbə Rabbi, Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù yî ŋ̀wè yìi mə à lɛ sɨ ghàà nɨ̂ àdàꞌà aà. Bɨ̀ma bɨ ɨnnù bî mɔꞌɔ bìi mə Yesu à lɛ ŋghàà ghu aa a bə ànnù Nwî a atu ntaꞌa (5-7), ànnǔ ntoo bə̀ a mûm m̀bi tâ bɨ̀ aa nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ (10), ànnǔ nlìꞌìnə ɨ̀fansənnù bə̀ a mûm ŋ̀ghòtə̀, ànnǔ mbə ŋgǎŋyəgə̂nnù (18) ɨ̀nnǔ nlwìꞌìnjɨ̀m bo bɨ̀ ànnǔ ajàŋ mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a zì aà (24-25).

Mateo à nàŋsə ndɨ̀ꞌɨ̀ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ mə Yesu à nɨ̂ m̀fɔ̀, ŋ̀kɨ ntɨgə nlɔgə noò ŋ̀ghaa nloŋə annǔ nɨfɔ̌ aburə. (Mateo, tsǒ mə à lɛ mbə ŋû baYuda, ŋ̀waꞌanə aa a mbo baYuda yaꞌa aa, a ghaꞌa ntwoŋə nɨ̂ ànnù nɨfɔ̀ Nwî aa nɨ̂ ànnù nɨfɔ̌ aburə. Àbùrə̀ a təə aa nɨ Ɨ̀kùm Nwî yìi mə bo lɛ sɨ bɔꞌɔ a ntwoŋ aà.) Ŋ̀ghɨrə bɨ yə mə Yesu à lɔ̀gə noò ǹdɨꞌɨ bə̂ ghu ajàŋə mə bɨ tswe a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aà. ‘Mburə naŋsə nlɔɔ nɨ mə tâ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a nɨ̂ ɨ̀toò tsɨ̀m bɨ̀ zǐ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə annǔ nɨfɔ̌ aburə (24.14). Mateo à lwìꞌìsə nɨ̂ ǹdɨꞌɨ yì ŋwè ya mə tâ bɨ ŋghɛɛ ŋghɨ̀rə tâ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ mu ŋù ǹtsɨ̀m fàa mbi tɨgə ŋgǎŋyəgə̂nnû Kristo tǎ kɨ tɨgə yuꞌunə nii a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aà (28.18-20).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ŋ̀wɛ̀ꞌɛ̀ Yesu Kristo bo bɨ̀ àjàŋ mə bɨ lɛ njwe yi aà 1.1—2.23

2. Àfàꞌà Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì 3.1-12

3. Àjàŋ mə bɨ lɛ mmurə Yesu a ŋkì bo ajàŋ mə bɨ lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi aà 3.13—4.1

4. Àfàꞌà Yesu a Galilea 4.12—18.35

5. Àjàŋ mə à lɛ nlǒ a Galilea ŋkɔꞌɔ nɨ Yerusalem aà 19.1—20.34

6. Ŋ̀gyà yî ǹlwìꞌìnjɨ̀m a Yerusalem bo bɨ̀ maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa 21.1—27.66

7. Àjàŋ mə à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo ndɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbo bə̀ aà 28.1-20

Ŋ̀gàŋətsə Kristo

(Lk. 3.23-28)

¹Bɨ səŋ bɨ̂tà bɨ atsə bɨ Yesu Kristo, yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a atsə David, mu Abraham aa mə:

²Abraham à lɛ mbə ta bɨ̀ Isaac,

Isaac a bə ta bɨ̀ Yakob,

Yakob a bə ta bɨ̀ Yuda bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà bi bi mbâŋnə̀,

³Yuda a bə ta bɨ̀ Perez bo Zerah yìi ǹdè wàà à lɛ mbə Tamar aa,

Perez a tɨgə̀ m̀bə ta bɨ̀ Hezron,

Hezron a tɨgə̀ m̀bə ta bɨ̀ Ram,

⁴Ram a bə ta bɨ̀ Amminadab,

Amminadab a bə ta bɨ̀ Nashshon,

Nahshon, abə ta bɨ̀ salmon,

⁵Salmon a bə ta bɨ̀ Boaz, yìi mə ǹdè yì à lɛ mbə Rahab aa,

Boaz a bə ta bɨ̀ Obed yìi ǹdè yì à lɛ mbə Ruth, mbə ta bɨ̀ Jesse, ⁶Jesse tɨgə̀ mbə ta bɨ̀ M̀fɔ̀ David.

David, yìi mə à lɛ mbə ta bɨ̀ Solomon yìi ǹdè yì à lɛ mbə ŋgwɛ Uriah aà,

⁷Solomon a bə ta bɨ̀ Rehoboam,

Rehoboam a bə ta bɨ̀ Abijah,

Abijah a bə ta bɨ̀ Asa,

⁸Asa a bə ta bɨ̀ Jehoshaphat,

Jehoshaphat a bə ta bɨ̀ Joram,

Joram a bə ta bɨ̀ Uzziah,

⁹Uzziah a bə ta bɨ̀ Jotham,

Jotham a bə ta bɨ Ahaz,

Ahaz a bə ta bɨ̀ Hezikiah,

¹⁰Hezekiah a bə ta bɨ̀ Manasseh,

Manasseh a bə ta bɨ̀ Amos,

Amos a bə ta bɨ̀ Josiah,

¹¹Josiah a bə ta bɨ̀ Jechoniah, yìi mə à lɛ njwe waa bɨ̀ bɔɔ bɨ maà bi fyâ noò mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ baYuda ŋghɛɛ nɨ bu a alaꞌa Babylon tsǒ ɨbùꞌu ntsò aà.

¹²Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtswe a alaꞌa Babylon aa,

Jechoniah a bə ta bɨ̀ Shealtiel,

Shealtiel a bə ta bɨ̀ Zerubabel,

¹³Zerubabel a bə ta bɨ̀ Abiud,

Abiud a bə ta bɨ̀ Eliakim,

Eliakim a bə ta bɨ̀ Azor,

¹⁴Azor a bə ta bɨ̀ Zadok,

Zadok a bə ta bɨ̀ Achin,

Achin a bə ta bɨ̀ Eliud,

¹⁵Eliud a bə ta bɨ̀ Eleazar,

Eleazar a bə ta bɨ̀ Matthan,

Matthan a bə ta bɨ̀ Yakob,

¹⁶Yakob a bə ta bɨ̀ Joseph, yìi à lɛ mbə ndoo Mary, Mary mə à lɛ njwe Yesu yìi bɨ twoŋə nɨ Kristo aà.

¹⁷Ma la a bə mə bɨ̀ta bɨ atsə bɨ Yesu, ǹlɔgɨnə a nu Abraham ŋkɔꞌɔ nyweꞌe a nu David, bɨ lɛ mbə nɨghûm ǹtsò nɨ̀kwà, m̀bu nlò a nu David ŋkɔꞌɔ nyweꞌe fyâ noò mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ waa ŋghɛɛ nɨ bu a alaꞌa Babylon tsǒ ɨbùꞌu ntsò aa, bo kɨ̂ m̀bə nɨghûm ǹtsò nɨkwà, ŋ̀kɨ mbu nlɔ̀gɨ̀nə̀ wa noò ɨ̀bùꞌu ntsò ŋ̀kɔꞌɔ nyweꞌe a nu Kristo bo kɨ̂ m̀bə nɨghûm ǹtsò nɨ̀ kwà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ njwe Yesu aà

(Lk. 2.1-7)

¹⁸Bɨ lɛ njwe Yesu Kristo aa laà mə: Joseph à lɛ kosə Mary, ǹdè bɨ̀ Yesu nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì, lâ m̀bɔŋ tâ nòò nɨ̀yɔꞌɔ̀ yì à kuꞌu, Mary a yə mə Àzwì Nwî a bàŋnə̀ mə̂ ŋ̀ghɨrə yu tswe nɨ̀ mû! ¹⁹Tsǒ mə Joseph à lɛ mbə ŋû yìi mɨ̀nnù mi mɨ tsinə aa, kaa à lɛ ŋwaꞌà kɔ̀ŋ mə yu dɨ̀rɨ̀sə̌ atu Mary a nsi bə̀. À lɛ ntɨgə nlɔɔ nɨ mânjì yìi mə yu ka ŋeꞌesə tuu Mary ghu. ²⁰À kà mə̂ aa kwaꞌatə nɨ̂ àtu nɨ ma yû ànnù, Angel M̀màꞌàmbi a zî ghu mbo nɨ a njə̀ə̀, ǹswoŋ mə: “Joseph, mû m̀fɔ David, tsuu lǒ bɔꞌɔ a lɔ̀gə Mary nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ ghò bə̂, ǹloŋ mə mu wa mə à tswe nɨ ghu aa a fâ Àzwì Nwî yìi mə a laa màŋsə̀ aà. ²¹À ka jwe mûmbâŋnə̀ tâ ò tswe ɨkûm yi nɨ Yesu1.21: Ǹjiꞌì Yesu ɨ̀ bə aa “Ŋ̀gàŋywèènsə bə̂.” ǹloŋ mə à ka yǐ yweensə bə̂ bi nɨ̂ ɨ̀bɨ̂ waa aà.”

²²Ma yû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì tsɨ̀m ma mùu ajàŋ aa, tâ ànnù yìi mə M̀màꞌàmbî à lɛ ghɨ̀rə̀ ŋ̀gàŋntoò yì a swoŋ aa, tâ à fɛꞌɛ mbòòntə̀ tsiꞌì maa ajàŋ mə:

²³“Yə̂ nɨ̀, Mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀ à ka yǐ tswe nɨ mu, ɨ jwe mûmbâŋnə̀,

tâ bɨ̀ tswe ɨkûm yi nɨ Emmanuel,”

(ǹjiꞌì ɨ̀kùm ma ghû ɨ bə mə, “Nwì à tswe biꞌinə̀”).

²⁴Joseph à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ wa njə̀ə̀, ǹyɔꞌɔ Mary tsiꞌì wa ajàŋ mə Angel M̀màꞌàmbi wa à lɛ nswoŋ ghu mbo mə tâ à ghɨrə aà. ²⁵Lâ kaa à lɛ ŋwaꞌà nɨ ghu nɔ̂ŋ ǹyweꞌe a noò yìi mə Mary à lɛ njwe mû yì yî m̀bâŋnə̀ wa aà. À jwè mə̂ aa Joseph a tswê ɨ̀kûm yi nɨ Yesu.

Ajàŋ yìi mə ŋ̀gǎŋnlii mɨ̀njɔ̀ŋ ɨ lɛ nzì ŋ̀kweꞌetə Yesu aà

¹Bɨ lɛ njwe Yesu aa a alaꞌa Bethlehem a mbùꞌù Yudea, wa noò wa yìi mə Herod à lɛ mbə Mfɔ̀ aà. Ma mùu noò, bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ sɨ lìì nɨ mɨ̀njɔ̀ŋ aa, bɨ lɛ nlò a mbɨ nsaꞌa nòò, ǹzi a Yerusalem. ²Bo zì mə̂ aa, m̀betə mə: “Bɨ jwe mu wa mə à ka yǐ bə Mfɔ̀ baYuda aa fə aa ɛ? Bìꞌi lɛ nyə fɨ̂njɔ̀ŋ fi a ajàŋ yìi mə fɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a mbɨ̌ nsaꞌa nòò wa nòò yìi bɨ lɛ njwe yi aà. Bìꞌì zi aa a mmiì yi.”

³Mfɔ̀ Herod à yùꞌù mə̂ laà, ǹtɔ̂ŋ yi ɨ lwî, nû yì ɨ tsɨgɨ̀nə̀, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ kɨɨ̀ ǹtɨgə ntsɨgɨnə tsiꞌì tsɨ̀gɨ̀nə̀ a Yerusalem. ⁴À lɛ ntwoŋ bɨlɨɨ bɨ ŋgǎŋmaaꞌanwì bɨ tsɨ̀m bo bɨ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋgsə̀ tsɨ̀m bɨ zî a betə̀ a mbo bo mə: “Bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ǹjwe Ǹyɔꞌɔ̀ Nwì wa aa a fə aa ɛ?” ⁵Bo kwiꞌi mə, “A njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Yerusalem a mbùꞌù Yudea. Yulà à nɨ̂ ànnù yìi mə ŋ̀gàŋtoò Nwì à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà:

⁶‘Wò, àlaꞌa Bethlehem, a mbùꞌu Yudea,

wò, kaa ò sɨ̀ kəꞌətə̀ bə̂, a tɨtɨ̀ɨ ɨlaꞌa jì wè jìi mə ɨ tswe a mbùꞌù Yudea aà;

ǹloŋ mə ǹtsyàsə̀ bə̀ à ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ wò;

ŋù yìi mə à ka yǐ kɨ tsisə nɨ̂ bə̂ bâ, baIsrael aà.’ ”2.6: Mic. 5.2

⁷Herod à yùꞌù mə̂ lâlà, ǹtwoŋ ŋgǎŋnlii mɨ̀njɔ̀ŋ jya bo bo tswê ŋ̀ŋeꞌesə ŋghaanə, a betə̀ waa bo naŋsə̀ ǹswoŋə noò wa yìi mə bo lɛ nyə fɨ̂njɔ̀ŋ fya ghu aà. ⁸À yùꞌù mə̂, ǹtɨgə ntoo waa a wa Bethlehem ǹswoŋ mə: “Nɨ̀ ghɛɛ naŋsə nlɔɔ mu wâ; bɛɛ nɨ̀ lɔɔ nyə, nɨ̀ tɨgə̀ m̀bu mbɨ̀ɨ̀ ǹswoŋə a mbo mə̀, ta mə̀ kɨ ŋghɛɛ mmii yi.” ⁹Bo yùꞌùtə̀ mə̂ ànnù ya mə mfɔ̀ wa à swòŋ aa, ntɨgə mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ waa. Fɨ̀njɔ̀ŋ fya mə bo lɛ nyə a mbɨ̌ nsàꞌa nòò aa, fɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ mbii bo, ŋ̀ghɛɛ ntəə wa adɨgə yìi mə bɨ lɛ njwe mu wa a tswe ghu aà. ¹⁰Bo yə̀ mə̂ fɨ̂njɔ̀ŋ fya mburə ndorɨtə tsiꞌì a mbə̂ ànnù. ¹¹Bo ghɛɛ̀ ŋ̀kuu wa nda, ǹyə mu wa bo ǹdè yi Mary, ŋ̀wo ghu nsi, m̀mii yi. Bo mìì mə̂ yi, ŋ̀ŋaꞌa ɨbàâ jyaa m̀fiꞌi njoo jìi mə bo lɛ nzì a ntsàꞌàtə mu wa nɨ̀ ju aa, mfa ntəŋə yi ghu; bo lɛ mfa aa gold, nɨ frankinsense a bɔ̀ꞌɔ nɨ məə̀ ghu mbô. ¹²Bo fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀ka mbɨɨ waa fu mbaŋnə ntɨgə ntsya nɨ mânjì yî dàŋ ǹloŋ mə à lɛ sɨ bə aa boŋ ǹjə̀ə̀ ɨ̀ lɛ̀ mə̂ waa, Nwì a swoŋ a mbo bo mə tâ bo tsuu bǔ bɨɨ ghɛ̀ɛ̀ fu wa a mbɛ̀ɛ mfɔ̀ Herod.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu ŋkhə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a alaꞌa Egipto aà

¹³Nòò yìi mə bo lɛ mmàꞌàtə̀ ŋghɛɛ waa laa, angel Mmàꞌàmbi a zî a mbo Joseph a mûm ǹjə̀ə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Wa Herod à ka kɨ lɔ̀ɔ̀ mu wa mə yu zwitə, bɨ̀ɨ̀nə nlɔ̀gə̀ yi bô ǹdè yì, ŋ̀khə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a alaꞌa Egipto, ǹtɨgə ntswe ghu nyweꞌe a noò yìi mə̀ ka yǐ bǔ swoŋə a mbo wò aà.”

¹⁴Joseph à lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹlɔgə mu wa bô ǹdè yì tsiꞌì nɨ̀tugə, ŋghɛ̀ɛ̀ a alaꞌa Egipto, ¹⁵ǹtɨgə ntswe ghu nyweꞌe a noò yìi mə Herod à lɛ ŋkwo aà. Ma yû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a nlwensə ànnù yìi mə Mmàꞌàmbî à lɛ ghɨ̀rə̀ ŋ̀gàŋntoò yì a foò ǹswoŋ aa mə, “Mə̀ lɛ ntwoŋə mû ghà a fɛꞌɛ̀ aa a alaꞌa Egipto.”2.15: Hos. 11.1

Àjàŋə bɨ lɛ nzwitə bôŋkhə aà

¹⁶Nòò yìi mə Herod à lɛ nyə mə bə̀ bya mə bɨ lɛ nlò a mbɨ nsaꞌa nòò bɨ bweꞌesə yi aa, ǹtɔ̂ŋ ɨ lɛ nlwì tsiꞌì siꞌi siꞌi. A too bə̀ mə tâ bɨ̀ ghɛɛ nzwitə bɔɔ mbâŋnə̀ bɨtsɨ̀m a alaꞌa Bethlehem bo bɨ̀ nɨ a ɨlaꞌa jìi ɨ lɛ ntswe ghu mbɛ̀ɛ̀ aa, ǹlɔ̀gɨnə nɨ bɔɔ bìi bɨ lɛ mbə ɨlòò ji baa aa ntɨgə nsɨgə, ǹyoŋə aa wa nɨ nòò wa mə bə̀ bya lɛ nswoŋ mə fɨ̀ŋjɔ̀ŋ fya lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà.

¹⁷Ma yû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹlwensə aa annù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì Yeremiah à lɛ nswoŋ aa mə:

¹⁸“Ŋù a yə̀ꞌə a Rama,

nlərə nɨ̂ àkhɨɨ̀ yi,

Rachel a yə̀ꞌə bɔɔ̀ bi;

kaa waꞌà biì nɨ mə mbə ŋù tsɨmsə̀ yi,

ǹloŋ mə bɨ kwòkə̀ mə̂ aà.”2.18: Yer. 31.15

¹⁹Nòò yìi Herod à lɛ ŋkwo aa, Angel M̀màꞌàmbi a zî a mbo Joseph a mûm ǹjə̀ə̀ a alaꞌa Egipto nswoŋ mə, ²⁰“Bɨ̀ɨ̀nə nlɔgə mu wa bô ǹdè yì, m̀bɨɨ alaꞌa Israel, ǹloŋ mə bə̀ bya mə bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ nzwitə mu wa aa bo kwòkə̀ mə̂.” ²¹À lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹlɔgə mu wa bo ǹdè yì, m̀bɨɨ a alaꞌa Israel. ²²La à bɨ̀ɨ̀ mə̂ ǹyuꞌu mə Archelaus à lɛɛ̀ ǹjɨ ndâ taà yì ǹtɨgə mfɔ̀ a alaꞌa Yudea aa, lɛ mbɔꞌɔ a ŋghɛ̀ɛ ghu. Nwì à lɛ mbu ndɨꞌɨtə yi a mûm ǹjə̀ə̀ mə tâ à ghɛɛ a mbuꞌu alaꞌa Galilea. ²³À lɛ nghɛ̀ɛ̀ ǹtɨgə ŋka ntswe aa a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Nazareth, tǎ lwensə annù yìi ŋgàŋntoò Nwì à lɛ nswoŋ aa, mə, “Bɨ ka yǐ kɨ twoŋə nii nɨ ŋù baNazareth.”

Àjàŋ yìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ sɨ swoŋ annù Nwî aà

¹À lɛ mbə maa noò, Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì a zî a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ yìi ɨ lɛ ntswe a mbuꞌu Yudea aa, ǹlɔgɨnə ŋka nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ghu. ²À lɛ sɨ swoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, mmaꞌatə ɨbɨ̂ ghuu nloŋ mə annù nɨfɔ̌ aburə a tɨgə a abô.

³“Jɔn à lɛ mbə aa ŋù wa mə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ nloŋ yi mə,

‘Ǹjì ŋù ɨ tɔŋnə nɨ a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə nɨ mə,

Nɨ̀ naŋsə a mânjì M̀màꞌàmbi,

ǹnaŋsə ɨyaà ji tâ ɨ̀ tsinə!’ ”3.3: Yes. 40.3

⁴Jɔn à lɛ sɨ wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jìi bɨ lɛ naŋsə nɨ̂ ɨ̀nòŋ kamɛl aa, ŋkɨɨ ŋwɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀kô ŋ̀gùù a atìi yu; mɨ̀jɨ̂ mi mɨ lɛ mbə ŋgweenə bo nwu yì ǹtàꞌà. ⁵Bə̀ lɛ sɨ zì ghu mbɛ̀ɛ̀ ǹlo nɨ a Yerusalem, bo bɨ̌ a mbùꞌù Yudea ntsɨ̀m, bo bɨ̀ nɨ̂ ɨ̀laꞌà tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe ŋkarɨsə ŋkǐ Jordan aà. ⁶Bo lɛ sɨ bii nɨ̂ ɨ̀fansənnû jyaa, Jɔn a tɨgə̀ m̀murə nɨ̂ waa a ŋkì Jordan.

⁷Lâ nòò yìi mə à lɛ nyə baFarisai bî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ baSadukai bɨ zî ghu mbo mə tâ à murə waa a ŋkì aa, a lɛ nswoŋ a mbo bo mə, “Bǔ bɔɔ bɨ nô! A ghuu aa a wàꞌàsə wò mə tâ nɨ̀ khə̂ àlwintɔŋə Nwî yìi mə a zì aa ɛ? ⁸Nɨ̀ ka ŋkoonə mɨ̂ntà mìi mə mɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ mə nɨ̀ bə̀ŋkə̀ mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ muu, m̀maꞌatə ɨbɨ̂ ghuu aà. ⁹Nɨ̀ tsee kɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mə mbə nɨ̀ yî ŋ̀khə njo Nwì ǹloŋ mə nɨ swoŋə nɨ mə, ‘Taà yìꞌì à nɨ aa Abraham.’ Mə̀ swòŋ a mbo bù mə mbə Nwî à zî àjàŋ mə mbə yu bəŋkə̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jûlà ɨ tɨgə̀ bɔɔ bɨ Abraham! ¹⁰Tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋ wa bɨ nɔ̀ŋsə̀ mə̂ ǹjàà ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀wâ ɨtì ghu tsiꞌǐ mɨ̂ŋgàŋ! Ɨ̀tǐ tsɨ̀m jìi mə kaa ɨ sɨ mɨ̂ntà mî sɨgɨ̀nə̀ koonə aa, bɨ ka wǎ mmàꞌa a mɔꞌɔ tâ ɨ̀ khɨ.

¹¹“Mə murə ghuu aa a ŋkì a ndɨ̀ꞌɨ mə nɨ̀ bə̀ŋkə̀ mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ muu, lâ ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a yòŋə a njɨ̌m mə̀, yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ ghâ, kaa mə̀ waꞌà kùꞌùnə̀ tsiꞌǐ tugɨtə̂ ɨ̀baakòrə̀ ji. À nɨ yu wa yìi à ka yǐ kɨ murə ghuu a mûm Àzwì yî Làà nɨ a mum mɔꞌɔ aà. ¹²Àyoo nsəgə mɨ̀sàŋ a tswe ghu abo, à ka səgə mɨ̂sàŋ mya ɨ tii ntsàꞌa tsɨ̀m fiꞌisə ɨ tɨgə ghotə mɨsàŋ mya a mûm àta yu, ɨ bàŋnə tɔɔ ntsàꞌà jya a nɨ mɔꞌɔ yìi mə ɨ khɨ kaa waꞌà m̀mɛ̀ aà.”

Àjàŋ mə bɨ lɛ mmurə Yesu a ŋkì aà

(Mk. 1.9-11; Lk. 3.21-22)

¹³Yesu à lɛ ntɨgə nlo a Galilea nzi a mbɛ̀ɛ Jɔn a ŋkǐ Jordan mə tâ à murə yi a ŋkì. ¹⁴Jɔn à lɛ ŋka nlɔɔ ntuù, ǹswoŋə nɨ mə, “A kuꞌunə mə boŋ a mùrə wò m̀murə gha a ŋkì, ò bâŋnə̀ m̀bu nzì bə a mbo mə̀ aa ɛ?” ¹⁵Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Màꞌàtə tâ à bə laà tsɨtsɔ̀ŋə̀; ǹloŋ mə àâ àjàŋ yìi mə a kuꞌunə mə tâ bɨ̀ ghɨrə tâ ɨ̀nnù tsɨ̀m ɨ̀ tsinə aà.” Jɔn à lɛ ntɨgə mbii mmurə yi a ŋkì.

¹⁶Nòò yìi bɨ lɛ mmurə Yesu a ŋkì aa, à lɛ ŋghɛ̀sə̀ m̀fɛꞌɛ wa mûm ŋ̀kì ŋ̀kɔꞌɔ ntəə a ntaꞌà. Àbùrə̀ a lɛ ŋŋaꞌanə a yə Azwì Nwî a sɨgə, mbə tsǒ bugɨrəmɨ̀kuu ntəə ghu atû. ¹⁷Ǹjì Nwì ɨ tɨgə̀ ŋ̀ghaa nlo a aburə nswoŋ mə, “Àa mû ghà yî m̀bâŋnə̀ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa à ghulà, mə naŋsə ndorɨtə nloŋə yì.”

Àjàŋ yìi mə Satan à lɛ ŋkwàꞌànə̀ Yesu aà

(Mk. 1.12-13; Lk. 4.1-13)

¹Ma yaa ànnù a ghə̀ mə kɨ tsyà, Àzwi Nwì a tsyâsə̀ Yesu a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ mə tâ Devil à kwaꞌanə yi ghu. ²À lɛ ntswe ghu mɨtugə mɨ njwi mɨ̀ghum mi nɨkwà, a siꞌinə bo bɨ̀ a tɨ̀tugə, ǹtuu njɨ̂, ǹjì ɨ yaŋə̀ yi. ³Ŋ̀gàŋkwàꞌànə bə̀ wa a zî ghu mbo nswoŋ mə, “M̀bə ò bə Mu Nwì, ò swoŋ a mbô ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jû mə tâ ɨ̀ bəŋkə ntɨgə abaà.”

⁴Yesu a kwiꞌi mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwì mə,

‘Kaa ŋù à sɨ ntɨ̀ɨ̀ tswe nloŋ aa tsiꞌì àbaa yu yu bə̂,

a kɨɨ nlɔɔ mɨghàà mɨ tsɨ̀m mìi mɨ fɛ̀ꞌɛ a ntsu Nwì aà.’”4.4: Deut. 8.3

⁵Devil a bû ǹlɔgə Yesu ŋghɛɛ nɨ ghu wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì ǹlàà maŋsə, ǹtɛꞌɛ yi wa atu nɨdòò nɨ ndâmàꞌanwì, ⁶ǹswoŋ ghu mbo mə, “M̀bə ò bə Mu Nwì, ò tsɔꞌɔnə̀ ǹlo fàa atu nda nnàŋə a nsyɛ̂; ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

‘Nwì à ka swoŋ annù a mbo baangel bi nloŋə ghô.’

M̀bu nswoŋ mə,

‘Bo ka tɨgə ŋɛɛ gho ɨ tugɨtə a mbo bo a ndəŋ

mbɨ̀ꞌɨ̀ ò tumə̀ àkòrə̂ yo a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀.4.6: Ps. 91.11-12’ ”

⁷Yesu a kwiꞌi mə, “Bɨ bû ŋ̀wàꞌànə̀ a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə, ‘Tsùu Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̂ŋ ghǒ kwàꞌànə̀.’”4.7: Deut. 6.16

⁸Devil a kuꞌùsə̀ m̀bu nlɔ̀gə̀ Yesu ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a atu ntaꞌa yìi a lɛ ŋkɔꞌɔ njɔŋnə aa, ǹdɨꞌɨ ɨtoò tsɨ̀m jìi mə bɨ̀fɔ̀ bɨ mbi bù saꞌa aa bo bɨ̀ nɨ̀ghaꞌà nyaa ghu mbô. ⁹Ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ ka fa ŋgɔ̀ŋ ǹjoo ma jû tsɨ̀m a mbo wò mə mbə ò wo a nsyɛ mmii ghâ.” ¹⁰Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Lǒ ŋghɛ̀ɛ̂, Satan! Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwî mə,

‘Ka mii tsiꞌì M̀màꞌàmbi Nwìŋgɔ̀ŋ ghò,

ŋ̀kɨɨ ŋka mfaꞌa tsiꞌì ghu mbo yuyu.’4.10: Deut. 6.13 ”

¹¹Devil à lɛ ntɨgə mmaꞌatə Yesu, baangel bɨ zî m̀faꞌa ghu mbô.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nlɔ̀gɨ̀nə afàꞌâ yi a Galilea aà

(Mk. 1.4-15; Lk. 4.14-15)

¹²Yesu à yùꞌù mə mə bɨ nɨŋə Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̀ a ŋkì a atsaŋ, ǹtɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ̀ a Galilea. ¹³À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ghuu aa, mmaꞌatə Nazareth ŋ̀ghɛɛ ntɨgə ntswe a Kapernaum, a mbɛ̀ɛ̀ àtsumə Galilea, a mbùꞌu Zebulem bo Naphtali. ¹⁴A lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ laa a nlwensə annù yìi mə ŋ̀gàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ aa mə,

¹⁵“Àlaꞌa Zebulum nɨ alaꞌa Naphtali,

jìi mə ɨ tswe a mbɛ̀ɛ ŋkì mɨyaa, a njii ŋkì Jordan,

Galilea, wò àlaꞌa bɨ̂tɨ̀zi Nwî!

¹⁶Bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ tswe a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀ aa

bɨ yə̀ mə ŋkàꞌà yî wè,

bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ tswe a alaꞌa yìi mə àlɨləŋə nɨwo a lɛ ntswe ghu aa,

ŋkàꞌà ɨ tà mə a nu bo.”4.16: Yes. 9.1-2

¹⁷Ǹlɔgɨnə maa noò Yesu a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ǹswoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, mmaꞌatə ɨbɨ̂ ghuu, ǹloŋ mə annù nɨfɔ̌ aburə a tɨgə a abô.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntwoŋ ŋgǎŋkô m̀bwɛ̀ ji nɨkwà aà

(Mk. 1.16-20; Lk. 4.14-15)

¹⁸Yesu à kà mə̂ aa ntəə nzi a aghəŋə ŋkì mɨyaa Galilea nyə ŋgǎŋkômbwɛ̀ ji baa, a bə Simon yìi bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Peta aa, bo mumaà yì Andrew, bɨ tswê wa mûm ŋ̀kì ǹlə nɨ̂ m̀bwɛ̀ nɨ̂ àmbunjya. ¹⁹Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ zi ŋka nyoŋə nàâ, mə̀ ka ghɨ̀rə tâ nɨ̀ tɨgə mbə ŋgǎŋko bə̀.” ²⁰Bo kɨ̂ ŋ̀ghɛnsə mmàꞌàtə mbunjyâ jyaa jya ǹyoŋə yi.

²¹Bo bo kà mə̂ aa ŋghɛntə a bû ǹyə bɔɔ bɨ ma bî mɔꞌɔ bi baa, a bə Jɛms bo Jɔn, bɔɔ bɨ Zebedee. Bo bɨ̀ taà wàà Zebedee lɛ ntswe a mûm àkànuꞌu ŋkɛɛ nɨ̂ m̀bunjyâ jyaa. Yesu a twoŋə̀ waa. ²²Bo kɨ̂ ŋ̀ghɛsə mmàꞌàtə akànuꞌù yaa ya bo bɨ̀ taà wàà ǹyoŋə yi.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù, ǹswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ̂ ŋ̀gàŋ mɨghɔ̀ɔ̀ aà

(Lk. 6.17-19)

²³Yesu à lɛ ntɨgə ŋkarə nɨ alaꞌa Galilea tsɨ̀m ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù a ndâghòtə baYuda, ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə annù nɨfɔ̌ aburə. Ŋ̀ghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨ tsɨ̀m bo bɨ̀ ɨ̀lɔ̀ꞌɔ tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe a nu bə̀ aà. ²⁴Ànnù ǹloŋ ŋgaà yì a lɛ ntɨgə nsɛɛnə a mûm àlaꞌa Syria tsɨ̀mə̀. Bə̀ tɨgə̀ ǹlɔgə nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ jyaa tsɨ̀m, tsiꞌì bə̀ bìi bɨ lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ a mbuu mbuu, bo bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ yuꞌu nyaŋə a mbuu mbuu aa, bə̀ bìi mə bɨ̀ demon lɛ ntswe a nu bo aa, ŋ̀gǎŋwo abùbùrə̀, bo bɨ̀ bɨ̀bwɛ̀nkə̀ ǹzi nɨ bo, a kɨɨ̀ ŋ̀ghurə waa. ²⁵Mɨ̀nnɔ̀ɔ̀ mî ghàꞌàtə̀ lɛ ntɨgə nlo a mbùꞌu Galilea bo bɨ̀ nɨ a Decapolis, ǹlo a Yerusalem, nɨ a Yudea, nɨ a njii ŋkǐ Jordan ǹyoŋə nìi.

Ànnù Nwî yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ a atu ntaꞌa aà

(Lk. 6.20-23)

¹Yesu à yə̀ mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ntɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa, ntswe a nsyɛ, ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ yôŋ ǹtswe ghu mbɛ̀ɛ̀. ²A lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ndɨꞌɨ waa mə:

³“M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bo fumə a mûm Àzwì aà, ǹloŋ mə ànnù nɨfɔ̌ aburə à nɨ̂ à yaa.

⁴“M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa luu nɨ̂ àjəŋnə̀ aà, ǹloŋ mə bɨ ka tɨgə bɔrɨsə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa.

⁵“Mbɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ bɔnə aà, ǹloŋ mə bo ka yǐ jɨ mbi yù aà.

⁶“M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə njì ɨ yaŋə nɨ̂ waa, mɨ̀ntɨɨ̀ myaa kɨɨ̀ ǹloo nloŋ ɨnnù jìi ɨ tsinə aà, ǹloŋ mə bo ka yǐ ywurə.

⁷“M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bi mɔꞌɔ aà, ǹloŋ mə bɨ ka yǐ kɨɨ ko mɨlə̀ŋnə̀ wàà.

⁸“M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨ laa aà, ǹloŋ mə bo ka yǐ yə Nwî.

⁹“M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ fàꞌà a ŋghɨ̀rə mə tâ m̀bɔɔnə tswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ aà, ǹloŋ mə baa yǐ tɨgə twoŋə waa nɨ bɔɔ bɨ Nwî.

¹⁰“M̀bɔɔnə a mbo bə̀ bìi mə bɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yaa ǹloŋ mə bo ghɨ̀rə annù yìi a tsinə aà, ànnù nɨfɔ̌ aburə a nɨ̂ à yaa.

¹¹“M̀bɔɔnə a mbo bù mə mbə bə̀ ka mbəgɨtə nɨ̂ ghuu, ǹtsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yuu, ŋkɨɨ nswoŋə nɨ̂ m̀buu ɨnnù jì bɨ̂ tsɨ̀m, tsiꞌì àdàŋə̀ dàŋə̀, a atu bù ǹloŋ ŋgaa yà aà. ¹²Nɨ̀ ka ndorɨtə ŋkɨɨ ŋwyɛ nsəgɨtə nloŋ mə mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ afàꞌà mìi mɨ ghaꞌa aa mɨ tswe a mbo bù a aburə aà. Ǹloŋ mə à kɨ mbə ajàŋ yìi bɨ lɛ sɨ tsɔꞌɔ akorə ŋgǎŋntoo Nwî jìi ɨ lɛ ntswe a mbii bù aà.

M̀bə fɨ̀ŋgwaŋ bô ŋ̀kàꞌà

(Mk. 9.50; Lk. 14.34-35)

¹³“Nɨ̀ laa mbə fɨ̂ŋgwaŋ a mbô m̀bî. Lâ m̀bə fɨ̀ŋgwaŋ fɨ tuu nìi bǔ kɨ lìì boŋ bɨ ka tɨgə bǔ ghɨ̀rə aa mə akə tâ fɨ̀ bǔ ka nlii aa ɛ? Kaa fɨ sɨ̀ nɨ̂ àfàꞌà bǔ ntswe, ntɨgə mbə aa mə tâ bɨ̀ meꞌe tâ bə̀ tɨgə ntəəntə ghu nɨ mɨ̀kòrə̀.

¹⁴“Nɨ̀ laa mbə ŋkàꞌa mbi ghù. Kaa mbə bɨ waꞌǎ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yìi ɨ̀ təə a atu ntaꞌa aa lɔ̀ꞌɔ̀sə̀. ¹⁵Kaa bə̀ sɨ lâm kosə nnɨŋə nɨ a mûm àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kusə, bɨ bàŋnə̀ ǹtɛꞌɛ aa bə a atu atɛtɛ̀, ŋ̀kàꞌâ yi wa ɨ tɨgə̀ ǹta ŋkeꞌetə nɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m a mûm ǹdâ. ¹⁶Ma mùu ajàŋ, nɨ̀ ghɨrə tâ ŋ̀kàꞌâ ghuu ka nta a nsi miꞌi bə̀, tâ bo ka nyə ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ jìi nɨ ghɨ̀rə̀ aa ta tɨgə ghaꞌasə Taà ghùù yìi à tswe a aburə aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu a tɔꞌɔtə nɔ̂ŋsə̀ Nwì aà

¹⁷“Nɨ̀ tsee waꞌatə mə mə̀ zì aa a mbwɛsə nɔ̀ŋsə̀ yìi à tswe a mûm ŋ̀ŋwàꞌànə̀ Moses kə̀ ànnù yìi a tswe a mûm àŋwàꞌànə ŋgǎŋntoo Nwî aà. Kaa mə̀ sɨ̀ zì aa a mbwɛsə nɔ̀ŋsə̀, mə̀ zì aa bə a nlwensə̂. ¹⁸Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə kaa nɨ̀liꞌi nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ nî fùùrə̀ kə̀ àntsɔ̀ꞌɔ̀nə̀ yî fùùrə̀ kaa ka yì waꞌà bwɛ wa nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ nɔ̂ŋsə̀ ǹyweꞌe a noò yìi mə abùrə̀ bo ǹsyɛ ka yǐ tsyà aà; bɨ ka yǐ ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tswe ghu aa tsiꞌì tsɨ̀m yaꞌa. ¹⁹Ŋù tsù yìi mə a wò tsiꞌì ǹdɨꞌɨ yì kə̀gə yî mɔ̀ꞌɔ a nɨ̂ ǹdɨꞌɨ ma jû, ŋ̀kɨɨ ntɨgə ndɨꞌɨ nɨ a mbo bə̀ bî mɔꞌɔ mə bɨ̀ ka ŋghɨrə mala aa, bɨ ka yǐ twoŋə yi nɨ ŋù yî kə̀ꞌə̀tə nsɨgə nlwiꞌi a mûm ànnù nɨfɔ̌ aburə. Lâ ŋù yìi mə a lə̀ə ndɨꞌɨ mà jû ŋ̀kɨɨ mmɨrɨsə nɨ bə̀ bî mɔꞌɔ mə bɨ̀ kɨɨ ŋka nləə aa, bɨ ka yǐ twoŋə yi nɨ ŋù yì ŋ̀wè a mûm ànnù nɨfɔ̌ aburə.

²⁰“Mə̀ swoŋ a mbo bù mə, mbə ɨnnǔ juu tsuu tsinə ɨ tsyatə ji ŋgǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ ji baFarɨsai, bəə boŋ kaa nɨ̀ ka yǐ waꞌǎ a mum annù nɨfɔ̌ aburə kuù.

Ànnù ǹloŋə alwintɔŋ bo ǹzwìtə ŋù

²¹“Nɨ̀ yuꞌu mə bɨ lɛ sɨ swoŋə a mbo bə̀ a mbìì mə, ‘Tsee ŋû zwitə; ŋù yìi mə à ghɨ̀rə ma la aa bɨ ka lɔ̀gə̀ yi ghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a ndântsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌà.’ ²²Lâ, mə̀ swòŋə a mbo bù mə, ‘Ŋù yìi mə à lwìsə ntɔŋ a nû ǹdɨ̂m yì aa,5.22: Ŋ̀ŋwaꞌanə ji mɔꞌɔ ɨ kùꞌùsə a yuà annù mə, “Tɨ ghə̌ mə à ghɨ̀rə̂ ànnû tsu aa” a bɔŋ mə bɨ̀ nɨŋ ɨsaꞌa ghu nû.’ Ŋù yìi mə à twòŋə ndɨ̂m yì nɨ̂ àtɨ̀rə̀ aa, a bɔŋ mə bɨ̀ lɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ ghu a nsi ŋgǎŋnsaꞌa mɨ̀saꞌà. Ŋù yìi mə twòŋə ndɨ̂m yì nɨ̂ àjɨ̀ŋtə ayoo dàŋə̀ dàŋə̀ aa, a kuꞌunə mə tâ bɨ̀ maꞌa yi a mum mɔꞌɔ tɨ mɛ̀.5.22: “Raca” à nɨ nɨ̀ghàà nɨ baGrikia (m̀bə̀gɨ̀tə̀)

²³“M̀bə ò yǐ nzì nɨ̂ ǹjoo mmàꞌanwì jo a nsi nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ mmàꞌa Nwì, ŋ̀waꞌatə mə ò fànsə annù a mbo ǹdɨm ghò, ²⁴ò maꞌàtə̀ ǹjoo mmàꞌanwì jya wa mbɛ̀ɛ nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ, mfoo ŋghɛ̀ɛ̀ bǔ ndɨm ghò wa mâŋsə̀ ànnù ya, mbɔŋ tâ ò zi mfa njoo mmàꞌanwì jo jyâ.

²⁵“M̀bə ŋù yìi à nɨ̌ŋ ɨsaꞌa a nu wò a lɔgə gho ŋka ŋghɛɛ nɨ wò a kɔrə̀, ò swoŋ bu yu mâŋsə̀ ɨ̀saꞌa wa a mânjì m̀bɔŋ ghɛ̀ɛ kuu wâ kɔrə̀; ǹloŋ mə bu yu bə ghɛ̀ɛ kuu ghu, boŋ à ka ghɛ̀ɛ fa gho a mbo ŋ̀gàŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa tâ à tɨgə mfa gho a mbô ŋ̀gàŋmbɛ̂ àtsàŋə̀ tâ à ghɛɛ nnɨŋə gho a atsaŋə̀. ²⁶Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo wò mə ò bə kuu wa atsaŋ boŋ ò ka tɨgə tswe ghu ɨ yweꞌe a noò yìi ò ka yǐ màŋsə tu ŋkabə yìi mə o tswa nii ghu aa tsiꞌì ǹtsɨ̀m, ɨ sɨgə yweꞌe nɨ̂ ànini yìi a lwiꞌi aà.”

Ànnù ǹloŋə annǔ mâghàbə̀

²⁷“Nɨ̀ lɛ nyuꞌu bɨ swoŋ a mbìì mə, ‘Tsee annǔ mâghàbə ghɨ̀rə̀.’ ²⁸Lâ mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, ŋù yìi mə à lèntə mâŋgyɛ̀ ǹyəꞌətə yi aa, à ghɨ̀rə̀ mə annǔ mâghàbə̀ bo yu a mûm ǹtɨɨ yu. ²⁹Maa ajàŋ m̀bə nɨ̀liꞌì no nì màꞌà nɨ ghɨ̀rə mə tâ ò wo a mûm ɨnnù jî bɨ, ò tweꞌè m̀meꞌe! A bɔŋ mə tâ ò bwɛ adɨgə nû yo yǐ mɔꞌɔ ntsyatə mə tâ bɨ̀ yi mmàꞌa ɨbɨɨnû gho tsɨ̀m a mum mɔꞌɔ Satan.5.29: Mɔꞌɔ Satan, “Gehenna” a nɨ nɨ̀ghàà nɨ baGrikia, a bə̂ àdɨ̀gə mɔꞌɔ tɨ mɛ̀.³⁰M̀bə abô yo yì màꞌà a ghɨrə mə tâ ò wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, ò kwyɛ̂ m̀meꞌe! A bɔŋ mə tâ ò bwɛ nɨkwɛɛ̀ no nǐ mɔꞌɔ ntsyatə mə tâ bɨ̀ yi mmàꞌa ɨbɨɨ nû gho tsɨ̀m a mum mɔꞌɔ Satan.

Ànnǔ nsàꞌa nɨ̀yɔꞌɔ̀

(Mt. 19.19; Mk. 10.11-12; Lk. 16.18)

³¹“Bɨ lɛ swoŋ mə, ‘Ŋù yìi à fìꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu aa, tâ à yə mə yu fa àŋwàꞌànə̌ nsàꞌànə nɨ̀yɔꞌɔ ghu mbô.’ ³²Lâ, mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, m̀bə ŋù a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu, ntsuu nloŋ aa annǔ atsùùrə bə, bəə boŋ à ghɨ̀rə̀ aa mə tâ à tɨgə màŋgyâ àjɨrə̀; ŋùmbâŋnə̀ yìi à yɔ̀ꞌɔ yi aa, a ghɨrə̀ aa annǔ mâghàbə̀ bo màŋgyɛ̀ ma wâ.

Ànnù ǹloŋə annǔ ŋka ŋkàâ

³³“Nɨ̀ yuꞌu mə bɨ lɛ sɨ swoŋə a mbìì mə, ‘Nɨ̀ tsuu kɨ kàà annù a mbweꞌesə bə̀, lâ m̀bə ò tɛꞌɛ ŋkaa a mbo M̀màꞌàmbi mə ò ka ghɨrə annù, ò ghɨ̀rə̀ ànnù ma yâ.’ ³⁴La mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, nɨ̀ tɛꞌɛ tsuu burə kɨ kaa kàà. Nɨ̀ yi tɨ kàꞌa annù nɨ̀ tsuu kɨ kàà. Nɨ tsee nɨ̂ àbùrə̀ kàà, ǹloŋ mə àa adɨ̀gə̀ yìi mə àbə̀rə̀ Nwî a tswe ghu aà; ³⁵kə̌ a nsyɛ, nloŋ mə àa adɨ̀gə yìi mə Nwǐ a tɛtə mɨkòrə̂ mi ghu aà; kě nɨ̂ Yerusalem, ǹloŋ mə àa ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà M̀fɔ̀ yî ŋ̀wè aà. ³⁶Nɨ̀ tsee kɨ kàà nɨ̂ àtû yuu, nloŋ mə kaa mbə nɨ̀ waꞌǎ ɨnùŋ yî m̀fùꞌù kə̀ yî m̀fìì ghɨrə̀ aà. ³⁷Tâ ànnù yìi mə nɨ̀ ka kɨ swoŋə aa tâ bə tsiꞌì ‘ɨ̀ɨ̀ŋə’ kə̀ ‘ŋ̀gaŋ’; ànnù yi dàŋ yìi nɨ̌ bù ǹswoŋə aa a tɨgə nlo aa a mbo ŋù yì mbɨ wâ.

Ànnù ǹloŋə annǔ ŋkwiꞌinə ànnù yî bɨ̂

(Lk. 6.29-30)

³⁸“Nɨ̀ lɛ nyuꞌu mə bɨ lɛ nswoŋ mə, ‘Nɨ̀liꞌi a atu nɨ̀liꞌì, bo bɨ̀ nɨ̀sɔ̀ŋə̀ a atu nɨ̀sɔ̀ŋə̀.’ ³⁹La mə̀ swòŋə a mbo bù mə, tsuu ɨbɨ yìi ŋù yì mbɨ a ghɨrə a nu bù kɨ tuu. Lâ m̀bə ŋù a fɛɛ nɨghaꞌà no ni abô màꞌà, ò bəŋkə̀ nî mɔꞌɔ mfa ghu mbô. ⁴⁰M̀bə ŋù a lɔɔ gho nɨ̀ ɨ̀saꞌa ŋka nlɔɔ mə yu kwɛrə atsə̀ꞌə̂ yo yì màꞌà, ò kɨ̂ m̀fa akutə̀ yo ghu mbô. ⁴¹M̀bə ŋù a gaansə gho mə tâ ò kwɛtə yi tâ bu yu ghɛɛ malə̀ yî m̀fùùrə̀, ò bii bu yu bâŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ bi baà. ⁴²M̀bə ŋù a yi nlɔɔ ayoo a mbo wò, ò fâ, ǹtsee tuu a ntsɔꞌɔsə ŋù nɨ̂ àyoò.

Ànnǔ a ŋka ŋkɔ̌ŋ ŋgàŋ kɨbàà

(Lk. 6.27-28,32-36)

⁴³“Nɨ̀ lɛ nyuꞌu bɨ swoŋ mə, ‘Ka kɔ̀ŋə̀ a ndɨ̂m ghò, ŋ̀ka mbaa ŋgàŋkɨ̀bàâ ghò.’ ⁴⁴La mə̀ swòŋə a mbo bù mə, nɨ̀ ka ŋkɔŋ ŋgàŋkɨbàâ juu, ŋ̀ka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bə̀ bìi bɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yuu aa, ⁴⁵tǎ tɨgə bə bɔɔ bɨ Taà ghùù yìi à tswe a aburə aà; ǹloŋ mə a ghɨ̀rə nɨ̀nòò yì a tâ nɨ a atu bə̀ bî bɨ bo bɨ̀ bì sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀ghɨrə m̀bə̀ŋ ɨ loò nɨ̀ bə̀ bìi annû yaa a tsinə aa bo bɨ̀ bìi annû yaa sɨ̀ tsinə̀ aà. ⁴⁶M̀bə nɨ̀ ka ŋkɔŋ aa tsiꞌì bə̀ bìi bɨ kɔ̀ŋə̀ ghuu aa, boŋ mbə Nwì a bû ǹtsɔꞌɔ ɨfàꞌà ghuu aa a ya aa ɛ? Tsiꞌì ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax, bɨ sɨ ma mùu ajàŋ ghɨrə aa ɛ?

⁴⁷“M̀bə nɨ̀ ka ntwoŋtə aa tsiꞌǐ bɔɔ bɨ maà buu, boŋ kwensə nɨ̂ ànnù yìi nɨ ghɨ̀rə̀ aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? Tsiꞌì bɨ̀tɨzi Nwî, bɨ sɨ maa ajàŋ kɨɨ ŋghɨrə aa ɛ?

⁴⁸“Nɨ̀ ghɨrə tâ ɨ̀nnù juu ɨ̀ bɔŋ màŋsə̀ tsiꞌì àjàŋ mə Taà ghuu a aburə à bɔ̌ŋ màŋsə̀ aà.”

Ɨ̀nnù ǹloŋ ŋghɨrə ɨbɔ̀ŋə̀

¹“Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu ntsuu ɨnnù jìi mə ɨ tsinə aa a nsi miꞌi bə̀ kɨ ghɨ̀rə̀ bə mə tâ bɨ̀ ka nyə ghuu. Ǹloŋ mə nɨ̀ bə kɨ ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ boŋ kaa nɨ̀ ka waꞌǎ mɨtsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà a mbo Taà ghùu yìi à tswe a aburə aa kwɛrə̀.

²“Maa ajàŋ, nɨ̀ yi tɨ fa ayoo a mbo ŋ̀gàŋə̂fumə nɨ̀ tsuu ntàŋ kɨ tɔŋə, tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə ŋgǎŋabagɨlə ɨ ghɨ̀rə a ndaŋghotə bo bɨ̀ a nɨ mɨ̂mfâŋnə̀ mə tâ bɨ̀ ka ŋghaꞌasə waa aà. Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə bo kwɛ̀rə̀ mə̂ mɨtsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌâ myaa mɨtsɨ̀mə̀. ³Lâ nɨ̀ yi mbàŋnə̀ tɨ fa ayoo a mbo ŋ̀gàŋə̂fumə, nɨ̀ tsuu ghɨ̀rə mə tâ àbô yuu yî ŋ̀kwàbə̀ à zi ayoo yìi mə àbo yì màꞌà a tugɨtə aà. ⁴Tǎ tâ ǹjoo jya mə nɨ fa aa tâ ɨ̀ tswe a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀, boŋ Taà ghùu yìi mə a yə ɨdɨgə a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ ghuu.

Ànnù ǹloŋ annǔ ntsàꞌàtə Nwì

(Lk. 11.2-4)

⁵“Nɨ̀ yi tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî, nɨ̀ tsuu bə tsiꞌì tsǒ ŋgǎŋabagɨlə̀ mə bo kɔ̀ŋə mə bo kɨ bɨɨnə təə nɨ a ndaŋghotə kə̌ a mbɛ̀ɛ̀ mɨ̂mfâŋnə̀ mə bə̀ ka nyə waa aà. Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə bo kwɛ̀rə̀ mə̂ mɨtəŋnə̂ myaa. ⁶Lâ nɨ̀ yi mbàŋnə̀ tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî, nɨ̀ kuu ŋghɛ̀ɛ̀ a mûm ǹjaꞌà ǹda bù, ǹtsetə abàꞌà, m̀buꞌu mbo a mbo Taà ghùù yìi à tswe alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, boŋ Taà ghùù yìi a yə ɨdɨgə a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ ghuu.

⁷“Nɨ̀ yi tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî, nɨ̀ tsuu buꞌusə̀ kɨ ghàà mɨ̀ghàà bə̂ àdàŋə̀ dàŋə̀ tsiꞌì tsǒ ajàŋ yìi mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ ghɨ̀rə̀ aà. Ǹloŋ mə bo waꞌatə nɨ mə Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ à ka yuꞌu nɨyə̀ꞌə̂ nyaa ɨ yòŋə̀ aa mɨghàâ mya mî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa. ⁸Nɨ̀ tsuu tsǒ bo bə, ǹloŋ mə Taà ghùù à zi njoo jya jìi mə nɨ boŋə aa mbɔŋ tâ nɨ̀ ka mbetə. ⁹Nɨ̀ tɨgə ŋka ntsaꞌatə Nwì aa laà mə:

Taà yiꞌi a aburə,

ghɨ̀rə̂ tâ bɨ̀ ka ŋghaꞌasə Ɨkûm ghô.

¹⁰Tâ ànnù nɨfɔ̂ yo â zi,

Ta bǎnsyɛ aa nyuꞌu ndɨꞌɨ̀ jo tsǒ bǎburə.

¹¹Fa mɨjɨ mìi mə mɨ kuꞌunə a mbo bìꞌì sii aà.6.11: Kə̀ àbaa yìi bìꞌi ka lǒ ji a yɔɔ aà.

¹²Lìꞌìnə ɨfansənnù jiꞌi a ajàŋ mə bìꞌi kɨɨ nliꞌinə nɨ̂ jì bə̂ bìi bɨ fànsə̀ a nu bìꞌì aà.

¹³Ǹtsuu bii bìꞌì kwo a ŋkɨ̀rə̀ Satan bə̀. Lâ yweensə yiꞌi nɨ̂ ɨ̀nnù jì bɨ̂.6.13: Kə̀ ŋ̀gàŋmbùꞌû ɨ̀nnù jî bɨ wâ.

¹⁴“Ǹloŋ mə nɨ̀ bə kɨ lìꞌìnə ɨfansənnù bə̂, bəə boŋ Taà ghùù yìi à tswe a aburə aa à ka kɨɨ lìꞌìnə̂ juu. ¹⁵Lâ m̀bə nɨ̀ tsuu ɨfansənnù bə̂ kɨ lìꞌìnə bəə boŋ kaa Taà ghùù kaa à ka waꞌà juu ka nliꞌinə.

Ànnù ǹloŋ annǔ nsiꞌisə ɨbɨɨ nu tɨ̀ jɨ̂

¹⁶“Nɨ̀ yi tɨ siꞌisə ɨbɨɨnû ghuu tɨ jɨ, nɨ̀ tsuu kɨ jəŋnə tsiꞌǐ tsǒ ŋgǎŋəbagɨlə̀ ǹloŋ mə bo tsuŋ mɨ̂nsî myaa mə tâ bə̀ ka nyə mə bo siꞌisə̂ ɨ̀bɨɨ nû waa tɨ jɨ̂. Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə bo kwɛ̀rə̀ mə̂ mɨtsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfaꞌâ myaa mɨtsɨ̀mə̀. ¹⁷Lâ nɨ̀ yi mbàŋnə̀ tɨ siꞌisə ɨbɨɨ nû ghuu tɨ jɨ, nɨ̀ ka nsiꞌitə mɨ̂nsî muu nyɔꞌɔ, ¹⁸tâ bə̀ tsee yə mə nɨ̀ sìꞌìsə ɨbɨɨnû ghuu tɨ jɨ̂. Tâ Taà ghùù yìi à tswe alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, tâ yə. Boŋ Taà ghùù wa mə a yə ɨdɨgə a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ ghuu.

Àfùꞌù a aburə

(Lk. 12.33-34)

¹⁹“Nɨ̀ tsuu afùꞌû yuu a ɨtà fàa nsyɛ kɨ lə̀ə̀, a adɨgə yìi mə mbə ǹsə̀gə̀ ɨ̀ kurə kə̀ ǹtsə̀bə̀ ɨ̀ kô, kə̀ bɨ̀yə̀rə bəgə nyə̀rə̀ aà. ²⁰Nɨ̀ baŋnə ŋka nləə afùꞌû yuu bə a atǎ aburə, a adɨgə yìi mə m̀bə̂ ǹsə̀gə̀ ɨ̀ waꞌà kurə, kaa ntsə̀bə̀ waꞌà kɨ̀ ŋ̀ko, kaa bɨ̀yə̀rə waꞌà kɨ̀ m̀bəgə nyərə. ²¹Ǹloŋ mə adɨ̀gə̀ yìi mə afùꞌû yo a tswe ghu aa, ǹtɨɨ̀ gho ɨ ka kɨɨ tswe aa ghu.

Ŋ̀kàꞌa ɨbɨɨ nû.

(Lk. 11.34-36)

²²“Nɨ̀liꞌì no laa mbə lâm ɨbɨɨnû ghô. Nɨ̀liꞌì no bə tswe sɨgɨnə̀, bəə boŋ mbɨ̀ɨ̀ nû yǒ ntsɨ̀m ɨ̀ luu nɨ̀ ŋ̀kàꞌà. ²³Lâ nɨ̀liꞌì mo bə tsuu ɨ sɨgɨnə̌ tswe boŋ m̀bɨ̀ɨ̀ nû yǒ ntsɨ̀m ɨ̀ luu nɨ̀ m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀. M̀bə̂ ŋ̀kàꞌà yìi mə ɨ tswe a nu bù aa ɨ bə mfii ɨdɨ̀gə̀ bəə boŋ à nɨ̂ m̀fii ɨdɨ̀gə̀ yî ǹswèrə̀ ǹswerə.

Nwìŋgɔ̀ŋ bo bɨ̀ ǹjoò

(Lk. 16.13; 12.22-31)

²⁴“Kaa mbə ŋù à waꞌà a mbo bɨ̀tà bɨ afàꞌà bi baa ka mfaꞌa; ǹloŋ mə à ka bàà yî mɔ̀ꞌɔ ɨ bàŋnə kɔ̀ŋ yì mɔ̀ꞌɔ̂; kə̀ a kâ m̀faꞌa a mbo yì mɔ̀ꞌɔ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m, m̀baŋnə ntsaꞌa nɨ yì mɔ̀ꞌɔ̂. Kaa mbə ò waꞌǎ a mbo Nwì bo bɨ̀ a mbô ŋ̀kabə ka mfaꞌa.”

²⁵“Ma mùu ajàŋ, mə̀ tɨgə̀ ǹswǒŋ a mbo bù mə nɨ̀ tsuu ɨnnǔ kɨ waꞌa nloŋ ntswêntɨ̀ɨ̂ yùù, mə nɨ̀ ka jɨ aa àkə̀, kə̀ no aa àkə̀ lɛ, kə̀ ǹloŋə ɨbɨɨnû ghuu, mə nɨ̀ ka wɛꞌɛ aa àkə̀ lɛ. Ǹtswê ǹtɨ̀ɨ̂ yùu, ɨ̀ sɨ̀ mɨjɨ tsyàtə̀ aa ɛ? Mɨ̀bɨ̀ɨ̀mɨnû muu mɨ waꞌa ɨ̀tsə̀ꞌə̀ kɨ ntsyatə aa ɛ? ²⁶Nɨ̀ lentə bɨ̂sɨŋ bìi bɨ dàrə̀ a ndəŋ aà. Kaa bɨ sɨ waa njoo bweꞌe, kaa waꞌa kɨ̀ɨ̀ m̀fuꞌu nlə̀ə̀ nɨ a atà. Lâ Taà ghùù yìi à tswe a aburə aa, a jɛꞌɛ̀ nɨ̀ waa. Ǹdùû ghuu ɨ sɨ̌ ɨ waa tsyâtə aa ɛ? ²⁷M̀bə ŋù nɨ̀bû ghùù yî tsù a kuꞌùsə̀ mûbàŋtə̀ a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂6.27: Kə̀ a nɨ̂ ǹsàꞌàtə̂ yì. yì ǹloŋ mə a waꞌa ɨnnù aa ɛ? ²⁸Nɨ waꞌa nɨ̂ ɨnnù ǹloŋ ɨtsə̀ꞌə̀ aa aya aa ɛ? Nɨ̀ lentə ɨbwìꞌi ŋgɛ̀ɛ̀ jìi ɨ kwe a ŋgɛ̀ɛ̀ aà. Kaa ɨ sɨ nwùgɨ̀nə̀, kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̂ àsìsì kɨɨ mbaꞌa. ²⁹Mə̀ swòŋə a mbo bù mə tsiꞌì m̀fɔ̀ Solomon, a mum nɨ̀ghaꞌà ni nɨ tsɨ̀m, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ atsə̀ꞌə̀ yî tsu wɛꞌɛ tâ à bɔŋ mbə tsiꞌì tsô jyaa. ³⁰Lâ m̀bə Nwìŋgɔ̀ŋ a ka nwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ a nû ŋ̀gɛ̀ɛ̀ a ɨtu mɨntaꞌa, yìi mə ɨ kwe sii a lo tɨ bə a yɔɔ bɨ tɔɔ̀ a abu aa, boŋ mbə a kɨꞌɨ ɨtsə̀ꞌə̀ a nu bù naŋsə̀ ŋ̀wɛꞌɛ ntsyatə aa ɛ? Àbìintɨɨ̀ yuu a kəꞌə bɨ laa aa a ya ɛ? ³¹Ma mùu ajàŋ, a kuꞌunə mə nɨ̀ tsuu ɨnnù kɨ waꞌa, ɨ betə nɨ mə, ‘Bìꞌì ka jɨ aa àkə̀, kə̀ bìꞌì ka no aa àkə̀, kə̀ bìꞌì ka wɛꞌɛ aa àkə̀ lɛ?’ ³²Ǹloŋ mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ lɔ̀ɔ̀ ma jû ǹjoò tsɨ̀mə̀; lâ Taà ghùù a aburə à zi mə nɨ boŋ njoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀mə̀. ³³Lâ tâ nɨ̀ foo ŋka nlɔɔ bə ànnù nɨfɔ̀ Nwî bo bɨ̀ ànnû yi yìi mə a tsinə aà, boŋ à ka kɨɨ fa njoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀m a mbo bù.

³⁴“Ma mùu ajàŋ, nɨ̀ tsuu ɨnnù kɨ waꞌa nloŋ annǔ ayɔɔ bə̂, ǹloŋ mə ɨyɔ̀ɔ̀ ka lǒ tswe nɨ ɨ̀ jii ɨnnù. Tâ ŋ̀gɨꞌɨ yì sii tâ ɨ̀ kuꞌunə siì.”

Ànnǔ ŋka ntwi mɨlɔ̀ꞌɔ̀ mɨ bə̂ bǐ mɔꞌɔ̀

(Lk. 6.37-38,41-42)

¹“Tsuu mɨlɔꞌɔ mɨ bə̂ kɨ twi tâ bɨ̀ tsuu mo ɨ kɨɨ twi. ²Ǹloŋ mə àjàŋ yìi mə o twi mɨlɔꞌɔ mɨ bə̂ aa, à nɨ̂ àjàŋ yìi mə bɨ ka yǐ kɨɨ twi mô. Fɨ̀gə̀ yìi mə o fa nɨ a mbo bə̀ aa, à nɨ fɨ̀gə̀ yìi bɨ ka kɨɨ fa nɨ a mbo wò aà. ³A ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə ò ka nyə nɨ̂ àbàꞌa ati yìi mə a tswe nɨliꞌi ndɨ̂m ghò kaa ŋkɨꞌɨ nɨ̀ koonə yìi mə à tswe a nɨliꞌi wò aa yə aa ɛ? ⁴Kə̀ m̀bə ò tsyà aa la nswoŋ a mbo ǹdɨ̂m ghò mə, ‘Zǐ ta mə̀ fiꞌi abàꞌa ati a nɨliꞌi wò’, mə koonə à bàŋnə ntswe a nɨliꞌi wò aa ɛ? ⁵Wò ŋgàŋàbagɨlə̀, foo ntyǎ mbìì m̀fiꞌi koonə wa a nɨliꞌi wò, boŋ ò ka naŋsə yə abàꞌa ati ya a nɨliꞌi ndɨm ghò ɨ fiꞌi.

⁶“Nɨ̀ tsuu njoo jìi ɨ laa màŋsə̀ aa a mbô m̀bu kɨ fa boŋ ɨ ka bəŋkə ɨ wǒ a nu bù. Nɨ̀ tsuu njoo atɨ̀ndùû juu a mbo bɨ̀kwiŋyàm kɨ fa boŋ bɨ ka nɨ̀ŋtə̀ ɨ ta ŋgɨꞌɨ ghu.

M̀betə, ǹlɔ̀ɔ bô ŋ̀kwɛ̀ntə̂

(Lk. 11.9-13)

⁷“Nɨ̀ ka mbetə boŋ bɨ ka kɨ fa a mbo bù. Nɨ̀ ka nlɔɔ boŋ nɨ̀ ka yə. Nɨ̀ ka ŋkwɛntə boŋ bɨ ka ŋaꞌa a mbo bù. ⁸Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi a betə aa, a kwɛrə, ŋù ǹtsɨ̀n yìi a kɨɨ nlɔɔ aa, a yə. Ŋù yìi mə a kwɛ̀ntə̀ aa, bɨ kɨɨ̀ ŋ̀ŋaꞌa ghu mbô. ⁹Kə̀ à nɨ̂ m̀buu ŋû ghuu yìi mə à tswe a atɨtɨ̀ɨ bù mə mbə mû yì à betə yi mə tâ à fa abaa a mbo yu a bâŋnə̀ m̀fa bə̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ghu mbo aa ɛ? ¹⁰Kə̀ bɛɛ mə a betə yi mə à fa fɨbwɛ̀ a mbo yu a bâŋnə̀ m̀fa bə no aa ɛ? ¹¹M̀bə bù bìi mə nɨ̀ nɨ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨnnù jì bɨ, nɨ̀ zi ajàŋ mə m̀bə nɨ̀ ka mfa njoo jì sɨgɨ̀nə̀ a mbo bɔɔ̀ buu, boŋ mbə Taà ghùù yìi à tswe aburə aa a kɨꞌɨ njoo jì sɨgɨ̀nə̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ betə aa ka mfa aa mə akə aa ɛ?

¹²“Ka ŋghɨrə a nu bə̀ ɨ ɨnnù jya jìi mə o kɔ̀ŋə̀ mə bɨ̀ ka ŋghɨrə a nu wò aà. Ǹloŋ mə àâ ànnù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ nɨ̀ghàà nɨ ŋgǎŋntoo Nwî swoŋə aa a yulà.

Ǹtsǔ ŋkya yì kə̀gə̂

(Lk. 13.24)

¹³“Nɨ̀ tsya nɨ ǹtsǔ ŋkya yì kəgə wa ŋkuu, nloŋ mə ntsǔ ŋkya mà wa ɨ jwaanə ntəə, mânjì yì a kɨ̂ m̀fwaatə, ɨ ghɛ̀ɛ̀ aa a ntsǔ nɨ̀wo nɨ nlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀, bə̀ kɨɨ̀ ǹzwu nyoŋə ghu ŋghaꞌa. ¹⁴Lâ ǹtsǔ ŋkya yìi mə ɨ ghɛ̀ɛ a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ aa ɨ kəꞌətə; mânjì yìi mə a kɨɨ ŋghɛɛ ghu aa a tsyânə̀, a bə tsiꞌì m̀bùmtə̀ bə̂ mə mbə bɨ yə̂.

Àti bo fɨ̀ntâ fi

(Lk. 6.43-44)

¹⁵“Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoo Nwî m̀bweꞌesə̀, jìi ɨ zǐ a mbo bù m̀maꞌa ŋgùù m̀bînjə̀rə̀ a nu bo, lâ m̀baŋnə̀ mbə naàŋgwyɛ̀ mɨtsəꞌə̀ aà. ¹⁶Wa nɨ̀ ka yǐ zi waa aa a njɨ̌m mɨ̀ntâ myaa. M̀bə̂ àtǐ njɔ̂ŋ ǹjɔŋ a koonə̀ maŋgòlə̀ aa ɛ? Kə̀ ǹtsìbɨ̀njɔ̀ŋ ɨ koonə̀ àjɔ̀ɔ̀ aa ɛ? ¹⁷Wa àtì yî sɨgɨ̀nə̀ a koonə aa mɨ̀ntà mî sɨgɨ̀nə̀, àtì yî bɨ a ŋkoonə aa mɨ̀ntà mî bɨ̂. ¹⁸Kaa mbə àtì yî sɨgɨ̀nə̀ a kɨꞌɨ̀ yi mɨ̂ntà mî bɨ koonə̀. Kaa yì bɨ a waꞌǎ mîntà mî sɨgɨ̀nə̀ kɨ ŋkoonə. ¹⁹Àtǐ tsɨ̀m yìi kaa a sɨ mɨ̂ntà mî sɨgɨ̀nə̀ koonə aa, bɨ wà m̀maꞌa a mum mɔꞌɔ. ²⁰Wa nɨ̀ ka yǐ kɨ zi waa ɨ yòŋə̀ aa a njɨ̌m mɨ̀ntâ myaa.

Ànnù ǹloŋ bə̂ bìi bɨ bweꞌesə ɨbɨ̀ɨnû waa aà

(Lk. 13.25-27)

²¹“Kaa à sɨ̀ ŋû ǹtsɨ̀m yìi mə a twoŋə nàa mə, ‘M̀màꞌàmbî, M̀màꞌàmbî’, aa bə mə à ka yǐ kuu a mûm ànnù nɨfɔ aburə. A ka yǐ kuu tsiꞌì bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə annù yìi mə Taà ghà a aburə a lɔ̀ɔ̀ aà. ²²À ka yǐ bə wa njwi ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa, tâ bə̀ bì ghàꞌàtə̀ zi nswoŋ a mbo mə̀ mə, ‘M̀màꞌàmbî, M̀màꞌàmbî, bìꞌì lɛ sɨ swoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ nɨ̂ ɨ̀kûm gho, m̀fiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ nɨ̂ ɨ̀kûm gho, ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yɛrə jî ghàꞌàtə̀ nɨ̂ ɨ̀kûm gho.’ ²³Tâ mə̀ swoŋ a mbo bo nɨ̂ ǹsi nɨ̀ ǹsɨ mə, ‘Wa mə̀ lɛ waꞌà ghuu zî. Nɨ̀ lo ghuu a mbɛ̀ɛ mə̀ ŋ̀ghɛɛ mba a ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ̂!’

Bɨ̀bɔɔ bɨ nda bi baà

(Lk. 6.47-49)

²⁴“Ŋù ǹtsɨ̀m yìi a yuꞌu mɨghàâ ma mù m̀fa nɨ mu aa, à bə̀ aa tsiꞌì tsǒ ŋù mɨ̀tsyɛ̀ yìi mə à bɔ̀ɔ ndâ yì a atû àlàŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀; ²⁵bɛɛ mbə̀ŋ ɨ̀ zi nloo, ŋ̀kì ɨ luu, àfìsə̀ a kɨ ntsya ntum nda ya, kaa ɨ kɨꞌɨ̀ yi wô, ǹloŋ mə à lɛ mbɔɔ a atu alâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ aà. ²⁶Lâ ŋù yìi mə a yuꞌu mɨghàa ma mû kaa waꞌà nɨ mu faꞌa aa, à bə aa tsiꞌì tsǒ àjɨ̀ŋtə̀ ŋû yìi mə à lɛ ghùrə ndâ yì a atû àwàŋə̀. ²⁷Nòò yìi mbə̀ŋ ɨ̀ lɛ nloo, mɨ̀ŋkì luuŋkə̀, à fìsə̀ a kɨɨ̀ ǹtsya ntumə nɨ̂ ǹda ya aa, ɨ wô tsiꞌǐ nɨ nɨ̀wò nî wè.”

Àdàꞌa Yesu

(Mk. 1.21-22)

²⁸Nòò yìi Yesu à lɛ mmàŋsə̀ a nswoŋ ma jû ɨ̀nnù aa, ɨ̀kùrə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ yɛrə̀ àjàŋ yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ ànnù Nwì aa, ²⁹Ǹloŋ mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ waa aa tsǒ ŋù yìi à tswe nɨ̂ àdàꞌà, kaa waꞌà aa tsiꞌì tsǒ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jyaa dɨꞌɨ̀ bə̂.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû àkɨ̀kwen aà

(Mk. 1.40-45; Lk. 5.12-16)

¹Yesu à lò mə̂ wa atu ntaꞌa nsɨgə mâbêm ǹnɔ̀ɔ̀ ɨ yoŋə̀ yi. ²Ŋù àkɨ̀kwen yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkɨ nzi ntsiꞌi yi, nswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi ghu nsi, ǹswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, ò bə kɔ̌ŋ, boŋ ò ghɨ̀rə nû yà ɨ laà.”

³Yesu a nâsə̀ àbô yi mmɔɔntə yi ghu, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ kɔ̀ŋə̂, tâ nû yò laa.” Àkɨ̀kwen ya a lɛ kɨ mburə ŋghɛsə nsɨgə ghu nu, a laà. ⁴Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Yə̂, ò ghɛɛ, ò tsuu annù tsu a mbo ŋù lǒ swoŋə, la mbàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨɨ nû gho a mbô ŋ̀gàŋmàꞌanwì, ŋ̀kɨ mfa ayoo mmaꞌanwì yìi mə Moses à lɛ lə̀ə̀ aa, tâ dɨ̀ꞌɨ a mbo bə̀ mə nû yò ɨ̀ làà mə̂.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋàfàꞌà àtu bɨsogyɛ ŋkhɨ̀ ŋù baRoma aà

(Lk. 7.1-10)

⁵Nòò yìi mə Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a Kapernaum aa, àtu bɨ̂sogyɛ ŋkhɨ̀ a lɛ nzi ntsiꞌi yi, m̀buꞌu mbo ghu mbo mə à kwɛtə yi. ⁶Ǹswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ bwentə a ŋgàŋàfàꞌâ ghà, à nɔ̀ŋə a ndâ tsiꞌì nɨ̀ ŋ̀gɨꞌɨ̀.”

⁷Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Wa mə̀ ka zǐ ɨ ghùrə̀ yi.”

⁸Àtu bɨ̂sogyɛ̀ ya a kwiꞌi mə, “M̀màꞌàmbî, kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə ò zî ŋ̀kuu a nda mə̀; lâ, ghɛ̀nsə ŋghàà tsiꞌì nɨghàà nî fùùrə̀ boŋ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghà ghû à ka tɨɨ. ⁹Ǹloŋ mə mə̀ laa mbə ŋû, ǹtswe nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ àdaꞌa a atu mə̀ ǹsaꞌa nɨ̂ ghà, mə̀ kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ àdàꞌa a atu bɨ̀sogyɛ̀ bìi mə mə saꞌa aà: Mə̀ bə swoŋ nɨ yì mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Ghɛ̀ɛ̂!’, boŋ à ghɛ̀ɛ̂; mə̀ kɨ nswoŋ nɨ yì mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Zǐ!’ a kɨ̂ ǹzi; Bɛɛ mə̀ kɨ nswoŋ a mbo àbùꞌû ya mə ‘Ghɨ̀rə̀ yulà ànnù!’ a kɨ̂ ŋ̀ghɨrə.”

¹⁰Yesu à yùꞌù mə̂ ànnù ya yìi mə à lɛ nswoŋ aa, nyɛrə, nswoŋ a mbo bə̀ bya mə bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nii aa mə, “Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, tsiꞌǐ a alaꞌa baIsrael, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̌ abəŋə abìintɨɨ mà yû yə̂. ¹¹Mə̀ swòŋə a mbo bù mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ ka yǐ lò a mbɨ nsàꞌa nòò, nɨ a mbɨ ntso nòò, ɨ zǐ tswe a atu atɛtə̀ bo bɨ̀ Abraham, Isaac, nɨ Yakob wa a mûm annù nɨfɔ̌ aburə, ¹²lâ tâ bɨ̀ baŋnə mmèꞌe bɨbɔŋ bɨ annù nɨfɔ̀ Nwì a mûm m̀fìi ɨ̀dɨ̀gə̀ a abɛɛ; tâ bo tɨgə nyəꞌə ghu ŋkurə nɨ̂ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa.” ¹³Yesu a tɨgə̀ m̀bu nswoŋ a mbo atu bɨ̂sogyɛ̀ ya mə, “Ka ŋghɛ̀ɛ̂; wa ànnù ya mə ò bìì aa a ka ghɨ̀rə ŋgàŋàfàꞌâ ghò wâ.” Ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì wa à lɛ ŋkɨ ntɨɨ tsiꞌì maa noò.

Àjàŋ yìi bɨ lɛ mbù ŋ̀ghurə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ aà

(Mk. 1.29-30; Lk. 4.38-41)

¹⁴Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda Peta ǹyə nɔ̂ŋsə̂ yì a nɔ̂ŋ ŋ̀ghɔɔ nɨ fibà. ¹⁵A ghɛnsə̀ àbô yi mmɔɔntə ghu, fibà wa a maꞌàtə̀ yi, a bɨɨ̀nə̀ ǹtɨgə nlɔɔ mɨjɨ mfa a mbo bo bo jɨ̂.

¹⁶À bə̀ mə̂ a noò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ bɨ zî nɨ̀ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə ɨ̀zwì jî bɨ ɨ lɛ ntswe a nu bo aà. Yesu a ghɛ̂sə̀ ŋ̀ghaa nɨghàà nî fùùrə̀ m̀furə ɨzwì jya, ŋ̀kɨ ŋghurə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ aà. ¹⁷À lɛ ghɨ̀rə̀ ma yû ànnù aa a lwensə ànnù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ aa mə,

“À lɛ ŋkwɛrə ɨlɔ̀ꞌɔ̂ jiꞌinə̀ ŋ̀kɨ beꞌe mɨghɔ̀ɔ̂ miꞌinə̀ mɨtsɨ̀mə̀.”8.17: Yes. 53.4

Ànnù bə̂ bi baa bìi bɨ lɛ sɨ lɔ̀ɔ a ŋka nyòŋə̀ Yesu aà

(Lk. 9.57-62)

¹⁸Àjàŋ mə Yesu à lɛ nyə mɨ̂nòò mî ghàꞌà ŋ̀ghaꞌa mìi mə mɨ lɛ karɨsə yi aa, ǹswoŋə a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə tâ bɨ̀ too ŋghɛɛ wa njii àtsùm yî mɔꞌɔ̀.

¹⁹Ŋ̀gàŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ yî mɔ̀ꞌɔ, à lɛ nzì ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, mə̀ ka kɨ yòŋə̀ nɨ̂ gho a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə o ghɛ̀ɛ̀ ghu aà.”

²⁰Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ɨ̀tsò ɨ tswe nɨ̀ mɨ̀mborə̀ myaa, bɨ̀sɨŋ kɨ̂ ǹstswe nɨ̂ ǹdâ jyaa; la kaa Mu Ŋù à sɨ̀ nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə mbə a nɔ̂ŋsə̀ àtû yi ghu mmɨɨntə aa tswê.”

²¹Ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkɨ nswoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, lə̀ə tâ mə̀ bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ m̀foo ntwiŋə taà yaꞌa.” ²²La Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Zǐ ŋka nyòŋə̀ nàâ, m̀maꞌatə tâ bɨ̀ku ka ntwiŋ bɨkû bɨ bə̂ byaa.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨrə afìsə̀ a bɔrə̀ aà

(Mk. 4.35-41; Lk. 8.22-25)

²³Yesu à lɛ ntɨgə ŋkuu a mûm àkànuꞌu, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ kɨ̂ ǹyoŋə yi ŋkuu ghu. ²⁴Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ, àfìsə̀ yî tɨ̀ɨ̀ a lɛ ŋghɛ̀sə̀ m̀beꞌenə ŋka ntsya wa mûm ŋ̀kì. Ɨ̀kàŋə ŋkì ɨ tumə̀ nɨ̂ àkànuꞌu ya a tɨgə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ m̀bwɛ wa mûm ŋ̀kì. La Yesu à lɛ mbàŋnə̀ ǹnɔŋ mbwii. ²⁵Bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsɨgɨtə yi nswoŋ mə, “Yweensə yiꞌi, Mmàꞌàmbî; wa bìꞌì tɨgə ntswe aa a ntsu nɨ̀ wô.” ²⁶Yesu a kwiꞌi mə, “Nɨ naŋsə mbɔꞌɔ aa àkə̀ laà aa ɛ? Àbìintɨɨ̀ yuu a kəꞌə bɨ laa a ya aa ɛ?” À lɛ ntɨgə mbɨɨnə, ŋwenə afìsə̀ ya bo bɨ̀ ɨ̀kàŋnə ŋkì jya, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ m̀bɔrə mə tùk ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ mə swee.

²⁷Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ nyɛrə ntɨgə nswoŋə nɨ mə, “Àâ m̀buu ŋu akə à ghuà aa ɛ? Tsiꞌì àfìsə̀ bo bɨ̀ ɨ̀kàŋnə ŋkì ɨ yuꞌunə̀ nii aa ɛ?”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə bə̂ bi baa bìi bɨ lɛ ntswe nɨ̂ bɨ̀demon aà.

(Mk. 5.1-20; Lk. 8.28-34)

²⁸Yesu à tòò mə atsùm ya, m̀fɛꞌɛ a alaꞌa Gadara m̀bâŋnə̀ ji baa jìi mə bɨ̀demon lɛ ntswe a ɨtoꞌo bo aa, bɨ lô a ɨtu mɨsyɛ̀ ǹzi ntsiꞌi yi. Bə̀ ma bû lɛ ntsəꞌə siꞌi ŋghɨrə mə tâ ŋù tsee maa mânjì kɨ tsyà. ²⁹Bo ghɛ̀sə̀ mə̂ ǹyə Yesu aa, ŋka ntɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Bìꞌinə̀ tswe aa nɨ̀ àkə aa ɛ, a Mu Nwì? Ò zǐ faa mə o zǐ nnɨŋ ŋgɨꞌɨ a nu bìꞌì tɨghə nòò à kùꞌù aa ɛ?”

³⁰Àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm a lɛ ntswe maa mbɛ̀ɛ̀ àdɨ̀gə̀ njɨ. ³¹Bɨ̀demon bya bɨ tɨgə̀ m̀buꞌu mbo a mbo Yesu mə, “M̀bə ò ka mfiꞌi yiꞌi, ò toò yiꞌi bìꞌì ghɛɛ̀ ŋ̀kuu a nu àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm yî.”

³²Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ.” Bo lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a nu àkarə̀ bɨ̂kwiŋyàm yâ tsɨ̀m, a juꞌù ǹsɨgə mbaa yâ; ǹtɨgə ŋkoŋ wa a mûm ŋ̀kì.

³³Bə̀ bìi bɨ lɛ sɨ bɛ bɨ̂kwiŋyàm bya aa, bɨ lɛ nlò ŋ̀khə ŋkuu wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà ǹtɨgə nswoŋ ɨnnù tsɨ̀m bo bɨ̀ ànnù yìi a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a nu bə̀ bya bi baà. ³⁴Bə̀ bɨtsɨ̀m lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa nzì ǹtsiꞌi Yesu. Bo yə̂ mə̂ yi aa mbuꞌu mbo ghu mbo mə tâ à maꞌatə mbùꞌù àlaꞌà yàà ya mburə ŋghɛɛ yi tâ àghaꞌa saꞌa.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mbwenkə aà

(Mk. 2.1-12; Lk. 5.17-26)

¹Yesu à lɛ ŋkuu a mûm àkànuꞌu ntoo ŋghɛɛ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bo. ²Bə̀ lɛ mbèꞌe a mbweŋkə yi mɔꞌɔ nɨ̂ ɨ̀kùû yi nzi nɨ ghu ghu mbo. Yesu, à yə̀ mə abìintɨɨ̀ yaa, nswoŋə a mbo m̀bwènkə̀ wa mə, “Tswa ntɨɨ̀ gho mbǎ mû ghà; wa bɨ lìꞌìnə̀ mə ɨbɨ̂ ghô.”

³Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jya ji mɔꞌɔ ɨ yuꞌu nswoŋ bo nɨ bo mə, “M̀bâ ghû a bə̀gɨ̀tə̀ aa Nwì.”

⁴Yesu à lɛ nzi annù yìi mə bo lɛ sɨ mɔ̀ɔ̀ntə aa nswoŋ mə, “Nɨ mɔ̀ɔ̀ntə ɨjǎŋ ɨnnù jî bɨ juà a mûm mɨ̀ntɨɨ bù aa a ya aa ɛ? ⁵A waŋsə aa a swoŋ mə, ‘Bɨ lìꞌì mə ɨfansənnù jo,’ kə̀ a nswoŋ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə ŋka ntəə ghɛ̀ɛ̀ aa ɛ?’

⁶“Lâ mə̀ ka dɨ̀ꞌɨ a mbo bù mə Mu Ŋù à tswe nɨ̀ àdàꞌà fàa atu nsyɛ a lìꞌìnə̂ ɨ̀bɨ̂.” A tɨgə̀ m̀bu nswoŋ a mbô m̀bwènkə̀ wa mə, “Bɨ̀ɨ̀nə mbèꞌe ɨkuù gho ŋghɛ̀ɛ̀ gho a ndùgə̀.”

⁷À lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ŋ̀ghɛɛ yi a ndùgə yu. ⁸Àjàŋ yìi mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya lɛ nyə laà aa, bo lɛ mbɔꞌɔ, ǹtɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî, nloŋ mə à fâ àjàŋə adaꞌa ma ya a mbo bə̀ aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntwoŋə Mateo aà

(Mk. 2.13-17; Lk. 5.27-32)

⁹Yesu à lò mə̂ maa adɨgə ŋka ntsya, nyə Mateo, ŋù ŋkwɛrə bɨ̀tax a tswê a ndâfàꞌa yu. A swoŋ ghu mbo mə, “Ka nyòŋə̀ nàâ.” À lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ ǹyoŋə yi.

¹⁰Yesu à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtswe ŋka njɨ a nda Mateo, ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax jÎ ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ ɨ zî ǹtswe bo bɨ̀ Yesu nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji wa atu atɛtə̀. ¹¹Bafarɨsai yə̀ mə̂ aa, mbetə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù ghùù a jɨ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax nɨ bə̀ bî bɨ aa a ya?” ¹²Yesu a yuꞌu, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Kaa bə̀ bìi mə bɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀ aa sɨ dokta lɔɔ, lâ a lɔ̀ɔ ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀.

¹³“Lâ nɨ̀ ghɛɛ nlɔ̀ɔ̀ ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nɨ Nwî nya mə nɨ swoŋ mə: ‘Mə lɔ̀ɔ̀ aa annǔ ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, kaa mə̀ sɨ aa njoo mmàꞌanwì lɔɔ.’ Kaa mə̀ lɛ ŋwaꞌà zì aa a ntwoŋ bə̀ bìi mə mɨ̀nnû myaa mɨ tsinə aà, mə̀ lɛ nzì aa a ntwoŋ bə̀ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨnnù jì bɨ aà.”

Àbetə̀ ǹloŋə annǔ nsiꞌisə nu tɨ̀ jɨ̂

(Mk. 2.18-22; Lk. 5.33-39)

¹⁴Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnǔ Jɔn ɨ lɛ nzì m̀betə Yesu mə, “Bìꞌi bɨ̀ baFarɨsai siꞌisə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû miꞌi tɨ jɨ̂, kaa ŋgǎŋyəgə̂nnù jo waꞌà siꞌisə̀ aa a ya lɛ?”

¹⁵Yesu a kwiꞌi mə, “M̀bə bə̀ bìi bɨ twoŋə waa a adɨgə nɨyɔꞌɔ kâ ǹjəŋə wâ noò mə ǹdoo mûŋgèn à tswe bo bo aa ɛ? Ŋ̀gaŋ! Lâ nòò à ka yǐ zǐ yìi mə bɨ ka yǐ lɔ̀gə ndoo mûŋgèn wa ɨ lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ a mbɛ̀ɛ bo aa, tâ bo bɨmbɔŋ tɨgə kɨ siꞌisə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa tɨ jɨ̂.

¹⁶“Kaa ŋù laa waꞌà lɔ̀gə̀ nɨ̂ àsàꞌa atsə̀ꞌə̀ yî fii a nnɨŋə nɨ̂ àbùꞌu àtsə̀ꞌə̀ yî lwèn ǹtatə; à bə ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ boŋ a satə atsə̀ꞌə̀ yî fii ya a ka swùŋə̀ yî lwèn ya ɨ sàꞌàtə abùꞌù yâ tâ à ghaꞌatə. ¹⁷Kaa bɨ sɨ kɨɨ nlɔgə nɨ mɨ̀lùꞌù mî fii nnɨ̀ŋə nɨ̂ ŋ̀gùu mɨlùꞌu jî lwèènə̀; bɨ bə nɨŋ, bəə boŋ ŋ̀gùù jya ɨ ka bwiꞌikə, tâ mɨ̀lùꞌù mya saa, tâ bɨ̀ kɨ nta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀gùù jyâ. Lâ bɨ bə nɨŋ mɨlùꞌù mî fii a nɨ̂ ŋ̀gùù jî fii, bəə boŋ ŋgùù jya ka tswe sɨgɨ̀nə̀ tâ mɨ̀lùꞌù mya kɨ ntswe ghu.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mâŋgyɛ̀ wa mə à lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə atsəŋə atsə̀ꞌə yi ŋkɨ bɨ̀ɨ̀nsə̀ mû ǹtsyàsə̀ ŋù baYuda yî màŋgyɛ̀ a nɨwo aà

(Mk. 5.21-43; Lk. 8.40-56)

¹⁸Nòò yìi mə Yesu à lɛ sɨ swoŋə ma ya ànnù aa, ǹtsyàsə̀ baYuda yî mɔ̀ꞌɔ a zî ghu mbô, ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi ghu nsi, nswoŋ mə, “Mû ghà yî màŋgyɛ̀ à ghɛ̀nsə ŋkwo; lâ zǐ nnɔ̀ŋsə abô yo ghu nu ta tâ à bu ntswe ntɨ̀ɨ̀.” ¹⁹Yesu à lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji, ŋghɛɛ bo bo.

²⁰Màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ ŋghɔ̀ɔ̀ nɨghɔ̀ɔ̀ nɨ bâŋgyɛ̀ nɨ ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò baa, nɨ zî tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ kaa waꞌà kɛntə̀ aa, à lɛ nyòŋ m̀mɔɔntə atsəŋə atsə̀ꞌə̀ Yesu; ²¹ǹloŋ mə à lɛ nswoŋə a mûm ǹtɨɨ yu mə, “Mə̀ bə tɛꞌɛ mɔ̀ɔ̀ntə̀ tsiꞌǐ atsə̀ꞌə̂ yi boŋ mə̀ ka tɨ̀ɨ̀.”

²²Yesu à lɛ ŋkarɨkə, ǹyə yi, nswoŋ mə, “Tswa ntɨɨ̀ ghô m̀ba mû ghà yî màŋgyɛ̀; wa àbìintɨɨ̀ yo a ghɨ̀rə̀ mə̂ ò tɨɨ̀.” Màŋgyɛ̀ wa à lɛ mburə ŋkɨ ntɨɨ tsiꞌì maa noò.

²³Yesu a ghɛɛ̀ ŋ̀kuu wa ndâ ǹtsyàsə̀ baYuda wa, ǹyə ŋgǎŋmbuꞌu mɨ̀kòò bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ ŋgǎŋyəꞌə nɨ̀wo wa ɨ tsɨgə̀ nɨ̀ ɨ̀dɨ̀gə̀, ²⁴ǹswoŋ mə, “Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lòkə̂ nɨ̀! Wa mumàŋgyɛ̀ ghû kaa à sɨ̀ aa kwò kwô; a bwii aà bwìì.” À swòŋ mə̂ laa aa bo kâ ŋ̀wyɛ yi. ²⁵Lâ bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a abɛɛ, a kuu ntswa abo mu wa, a bɨɨ̀nə̀.

²⁶Ŋ̀gàn ǹloŋ ma yaà ànnù ɨ̀ lɛ nsɛ̀ɛ̀nə̀ ŋ̀ghɛɛ ɨdɨgə tsɨ̀m wa alaꞌà.

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ ŋghùrə̀ bɨfə̀ꞌə̀nə̀ bi baa aà

²⁷Yesu à màꞌàtə̀ mə adɨgə ma ya ŋka ŋghɛɛ, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ bi baa kâ ǹyoŋə nii, ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Ko mɨlə̀ŋnə̀ yìꞌì m̀bâ mu David.”

²⁸Yesu à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuu a mûm ǹda aa, bɨ̀ fə̀ꞌə̀nə̀ bya bi baa bɨ zǐ ntsiꞌi yi. Yesu a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ bii mə mbə mə̀ ghurə̀ ghuu aa ɛ?” Bo kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, Mmàꞌàmbî.”

²⁹Yesu a tɨgə̀ m̀mɔɔntə miꞌì myaa nswoŋ mə, “Ànnù ya mə nɨ̀ bìi aa, tâ à ghɨrə ghuu.” ³⁰Miꞌì myaa mya lɛ nlaa, bo kâ ǹyə ɨdɨgə. Yesu a waꞌàsə̀ waa tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ tsee annù yû a mbo ŋù swoŋə.”

³¹Lâ bo lɛ nlò ŋ̀ghɛɛ ntɨgə nsɛɛnsə annù ǹloŋ Yesu wa mbùꞌà àlaꞌà ǹtsɨ̀mə̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ a tɨghàà aà

³²Nòò wa yìi mə bɨ fə̀ꞌə̀nə̀ bya lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ka ŋghɛɛ aa, bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ nzì nɨ ŋù yìi mə àzwì yî bɨ a lɛ ŋghɨ̀rə̀ kaa a waꞌà ghàà aa a mbo Yesu. ³³Yesu à fìꞌì mə azwì yî bɨ ya, ŋù wa a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghaa; ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ nyɛrə mbuꞌu nɨ̂ ŋ̀gòò mə, “Kaa bìꞌì lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ mbuu annù yulà a alaꞌa Israel yə̂.”

³⁴BaFarɨsai bâŋnə̀ ǹswoŋ mə, “A fiꞌi bɨdemon aa nɨ̀ m̀fɔ̀ bɨ̀demon wa mə à tswe nɨ ghu aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋko mɨlə̀ŋnə bə̀ bya aa

³⁵Yesu à lɛ sɨ tɨgə ŋkarə a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ alaꞌa bo bɨ̀ bɔɔ bɨ alaꞌa, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ nɨ̀ghàà nɨ Nwî a mûm ǹdaŋghotə nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə annù nɨfɔ̌ aburə, ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨtsɨ̀m bo bɨ̀ ɨ̀lɔ̀ꞌɔ tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe a nu bə̀ aà. ³⁶Nòò yìi à lɛ nyə mɨnɔ̀ɔ̀ myaa, à lɛ ko mɨlɨ̀ŋnə̀ wàà ǹloŋ mə bo lɛ sɨ tsɨŋə nkarə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ kaa waꞌà nɨ̂ àkwɛtə̀ tswê tsǒ m̀binjèrə̀ jìi mə kaa ɨ sɨ̀ nɨ̂ ǹtsèè tswe aà. ³⁷Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋə a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Mɨjɨ mɨ bè mə̂ a nsoo ghaꞌa lâ bɨ̀fùꞌù bâŋnə̀ ŋ̀kəꞌətə; ³⁸nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî mə tâ M̀màꞌàmbî m̀bɔ̂ŋ ǹsòò à too ŋgǎŋfàꞌà tâ ɨ̀ ghɛɛ mfùꞌù mɨjɨ̂ mi myâ.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntoo ŋgǎŋtoò jì jya nɨghûm ǹtsò baà aà

(Mk. 3.13-19; Lk. 6.12-16)

¹Yesu a twôŋ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa mfa adaꞌa a mbo bo mə bo ghɛɛ ŋka mfiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jɨ̂ bɨ ŋkɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨtsɨ̀m bo bɨ̀ ɨ̀lɔ̀ꞌɔ tsɨ̀m a nu bə̀. ²Àa mɨ̀kùm mɨ ŋgǎŋtoo Kristo jya mɨ muà: Ǹtsyàmbìɨ̀ à lɛ mbə Simon, yìi mə bɨ kɨɨ ntwoŋə nɨ Peta aà; nɨ Andrew yìi mə à lɛ mbə muma bɨ̀ Peta aà; Jɛms bo mumaà yì Jɔn, bɔɔ bɨ Zebedee; ³Philip bo Batholomew; Thomas bo Mateo, yìi à lɛ mbə ŋgàŋkwɛrə tax aa; Jɛms mu Alfeus, bo Thaddaeus, ⁴Simon ŋù Cananaan, nɨ Judas Iscariot, yìi à lɛ mfèè Yesu aà.

Ɨ̀fàꞌà yìi mə bo bya nɨghûm ǹtsò baa lɛ mfàꞌà aà

(Mk. 6.7-13; Lk. 9.1-6)

⁵Yesu à lɛ ntoo waa ma bû nɨghûm ǹtsò ji baa nswoŋ a mbo bo mə: “Nɨ̀ tsee alaꞌa bɨ̀tɨ̀zî Nwî ɨ lǒ kuu, kə̀ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Samaria yî tsù. ⁶Nɨ̀ ghɛɛ tsiꞌì a mbo m̀bi njə̀rə̀ Israel jya mə ɨ bwɛ aà. ⁷Ŋ̀ghɛɛ ŋka nswoŋə nɨ mə, ‘Wa ànnù nɨfɔ̌ aburə a tɨgə a abô.’ ⁸Nɨ̀ ka ŋghurə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀, m̀bɨɨnsə nɨ bɨ̀ku bɨ bə̂, ŋ̀ghurə nɨ̂ ŋ̀gàŋakɨ̀kwen, ŋkɨɨ mfurə nɨ̂ ɨ̀zwì jɨ̂ bɨ a nu bə̀. Nɨ̀ kwɛ̀rə aa tɨ̀ ŋ̀kabə̀, nɨ̀ kɨ mfa tɨ̂ ŋ̀kabə̀. ⁹Nɨ tsuu a gold, kə̀ silver, kə̀ ŋkabə̀ koper lǒ lɔ̀gə̀; ¹⁰Nɨ̀ tsee abàa nnɨŋ njoo, kə̌ ɨtsə̀ꞌə̀ ji baa, kə̌ ntam, kə̌ ati yî tswèꞌè lǒ lɔ̀gə̀. A kuꞌunə mə bɨ̀ ka mfa mɨjɨ a mbo ŋ̀gàŋàfàꞌà.

¹¹“Nɨ̀ yǐ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì tsù, kə̀ a nɨ àlaꞌa yì kə̀gə, nɨ̀ lɔ̀ɔ ŋû yìi à kùꞌùnə aa, ŋka ntswe bu bo nyweꞌe a noò yìi nɨ̀ ka mmàꞌàtə̀ aà. ¹²Nɨ̀ yi ŋkuu a nda yìi nɨ̀ kùu ghu aa, nɨ̀ swoŋ mə, ‘M̀bɔɔnə a mbo bù.’ ¹³Bɛɛ mə banda bya bɨ kuꞌunə, boŋ m̀bɔɔnə ya ɨ̀ ka lwìꞌì ghu; bɛɛ mə ǹda ya ɨ̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀, m̀bɔɔnə yùù ya ɨ bû m̀bɨɨ fu a nu bù. ¹⁴Bɛɛ nɨ̀ yǐ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a adɨgə ŋù tsuu ghuu kwɛrə, kə̀ ǹtsuu annù yìi mə nɨ swoŋə aa yuꞌutə, nɨ̀ yɛtə̌ abɨrə yìi mə a tswe a mɨkòrə bù aa mfɛꞌɛ ghuu maa nda kə̀ maa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà. ¹⁵Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, à ka yi bə wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ Nwì à ko mɨlɨ̀ŋnə̀ Sodom bo Gomorrah ntsyatə yî ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ma yâ.

Àjàŋ yìi mə bɨ ka yǐ kɨ tsɔꞌɔ akòrə ŋgǎŋmbii Kristo aà

(Mk. 13.9-13; Lk. 21.12-17)

¹⁶“Yə nɨ̀, mə too ghuu aa tsiꞌi tsǒ bɨ too mbinjə̀rə̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀takurə̀. Maa ajàŋ nɨ̀ tsyɛsə tsiꞌì tsǒ no, ŋkɨ mbɔnə mbə tsǒ bɨ̀bugɨləmɨ̀kuù. ¹⁷Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu, bɨ ka yǐ kɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ ghuu ɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ bù a mbo ŋgǎŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa, tâ bɨ̀ ghɔɔ nɨ̂ ghuu a ndâŋghòtə̂. ¹⁸Bɨ ka yǐ kɨ swùŋə̀ nɨ̂ ghuu zì nɨ bù a nsi bɨ̀gûmnàà bo bɨ̀ bɨ̀fɔ̀ ǹloŋ ɨkûm ghâ, mə tâ nɨ̀ zǐ nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bo bɨ̀tɨ̀zî Nwî. ¹⁹Bɛɛ bɨ yi nlɔ̀gə̀ ghuu ŋghɛɛ nɨ bù, nɨ̀ tsee kɨ waꞌa nloŋə annù yìi nɨ̀ ka swoŋə, kə̀ mânjì yìi nɨ̀ ka swoŋ ghu aà. Wa nòò à bə kùꞌù boŋ bɨ ka fa annù yìi nɨ̀ ka swoŋ aa a mbo bù. ²⁰Wa kaa à ka waꞌa bu ka ŋghaa. Mɨ̀ghàà mìi nɨ̀ ka kɨ ghàà aa, mɨ ka kɨ lò aa a mbo Àzwì Taà ghùù tâ à ka ŋghaa ntsyà nɨ a nu bù.

²¹“Ŋù à ka yǐ kɨ fa nɨ mumaà yì mə bɨ̀ zwitə, tâ tà à ka mfa nɨ mû yì mə bɨ̀ zwitə, tâ bɔɔ fa nɨ̂ bɨ̀taà byaa bo bɨ̀ bɨ̀maà byaa mə bɨ̀ zwitə.

²²“Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka yǐ kɨ bàà ghuu nloŋ ɨkûm ghâ. Lâ ŋù yìi mə à tswa ntɨɨ̀ yi nyweꞌe a nlwìꞌì aa, à ka yi yweenə. ²³Bɛɛ bɨ yi tɨ tsɔꞌɔ akòrə̂ yuu a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì tsù, nɨ̀ khə̂ ŋ̀ghɛɛ nɨ yì dàŋə̀. Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, nòò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aa, kaa tâ nɨ̀ burə tɨ a mûm ǹjɔꞌɔ ɨlaꞌa baIsrael tsɨ̀m kuù.

²⁴“Kaa ŋ̀gàŋyəgə̂nnù kaa à sɨ ndɨ̀ꞌɨ̀ yì tsya, kaa ŋ̀gàŋàfàꞌà a waꞌa nɨ ta àfàꞌâ yì kɨɨ ntsyatə. ²⁵Ŋ̀gàŋyəgə̂nnù à bə bə tsiꞌì tsǒ ǹdɨ̀ꞌɨ̀ yì boŋ a kuꞌunə̂, ŋ̀gàŋàfàꞌà a kɨ mbə tsǒ ta àfàꞌâ yì a kuꞌùnə̀. M̀bə bɨ ka ntwoŋə a tâ ǹdùgə̀ nɨ Beelzebul, boŋ bɨ ka tɛꞌɛ twoŋ bandùgə̀ bya nɨ̂ ɨ̀kùm yìi ɨ bɨꞌɨ ntsyà ma wâ.

Ŋù yìi mə a kuꞌunə mə bɨ̀ ka mbɔꞌɔ aà

(Lk. 12.2-7)

²⁶“Maa mùu ajàŋ, nɨ̀ tsuu bə̂ kɨ bɔꞌɔ; ànnù tsɨ̀m yìi mə bɨ bɔɔntə aa, a ka yǐ fɛ̀ꞌɛ yɛntə, kə̀ yìi mə bɨ lɔꞌɔsə aa, a ka fɛ̀ꞌɛ bɨ̀ yə.

²⁷“Ànnù yìi mə mə swoŋ a mbo bù a mfiì ɨ̀dɨ̀gə̀ aa, nɨ̀ swoŋə a nlaa ɨdɨ̀gə̀, ànnù yìi mə mə tsùmtə a mbo bù aa, nɨ tɨgə ntəə a atu nɨdòò nɨ nda ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀. ²⁸Nɨ̀ tsee ŋû yìi mə mbə a zwitə̀ ɨ̀bɨɨnû ghuu lâ kaa waꞌǎ nzwitə ǹtɨɨ̀ ghuu zi aa kɨ bɔꞌɔ; nɨ̀ ka mbɔꞌɔ ŋû yìi mə mbə a tsə̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû ghuu mmaꞌa a mum mɔꞌɔ tɨ mɛ̀.10.28: Kə̀ “Gehenna” a nɨ nɨgh àà nɨ Grikia aà.

²⁹“Tɨgə bɨ fèe ndaꞌa ji baa aa nɨ kabà aa ɛ? La kaa mbə ǹdaꞌa yì m̀fùùrə̀ waꞌǎ a nsyɛ wò tɨghə̂ Taà ghùù à bìî. ³⁰Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ yùu ŋgaa, tsiꞌì ɨ̀nǒŋ atu jìi ɨ tswe a ɨtu bù aa, à sə̀ŋ mə̂ tsɨ̀mə̀. ³¹Maa ajàŋ, nɨ̀ tsee kɨ bɔꞌɔ; wa ǹdùû ghuu ɨ tɨɨ ntsyàtə̀ yi ndaꞌa jî ghàꞌàtə̀!

Bə̀ bìi bɨ bii, bo bɨ̀ bə̀ bìi bɨ tuu Kristo aà

(Lk. 12.8-9)

³²“Ŋù yìi mə a bii gha nɨ̀ ǹsi nɨ nsi fàa mbi aa, mə̀ ka yǐ kɨ bii yi a nsi miꞌi Taà yìi à tswe a aburə aà; ³³lâ ŋù yìi mə a tuu nàa a nsi miꞌi bə̀ aa, mə̀ ka yǐ kɨɨ tuu yi a nsi miꞌi Taà yìi à tswe a aburə aà.

Kaa mə̀ sɨ̀ aa nɨ̀ m̀bɔɔnə zì, mə̀ zì aa nɨ munwî ǹtsò

(Lk. 12.51-53; 14.26-27)

³⁴“Nɨ tsee waꞌatə mə mə̀ zì aa a mfâ m̀bɔɔnə a mbô m̀bî; kàa mə̀ sɨ̀ zì aa a mfâ m̀bɔɔnə̂, mə̀ zì aa a ŋghɨ̀rə mə bə̀ ka nto nɨ munwî ǹtsò. ³⁵Mə̀ zì aa a ŋghɨ̀rə mə tâ mûmbâŋnə̀ bo taà yì tɨgə mfunə ɨtû jyaa, tâ mumàŋgyɛ̀ bo ǹdè yì tɨgə mfunə nɨ̂ ɨ̀tû jyaa, tâ màŋgyɛ̀ bo manə̀ yì kɨɨ mfunə nɨ̂ ɨ̀tû jyaa; ³⁶Tâ ŋ̀gàŋkɨbàa ŋû ɨ̀ baŋnə mbə aa bə̂ ŋ̀gǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ ji.

³⁷“Ŋù yìi à kɔ̀ŋə taà yì kə̌ ndè yì ǹtsyatə gha aa, kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù ghà. Ŋù yìi a kɔ̀ŋə mû yì yî m̀bâŋnə̀ kə̀ yî màŋgyɛ̀ ǹtsyatə gha aa, kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù ghà. ³⁸Ŋù yìi mə kaa à sɨ̌ ati abàŋnə̀ bàŋnə̀ yi beꞌè ŋ̀ka nyoŋə nàa aa, kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù ghà.

³⁹“Ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ nlə̀ə ntswêntɨ̀ɨ̂ yì aa, à ka bàŋnə bwɛ, ŋù yìi mə à bwɛ ntswêntɨ̀ɨ̂ yì ǹloŋ ŋgaa yà aa, à ka baŋnə lə̀ə.

Ànnù ǹloŋ mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà

(Mk. 9.41)

⁴⁰“Ŋù yìi mə a kwɛrə nɨ̂ ghuu laa, a kwɛrə aa ghâ; ŋù yìi mə a kwɛrə naa laa, a kwɛrə yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà.

⁴¹“Ŋù yìi mə à kwɛ̀rə ŋgàŋntoò Nwì ǹloŋ mə à nɨ ŋgàŋntoò Nwì aa, à ka ka yǐ kɨɨ kwɛrə mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà mìi à nɨ mi ŋgàŋntoò Nwì aà; ŋù yìi à kwɛ̀rə ŋû yìi mə ànnû yi tsinə nloŋ mə a ghɨ̀rə ɨnnù jìi ɨ tsinə aa, à ka yǐ kwɛrə mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà mìi à nɨ mî ŋû yìi mə ɨ̀nnù ji ɨ tsinə aà.

⁴²“Ŋù yìi mə à fa tsiꞌì ǹdɔ̂ŋ ŋ̀kì yî fwɛ̀tə̀ a mbo mûntsìrə̂ ŋù ghû yî mɔ̀ꞌɔ nloŋ mə à nɨ ŋgàŋyə̀gə̂nnù ghà aa, mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə kaa à ka yǐ waꞌa mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌà mi saà.”

Ŋ̀gǎŋntoo jìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ ntoo aà

(Lk. 7.18-35)

¹Yesu à màŋsə̀ mə a ndɨꞌɨtə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, ǹlo ŋkuu ŋghɛɛ ntɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî a mûm ǹjɔꞌɔ ɨlaꞌa jyaa maa kəꞌə̀ àdɨgə̀.

²Nòò yìi mə Jɔ̀n Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ ntswe a ndâtsaŋ nyuꞌu ɨnnù tsɨ̀m jìi Kristo à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aa, ntoo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji a mbo Yesu. ³M̀betə yi mə, “Ò nɨ yu wa yìi mə à tswe nɨ̂ nzì aa ɛ? Kə̀ bìꞌì ka nyuꞌutə yî dàŋ aa ɛ?” ⁴Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋ a annù yìi mə nɨ̀ nyuꞌu ŋkɨ yə aa a mbo Jɔn; ⁵mə bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ bɨ yə ɨ̀dɨgə, bɨ̀bwènkə̀ təə̀, nu ŋgàŋâkɨ̀kwenə ɨ laà, ɨ̀kwotu yuꞌù nɨ̂ ɨnnù, bɨ bɨɨ̀nsə̀ nɨ bɨ̀ku bɨ bə̀ a nɨwo, ŋkɨɨ nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì sɨgɨ̀nə̀ ya a mbô ŋ̀gàŋə̂fumə. ⁶M̀bɔɔnə a mbo ŋù yìi mə à sɨ ŋû yìi mə mə̀ nɨ ghu aa jɨ̀ŋkə̀ aà!”

⁷Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn jya ɨ màꞌàtə̀ mə̂ ǹlo ŋka ŋghɛɛ aa, Yesu a lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋə a mbo ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ǹloŋə Jɔn mə: “Nɨ̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ wa atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ laa a nyə àkə̀? A nyə ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà yìi mə fɨ̀fə̀rə̀ a tsɨ̀gə̀ aa ɛ? ⁸Nɨ̀ lɛ nnaŋsə mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ aa a nyə wò aa ɛ? A nyə ŋù yìi à wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ nɨfɔ̀ a nu yu aa ɛ? Yə nɨ̀, bə̀ bìi bɨ wɛꞌɛ ɨjǎŋ ɨtsə̀ꞌə̀ ma jya aa, bɨ tswe aa a ntɔꞌɔ̀. ⁹Nɨ̀ lɛ ntɨgə mfɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ aa a ya aa ɛ? A nyə ŋgàŋntoò Nwì aa ɛ? Ɨ̀ɨ̀ŋə, mə̀ swòŋə a mbo bù mə, nɨ̀ lɛ nyə aa ŋù yìi à tsyàtə ŋgàŋntoo Nwì aà. ¹⁰Wa àa yu wa yìi bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ǹloŋə yi aà, mə,

‘Yə̂, mə̀ ka too ŋgàŋntoò ghà a mbìi wò,

yìi à ka ghɛ̀ɛ nnaŋsə mânjî a mbo wò aà.’11.10: Mal. 3.1

¹¹Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bàŋgyɛ̀ bɨ jwe aa, kaa ŋù tsù à sɨ̀ ghu tswê yìi à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì; lâ ŋù yìi à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌi a mûm ànnù nɨfɔ̀ nɨ aburə aa, à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ yi. ¹²Ǹlɔgɨnə wâ noò yìi mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ nzì aa, nyi nyweꞌe tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ànnù nɨfɔ̀ aburə a yə̀ mə ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀ghàꞌàtə̀, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ tonə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀kuu ghu aa bə nɨ̀ mɨ̀dàꞌà. ¹³Ǹloŋ mə ŋgǎntoo Nwî tsɨ̀m bo bɨ̀ nɔ̀ŋsə̀ lɛ sɨ tɛꞌɛ nswoŋə aa ànnù ǹloŋ annù nɨfɔ̌ aburə, ŋkɔꞌɔ nyweꞌe a noò Jɔn. ¹⁴M̀bə nɨ ka ŋkɔŋ nyuꞌu ǹtoò yàà ya ɨ bii, tâ nɨ̀ zi mə Jɔn à bə aa Elijah wa mə bɨ lɛ nswoŋ mə à ka yǐ zì aà. ¹⁵Ŋù yìi à tswe nɨ̂ ɨ̀tônə̀ aa, tâ à yuꞌu.

¹⁶“M̀bə mə̀ fɨgɨ̀nə̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bûlà aa a nɨ̂ àkə̀ lɛ? Nɨ bə aa tsǒ bôŋkhə bìi bɨ tswe a nsaanə mɨtaa ndorə ntwoŋə nɨ bî mɔꞌɔ mə bɨ̀ zi bo bo ka ndorə;

¹⁷ǹswoŋə nɨ mə, ‘Bìꞌì lɛ mbuꞌu ɨkòò nɨyɔꞌɔ a mbo bù kaa nɨ̀ waꞌà m̀bènə̂;

bìꞌì bû ǹyəꞌə, m̀maꞌa atsàà nɨwo, nɨ̀ tuù m̀biì!’

¹⁸“Jɔn à lɛ nzì nsiꞌisə nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû yi tɨ jɨ̂, kaa waꞌà nɨ̀ mɨ̀lùꞌù kɨɨ nno, nɨ̀ swoŋ mə, ‘À tswe nɨ̀ demon!’ ¹⁹Mu ŋù a zî ǹjɨ ŋkɨɨ nno, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m swoŋ mə, ‘Nɨ̀ yə a mbâ ghû! Àa lɛɛ̀nàà, m̀bə abàrə mɨlùꞌù, ŋkɨ mbə nsûkàꞌâ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ̂!’ Ka mə a bə laà aa, bɨ zi mɨtsyɛ̀ mɨ Nwî ǹyoŋə nɨ ɨ̀nnù jìi mə a ghɨ̀rə̀ aà.”

Ànnù ǹloŋ njɔꞌɔ alaꞌa jìi kaa ɨ lɛ ŋwaꞌa ntoo ya bii aà

(Lk. 10.13-15)

²⁰Yesu à lɛ ntɨgə nlɔgɨnə ŋka ŋwenə bə̂ bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ̂ ǹjɔ̀ꞌɔ alaꞌa jya jìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə ɨnnù jî yɛ̌yɛrə jî wè ghu aa, ǹloŋ mə kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà mɨ̂ntɨɨ̀ myaa bəŋkə̀ m̀maꞌatə ɨbɨ̂ waa aà.

²¹Ŋwenə nɨ̂ waa nswoŋə nɨ mə, “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo wò mba Chorazin! Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo wò, Bethsaida! Ǹloŋ mə ɨ̀nnù jî wè jî wè jya mə bɨ ghɨrə a mbo bù aa, bɨ lɛ mbaa ghɨ̀rə̀ aa mbo Tai bo Sidon boŋ bo lɛɛ̀ m̀bəŋ kə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa tsiꞌì tɛ̀tɛ̀, ŋ̀wɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə ŋgɨꞌɨ ŋkɨ mfuꞌu atû yaa nɨ̂ àbû. ²²La mə̀ swòŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, àa yǐ bə wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ Nwì à ko mɨlə̀ŋnə̀ bə̀ bɨ Tai nɨ̀ Sidon ǹtsyatə ghùù! ²³A mbo wò, Kapernaum, ò bə tɛꞌɛ ŋentə ɨbɨɨ nû gho ɨ kɔꞌɔ yweꞌe bə a aburə, boŋ baa yǐ sɨgɨsə gho ɨ màꞌa a bâŋsyɛ̂. Ǹloŋ mə ɨnnù jî wè jî wè jya mə bɨ lɛ ŋghɨ̀rə a nu wò aa, bɨ lɛ mbaa ghɨ̀rə̀ aa a alaꞌa Sodom, boŋ kaa bɨ lɛ ŋwaꞌa yi bwɛsə̀. ²⁴La mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə àa yǐ bə wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ bɨ̀ ko mɨlə̀ŋnə̀ baSodom ǹtsya ghùù.”

Yesu a swoŋ mə, “Nɨ̀ zi a mbo mə̀ ta mɨ̀ɨ̀ntə̀”

(Lk. 10.13-15)

²⁵Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ maa noò mə, “Mə̀ fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo wò, Taà, M̀màꞌambî àburə̀ bô ǹsyɛ, ǹloŋ mə ò lɔ̀ꞌɔ̀sə ɨnnù juà a mbo bə̀ bìi bə tswe nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ ŋ̀kɨ nzi ɨnnù aà, m̀baŋnə ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bɔɔ bì bɔrə aà; ²⁶ɨ̀ɨ̀ŋə, Taà ghà, àa àjàŋ yìi mə a lɛ mbɔ̀ŋə̀ gho mə tâ ò ghɨrə aà.

²⁷“Taà ghà à fà mə ɨnnù tsɨ̀m a mbo mə̀. Kaa ŋù tsù à sɨ Mu zî, a kɨ nzi tsiꞌì Tà. Kaa ŋù tsù waꞌà Ta kɨ nzi, ntsyatə Mu nɨ ŋù yìi mə Mu à tsɔ̀ꞌɔ mə yu dɨ̀ꞌɨ̀ yi ghu mbo aà.

²⁸“Nɨ̀ zi a mbo mə̀, bù bɨ tsɨ̀m bìi nɨ nwùgə nû juu nɨ̂ ɨ̀fàꞌà ŋ̀kɨ mbeꞌe ɨbèꞌè jìi mə ɨ dɨ̀rə̀ ghuu aà, boŋ mə̀ ka ghɨ̀rə nɨ̀ fwɛtə. ²⁹Nɨ̀ kwɛrə ɨkɔꞌɔ̀ gha nnɨŋ a ntɔŋ bù, ŋka nyəgə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə mə ghɨ̀rə̀ aà; ǹloŋ mə mə̀ bɔ̀nə ŋkɨɨ nsɨgɨsə nɨ̂ ɨ̀bɨɨ nû gha a nsyɛ aa, boŋ mɨ̀ntɨɨ̀ muu ka fwɛtə. ³⁰Ǹloŋ mə ɨ̀kɔ̀ꞌɔ̂ gha ɨ yaŋsə, àbèꞌə̂ ya a kɨ̂ m̀fwaatə aà.”

Àbetə̀ ǹloŋ njwîŋgɔ̀ŋ

(Mk. 2.23-28; Lk. 6.1-5)

¹Tsiꞌì maa nɨ̂ àtɨɨ noò, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ka ntsya a mûm ǹsòo ansaŋ a njwîŋgɔ̀ŋ; ǹjì lɛ sɨ yaŋə nɨ̂ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya, bo lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ntɨɨ nɨ̂ ànsaŋ wa yì mɔꞌɔ ŋkurə. ²Bɨ kà mə aa ŋghɨrə aa baFarɨsai yə̂ waa, nswoŋ a mbo Yesu mə, “Yə̂, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jo ɨ ghɨ̀rə annù yìi kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ a ŋghɨ̀rə a njwîŋgɔ̀ŋ aà!”

³A swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ annù ya mə David à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa twoŋə aa ɛ? Wâ noò yìi mə njì lɛ sɨ yaŋə nii bo bɨ̀ bə̀ bìi bo bo lɛ ntswe aa. ⁴Mə à lɛ ŋkuu a ndânwì bo bɨ̀ bə̀ bi bya ŋkurə àbaa ya mə bɨ lɛ nlə̀ə̀ a mbo Nwì, ka mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ ndɨ̀ꞌɨ mə kaa mbə bo waꞌà kurə aà, ǹloŋ mə a abaa mà yu aa a lɛ sɨ kurə tsiꞌì ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì aà.

⁵“Kə̀ nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà kɨ̀ ǹtwoŋə a mûm àŋwàꞌànə̀ mə, a yi mbə a njwîŋgɔ̀ŋ aa, tsiꞌì ŋgǎŋmàꞌa Nwì ɨ wô nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ la kaa bɨ waꞌà lɔ̀gə̀ nɨ mə bo wò aa annù aa ɛ? ⁶Lâ mə swoŋ a mbo bù aa mə wa àyoo yi mɔꞌɔ a tswe faà mə a tsyatə ndâmàꞌanwì. ⁷Nɨ̀ lɛ mbaa kɨɨ zi yuà ànnù mə, ‘Wa mə kɔ̀ŋ aa annǔ ŋko mɨ̀lə̀ŋnə̀ ǹtsyatə a annǔ ntɔ̀ɔ njoo mmàꞌanwì,’ boŋ kaa nɨ sɨ ɨsaꞌa a nu bə̀ bìi bɨ sɨ̌ annù wô aa nɨŋə. ⁸Wa Mu Ŋù à nɨ Mmàꞌàmbi yìi a saꞌa ǹjwîŋɔ̀ŋ aà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû yìi mə àbô yi a lɛ ŋkwo aà

(Mk. 3.1-6; Lk. 6.6-11)

⁹Yesu a tɨgə̀ mbu nlò ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a ndâŋghòtə bo. ¹⁰Ŋ̀û yì mɔꞌɔ yìi mə àbô yi a lɛ ŋkwo aa, à lɛ ntswe ghu. Bɨ tɨgə̀ m̀betə Yesu mə, “Nɔ̀ŋsə̀ à dɨ̀ꞌɨ mə mbə bɨ ghurə̀ ŋû a njwîŋgɔ̀ŋ aa ɛ?” Bɨ lɛ mbetə laa aa a ŋkwàꞌànə yu tâ tsyà ghu ɨ nɨŋ ɨsaꞌa ghu nû.

¹¹Yesu a kwiꞌi mə, “M̀bə ŋù nɨ̀ bù a tswe nɨ̀ m̀bî yì, ɨ wô a mûm nɨ̀bɨrə a njwîŋgɔ̀ŋ, a waꞌà swùŋ m̀fiꞌisə aa ɛ? ¹²Ŋù à sɨ mbi tsyàtə̀ aa ɛ? Tsǒ mə a bə laa aa, nɔ̀ŋsə à dɨ̀ꞌɨ mə, tâ bìꞌinə̀ ka ŋghɨrə ɨbɔ̀ŋ a njwîŋgɔ̀ŋə̀.”

¹³A tɨgə̀ ǹswoŋə a mbo ŋù wa mə àbô yi ya a lɛ ŋkwo aa mə, “Sèntə abô yo yâ.” Ŋù wa à lɛ sèntə abô yi ya a tɨɨ̀ ǹtɨgə mbə tsǒ yi mɔꞌɔ yâ.

¹⁴BaFarɨsai lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ntɨgə ntaŋə mɨnàŋ a jàŋə mbə bɨ zwitə̀ yi aà.

Ŋ̀gàŋàfàꞌa Nwì yìi mə à tsɔ̀ꞌɔ aà

¹⁵Yesu à yùꞌù mə̂ mə bɨ taŋə mɨnàŋ a atu yu aa nlò maa adɨgə ŋghɛɛ yi. Ǹnɔ̀ɔ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ nyòŋə̀ yi. A ghurə̀ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ sɨ ghɔ̀ɔ̀ aà, ¹⁶ǹswoŋə a mbo bo mə tâ bo tsuu lǒ ghɨ̀rə tâ bə̀ zi. ¹⁷À lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma yuà ànnù aa a lwensə ànnù yìi ŋ̀gàŋntoònwì Yesaiah à lɛ nswoŋ aa mə:

¹⁸“Yə̂ nɨ̀, àâ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghà yìi mə mə̀ tsɔ̀ꞌɔ aa à ghuà,

yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə, ǹtɨɨ̀ gha ɨ kɨɨ ndorɨtə ghu nû aà.

Mə̀ ka nɨŋ Azwì ya ghu nû,

tâ à ka ŋkɛꞌɛnə annù Nwî yìi mə a zì nɨ̂ ànnù yî tsìnə̀ aa a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî.

¹⁹Kaa à ka yi waꞌà bo bɨ̀ bə̀ ka nyɔŋə, kə̀ ka ŋghaa nɨ̂ tɨ̀ɨ̀,

kə̀ tâ ŋù tsù à yuꞌu njì yì a mfâŋnə̀;

²⁰Kaa à ka yǐ waꞌǎ ŋkɨ̀ŋkàꞌà yìi ɨ yə̀ŋnə aa bəgə̀;

kə̌ fəꞌə a lâm yìi a tɨgə mbwɛnə aa ɨ bwɛtə,

ǹyweꞌe a noò yìi mə annù a tsinə aa a ka yǐ fɛ̀ꞌɛ laa;

²¹Bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨtsɨ̀m ka yǐ tɨgə tɛꞌɛ atû yaa kɨ bɛ nii.”12.21: Yes. 42.1-3

Yesu bo m̀fɔ̀ bɨ̀demon

(Mk. 3.20-30; Lk. 11.14-23)

²²Bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ nzì nɨ ŋù yìi mə demon à lɛ nghɨ̀rə̀ a fəꞌə̀, kaa a waꞌà kɨ̀ɨ̀ ŋ̀ghaa aa a mbo Yesu mə tâ à ghurə yi. À lɛ ŋghùrə̀ a tɨgə̀ ŋ̀ghaa ŋkɨɨ nyə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀. ²³Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ nyɛrə nloŋ annù ya yìi à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà. Ǹtɨgə mbetə nɨ mə, “M̀bə a bə mə àa Mu David wa à ghuà aa ɛ?”

²⁴Nòò yìi baFarɨsai lɛ nyuꞌu ma yû ànnù aa, bɨ lɛ ŋkwiꞌi mə, “Mbâ ghû a fiꞌi nɨ bɨ̀demon aa nɨ̂ àdàꞌa Beezebul, mfɔ̀ bɨ̀demon wa.”

²⁵Yesu à lɛ nzi annù yìi mə bo lɛ sɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ aa, ǹswoŋə a mbo bo mə, “Àtoo yìi mə a yatə a akùrə kùrə, ntɨgə nto nɨ̂ waa bo bɨmbɔŋ aa, kaa a ka waꞌà tɨ̀gɨ̀tə̀ a mbwɛ̂. Ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa kə̀ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yìi ɨ̀ kɨ nyàtə̀ ǹtɨgə ntonə bo nɨ bo aa, ɨ̀ ka jàꞌànə̀.

²⁶“M̀bə a bə mə a mûm ànnù nɨfɔ̌ Satan, Satan à tɨ̀gə̂ m̀furə nɨ yì mɔꞌɔ, bəə boŋ ànnù nɨfɔ̌ yi ya a yàtə̀ mə mbɛ̀ɛ̀ ji baa; m̀bə Satan a bû ǹtəə aa mə akə aa ɛ? ²⁷M̀bə a bə yìi mə mə fiꞌi nɨ̂ bɨdemon aa nɨ̂ àdàꞌa Beezebul, bəə boŋ bɔɔ̀ buu bàŋnə̀ m̀fiꞌi aa nɨ̀ àdàꞌa wo aa ɛ? Maa ajàŋ tâ ànnù yìi mə bɔɔ̀ buu ghɨ̀rə̀ aa tâ à tɨgə ntsɔꞌɔtə̀ ɨsaꞌà ghuu. ²⁸M̀bə mə̀ ka mfiꞌi bɨ̂demon aa nɨ̂ àdàꞌa Azwì Nwî, a dɨꞌɨ̀ aa mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî à zì mə̂ ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ bù.

²⁹“Mbə ŋù a kuu mfuꞌu ndâ ǹtɨ̀ɨ̀ ŋù tɨ ghə̂ à foo ntswa ntɨ̀ɨ̀ ŋù wa ŋkwerə aa ɛ? À bə kwerə boŋ à ka bɔ̌ŋ fuꞌu ndâ yì yâ.

³⁰“Ŋù yìi à sɨ̀ biꞌiyu tswê aa, à bə aa ŋùkɨ̀bàâ ghà, ŋù yìi à sɨ biꞌiyu ghotə aa, a jàꞌà aa jàꞌà. ³¹Mə̀ swoŋ a mbu bù mə, bɨ ka yǐ lìꞌìnə ɨbɨ̂ tsɨ̀m bo bɨ̀ m̀bə̀gɨ̀tə̀ yìi bə̌ bə̀gɨ̀tə̀ Nwî ghu aa, la kaa bɨ ka yǐ waꞌǎ mbə̀gɨ̀tə̀ yìi bɨ bəgɨtə Azwì Nwî ghu aa lìꞌìnə̀. ³²Bɨ ka yǐ lìꞌinə ɨbɨ ŋû yìi mə à swòŋə annù yì bɨ a atu Mu Ŋù aà; la kaa bɨ ka yǐ waꞌa ɨbɨ ŋù yìi mə à swòŋə annù a atu Azwì yî Làà aa lìꞌìnə̀, kə̀ bə fàa mbi, kə̀ nɨ̂ m̀bi yìi ɨ̀ ka bǔ yǐ zì aà.

Àtì bo mɨ̀ntà mìi a koonə aà

(Lk. 6.43-45)

³³“Ghìrə tâ àtì tâ à bɔŋ, tǎ tâ mɨ̀ntà mi kɨ mbɔŋə; kə̀ ò ghɨrə̀ àtì ya a bɨꞌɨ, mɨ̀ntâ mi kɨ̂ m̀bɨꞌɨ; ǹloŋ mə bɨ zi ati nyoŋə aa nɨ mɨ̀ntà mìi mə a koonə aà. ³⁴Bǔ bɔɔ bɨ nô! M̀bə nɨ̀ kâ ŋ̀ghaa ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ aa mə akə tsǒ mə nɨ̀ bə aa bə̀ bî bɨ aa ɛ? Ŋǔ ghàà aa ànnù yìi a luu ghu ntɨɨ aà. ³⁵Ŋù yî ǹsɨgɨ̀nə̀ a fiꞌisə aa ɨ̀nnù jî sɨgɨnə̀ jìi ɨ lò nɨ̂ àtǎ ɨnnù ji jî sɨgɨ̀nə̀ jya aà, ŋù yì m̀bɨ a kɨɨ̀ m̀fiꞌisə aa ɨnnù jì bɨ jìi ɨ lò nɨ̂ àtǎ ɨnnù jî bɨ ji jya aà.

³⁶“Mə̀ swoŋ a mbo bù mə, à ka yǐ bə wa njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ ŋù ǹtsɨ̀m à swoŋə annù ǹloŋ mɨghàà mɨ adàŋə̀ dàŋə̀ mɨtsɨ̀m mìi à lɛɛ̀ ŋ̀ghaa aà. ³⁷Bɨ ka yǐ lɔ̀gə̀ aa mɨ̀ghàâ muu ɨ tsɔꞌɔtə mɨsaꞌà muu ghu. A ka yǐ ghɨ̀rə̀ mɨghàa muu mə tâ nɨ̀ jɨ ɨsaꞌa kə̀ ŋ̀kɨ ŋwo ɨsaꞌà.”

Àjàŋ mə bɨ lɛ sɨ betə mə tâ Yesu à ghɨrə annù yî yɛ̌yɛrə aà

(Mk. 8.11-12; Lk. 11.29-32)

³⁸Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌi ɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai bî mɔꞌɔ lɛ ntɨgə mbu nswoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌi lɔ̀ɔ̀ mə tâ ò ghɨrə alènsə̀ bìꞌì yə.”

³⁹A kwiꞌi a mbo bo mə, “Àa tsiꞌì nɨ̀wàà nɨ bə̂ bìi bɨ ghɨ̀rə ɨbɨ ŋkɨ mmeꞌe Nwî aa mə bɨ lɔ̀ɔ̀ ɨlènsə̀; la kaa mbə bɨ waꞌǎ alènsə̀ a mbo bo fa ntsyatə ya nloŋ ŋgàŋntoò Nwì Jona. ⁴⁰Tsǒ àjàŋ yìi mə Jona à lɛ ntswe njwi ji tarə, nɨtugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀, fya mum àtòꞌo fɨ̀bwɛ̀ fî wè fya aa, àa ajàŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ kɨɨ tswe njwi ji tarə, nɨ̂tugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀, a nɨbǔm nsyɛ̂. ⁴¹Àa yǐ bə a njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ baNineveh bɨɨnə nnɨŋ ɨsaꞌa a nu bù, nɨ̀wàà nɨ mbi nulà, ǹloŋ mə bo lɛ nyuꞌu annù Nwî yìi mə Jona à lɛ nswoŋ aa mbəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, mmeꞌe ɨbɨ̂ waa. La tsɨtsɔ̀ŋ, àyoo yǐ mɔꞌɔ yìi a tsyatə Jona aa, a tswe faà! ⁴²Àa yǐ bə a njwi ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa tâ m̀fɔ̀ màŋgyɛ̀ yìi mə à lǒ a Sheha aa, tâ à bɨɨnə bo bɨ̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bulà ǹnɨŋ ɨsaꞌa a nu bo; ǹloŋ mə à lɛ nlǒ a alaꞌa yu ǹzi a nyuꞌu annù ǹloŋ mɨtsyɛ̀ mɨ Solomon aà. Lâ tsɨtsɔ̀ŋ àyoo yǐ mɔꞌɔ a tswe faà mə a tsyatə Solomon!

Ànnù ǹloŋ Azwì yî bɨ yìi mə mbə a fɛꞌɛ̀ a ntɨɨ ŋù m̀bu mbɨ̀ɨ̀ ŋ̀kuu ghu aà.

(Lk. 11.24-26)

⁴³“Àzwì yî bɨ a yi mfɛ̀ꞌɛ̀ a nu ŋù aa a, təə̀ ŋ̀karə a ɨdɨgə jìi mə kaa ŋ̀kì sɨ̀ ghu tswe aa, ǹlɔɔ nɨ̂ àfwɛtə̀ kaa waꞌà yə̂. ⁴⁴Ǹtɨgə nswoŋ mə, ‘Mə̀ ka bɨɨ ghɛ̀ɛ̀ wa nda mə mə̀ ghɨ̀rə mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu aà.’ A bu mbɨɨ nyə nda ya ɨ tswe ŋɛꞌɛ, bɨ yɛꞌɛ ŋkɨ naŋsə ntaŋntə, ⁴⁵boŋ à ka bǔ ghɛ̀ɛ ɨ lɔ̀ɔ ɨzwì jî mɔꞌɔ ji sàmbaa, jìi ɨ bɨꞌɨ ǹtsyàtə yi aa, tâ bo bo yi ŋkuu ntswe wa ndâ. Bɛɛ a ghɨrə laa, ànnù ŋû wa a tɨgə̀ m̀bɨꞌɨ ntsyatə ajàŋ yìi a lɛ mbə a mbìì aà. Àa ajàŋ yìi a ka yǐ kɨɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a nu nɨ̀wàà nɨ bə̂ bî bɨ nulà aà.”

Ǹdè bɨ̀ Yesu bo bɨ̀ bɔɔ bɨmaà yì

(Mk. 3.31-35; Lk. 8.19-21)

⁴⁶Nòò yìi mə Yesu à lɛ mburə ka kɨ ghàà bo bɨ̀ bə̀ bya aa, ǹdè yì bo bɨ̀ bɔɔ bɨmaà yì lɛ nzì, ǹtəə a abɛɛ, ǹlɔɔ nɨ mə tâ à zi bo bo ghaanə. [ ⁴⁷Ŋù wa yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntɨgə nswoŋ ghu mbo mə, “Yə̂, ǹdè gho bo bɨ̀ bɔɔ bɨmaà ghò təə a abɛɛ, nlɔɔ nɨ mə bǔ bo ghaanə.”]12.47: Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ̌ atɨɨ yuà nɨŋə.⁴⁸A kwiꞌi ghu mbo mə, “Ǹdè ghà aa wò aa ɛ? Bɔɔ bɨmaà aa bɨ̀wò aa ɛ?” ⁴⁹Ǹtɨgə nnansə abô yi, ǹdɨꞌɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji nswoŋ mə, “Àâ ǹdè ghà bo bɨ̀ bɔɔ bɨmaà ba bɨ buà! ⁵⁰Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ghɨ̀rə annù yìi mə Taà ghà a aburə a lɔ̀ɔ̀ aa, àa mumaà yî m̀bâŋnə̀, nɨ yì màŋgyɛ̀, nɨ ǹdè ghà.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋû m̀màꞌâ ǹjoò

(Mk. 4.1-9; Lk. 8.4-8)

¹Tsiꞌi maa njwi, Yesu à lɛ mfɛ̀ꞌɛ a nda ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtswe a mbɛ̀ɛ̀ àghəŋə ŋkì mɨyaa, ²ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ a kùrə kùrə̀ ɨ lɛ ŋghotə ŋkarɨsə yi. A tɨgə̀ ǹlɔgə akànuꞌu ŋkuu ghu ntswe a mûm ŋ̀kì. Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ bâŋnə̀ ntəə wa aghəŋə ŋkì. ³A lɔgɨ̀nə̀ ǹnaa ɨnnù jî ghàꞌàtə a mbo bo a nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa. Ǹswoŋə nɨ mə, “Ŋ̀gàŋmàꞌa ǹjoo, à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a màꞌa ǹjoo yu. ⁴À kà mə aa mmaꞌa njoo jya aa, m̀bum njoo jya jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a ndômânjì. Bɨ̀sɨŋ zî m̀bwɛɛntə. ⁵Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a atû àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ yìi mə ǹsyɛ̂ ɨ̀ lɛ mbɔɔ ntswe ghu tsiꞌǐ muntsirə̂. Ɨ waŋsə̀ ǹtoo ŋkɔꞌɔ nloŋ mə kaa mânjì yìi mə mbə mɨ̀ŋgǎŋ mi kuu a nsyɛ aa kaa à lɛ ŋwaꞌà bə̂ aà. ⁶Lâ àjàŋə mə nòò yî ǹtɨ̀nsə̀ à lɛ nta aa, à lɛ ntɔɔ njoo jyâ. Tsǒ mə ɨ lɛ ŋwaꞌà nɨ mɨ̀ŋgàŋ tswê aa ɨ ghɛ̂nsə̀ ǹyoo yi. ⁷Jǐ mɔꞌɔ ɨ lɛ ŋwò a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀kə̀rə̀ kərə. Bɨ̀kə̀rə̀ kərə bya kwe nzwitə njoo jyâ. ⁸Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô nɨ̂ àbwènə nsyɛ yì sɨgɨ̀nə̀. Ǹtɨgə ŋkwe, ntɨgə mbaa, jǐ mɔꞌɔ ɨ baa ansaŋ ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀, jǐ mɔꞌɔ ɨ baa mɨ̀ghum mi ntoꞌo, jǐ mɔꞌɔ ɨ baa mɨ̀ghum mi ntarə̂. ⁹Ŋù yìi à tswe nɨ̂ àtoŋnə̀ aa, tâ à yuꞌu.”

Ǹjiꞌì ànnù yìi Yesu a ghàà nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa aà

(Mk. 4.10-12; Lk. 8.9-10)

¹⁰Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ nzì ghu mbo mbetə yi mə, “O ghàa a mbo bo nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa aa aya aa ɛ?” ¹¹Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nwì à fa mɨ̀tsyɛ̀ a mbo bù mə tâ nɨ̀ zi ɨnnù jî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ ǹloŋə annù nɨfɔ̌ aburə. La, kaa waꞌà a mbo bo fâ. ¹²Ǹloŋ mə a mbo ŋù yìi à tswe nɨ yu aa, bɨ ka kùꞌùsə̀ ta tâ à tswe nɨ ju ɨ̀ ghaꞌatə. Lâ a mbo ŋù yìi à sɨ̀ nɨ yu tswe aa, tsiꞌì mû àtɨɨ yìi à tswe nɨ yu aa, bɨ ka kwɛrə. ¹³A bə ǹjiꞌì ànnù yìi mə mə ghàà nɨ a mbo bo nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa aà. Ta tâ bo naŋsə ŋka nlii nlìì kaa waꞌà yə̂. Ǹnaŋsə ŋka nyuꞌutə nyuꞌutə kaa waꞌà yuꞌù tâ àtû yaa a laa ghu. ¹⁴Tǎ tâ à lwensə annù yìi mə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaà yàà aa mə,

‘Nɨ̀ ka yǐ kɨ naŋsə yuꞌu lâ kaa atû yuu waꞌa ghu ka nlaa,

ɨ kɨɨ kɨ naŋsə yə kaa tâ miꞌì muu waꞌa ghu laà.

¹⁵Ǹloŋ mə mɨntɨɨ mɨ bə̂ bû luu nɨ̂ àjɨ̀ŋtə̀.

Bɨ jesə̀ ɨ̀tôŋnə̀ jyaa kaa bo waꞌà nɨ̀ ɨ̀nnù bû ǹyuꞌu.

Ŋ̀kɨ ŋkusə miꞌì myaa

mbɨ̀ꞌɨ̀ bo lô ǹyə nɨ miꞌì myaa,

ŋ̀kɨ yuꞌu nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̂ jyaa,

ŋkɨ nyuꞌu mɨ̀ntɨɨ̀ myaa laa ghu,

mbəŋkə waa, ǹzi a mbo mə̀, mə̀ ghurə̀ waa.’13.15: Yes. 6.9-10

¹⁶“Lâ, m̀bɔɔnə a mbo bù nloŋ mə miꞌì muu mɨ yə ɨdɨgə, ɨ̀tôŋnə̀ juu ɨ yuꞌù nɨ̂ ɨ̀nnù aà. ¹⁷Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə ŋ̀gǎŋntoo Nwî jî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ bə̀ bìi mə annù yaa a tsinə aa bo lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə̀ nɨ a nyə̂ ànnù yìi nɨ yə aa, lâ kaa ŋkɨꞌɨ̀ yə̂. Ǹyəꞌətə nɨ a nyuꞌu ànnù yìi nɨ yuꞌu aa la ŋkaa ŋkɨꞌɨ̀ yuꞌù.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntɔꞌɔtə nɨghàà nî nǎnaa nya aà

(Mk. 4.13-20; Lk. 8.11-15)

¹⁸“Nɨ̀ naŋsə nyuꞌutə la nyəgə annù yìi mə nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgàŋmàꞌâ ǹjoo ghù swoŋə aà. ¹⁹Bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɨghàà nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî kaa nɨ waꞌǎ nɨ a atu bo laa, ŋu yì mbɨ wa a ghɛ̂nsə̀ ǹzi nswà nɨ a mbo bo ŋghɛɛ nɨ nu aa, bɨ bə aa tsiꞌì tsǒ mbǔm njoo jya mə ɨ lɛ ŋwò wa ndômânjì aà. ²⁰M̀bùm jya jìi ɨ lɛ ŋwò a atû àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ aa, ɨ bə aa tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɨghàà nɨ Nwì ŋ̀waŋsə ŋkwɛrə nɨ nɨ̀dorə̀. ²¹Lâ kaa nɨ waꞌà mɨ̂ŋgàŋ mi a nu bo twiŋə̀, bo bɔɔ̀ ǹtswa ntugɨtə tsiꞌì a nɨ mû àtɨɨ noò. Ŋ̀gɨꞌɨ ɨ yi ŋghɛ̀nsə̀ ghə̀ə kɨ zì ǹloŋ nɨghàà nɨ Nwî nya, kə̀ bɛɛ bɨ tɨ tsɔꞌɔ àkòrə̂ yaa aa, bo burə̀ m̀maꞌatə ŋkhə̀. ²²M̀bǔm njoo jya jìi ɨ lɛ ŋwò wa mûm bɨ̀kə̀rə̀ kərə aa, ɨ təə a atu bə̀ bìi mə bɨ yi nyuꞌu ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, ànnǔ ŋka nwùgə nu nloŋ ntswêntɨ̀ɨ̂ yàà kə̀ ànnǔ ŋka ŋkɔ̌ŋ ŋ̀kabə, a fumsə̀ àzwǐ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya, kaa bo waꞌà mɨ̂ntà koonə̀. ²³M̀bǔm njoo jya jìi ɨ lɛ ŋwò wa abwenə nsyɛ yì sɨgɨ̀nə̀ yaa, ɨ təə aa a atu bə̀ bìi bɨ yuꞌu ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya ɨ laa a atu bo, bo tɨgə̀ ŋ̀koonə mɨ̂ntà, bǐ mɔꞌɔ, ŋ̀khɨ̀ yî fùùrə̀, bǐ mɔꞌɔ, mɨ̀ghum mi ntoꞌo, bǐ mɔꞌɔ, mɨ̀ghum mi ntarə̂.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgwenə̀

²⁴Yesu à lɛ ŋkùꞌùsə̀ naa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo mə, “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa laà mə: Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbweꞌe nsoo mɨkuù yi. ²⁵À bə̀ mə̂ nɨ̂tugə a noò yìi bə̀ bwiiŋkə aa, ŋ̀gàŋkɨ̀bàâ yì a ŋeꞌesə̀ ǹzi mmàꞌà bɨ̂nə̀ghə̀ ghu ŋghɛɛ yi. ²⁶Nòo yìi mə mɨkuu mya mɨ lɛ ŋka ŋkwi aa, nòò ŋ̀kòònə a kuꞌù aa, ŋ̀gwen ya ɨ kɨ̂ ŋ̀kɔꞌɔ tsǒ mɨ̀kuu myâ. ²⁷Ŋ̀gǎŋəfàꞌà ŋû wa ɨ lɛ nzì m̀betə yi mə, ‘Taà, ò lɛ mbwiꞌi aa mɨ̀kuu mì sɨgɨ̀nə̀ fàa mûm ǹsòò, bɨ̀nə̀ghə̀ bû ǹtɨgə nlo aa a fə ghu aa ɛ?’ ²⁸A kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Wa ma yû ànnù aa a ghɨ̀rə̂ ŋ̀gàŋkɨ̀bàà.’ Bo betə̀ yi mə, ‘Bìꞌì ghɛɛ ndwèn bɨ̂nə̀ghə̀ bya aa ɛ?’ ²⁹A kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Ŋ̀gaŋ, nɨ̀ tsuu ghɛ̀ɛ̀, ǹloŋ mə m̀bə nɨ̀ ghɛɛ̀ ŋ̀ka ndwenə, ndùntə̀ mɨkuu mya mi mɔꞌɔ̀. ³⁰Nɨ̀ maꞌatə tâ mɨ̀kuu mya bo bɨ̀ bɨ̀nə̀ghə̀ bya ka ŋkwe, nyweꞌe a noò ŋ̀kyâ. Boŋ mə̀ ka swoŋ a mbo ŋgàŋəfàꞌâ jya mə, tâ bo foo ntsyǎ mbìì ǹdwen bɨ̂nə̀ghə̀ bya ŋkwerə a nɨbɨ̂ŋə̀ nɨbɨŋ, ntɔ̀ɔ̀, m̀baŋnə ŋkya mɨkuu mya nnɨŋ a atǎ mə̀.’ ”

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋ abùrə mâghumə̀

(Mk. 4.30-32; Lk. 13.18-19)

³¹Yesu a bû ǹnaa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo mə, “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa tsiꞌì tsǒ abùrə mâghum yìi mə ŋù à lɛ nlɔ̀gə̀ m̀bweꞌe a mûm ǹsòo yu. ³²Àbùrə̀ ma yû, à nɨ fɨ̀ntà fî mɔꞌɔ fìi fɨ kəꞌə nsɨgə nlwiꞌisə. Lâ fɨ yi ntoo aa, fɨ kwe ntɨgə mbə ati yìi mə a faŋ ntsyatə ɨti tsɨ̀m aà, bɨsɨŋ tɨgə̀ ŋ̀ghurə nɨ̂ ǹdâ jya ghu.”

Nɨ̀ghàà nî nana nloŋ mbɛ̀ꞌɛ̂ àbaà

(Lk. 13.20-21)

³³Yesu a kuꞌùsə̀ m̀bu nnaa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo nswoŋ mə, “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa lâlà: Màŋgyɛ̀ à lɛ nlɔ̀gə̀ a mûŋkùgə̀ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa, nnɨŋ a nɨ̂ àkaŋ abaà, a tɨgə̀ m̀morə ŋkɔꞌɔ nluu ɨdɨgə.”

Ǹjiꞌì ànnù yìi Yesu à lɛ sɨ naa mɨghàà ghu aà

(Mk. 4.33-34)

³⁴Yesu à lɛ nlɔgə aa mɨ̀ghàà mî nǎnaa ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû ghu a mbo nnɔ̀ɔ̀ bə̂ byâ. Kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ annǔ tsu dɨꞌɨ̀ tɨ ghə̂ mə à nàa a nɨ nɨ̀ghàà. ³⁵Ma yû a lɛ nlwensə aa nɨ̀ghàà nìi mə ŋ̀gàŋntoò Nwì à lɛ nswoŋ aa mə,

“Màa ŋaꞌa ntsû gha a nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa,

ɨ swoŋ ɨnnù jìi ɨ lɛ ntswe a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀,

ǹlɔgɨnə a noò ǹnàŋsə̂ m̀bi aà.”13.35: Ps. 78.2

Yesu a tɔꞌɔtə̀ nɨ̀ghàà nî nanaa nya nloŋ ŋgwenə̀

³⁶Yesu à lɛ mmàꞌàtə nnɔ̀ɔ̀ wa ntɨgə mbu mbɨɨ fu a ndâ. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀ ǹzi nswoŋ ghu mbo mə, “Tɔꞌɔtə njiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgwen ya a mbo bìꞌì.” ³⁷A kwiꞌi a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə a bweꞌe mɨkuu mya aa à laa mbə Mu Ŋù. ³⁸Ǹsòò wa a bə m̀bi yù. Mɨ̀kuu mya, a bə bə̀ bɨ annù nɨfɔ̀ Nwî. Ŋ̀gwen ya a bə bə̀ bɨ ŋû yî m̀bɨ wâ. ³⁹Ŋ̀gàŋkɨ̀bàà wa mə a bweꞌe waa laa, a bə Devil. Nòò m̀fùꞌu mɨ̀jɨ wa, a bə nòò ǹlwìꞌî m̀bî. Bɨ̀fùꞌù bɨ mɨjɨ bya, a bə baangel. ⁴⁰Tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə bɨ lɛ ndwèn bɨ̂nə̀ghə̀ bya ŋkwerə ntɔɔ aa, àâ àjàŋ mə a ka yǐ kɨɨ bə a nlwìꞌî m̀bî aà. ⁴¹Mu Ŋù à ka yǐ too baangel bi tâ bɨ̀ ghɛɛ a mûm ànnù nɨfɔ̂ yi, m̀fiꞌi bə̂ bìi bɨ ghɨ̀rə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ ghɨrə̀ nɨ̀ ɨ̀nnù jì bɨ aa tsiꞌì bɨtsɨ̀m, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋmbùꞌu ɨnnù, ⁴²tâ bɨ̀ maꞌa waa a mum mɔꞌɔ yî tɨ̀ɨ̀ ntɨɨ wa, tâ bo tɨgə nyəꞌə ŋkurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa, ⁴³tâ bə̀ bìi ɨnnû jyaa ɨ tsinə aa bɨ̀ baŋnə ŋka nta tsiꞌì tsǒ nɨ̀nòò a mûm ànnù nɨfɔ̌ Taà wàà. Ŋù yìi à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ aa tâ à yuꞌu.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ afùꞌù yî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀

⁴⁴“Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa lâlà: Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fɛꞌɛ nɨ àfùꞌù a nɨ nsòò yî mɔꞌɔ. M̀bɔɔ mbɔɔntə fu, ǹnaŋsə nluu nɨ nɨ̀dorə, ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ghɛɛ mfèe ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi à tswe nɨ juu aa, ŋghɛɛ nyuu nsoo wâ.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ayoo tɨ̀ndùù

⁴⁵“M̀bə bɨ kɨ̂ m̀bu mfɨ̀gɨ̀nə annù nɨfɔ̀ aburə lâlà: Ŋù ǹtaŋmɨ̀tàà yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋka nlɔɔ a ayoo tɨ̀ndùù, ⁴⁶à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyə â yìi a lɛ naŋsə mbɔŋ a nu yu, ŋghɛɛ mfèe njoò ji tsɨ̀m, ŋ̀ghɛɛ nyuu ghu.

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋ fɨlwàꞌà

⁴⁷“M̀bə bɨ bû m̀fɨgɨnə annù nɨfɔ̀ aburə aa laà mə: A bə aa tsiꞌì tsǒ fɨ̀lwàꞌà fìi mə ŋgǎŋkô m̀bwɛ̀ ɨ màꞌa a ŋkì, ŋ̀ko mbwɛ̀ ghu a mbuu, mbuù. ⁴⁸Nòò yìi mə fɨluu aa, bo swûŋ m̀fɛꞌɛsə a ŋkì, ǹyarə mbwɛ̀ mî sɨgɨ̀nə̀ mya nnɨŋə a mûm ǹjoo bo, ǹtɨgə mmeꞌe mî bɨ myâ. ⁴⁹Àâ àjàŋə mə a ka yǐ kɨɨ bə a nlwìꞌî m̀bi aà. Baangel ka yǐ fɛ̀ꞌɛ ɨ ghɛɛ yàrə̀ bə̂ bî bɨ fiꞌisə a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə annù yaa a tsinə aa, ⁵⁰ɨ màꞌà waa wa mum mɔꞌɔ yî tɨ̀ɨ̀ wa, tâ bo tɨgə nyəꞌə ghu, ŋkurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa.

Ɨ̀nnù nɨ̂ŋkoŋ jì fii bo bɨ̀ jì lwènə̀

⁵¹“Nɨ̀ yuꞌù ɨ̀nnù jû ɨ̀ tsɨ̀m aa, ɨ̀tû juu ɨ laa ghu aa ɛ?” Bo bii ghu mbo mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə.” ⁵²A tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Tsǒ mə a bə laa, ŋùndɨꞌɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə ntsɨ̀m yìi mə bɨ mɨrɨsə a nɨ ànnù nɨfɔ̀ aburə aa, à bə̀ aa tsiꞌì tsǒ m̀bɔ̂ŋndùgə̀ yìi mə a fiꞌisə njoo jì fii bo bɨ̀ jì lwèn a atǎ yu.”

Àjàŋ mə bɨ lɛ ntuu Yesu a alaꞌa Nazareth aà

(Mk. 6.1-6; Lk. 4.16-30)

⁵³Àjàŋ mə Yesu à lɛ màŋsə̀ mɨghàà mî nǎnaa ma mû aa, à lɛ mmàꞌàtə̀ ŋ̀ghɛɛ. ⁵⁴À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe a alaꞌa bo, ŋ̀kuu a ndâŋ̀ghòtə, ǹdɨꞌɨ annù ghu. Ànnù a ghaꞌa bə̀ bya, bo tɨgə̀ m̀betə nɨ mə, “Ŋù ghû à nàŋsə nlɔ̀gə̀ mulà mɨ̀tsyɛ̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnù jî wè juà aa a fə? ⁵⁵À sɨ mu kabindà wa à ghuà bə aa ɛ? Bɨ sɨ a ndè yì aa a nɨ Mary twoŋə lɛ? Jɛms, Joseph, nɨ Simon, nɨ Yuda, à sɨ bɔɔ bɨmaà bi bə aa ɛ? ⁵⁶Bɨ̀jààntə̂ bi bɨ sɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀ tswê aa ɛ? Ŋù ghû a tɨgə̀ ǹlɔgə mbuu ɨnnù jû aa a fə aa ɛ?” ⁵⁷Mɨ̀ntɔ̀ŋə̂ myaa lɛ nlwìnə̀ ghu nû. Lâ Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ ghuꞌusə ŋgàŋntoo Nwì a ɨdɨgə tsɨ̀m lâ kaa waꞌà nìi a alaꞌa bo kə̌ a nda bo ghuꞌusə̀. ⁵⁸Kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ ɨnnù jî wè jî wè jî ghàꞌàtə̀ ghu bû ŋ̀ghɨrə, ǹloŋ mə kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àbìintɨɨ tswê aà.”

Àjàŋ yìi mə Herod à lɛ nzwitə Jɔn Ŋgàŋmurə bə̌ ŋkì aà

(Mk. 6.14-29; Lk. 9.7-9)

¹A bə maa noò Herod yìi à lɛ mbə mfɔ̀, nsaꞌa nɨ̂ m̀bùꞌu Galilea aa, a yuꞌù ànnù ǹloŋ ɨkum Yesu. ²Ǹtɨgə nswoŋ a mbo ɨ̀tsendâ jì mə, “Wa à nɨ Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì mə bɨ bu nyweensə nɨ nɨ̀wô. A bə̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə mɨ̀dàꞌà muà mɨ fàꞌà ghu nu aà.” ³Ǹloŋ mə à lɛ tɨ bə maa noò aa boŋ Herod à bàŋnə̀ mə̂ Jɔn ŋkwerə yi, nnɨŋ yi a ndâtsaŋ, mbɨꞌɨ ŋgaa Herodias, ŋgwɛ ndɨ̂m yì Philip. ⁴Ǹloŋ mə Jɔn à lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu mbo nswoŋə nɨ mə, “Kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ a mbo wò a nyɔꞌɔ màŋgyɛ̀ ghû.” ⁵Ka mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ mə boŋ yu zwitə Jɔn aa, à lɛ mbɔꞌɔ miꞌi mɨ bə̂ bya nloŋ mə bɨ lɛ bii mə Jɔn à nɨ̂ ŋ̀gàŋntoò Nwì aà. ⁶Lâ nòò yìi mə ǹjwî ǹjwe Herodias ɨ̀ lɛ mbòòntə̀ aa, mu Herodias yî màŋgyɛ̀ à lɛ naŋsə nzi mben ɨkòò a nsi bə̀ bìi bɨ lɛ twoŋə waa aà. Ǹtɨɨ Herod ɨ dorɨtə̀. ⁷A tɨgə̀ ŋ̀kaa, ŋkaꞌa mə yu ka fa a ayoo yìi mə à bètə aà. ⁸Ǹdè yì a tintə̀ yi, ǹswoŋ mə tâ à swoŋ a mbo Herod mə, “Fa a atu Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì a mbo mə̀ a mûm àkaŋə̀.” ⁹Nû m̀fɔ̀ wa ɨ lɛ mbɨꞌɨ tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂ ànnù. Lâ àjàŋ mə à lɛ ŋkaa a nsi miꞌi bə̀ aa, à lɛ nswoŋ mə tâ bɨ̀ fa. ¹⁰À lɛ ntoo bə̂ bɨ ghɛɛ̀ ŋ̀kwyɛ atu Jɔn wa ndâtsaŋ, ¹¹ǹlɔgə atu ya nnɨŋ wa mûm àkaŋ, mfa a mbo mûmàŋgyɛ̀ wa a ghɛɛ̀ m̀fa a mbô ǹdè yì. ¹²Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn ɨ lɛ nyuꞌu, ŋghɛɛ nlɔ̀gə akû yi ŋghɛɛ ntwiŋ, ntɨgə ŋghɛɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo Yesu.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ njɛꞌɛ bə̂ ǹtsùꞌù ji ntaà aa

(Mk. 6.30-44; Lk. 9.10-17; Jn. 6.1-14)

¹³Nòò yìi mə Yesu à lɛ nyuꞌu ma yû ànnù ǹloŋ Jɔn aa, à lɛ mmàꞌàtə̀ adɨgə ma ya ŋkuu a mûm àkànuꞌu ŋghɛɛ a adɨgə yi mɔꞌɔ yìi bə̀ sɨ̀ ghu tswe aa, mə yu tswe ghu tsiꞌì yùyù. Nòò yìi mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa lɛ nyuꞌu maa ajàŋ aa, bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀kə a njɔ̀ꞌɔ ɨlaꞌa jyaa ntəə nɨ mɨ̀kòrə̀ ǹyoŋə yi ghu. ¹⁴Yesu à ghə̀ mə̂ mə yu kɨ fɛ̀ꞌɛ̀ wa a mûm àkànuꞌu, nyə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wâ. Ǹtɨɨ̀ yi ɨ luu nɨ̀ àjəŋnə̀ ǹloŋ ŋgaà yàà. A tɨgə̀ ŋ̀ghurə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀ a tɨtɨ̀ɨ bo.

¹⁵À bə̀ mə a ŋkwɛ̂fɔ̀ tsiꞌì maa njwi, ŋgǎŋgyəgə̂nnù ji ɨ zî ǹswoŋ ghu mbo mə, “Wa nòò à tɨgə̀ ǹtsya, àdɨ̀gə̀ yû a kɨ̂ m̀bə àfumnə adɨgə. Ghɨ̀rə tâ bə̀ bû sɛɛnə mə mbə bo ghɛɛ̀ ǹlɔɔ ayoo nɨjɨ yaa nɨ ɨlaꞌa ɨtoo ji mɔꞌɔ nyuu njɨ.” ¹⁶Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Kaa bo sɨ̀ nɨ̂ m̀màꞌàtə tswê, bùmbɔŋ, nɨ̀ fa ayoo a mbo bo bǒ jɨ.” ¹⁷Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Àyoo yìi bìꞌì tswe nɨ yu faà, à nɨ tsiꞌì ŋkya ɨbaa ji ntaà nɨ m̀bwɛ̀ mi mbaà.” ¹⁸Yesu a swoŋ mə bɨ̀ zi nɨ mu a mbo yu. ¹⁹A swoŋ a mbo nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə tâ bo tswetə a nyɛ nɨ̂ ŋ̀gɛ̀ɛ̀ yâ. Bɨ tswè mə̂ aa, a lɔgə̀ ŋ̀kya ɨbaa jya ji ntaà bo bɨ̀ m̀bwɛ̀ mya mi mbaa, ŋ̀ŋɛntə miꞌì mi a ndəŋ, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə abaa ya mfa a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə tâ bo fa a mbo bə̀ byâ. ²⁰Ŋù ǹtsɨ̀m à lɛ njɨ nyurə, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ bû ǹtɨgə nsyɛ abùgə̀ mɨjɨ jya a luu a nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ nɨghûm ǹtsò baà. ²¹Ǹdùu mbâŋnə̀ yìi ɨ lɛ njɨ mɨjɨ myaa, ɨ lɛ mbə tsǒ ntsùꞌù ji ntaà; kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà bâŋgyɛ̀ bo bôŋkhə səŋə̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋka ntəə a atu ŋkì aà

(Mk. 6.45-52; Jn. 6.15-21)

²²Yesu à lɛ swoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ kuu a mûm àkànuꞌu mbu ntoo ŋghɛɛ fu a njii yî mɔ̀ꞌɔ̂. Yu mbɔŋ a tɨgə̀ m̀baŋnə ntswe a njɨ̀m ǹswoŋ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ sɛɛnə. ²³Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ sɛ̀ɛ̀nə̀ mə̂, a kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ wa atu ntaꞌa tsiꞌì yù yù a ntsàꞌàtə Nwì. Nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à lɛ ŋkùꞌù a tswê ghu tsiꞌì yù yù, ²⁴lɛ boŋ àkànuꞌu ya a bùrə̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ a mûm ŋ̀kì àghaꞌa a saꞌà. Ɨ̀kàŋnə ŋkì ɨ tumə̀ ŋ̀ghɛɛ, ntumə mbɨɨ nloŋ mə àfìsə̀ a lɛ ŋghaꞌa a mûm ŋ̀kì. ²⁵À bə̀ mə̂ a nɨ nòò ǹjwi a zî a mbo bo, ǹtəə nɨ a atu ŋkì. ²⁶Nòò yìi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ nyə yi a təə̀ wa atu ŋkì aa, nɨ̀bɔꞌɔ nì wè tswâ waa, bo tɨgə̀ ǹtɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “À nɨ̂ ŋ̀kû!” ²⁷Yesu a waŋsə̀ ŋ̀ghaa a mbo bo nswoŋ mə, “Tswa nɨ ntɨɨ̀ ghuu, à wa nɨ mə̀. Nɨ̀ tsuu bɔꞌɔ.”

²⁸Peta a swoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, m̀bə a bə wô, ò swoŋ mə̀ zî a mbɛ̀ɛ wò fya mûm ŋ̀kì.” ²⁹Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Zǐ!” Peta à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ wa mûm àkànuꞌu, ntəə wa atu ŋkì ŋ̀ghɛɛ a mbɛ̀ɛ Yesu. ³⁰Lâ, àjàŋ mə à lɛ nyə afìsə̀ ya aa, nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka mbɔꞌɔ, ntɨgə mbwɛ nsɨgə ŋghɛɛ wa mûm ŋ̀kì. Ǹtɔŋnə nyəꞌə mə, “M̀màꞌàmbî, yweensə ghâ.” ³¹Yesu a wâŋsə̀ ǹnasə abô yi ǹtswa yi ghu, nswoŋ mə, “Àbìintɨɨ̀ yo a kəꞌə bə laà aa a ya aa ɛ? O ghɨ̀rə̀ ǹjɨŋkə aa a ya?” ³²Nòò yìi bo lɛ ŋkɔꞌɔ ŋkuu wa mûm àkànuꞌu aa, àfìsə̀ ya a kɛntə̀. ³³Bə̀ bìi bɨ lɛ ntswe wa mûm àkànuꞌu aa, bɨ miì yi nswoŋ mə, “Àâ ànnù nɨ̂koŋə̀, ò nɨ Mu Nwìŋgɔ̀ŋə̀.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀ a alaꞌa Gennesaret aà

(Mk. 6.53-56)

³⁴Bo tòò mə̂ ŋ̀ghɛɛ a alaꞌa Gennesaret. ³⁵Badɨgə bya lɛ nyə yi nzi, ǹtsyasə ŋ̀kɨ̀ɨ̀ tsiꞌǐ a ɨdɨgə ɨdɨgə maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa mə bɨ̀ ghotə ŋgàŋmɨghɔ̀ɔ̀ ǹzi nɨ ju ghu mbô. ³⁶Bo lɛ mbuꞌu mbo ghu mbo mə tâ à maꞌatə tâ ŋ̀gàŋmɨ̀ghɔ̀ɔ̀ jyâ bɔɔ mɔɔntə tsiꞌì àtsəŋ atsə̀ꞌə̂ yi. Bə̀ bɨtsɨ̀m bìi bɨ lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə̀ aa, bɨ lɛ ntɨ̀ɨ̀ nɨghɔ̀ɔ̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋwenə baFarɨsai ǹloŋ bɨ̂nɔ̀ŋgɔ̀ŋ bɨ bɨ̂tà bɨ bɨ̂taà byaa aà

(Mk. 7.1-13)

¹BaFarɨsai bo bɨ̀ ŋgǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ lɛ nlǒ a Yerusalem nzi mbetə Yesu mə, ²“Kaa ŋgǎŋyəgə̂nnù jo ɨ sɨ bɨ̂nɔ̀ŋgɔ̀ŋ bɨ bɨ̂tà bɨ bɨ̂taà biꞌi ləə aa a a ya aa ɛ? Ǹloŋ mə kaa bɨ sɨ mbô myaa siꞌi a nɨ mânjì yìi a kùꞌùnə nsìꞌi mbɔŋ kɨ jɨ.”

³Yesu a kwiꞌi mə, “Kaa nɨ̀ sɨ ndɨꞌɨ Nwî yuꞌunə, mbaŋnə yòŋə̀ bə̂ bɨ̀nɔ̀ŋgɔ̀ŋə̂ bu aa a ya aa ɛ? ⁴Ǹloŋ mə Nwì à lɛ ndɨꞌɨ mə, ‘Ka nyuꞌunə a taà ghò bo ǹdè ghò,’ 15.4: Exod. 20.12; Deut. 5.16 ŋ̀kɨ ndɨꞌɨ mə, ‘Ŋù yìi à bə̀gɨ̀tə a taà yì kə̌ ndè yì aa, a kuꞌùnə̀ mə tâ bɨ̀ zwitə yi.’15.4: Exod. 21.17; Lev. 20.9⁵Nɨ̀ bâŋnə̀ ǹswoŋə nɨ̂ yùu ŋgaa bə mə, M̀bə ŋù a swoŋə a mbo taà yì kə̀ ǹdè yì mə, ‘Wa àyoo yìi mə boŋ mə̀ fa ŋkwɛtə gho ghu aa, mə̀ fà mə̂ a mbo Nwì,’ ⁶boŋ kaa à sɨ̀ nɨ̂ ǹyùꞌùnə taà yì bû ǹtswe. Ma yû a dɨꞌɨ aa ajàŋ mə nɨ tɨgə mbwɛsə nɨ̂ nɔ̂ŋsə̀ Nwì m̀baŋnə ŋka nyoŋ nɨ̂ bɨ̀nɔ̀ŋgɔ̀ŋə̂ buu aà. ⁷Bǔ ŋgàŋabagɨlə̀! Ŋ̀gàŋntoò Nwì Yesaiah à lɛ nyə aa tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ ŋ̀ŋwàꞌànə annù yìi mə Nwî à lɛ nswoŋ nloŋ ŋgaà yùù aà, mə,

⁸‘Bə̀ buà, bɨ ghuꞌusə nɨ̂ gha aa tsiꞌì nɨ̂ ɨ̀ghoŋ ntsǔ jyaa,

lâ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa bâŋnə̀ ǹtswe a ndìsyà;

⁹Bo mii nɨ̂ gha laa tsiꞌì àdàŋə̀ àdàŋə̀

ǹloŋ mə bo bàŋnə̀ ǹdɨꞌɨ bə bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ bə̂ tsǒ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ jyâ!15.9: Yes. 29.13’ ”

Ǹjoo jìi mə ghɨ̀rə mə tâ ŋù tsuu laa aà

(Mk. 7.14-23)

¹⁰Yesu a tɨgə̀ ǹtwoŋ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀ a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ naŋsə nyuꞌu tâ à laa a atu bù: ¹¹Àyoo yìi mə ŋǔ a jɨ a ntsǔ yu aa kaa a sɨ ma ya ghɨ̀rə mə tâ à tsuu laa, a ajàŋ yìi mə nɔ̀ŋsə̀ à dɨ̀ꞌɨ̀ aà, a bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə ayoo yìi mə a fɛ̀ꞌɛ̀ ghu ntɨɨ aa mə tâ à tsuu laa.”

¹²Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ zî ǹswoŋ ghu mbo mə, “Ò zî mə baFarɨsai ghɨrə nlwìsə ntɔŋ a nu wò ǹloŋ annù ya mə ò ghɨ̀rə nswoŋ aa ɛ?”

¹³Yesu a kwiꞌi mə, “Àyoo yìi mə a sɨ̀ Taà ghà a aburə bê aa bɨ ka yǐ dǔ lɔ̀ꞌɔ̀sə̀. ¹⁴Nɨ̀ maꞌatə waa; bo bə aa bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ mə bɨ tsyàsə̀ bî mɔꞌɔ. M̀fə̀ꞌə̀nə̀ à bə kɨ tsyàsə̀ yî mɔ̀ꞌɔ boŋ bo bɨtsɨ̀m ka wǒ a ataà.”

¹⁵Peta a swoŋ ghu mbo mə, “Tɔꞌɔtə njiꞌì nɨ̀ghàà nî nàà ma nû a mbo bìꞌì.” ¹⁶Yesu a swoŋ mə, “Mala a bə mə, tsiꞌì bù, kaa nɨ̀ sɨ̀ kɨ nzi aa ɛ? ¹⁷Nɨ̀ sɨ̀ zi mə àyoo yìi mə ŋǔ jɨ a ntsǔ yu aa, a sɨgə aa ghu atoꞌo a kɨ̂ m̀bu ŋyì aa ɛ? ¹⁸Lâ àyoo yìi mə a fɛ̀ꞌɛ̀ a ntsǔ ŋù aa a fɛ̀ꞌɛ̀ aa ghu ntɨɨ̀, ŋ̀ghɨ̀rə nɨ mə tâ à tsuu laa. ¹⁹Ǹloŋ mə a ntɨɨ ŋù aa a fɛ̀ꞌɛ ɨmɔ̀ɔ̀ntə̀ jî bɨ̂, ànnǔ nzwitə ŋù, ànnǔ mâghàbə̀, ànnǔ ajɨrə̀, ɨ̀yə̀rə, ǹswòŋə̂ àbaŋnənnù a atu ŋù, bo bɨ̀ ǹswòŋə̂ ànnù yì bɨ a atu ŋù. ²⁰Àa ma jû ɨ̀nnù mə ɨ ghɨ̀rə mə ŋû à tsuu laa aà; kaa ǹjɨ tɨ̀ sìꞌì m̀bo tsǒ mə bo swoŋə aa, kaa a sɨ ghɨ̀rə mə ŋù à tsuu laa.”

Màŋgyɛ̀ yìi à lɛ ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ aà

(Mk. 7.24-30)

²¹Yesu à lɛ ntɨgə mmaꞌatə adɨgə ma ya ŋghɛɛ a mbùꞌu Tai bo Sidon. ²²Màŋgyɛ baKana yî mɔ̀ꞌɔ, yìi à lɛ ntswe maa mbùꞌù aa, à lɛ nzì nyəꞌə nswoŋə nɨ mə, “Ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà, m̀bâ M̀màꞌàmbî Mu David! Demon yî mɔ̀ꞌɔ̂ à naŋsə ntswe a atoꞌo mû ghà yî màŋgyɛ̀ ǹdɨ nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ghu nu siꞌi.”

²³La kaa Yesu kaa a waꞌǎ yi kwɛꞌɛ̀. Ŋ̀gǎnyəgə̂nnù ji ɨ tɨgə̀ ǹzi mbuꞌu mbo ghu mbo nswoŋ mə, “Furə mâŋgyɛ̀ ghû tâ à bɨɨ a njɨ̌m bìꞌinə̀! Wa a yə̀ꞌə̀ ǹyoŋ aa nzwi nɨ̂ àtu ŋû.”

²⁴Yesu a kwiꞌi mə, “Bɨ lɛ ntoo gha aa tsiꞌǐ a mbo mbinjə̀rə̀ jìi ɨ bwɛ a ŋgwɛ̀ꞌɛ nda baIsrael aà.”

²⁵Maà noò màŋgyɛ̀ wa a zî ǹswɛtə mɨkuꞌutə mi ghu nsi, nswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, Kwɛtə ghâ.”

²⁶Yesu a kwiꞌi mə, “Kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ a nlɔ̀gə̂ àbaa bɔɔ mbàŋnə̀ m̀maꞌa a mbô m̀bû.”

²⁷Màŋgyɛ̀ wa a kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, Mmàꞌàmbî, lâ m̀bu jya ɨ syɛ̂ nɨ̀ ŋ̀kùgə abaa jya mə ɨ lò wa atu atɛtə̌ taà wàà ŋ̀wokə aa ŋkurə.”

²⁸Yesu a tɨgə̀ ŋ̀kwiꞌi ghu mbo mə, “Oh! Màŋgyɛ̀, ò tswe nɨ̀ àbìintɨɨ siꞌi! Wa ò ka tswe nɨ̂ ànnù ya yìi o lɔ̀ɔ̀ aà.” Mû yì wa à lɛ ŋghɛ̀nsə̀ ŋ̀kɨ ntɨɨ tsiꞌì maà noò.

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghurə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ aà

²⁹Yesu à lɛ ntɨgə nlo maa adɨgə ŋghɛɛ ntsyǎ a mbɛ̀ɛ àtsùmə̀ Galilea. Ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa, ǹtɨgə ntswe a nsyɛ̂. ³⁰Mâ m̀bêm ǹnɔ̀ɔ̀ à lɛ nzì ghu mbɛ̀ɛ̀ nɨ bɨ̀tsə̀ŋkərə̀, bɨ̀bwènkə̀, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀, bɨ̀tɨ̀ghàà, nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ jî mɔꞌɔ tsiꞌì jì ghàꞌàtə̀, ǹnɔŋsə a mɨkòrə Yesu a ghurə̀ waa. ³¹Bə̀ bya lɛ nyɛrə siꞌi a ajàŋ yìi mə bo lɛ nyə bɨ̀tɨ̀ghàà ghaà, bɨ̀bwènkə̀ tɨɨ̀, bɨ̀tsə̀ŋkərə̀ təə̀, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ kɨɨ̀ ǹyə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ aà; bo lɛ ntɨgə ŋghaꞌasə Nwîŋgɔ̀ŋ baIsrael.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ njɛꞌɛ mbâŋnə̀ ǹtsùꞌù ji nɨkwà aà

(Mk. 8.1-10)

³²Yesu à lɛ ntɨgə ntwoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nswoŋ a mbo bo mə, “Mə ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bû, ǹloŋ mə bɨ tswè mə̂ biꞌibo tsɨ̂tsɔ̌ŋ njwi ji tarə kaa waꞌà nɨ̂ àyoo yì jɨ̀ tswê aà. Kaa mbə mə̀ waꞌà swoŋ mə tâ bo lo ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ ǹjì ǹloŋ mə mbə bo ghɨrə̀ ŋ̀ghɛɛ ŋwòkə̀ a mânjì.”

³³Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ betə yi mə, “M̀bə bìꞌinə̀ lɔgə̌ abaa aa fə fàa a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ a kuꞌùnə̀ a njɛꞌɛ mâmbêm ǹnɔ̀ɔ̀ ghû ghu aa ɛ?”

³⁴Yesu a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ tswe nɨ̀ ŋ̀kya abaa aa ji səgə aa ɛ?” Bo kwiꞌi mə, “Ɨ nɨ ji sàmbaa nɨ̀ bɔɔ bɨ mbwɛ̀ bî mɔꞌɔ̂.”

³⁵Yesu a swoŋ mə tâ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa tswe a nsyɛ̂. ³⁶A tɨgə̀ ǹlɔgə ɨbaa jya ji sàmbaa nɨ mbwɛ̀ mya, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə, m̀fa a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo yatə a mbo bə̀ byâ.

³⁷Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m lɛ njɨ nyurə; bɨ̀ bwɛɛ̀ àbùgə̀ mɨjɨ ya, ɨ̀bàꞌa abaa jya bo bɨ̀ ɨ̀sàꞌa mbwɛ̀ jya, ɨ luu nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji sàmbaà. ³⁸Ǹdùu mbâŋnə̀ jìi ɨ lɛ njɨ aa lɛ mbə ntsùꞌù ji nɨkwà; kaa bɨ lɛ waꞌà bâŋgyɛ̀ bo bɨ̀ bôŋkhə səŋə̀.

³⁹Yesu à lɛ ntɨgə nsɛɛnsə bə̂ bya, ŋ̀kuu a mûm àkànuꞌu ntoo ŋghɛɛ a mbùꞌù àlaꞌa Magadan.

Àjàŋ mə bɨ lɛ mbetə alènsə̀ a mbo Yesu aà

(Mk. 8.11-13; Lk. 12.54-56)

¹BaFarɨsai bɨ̂ mɔ̀ꞌɔ bo bɨ̀ baSadukai bɨ lɛ nzì a bo Yesu nlɔɔ mə bɨ kwàꞌànə̀ yi, m̀betə yi mə tâ à ghɨrə alènsə̀ yìi mə a lo a aburə aa a ndɨ̀ꞌɨ mə Nwì à tswe bo yu. ²Yesu a kwiꞌi waa nɨ̂ àbetə̀ mə, “A yǐ mbə a ŋkwɛ̂fɔ̀ aa nɨ̀ swoŋə̀ nɨ mə ‘Ɨ̀dɨ̀gə̀ ka ghɨ̀rə bɔ̀ŋə̀ ǹloŋ mə m̀bàꞌà àbùrə ɨ bàŋə̀.’ ³A yi ŋkɨ mbə a tɨ̀tugə aa nɨ̀ swoŋə̀ nɨ mə, ‘Sìi à ka ghɨ̀rə bə njwî àfìsə̀ ǹloŋ mə m̀bàꞌà àbùrə̀ ɨ bàŋə̀ ŋ̀kɨ mbosə nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀.’ Nɨ̀ zî àjàŋə mə mbə nɨ̀ kâ ǹyə nɨ̂ ɨ̀nnù a ajàŋ mə m̀bàꞌà àbùrə ɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. Lâ kaa mbə nɨ̀ waꞌǎ ɨlènsə̀ noò ŋ̀gùꞌu mbi yulà zî. ⁴Bǔ ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ bɨ̀tɨ̀biì Nwî bɨ̀ ŋgùꞌù bulà, nɨ betə nàa mə mə̀ dɨꞌɨ alensə annù a mbo bù aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, àlènsə̀ yìi mə mbə mə̀ dɨꞌɨ a mbo bù à kɨ mbə aa tsiꞌì yì Jɔna.” À swòŋ mə̂ laa ntɨgə mmaꞌatə waa ŋghɛɛ yi.

M̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaà baFarɨsai bo bɨ̀ baSadukai

(Mk. 8.14-21)

⁵Nòò yìi mə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ ntoo ŋghɛɛ nyweꞌe wa mbɛ̀ɛ̀ àtsùm ya yì mɔ̀ꞌɔ aa, bo lɛ yə mə bo liꞌinə a nlɔ̀gə àbaà. ⁶Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka nstsyɛsə ghuu, ntsee nɨ̂ àtû yuu nloŋ mbɛ̀ꞌɛ̀ abaa baFarɨsai bo bɨ̀ yì baSadukai.” ⁷Bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə ŋghaa a atɨtɨ̀ɨ bo nswoŋə nɨ mə, “À swǒŋ laà aa nloŋ mə kaa bìꞌinə̀ ghɨ̀rə ŋwaꞌǎ abaa lɔ̀gə̀ aà.” ⁸Yesu a zî ànnù yìi mə a lɛ ntswe a ntɨɨ bo, ǹtɨgə nswoŋ mə, “Bù bə̂ bìi mə àbìintɨɨ̀ yaa a kəꞌətə, a ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə nɨ̀ ka ŋghaa a tɨtɨ̀ɨ bù mə nɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ àbaa tswe aa ɛ? ⁹Nɨ̀ sɨ annù zi tâ àtû yuu laa ghu aa ɛ? Nɨ̀ sɨ̀ burə kɨ waꞌatə ajàŋ mə mə̀ kɨ̀ jɛ̀ꞌɛ bə̂ bya ǹtsùꞌù ji ntaà nɨ̂ ŋ̀kya ɨbaa jya ji ntaà aa ɛ? Nɨ̀ lɛ nsyɛ̌ ŋkugə ji ɨ luu aa a nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji səgə aa ɛ? ¹⁰Nɨ̀ sɨ̀ kɨ ŋwaꞌatə ŋkya abaa jya ji sàmbaa mə mə̀ kɨ̀ jɛ̀ꞌɛ bə̌ ntsùꞌù ji nɨkwà ghu aa ɛ? Nɨ̀ lɛ ŋkɨ nsyɛ ŋkùgə̂ ji ɨ luu aa a nɨ̂ ŋ̀kyɛ̀ ji səgə aa ɛ? ¹¹Â tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə akə mə nɨ̀ bu ŋka njɨŋkə, kaa ŋkɨꞌɨ̀ zi mə mə̀ sɨ aa annǔ nloŋə abaa ghàà aa ɛ? Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nɨ̂ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaà baFarɨsai nɨ baSadukai.” ¹²Bo tɨgə̀ ǹzi maa noò a laa mə kaa à sɨ a mbo bo ghaa mə tâ bo ka ntsyɛsə nloŋ aa m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa. À bàŋnə̀ ŋ̀ghaa nloŋ aa ɨ̀nnù jìi mə baFarɨsai bo bɨ̀ baSadukai lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ aà.

Àjàŋ mə Peta à lɛ nswoŋə a ŋû yìi mə Yesu à nɨ ghu aà

(Mk. 8.27-30; Lk. 9.18-21)

¹³Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ka ŋkoontə a mbɛ̀ɛ Kaisaria Filipi, m̀betə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Bə̌ swoŋə nɨ mə Mu Ŋù à bə aa wo aa ɛ?” ¹⁴Bo kwiꞌi mə, “Bǐ mɔꞌɔ swoŋə nɨ mə, Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì, bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə, Elijah, bǐ mɔꞌɔ kɨɨ̀ m̀bu nswoŋə nɨ mə, Yeremiah, kə̀ ŋ̀gàŋntoò Nwì wa yì mɔ̀ꞌɔ̂.” ¹⁵A betə̀ waa mə, “Lâ nɨ̀ swǒŋ yuu ŋgaa mə mə̀ laa mbə wo aa ɛ?” ¹⁶Simon Peta a kwiꞌi mə, “Ò nɨ̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ, m̀bə Mu Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ aà.” ¹⁷Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “M̀bɔɔnə a mbo wò mbâ Simon mu Jɔna nloŋ mə a ma yû ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo wò aa kaa a sɨ ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ dɨꞌɨ̀. A dɨ̀ꞌɨ Taà ghà a aburə a mbo wò. ¹⁸Mə̀ swòŋə a mbo wò mə, ò laa mbə Peta16.18: Ǹjiꞌì Pita, “Petros” nɨ nɨ̀ghàà nɨ baGrikia, ɨ̀ bə aa àlâŋsəŋgɔ̀ꞌɔ̀., mə̀ ka bɔɔ ŋghotə̂ yà ma mùu atû àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀. Kaa tâ tsiꞌì nɨ̀wo, tâ nɨ̀ waꞌà tɨ̀ɨ̀ ǹtsya. ¹⁹Mə̀ ka fa bɨ̂key bɨ annù nɨfɔ̌ aburə a mbo wò. Ànnù yìi mə ò kwerə fàa nsyɛ aa boŋ baa kɨɨ kwerə a aburə. Ànnù yìi mə ò fɛ̀ɛ fàa nsyɛ aa boŋ baa kɨɨ fɛ̀ɛ a aburə.” ²⁰A tɨgə̀ ǹnaŋsə ŋkwantə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə tâ bɨ̀ tsuu a mbo ŋǔ lǒ swoŋ mə yu laa mbə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghàà ǹloŋ ŋgɨꞌɨ yìi yu ka yə ɨ kwo aà

(Mk. 8.31—9.1; Lk. 9.22-27)

²¹Ǹlɔgɨnə maa noò Yesu a lɔ̀gɨ̀nə̀ ǹdɨꞌɨ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, yu tswe nɨ̀ ǹlɨ̀gɨ̀nə ŋkɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ a Yerusalem ɨ ghɛ̀ɛ ɨ yə mbuu ŋgɨꞌɨ jì ghàꞌàtə̀ ghu a mbo bɨ̀tà bɨ alaꞌa, bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì nɨ̂ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ̀ nɔ̀ŋsə̀, tâ bɨ̀ zwìtə yi, a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə bɨ bu nyweensə yi fu nɨ nɨ̀wô. ²²Peta à lɛ nswùŋtə̀ yi ŋghɛntə nɨ ghu, ǹlɔgɨnə ŋka ŋghaantə nii nswoŋə nɨ mə, “Wa mbə Nwì waꞌǎ ma yû ànnù bii, Mmàꞌàmbî. Wa kaa mbə ajàŋə annù ma yû a waꞌǎ a nu wò fɛꞌɛ̀.” ²³A bəŋkə̀ yi nswoŋ a mbo Peta mə, “Tsyǎ mbɨ̀ɨ a njɨ̌m mə̀, m̀bâ Satan! Ò nɨ̀ m̀fànsə̀ mânjì a mbo mə̀ ǹloŋ mə kaa ò sɨ̀ aa a njɨ̌m Nwì təə̀, ò bàŋnə ntəə aa a njɨ̌m bə̀.”

Bə̀ bìi mə bɨ nɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu aà

²⁴Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “M̀bə ŋù tsù a ka nlɔɔ a ŋka nyòŋə a njɨ̌m mə̀, a tuù ɨ̀bɨɨ nû yi, mbeꞌe abàŋnə̀ bàŋnə̂ yi ŋka nyoŋə nàâ. ²⁵Ǹloŋ mə ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ mə yu yweensə ɨbɨɨ nû yi aa, à ka bàŋnə bwɛ. Ŋù yìi mə a bàŋnə̀ m̀bwɛ ɨbɨɨ nû yi nloŋ ŋkwi atû gha aa, à ka bàŋnə tswe nɨ ghu. ²⁶M̀bə a kwɛtə ŋû tsù aa nɨ̂ àkə̀ mə mbə a tswe nɨ̂ m̀bi yǔ ntsɨ̀m m̀baŋnə mbwɛ ntswêntɨ̀ɨ yì aa ɛ? Kə̀ m̀bə ŋù a fa aa àkə̀ ŋ̀kwensə ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yì ghu aa ɛ? ²⁷Ǹloŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ zǐ bo bɨ̀ baangel bi a mûm nɨ̀ghaꞌa nɨ Taà yì ɨ tsɔꞌɔ ɨfàꞌà ŋû ǹtsɨ̀m ɨ yòŋə nɨ̂ àfàꞌà yìi mə à lɛ mfàꞌa aà. ²⁸Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ təə faà bìi mə kaa bo ka yǐ waꞌà nɨwo yweꞌetə̀ tɨ yə nòò wa mə Mu Ŋù à ka yǐ zì a mûm ànnù nɨfɔ̌ yu aà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ mbəŋkə yi ntɨgə ŋŋweenə aà

(Mk. 9.2-13; Lk. 9.28-36)

¹Ǹjwi ɨ tsyà mə̂ ji ntoꞌo, Yesu a lɔ̀gə Peta bo Jɛms nɨ mumaà yì Jɔn bo bo kɔꞌɔ ghɛ̀ɛ̀ a atu ntaꞌa yì syà yî mɔꞌɔ, ǹtswe ghu tsiꞌì bò bo. ²Nû yì ɨ bəŋkə̀ a nsi bo, ǹsî yi ɨ tɨgə̀ ǹta tsiꞌì tsǒ nɨ̀nòò, ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jì ɨ fuꞌù ǹjɛɛŋkə. ³Bo ghəə kɨ yə Moses nɨ Elijah wiꞌìkə̀ m̀fɛꞌɛ ntɨgə ŋghaanə bo bɨ̀ Yesu. ⁴Peta a swoŋ a mbo Yesu mə, “M̀màꞌàmbî, a bɔŋ mə bìꞌinə̀ tswe faà aà. Ò bə kɔ̌ŋ boŋ mə̀ ka ghùrə̀ mɨ̂ntàŋ mi ntarə faà, tâ yì fùùrə̀ ɨ̀ tswe a mbo wò, yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tswe a mbo Moses, tâ yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tɨgə ntswe a mbo Elijah.”

⁵Àjàŋ mə à lɛ mburə kɨ ghàà aa mbàꞌà yî ǹtà yî mɔ̀ꞌɔ ɨ wiꞌìkə̀ ŋ̀kusə waa, ǹjì ŋù ɨ fɛꞌɛ̀ wa mûm m̀bàꞌà ǹswoŋ mə, “Àa mû ghà yî m̀bâŋnə̀ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aa à ghulà, mə naŋsə ndorɨtə nloŋə yì. Nɨ̀ ka nyuꞌu annù yìi a swoŋə aà.”

⁶Nòò yìi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ yuꞌu lâlàà aa, bo lɛ ŋwǒ a nsyɛ àkùu kuu, nluu nɨ nɨ̀bɔꞌɔ̀. ⁷Lâ Yesu à lɛ nzì ǹzi mmɔ̀ɔ̀ntə̀ waa nswoŋ mə, “Bɨ̀ɨ̀nə̂ nɨ̀, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ.” ⁸Bo ŋɛntə̀ miꞌì myaa ntɨgə yə tsiꞌì Yesu, kaa ŋkɨꞌɨ̀ ŋû dàŋ bû ǹyə.

⁹Àjàŋ mə bo lɛ nlò wa atu ntaꞌa ŋka nsɨgə aa, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsuu annù ǹloŋ njə̀ə̀ təə təə ma yû a mbo ŋǔ lǒ swoŋə, ɨ yweꞌe noò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aà.” ¹⁰Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ betə̀ yì mə, “Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ ɨ nswoŋə nɨ mə Elijah à tswe nɨ̀ m̀fòo ntsyǎ mbìì ɨ zì aa a ya aa ɛ?”

¹¹Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Elijah à tswe nɨ̀ zî, ŋ̀kɨ tswe nɨ̂ ǹzǐ tsisə ɨ̀nnù tsɨ̀m fu ɨ bɨ̀nsə̀ a ajàŋ mə ɨ lɛ ntswe aà.” ¹²La mə̀ swòŋə a mbo bù mə Elijah à tɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ǹzi, kaa bo waꞌà yi zî, m̀baŋnə ŋghɨ̀rə annù yìi mə bɨ kɔ̀ŋə aa ghu nû. À kɨ mbə a ŋgɨ̌ŋgɨ̀ŋ a ajàŋ mə Mu Ŋù à ka yə ŋgɨꞌɨ a mbo bo aà.

¹³Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ tɨgə̀ ǹyuꞌu a laa atu bo maa noò mə a swoŋə aa ànnù ǹloŋ ŋgaa Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mûmbâŋnə̀ yìi mə à lɛ ntswe nɨ demon aà

(Mk. 9.14-29; Lk. 9.37-43)

¹⁴Nòò yìi mə bo lɛ mbù m̀bɨɨ ntsiꞌi nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa aa, ŋùmbâŋnə̀ yî mɔ̀ꞌɔ̀ à lɛ nzì ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi a nsi Yesu, ǹswoŋ mə, ¹⁵“M̀màꞌàmbî, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ mû ghà ghû, ǹloŋ mə a wǒ àbùbùrə̀ ǹnaŋsə nyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂ ànnù. A yi mbə noò mɔ̀ꞌɔ a wô a mum mɔꞌɔ, a bə a noò mɔ̀ꞌɔ a wô a mûm ŋ̀kì. ¹⁶Mə̀ ghɨ̀rə nzì nɨ ghu a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jo kaa bo kɨꞌɨ̀ àjàŋ mə mbə bo ghurə̀ yi zî.” ¹⁷Yesu a swoŋ mə, “Oò, bǔ nɨwaa nɨ bə̂ bìi bɨ sɨ̀ nɨ̂ àbìintɨɨ tswê, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ sɨ̀ tsinə̀ aa, mə̀ ka tswe biꞌinə̀ ɨ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Mə̀ ka kɨ tswa ntɨɨ̀ gha nloŋ ŋgaà yùù ɨ ghɛɛ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Nɨ̀ zi nɨ ghu a mbo mə̀.”

¹⁸Yesu a wenə̀ demon wa, a burə̀ m̀fɛꞌɛ ghu nu, mu wa a ghɛsə̀ ǹtɨɨ.

¹⁹Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu ɨ lɛ ntɨgə nzi ghu mbo a alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ m̀betə yi mə, “Bìꞌì ghɨrə ŋkɨꞌɨ a mfiꞌi demon wa zi aa a ya aa ɛ?”

²⁰A kwiꞌi a mbo bo mə, “Ǹloŋ mə àbìintɨɨ̀ yuu a kəꞌə aà. Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, mbə nɨ̀ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ a tɛꞌɛ ŋkəꞌə mbə tsiꞌì tsǒ àbùrə mâghum, bəə boŋ mbə nɨ̀ swoŋə a mbô ǹtaꞌa ghǔ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə̀ faà ŋ̀ghɛɛ ntəə fiì’ ɨ kɨ̂ m̀bɨɨnə. Maa mùu ajàŋ boŋ kaa mbə ànnû tsu a waꞌà ghuu tsyâ. [ ²¹M̀buu demon ma ghû a lɔ̀ɔ̀ aa mə mbə nɨ̀ siꞌisə̀ ɨ̀bɨɨ nû ghuu tɨ jɨ ǹtsaꞌatə Nwî m̀bɔŋ fiꞌi.”]17.21: Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ̌ atɨɨ yuà nɨŋə.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ mbu ŋghaa annù ǹloŋə annù nɨwô yi aà

²²Nòò yìi mə ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jɨ ɨ lɛ mbù ŋ̀ghotə a alaꞌa Galilea aa, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ ka fa Mu Ŋù a mbo bə̀, ²³tâ bɨ̀ zwitə yi, a tɨ bə a nɨ̂ ǹjwi ji tarə̀ bɨ bû m̀bɨɨnsə yi fu a nɨwô.” Nû yàà ɨ̀ lɛ nnaŋsə mbɨꞌɨ tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂ ɨ̀nnù.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntu tax ǹdâmàꞌanwì aà

(Mk. 9.30-32; Lk. 9.43-45)

²⁴Nòò yìi bo lɛ nzì ŋ̀kuꞌu a Kapernaum aa, ŋ̀gǎŋkwɛrə tax ndâmàꞌanwì bo zî a mbo Peta mbetə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù ghùù ghû, à sɨ tax ǹdâmàꞌanwì tu aa ɛ?”

²⁵Peta a kwiꞌi mə, “A tu.”

Nòò yìi mə Peta à lɛ ŋkuu a nda aa, Yesu a betə yi mə, “Simon, àmɔ̀ɔ̀ntə yo a nɨ mə akə aa ɛ? A tax a mbo bɨ̀fɔ̀ bî fàa nsyɛ aa a tu wo aa ɛ? Bə̀ bɨ alaꞌa bya, kə̀ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ aa ɛ?”

²⁶Peta a kwiꞌi mə, “Bɨ̀gɨ̀ɨ̀.”

Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “M̀bə a bə la boŋ kaa bǎlaꞌa bya sɨ̀ nɨ̂ ǹtǔ tswê. ²⁷Lâ kaa bìꞌinə̀ sɨ lɔ̀ɔ̀ mə mbə bìꞌinə̀ lwîsə̀ mɨ̀ntɔ̂n myaa. Tsǒ mə a bə laa aa, ghɛ̀ɛ̀ fìi atsùm m̀maꞌa ǹsaꞌa ghu. Fɨ̀bwɛ̀ fɨ mbìì fìi ò ko aa, ò ŋaꞌatə̀ ǹtsû yi, boŋ ò ka fiꞌi abàtə ŋkabə ghu tâ à kuꞌu a ntu tax ǹdâmàꞌanwì ghà bo ghu. Lɔ̀gə ŋghɛ̀ɛ ntu tax yìꞌô ghu a mbo bo.”

Àbetə̀ ǹloŋə ŋû yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aà

(Mk. 9.33-37; Lk. 9.46-48)

¹À bə maa noò, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu zî ghu mbo mbetə yi mə, “Ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə a mûm ànnù nɨfɔ̀ aburə aa à nɨ̂ wò aa ɛ?” ²Yesu a twoŋə̀ mûŋkhə nzì ǹtɛꞌɛ a tɨtɨ̀ɨ bo ³ǹswoŋ mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə mbə nɨ̀ tsuu ghuu bəŋkə ɨ bə tsiꞌì tsǒ bôŋkhə boŋ kaa nɨ̀ ka yǐ waꞌà a mûm ànnù nɨfɔ̌ aburə kuù. ⁴Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à sɨ̀gɨ̀sə ɨbɨ̀ɨ nû yì a nsyɛ tsǒ mu ghulà aa, àa bə ŋù yìi à kɔ̀ꞌɔ̂ ǹtsɨrə a mûm ànnù nɨfɔ̌ a aburə.

⁵“Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛrə ajàŋ mu mà yû nɨ̂ ɨ̀kûm gha aa boŋ à kwɛ̀rə aa ghâ. ⁶Lâ ŋù yìi mə à ghɨ̀rə mə ajàŋə mu ma yû yî mɔꞌɔ mə à nɨ̌ŋ ntɨɨ̀ yi a nu mə̀ aa tâ à wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, a bɔŋ mə tâ bɨ̀ kwerə ŋgɔ̀ꞌɔ abaa yì ŋ̀wè ghu ntɔŋ, m̀maꞌa yi a mûm ŋ̀kì mɨyaa tâ à bwɛ nsɨgə ŋghɛɛ a nsyɛ̂ ŋ̀kì.

Ɨ̀kwàꞌànə̀ jìi mə ɨ ghɨ̀rə̀ bə̀ wò nɨ̂ ɨ̀nnù jì bɨ aà

(Mk. 9.33-37; Lk. 9.46-48)

⁷“Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbô mbì mə ɨ zì nɨ̂ ɨ̀kwàꞌànə̀ jìi mə bə̌ wò ghu aà. Ɨ̀kwàꞌànə̀ ɨ tɛꞌɛ ntswe nɨ̂ ǹzî, lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu ŋù yìi mə ɨ̀kwàꞌànə̀ ma jya ɨ tsya ghu njɨ̀m ǹzi aà. ⁸M̀bə abô yo kə̀ àkòrə̂ yo a ghɨrə mə tâ ò wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, ò kwyɛ̂ m̀meꞌe. A bɔŋ mə ta ò bə abô mɔ̀ꞌɔ kə̀ àkòrə̀ mɔꞌɔ ǹtsyatə a ntswe nɨ̀ mbo mi mbaa kə̀ mɨ̀kòrə̀ mi mbaa, tâ bɨ̀ yi mbàŋnə̀ m̀maꞌa gho a mum mɔꞌɔ tɨ mɛ̀. ⁹M̀bə nɨ̀liꞌì no nɨ ghɨrə mə ò wo a mûm ɨ̀nnù jî bɨ, ò tweꞌè m̀meꞌe. A bɔŋ mə tâ ò bə nɨ̀liꞌì mɔꞌɔ nyi ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀, ǹtsyatə a ntswe nɨ̀ miꞌi mi mbaa tâ bɨ̀ yi mbàŋnə̀ m̀maꞌa gho a mum mɔꞌɔ Satan.

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋ annǔ mbînjə̀rə̀ yìi mə ɨ̀ bwɛ aà

(Lk. 15.3-7)

¹⁰“A nɨ̀ yə mə kaa nɨ̀ sɨ bɔɔ bì kəgə tsǒ buà bû tsaꞌa. Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə baangel byaa bɨ təə a nsi miꞌi Taà a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m a aburə. [ ¹¹Ǹloŋ mə Mu Ŋù à lɛ nzì aa nyweensə bə̀ bìi mə bɨ bwɛ aà.]18.11: Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ atɨɨ yuà nɨŋə.¹²Nɨ̀ waꞌatə mə akə aa ɛ? M̀bə ŋù à tswe nɨ mbi njə̀rə̂ ji ŋkhɨ̀, bɛɛ yì mɔ̀ꞌɔ ɨ faꞌanə mbwɛ, a waꞌà jî mɔꞌɔ jya mɨ̀ghum mi bùꞌu ntsò bùꞌu a atu ntaꞌa mmàꞌàtə̀ ŋ̀ghɛɛ nlɔ̀ɔ̀ ya mə ɨ̀ fàꞌa a mânjì aa ɛ? ¹³Bɛ lə mə a yə, boŋ mə̀ swòŋə a mbo bù nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə àa kɨ dorɨtə nloŋ ŋgaa mbî mà ya ɨ tsyǎ ajàŋ mə a dorɨtə nloŋ ŋgaa jya mɨghum mi bùꞌu ǹtsò bùꞌu mə kaa ɨ ghɨrə waꞌǎ a mânjì faꞌà aà. ¹⁴À kɨ mbə a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ ajàŋ mə Taà ghùù yìi à tswe a aburə aa, kaa à sɨ kɔ̀ŋ mə tâ mûntsirə̀ mu ghulà yî mɔ̀ꞌɔ tâ à bwɛ.

Ǹdɨ̀m ghò yìi à wo annù aà

¹⁵“M̀bə ndɨ̂m ghò ghɨrə annù yî bɨ a nu wò, ò ghɛɛ̀ ghu mbɛ̀ɛ̀, bu yu tswê tsiꞌì bǔ yu bi baa, ò dɨꞌɨ̀ ɨ̀bɨ̂ yi ghu mbô. Bɛɛ a yuꞌutə bəə boŋ ò bù mə̂ ǹtswe nɨ̂ ǹdɨ̂m ghò wa fu. ¹⁶Bɛɛ a tsuu yi nyuꞌutə, ò bû ǹtwoŋtə a ŋû yî m̀fùùrə̀ kə̀ bə̂ bi baa, bɨ zî nɨ̀ ghɛɛ̀ bǔ bo, ta tâ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə bɨ swoŋ aa tâ tswe nɨ bɨ̀yəfə bi baa kə̀ bi tarə bìi bɨ beentə. ¹⁷Bɛɛ mə a kɨ mbu ntuu yi a nyuꞌutə ànnù yìi mə bǔ bo swoŋ aa, nɨ̀ lɔgə̀ yi ŋghɛɛ nɨ ghu a nsî ŋ̀ghòtə̂. Bɛɛ a kɨ mbu ntuu annù yìi mə ŋ̀ghòtə ɨ̀ swòŋə aa, nɨ̀ lêntə̀ yi tsiꞌì tsǒ tɨ̀zî Nwî kə̀ ŋ̀gàŋkwɛrə tax.

Ànnù yìi mə bə̀ beentə aa bo bɨ̀ à yìi bə̀ tuu aà

¹⁸“Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, ànnù yìi mə nɨ̀ kwerə fàa nsyɛ aa boŋ baa kɨɨ kwerə a aburə, yìi mə nɨ̀ fɛ̀ɛ fàa nsyɛ aa boŋ baa kɨɨ fɛ̀ɛ a aburə. ¹⁹Mə̀ kuꞌùsə̀ m̀bu nswoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, mbə bù bi baa beenə fàa nsyɛ a nlɔɔ ayoo boŋ Taà ghà yìi à tswe a aburə aa à ka fa a mbo bù. ²⁰Ǹloŋ mə àdɨ̀gə̀ yìi mə bə̀ ghotə ntswe ghu bi baa kə̀ bi tarə nɨ̂ ɨ̀kûm gha aa, mə̀ tswe a tɨtɨ̀ɨ bo.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋə ŋgàŋàfàꞌà tɨ lìꞌìnə̀ àfansənnù

²¹Peta à lɛ nzì a mbo Yesu mbetə yi mə, “M̀màꞌàmbî, m̀bə ndɨm ghà a ghɨrə̀ ànnù yî bɨ a nu mə̀ aa ŋgàà ji sɨgə mə̀ kɨ̂ ǹliꞌinə ɨ tsɨ̀m aa ɛ? Mbə ŋgàà ji sàmbaa ɨ kuꞌù aa ɛ?” ²²Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Kaa mə̀ ka waꞌà a mbo wò swoŋ mə ŋgàà ji sàmbaa, mə̀ ka bàŋnə swoŋ mə, ŋ̀gàà mɨghum mi sàmbaa ŋgàà ji sàmbaà.18.22: Kə̀ ŋ̀gàà mɨghum mi sàmbaa ntsò sàmbaà. ²³Ma mùu ajàŋ, mbə bìꞌinə̀ fɨgɨ̀nə̀ ànnù nɨfɔ̌ aburə tsǒ mfɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə yu sèntə ɨnnǔ ŋkabə̂ ji bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋəfàꞌâ ji, ²⁴Nòò yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nlentə aa, bɨ zî nɨ ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ sɨ tswa nìi nɨ bɨ milion bɨ francs bi nɨghumə̀. ²⁵Tsǒ mə kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ ajàŋ yìi mə mbə yu tû ŋ̀kabə ya zi aa, m̀fɔ̀ wa a swoŋ mə bɨ̀ tswa yi mfee a bɔ̀ꞌɔ bɨ̀ ŋ̀gwɛ̂ yì nɨ bɔɔ̀ bi, nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi à tswe nɨ ju aa ntu ŋkabə̀ yì ya ghu. ²⁶Ŋ̀gàŋàfàꞌà wa a swɛ̂tə̀ mɨ̀kùꞌùtə̀ mi a nsyɛ, mbuꞌu mbo ghu mbo, nswoŋ mə, ‘‘Mmàꞌambî, tswa ntɨɨ̀ gho a nu mə̀, wa mə̀ ka yǐ tu njoò tsɨ̀mə̀.’ ²⁷M̀fɔ̀ wa a kô mɨlɨ̀ŋnə̀ yì, m̀maꞌatə yi, nswoŋ mə tâ à tsuu ŋkabə ya bǔ tu.

²⁸“Tsiꞌì ma waà ŋ̀gàŋàfàꞌà à ghə̀ mə yu kɨ fɛ̀ꞌɛ, m̀boo ŋû nɨ̀bô wàà yî mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ sɨ bàŋnə̀ ǹtswa nii nɨ ǹtsùꞌù ji nɨghum, m̀faŋ a ntɔŋ, nswoŋ mə, ‘Tu ŋkabə̀ yà yâ.’ ²⁹A wô ghu nsi, ǹyəꞌə mə, ‘tswa ntɨɨ̀ gho a nu mə̀, wa mə̀ ka yǐ tu ŋkabə̀ yò yâ.’ ³⁰A tuù yi, ǹswuŋ yi ŋghɛɛ nɨ ghu, ŋghɛɛ nnɨŋə a ndâtsaŋ mə tâ à tswe ghu nyweꞌe a noò yìi à ka yǐ tu nɨkarə̀ ni nya aà. ³¹Nòò yìi mə ŋgǎŋfàꞌà jya jî mɔꞌɔ ɨ lɛ nyə ma ya ànnù aa, nû yàà ɨ bɨꞌɨ tsiꞌì nɨ̂ m̀bə̂nnù. Bo ghɛɛ̀ ŋ̀kɛꞌɛnə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a mbô m̀fɔ̀ wâ. ³²M̀fɔ̀ wa à lɛ ntwoŋə yi a zî a swoŋ ghu mbo mə, ‘Wò ŋ̀gàŋàfàꞌà àbɨ̀ꞌɨntɨɨ̀, mə̀ kɨ̀ lɛ mmàꞌàtə̀ nɨkarə nya nɨ̀ tsɨ̀m nìi ò lɛ ntswa gha ghu aa, nloŋ ajàŋ mə ò lɛ nyə̀ꞌə̀ a mbo mə̀ aà. ³³Ò kɨ̀ waꞌà zî àjàŋə mə mbə ò ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ ǹdɨm ghò, tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mə lɛ ŋko ghò aa ɛ?’ ³⁴M̀fɔ̀ wa à lɛ nlwìnsə ntɔŋ, ntwoŋ ŋgǎŋmfɨ̀ɨ bə̀, m̀fa yi a mbo bo mə bɨ̀ ghɛɛ mfɨ̀ɨ̀ yi nyweꞌe a noò yìi à ka yǐ tu nɨkarə̀ ni nya nɨ̀tsɨ̀mə̀.

³⁵“Àa ajàŋə mə Taà ghà mə à tswe a aburə aa, àa yi ghɨ̀rə a nu bù bɨtsɨ̀m, mə mbə nɨ̀ tsuu ɨfansənnǔ bɨlɨ̂m buu a mûm ǹtɨɨ bù ɨ kɨ lìꞌìnə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ndɨ̀ꞌɨ annù ǹloŋ annǔ nsàꞌànə nɨ̀yɔꞌɔ aà

(Mk. 10.1-12; Lk. 16.18)

¹Nòò yìi mə Yesu à lɛ màŋsə nswoŋ ma jû ɨ̀nnǔ tsɨ̀m aa, à lɛ màꞌàtə alaꞌa Galilea ŋghɛɛ a mbuꞌu Yudea a njii ŋ̀kǐ Jordan, ²Mɨ̀nɔ̀ɔ̀ mɨ bə̂ mî ghàꞌàtə̀ lɛ nyòŋə̀ yi, a ghurə̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ a nu bo maa adɨgə.

³BaFarisai bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nzì, a ŋkwàꞌànə̂ yi, mbetə yi mə, “Nɔ̀ŋsə̀ a bìi mə mbə ŋù a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì ǹloŋ annǔ tsu mə à ghɨ̀rə aa ɛ?” ⁴A betə̀ waa mə, “Nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̀ twoŋ mə, ŋù yìi à lɛ naŋsə waa nlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə aa, à lɛ naŋsə waa aa ŋùmbâŋnə̀ bo mâŋgyɛ̀ aa ɛ?19.4: Gen. 1.27; 5.2⁵Ǹtɨgə nswoŋə nɨ mə, ‘Tsǒ mə a bə laà, ŋùmbâŋnə̀ à ka kɨ màꞌàtə̀ taà yì bô ǹdè yì, ɨ zǐ bòònsə̀ bô ŋ̀gwɛ̂ yì, tâ bo bi baa tɨgə mbə njyǎnu yì m̀fùùrə̀ aa ɛ?’19.5: Gen. 2.24⁶Maa ajàŋ kaa tâ bo waꞌà bə̂ bi baa bù m̀bə, ntɨgə mbə njyǎnu yì m̀fùùrə̀. Àyoo yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à bòònsə̀ mə̂ aa, tâ ŋù tsù à tsuu lǒ yàtə̀.” ⁷Bo bû m̀betə yi mə, “Moses à lɛ ntɨgə nswoŋ mə mbə ŋù à tse fa aŋwàꞌànə nsàꞌa nɨ̀yɔꞌɔ a mbo ŋ̀gwɛ̂ yì, ɨ fiꞌi yi aa a ya aa ɛ?” ⁸A kwiꞌi a mbo bo mə, “Moses à lɛ mbeentə mə mbə ŋù kâ m̀fiꞌi ŋgwɛ̂ yì aa nloŋ ajàŋ mə mɨ̀ntɨɨ̀ muu tɨɨ aà. Lâ kaa a waꞌǎ aa ajàŋ mə a lɛ ntswe a nlɔ̀gɨ̀nə aa bə̂. ⁹Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə mbə ŋù a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu, ntsuu nloŋ aa annǔ atsùùrə̀ bə, m̀bu nyɔꞌɔ yî dàŋ, bəə boŋ à ghɨ̀rə aa annǔ mâghàbə̀.”

¹⁰Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ betə̀ yi mə, “M̀bə a bə ma mùu ajàŋ a tɨtɨ̀ɨ ŋùmbâŋnə̀ bô ŋ̀gwɛ̂ yì a kɨꞌɨ̀ kùꞌùnə̀ aa bə mə tâ ŋùmbâŋnə̀ wa a tswe yi tɨ yɔꞌɔ aa ɛ?” ¹¹Lâ a kwiꞌi a mbo bo mə, “Ànnù ma yû mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ aa, kaa mbə a kɨꞌɨ a mbo ŋù ǹtsɨ̀m ghɛɛ̀. M̀bə a kɨ̂ ŋ̀ghɛɛ aa tsiꞌǐ a mbo bə̀ bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à tsɔ̀ꞌɔ mfa a mbo bo aà. ¹²Ǹloŋ mə bə̀ bǐ mɔꞌɔ à nɨ bɨ̀sɔ̀ŋ aa a njwê, bǐ mɔꞌɔ, bɨ ghɨrə̀ nɨ̂ m̀bô, bǐ mɔꞌɔ bɨ ghɨrə̀ ɨ̀bɨ̀ɨnû waa maa ajàŋ mbɨꞌɨ aa annù nɨfɔ̌ aburə. Ŋù yìi mə mbə kwɛrə̌ annù ma yû mə mə dɨ̀ꞌɨ̀ aa, tâ à kwɛrə.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nnɨŋ mbɔɔnə a nu bôŋkhə aà

(Mk. 10.13-16; Lk. 18.15-17)

¹³Bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ nzì nɨ bôŋkhə ghu mbo mə tâ à nɔŋsə mbô mi a atu bo ntsaꞌatə Nwî. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ wenə̀ bə̂ byâ. ¹⁴Lâ Yesu a swoŋ mə, “Nɨ̀ maꞌatə bɔɔ bya tâ bɨ̀ zi a mbo mə̀, ǹtsuu waa kɨ kɨ̀ŋə̀ bə̂; ǹloŋ mə annù nɨfɔ̌ aburə a tswe aa a mbo bə̀ tsǒ bo.” ¹⁵À swòŋ mə̂ laà aa ntɨgə nnɔŋsə mbô mi a atu bo, ŋghɛɛ yi.

Ànnǔ mûŋgwàꞌà ŋ̀gàŋkabə̀

(Mk. 10.17-31; Lk. 18.18-30)

¹⁶Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ nzì ghu mbo mbetə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ yìi mbə mə̀ kâ ŋ̀ghɨrə nyi ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa à nɨ yu aa ɛ?” ¹⁷Yesu a betə yi mə, “Ò bètə gha nloŋ annù yî sɨgɨ̀nə̀ aa a ya aa ɛ? Wa ŋù yìi à bɔ̀ŋ aa, à nɨ tsiꞌì ŋù yî m̀fùùrə̀. M̀bə ò ka ŋkɔŋ mə o kuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀, ò kâ ǹləə ndɨꞌɨ Nwî jyâ.” ¹⁸A betə Yesu mə, “Ɨ juu aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Tsèe ŋû zwitə. Tsèe annǔ mâghàbə ghɨ̀rə̀. Tsèe yə̀rə̀. Tsèe abàŋnənnù tswɛɛ. ¹⁹Ka nyuꞌunə taà ghò bô ǹdè ghò.19.19: Exod. 20.12-16; Deut. 5.16-20 Ka ŋkɔ̀ŋə̀ nɨ ndɨm ghò tsǒ ɨ̀bɨɨ nû ghô.19.19: Lev. 19.18”

²⁰Mûŋgwàꞌà wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ lə̀ə̀ mə ndɨꞌɨ ma jû tsiꞌì tsɨ̀mə̀, a tɨ̀gə mboŋ akə a mbo mə̀ aa ɛ?”

²¹Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀bə ò ka ŋkɔŋ mə òo bɔ̌ŋ màŋsə̀, ò ghɛɛ̀ m̀fee ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m jìi ò tswe nɨ ju aa, mfa a mbo ŋgàŋə̂fumə, nzi ŋka yoŋə naa, boŋ ò ka tswe nɨ̂ àfùꞌù a aburə.”

²²Mûŋgwàꞌà wa à yùꞌù mə̂ ma yû ànnù aa, ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ yi nɨ̂ àjəŋnə̀ ǹloŋ mə ǹjoò ji ɨ lɛ ŋghaꞌa.

²³Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Mə̀ swǒŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ a mbo bù mə a tsyanə a mbo ŋ̀gàŋkabə a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̌ aburə. ²⁴Mə̀ bu ŋkùꞌùsə̀ ǹswoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, a fwaatə a mbo kamɛl a ntsurə a nɨliꞌi nɨ nsaꞌa, ntsyatə a mbô ŋ̀gàŋkabə a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

²⁵Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji yùꞌù mə̂ ma yû ànnù aa, ànnù a tsyâ waa tsiꞌǐ mbə̂nnù. Bo tɨgə̀ m̀betə yi mə, “Ŋù yìi mbə a yweenə̀ aa a tɨgə̀ m̀bə aa wò aa ɛ?”

²⁶Yesu a liì ǹsî waa nswoŋ a mbo bo mə, “A tsyà aa ŋùmɨ̀sɔ̀ŋ, lâ a ghɛ̀ɛ nɨ Nwì, mbə à tse ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀mə̀.”

²⁷Peta à kwiꞌi nswoŋ mə, “Yə̂, bìꞌì bìi bìꞌì màꞌàtə̀ mə ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m ǹyoŋə gho aa, bìꞌì ka yǐ tɨgə nnaŋsə tswe aa nɨ̀ àkə̀ aa ɛ?”

²⁸Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə wa a mûm m̀bi yì m̀fii, wa a noò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ ŋaŋnə a nɨ̂ àbə̀rə̀ nɨghaꞌa yu aa, bù bya bìi mə nɨ̀ lɛ ŋka nyoŋə nàa aa, nɨ̀ ka yǐ kɨɨ ŋaŋnə nɨ̂ ɨ̀bə̀rə̀ nɨghûm ǹtsò baa, ɨ tɨgə saꞌa ɨtsə baIsrael jya nɨ̀ghûm ǹtsò baà. ²⁹Ŋù ǹtsɨ̀m yìi à màꞌàtə mɨlaꞌà mi, kə̀ bɨ̀lɨ̂m bi, kə̀ bɨ̀jààntə̂ bi, kə̌ taà yì, kə̌ ndè yì kə̀ bɔɔ̀ bi, kə̌ ɨbwɛ̀nə nsyɛ̂ ji, nloŋ ɨkûm gha aa, à ka yǐ bǔ tswe nɨ̂ ǹjoo mà jya ŋ̀gàa ŋkhɨ̀; ɨ kɨ bǔ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà. ³⁰Lâ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə à nɨ bɨ̂tsyà bɨ mbìì tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, bɨ ka yǐ tɨgə bə bɨtsɨrə bɨ njɨ̀mə̀, tâ bɨ̀tsɨrə bɨ njɨ̀m tɨgə mbə bɨtsyà bɨ mbìì.”

Ànnù ǹloŋ ŋgǎŋfàꞌà a akò mɨlùꞌù

¹“Ǹloŋ mə ànnù nɨfɔ̀ aburə a bə aa tsiꞌì tsǒ ajàŋ yìi mə ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì a tɨ̀tugə a mbàꞌa mbàꞌà ŋ̀ghɛɛ a nlɔ̀ɔ̀ bə̂ mə bɨ̀ zi mfàꞌà a akǒ mɨlùꞌu yu. ²À lɛ mbii mə yu ka tu waa nɨ̂ ŋ̀kabə yìi ɨ̀ kùꞌùnə nɨ̂ ɨ̀fàꞌa njwi yì m̀fùùrə̀ aà, ǹtɨgə ntoo waa wa mûm àkò mɨlùꞌu yu. ³À bù mə̂ m̀bə a nlòòntə nòò, a bû m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə bə̂ bî mɔꞌɔ bɨ təə a nsaanə mɨtaa tsiꞌì àdàŋà dàŋà; ⁴a swoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ kɨ ŋghɛɛ wa mûm àkò, wa mə̀ ka ghɨ̀rə fa ayoo yìi mə a kuꞌunə aa a mbo bù.’ ⁵Bo tɨgə̀ ŋ̀kɨ ŋghɛɛ. A bû m̀fɛꞌɛ a nsiꞌi nòò bo bɨ̀ a nyə̌ŋ nòò, ŋkɨ ŋghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ tsiꞌì wa ajàŋ mə à lɛ ŋghɨ̀rə a mbìì aà. ⁶À bə̀ mə a mbǎŋ nòò, a bû ŋ̀ghɛɛ nyə bə̂ bî mɔꞌɔ bo təə, a swoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ siꞌi ntəə faà m̀bwɛsə nɨ̂ ǹjwi yù a adàŋə̀ dàŋə̀ aa a ya aa ɛ?’ ⁷Bo kwiꞌi ghu mbo mə, ‘Kaa ŋù tsù à ghɨ̀rə waꞌà yiꞌi lɔgə̀ mə bìꞌì zi mfàꞌà a mbo yu.’ A swoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ kɨ ŋghɛɛ ŋka mfaꞌa wa mûm àkò.’

⁸“Nòò ǹtso nòò à kùꞌù mə̂ m̀bɔŋə̀ àkò mɨlùꞌù wa a swoŋ a mbô ŋ̀gàŋǹlèntə̂ ǹjoò yì mə, ‘Twoŋ ŋgǎŋfàꞌà jya ntu ŋkabə̀ yàà, ǹlɔgɨnə nɨ bǐ nlwìꞌì ǹjɨ̀m bya, ŋkɔꞌɔ mmàŋsə̀ nɨ bǐ ntsyàmbìì byâ.’

⁹“Bə̀ bya mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ waa a noò m̀baŋ nòò aa bɨ zì mə̂, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ a kwɛrə̀ ŋ̀kabə yìi mə ɨ̀ kùꞌùnə a ntû ŋ̀gàŋàfàꞌà ghu a atû ǹjwi aà. ¹⁰Nòò yìi mə bɨ̀tsyà bɨ mbìì bya bɨ lɛ nzì aa, bo lɛ ŋwaꞌatə mə ɨ̀ yàa ŋkabə ɨ̀ ka ghaꞌatə; la ŋù ǹtsɨ̀m a kɨ̂ ŋ̀kwɛrə tsiꞌì ŋ̀kabə yìi mə bɨ tu ŋû ghu a atû ǹjwi aà. ¹¹Bo kwɛ̀rə̀ mə̂, ǹlɔgɨnə ŋka nwurɨkə a mbɔ̂ŋ àkò wâ, ¹²ǹswoŋə nɨ mə, ‘Bə̀ bi nlwìꞌì ǹjɨ̀m bû bɨ faꞌa aa tsiꞌì a atu mu fɨ̀bàŋtə̀, lâ bìꞌì bâŋnə̀ ǹsiꞌi nyɔꞌɔ nɨ̂nòò m̀faꞌa njwi yǔ ntsɨ̀m, ò tû ŋ̀kabə̀ yiꞌibo ɨ kuꞌùnə̀!’ ¹³M̀bɔ̂ŋ àkò wa a kwiꞌi a mbo ŋù nɨ̀bô wàà yî mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Ǹsûkàꞌa ghà, kaa mə̀ sɨ̌ annù a mbo wò fânsə̀; ò ghɨ̀rə waꞌà bii aa mə ò ka kwɛrə aa ŋ̀kabə yìi mə ɨ̀ kùꞌùnə nɨ̂ ɨ̀fàꞌa njwi yì m̀fùùrə̀ aa a mbo mə̀ aa ɛ? ¹⁴Lɔ̀gə ŋkabə̀ ò ya ŋghɛ̀ɛ̀ ghô; à wa a kɔ̌ŋ mə̀ ŋ̀kɔŋ a ŋkɨ mfâ àyoo yìi mə mə̀ fa a mbo wò aa a mbo ŋù ǹlwìꞌì ǹjɨ̀m ghû.’

¹⁵“M̀bə mə̀ waꞌǎ annù yìi mə̀ kɔ̀ŋ aa nɨ̀ ǹjoo jìi mə à nɨ̂ ɨ̀ ja aa ghɨ̀rə̀ aa ɛ? Kə̀ nɨ ghə̀ꞌə̀nə̀ aa gha nloŋ mə mə fa aa ɛ?”

¹⁶Yesu a tɨgə̀ ǹlwiꞌisə nswoŋ mə, “Ma mùu ajàŋ, bɨ̀lwìꞌì bɨ njɨ̀m ka yǐ bə bɨ̂tsyà bɨ mbìì, tâ bɨ̀tsyà bɨ mbìì tɨgə mbə bɨ̂ lwìꞌì bɨ njɨ̀mə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghàa ŋgaa yìi ɨ yweꞌe ji tarə nloŋ annù nɨwô yi aà

(Mk. 10.32-34; Lk. 18.31-34)

¹⁷Yesu à kà mə̂ aa ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem, ǹlɔgə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jyâ ǹtsò baà, a tswê tsiꞌì bò bo. Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ a mânjì a swoŋ mbo bo mə, ¹⁸“Yə̂ nɨ̀, àjàŋə mə bìꞌinə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem laà aa, bɨ ka tswa Mu Ŋù ɨ fa a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ tâ bo tsɔꞌɔtə ɨsaꞌà yi ǹtsərə mə bɨ̀ zwitə yi, ¹⁹tâ bɨ̀ fa yi a mbo bɨ̀tɨ̀zî Nwî tâ bo wyɛ yi, ŋ̀ghɔɔ yi, ŋ̀kweentə yi a atu atibàŋnə̀ bàŋnə̀; lâ a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə bɨ bû m̀bɨɨnsə yi nɨwô.”

Ànnù yìi mə ndè bɨ̀ bɔɔ bɨ Zebedee lɛ mbetə nloŋ bɔɔ̀ bì aà

(Mk. 10.35-45)

²⁰Ǹdè bɨ̀ bɔɔ bɨ Zebedee à lɛ ntɨgə nzi a mbo Yesu bo bɨ̀ bɔɔ̀ bi, ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi ghu nsi, ǹlɔɔ annù yî mɔꞌɔ ghu mbô.

²¹Yesu a betə̀ ghu mbo mə, “O lɔ̀ɔ̀ aà àkə̀ aa ɛ?”

A kwiꞌi ghu mbo mə, “Bii mə tâ bɔɔ̀ aa bù bi baa bɨ̀ yi ntswe a mûm ànnù nɨfɔ̌ wò, tâ yì mɔ̀ꞌɔ a tswe a abo wò yî màꞌà, tâ yì mɔ̀ꞌɔ a tswe a abo wò yî ŋ̀kwàbə̀.”

²²Yesu a kwiꞌi a mbo bɔɔ bya mə, “Kaa nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə nɨ betə aa zî. M̀bə nɨ̀ nô ǹdɔŋ yìi mə mə̀ ka no aa ɛ? ”

Bo kwiꞌi gho mbo mə, “M̀bə bìꞌì nô.”

²³Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, nɨ̀ ka no ndɔŋ yìi mə mə̀ tswe nɨ̀ nno aà, tâ bɨ̀ kɨ mmurə ghuu a mûm ŋ̀kì a ajàŋ yìi mə bɨ tswe nɨ̀ m̀mùrə mə̀ ghu aà. La kaa a sɨ adɨgə ya bə̂ a ntsɔꞌɔ bə̀ bìi mə bɨ ka yǐ tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà kə̀ nî ŋ̀kwàbə̀ aà, a nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ ma jû aa a ka yǐ tswe bə̂ bìi mə Taà ghà à nàŋsə nlə̀ə̀ a mbo bo aà.”

²⁴Àbùgə ŋgǎŋyəgə̂nnù jya nɨ̀ghum ɨ yùꞌù mə̂ ànnù ma ya, ǹlwisə ntɔŋ a nu bo bya bi baà. ²⁵Lâ Yesu a twoŋə̀ waa bɨtsɨ̀m, ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ zi mə bə̀ bìi mə bɨ saꞌa bɨ̀tɨ̀zî Nwî aa, bɨ nɔŋ aa atu bo, m̀buꞌutə nɨ̂ waa; bə̀ bî wè byaa bɨ tswê nɨ̂ àdàꞌà a atu bo. ²⁶Kaa m̀bə waꞌǎ maa ajàŋ a tɨtɨ̀ɨ bù bə̂; ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ mbə ŋù yî ŋ̀wè a tɨtɨ̀ɨ bù aa, tâ à bə ŋgàŋàfàꞌâ ghùù, ²⁷tâ ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ mbə ǹtsyàmbìì aa, tâ à bə abùꞌû yuu; ²⁸ǹloŋ mə, tsiꞌì Mu Ŋù, kaa à lɛ ŋwaꞌà zì aa mə tâ bɨ̀ ka mfaꞌa ghu mbô. À lɛ nzì aa a mfàꞌa a mbo bə̀, ɨ kɨɨ fa ntswêntɨ̀ɨ̂ yì a ntsuꞌu atu bə̂ bî ghàꞌàtə̀ ghu.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə bɨfə̀ꞌə̀nə̀ bi baà

(Mk. 10.46-52; Lk. 18.35-43)

²⁹Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jì kà mə̂ aa mfɛꞌɛ a Jericho, mâmbêm ǹnɔ̀ɔ̀ a kâ ǹyoŋə waa. ³⁰Bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ bi baa lɛ ntswe a mbɛ̀ɛ̀ mânjì ǹyuꞌu mə Yesu a tsyà. Ǹlɔgɨnə ntɨgə ntɔŋnə nswoŋə nɨ mə, “Ko mɨlɨ̀ŋə̀ yìꞌì, Mu David!” ³¹Ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ wenə̀ waa nswoŋ mə tâ bo kutə ntsǔ waa; la bo bâŋnə̀ ŋ̀kuꞌusə ntɔŋnə nswoŋ mə, “Mmàꞌàmbî, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ yìꞌì, Mu David!”

³²Yesu à lɛ ntəə ntwoŋə waa mbetə mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ aa mə tâ mə̀ ghɨrə mə akə nɨ bù aa ɛ?”

³³Bo kwiꞌi mə, “M̀màꞌàmbî, ghɨ̀rə tâ bìꞌì bu ŋka nyə ɨdɨgə.”

³⁴Yesu à lɛ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ wàà, m̀mɔɔntə miꞌì myaa, bo ghɛ̂sə̀ ǹlɔgɨnə ŋka nyə ɨdɨgə, ǹlo ntɨgə nyoŋə nii.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkuu a Yerusalem tsô m̀fɔ̀ aà

(Mk. 11.1-11; Lk. 19.28-40; Jn. 12.12-19)

¹Bô ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka yweꞌe a Yerusalem ŋ̀kuu a Betfage yìi à lɛ ntswe a njiꞌì ǹtaꞌa Olive aà. Yesu a toò ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ji baa a mbìì ²ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ fìi a nɨ mû àlaꞌa yì a mbìi bù, àjàŋ yìi nɨ̀ ka ghɛ̀ɛ kɨ kuu aa, ɨ yə jàkasì yìi bɨ tɨŋnə bo mu yì. Nɨ̀ yə, nɨ̀ fɛɛ̀ ǹzi nɨ ju mfa a mbo mə̀. ³Bɛɛ ŋù a betə annù a mbo bù, nɨ̀ swoŋ ghu mbo mə, ‘A lɔ̀ɔ Mmàꞌàmbî,’ boŋ à ka tɨgə ghɛ̀sə swoŋ tâ nɨ̀ lɔgə.”

⁴Ma yû ànnù a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a nlwensə̂ ànnù ya yìi mə ǹtoò Nwì à lɛ nswoŋ aa mə,

⁵“Swoŋ a mbo bɔɔ bɨ Zion mə,

‘Yə̂ nɨ̀, m̀fɔ̀ ghùù à ghuà mə a zì a mbo bù aà!’

À sɨ̀gɨ̀sə ɨ̀bɨ̀ɨnû yi a nsyɛ, ŋkɔꞌɔ a atu jàkâsì,

a bə tsiꞌì mu jàkâsì yî ŋ̀kə̀gə̂.”21.5: Zech. 9.9

⁶Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ lɛ ntɨgə ghɛɛ ŋkɨ ŋghɨrə tsiꞌì ànnù ya mə à lɛ nswoŋ mə tâ bo ghɨrə aà; ⁷Bo lɛ nzì nɨ jàkâsì wa bo mû yì, ǹnɔŋsə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa a njɨ̌m nnàà jya a tɨgə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ntswe ghu. ⁸Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ wa a tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ wa lɛ nsàŋtə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa a mânjì, bǐ mɔꞌɔ kwyɛ̂ ǹtaa ɨti ŋkɨ saŋtə wa a mânjì. ⁹Ǹnɔ̀ɔ̀ yìi ɨ lɛ sɨ ghɛ̀ɛ a mbìì bo bɨ̀ yìi ɨ lɛ sɨ yòŋə a njɨ̀mə̀ aa ɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka ntɔŋnə mə,

“Hosiana, a mbo Mu David! Bìꞌinə̀ ghaꞌasə yu wa yìi mə a zì nɨ̂ ɨ̀kǔm Mmàꞌàmbi aà!

Hosiana a mbô Nwì Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə!”21.9: Ps. 118.25-26

¹⁰Yesu à kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋkuu a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà Yerusalem aa, ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m ghu ɨ tɨgə̀ tsɨgɨnə tsiꞌì ǹtsɨ̀gɨ̀nə̀, bə̀ tɨgə̀ m̀betə nɨ mə, “Àâ wòô ghûlà aa ɛ?”

¹¹Ǹnɔ̀ɔ̀ wa ɨ kwiꞌi mə, “Àa Yesu, ŋ̀gàŋntoò Nwì yìi mə à lo a Nazareth a mbùꞌu Galilea aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋkuu a mûm ǹdâmàꞌanwì aà

(Mk. 11.15-19; Lk. 19.45-48; Jn. 2.13-22)

¹²Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a mûm ǹdâmàꞌanwì, m̀furə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe ghu mfee nɨ̂ ǹjoo ŋkɨɨ nyuu aà. À lɛ ntii ɨtɛtə̌ bə̂ bìi mə bɨ lɛ sɨ kwensə nɨ̂ ŋ̀kabə bo bɨ̀ ɨ̀lə̀ŋ bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ fèè nɨ̂ bɨ̀ bugɨrəmɨ̀kuu aa mmàꞌànə̀ a nsyɛ̂. ¹³Ǹswoŋ a mbo bo mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

‘Bɨ ka yǐ kɨ twoŋ ndâ yà aa nɨ̂ ǹdâ ǹtsàꞌàtə Nwì.’21.13: Yes. 56.7

Lâ nɨ̀ ghɨ̀rə̀ mə̂ ɨ tɨgə̀ m̀bə a adɨgə nlə̀ə̀ntə bɨ̀yə̀rə̂!21.13: Yer. 7.11”

¹⁴Bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ bo bɨ̀ bɨ̀bwènkə̀ lɛ nzì ǹtsiꞌi yi wa ndâmàꞌanwì, a ghurə̀ waa. ¹⁵Bɨ̀lɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ yə̀ mə ɨnnǔtsyâmbo jya jìi mə à lɛ ghɨ̀rə̀ aa, ŋkɨ nyə bɔɔ bya mə bɨ lɛ ntswe wa ndâmàꞌanwì ǹtɔŋnə nɨ mə, “Hosiana a mbo Mu David!” aa mɨ̀tɔ̀ŋə̂ myaa bâŋnə̀ ǹlwi lwì, ¹⁶bo swoŋ a mbo Yesu mə, “Ò yùꞌû ànnù yû mə bɔɔ bù swoŋə aa ɛ?”

Yesu a kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə; nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà twoŋ, a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

‘Wò Nwì ò ghɨ̀rə̀ mə mə tâ bɔɔ bì bɔrə bo bɨ̀ bìi bɨ burə aa kɨ nɔŋsə aa

tâ bɨ̀ ka mfa nɨghaꞌa nìi nɨ bɔŋ màŋsə̀ aa a mbo wò’21.16: Ps. 8.2 aa ɛ?”

¹⁷Yesu à lɛ ntɨgə mmaꞌatə waa, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ a alaꞌa Bethany, ǹlɛ ghu.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nnɨŋ ndɔ̀ɔ̀ a atu àtì figə̀ aà

(Mk. 11.12-14,20-24)

¹⁸À bə̀ mə a tɨ̀tugə a noò yìi mə à lɛ mbù ŋ̀ka ŋkuu ŋghɛɛ a Yerusalem aa, ǹjì ɨ yaŋə̀ yi. ¹⁹A yə̂ àtì figə̀ yî mɔꞌɔ a mbɛ̀ɛ̀ mânjì, ŋ̀ghɛɛ ghu, kaa waꞌà fɨ̂ntà ghu yə a njɨ̂, a bâŋnə̀ ǹluu tsiꞌì ɨ̀yə̀ŋ ghu. A swoŋ a mbô àtì ya mə, “Tâ ò yǐ ntsùù fɨ̂ntà ɨ lǒ bǔ koonə!” Àtì ya lɛ kɨ mburə ŋghɛnsə nyoo ŋkwo.

²⁰Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ nyə ma yaà ànnù, ǹyɛrə, ǹswoŋ mə, “A ghɨ̀rə̂ àkə̀ àtì yû a burə̀ ŋ̀ghɛsə ŋkwo tsiꞌì lâ aa ɛ?”

²¹Yesu a kwiꞌi a mbo bò mə, “Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, nɨ̀ bə tswe nɨ̂ àbìintɨɨ ɨ tsuu kɨ jɨ̀ŋkə̀ bəə boŋ mbə nɨ̀ ghɨrə̀ ànnù yù mə mə̀ ghɨ̀rə a nû àtì figə̀ yû aà. Kaa waꞌǎ aa tsiꞌì ma yû ghɨrə̀ bə̂, boŋ m̀bə nɨ̀ tɛꞌɛ̀ ǹswoŋ bə a mbô ǹtaꞌa ghû mə, ‘Tsɔꞌɔnə nlò faà ŋ̀ghɛɛ nnàŋə a mûm ŋ̀kì mɨyaa,’ boŋ wa ɨ ka kɨɨ lǒ ghɛ̀ɛ nnàŋ ghu. ²²Nɨ̀ bə tswe nɨ̂ àbìintɨɨ boŋ nɨ ka kɨ kwɛrə nɨ̂ ŋ̀gɔ̌ŋ ɨnnǔ tsɨ̀m jìi mə nɨ betə nɨ a mûm àtsàꞌàtə̀ Nwî aà.”

Àbetə̀ ǹloŋ adaꞌa yìi Yesu à lɛ ntswe nɨ yu aà

(Mk. 11.27-33; Lk. 20.1-8)

²³Yesu à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuu a ndâmàꞌanwì bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa zî ǹtsiꞌi yi ghu a noò yìi à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ annù Nwî aà, m̀betə yi mə, “O ghɨ̀rə ɨnnù juà jìi mə o ghɨ̀rə̀ aa nɨ̂ àdaꞌa wo aa ɛ? A adàꞌà ma yû a mbo wò aa, a fa wò aa ɛ?”

²⁴Yesu a kwiꞌi mə, “Mə̀ ka kɨɨ betə ghuu nɨ̂ àbetə̀, bɛɛ mə nɨ̀ fa akwiꞌi a mbo mə̀ bəə boŋ mə̀ ka kɨɨ swoŋə a adɨgə yìi mə mə̀ lɔ̀gə adaꞌa ya mə mə̀ tswe nɨ yu a ŋka ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jû ghu aà.

²⁵“Jɔn à lɛ nlɔ̀gə adaꞌa aa fə a ŋka mmurə bə̌ ŋkì aa ɛ? A lɛ nlò aa a mbo Nwì kə̀ a mbo bə̀ aa ɛ?”

Bo lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswuŋnə bo nɨ bo nswoŋə nɨ mə, “M̀bə bìꞌinə̀ swoŋ mə ‘A lɛ nlò aa a mbo Nwì,’ boŋ à ka swoŋ a mbo bìꞌinə̀ mə, ‘Nɨ̀ lɛɛ̀ ǹtɨgə waꞌǎ annǔ yìi mə àlɛ sɨ swoŋ bii aa a ya aa ɛ?’ ²⁶Kə̀ m̀bə̂ bìꞌinə̀ swoŋ mə ‘A lɛ nlò aa a mbo bə̀,’ boŋ bìꞌinə̀ aa kɨ bɔꞌɔ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ bù; ǹloŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bii mə Jɔn à lɛ mbə aa ŋ̀gàŋntoò Nwì.” ²⁷Maa ajàŋ bo lɛ ntɨgə ŋkwiꞌi mə, “Kaa bìꞌì sɨ̀ zî.”

A tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Kaa mə̀ ka waꞌà ŋû yìi mə̂ à fa adaꞌa mə̀ ghɨrə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jû ghu aa a mbo bù kɨ nswoŋə.”

Nɨ̀ghàà nî nàà ǹloŋ bɔɔ mbâŋnə̀ bi baà

²⁸“Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə akə aa ɛ? Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe nɨ bɔɔ mbâŋnə̀ bi baa, ŋ̀ghɛɛ nswoŋ a mbo yì ǹtsyàmbìì mə, ‘Mû ghà, ghɛ̀ɛ mfàꞌà wa mûm àkò mɨlùlù siì.’ ²⁹Mu wa a kwiꞌi mə, ‘Kaa mə̀ ka waꞌà ghɛ̀ɛ̀.’ Lâ m̀bu ŋkwàꞌàtə̀ atû yi ŋghɛɛ. ³⁰À lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ ntoo mu yì yìi à yweꞌe bi baa tsiꞌì maa ajàŋ; a kwiꞌi mə, ‘Wa mə̀ ka ghɛ̀ɛ̀, taà,’ la kaa waꞌà yi bâŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ. ³¹Àa ghuu mu a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bya bi baa mə à lɛ ŋghɨ̀rə annù yìi mə taà yì à lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aa ɛ?”

Bo swoŋ mə, “Àa yì ǹtsyàmbìì wâ.”

Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, ŋgǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ɨ̀kwàrə̀ ka yǐ fòo kuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî tɨ bù. ³²Ǹloŋ mə Jɔn à lɛ nzì a mbo bù ǹdɨꞌɨ nɨ mânjì yìi à tsìnə̀ aa kaa nɨ̀ waꞌǎ annǔ yi biì. Lâ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ɨ̀kwàrə̀ ɨ bâŋnə m̀bii. Ka mə nɨ̀ lɛ nyə annù ma yû aa, kaa nɨ̀ lɛ ŋwaꞌà mɨ̂ntɨɨ̀ muu kɨ mbəŋkə mbii annû yi.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ bɨ̂lɛnsə bɨ akò mɨlùꞌù

(Mk. 12.1-12; Lk. 20.9-19)

³³“Nɨ̀ yuꞌutə nɨghàà nî nanaa nî mɔꞌɔ. Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbě akò mɨlùꞌû yi, ǹjiꞌi ŋkya ŋ̀karɨsə ghu, ŋkɨ toŋ nɨgho nɨ nɨ̌ŋ mɨ̀lùꞌù wa mûm ŋ̀kyâ, m̀bɔɔ ndânɨ̀kàŋ yìi bɨ ka kɨ tswe ghu ɨ bɛ nɨ̂ àkò ya aà. À lɛ ntɨgə nlɛnsə akò ya a mbo bə̀, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ yi a atoo dàŋ. ³⁴Nòò ŋ̀kya mɨ̀ntà mɨ ati mɨ̀luꞌu mya à kùꞌù mə̂ a toò ŋ̀gàŋəfàꞌâ ji mə tâ bɨ̀ ghɛɛ ŋkwɛrə mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya mi mɔꞌɔ a mbo bɨ̀lɛnsə bɨ akò byâ. ³⁵Bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya lɛ ntswa ŋgàŋəfàꞌâ ji jya, ŋ̀ghɔɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ǹzwitə yî mɔ̀ꞌɔ, ŋkɨ ntumntə yî mɔ̀ꞌɔ nɨ̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀. ³⁶À lɛ mbù ǹtoo ŋgàŋəfàꞌà jìi ɨ lɛ ŋghaꞌatə ntsya ji mbìì jya. Bo bû ŋ̀ghɨrə tsiꞌì ŋgɨ̌ŋgɨ̀ŋ a nu bo. ³⁷A nlwìꞌìsə, a tɨgə̀ ǹtoo a mû yì m̀bâŋnə̀, ǹswoŋə nɨ mə, ‘Bo ka bɔꞌɔtə mû ghà ghû.’ ³⁸Lâ bə̀ byâ yə̀ mə mu wa, nswoŋ bo nɨ bo mə, ‘Àâ ǹjɨ̂ndâ yì à ghûlà mə, nɨ̀ zi bìꞌinə̀ zwitə yi tǎ tɨgə jɨ njoò ji jû.’ ³⁹Bɨ lɛ ntɨgə nlɔgə mu wa mmaꞌa a abɛɛ wa njɨ̀m ŋ̀kya mɨlùꞌù ǹzwitə yi.

⁴⁰“Ma mùu ajàŋ nɨ̀ mɔɔ̀ntə̀ mə nòò yìi mə mbɔ̂ŋ àkò mɨlùꞌù wa à ka yǐ bɨ̀ɨ̀ aa, àa yǐ ghɨ̀rə mə akə nɨ bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya aa ɛ?”

⁴¹Bo kwiꞌi mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, à ka yǐ naŋsə zwitə bɨ̂ku bɨ kweꞌèfɔ̀ ma bya, ɨ tɨgə lɛnsə akò mɨlùꞌù ya a mbo bǎdàŋ bìi mə bɨ ka kɨ fa mii mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya a nɨ nòò yìi à kùꞌùnə aà.”

⁴²Yesu a bû ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɛɛ̀ waꞌǎ nɨghàà nɨ Nwî nya twoŋ mə nɨ swoŋə mə:

‘Tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ̀bɔɔ bɨ nda bɨ lɛ ntuu aa,

ɨ̀ bə̀ŋ mə̂ ǹtɨgə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu nɨ nda yì ŋ̀wè;

a ma yû ànnù aa a ghɨ̀rə Mmàꞌàmbî,

a bə̂ ànnù yî yɛ̌yɛrə a mbo bìꞌì.’21.42: Ps. 118.22-23

⁴³“Ma mùu ajàŋ mə̀ tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bù mə, ‘Bɨ ka yǐ kwɛrə annǔ nɨfɔ̀ Nwî a mbo bù, ɨ fa a mbo bə̀ bɨ atoo dàŋ bìi bɨ ka kɨ koonə mɨ̂ntà mìi mɨ kuꞌunə a mûm ànnù nɨfɔ̀ aà.’ [ ⁴⁴Ŋù yìi à ka wǒ a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ma yû aa, à ka bəgɨkə; kə̀ bɛɛ mə ɨ wo a nu ŋù bəə boŋ ɨ̀ ka ghɔ̀ꞌɔ̀ yi.”]21.44 Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ atɨɨ mà yû nɨŋə.

⁴⁵Bɨ̀lɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ baFarɨsai lɛ nyuꞌu mɨghàà mî nàà mû aa, ǹzi mə Yesu à lɛ sɨ ŋghàà ǹloŋ aà ŋ̀gaà yàà. ⁴⁶Bo lɛ ntɨgə ŋka nlɔɔ a ntswâ yi, lâ m̀bɔꞌɔ nnɔ̀ɔ̀ wa, nloŋ mə nnɔ̀ɔ wa ɨ lɛ mbii mə Yesu à bə aa ǹtoò Nwì.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ adina nɨyɔꞌɔ̀

(Lk. 14.15-24)

¹Yesu a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ghaa a mbo bo nɨ mɨ̀ghàà mî nanaa, ǹswoŋ mə, ²“Ànnù nɨfɔ̌ aburə mbə bɨ fɨgɨ̀nə̀ aa a nɨ mfɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ ŋkàꞌa adina nɨyɔꞌɔ nɨ mû yì yî m̀bâŋnə̀, ³ǹtoo ŋgǎŋfàꞌâ ji mə tâ bɨ̀ ghɛɛ ntwoŋ bə̂ bìi mə à lɛ ntwoŋə waa wa adɨgə adina nɨyɔꞌɔ aà; lâ bə̀ bìi mə à lɛ ntwoŋə waa aa kaa bo waꞌà kɔ̀ŋ a nzî. ⁴À bû ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹtoo ŋgǎŋfàꞌâ ji ji dàŋ, ǹswoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋ a mbo bə̀ bìi mə mə̀ twòŋə waa wa adɨgə adinà aa mə, Yə̂ nɨ̀, nòò adinà wa à kùꞌù mə̂, mə̀ wâ m̀bɔ̀ŋ bo bɨ̀ bɨ̀kaù bìi bɨ jɛꞌɛ bɨ naŋsə mfaŋkə aà, bɨ̀ kɨ̀ mə̂ ǹtaŋtə njoò tsɨ̀m nləə; nɨ̀ zi wa adɨgə àdinà nɨyɔꞌɔ̀.’ ⁵Lâ bə̀ bya mə bɨ lɛ ntwoŋə aa, kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà waa laŋtə̀. M̀baŋnə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ waa bə a adɨgə bo, yì mɔ̀ꞌɔ a ghɛɛ̀ yi a nsoo yu, yì mɔ̀ꞌɔ a ghɛɛ̀ yi a adɨgə mɨtaa yu, ⁶Àbùgə̂ yaa, bɨ tswâ ŋ̀gǎŋfàꞌà jya ŋ̀ghɔɔ waa tsiꞌǐ a mbə̂ ànnù ǹzwitə. ⁷Ǹtɔ̌ŋ m̀fɔ̀ wa ɨ lwî siꞌi siꞌi, a too bɨ̀sogyɛ̀, bɨ ghɛɛ̀ ǹta ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bya mə bɨ lɛ nzwitə ŋgǎŋfàꞌâ ji jya aa, ŋkɨ ntɔɔ ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌâ yàà. ⁸M̀fɔ̀ wa a ŋghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji mə, ‘Nòò ǹjɨ àdinà nɨyɔꞌɔ wa à kùꞌù mə̂, lâ bə̀ bìi mə mə̀ twǒŋ mə bɨ̀ zi fàa adɨgə adinà nɨyɔꞌɔ aa, à nɨ bɨ̀tɨ̀zî ɨ̀bɔ̀ŋə̀. ⁹Nɨ̀ tɨgə ŋghɛɛ la a atu mɨ̂mfâŋnə̀ ǹtwoŋ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə nɨ̀ yə aa, mə bɨ̀ zi fàa adɨgə adinà nɨyɔꞌɔ̀.’ ¹⁰Ma jyâ ŋ̀gǎŋfàꞌà ɨ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a atu mɨ̂ŋfâŋnə̀, ŋ̀ghotə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bo lɛ nyə aa, bì bɨ, bo bɨ̀ bì sɨgɨ̀nə̀; maa ajàŋ ǹdâ àdinà nɨyɔꞌɔ ya ɨ luu nɨ̀ bɨ̀gɨ̀ɨ̀.

¹¹“Lâ m̀fɔ̀ wa à kùù mə̂ a nlèntə bɨ̀gɨ̀ɨ̀ bìi bɨ lɛ ntswe wa ndâ àdina aa, ǹyə ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə kaa à lɛ ŋwaꞌǎ atsə̀ꞌə̂ àdinà nɨyɔꞌɔ màꞌà; ¹²m̀betə yi mə, ‘Ǹsûkàꞌâ ghà, ò tsyà aa mə akə, ŋkuu a adɨgə adinà nɨyɔꞌɔ tɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ nɨyɔꞌɔ aa ɛ?’ Kaa ŋù wa a waꞌǎ nɨ̂ ànnù yî àkwìꞌì tswê. ¹³M̀fɔ̀ wa a swoŋ a mbo bɨ̀tsè bɨ ndâ bi mə, ‘Nɨ̀ kwerə mbô mi bo bɨ̀ mɨ̀kòrə̂ mi, mmaꞌa yi a abɛɛ a mûm m̀fìî ɨ̀dɨ̀gə̀; a adɨgə yìi mə bə̀ ka yǐ kɨ yə̀ꞌə̀ ghu ɨ kurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa aà.’ ¹⁴Ǹloŋ mə bɨ twoŋ aa bə̀ bî ghàꞌàtə̀, m̀baŋnə ntsɔꞌɔ tsiꞌì m̀bùmtə̀.”

Àbetə̀ ǹloŋ annǔ ntu bɨ̀tax

(Lk. 20.20-26; Mk. 12.13-17)

¹⁵BaFarɨsai bɨ ghɛɛ̀ ǹtaŋ mɨnàŋ a ntswâ yi a nɨ nɨ̀ghàâ ni. ¹⁶Bo toò ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jyaa jî mɔꞌɔ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋnjɨ̌m Herod ghu mbo, bɨ betə̀ yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌì zi mə, ànnù yìi mə o dɨ̀ꞌɨ̀ aa, à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, ŋ̀kɨɨ naŋsə ndɨꞌɨ nɨ mânjì yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ mə bə̀ ka ntswe ghu aa tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, ŋkaa waꞌà nɨ̂ ǹsi ŋû liì; ǹloŋ mə kaa ò sɨ abwarə bə̂ laŋtə. ¹⁷Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, swoŋ a mbo bìꞌì, àyoò àmɔ̀ɔ̀ntə̀ a nɨ mə akə . A kuꞌunə nɨ nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ a ntu bɨtax a mbo Kaisa kə̀ ŋ̀gaŋ aa ɛ?” ¹⁸Lâ Yesu à zî àtaŋtə̀ yî bɨ yaa, ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ lɔ̀ɔ ŋkwàꞌànə̂ a gha aa a ya aa ɛ, a ŋgàŋabagɨlə̀. ¹⁹Nɨ̀ dɨꞌɨ abaꞌatə ŋkabə yìi mə nɨ tu tax ghu aa a mbo mə̀.” Bo zî nɨ̀ yì mɔ̀ꞌɔ mfa ghu mbô? ²⁰Yesu a betə̀ waa mə, “A tswê àtu wo bo bɨ̀ ɨ̀kǔm wo fàa nɨ̂ ŋ̀kabə aa ɛ?” ²¹Bo kwiꞌi mə, “Àa yǐ Kaisa.” Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Mala a bə mə nɨ̀ ka mfa njoo jìi mə à nɨ jî Kaisa aa a mbo Kaisa ŋkɨɨ mfa nɨ̂ ǹjoo jìi mə à nɨ jî Nwî aa a mbo Nwì.” ²²Bo yùꞌù mə̂ mala aa, ànnù a tsyâ waa; bo maꞌàtə̀ yi, ŋghɛɛ waa.

Ànnù ǹloŋ annǔ nyweenə nɨ̀ nɨwò

(Mk. 12.18-27; Lk. 20.27-40)

²³A bə tsiꞌì maa njwi, baSadukai bìi mə bɨ swoŋə nɨ mə kaa bə̀ sɨ a nɨ nɨ̀wo yweenə aa, bɨ zî a mbo Yesu, m̀betə yi mə, ²⁴“Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, Moses à lɛ nswoŋ mə, ‘M̀bə ŋù a kwo tɨ mu, ǹdɨ̂m yì a lɔgə̀ ŋ̀kwiꞌi yì, ǹjwe bɔɔ bo yu a mbo ǹdɨ̂m yì wa.’ ²⁵Tsɨ̂tsɔ̀ŋ bɔɔ bɨma bi mbâŋnə̀ bi sàmbaa bɨ lɛ ntswe ghu faà; yì ǹtsyàmbìì a yɔꞌɔ̀ mâŋgyɛ̀ ŋ̀kwo yi tɨghə̂ bo yu tswe nɨ̀ mû, m̀maꞌatə mâŋgyɛ̀ wa a mbô ǹdɨ̂m yì. ²⁶Àbùgə̀ bɨlɨ̂m bi bya bi ntoꞌo bɨ lɔgə̀ mâŋgyɛ̀ wa yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ŋkɨ ŋkwokə waa tɨ mû. ²⁷M̀bâŋnə̀ jya tsɨ̀m ɨ kwòkə̀ mə̂ aa, màŋgyɛ̀ wa a kɨ̂ ŋ̀kwo yìi ŋgaa a njɨ̀m. ²⁸Nòò yìi mə bə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa ta màŋgyɛ̀ ghû à bə aa ŋgwɛ̂ wò a tɨtɨ̀ɨ bɔɔ bɨ ma bû bi sàmbaa aa ɛ? Ǹloŋ mə bo bɨtsɨ̀m bɨ lɛ nyɔꞌɔ yi aà.”

²⁹Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Ànnù yìi mə nɨ̀ swòŋə aa kaa a sɨ̀ kuꞌùnə̀ ǹloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ̌ annù yìi mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə Nwì aa zi, kaa waꞌà mɨdaꞌa mɨ Nwî kɨ nzi aà. ³⁰Ǹloŋ mə nòò yìi bə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa, kaa baa yǐ waꞌà kà ǹyɔꞌɔ, kaa waꞌà bâŋgyɛ̀ a nda nɨ̀yɔꞌɔ ka mfa, ɨ bàŋnə bə aa tsiꞌì tsǒ baangel a aburə. ³¹Lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ànnǔ a nyweenə nɨ̀ nɨ̀wo, nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌa a annù yìi mə Nwì à lɛ ŋŋwàꞌànə a mbo bù aa twoŋ, à ajàŋ mə a swǒŋ mə, ³²‘Mə̀ laa mbə Nwîŋgɔ̀ŋ Abraham, m̀bə Nwîŋgɔ̀ŋ Isaac, ŋ̀kɨ mbə Nwîŋgɔ̀ŋ Yakob aa ɛ’?22.32: Exod. 3.6 Kaa à laa waꞌà Nwîŋgɔ̀ŋ bɨ̀ku bɨ bə̂ bə̂, à bə aa Nwîŋgɔ̀ŋ bə̀ bìi bɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀.” ³³Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ yùꞌù mə̂ aa, ǹyɛrə a nɨ̂ ɨ̀nnù jìi à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà.

Ǹdɨꞌɨ yì ŋ̀wè yâ

(Mk. 12.28-34; Lk. 10.25-28)

³⁴Nòò yìi mə baFarɨsai lɛ nyuꞌu mə à kùtə̀ mə̂ mɨ̂ntsù mɨ baSadukai aa, bo ghotə̀ ǹzi. ³⁵Ŋù nɨbò yî mɔ̀ꞌɔ, mbə ndɨ̀ꞌɨ̀ nɔ̀ŋsə̀, a betə̀ yi nɨ̂ àbetə̀ a ŋkwàꞌànə yu. ³⁶“Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ǹdɨ̀ꞌɨ yì àkɔꞌɔ̂ ǹtsɨrə a mum bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ àa yu aa ɛ?”

³⁷Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Tɨgə kɔ̀ŋə a Mmàꞌàmbì Nwìŋɔ̀ŋ ghò nɨ̂ ǹtɨɨ̀ gho ɨ̀ tsɨ̀m, nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yǒ ntsɨ̀m, nɨ mɨ̀tsyɛ̂ mo mɨ̀tsɨ̀mə̀.22.37: Deut. 6.5³⁸Àa ndɨꞌɨ yî àkɔꞌɔ̂ ǹtsɨrə ŋkɨ mbə yî ǹtsyàmbìì. ³⁹Yìi mə ɨ̀ yòŋtə aa, ɨ̀ kɨ mbə ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ tsǒ ma yû. Tɨgə kɔ̀ŋə̀ a ndɨ̂m ghò tsǒ ɨ̀bɨ̀ɨ nû ghô.22.39: Lev. 19.18⁴⁰Bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨtsɨ̀m, nɨ̂ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə ǹtoo Nwî lɛ ŋgwàꞌànə̀ aa, ɨ tsugɨnə aa a nɨ̂ ǹdɨꞌi mà jû ji baà.”

Àbetə̀ ǹloŋ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ

(Mk. 12.35-37; Lk. 20.41-44)

⁴¹Tsǒ mə baFarɨsai lɛ ŋghotə ntswe aa, Yesu a betə waa nɨ̂ àbetə̀ yuà: ⁴²“Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə akə nloŋ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ? À bə aa mû wò aa ɛ?”

Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “À bə aa mu David.”

⁴³Yesu a betə waa mə, “A tɨgə̀ ǹtsya aa mə akə mə David, ǹyoŋ ajàŋ mə Àzwì Nwî a lɛ ntintə yi aa, mə tâ à twoŋə yi nɨ Mmàꞌàmbi aa ɛ? Ǹloŋ mə à lɛ nswoŋ mə,

⁴⁴‘M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbô M̀màꞌàmbî ghà mə,

tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà,

ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ nɔ̀ŋsə ŋgàŋkɨbàâ jò a njiꞌi mɨkòrə̂ wò aà.’22.44: Ps. 110.1

⁴⁵“Ma mùu ajàŋ m̀bə David a ka ntwoŋə yi nɨ̂ M̀màꞌàmbi, a tɨgə̀ m̀bu ntsyà aa la mbə mu David aa ɛ?”

⁴⁶Kaa ŋù nɨ̀bò yî tsù à lɛ waꞌà nɨ̂ ànnù a ŋkwiꞌi tswê, kə̀ ǹlɔgɨnə maa njwi, kaa ŋù a waꞌà nɨ̂ yi nɨ̂ ànnù yî tsu bû m̀betə nɨ̂ àbetə̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋwàꞌàsə̌ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai aà

(Mk. 12.38-39; Lk. 11.43,46; 20.45-46)

¹Yesu a bəŋkə̀ a mbo ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ǹswoŋ a mbo bo mə, ²“Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, bɨ tswe nɨ̂ àlə̀ŋə Moses. ³Maa ajàŋ a kuꞌùnə̀ mə tâ nɨ̀ ka nyuꞌunə nɨ waa ŋkɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi bɨ swoŋ a mbo bù aà, lâ ǹtsuu nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bo ghɨ̀rə̀ aa kɨ ghɨ̀rə̀; ǹloŋ mə bo dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ ɨ̀nnù la kaa waꞌà bàŋnə̀ ŋ̀ghɨrə. ⁴Bo kwerə nɨ̂ ɨ̀bèꞌè jìi mə ɨ dɨ̀rə̀ aa ǹnɔŋsə nɨ a mbɨ̀gɨ̀nə bə̀; la kaa bo bɨ̂mbɔŋ waꞌà nɨ a muswɛ̂bo ghu nɔ̂ŋsə̀ a ŋkwɛtə abèꞌè yâ. ⁵Bɨ ghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m aa bə mə bə̀ ka nyə waa; jyaa ɨbàa ŋgùù jìi mə bɨ ŋwàꞌànə̀ nɨghàà nɨ Nwî nɨnə ghu aa bo bɨ̀ ɨ̀ jyaa ɨtsəŋə ɨtsə̀ꞌə̀, bo ghɨ̀rə̀ ɨ naŋsə̀ m̀faŋ ŋkɨɨ nsaꞌa! ⁶Bo kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi ɨ kɔꞌɔnə aa, a adɨgə àdinà, ŋ̀kɔŋ a ntswe a nɨ̂ ɨ̀ləŋ jìi ɨ tswe a mbìì a ndâŋghòtə̂, ⁷ŋ̀kɨɨ ŋkɔ̀ŋə nɨ mə tâ bə̀ ka ntsaꞌatə waa nɨ̂ àghuꞌusə̀ a nsaanə mɨtaa, ŋkɨɨ ŋkɔŋə nɨ mə bɨ̀ ka ntwoŋə nɨ̂ waa nɨ̂ ‘Rabbi.’

⁸“Lâ nɨ̀ tsuu lǒ bii tâ ŋù à twoŋə ghuu nɨ̂ ‘rabbi,’ ǹloŋ mə nɨ̀ tswe nɨ̀ Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù aa tsiꞌì yì m̀fùùrə̀, bù bɨtsɨ̀m bâŋnə̀ m̀bə aa bə bɨ̀lɨ̀m bɨlɨmə. ⁹Nɨ̀ tsuu ŋû tsù fàa a atu nsyɛ nɨ taà ghùu kɨɨ twoŋə, ǹloŋ mə nɨ̀ tswe nɨ̀ Tà aa tsiꞌì yì m̀fùùrə̀, yìi mə à tswe a aburə aa. ¹⁰Nɨ̀ tsuu kɨɨ bìì tâ bàa ntwoŋə ghuu nɨ bɨ̀masà, ǹloŋ mə nɨ̀ tswe nɨ̀ Masà aa tsiꞌì yì m̀fùùrə̀, a bə̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ. ¹¹Ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə a tɨtɨ̀ɨ bù ǹtsyatə abùgə̀ bə̂ aa, tâ à baŋnə bə ŋgàŋàfàꞌâ ghùù. ¹²Ŋù yì mə a ŋentə nɨ m̀bɨ̀ɨ̀ nû yì aa, baa sɨgɨtə nɨ ghu, lâ ŋù yìi mə a bàŋnə̀ ǹsɨgɨsə nɨ̂ m̀bɨ̀ɨ̀ nû yì a nsyɛ aa, baa bàŋnə ŋŋɛntə yi.

Yesu à tùû àbagɨ̀lə̀ yaa

(Mk. 12.40; Lk. 11.39-42,52; 20.47)

¹³“Lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo bù, m̀ba ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, bo bɨ̀ ba Farɨsai, ŋ̀gǎŋabagɨlə̀! Ǹloŋ mə nɨ tsetə abàꞌa annù nɨfɔ̌ aburə a nsi bə̀. Kaa bù bumbɔŋ kaa nɨ̀ waꞌà ghu kuu, kaa waꞌà kɨ̀ m̀maꞌatə bə̂ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə ŋkuu aa mə bɨ̀ kuu ghu! [ ¹⁴Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo bù m̀ba ŋgǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Nɨ nɨ̀ꞌɨ̀ nɨ bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀, ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ǹjoò jyaa nɨ mɨ̀laꞌà myaa, m̀bagɨlə ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî nɨ̂ ɨdaŋə mɨghàà. Ma mùu ajàŋ, wâ ŋ̀gɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka yǐ kuu a nu bù aa ɨ̀ ka yǐ swèrə̀!”]23.14 Kaa bə̀ bî mɔꞌɔ sɨ̌ atɨɨ yuà nɨŋə.

¹⁵“Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo bù m̀ba, ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋ̀gǎŋabagɨlə̀! Bù bìi mə nɨ too nɨ bɨ̀ mɨ̀yàà, ŋ̀ghɛɛ nɨ a ɨtoo ɨtoo, a nyə mə mbə nɨ̀ ghɨrə̀ ŋù yî m̀fùùrə̀ a biì ànnùnwî yuu, nòò yìi mə nɨ̀ ghɨ̀rə̀ mə̂ a bəŋkə̀ m̀bii aa, nɨ̀ bâŋnə̀ ŋ̀ghɨrə a kuꞌùnə̀ bə ŋkuu a mɔꞌɔ Satan, ǹtsyatə ghuu.

¹⁶“Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a mbo bù m̀ba, bɨ̂tsyàsə̀ bìi bɨ fəꞌə aà, nɨ dɨ̀ꞌɨ̀ mə, ‘Ŋù à bə kàa nɨ̂ ɨ̀kǔm ǹdâmàꞌanwì, boŋ ŋ̀kàa mà ya ɨ̀ tsyâ àdàŋə̀ dàŋə̀; lâ ŋù à bə kàà nɨ ɨ̀kǔm atɨɨ gold yìi a tswe a ndâmàꞌanwì aa, boŋ à tswe nɨ̀ ǹlə̀ə akàà ma yâ.’ ¹⁷Bǔ ɨtɨ̀rə̀ jìi ɨ kɨ mfəꞌə aa! Nɨ̀ zi mə a kɔ̀ꞌɔ̀nə yuu aa ɛ, àtɨ̀ɨ̀ gold ya kə̀ ǹdâmàꞌanwì ya yìi mə ɨ̀ ghɨ̀rə atɨɨ gold ya a tɨgə̀ àyoo abaꞌatə̀ aa ɛ? ¹⁸Nɨ kɨɨ nswoŋə nɨ mə, ‘Ŋù à bə kàà nɨ nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌanwì, boŋ àkàà ma ya a tsya yi a dàŋə̀ dàŋə̀; la mbə ŋù a baŋnə ŋkàà nɨ̂ ǹjoo mmàꞌanwì jìi mə ɨ nɔŋ wa nɨkentə aa, boŋ à tswe nɨ̀ ǹlə̀ə̂ àkàà ma yâ.’ ¹⁹Bù bɨfə̀ꞌə̀nə̀! Àyìi mə a kɔꞌɔnə aa, à nɨ yuu aa ɛ, àyoo mmàꞌanwì ya, kə̀ nɨ̀kèntə̀ nɨ mmàꞌa Nwì nya mə nɨ ghɨ̀rə àyoo mmàꞌanwì ya a tɨgə̀ àyoo yìi a laa màŋsə̀ aa ɛ? ²⁰Maa ajàŋ, ŋù yìi mə a kàà nɨ nɨ̀kèntə̀ nɨ mmàꞌanwì aa, a kàà aa nɨ̀ nɨ̀kèntə̀ nya bo bɨ̀ ǹjoò tsɨ̀m jìi mə ɨ nɔŋ ghu aà; ²¹Ŋù yìi mə a kɨɨ ŋkaa nɨ̂ ǹdâmàꞌanwì aa, a kàà aa nɨ̀ ǹda ya bo bɨ̀ yu wa yìi à tswe ghu aà; ²²ŋù yìi mə a kɨɨ ŋkaa nɨ̂ àbùrə̀ aa, a kàà aa nɨ̀ àbə̀rə̀ Nwî bo bɨ̀ yu wa yìi mə à ŋàŋnə wa nɨ̂ àbə̀rə̀ aà.

²³“Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋwè a mbo bǔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Nɨ yàtə̀ bâmbɔ̀rə̀ bî kə̀ꞌə̀kə̀ tsiꞌì tsǒ bɨ̀ mint, nɨ dill, nɨ cumin, jìi à nɨ̂ ǹjoo àghɔ̀ꞌɔ̀ aa, ɨtɨɨ nɨ̀ghum, mfa nɨ̂ àtɨɨ yì fùùrə̀ a mbo Nwì, m̀baŋnə mmàꞌàtə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè jìi mə ɨ tswe a mum nɔ̀ŋsə̀, tsiꞌì tsǒ annù yìi mə atsinə aa, bo bɨ̀ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀, nɨ̂ àbìintɨɨ̀; boŋ nɨ̀ laa mfàꞌà nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀m kaa waꞌa nɨ̂ ji mɔꞌɔ màꞌàtə̀. ²⁴Bɨ̀tsyàsə̀ bìi bɨ fəꞌə aà! Nɨ kɛɛ fɨrɨ̂njì a nɨ mɨ̀lùꞌù m̀baŋnə nno nɨ̂ ləŋə ghu bɔ̀ꞌɔ̀!

²⁵“Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋwè a mbo bǔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Ǹloŋ mə nɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ noò ǹsìꞌi nɨ̂ ǹdɔŋ bo bɨ̀ àkaŋ tsiꞌǐ a abɛɛ abɛɛ, lâ mûm yì ɨ bâŋnə̀ ǹluu nɨ̂ ɨ̀yə̀rə bo bɨ̀ àghə̀ꞌə̀nə̀. ²⁶Bǔ baFarɨsai, bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀, nɨ̀ foo nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹsiꞌi mûm ǹdɔŋ ya bo bɨ̀ àkaŋ ya yaꞌa, boŋ njɨ̀m àbɛ̀ɛ̀ ɨ̀ ka bɔ̌ŋ laa.

²⁷“Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋwè a mbo bǔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Nɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ mɨ̀syɛ̀ mìi mə bɨ yɔꞌɔ nɨ̂ m̀bə̀ə̀ yî m̀fùꞌù, m̀bɔŋə nɨ a ŋkɨrə tsiꞌì àbɛ̀ɛ abɛɛ, la ò tɨ kuu ghu mum, mɨ bâŋnə̀ ǹluu nɨ̂ ɨ̀kwɛ̀ɛ ɨku bə̂ bo bɨ̀ ǹjoo jìi mə ɨ sɨ̀ laa aà. ²⁸Àa ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ ajàŋ yìi mə nɨ kɨrə abɛɛ aà, tsiꞌì tsǒ bə̀ bìi mə ànnù yaa a tsinə, lâ bɨ tɨ kuu a mûm ǹtɨɨ bù, nɨ̀ luu nɨ̀ àbagɨlə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂.

Yesu à swǒŋ ŋgɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka zî a mbo bo aà

(Lk. 11.47-51)

²⁹“Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋwè a mbo bǔ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai, ŋgǎŋabagɨlə̀! Ǹloŋ mə nɨ bɔɔ nɨ mɨ̀syɛ̀ mɨ ŋgǎŋtoo Nwî, ŋ̀kɨɨ nnaŋsə nləŋtə nɨ mɨ̀syɛ̀ mɨ bə̂ bìi ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə aa, ³⁰nswoŋə nɨ mə, ‘Bìꞌì lɛ mbaa tswe aa a noò bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌi boŋ kaa bìꞌì lɛ waꞌǎ abô yiꞌi nɨŋ a nsaansə àləə ŋgǎŋntoo Nwî.’ ³¹Ma mùu ajàŋ nɨ̀ fɨ̀gɨ̀tə̀ aa mə nɨ bɨ̀yə̂fə̂ buu bûmbɔŋ mə nɨ̀ laa mbə bɔɔ bɨ bə̂ bìi mə bɨ lɛ nzwitə ŋgǎŋntoo Nwî aà. ³²Nɨ̀ ghɛɛ la nɨ̀ m̀bìì m̀maŋsə afàꞌa yìi mə bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà buu lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aà. ³³Bǔ nô, bǔ bɔɔ bɨ bɨ̂mweꞌenə, mbə nɨ̀ tsyâ aa mə akə ŋkhə a ŋkuu a mɔꞌɔ Satan aa ɛ? ³⁴M̀bə yìi mə a bə ma mùu ajàŋ aa, mə too nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoo Nwî bo bɨ̀ ŋ̀gàŋmɨtsyɛ̀, nɨ̂ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, bǐ mɔꞌɔ bìi mə nɨ̀ ka zwitə a ajàŋ mə nɨ̀ ka kwèèntə̀ waa a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ aa, ɨ bàŋnə ghɔ̀ɔ̀ bî mɔꞌɔ a ndâŋghòtə bù, ɨ kɨɨ kɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yaa, ɨ yòŋə̀ nɨ̂ waa a nɨ̂ ɨ̀laꞌa jìi bo khə̀ ŋ̀ghɛɛ ghu aà, ³⁵tǎ tâ àləə bə̂ bìi ànnù yaa a tsinə, mə nɨ lɛ nzwitə waa tɨ ghə̌ bo fansə ànnù aa, ǹlɔgɨnə nɨ yì Abel ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ yi Zacharias mu Barachiah, yìi mə nɨ̀ lɛ nzwitə, a tɨtɨ̀ɨ ndâmàꞌanwì bo bɨ̀ nɨ̀kèntə̀ nɨ màꞌanwì aa, tâ à kuu a atu bù. ³⁶Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, ǹjo ɨnnù ma jû ɨ̀ ka kuu a atu nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkɔ̀ŋə Yerusalem aà

(Lk. 13.34-35)

³⁷“Wɛɛ! Yerusalem, Yerusalem! O zwitə nɨ ŋgǎŋntoo Nwî, ǹtumntə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ too a mbo wò aa nɨ̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀! Ŋ̀gààjî ghàꞌàtə̀ mə̀ lɔ̀ɔ̀ mə̂ mə mə ghotə bɔɔ̀ buu, tsǒ mə mâŋgu a ghotə bɔɔ̀ bi a njiꞌi mɨbǎ yu aà. Lâ kaa nɨ̀ waꞌà biì! ³⁸Yə̂ nɨ̀ bɨ mèꞌè mə ndâ yùù ɨ tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀fùmndùgə̀. ³⁹Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə kaa nɨ̀ ka waꞌà gha bù ǹyə, ɨ yweꞌe a noò yìi mə nɨ̀ ka yǐ tɨgə swoŋə nɨmə ‘Bìꞌinə̀ ghaꞌasə yu wa yìi mə a zì nɨ̂ ɨ̀kǔm M̀màꞌàmbi aà!23.39: Ps. 118.26’ ”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghàà ǹloŋ annǔ nsàꞌa Ǹdâmàꞌa Nwì aà

(Mk. 13.1-2; Lk. 21.5-6)

¹Yesu à fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ wa ndâmàꞌanwì ŋ̀ka ŋghɛɛ, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ zî, ǹdɨꞌɨ ndâmàꞌanwì ya mə tâ à yə ajàŋ yìi mə bɨ lɛ naŋsə mbɔɔ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ aà. ²A bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Tɨgə nɨ̀ naŋsə nyə, kə̀ a sɨ̀ la bə aa ɛ? Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, Kaa tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yî m̀fùùrə̀ kaa ɨ̀ ka yǐ waꞌà a atu yì mɔꞌɔ bû nɔŋə. Bɨ ka yǐ sàꞌà tsiꞌì tsɨ̀m màꞌànə a nsyɛ̂.”

Ànnǔ nyə ŋgɨꞌɨ bo bɨ ajàŋ mə bɨ ka yǐ kɨ tsɔꞌɔ akorə bɔɔ bɨ Kristo aà

(Mk. 13.3-14; Lk. 21.7-19)

³Yesu à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtswe a nsyɛ a atu ntaꞌa Olive, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀ a tswê tsiꞌì bo bo, mbetə yi mə, “Naŋsə nwoŋ tâ bìꞌì yuꞌu, ɨ̀nnù ma jû ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a noò àkə̀ aa ɛ? Àlènsə̀ yìi mə a ka yǐ dɨ̀ꞌɨ a noò ǹzi ghò bo bɨ̀ nòò ǹlwìꞌî m̀bi aa à ka yǐ bə aa akə̀ aa ɛ?”

⁴Yesu a kwiꞌi mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu ntsee lǒ lə̀ə̀ tâ ŋù tsù à bweꞌesə ghuu. ⁵Bə̀ bî ghàꞌàtə̀ ka yǐ kɨ zì a nɨ̂ ɨ̀kûm gha ɨ swoŋə nɨ mə, ‘Wa mə̀ bə̀ aa Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ,’ ɨ bweꞌesə nɨ̂ bə̀ bî ghàꞌàtə̀. ⁶Nɨ̀ ka yǐ kɨ yuꞌu mə bɨ màꞌa ntsò, ɨ kɨɨ yuꞌu nɨ̂ fɨswoŋ ǹloŋ mɨ̂ntsò. Lâ nɨ̀ yi tɨ yuꞌu, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ, nloŋ mə ma jû ɨ̀nnù ɨ tswe nɨ̀ m̀fɛ̀ꞌɛ̂, lâ kaa a waꞌà bə aa mə nòò ǹlwìꞌî m̀bi wa à kùꞌù mə̂. ⁷Ǹloŋ mə ɨ̀too ɨ ka yǐ kɨ màꞌa ntsò bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ, tâ ɨ̀too jìi mə bɨfɔ̀ buꞌutə aa tâ ɨ̀ kɨ ŋka maꞌanə bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ̀; tâ mɨ̀kwenə̀ à kuu a alaꞌà. Tâ ǹsyɛ ɨ tsɨgɨnə nɨ̂ a ɨdɨgə ɨdɨgə. ⁸Ma jû ɨ̀nnǔ tsɨ̀m ɨ ka yǐ bə aa tsǒ ajàŋ yìi maburə̀ à lɔ̀gɨ̀nə a nyuꞌu ǹyaŋə a noò yìi à tsɨ̀gə̀ aà.

⁹“Bɨ ka yǐ tswa ghuu ɨ fa a mbo bə̀ tâ bɨ̀ nɨŋ ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù kə̀ ɨ zwitə ghuu. M̀bî ǹtsɨ̀m ɨ̀ ka yǐ kɨ bàà ghuu nloŋ ɨkûm ghâ. ¹⁰Bə̀ bì ghàꞌàtə̀ ka yǐ màꞌàtə abìintɨɨ̀ yaa, ɨ fèè nɨ̂ waa bo nɨ bo, ɨ kɨɨ bànə̀ nɨ̂ waa. ¹¹Ŋ̀gǎŋntoo Nwi mbweꞌesə̀ jî ghàꞌàtə̀ ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ ɨ kɨ bweꞌesə nɨ̂ bə̀ bî ghàꞌàtə̀. ¹²Ɨ̀bɨ ɨ ka yǐ ghaꞌa siꞌi tâ àkɔ̀ŋnə̀ bə̂ bî ghàꞌàtə̀ à bɔrə. ¹³Lâ ŋù yìi à tswa ntɨɨ̀ yi nyweꞌə a nlwìꞌì aa, à ka yǐ yweenə. ¹⁴Bɨ ka yǐ swoŋ ntoo yì sɨgɨ̀nə̀ yû ǹloŋ annù nɨfɔ̀ aburə a mbô m̀bî ǹtsɨ̀m, tâ ɨ̀ bə àyəfə a mbo ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋǔ ntsɨ̀m, mbɔŋ tâ nòò ǹlwìꞌî m̀bi à zi.

Ànnù yî ǹswèrə̀ ǹswerə yâ

(Mk. 13.14-23; Lk. 21.20-24)

¹⁵“Nɨ̀ ka yǐ yə annù yî swèrə̀ ǹswerə ya mə ŋ̀gàŋntoò Nwì Daniel à lɛ nswoŋə aa tâ à tswe wa Adɨgə yî Làà maŋsə. (Tâ ŋù yìi a twoŋ annù yuà aa tâ à naŋsə nyuꞌu nzi.) ¹⁶Bɛɛ mə nɨ̀ yə ma mùu ajàŋ, tâ bə̀ bìi mə bɨ tswe a alaꞌa Yudea aa bɨ̀ fɛꞌɛ ŋkhə̀kə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ a ɨtu mɨ̂ntaꞌà. ¹⁷Tâ ŋù yìi à tswe a atu nda aa, tâ à tsee lǒ bǔ sɨgə ɨ kuu a nlɔ̀gə̂ ǹjoò ji jìi ɨ tswe a mûm ǹda aà. ¹⁸Tâ ŋù yìi mə à tswe a mûm ǹsòò aa tâ à tsuu bǔ bɨ̀ɨ̀ a nlɔ̀gə̂ àkutə̀ yi. ¹⁹Wɛɛ! Ŋ̀gɨꞌɨ̀ bɨ̀maburə̀ bi atoꞌo bo bɨ̀ yì bìi mə bɨ nɔŋsə bɔɔ maa nɨ̂ ǹjwi ma jya aà! ²⁰Nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî tâ ɨ̀nnù ma jû ɨ̀ yi ntsuu fɛ̀ꞌɛ aa a noò m̀fəꞌə, kə̀ a njwîŋgɔ̀ŋə̀. ²¹Ǹloŋ mə ŋgɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka yǐ tswe maà noò aa ɨ̀ ka yǐ swèrə ɨ tsyǎ ŋgɨꞌɨ̀ ǹtsɨ̀m yìi ɨ̀ lɛɛ̀ m̀fɛꞌɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ a noò yìi mə Nwì à lɛ naŋsə mbi, ɨ kɔꞌɔ yweꞌe tsɨtsɔ̀ŋə̀. Kaa yì dàŋ ɨ̀ ka yǐ waꞌà bù m̀fɛꞌɛ tsǒ ma yû. ²²Lâ Nwì à ka yǐ kwyɛ̀tə ndùu njwi mà jû ǹloŋ ŋkwitu bə̂ bi bìi à tsɔ̀ꞌɔ̀ aà. A sɨ̀ laa bə boŋ kaa ŋù tsù à ka yǐ waꞌa yweenə̀.

²³“M̀bə ŋù a zi tɨ swoŋə a mbo bù mə, ‘Yə̂, Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à ghuà!’ kə̀ ‘Yə̂, à wiì!’ nɨ̀ tsee annù yìi a swoŋ aa lǒ bii. ²⁴Ǹloŋ mə bÀyɔꞌɔ̀ Nwì bɨ mbweꞌesə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwi mbweꞌesə̀ ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ ɨ kɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨlensə ɨnnù jî wè bo bɨ̀ ɨ̀nnǔtsyâmbo a mbweꞌesə bə̀ ghu, ɨ tɛꞌɛ kɨ yweꞌetə nɨ a mbweꞌesə tsiꞌì bə̀ bii mə Nwì à tsɔ̀ꞌɔ aà. ²⁵Yə̂ nɨ̀, wa mə̀ swòŋ mə̂ a mbo bù m̀bɔŋ tâ nòò ma wa a kuꞌu.

²⁶“Maa ajàŋ, m̀bə bə̀ yi ka nswoŋə nɨ a mbo bù mə, ‘Yə̂, wa à tswe a atu ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀,’ nɨ̀ tseè ghu ghɛ̀ɛ̀; kə̀ bɨ swoŋ mə, ‘Yə̂, à tswe a mûm ǹjaꞌa nda jǐ mum,’ nɨ̀ tsee lǒ bii. ²⁷Ǹloŋ mə ànnǔ nzǐ Mu Ŋù a ka yǐ bə aa tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə mbə̌ŋ ŋwàꞌà a mbɨ̌ nsàꞌa nòò ŋ̀kàꞌâ yi wa ɨ ta ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyweꞌe a mbɨ ntso nòò aà.

²⁸“Àdɨ̀gə yìi mə àkwo ayoo a nɔŋ ghu aa, bɨ̀buꞌùmbɨ̀rə̀ ghotə ghu.

Àjàŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà

(Mk. 13.24-27; Lk. 21.25-28)

²⁹“Ǹjwi ŋgɨꞌɨ mà jya ɨ ka yǐ ghɛ̀sə̀ kɨ mɛ̀ aa, tâ nɨ̀nòò à fii, kaa tâ sàŋ à waꞌà bù ŋ̀ka nta, tâ mɨ̀njɔ̀ŋ mɨ ka nlo a aburə ŋwokə nɨ a nsyɛ̂, tâ bɨ̀ tsɨgə ɨdaꞌa tsɨ̀m jìi ɨ tswe a aburə aà. ³⁰Maa noò tâ àlènsə̌ Mu Ŋù tâ à fɛꞌɛ a aburə, tâ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋù ǹtsɨ̀m a nsyɛ tâ à yəꞌə, nyə Mu ŋù tâ à zi nɨ a mûm m̀bàꞌà àbùrə̀ nɨ mɨ̀dàꞌà nɨ nɨ̀ghaꞌa nì wè. ³¹Ǹtàŋ Nwì ɨ̀ ka yǐ ghàà nɨ̂ tɨ̀ɨ̀, tâ à too baangel bi a nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ mbi ji nɨkwà mə tâ bo ghɛɛ ŋghotə bə̂ bi bìi mə à tsɔ̀ꞌɔ̀ aa, ǹlɔgɨnə a mbɛ̀ɛ̀ m̀bî yì mɔ̀ꞌɔ ŋghɛɛ nlwìꞌìsə nɨ yì mɔ̀ꞌɔ̂.

Ànnù yìi mə mbə bɨ yəgə nɨ̂ àti figə̀ aà

(Mk. 13.28-31; Lk. 21.29-33)

³²“Tâ nɨ̀ yəgə annù a nɨ̂ àtì figə̀. A yi mbə a noò yìi ntaà ji ɨ fìꞌìsə̀ mə ɨyə̀ŋ jî fii aa, nɨ̀ zi mə nòò ǹtsǔ mbə̀ŋ à tɨ̀gə a abô. ³³A kɨ̂ m̀bə nɨ a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə, mbə nɨ̀ yǐ nyə ɨnnù juà tsɨ̀m, nɨ̀ zi mə à zì mə̂ ŋkoontə, ǹtɨgə aa tsiꞌǐ a ntsǔbùꞌù. ³⁴Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, kaa nɨ̀wàà nɨ bə̂ nuà nɨ ka waꞌà tsyà tɨ ghə mə ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂. ³⁵Àbùrə̀ bô ǹsyɛ ka yǐ tsyà, lâ kaa tâ nɨ̀ghaâ na nɨ̀ waꞌà tsyà.

Kaa ŋù tsù à sɨ njwi ya kə̀ noò ma wa zî.

(Mk. 13.32-37; Lk. 17.26-30,34-36)

³⁶“Kaa ŋù tsù à sɨ̌ njwi kə̀ noò wa zî, kaa tsiꞌì baangel bii bɨ tswe a aburə aa, kə̀ Mû. A kɨ nzi tsiꞌi Tà yuyu. ³⁷Àjàŋ yìi mə a lɛ mbə wa noò Noah aa, àa àjàŋ yìi a ka yǐ kɨɨ bə a nòò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ kɨ zì aà. ³⁸Tsiꞌì tsǒ mə a lɛ mbə wa noò m̀bɔŋ mɨ̀yàa m̀bə̀ŋ wa a fɛꞌɛ aa, bə̀ lɛ sɨ jɨ ŋkɨɨ nno, nyɔꞌɔkə nɨ bàŋgyɛ̀, ŋ̀kɨɨ mfa nɨ̂ bɔɔ byaa a nda nɨ̀yɔꞌɔ, ǹyweꞌe wa njwi mə Noah à lɛ ŋkuu wa mûm àbaŋ aà, ³⁹kaa waꞌa annù tsu zî, ǹyweꞌe wâ noò mə mɨ̀yàa m̀bə̀ŋ wa à lɛ nzì ǹyɛꞌɛ waa aà. Àâ àjàŋ yìi mə a ka yǐ kɨɨ bə a noò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ zì aà. ⁴⁰M̀bâŋnə̀ ji baa ɨ ka yǐ kɨ fàꞌà a afɔ̀ tâ bɨ̀ yi nlɔ̀gə̀ yî m̀fùùrə̀ m̀maꞌatə yî mɔ̀ꞌɔ̂. ⁴¹Bàŋgyɛ̀ bi baa ka yǐ tswe adɨgə ŋghɔ̀ꞌɔ̂ àbaa tâ bɨ̀ zi nlɔ̀gə̀ yî m̀fùùrə̀ m̀maꞌatə yî mɔ̀ꞌɔ̂. ⁴²Maa ajàŋ, nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ njwi ya yìi mə Mmàꞌàmbî ghùù à ka zì ghu aa zî. ⁴³Nɨ̀ zi tâ à laa mə, m̀bɔ̂ŋ ǹdâ wa à lɛ mbaa zi a noò yìi mə nyə̀rə̂ à ka zì ghu nɨ̂tugə aa boŋ à tswe nɨkerə̀ ŋ̀ka bɛ ndâ yì ya mə tâ ǹyərə wa à tsee zǐ bəgə ɨ kuu ghu. ⁴⁴Maa ajàŋ, nɨ̀ ka ŋkɨɨ ntaŋtə nû juu, nloŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ zì aa a noò yìi mə kaa nɨ̀ sɨ̀ zî aà.

Ànnù ǹloŋ ŋgàŋàfàꞌà yìi mə fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m bo bɨ̀ ŋ̀gàŋàfàꞌà yî m̀bɨ̂

(Lk. 12.41-45)

⁴⁵“Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi a fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m ŋ̀kɨ ntswe nɨ mɨ̀tsyɛ̀ aa, yìi mə masà yì à lə̀ə mə tâ à ka nlentə ndâ yì, ŋ̀ka mfa nɨ mɨ̀jɨ a mbo banda bya a nɨ nòò yìi a kùꞌùnə aa, à nɨ wò aa ɛ? ⁴⁶M̀bɔɔnə a mbo ŋgàŋàfàꞌà ma wa mə mbə masà yì a ka mbɨɨ nyə a ghɨ̀rə̀ maa ajàŋə̀. ⁴⁷Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, taà yì wa à ka tɨgə ghɨ̀rə̀ mə à ka nlentə njoò ji tsiꞌì tsɨ̀mə̀. ⁴⁸Lâ m̀bə ŋgàŋàfàꞌà yî m̀bɨ wa a swoŋ a mbo ɨbɨɨ nû yi mə, ‘Masà ghà à ka tɨ̀gə’ ⁴⁹ǹlɔgɨnə ŋka ŋghɔɔ ŋgǎŋfàꞌà jya ji mɔꞌɔ, ǹjɨ, nno, mbaanə, ⁵⁰boŋ masà yì wa à ka zǐ a njwi yìi à sɨ nii yuꞌutə aa, bo a nɨ nòò yìi kaa à sɨ̀ zi aa, ⁵¹ɨ nɨŋ njo ghu nu, ɨ lɔ̀gə̀ yi ɨ lə̀ə̀ bo bɨ̀ ŋ̀gàŋabagɨlə̀; maa adɨgə bə̌ yə̀ꞌə̀ ghu ŋkɨɨ kurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ bi nɨghûmə̀

¹“Bìꞌinə̀ fɨgɨnə annù nɨfɔ̌ aburə nɨ bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ bi nɨghum bìi bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ bɨ̂lâm byaa ŋghɛɛ a mbòo ndòò nɨ̀yɔꞌɔ ghu. ²Bì bi ntaà lɛ njɨ̀ŋtə̀, bì bi ntaà bɨ bâŋnə̀ ǹtsyɛsə. ³Bǐ ajɨ̀ŋtə̀ bya lɛ nlɔ̀gə̀ bɨ̂lâm byaa kaa kɨꞌɨ̀ bɨ̂yweꞌe bɨ mɨghurə bi dàŋ bû ǹtugɨtə. ⁴Lâ bì tsyɛ̀sə̀ bya lɛ ntugɨtə bɨ̂yweꞌe bɨ mɨghurə bi dàŋ. ⁵Tsǒ mə ndoo nɨ̀yɔꞌɔ wa à lɛ ntɨ̀gə̀ a nzi aa, bo bɨtsɨ̀m lɛ ntsɨŋ fɨ̀lo mbwiiŋkə. ⁶Lâ à bə̀ mə̂ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ɨ̀tugə, bə̀ tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, ‘Wa ndoo nɨ̀yɔꞌɔ wa à zì mə̂, nɨ̀ ghɨrə bìꞌinə̀ fɛꞌɛ ntsiꞌi yi.’ ⁷Bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ bya bɨ̀tsɨ̀m lɛ mbɨ̀ɨ̀nə̀, ŋ̀kɔꞌɔtə nɨ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mɨ bɨ̂lâm byaa. ⁸Bǐ jɨ̀ŋtə̀ bya swoŋ a mbo bì mɨtsyɛ̀ bya mə, ‘Fa nɨ̀ yiꞌi nɨ mɨ̀ghurə̀ ǹloŋ mə bɨ̀lâm biꞌi bwɛnə ŋghɛɛ.’ ⁹Lâ bì mɨtsyɛ̀ bya kwiꞌi a mbo bo mə, ‘M̀bə bìꞌì fa boŋ kaa mɨ ka waꞌà a mbo bìꞌinə̀ bɨtsɨ̀m kuꞌùnə̀. Nɨ̀ ghɛɛ a mbô ŋ̀gàŋmɨtaa nyuu muu ghu.’ ¹⁰Bô lò mə̂ ŋ̀ghɛɛ a nyuu, ǹdoo nɨ̀yɔꞌɔ wa a zî. Ǹlɔgə bə̂ bìi bɨ lɛ ntaŋtə nû yàà ǹtɨgə nyuꞌutə aa bo bo kuu ŋghɛ̀ɛ̀ waa wa adɨgə njɨ nɨ̀yɔꞌɔ ntsetə ntsǔndâ. ¹¹Àbàŋtə̀ a bə̀ mə̂, bɔɔ ŋgɔ̀ɔ̀ bya bǐ mɔꞌɔ kɨ̂ ǹzi, ntɨgə ntwoŋə nswoŋə nɨ mə ‘M̀màꞌàmbî, màꞌàmbî, ŋaꞌa ntsǔnda a mbo bìꞌì.’ ¹²Lâ ǹdoo nɨ̀yɔꞌɔ wa a kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Mə̀ swǒŋ annù nɨ̂koŋ a mbo bù mə kaa mə̀ sɨ̀ ghuu zî. ¹³Ma mùu ajàŋ nɨ̀ tswe nɨkərə̀ ŋ̀ka mbɛ nloŋ mə kaa nɨ̀ sɨ njwi ya kə̌ abàŋtə̀ noò ya zî.’

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgǎŋfàꞌà ji tarə̀

(Lk. 19.11-27)

¹⁴“Maà noò a ka yǐ bə aa tsǒ ŋû yìi à lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ a nɨghaa a ndɨsyà ǹtwoŋ ŋgǎŋfàꞌâ ji, m̀fa njoò ji a mbo bo. ¹⁵A mbo yì mɔ̀ꞌɔ, a fa bɨ̀talent bi ntaà.25.15: Talent yî m̀fùùrə̀ à lɛ ntsyàtə 500,000 frs. Ŋ̀ghɛɛ a mbo yì mɔ̀ꞌɔ mfa bi baa, ŋ̀kɨ ntɨgə mfa yî mɔ̀ꞌɔtə a mbo yì mɔ̀ꞌɔ̂. Ǹyatə nyòŋ aa a nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ myaa, ǹtɨgə ŋghɛɛ yi wa a nɨghaà. ¹⁶Ŋù wa mə à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂talent bi ntaà, à lɛ mburə ŋghɛɛ ŋka ntaŋə mɨtaa nɨ bu. Àbìì a yoŋ ghu mbə bɨ̂talent bi ntaà. ¹⁷Wa yìi à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂talent bi baa aa, à lɛ ŋkɨ ŋghɛɛ ntaŋə mɨtaa nɨ bu, àbìì a kɨ̂ ǹyoŋ ghu, mbə bɨ̂talent bi baà. ¹⁸La wa yìi mə à lɛ ŋkwɛrə talent yî m̀fùùrə̀ aa, à lɛ mbàŋnə̀ ŋ̀ghɛɛ ntoŋ nsyɛ ntwiŋ ŋkabə̀ taà yì ya ghu. ¹⁹Àghaꞌa a lɛɛ̀ ǹsaꞌa, taà wàà wa a bɨɨ̀ wa a nɨghaa, ntwoŋə waa mə bo bo tswe a nsyɛ nlèntə annǔ ŋkabə yâ. ²⁰Wa mə à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂talent bi ntaà aa, à lɛ ntsyà ǹtəə a nsyɛ nswoŋ mə, ‘Taà, ò lɛ mfa aa bɨ̀talent bi ntaà a mbo mə̀, mə̀ fùꞌù mə̂ bi ntaà ŋ̀kuꞌusə ghu.’ ²¹Taà yì wa a swoŋ ghu mbo mə, ‘Ò ghɨ̀rə̂ sɨgɨ̀nə̀ m̀bǎ ŋgàŋàfàꞌâ ghâ yî sɨgɨ̀nə̀ yìi à tsyɛ̀sə aà. Àjàŋə mə ò lèntə ayoo yì kə̀ꞌə̀tə̀ nɨ̀ ǹtɨɨ̀ gho tsɨ̀mə̀ aa, mə̀ aa lə̀ə̀ gho tâ ò ka nlentə jî ghàꞌàtə̀. Tɨgə ŋkuu nzǐ tâ sɨ̀ ka ndorɨtə.’ ²²Wa yìi à lɛ ŋkwɛrə bɨ̂talent bi baa aa, à lɛ ŋkɨ ntsya ntəə yìi ŋgaa nswoŋ mə, ‘Taà ghà, ò kɨ̀ fa aa bɨ̀talent bi baa a mbo mə̀, mə̀ bù mə̂ m̀fuꞌu bi baa ŋkùꞌùsə̀ ghu, bɨ bulà.’ ²³Taà yì wa a swoŋ ghu mbo mə, ‘Wa ò ghɨ̀rə sɨgɨ̀nə̀ m̀ba ŋgàŋàfàꞌâ ghà yî ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi à tsyɛ̀sə aà. Àjàŋə mə ò kɨ̀ lèntə ayoo yì kə̀ꞌə̀tə̀ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀mə̀ aa, mə̀ aa tɨgə lə̀ə̀ gho tâ ò tɨgə nlentə jî ghàꞌàtə̀. Kuu nzǐ tâ sɨ̀ ka ndorɨtə.’ ²⁴Wa yìi mə à lɛ ŋkwɛrə a talent yî m̀fùùrə̀ aa, à lɛ ntsyà ǹtəə, nswoŋ mə, ‘Taà, mə̀ zi gho mə ò nɨ̂ àtɨntə ŋû, m̀fuꞌu nɨ mɨ̀jɨ a adɨgə yìi kaa ò sɨ̀ ghu bê, ŋ̀kɨɨ kya tɨ ghə ò bwìꞌî. ²⁵Mə̀ kɨ̀ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ ghô, ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ ǹtoŋ nsyɛ nnɨŋə a talent ghò wa ghu. Kò, àyoo yìi à nɨ à yo aa a yûlà.’ ²⁶Lâ, tâfàꞌà yì wa a swoŋ ghu mbo mə, ‘Àbɔrɨkə ŋgàŋàfàꞌà yî m̀bɨ̂! Ò lɛ nzi mə mə fùꞌù tɨ ghə̂ mə̀ be, ŋkɨɨ ŋkya tɨ ghə̂ mə̀ bwiꞌi, ²⁷boŋ ò lɛ mbaa ŋghɛ̀ɛ̀ ǹləə ŋkabə̀ yà ya a ndânlə̀ə̂ ŋ̀kabə̀, tà mə̀ tɨ bɨ̀ɨ, mə̀ kwɛrə ayoo yìi a nɨ̂ àyaa nɨ̀ àbìì ghu. ²⁸Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, tâ nɨ̀ kwɛrə a talent gha wa ghu mbo mfa a mbo ŋù wa mə à tswe nɨ bɨ̀talent bi nɨghum aà. ²⁹Ǹloŋ mə, a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi à tswe nɨ̂ ǹjoo aa, bɨ aa kùꞌùsə̀ tâ à tswe nɨ ju ɨ̀ ghaꞌa. Lâ, ŋù yìi mə à sɨ̀ nɨ̂ ǹjoo tswê aa, bɨ ka kwɛrə, ɨ kwɛrə mûntsirə̀ yìi à tswe nɨ ghu aà. ³⁰Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ndə̌ àbɔrɨkə ŋgàŋàfàꞌà ghû, nɨ̀ maꞌa yi a abɛɛ a mûm m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀; a adɨgə yìi mə bə̌ yə̀ꞌə̀ ŋ̀kurə nɨ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ myaa ghu aà.’

Ànnǔ ntsɔꞌɔtə mɨ̀saꞌa a noò ǹlwìꞌì ǹjɨ̀mə̀.

³¹“Nòò yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ zì, a mum nɨ̀ghaꞌa yu bo bɨ̀ baangel bɨtsɨ̀m aa, à ka yi ŋaŋnə nɨ̂ àbə̀rə̀ nɨfɔ̀ yî wè. ³²Ɨ̀too ɨtsɨ̀m ɨ ka yǐ tɨgə ghotə tswe ghu nsi, tâ à yatə waa mbɛ̀ɛ̀ baa tsiꞌì tsǒ ajàŋ mə ntsèèmbi a yàrə mbinjə̀rə̀ m̀fiꞌisə nɨ a tɨtɨ̀ɨ mbindɔŋ aà. ³³Ɨ tɨgə lə̀ə mbinjə̀rə̀ jya a abo yu yî màꞌà, ɨ bàŋnə lə̀ə̀ ji ndɔŋ jya a abo yu yî ŋ̀kwàbə̀. ³⁴Tâ m̀fɔ̀ wa a tɨgə nswoŋ a mbo bə̀ bya mə bɨ tswe a abo yu yî màꞌà aa mə, ‘Nɨ̀ zi mbâ bə̂ bìi mə Taà ghà à nɨ̌ŋ mbɔɔnə a nu bù aà, ǹzi njɨ nɨ̌ annù nɨfɔ̀ yìi bɨ lɛ ntaŋtə nləə a mbo bù ǹlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə̂ m̀bi aà. ³⁵Ǹloŋ mə njì ɨ̀ lɛ sɨ yaŋə nàa, nɨ̀ fa mɨ̀jɨ a mbo mə̀. Ǹjì ŋ̀kì ɨ kâ yaŋə nàa, nɨ̀ fâ ŋ̀kì à mbo mə̀. Mə̀ bə̂ ŋ̀gɨ̀ɨ̀, nɨ̀ kwɛrə̂ ghâ. ³⁶Mə̀ tswê ǹswèrə̀ ǹswèrə̀, nɨ̀ fâ àtsə̀ꞌə̀ a mbo mə̀. Mə̀ kâ ŋ̀ghɔɔ, nɨ̀ lêntə̀ nɨ̀ghɔ̀ɔ̂ nâ. Mə̀ tswê a ndâtsaŋ, nɨ̀ lêntə̀ ghâ.’ ³⁷Maa noò, tâ bə̀ bya mə ànnù yaa a tsinə aa tâ bɨ̀ betə yi mə, ‘M̀màꞌàmbî, bìꞌì lɛ nyə gho aa a fə, ǹjì ɨ kâ ǹyaŋə noo, bìꞌì jɛꞌɛ̀ gho, kə̀ ŋ̀kɨ mfa ayoo yì nò a mbo wò a jaŋə njì ŋkɨ lɛ sɨ yaŋə nòo aa ɛ? ³⁸Bìꞌì lɛ nyə gho aa fə ò bə̂ ŋ̀gɨ̀ɨ̀ bìꞌì kwɛrə̀ gho, kə̀ ò tswê ǹswèrə̀ bìꞌì wɛꞌɛ̀ àtsə̀ꞌə̀ a nu wò aa ɛ? ³⁹Bìꞌì lɛ nlèntə̀ nɨghɔ̀ɔ̂ no aa fə, kə̀ ŋ̀kɨ lentə gho a ndâtsaŋ aa fə aa ɛ?’ ⁴⁰Tâ m̀fɔ̀ wa a kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Mə̀ swòŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, àjàŋə mə nɨ̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ ma ya annù a nu mumaà ghà ghû yî mɔ̀ꞌɔ yìi à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌi aa, nɨ̀ lɛ ghɨ̀rə̀ aa a nu mə̀.’

⁴¹“A ŋghɛ̀ɛ a nɨ bə̀ bya bìi mə bɨ tswe a abo yu yî ŋ̀kwàbə̀ aa, â swoŋə a mbo bo mə, ‘Lǒ nɨ̀ ghuu a mbɛ̀ɛ mə̀ mba ŋgǎŋndɔ̀ɔ̀, ŋ̀ghɛɛ ŋkuu nɨ mɔꞌɔ tɨ mɛ̀ wa yìi bɨ naŋsə a mbo Devil bo bɨ̀ baangel bi aà. ⁴²Ǹloŋ mə ǹjì ɨ̀ lɛ sɨ yaŋə nàa kaa nɨ̀ waꞌǎ mɨjɨ a mbo mə̀ fâ; ǹjì ŋ̀kì ɨ kâ ǹyaŋə nàa, kaa nɨ̀ kɨꞌɨ̌ ayoo yì nò a mbo mə̀ fâ. ⁴³Mə̀ lɛ mbə ŋgɨ̀ɨ̀ kaa nɨ̀ kɨꞌɨ̀ gha kwɛrə̀; mə̀ tswê ǹswèrə̀ ǹswèrə̀ kaa nɨ̀ waꞌǎ atsə̀ꞌə̀ a nu mə̀ wɛꞌɛ̀. Mə̀ ghɔɔ̀ kaa nɨ̀ kɨꞌɨ̀ nɨghɔ̀ɔ̂ na lèntə̀. Mə̀ tswê a ndâtsaŋ, kaa nɨ̀ kɨꞌɨ̀ gha ghantə̀.’ ⁴⁴Tâ bo kɨ mbetə yi mə, ‘M̀màꞌàmbî, bìꞌì lɛ nyə gho aa fə, ǹjì ɨ yaŋə̀ noo, kə̀ ǹjì ŋ̀kì ɨ yaŋə̀ noo, kə̀ ò kɨ̂ m̀bə ŋgɨ̀ɨ̀, kə̀ ò kɨ̂ ǹtswe nswèrə̀ ǹswèrə̀, kə̀ ŋkɨɨ ŋghɔɔ, kə̀ ŋ̀kɨ ntswe a ndâtsaŋ kaa bìꞌì kɨꞌɨ̌ annǔ tsu a nu wò ghɨrə̀ aa ɛ?’ ⁴⁵Boŋ à ka kwiꞌi a mbo bo mə, ‘Mə̀ swòŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, àjàŋə mə nɨ̀ lɛ ŋkɨꞌɨ a nu ghûlà yî mɔ̀ꞌɔ yìi à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌisə aa ghɨ̀rə̀ aa, kaa nɨ̀ lɛ ŋkɨꞌɨ aa a nu mə̀ kɨ ŋghɨrə.’ ⁴⁶Tâ bo tɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ̀, ŋ̀ghɛɛ ŋkuu a nɨ ǹjo tɨ̀ mɛ̀ ya. Tâ bə̀ bìi mə ànnù yaa a tsinə aa tâ bo baŋnə ŋkuu a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂koŋə̀ aà.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntaŋ ànnǔ atu Yesu aà

(Mk. 14.1-2; Lk. 22.1-2; Jn. 11.45-53)

¹Yesu à màŋsə̀ mə̂ a ndɨ̀ꞌɨ̂ ɨ̀nnù ma jû, ǹswoŋə a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nɨ̀ zi mə ²ǹjwî Passa ɨ̀ tswe aa a njɨ̌m njwi ji baà. Bɨ ka fa Mu Ŋù, tâ bɨ̀ lɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kwèèntə̀ a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.”

³Maà nòò, bɨ̀lɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ mbòòntə̀ a ntɔꞌɔ ŋgàŋmàꞌanwi yî ŋ̀wè mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Kaifas aa, ⁴a ntaŋə̀ a ajaŋ mə bo ka ŋeꞌesə tswa Yesu ghɛ̀ɛ zwitə aà. ⁵Lâ bo lɛ nswoŋ mə, “A bɔŋ mə tâ bìꞌinə̀ tsuu ma yuà ànnù fàa njwî Passa ghɨ̀rə̀ ǹloŋ mə mbə bìꞌinə̀ tswa yi boŋ fɨ̀kɔ̀rə̀ ka fɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ ɨ bùùrə ɨdɨgə.”

Àjaŋ yìi mə màngyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ nyɔꞌɔ Yesu nɨ mɨ̀ghurə aà

(Mk. 14.3-9; Jn. 12.1-8)

⁶Yesu à lɛ ntswe a Bethany a nda Simon yìi mə à lɛɛ̀ m̀bə ŋûkɨkwen aa ŋka jɨ, ⁷màngyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ a zî ghu mbɛ̀ɛ̀, nɨ mɨ̀ghurə mì lùmtə̀ mɨ antɨ̀ndùû mî sɨgɨ̀nə̀ nɨ̂ ǹtsɨ̂ŋ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ alabasta. À zì mə aa, ǹlɔ̀gə̀ mɨghùrə̀ mya ntswentə nyɔꞌɔ atu Yesu ghu. ⁸Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu bo yə, mɨ̀ntɔ̂ŋ myaa mɨ lwî, bo betə mə, “À nàŋsə nta ŋgɨꞌɨ nɨ mɨ̀ghurə mù laà aa a ya?” ⁹Ǹloŋ mə mbə bɨ lɔgə̀ mɨ̀ghurə mà mû m̀fee nɨ̂ ŋ̀kabə yì ŋwè m̀fa a mbo ŋ̀gàŋə̂mfumə aa ɛ?

¹⁰Yesu a yuꞌù à àjàŋ yìi mə bo ghàà laà aa, ǹswoŋ a mbo bo mə̀, “Nɨ fa ŋgɨꞌɨ a mbo màŋgyɛ̀ ghù aa a ya ɛ? Nɨ̀ sɨ̀ zi mə à nɨ̂ ànnù yî sɨgɨ̀nə̀ mə à ghɨ̀rə a nu mə̀ aa ɛ? ¹¹Ŋ̀gàŋə̂mfumə ɨ tswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀mə̀, lâ kaa mə̀ ka waꞌa a tɨtɨ̀ɨ bu aa a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂tsɨ̀m tswê. ¹²À yɔꞌɔ gha nɨ̀ mɨ̀ghurə mù, ǹnaŋsə aa nû yà m̀bɔŋ tâ nòò ǹtwìŋə̂ ghà à kuꞌu. ¹³Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, a nɨ̂ ŋ̀gɔ̌ŋ ɨdɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə bɨ ka yǐ kɨ swoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû ghu fàa mbi aa, bɨ ka yi kɨɨ kɨ swoŋə nɨ̂ ànnù yuà mə màŋgyɛ̀ ghuà à ghɨ̀rə a nu mə̀ aà, ŋ̀waꞌatə nɨ̂ yi.”

Àjàŋ yìi mə Judas a lɛ mbii mə yu ka fèè Yesu aà

(Mk. 14.10-11; Lk. 22.3-6)

¹⁴Ma mùu noò ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Judas Iscariot aa, a ghɛɛ̀ a mbɛ̀ɛ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì ¹⁵ǹswoŋ a mbo bo mə: “M̀bə mə̀ fee Yesu a mbo bù boŋ nɨ̀ ka fa akə a mbo mə̀ aa ɛ?” Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bo lɔɔ̀ ɨ̀bàꞌatə ŋkabə Silva mɨghum mi ntarə mfa ghu mbô. ¹⁶Ǹlɔgɨnə maà noò Judas à lɛ sɨ tɨgə nlɔɔ nɨ̂ mânjì yìi mə mbə yu tsyâ ghu mfee Yesu.

Àjaŋ yìi mə Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji lɛ njɨ mɨjɨ mə Passa aà

(Mt. 26.17-25; Lk. 22.7-14,21-23; Jn. 13.21-30)

¹⁷A bə a njwi yì ǹtsyà m̀bìì a njwi ŋ̀kurə̂ àbaa tɨ kɔꞌɔ, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu ɨ zî m̀betə ghu mbo mə, “Ò lɔ̀ɔ mə bɨ̀ naŋsə aa yuu adɨgə a mbo wò tǎ tâ ò jɨ mɨjɨ mɨ Passa ghu aa ɛ?”

¹⁸Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ a mbɛ̀ɛ ŋù kɨ̀kyɛ̀ a mûm àlaꞌa, ǹswoŋ ghu mbo mə, ‘Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù à swòŋ mə nòò ghà à kùꞌù mə̂. Wa mə̀ ka jɨ mɨjɨ mɨ Passa bìꞌi bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ja aa a nda wò.’ ”

¹⁹Ŋ̀gǎnyəgə̂nnù Yesu jya ɨ kɨ̂ ŋ̀ghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ tsiꞌì wa ajàŋ mə Yesu à swòŋə aà, ǹnaŋsə njoo njɨ Passa jyâ.

²⁰Nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à kùꞌù mə̂, a tswe a atu atɛtə̀ ŋ̀ka jɨ bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baà. ²¹Bô kà mə aa njɨ, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ ŋ̀koŋ mə, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bù à ka ghɨ̀rə fèè ghâ.”

²²Bo lɛ mburə njəŋnə siꞌi siꞌi a nyuꞌu annù ma yu, ǹtɨgə nlɔgɨnə ŋka mbetə nɨ̂ Yesu yi mɔ̀ꞌɔ, yi mɔ̀ꞌɔ mə, “M̀màꞌàmbî, à nɨ mə̀ aa ɛ?”

²³Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə bìꞌi yu jɨ, a nɨŋə̀ nɨ̂ àbô yi biꞌiyu a akaŋ yì fùùrə̀ aa, à ka ghɨ̀rə fèè ghâ. ²⁴Lâ ànnù ma yû a ka yə Mu Ŋù aa tsiꞌì à àjàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî ǹloŋ ŋgaa yì aà. Ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹswèrə̀ ǹswerə a nu ŋù yìi à fèe Mu Ŋu aà. Lâ a lɛ mbaa mbɔ̀ŋ mə tâ bɨ̀ tsee ajàŋ ŋû ma yû lô burə jwe, jwe bə̂.”

²⁵Judas mə a lɛ ntswe nɨ̂ m̀fèe yi aa, a kɨ̂ m̀betə yìi ŋgaa mə, “Rabbi, tɨgə kaa ò sɨ aa gha swoŋə aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ò swòŋ mə̂!”

Ǹtarə Mmàꞌàmbî

(Mk. 14.22-26; Lk. 22.14-20; 1 Kor. 11.23-25)

²⁶Bo kà maa njɨ, Yesu a lɔgə̀ àbaa, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə, mfa a mbô ǹgǎŋyəgə̂nnù ji jya, ǹswoŋ mə: “Kò ŋkurə nɨ̀; à nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨ nû gha ɨ ghuà.”

²⁷M̀bu ntɨgə nlɔgə ndɔ̂ŋ mɨ̀lùꞌù, m̀fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀fa a mbo bo, nswoŋ mə, “Kò nô nɨ̀ bu bɨtsɨ̀mə̀. ²⁸À nɨ̂ àləə nû ya â yuà, àləə ŋwàrə̂ àkàà yìi mə bɨ ka saansə atu bə̀ bî ghàꞌàtə̀ aà. ²⁹Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ mə, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, kaa mə̀ ka yi waꞌà mɨlùꞌù bû ǹno, nyweꞌe a njwi yìi mə mə̀ ka yǐ bǔ no mɨlùꞌù mî fii bìꞌinə̀ a mûm ànnù nɨfɔ̀ Taà ghà a aburə aà.”

³⁰Bo yəə̀ ɨ̀kòò, m̀fɛꞌɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a atu ntaꞌa Olive.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ mə Peta à ka tuu yi aà

(Mk. 14.27-31; Lk. 22.31-34; Jn. 13.36-38)

³¹Bo kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ǹyweꞌe ghu, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Bù tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m, nɨ̀ ka ghɨ̀rə màꞌàtə̀ gha khə̀kə̀ nɨ̂tugə siì, ǹloŋ mə a tswe a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, ‘Mə̀ ka zwitə ntsèèmbi tâ àkàrə mbinjə̀rə̂ yi tâ à jaꞌanə.’26.31: Zech. 13.7³²Lâ nòò yìi mə mə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa, mə̀ ka yǐ tsyǎ a mbìi bù, ɨ fòo ŋghɛ̀ɛ̀ a Galilea.”

³³Peta swoŋ ghu mbo mə, “M̀bə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m tɛꞌɛ kɨ màꞌàtə̀ nɨ̂ ghô màꞌàtə̀ khə̀ boŋ kaa mbə mə̀ waꞌà gho màꞌàtə̀ bə̂.”

³⁴Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ swǒŋ a mbo wò tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə, tsiꞌì nɨ̀tugə sìi, m̀bɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ tâ à tɔŋ boŋ ò tùù mə̂ ghâ ŋ̀gàà ji tarə̀.”

³⁵Peta a kwiꞌi mə, “À tɛ̀ꞌɛ kɨ bə bə̂ ànnù nɨ̀wo boŋ mə̀ ka kwo biꞌò; kaa m̀bə mə̀ waꞌà gho tuù.”

Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jyâ tsɨ̀m bo lɛ ŋkɨ nswoŋ tsiꞌì maa ajàŋə̀.

Àjàŋ yìi mə Yesu a lɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî a Getsemane aà

(Mk. 14.32-42; Lk. 22.39-46)

³⁶Yesu a bɔꞌɔ nɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ghɛ̀ɛ̀ mə̂ nyweꞌe a adɨgə yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Getsemane aa, Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tswe faà, tâ mə̀ ghɛɛ ntsàꞌàtə̀ Nwî fiì.” ³⁷Yesu à kà mə aa ŋghɛɛ aa, ǹlɔ̀gə̀ Peta a bɔꞌɔ nɨ bɔɔ bɨ Zebedee bya bi baà. Nû yì ɨ̀ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka mbɨꞌɨ, ǹtɨɨ̀ yi ɨ luu nɨ̂ àjəŋnə̀. ³⁸Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Àjəŋnə̀ a luu a ntɨɨ mə̀ siꞌi mburə mbə tsiꞌi a nzwitə mə̀; nɨ̀ tswe faà, ǹtswe nɨkɨrə̀ biꞌinə̀.”

³⁹A maꞌàtə̀ waa, ŋghɛntə a mbìì, ŋ̀wo nnɔ̀ŋə a nsyɛ a kùu kuu, ǹtsaꞌatə Nwî ǹswoŋ mə, “Taà ghà, m̀bə mânjì a tswe ghu, Ò ghɨrə̀ mə tâ ǹdɔ̂ŋ ŋ̀gɨꞌɨ yuà ɨ tsyâ. Lâ mə kɔ̀ŋ aa ŋghɨ̀rə annù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aà, kaa waꞌǎ bə̂ ànnù yìi mə mə lɔ̀ɔ̀ aa bə̂.”

⁴⁰A bɨɨnə̀ m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbɛɛ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ǹyə bo bɨtsɨ̀m bwiì. A twoŋtə̀ Peta m̀betə ghu mbo mə, “M̀bə nɨ̀ waꞌà nɨkərə̀ bìꞌinə̀ a nɨ àbàŋtə̀ noò yî fùùrə̀ tswê aa ɛ? ⁴¹Nɨ̀ ka ntswe nɨkərə̀ ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî ta waꞌǎ a ŋkɨ̀rə̀ Satan lô ŋ̀wo; mə̀ zi mə ntɨɨ̀ ghuu ɨ lɔ̀ɔ ŋghɨrə ànnù yìi a kuꞌunə aà, lâ njyǎnû yùù ɨ bâŋnə̀ m̀bɔrə.”

⁴²Yesu a maꞌàtə̀ waa, m̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsaꞌatə Nwî mə, “Taà ghà, mbə a bə yìi mə mânjì kaa à sɨ̀ ghu tswê a ŋkwɛrə ndɔ̂ŋ ŋ̀gɨꞌɨ yù a mbo mə̀, tǎ tâ mə̀ tsuu no, Ò tɨgə̀ ŋ̀ghɨrə bə̂ ànnù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aà.” ⁴³A bû m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀, ǹyə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ burə̀ kɨ bwii tsiꞌì bwìì, ǹloŋ mə fɨ̀lo lɛ nluu a miꞌi bo aà.

⁴⁴A maꞌàtə̀ waa mbu ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsaꞌatə a Nwî a nɨ̂ ŋ̀gàà yìi mə ɨ̀ yweꞌe ji tarə aa, m̀bu nswoŋ tsiꞌì ànnù ya yìi mə a lɛ mfòò ǹswoŋ a mbìì aà ghu mbô. ⁴⁵À màŋsə̀ mə̂, m̀bu mbɨ̀ɨ̀ wa a mbɛ̀ɛ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ burə ka kɨ bwii tsiꞌì bwìì, m̀mɨɨntə nɨ̂ ghuu aa ɛ? Wa nòò à tɨgə a abô; bɨ fèè mə Mu Ŋù a mbo bə̀ bî bɨ̂. ⁴⁶Bɨ̀ɨ̀nə nɨ̀ tâ bìꞌinə̀ ghɛɛ, wa ŋù yìi mə à fèe gha aa, à zì mə̂.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswa Yesu aà

(Mk. 14.43-52; Lk. 22.47-53; Jn. 18.3-12)

⁴⁷Yesu à kà mə aa ŋghaa laà, kaa mburə tɨ màŋsə̀, Judas, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, a burə̀ ǹzi bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ mə bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwi nɨ̂ ŋ̀gǎŋdɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ ntoo. Bo lɛ ntugɨtə nwi ntsò nɨ mɨ̀buꞌù. ⁴⁸Judas, yìi mə à lɛ mfèè yi aa, à lɛ mfa alènsə̀ a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə mə̀ ka ghɛ̀ɛ nɔŋ mɨghə̀gə̂ mi aa, boŋ à nɨ ghu; nɨ̀ baŋnə̀ yi.”

⁴⁹À zì mə̂, m̀burə ntsinə ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Yesu, ǹnɔŋ mɨghə̀gə̂ mi, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Rabbi, mə tsàꞌàtə̀ nɨ̂ ghô.”

⁵⁰Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Nsû ghà, ghɨ̀rə annù yìi mə̀ ò tswe nɨ̂ ŋ̀ghɨ̀rə aà.” Bə̀ bya mə bo bɨ̀ Judas lɛ nzì aa, bo tɨgə̀ m̀baŋnə Yesu. ⁵¹Bo bàŋnə̀ mə̂ yi aa, ŋ̀gàŋyə̀gə̂nnù yì wa yì mɔ̀ꞌɔ a tsɔꞌɔ munwi yì ŋ̀kwyɛ atôŋnə̌ abùꞌu ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè ghu nlɔꞌɔsə. ⁵²Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Nɨŋə munwi ghò wa fu a mbaꞌà, ǹloŋ mə ŋù yìi mə à sɔ̀ŋə munwi a mbaꞌa aa, a ka yì kɨɨ kwo aa tsiꞌì nɨ̀wo nɨ munwi. ⁵³Ò sɨ̀ zi mə mbə mə̀ betə̀ Taà ghà a tsyâsə̀ ǹda bɨ̂mânjɔ̀ŋ bɨ baangel bìi mə bɨ tsyatə ntsùꞌù nɨghûm ǹtsò baà aa, tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋ tâ bɨ̀ zi ŋkwɛtə gha aa ɛ? ⁵⁴Mbə mə̀ ghɨrə ma mùu ajaŋ boŋ kaa ànnù yìi mə àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa, kaa a ka waꞌà nɨ̂ ànnù nɨ̂koŋ fɛ̀ꞌɛ̀.”

⁵⁵Yesu à ghàà mə̂ laà aa, m̀bəŋ mbetə nɔ̀ɔ̀ bə̂ bya mə, “Nɨ̀ zi nɨ̀ nwi ntsò a bɔ̀ꞌɔ nɨ mɨ̀buꞌu aa a ntswa mə̀ tsǒ nɨ̀ zi a mbaŋnə àŋgâmɨghee aa ɛ? Tɨgə mə̀ kɨ̀ sɨ tswe biꞌinə̀ a Ndâmaꞌanwì aa a njwi njwi ndɨ̀ꞌɨ̀ nɨ ghuu, kaa nɨ̀ waꞌà gha tswa aa a ya aa ɛ? ⁵⁶Lâ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m ɨ fɛꞌɛ aa, a nlwensə nɨ̀ghàà nìi mə ŋ̀gǎŋntoo Nwî ɨ lɛ ŋwàꞌànə̀ aà.”

Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jyâ tsɨ̀m ɨ tɨgə̀ m̀maꞌatə yi ŋ̀khəkə waa.

Àjàŋ yìi mə ŋgǎŋndasaꞌa lɛ ntsɔꞌɔtə ɨsaꞌa Yesu aà

(Mk. 14.53-65; Lk. 22.54-55,63-71; Jn. 18.13-14,19-24)

⁵⁷Bə̀ bya mə bɨ lɛ ntswa Yesu aa lɛ ntɨgə nlɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a nda Kaifas, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, a adɨgə yìi mə ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa lɛ ŋghotə ghu aà. ⁵⁸Peta à lɛ sɨ tɨgə nyoŋə a njɨ̀m, ǹtəə nii nɨ a sàꞌa aghaꞌà. À yòŋ mə̂ ǹyweꞌe a ndùgə Kaifas laa, ŋ̀kuu ntswe a nsàŋàbɛ̀ɛ̀ bo bɨ̀ ŋgǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì a nyə̂ ànnù yìi mə bɨ ka ghɨ̀rə̀ a nu Yesu aà. ⁵⁹Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋgǎŋndasaꞌa lɛ sɨ lɔɔ nɨ mânjì yìi mə mbə bə̀ swôŋ ɨ̀bàŋnənnù a atu Yɛɛsɔ̂ tâ bo tsya ghu nzwitə yi. ⁶⁰Lâ kaa waꞌà yə̂, ka mə bɨ̂yəfə bɨ abǎŋnənnù bî ghàꞌàtə̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹtswɛɛ ɨbàŋnənnù ghu atu aà. Ǹgǎŋabaŋnənnù jya jǐ mɔꞌɔ ji baa ɨ fɛꞌɛ̀ ǹtəə nswoŋ mə: ⁶¹“M̀bâ ghulà à lɛ nswoŋ mə yu tswe nɨ̀ àdàꞌà a nsàꞌa ǹdâmàꞌanwì ɨ bǔ ghùrə̀ fu a njɨ̌m njwi ji tarə̀.”

⁶²Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè a bɨɨ̀nə̀ ǹtəə mbetə Yesu mə, “Ò sɨ nɨ̂ ànnù yî tsu a kwiꞌi tswê? Ò swǒŋ mə akə nɨ̂ ɨ̀nnù jû mə bɨ swoŋə a atu wò aa ɛ?” ⁶³Yesu a təə kaa waꞌà yi kwɛꞌɛ̀. Kaifas a bû ǹswoŋ ghu mbo mə, “Kàà nɨ̂ Ɨ̀kùm Nwî yìi à tswe ntɨ̀ɨ̀ aa mə o swoŋ aa tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ mə ò nɨ̂ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa mə à nɨ Mu Nwì aa lɛ?”

⁶⁴Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ò swòŋ mə̂. A ŋghɛ̀ɛ ghu, mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, nɨ̀ ka yə Mu Ŋù tâ à tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì yìi mə à tswe nɨ̂ mɨ̀dàꞌà aa ni màꞌà, ǹlo a aburə nsɨgə nɨ a mûm m̀bàꞌà.”

⁶⁵À kwìꞌì mə̂ laà, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè wa a satə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji, ǹswoŋ mə, “À bə̀gɨ̀tə Nwî! Nɨ̀ yùꞌû àjàŋ yìi mə à bə̀gɨ̀tə Nwî aà. Bìꞌinə̀ bù ǹlɔɔ nɨ̂ bɨ̀yəfə aa, a ya aa ɛ? ⁶⁶Kə̀ nɨ̀ wàꞌàtə mə akə lɛ?”

Bo bɨtsɨ̀m bo kwiꞌi mə, “A kuꞌunə mə tâ à kwo.”

⁶⁷Bo swòŋ mə̂ laà aa, ǹlɔgɨnə ntɨgə tsee mɨ̀twyɛ ghu nsi, ŋ̀ghɔɔ nii, bǐ mɔꞌɔ bɨ fɛɛ̀ nii, m̀betə nii nɨ mə: ⁶⁸“Tsǒ mə ò swǒŋ mə ò nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì aa, twi ŋû yìi mə à fɛ̀ɛ gho aà.”

Àjàŋ yìi mə Peta à lɛ ntuu Yesu aà

(Mk. 14.66-72; Lk. 22.56-62; Jn. 18.15-18,25-27)

⁶⁹Maa noò Peta a tswê wa nsàŋàbɛ̀ɛ̀. Ŋ̀gàŋàfàꞌa Kaifas yî màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ a zî ǹyə yi, m̀betə yi mə: “Tɨgə ò ghɨ̀rə mbaa ŋkɨ ntswe bu Yesu mu baGalilea wa aa ɛ?”

⁷⁰Peta a tuu a nsi miꞌi bo bɨtsɨ̀m, ǹswoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ̌ annù yìi mə o swoŋ aa zî.” ⁷¹Peta à ghàà mə̂ mùu ajàŋ aa, m̀fɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a ntsǔbùꞌù. À fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂, ŋ̀gàŋàfàꞌà yî màŋgyɛ̀ yî dàŋ a bû ǹyə yi, ǹswoŋ a mbo bə̀ bya mə bo bo lɛ ntəə aa mə, “Ŋù ghulà à ghɨ̀rə ntswe bo Yesu mu Naaserə wâ.”

⁷²Peta a kuꞌùsə̀ ǹtuu, ŋ̀kaa nswoŋ mə, “Kaa mə̀ sɨ̀ ŋû ma wî zî.”

⁷³Mu fɨ̀bàŋtə̀ à bù mə̂ ŋ̀ghə̀ə kɨ bə, bə̀ bya mə bo bɨ̀ Peta lɛ ntəə aa, bû ǹswoŋ ghu mbo mə, “O lɔ̀ɔ̀ aà ǹswoŋ mə kaa ò sɨ ŋgàŋyəgə̂nnù Yesu yî mɔ̀ꞌɔ bə? Mânjì yìi mə o ghàà ghu aa, a dɨ̀ꞌɨ̀ mə bu Yesu lo aa adɨ̀gə̀ yî fùùrə̀.”

⁷⁴Peta a lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə ŋkaa nswoŋə nɨ mə, “Kaa mə sɨ̀ ŋû yî zî. Bɛɛ a bə yìi mə mə swoŋə aa àbǎŋnənnù, Nwì nɨ̂ŋ ǹdɔ̀ɔ̀ a atu mə̀.”

Tsiꞌì maa noò àŋkə̀gə̀ a tɔŋə̀. ⁷⁵Àŋkə̀gə̀ wâ à tɔ̀ŋ mə̂, Peta a waꞌatə̀ ànnù ya yìi mə Yesu à ghɨ̀rə nswoŋ ghu mbo aa mə, “M̀bɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ à tɔŋ, lɛ boŋ ò tùù mə̂ ghâ ŋ̀gàà ji tarə̀”. À wàꞌàtə̀ mə̂, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyəꞌə tsiꞌì a mbə̂ ànnù.

Àjàŋ yìi mə bɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ Yesu a nsi Pilato aà.

(Mk. 15.1; Lk. 23.1-3; Jn. 18.28-32)

¹Àbɛ̀ɛ̀ fùꞌù mə̂, bɨlɨɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bɨtsɨ̀m a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ̀tsɨ̀m bo boòntə̀ a ntaŋtə ajàŋ yìi mə bo ka zwitə Yesu aà. ²Bô tàŋtə̀ mə̂ m̀maŋsə, ŋ̀kwerə mbô mɨ Yesu, ǹlɔgə yi ŋghɛɛ mfa a mbo Pilato, mə à lɛ mbə Gûmnàà aà.

A ajàŋ yìi mə Judas à lɛ ŋkwo aà

³Judas mə à lɛ mfèè Yesu aa, à yə̀ mə ajàŋ yìi mə bɨ swoŋ mə bi ka zwitə Yesu aà, ǹtɨɨ̀ yi ɨ saꞌà yi, a lɔgə̀ ɨ̀bàtə ŋkabə silva jya mɨ̀ghum mi ntarə ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fa fu a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ bìtà bɨ alaꞌa, ǹswoŋ a mbo bo mə, ⁴“Mə̀ ghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ̂ ǹloŋ mə mə̀ fèe ŋû tɨghə̂ mə à ghɨ̀rə̂ ànnù yî bɨ yì tsu aà!” Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Ma ya a yə yi aa nɨ àkə̀? Â ka zi wô zi annù yìi mə ò ka ghɨ̀rə̀ nɨ yu aà.”

⁵Judas a maꞌà ŋ̀kabə ya a mûm ǹdâmàꞌanwì, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹləŋə.

⁶Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bɨ bwɛɛ̀ ŋ̀kabə ya nswoŋ mə, “Nɔ̀ŋsə̀ yìꞌinə̀ à dɨ̀ꞌɨ mə kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə tâ bɨ̀ ləə ajàŋə ŋkabə ma yû a mûm àbàa ŋkabə̀ ǹdânwì ǹloŋ mə à nɨ̂ ŋ̀kabə̀ àləə aà.” ⁷Bo swòŋ mə̂ laà aa, ǹtswe a nsyɛ ŋghàànə̀, ǹlɔgə ŋkabə ya ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyuu adɨgə ŋû m̀bɔ̀ɔ bàntɔ̀ɔ̀ ghu, tâ bɨ̀ ka ntwiŋə nɨ̂ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ ghu. ⁸Ǹzi nyweꞌe sii, bɨ twoŋə adɨgə mayû aa nɨ Àdɨ̀gə Aləə̀.

⁹Ma yû ànnù a kɨ̂ m̀fɛꞌɛ mbòòntə̀ nɨ̂ ànnù yìi mə ŋ̀gàŋntoò Nwi Yeremiah à lɛ nswoŋ aà, mə, “Bɨ lɛ nlɔ̀gə ɨbàtə ŋkabə silva jya mɨ̀ghum mi ntarə mə bɔɔ bɨ baIsrael lɛ ntaŋ mə bɨ ka yi tu a atu yu ma wa aa, ¹⁰ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyuu adɨgə ŋû m̀bɔɔ bàntɔ̀ɔ̀ ghu, tsiꞌǐ a ajàŋ yìi mə M̀màꞌàmbî à lɛ nswoŋə a mbo mə̀ aà.”27.10: Zech. 11.12-13; Yer. 32.6-9

Pilato à betə ɨ̀nnù a mbo Yesu

¹¹Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya nɨ bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bya bo tɨgə̀ ǹlɔgə Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu a nsi Gûmnàà. Gûmnàà a betə̀ yi mə, “Ò bə aa m̀fɔ̀ baYuda aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi mə, “Ò swòŋ mə̂!” ¹²Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ nɨŋ ɨnnù a nu Yesu a nsi Pilato. La Yesu a naꞌà waa bɨtsɨ̀m.

¹³Pilato a tɨgə̀ m̀betə ghu mbo mə, “Ò sɨ ndùu ɨnnù jù mə bɨ swoŋə nɨ mə ò ghɨ̀rə aa yuꞌu?”

¹⁴Ànnù a lɛ mburə ntsya Gûmnàà tsiꞌì tsyà a nyə mə kaa Yesu à lɛ ŋwaꞌà ànnù yî tsu burə ŋkwikwiꞌi bə aà.

À jàŋ yìi mə bɨ lɛ ntsə̀rə̀ mə bɨ̀ zwitə Yesu aà

(Mk. 15.2-5; Lk. 23.13-25; Jn. 18.28-38)

¹⁵À lɛ mbə nɔ̂ŋsə̀ Gûmnàà mə a yi mbə njwî Passa aa a fiꞌisə̀ ŋ̀gàŋàtsaŋ yì m̀fùùrə̀ yìi mə bə̀ lɛ ŋkɔ̀ŋ aa mfa a mbo bo. ¹⁶Ma mùu noò ŋ̀gàŋàtsaŋ yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a atsàŋ mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ nzi yi, bɨ twoŋə̀ nii nɨ Barabas. ¹⁷Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya bɨ ghòtə̀ mə̂ aa, Pilato a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ kɔ̌ŋ mə tâ mə̀ fiꞌisə aa wò mfa a mbo bù, Barabas kə̀ Yesu mə bɨ twoŋə nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì aa lɛ?” ¹⁸Pilato à lɛ mbetə ma mùu ajàŋ aa, nloŋ mə à lɛ nzi mə â lɛ ŋghɨ̀rə àghə̀ꞌə̀nə̀ mə tâ baYuda tswa Yesu ǹzi mfa ghu mbo aà.

¹⁹Pilato à tswè mə̂ a aləŋə nsaꞌa mɨ̀saꞌa, ŋ̀gwɛ̂ yì a toò ŋ̀kɨ̀ɨ̀ ghu nu mə, “Sìꞌi mbô mo wa a nu ŋù wâ, ǹloŋ mə kaa à sɨ̌ annù yî tsu fânsə̀ aà. Mə̀ swoŋ laà aa ǹloŋ mə ǹjə̀ə̀ yî m̀bɨ̂ ɨ̀ ghɨ̀rə nlɛ gha sìi a ŋgaa yu.”

²⁰Lâ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ bɨ̀ta bɨ alaꞌa bɨ totə bə̂ bya mə tâ bɨ̀ betə Pilato tâ fiꞌisə Barabas tǎ tâ bɨ̀ baŋnə nzwitə Yesu. ²¹Gûmnàà a bû ŋ̀kuꞌusə mbetə waa mə, “A tɨtɨ̀ɨ bə̀ buà bi baa, nɨ̀ lɔ̀ɔ mə tâ mə̀ maꞌatə aa ghuu?” Bo kwiꞌi bɨ̀tsɨ̀m mə, tâ bɨ̀ fiꞌisə Barabas.

²²Pilato a bû m̀betə waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ mə tâ mə̀ tɨgə ŋghɨrə aa mə akə nɨ Yesu ghû mə bɨ twoŋə nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì aa ɛ?” Bo tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Ta bɨ̀ kweentə yì a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.”

²³Pilato betə̀ mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ mə bɨ̀ kweentə yi aa a ya? Ànnù yî bɨ yìi mə à bùꞌù aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ?” Lâ bo bû ŋ̀kuꞌusə ntɔŋnə ghaa bə nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ ghɛɛ ŋkwèèntə̀ Yesu.

²⁴Pilato à lɛ nyə mə yu ghɛ̀nsə̀ aa nòò yì, ŋ̀kɨ nzi mə yu bə ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì boŋ fɨ̀kɔ̀rə̀ fɨ ka fɛ̀ꞌɛ̀. Ǹswoŋ bɨ zî nɨ̂ ŋ̀kì, a siꞌì m̀bô mi ghu a nsi bə̀ bɨ̀tsɨ̀m, ǹswoŋ mə, “Kaa àbô ya kaa a sɨ̀ a nɨ àləə nu ŋû ghû mə nɨ lɔ̀ɔ̀ a nsaansə aa tswê. A annù yìi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ a ŋghɨ̀rə aa, a zi tsiꞌì bù.”

²⁵Bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ kwiꞌi mə, “Ɨ̀ɨ̀ŋə, tâ àləə nû yi tâ kuu a atu bìꞌì bo bɨ̀ a atu bɔɔ̀ biꞌi.”

²⁶Pilato a fiꞌisə̀ Barabas m̀fa a mbo bo, ŋ̀ghɨrə bɨ ghɔɔ̀ Yesu, a fâ yi mə tâ bɨ̀ tɨgə nlɔgə ŋghɛ̀ɛ̀ ŋkweentə a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ̀sogyɛ̀ lɛ sɨ wyɛ̀ nɨ̂ Yesu aà.

(Mk. 15.16-20; Jn. 19.2-3)

²⁷Bɨ̀sogyɛ̀ bɨ Pilato tɨgə̀ ǹlɔgə Yesu ŋ̀kuu ŋghɛɛ nɨ ghu a mûm ntɔꞌɔ Gûmnàà (mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Praetorium aà), ǹtwoŋ bɨ̂sogyɛ̀ bɨtsɨ̀m bɨ zî ŋ̀ghotə ghu nsî. ²⁸Bo tsɔꞌɔtə̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji, ǹlɔɔ atsə̀ꞌə̀ yî ghə̀ꞌə̀ boò ŋ̀wɛꞌɛ ghu nû. ²⁹Bɨ wɛ̀ꞌɛ̀ mə̂, ǹlɔɔ mɨ̂ndɨgə mɨ njɔ̂ŋ ǹjɔŋ mbaꞌa tsǒ atsə̀ꞌətu nɨfɔ̀ ǹsosə ghu atû. Ŋ̀kɨ mfa ŋkɨ̀ŋkàꞌà ghu abo yì màꞌà. Ǹtɨgə ŋwyɛ nii nsigɨtə ŋwo ghu nsi nswoŋə nɨ mə, “O lɛlɛ lɛɛ̀! M̀fɔ̀ baYuda à kɨ̀ kwɛ̀ɛ̂! À kwɛ̀ɛ̂!” ³⁰Bo lɛ sɨ kɨɨ ntsee nɨ mɨ̀twyɛ ghu nu, ŋkɨɨ ŋghɔɔ nɨ̂ àtû yi nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà yâ. ³¹Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ nàŋsə̀ mə̂ ŋ̀wyɛ yi laà aa, ntsɔꞌɔ atsə̀ꞌə̀ yî bagɨtə ya ghu nu, m̀bu ŋwɛꞌɛ jìi ɨtsə̀ꞌə̀ jya fu ghu nu, ǹtɨgə nlɔgə yi mə bo ghɛ̀ɛ kwèèntə̀ a ati bàŋnə̀bàŋnə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ Yesu a ati bàŋnə̀bàŋnə̀ aà

(Mk. 15.21-32; Lk. 23.26-43; Jn. 19.17-27)

³²Bo kà mə aa ŋghɛɛ a mânjì, ǹyə ŋû baCerene yî mɔꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Simon, ǹtswa yi nɨ àdàꞌà mə tâ à beꞌe ati bàŋnə̀bàŋnə̀ Yesu yâ. ³³Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe wa adɨgə yìi bɨ lɛ sɨ twoŋ nɨ Golgota aa, (ǹjiꞌì ɨ̀kùm ma ghû ɨ bə mə, àdɨgə akwɛɛ atu ŋû) ³⁴ǹlɔɔ mɨlùꞌù mìi bɨ lɛ mfɔrɨnə nɨ̂ àfù yìi bɨ twoŋə nɨ gall aa mfa ghu mbo mə tâ no. Yesu a yweꞌetə̀ ǹtuu yi a nnô.

³⁵Bɨ̀sogyɛ̀ bya kwèèntə̀ yi a ati bàŋnə̀bàŋnə̀, m̀maꞌa ɨbìrə̀ a nyə bə̀ bìi mə bɨ ka jɨ ɨtsə̀ꞌə̀ ji jyâ. ³⁶Bɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ laà aa, ntswe nsyɛ ntɨgə mbɛ nii. ³⁷Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə annù yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ nɨ̂ŋ ɨ̀saꞌa ghu nu aa mbɛɛ wa ati bàŋnə̀bàŋnə̀ ghu atu mə, “À nɨ Yesu, M̀fɔ̀ bàYuda à ghuà mə.” Ma yû a dɨꞌɨ̀ nɨ ànnù yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bɨ kweèntə̀ yi aà. ³⁸Bɨ lɛ ŋkɨ ŋkweentə bɨ̂yə̀rə bi baa bo bɨ̀ Yesu, ŋ̀kweentə yî m̀fùùrə̀ ghu mbɛ̀ɛ̀ a abo màꞌà, ŋ̀kɨ tɨgə ŋkweentə yî mɔ̀ꞌɔ ghu mbɛ̀ɛ̀ a abô ŋ̀kwàbə̀.

³⁹Bɨ̀tsyà bɨ mânjì bɨ lɛ sɨ wyɛ̀ nɨ̂ Yesu ntsɨgə nɨ̂ ɨ̀tû jyaa nswoŋə nɨ ghu mbo mə, ⁴⁰“Wò yìi mə ò lɛ nswoŋ mə ò ka sàꞌa ndâmàꞌanwì ɨ bǔ bɔɔ fu a jɨ̌m njwi ji tarə aa, yweensə ɨtu ɨbɨ̀ɨnû gho lâ. M̀bə a bə annù nɨ̂ŋkoŋ mə ò nɨ Mu Nwì, ò sɨgə la fya atu ati bàŋnə̀bàŋnə̀ bìꞌì yə̂.”

⁴¹Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ nɨ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo lɛ ŋkɨɨ ŋwyɛ nɨ̂ Yesu tsiꞌì mùu ajàŋ mə, ⁴²“À lɛ sɨ yweensə badàŋ, tâ waꞌǎ ɨbɨ̀ɨ nû yi yumbɔŋ tsɨ̀tsɔ̀ŋ yweensə̀ la tâ bìꞌinə̀ yə. À nɨ yu yìi mə à nɨ Mfɔ̀ baIsrael aà. Tâ à sɨgə la fìi atu ati bàŋnə̀bàŋnə̀ boŋ bìꞌinə̀ ka bii annû yi. ⁴³À lɛ nnɨŋ ntswêntɨ̀ɨ̂ yǐ ntsɨ̀m a mbo Nwì; tâ Nwì à waꞌà yi tsɨ̂tsɔ̀ŋ zî ŋ̀kwɛtə la, mə mbə a kɔŋə yi. À lɛ mbaa tɛꞌɛ̀ waꞌà swoŋə̀ nɨ mə yu nɨ Mu Nwì aa ɛ?”

⁴⁴Bɨ̀yərə bya mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ waa bo aa, bo lɛ sɨ kɨɨ mbəgɨtə nɨ̂ Yesu tsiꞌì mùu ajàŋ.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkwo aà

(Mk. 14.33-41; Lk. 23.44-49; Jn. 19.28-30)

⁴⁵Ɨ̀tugə ɨ lɛ mfii ŋkusə alaꞌà tsɨ̀m, ǹlɔgɨnə nɨ nòò ǹsiꞌi nòò ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe nɨ nòò nyə̌ŋ nòò. ⁴⁶Nòò nyə̌ŋ nòò à kà mə aa ŋkuꞌu, Yesu tɔŋnə̀ nyəꞌə nswoŋ mə, “Eli, Eli, lama sabachthani?” Ma la a bə mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ ghà, Nwìŋgɔ̀ŋ ghà, ò mèꞌe gha aa a ya aa ɛ?”27.46: Ps. 22.1

⁴⁷Bə̀ bya bǐ mɔꞌɔ mə bɨ lɛ ntəəntə maa adɨgə aa bɨ yuꞌu nswoŋ mə “Ŋù ghû a twoŋ aa Elijah.” ⁴⁸Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo a burə̀ ŋ̀ghɛɛ nlɔ̀ɔ̀ kûntsa ntsu nɨ mɨ̀lùꞌù mî tsə̀ꞌə̀, ǹsɔꞌɔnə a nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ŋkàꞌà, ŋ̀kɔꞌɔsə mfa mə tâ Yesu à no.

⁴⁹Lâ bi mɔꞌɔ bɨ swoŋ mə “yuꞌutə tâ bìꞌinə̀ yə mə Elijah à ka zi kwɛtə yi lɛ.”

⁵⁰Yesu a bû ŋ̀kuꞌusə ŋŋɛntə njì yì ǹyəꞌə mburə ntsɨɨ.

⁵¹Maa noò, àtsə̀ꞌə̀ ya yìi mə a lɛ ŋkwàsə mûm ǹdâmàꞌanwì aa, a lɛ mbòꞌònə̀ a tɨtɨ̀ɨ̀, ǹlɔgɨnə a ndəŋ nsɨgə nyweꞌe a nsyɛ̂, ɨ̀dɨ̀gə̀ ɨ tsɨgə̀nə̀, ɨ̀lâŋsəŋgɔ̀ꞌɔ̀ ɨ baꞌàkə̀. ⁵²Mɨ̀syɛ̀ mɨ ŋaꞌakə̀ bə̀ bɨ Nwî bî ghàꞌàtə̀ mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀kwokə aa, bɨ bɨɨ̀nə̀ nɨwô. ⁵³Bə̀ ma bû bɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀kə̀ a mɨsyɛ̀, ŋ̀kuu ŋghɛɛ wa mûm àlaꞌa yì làà, bə̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ yə̂ waa a nòò yìi mə Yesu à lɛ nyweenə nɨwo aà.

⁵⁴Àtu bɨ̂sogyɛ̀ ya bo bɨ̀ bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ̀tsɨ̀m mə bo lɛ ntswe mbɛ nɨ̂ Yesu aa, bô yə̀ mə̂ a ajàŋ yìi mə ǹsyɛ̂ ɨ̀ tsɨ̀gɨ̀nə aa, a bɔ̀ꞌɔ nɨ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa, bo swoŋ mə, “Tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋə̀, ŋù ghuà à bə aa Mu Nwì.”

⁵⁵Bàŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ tswe ghu, ǹtəə a sàꞌa aghaꞌa, ǹlìì. À lɛ mbə bâŋgyɛ̀ ma bû mə bɨ lɛ nlò a Galilea ǹyoŋə nɨ̂ Yesu, ŋ̀kwɛtə nii aà. ⁵⁶A tɨtɨ̀ɨ bàŋgyɛ̀ ma bû, Mary Magdalene, Mary ǹdè bɨ̀ Jɛms nɨ Joseph, a bɔ̀ꞌɔ nɨ ǹdè bɨ̀ bɔɔ bɨ Zebedee, bo lɛ ntswe ghu.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntwiŋə Yesu aà

(Mt. 27.57-61; Lk. 23.50-56; Jn. 19.38-42)

⁵⁷Nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à kùꞌù mə̂, ŋ̀gàŋkabə yì mɔꞌɔ, mə à lɛ nlo a alaꞌa Arimathea, bɨ twoŋə̀ nɨ Joseph, ŋ̀kɨ mbə ŋgàŋyə̀gə̂nnù Yesu yî mɔ̀ꞌɔ aa, a zî ⁵⁸ŋ̀ghɛɛ a mbɛ̀ɛ Pilato a mbetə aku Yesu ya mə yu lɔ̀gə̀ ɨ ghɛ̀ɛ twiŋə. Pilato a fâ àdàꞌà mə tâ bɨ̀ fa ghu mbô. ⁵⁹Joseph a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ nlɔ̀gə aku Yesu ya nlɨm nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù yî sɨgɨ̀nə̀ yî fii, ⁶⁰ŋ̀ghɛɛ nɨŋ a mum nɨ̀syɛ̀ ni nî fii nìi mə à lɛ ntoŋ a mûm àlâŋsəŋgɔ̀ꞌɔ̀ aà. À nɨ̀ŋ mə aa, ǹtii alâŋsə̌ŋgɔ̀ꞌɔ̀ yî mɔꞌɔ ntsetə ntsù nɨsyɛ̀ nya ghu, ǹtɨgə nlo ŋghɛ̀ɛ̀ yi. ⁶¹Mary Magdalene nɨ Mary yî mɔ̀ꞌɔ wa bo lɛ nzì ǹtswe nlii nɨ nɨ̀syɛ̀ nyâ.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨsyɛ̀ nɨ Yesu aà

⁶²Ǹjwî ǹnàŋsə̂ ǹjoo njwîŋgɔ̀ŋ ya ɨ̀ tsyà mə̂, àbɛ̀ɛ̀ a fuꞌu, bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ baFarɨsai bo ghotə̀ ŋ̀ghɛɛ nyə Pilato, ⁶³ǹswoŋ ghu mbo mə, “Taà, bìꞌì waꞌatə mə nòò wa yìi mə ǹgàŋmbweꞌesə̀ wa, mə à kɨ̀ swoŋ mə yu nɨ M̀fɔ̀ baIsrael à kɨ̀ burə aa, à kɨ̀ swoŋ mə yu ka bɨ̀ɨ̀nə̀ nɨwo a njɨ̌m njwi ji tarə̀. ⁶⁴Bìꞌì zi aa a nswoŋ a mbo wò mə tâ ò too bə̂ tâ bɨ̀ ghɛɛ ŋka mbɛ nɨsyɛ̀ nya a atû ǹjwi ji tarə̀. Bìꞌì swoŋ laà aa nloŋ mə bìꞌì bɔꞌɔ mə ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya ɨ ka zǐ yə̀rə akû yi ya ghɛ̀ɛ̀ nɨ yu ɨ bàŋnə tɨgə swoŋ a mbo bə̀ mə à ywèènə̀ mə̂ nɨwô. M̀bə bo ghɨrə ma mùu ajàŋ boŋ àbaŋnənnù ma yû a ka bàŋnə bɨꞌɨ tsyàtə yi ntsyàmbìì yâ.” ⁶⁵Pilato a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɔgə bɨ̂sogyɛ̀ tâ bɨ̀ ghɛɛ ŋka mbɛ nɨsyɛ̀ nyâ.” ⁶⁶Bo fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ nsɨ̀ŋtə̀ nɨsyɛ̀ nya nɨ mànjì yìi mə mbə bɨ ŋaꞌa, bɨ zî, ŋ̀kɨ nləə bɨ̂sogyɛ̀ mə tâ bɨ̀ ka mbɛ.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà

(Mt. 28.1-8; Lk. 24.1-12; Jn. 20.1-10)

¹Ǹjwîŋgɔ̀ŋ ya ɨ̀ tsyà mə̂, àbɛ̀ɛ̀ fuꞌu, a bə tsiꞌì a tɨ̀tugə tɨ̀tugə a njwî yì ǹtsyàmbìì a mûm ŋgyà, Mary Magdalene, a bɔ̀ꞌɔ nɨ Mary yî mɔ̀ꞌɔ wa bo lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a lèntə nɨ̀syɛ̀ nɨ Yesu nyâ. ²Ǹsyɛ ɨ̀ lɛ ntsɨ̀gɨ̀nə̀ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀, angel Nwì a lô a aburə nsɨgə ntii ŋgɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ lɛ ntsetə nɨsyɛ̀ nɨ Yesu nya nɨ̀ yù aa nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀, ŋ̀kɔꞌɔ ntswe ghu atû. ³Ǹsî yi ɨ lɛ sɨ ŋwàŋkə̀ tsǒ mbə̀ŋ yî ŋ̀wàꞌàkə̀, ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji ɨ fuꞌù tsiꞌì fùꞌù mə buu. ⁴Nɨbɔꞌɔ nɨ lɛ ntswa bɨ̂sogyɛ̀ bya mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨsyɛ̀ nya aa, bo tɨgə̀ ǹtsɨgɨnə, m̀bəŋ ntɨgə tsǒ bɨ̀ku bɨ bə̂.

⁵Angel wa a swoŋ a mbo bàŋgyɛ̀ bya mə, “Nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ. Mə̀ zi mə nɨ lɔ̀ɔ̀ aa Yesu mə bɨ kɨ̀ kwèèntə yi atu ati bàŋnə̀bàŋnə̀ aà. ⁶Wa kaa à sɨ̀ faà mə tswê. À bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ a nɨwo tsiꞌì wa ajàŋ mə à lɛ nswoŋ aà. Nɨ̀ zi nyə adɨgə yìi mə à kɨ̀ nɔ̌ŋ ghu aà. ⁷Nɨ̀ waŋsə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹswoŋ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə wa à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ nɨwô. À tsyà mə a mbìi bo ŋghɛɛ nɨ a Galilea. Bo bə ghɛ̀ɛ̀ boŋ bo ka tɨgə yə yi ghu. Nɨ̀ ka ŋwaꞌatə nɨ ànnù ma yû mə mə̀ swoŋ a mbo bù aà.”

⁸Mɨ̀ntɨɨ mɨ bâŋgyɛ̀ bya mɨ lɛ nluu nɨ nɨ̀dorə̀, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ kɨ̂ ǹtswa waa, bo fɛꞌɛ̀ ǹtɨgə ŋkhə ghɛ̀ɛ a ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya.

⁹Yesu yumbɔŋ a zî m̀boo bâŋgyɛ̀ bya, ǹtsàꞌàtə̀ waa. Bo zî ŋ̀wo ghu nsi, ǹtswa mɨ̀kòrə̂ mi mmii yi. ¹⁰Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsee kɨ bɔꞌɔ. Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋ a mbo bɔɔ bɨ maà ba mə tâ bo ghɛɛ a alaꞌa Galilea tâ bìꞌibo boontə ghu.”

Àjàŋ yìi mə baYuda bɨ lɛ ntswɛɛ àbàŋnənnù ǹloŋ annǔ nyweenə Yesu nɨ nɨ̀wo aà

¹¹Bàŋgyɛ̀ bya bɨ kà mə aa ŋghɛɛ laa, bɨ̀sogyɛ̀ bya bǐ mɔꞌɔ bɨ kɨ̂ ǹlo ŋkuu ŋghɛɛ a mûm àlaꞌa a ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ɨ̀nnù jyâ tsɨ̀m jìi mə ɨ fɛꞌɛ aa, a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì. ¹²Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bo twoŋ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bo tswe a nsyɛ ŋghàànə̀, ǹlɔɔ ŋkabə yì ŋghàꞌàtə̀ m̀fa a mbo bɨ̀sogyɛ̀ bya ¹³nswoŋ a mbo bo mə, “Bɛɛ bɨ betə ghuu nɨ̂ ànnù, nɨ̀ swoŋ mə, ‘Bìꞌì kɨ̀ sɨ bwii aà bwìì ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ zî nɨ̂tugə, ǹzì ǹyərə aku yi yâ.’ ¹⁴Gûmnàà à bə tɛꞌɛ yuyuꞌu, wa boŋ bìꞌì ka zi mânjì yìi mə bìꞌì ka tsyà ghu ɨ ghɨ̀rə tâ ŋ̀gɨꞌɨ yì tsù tâ ɨ̀ waꞌà a nu bù kuu bə̂.”

¹⁵Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ kwɛrə̀ ŋ̀kabə ya ntɨgə ŋghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ wa ajàŋ yìi mə bɨ̀lɨɨ bya bɨ lɛ nswoŋ aà. Ǹzi nyweꞌe sii, baYuda bo burə kɨ bii mə à nɨ ànnù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ zì ǹtsiꞌi ŋgǎnyəgə̂nnù ji mfa ndɨꞌɨ yì ŋwè ya a mbo bo aà

¹⁶Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghum ntsò mɔ̀ꞌɔ ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a alaꞌa Galilea wa a atu ntaꞌa mə Yesu à lɛ mfɨ̀gɨ̀tə̀ mə tâ bobo zi mbòòntə̀ ghu aà. ¹⁷Bô yə̀ mə̂ Yesu aa, mmii yi, ka mə kaa bo bî mɔꞌɔ bɨ lɛ waꞌà bii mə, tsiꞌì a annù nɨ̂ŋkoŋ, à nɨ Yesu aà. ¹⁸Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nwì à fâ àdàꞌa tsɨ̀m a aburə bo bɨ a nsyɛ a mbo mə̀: ¹⁹Nɨ̀ ghɛɛ lâ a mbo ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ mu ŋǔ ntsɨ̀m fàa a atu nsyɛ, ŋ̀ghɨrə waa tâ bo tɨgə ŋgǎŋyəgə̂nnù jâ; ŋ̀ka mmurə nɨ̂ waa a ŋkì nɨ̂ Ɨ̀kǔm Ta, nɨ̀ yi Mu nɨ̀ yi Azwì yî Làà. ²⁰Ŋ̀kɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ waa mə tâ bo ka nyuꞌu ŋkɨɨ nləə nɨ̂ ǹdɨ̀ꞌɨ̂ tsɨ̀m jìi mə mə̀ kɨ̀ fa a mbo bù aà. Tâ nɨ̀ zi mə mə̀ ka tswe a mbo bù a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨ̂ tsɨ̀m ɨ yweꞌe a noò ǹlwìꞌî m̀bî yù.”