Lukas

Ǹtoo yì Ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi

LUKAS

à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aà

ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ

A aŋwàꞌànə̀ yû aa a lɛ ŋŋwàꞌànə Lukas, mə à lɛ mbə docta aà. Kaa à lɛ ŋwaꞌà ŋû yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋtoo Kristo jya bə̂, kaa ŋ̀kɨꞌɨ ŋù baYuda kɨ mbə. À lɛ mbə ŋû àkòrə Paul, Paul a kɨ̂ naŋsə ŋkɔŋə yi, bo yu karə̀ ŋ̀ghɛɛ nɨ a nɨtəə a ɨdɨgə jî ghàꞌàtə̀ (Ɨ̀fàꞌà 16.10-17; 20.5-15; 21.1-18; 27.1-28).

Lukas à swòŋ mə yu ŋwàꞌànə aa a mbo Theophilus tǎ tâ à naŋsə nzi annù nɨ̂koŋ yìi mə bɨ dɨ̀ꞌɨ̀ ghu mbo, bo bɨ̀ àjàŋə mə ɨ̀nnù ma jû ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà. Ànnù nɨ̂koŋ ma yû a bə̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋ Yesu Kristo, yìi mə Àzwì Nwî a lɛ ntsɔꞌɔ yì mə tâ à zi nswoŋə ntoo ma yû a mbô ŋ̀gàŋə̂fumə, ŋ̀kɛꞌɛnə ajàŋə mə Nwì à ka yweensə bə̂ aà (4.18-19). Lukas a dɨꞌɨ̀ nɨ̂ àjàŋə mə annǔ ŋgàŋə̂mfumə, à yì bə̂ bî kə̀gə, bo bɨ̀ à yì bə̂ bî bɨ, a lɛ naŋsə ntswe a nu Yesu aà. Yesu à lɛ ntwoŋ Mateo ŋ̀kàŋkwɛrə bɨ̀tax, ǹswoŋ mə kaa yu lɛ ŋwaꞌǎ aa a ntwoŋ bə̀ bìi annû yaa a tsinə aa zì, yu lɛ mbàŋnə̀ ǹzi aa a twoŋ ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂ (5.32); ǹtwoŋə a Zacchaeus aa nloŋ mə yu lɛ nzì aa nlɔ̀ɔ bə̀ bìi mə bɨ bwɛ aa, ɨ yweensə waa (19.10). Ŋ̀gàn mûŋgwàꞌà wa mə à lɛ mbwɛ aa, ɨ dɨꞌɨ̀ nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî bo bɨ̀ ŋ̀ko mɨ̀lɨ̀ŋnə Taà yìꞌinə̀ a mbo bɔɔ̀ bi (15.11-32).

Lukas à dɨ̀ꞌɨ tsiꞌà ànnù nɨ̂ŋkoŋ mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya kaa ɨ̀ sɨ aa tsiꞌì a mbo baYuda tswê. Ɨ̀ tswe aa a mbô m̀bî ǹtsɨ̀mə̀, m̀bə “ŋ̀kàꞌà...a mbo bə̀ bɨ atoo dàŋə̀” (2.32). Yesu à zì aa a ŋghɨ̀rə “tâ mu ŋù ǹtsɨ̀m à yə ajàŋ mə Nwì a yweensə bə̂ aà” (3.6).

Lukas a kɨ̂ ǹdɨꞌɨ abwarə bâŋgyɛ̀ a nsi miꞌi Yesu; ŋ̀ghaa nloŋə Mary ǹdè yì, Elizabeth, Martha bo Mary, bɨ̀subɨkaꞌà bi (10.38-40), bàŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ kwɛtə nìi, m̀faꞌa ghu mbo aà (8.2-3). Ŋ̀kɨ ndɨꞌɨ ajàŋə mə Yesu à lɛ mbəŋkə yi ŋghaa a mbo bàŋgyɛ̀ bya bìi mə bɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀ ǹyoŋə nìi a mânjì Golgotha aà (23.27). Bàŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ yòŋə̀ Yesu, ǹlɔgɨnə a Galilea, ǹtswe bo bo a Yerusalem, ǹtəə nyə ajàŋə mə bɨ lɛ sɨ kwèèntə̀ yi aa (23.40), bo bɨ̀ àdɨgə yìi bɨ lɛ ntwiŋə yi ghu aà (23.55-56), ǹyi mfòò ŋ̀ghɛɛ nyə mə Yesu à ywèènə̀ mə̂ nɨ nɨ̀wo (24.1-80) ǹtɨgə ŋghɛɛ nswoŋ a bô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ̂ (24.9-10).

Lukas à naŋsə ŋkwèè fɨ̂mfaa a nɨ̂ ànnǔ ntsàꞌàtə Nwì (3.21; 5.16; 6.12; 11.1; 22.32; 23.34,46). Ka mə Yesu à lɛ mbə Mu Nwì aa, à lɛ sɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ noò ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî ghu tǎ zi annù yìi mə Taà yì a lɔ̀ɔ̀ aa, ɨ kɨɨ kwɛrə mɨtsyɛ̀ bo bɨ̀ mɨ̀dàꞌà a mfàꞌa ɨfàꞌâ yi ghu. Bìꞌinə yə mə, m̀bɔŋ tâ à tsɔꞌɔ ŋgǎŋntoò ji jya a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jì ghàꞌàtə̀, a lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹlɛ ŋka ntsaꞌatə Nwî àbɛ̀ɛ̀ fuꞌù (6.12).

Lukas a ghɨ̀rə bɨ yə nɨdorə nìi mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋə Yesu Kristo ɨ̀ zi nɨ nu aà, ǹlɔgɨnə a nɨ ɨkòò baangel wa a noò yìi bɨ jwe yi aa (2.14) ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a noò yìi mə Yesu à màŋsə̂ ɨ̀fàꞌâ yi ntɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a aburə fu a mbɛ̀ɛ Tà aà. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ “tɨgə̀ ŋ̀ghaꞌasə nìi, ǹtɨɨ̀ waa ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə, bo tɨgə̀ m̀bu mbɨ̀ɨ̀ waa fu a Yerusalem. Ǹtɨgə ntswe nɨ a ndâmàꞌanwì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî.” (24.52-53).

Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:

1. Ǹjiꞌì ànnù àŋwàꞌànə̀ yû 1.1-4

2. Àjàŋ mə bɨ lɛ njwe Yesu bo bɨ̀ Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì bo bɨ̀ nòò yìi bo lɛ mburə bôŋkhə aà 1.5—2.52

3. Ɨ̀fàꞌa Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì 3.1-20

4. Àjàŋ mə bɨ lɛ mmurə Yesu ŋkì bo ajàŋ mə bɨ lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi aà 3.21—4.13

5. Ɨ̀fàꞌa Yesu a Galilea 4.14—9.50

6. Ǹlǒ a Galilea ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem 9.51-19.27

7. Ŋ̀gyà yî ǹlwìꞌìnjɨ̀m a Yerusalem bo bɨ̀ maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌà 19.28—23.56

8. Àjàŋ mə Mmàꞌàmbi à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo, ǹdɨꞌɨ ɨbɨɨnû yi a mbo bə̀ ǹtɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aà 24.1-53

Ɨ̀nnǔ ntsyàmbìì

¹Taà Theophilos, bə̀ bî ghàꞌàtə bɨ gaansə mɨ̀tɨ̀ɨ̂ myaa a ŋŋwàꞌànə ɨnnù jìi mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì aà. ²Bo ŋwaꞌanə aa ajàŋ mə bə̀ bìi mə bɨ lɛ nyə ɨnnù ma jû ǹlɔgɨnə a noò ǹlɔ̀gɨ̀nə ŋkɨɨ nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo ya aa, bɨ swoŋ a mbo bìꞌì aà. ³Àjàŋə mə a bə laa aa, Taà, mə̀ nàŋsə̀ mə̂ ǹlɔgə noò ǹyəgə ɨnnù ma jû m̀beꞌenə a lɔ̀gɨ̀nə, ŋ̀waꞌatə mə a kuꞌunə mə tâ mə̀ naŋsə ntsisə ŋŋwaꞌanə ajàŋ mə ɨnnù ma jû ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa a mbo wò. ⁴Mə ghɨ̀rə̀ mùu ajàŋ aa mə tâ ò naŋsə nzi annù nɨ̂koŋ yìi mə a tswe ghu nloŋ ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi bɨ swoŋ a mbo wò aà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ànnù ǹloŋ ŋgaa Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì aà

⁵Nòò yìi mə Herod à lɛ mbə mfɔ̀ a alaꞌa Yudea, ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, mfɛꞌɛ aa a tɨtɨ̀ɨ àkhɨ̀rə̀ bə̂ bìi mə bɨ̀ lɛ sɨ fàꞌà bɔ bɨ̀ bə̀ bɨ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì Abija aà, ɨ̀kǔm ŋgwɛ̂ yì ɨ lɛ mbə Elizabeth, ŋ̀kɨ mfɛꞌɛ aa a ŋgwɛ̀ꞌɛ Aaron ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì wa. ⁶Àkòrə̀ nɨzì yaa bo bɨtsɨm a lɛ ntsinə a nsi miꞌi Mmàꞌàmbi, kaa bo waꞌà nɨ̂ àlɔ̀ꞌɔ̀ tswê ǹloŋ mə bo lɛ sɨ lə̀ə̀ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ Nwî ŋ̀kɨɨ nyuꞌunə nɨ̂ ǹdɨꞌɨ̂ ji tsiꞌì tsɨ̀mə̀. ⁷La kaa bo lɛ ŋwaꞌà nɨ mu bàŋnə̀ tswe nloŋ mə Elizabeth à lɛ mbə afɨrə, bo kɨ̂ ǹtɨgə bɨlwèn aà.

⁸À lɛɛ̀ m̀bə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, a bə̂ ǹjwi yìi mə ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwi Abija ɨ tswê nɨ̀ m̀fàꞌa a mûm ǹdâmàꞌanwì, Zechariah a kâ m̀faꞌa ɨfàꞌâ yi a mûm ǹdâmàꞌanwì, ⁹ǹyoŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì maa noò, bɨ lɛ mmàꞌa ɨbìrə̀ ǹtsɔꞌɔ yi mə tâ à tɔɔ alùmtə̀ a nɨkentə nɨ mɔꞌɔ nɨ màꞌa Nwì. A tɨgə̀ ŋ̀kuu ŋghɛɛ a mûm ǹdâmàꞌanwì. ¹⁰Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bɨ̀tsɨm bìi lɛ ntswe a abɛɛ aa bɨ lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ Nwî maà noò yìi mə à lɛ mbə noò ntɔ̀ɔ̂ àlùmtə̀ aà. ¹¹Angel Mmàꞌàmbi à lɛ ŋwìꞌìkə̀ m̀fɛꞌɛ ghu nsi, ntəə a mbɛ̀ɛ̀ àbô amàꞌa nɨ̀kèntə̀ nɨ mɔꞌɔ nɨ alùmtə̀ nyâ. ¹²Nòò yìi mə à lɛ nyə angel wa aa, mɨ̀bɛ̂ mi lɛ nsyənə, nɨ̀bɔꞌɔ tswâ yi. ¹³Angel wa a swoŋ ghu mbo mə, “Tsùu bɔꞌɔ mbâ Zechariah. Wa Nwìŋgɔ̀ŋ à yùꞌù mə atsàꞌàtə̀ yô. Ŋ̀gwɛ̂ ghò Elizabeth à ka jwe mûmbâŋnə̀ tâ ò tswe ɨkûm yi nɨ Jɔn.

¹⁴À ka yǐ bə annù nɨ̂dorə a mbo wò tâ nû yò ɨ̀ naŋsə mbɔŋ,

bə̀ bî ghàꞌàtə̀ kɨɨ ndorɨtə nloŋ mə bɨ jwe yi aà.

¹⁵Ǹloŋ mə à ka yǐ bə ŋû yî ŋ̀wè a nsi miꞌi Mmàꞌàmbî,

kaa waꞌǎ mɨlùꞌù ka nno, kə̀ mî bɔ̀nə̀ kə̀ mî tɨ̀ɨ̀.

Àzwì Nwî a ka yǐ lwensə yi lɔgɨnə a atoꞌo ǹdè yì.

¹⁶À ka yǐ ghɨ̀rə tâ baIsrael bî ghàꞌàtə̀ tâ bɨ̀ bǔ mbɨ̀ɨ̀ fu a mbo Mmàꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ wàà.

¹⁷À ka yǐ tsyǎ a mbìi Mmàꞌàmbi nɨ̂ àzwǐ ǹtoò Nwì Elijah bo bɨ̀ mɨ̀dàꞌâ mi.

À ka yǐ bòònsə bɨtà bo bɨ̀ bɔɔ̀,

ɨ bəŋkə ŋgǎŋatɨɨ atu tâ bo tswe nɨ mɨ̀tsyɛ̂ tsǒ bìi ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə aà.

À ka yǐ taŋtə bə̂ tâ bɨ̀ kuꞌunə a mbô M̀màꞌàmbî.”

¹⁸Zechariah a betə̀ Angel wa mə, “Mə̀ ka zi aa mə akə mə ma yû ànnù a ka fɛ̀ꞌɛ̀ aa ɛ? Ǹloŋ mə mə̀ tɨgə nlwèn ŋù, ŋ̀gwɛ̂ ghà a kɨ̂ ǹlwen lwen aa ɛ?”

¹⁹Angel wa a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ nɨ Gabriel yìi mə a təə nɨ a nsi miꞌi Nwì, yu wa yìi mə à too gha mə tâ mə zi ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû a mbo wò aà. ²⁰Lâ, tsǒ mə kaa ò sɨ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ yû mə ɨ̀ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ nɨ nòò yìi mə à kùꞌùnə aa biì aa, kaa ò ka waꞌà bù ŋ̀ghaa. Ò ka ghɛ̀ɛ nɨ tɨ̀ghàà ɨ yweꞌe wa noò yìi mə ɨ̀nnù ma jû ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ laa aà.”

²¹Bə̀ bya mə bɨ lɛ ntəə a abɛɛ aa, bɨ lɛ nyuꞌutə Zechariah kɨ kaŋ ntɨgə ŋwaꞌa nɨ mə a ghɨ̀rə̂ àkə a tɨgə̀ ǹtɨgə a mûm ǹdâmàꞌanwì ǹtɨgə aa ɛ? ²²Nòò yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ̀ a ŋghàa a mbo bo bû ǹzi. Bo tɨgə̀ ǹzi mə ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ̀ lɛ yi wa mûm ǹdâmàꞌanwì. À lɛ ntɨgə nsɛɛnsə waa nɨ̂ m̀bo, ǹtɨgə ntswe nɨ tɨ̀ghàà.

²³Nòò yìi mə à lɛ mmàŋsə afàꞌâ yi a mûm ǹdâmàꞌanwì aa, a tɨgə̀ ǹlo mbɨɨ yi a ndùgə yu. ²⁴À tɨ̀ mə bə nɨ mû àtɨɨ noò, ŋ̀gwɛ̂ yì Elizabeth a tswê nɨ mû, ǹtɨgə tswe tsiꞌǐ a nda mə bɨ̀ tsuu yi lǒ yə atu bɨ̀sàŋ bintaà. ²⁵Ǹtɨgə nswoŋ nɨ mə, “M̀màꞌàmbî à lèntə̀ mə̂ ŋ̀ghɨrə ma yû ànnù a nu mə aa, a mfiꞌi ǹdɨ̀rə̂ atu a atu mə̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo Mary mə à ka jwe Yesu aà.

²⁶Bɨ̀sàŋ bɨ lɛ ntsyà bi ntoꞌo ajàŋ yìi mə Elizabeth à lɛ ntswe nɨ mu aà, Nwì a too angel Gabriel a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa Nazareth a alaꞌa Galilea. ²⁷À lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀kɨ̀ɨ̀ a mbo mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀ yìi mə ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Joseph, ǹlo a atsə M̀fɔ̀ David aa, à lɛ ŋkosə. Ɨ̀kǔm mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀ ma ghû ɨ lɛ mbə aa Mary. ²⁸Angel wa à lɛ nzì ghu mbo nswoŋ mə: “Mə tsàꞌàtə̀ ghô! M̀màꞌàmbî à tswe bu yu, à kɨ̀ mə̂ ǹnɨŋ mbɔɔnə yì ŋ̀wè a nu wò.”

²⁹Mary à lɛ mbɔꞌɔ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a ajàŋ yìi mə à lɛ nyuꞌu annù ya mə angel wa à lɛ nswoŋ aà, ǹtɨgə ŋwaꞌa nɨ mə ma yû m̀buu atsàꞌàtə a dɨꞌɨ aa àkə̀ lɛ. ³⁰Angel wa a swoŋ ghu mbo mə: “Tsuu bɔꞌɔ mbâ Mary, wa ɨ̀bɔ̀ŋ Nwìŋgɔ̀ŋ ɨ̀ tswe a mbo wò. ³¹Ò ka tswe nɨ mu ɨ jwe mûmbâŋnə̀ ɨ tswě ɨkûm yi nɨ Yesu.

³²À ka yǐ bə ŋû yî ŋ̀wè tâ bɨ̀ ka twoŋə nii nɨ Mu Nwìŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə.

Yaweh Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ ghɨ̀rə̀ yi nɨ̂ m̀fɔ̀ tsiꞌì tsǒ ta bɨ̀ taà yì David.

³³À ka yǐ bə Mfɔ̀ a ŋgwɛ̀ꞌɛ Yacob, ɨ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋ,

kaa tâ ànnù nɨfɔ̂ yi tâ waꞌà nɨ̂ ǹlwìꞌi tswê.”

³⁴Mary a betə̀ angel wa mə: “Mə̀ bùrə nɨ mûŋgɔ̀ɔ̀ màŋgyɛ̀, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà ŋûmbâŋnə̀ zi, m̀bə ma yû ànnù a fɛ̀ꞌɛ̀ aa mə akə lɛ?”

³⁵Angel wa a kwiꞌi ghu mbo mə,

“Wa Àzwì Nwî a ka kusə gho

tâ àdàꞌa Akɔꞌɔ̀ntsɨrə tâ à kuu a nu wò.

Ma mùu ajàŋ, mu wa mə ò ka jwe aa, wa yìi mə à làa màŋsə̀ aa, bɨ ka yǐ tɨgə twoŋə yi nɨ Mu Nwì.

³⁶Waꞌatə ŋû ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ ghùù, Elizabeth. Bɨ swoŋə nɨ mə kaa mbə a waꞌà bɔɔ jwê. La tsɨ̂tsɔ̀ŋ, yumbɔŋ à tswè mə̂ nɨ mu a nɨ bɨ̀sàŋ bi ntoꞌo, ka mə à lwèn mə̂ siꞌi siꞌi aà. ³⁷Kaa ànnù yî tsu sɨ̀ ghu tswê mə mbə Nwì a waꞌà ghɨ̀rə̀.”

³⁸Mary a kwiꞌi mə, “Yə̂, mə̀ laa mbə abùꞌu Mmàꞌàmbî, tâ a fɛꞌɛ a nu mə̀ wa ajàŋ mə ò swòŋə aà.” Angel wa a tɨgə̀ m̀maꞌatə yi ŋghɛɛ yi.

Àjàŋ mə Mary, à lɛ ŋghɛ̀ a ŋghantə Elizabeth aà

³⁹Tsiꞌì maa noò Mary a burə̀ ǹtaŋtə njoò ji mmàꞌàtə̀ ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀ lɛ ntswe a atu ntaꞌa a Yudea aà. ⁴⁰À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa, ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda Zechariah ntsaꞌatə Elizabeth. ⁴¹Mary à yùꞌù mə atsàꞌàtə Elizabeth aa, mu wa a lɨtə̀ ǹnaŋ ghu nɨbùm, Àzwì Nwî a lwensə Elizabeth ⁴²a tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Nwì à nàŋsə nnɨŋ mbɔɔnə a nu wò a tɨtɨ̀ɨ bàŋgyɛ̀, m̀bɔɔnə ɨ kɨ̂ ǹtswe a nu mu wa yìi mə ò ka jwe aà! ⁴³Ma yû ànnù yî wè, ajàŋ mə ndè bɨ̀ M̀màꞌàmbî ghà à zi ŋghantə gha aa, a fɛꞌɛ a nu mə̀ aa a ya aa ɛ? ⁴⁴Ǹloŋ mə ajàŋ mə mə̀ ghɨ̀rə nyuꞌu atsàꞌàtə̂ yo aa, mu ghù a nɨbǔm m1ə à ghɨ̀rə nlɨtə nnaŋ nɨ nɨ̀dorə̀. ⁴⁵M̀bɔɔnə a nu wò m̀bâ mâŋgyɛ̀, yìi ò lɛ mbii mə ànnù ya yìi mə Mmàꞌàmbi à lɛ nswoŋ a mbo wò aa, mə a ka fɛ̀ꞌɛ̀ tsiꞌì maa ajàŋ aà.”

Ɨ̀kòò yìi mə Mary à lɛ nyəə aà

⁴⁶Mary a swoŋ mə,

“Ɨ̀bɨɨ nû gha tsɨ̀m ɨ ghaꞌasə Mmàꞌàmbî;

⁴⁷ǹtɨɨ̀ gha ɨ dorɨtə nloŋ Nwîŋgɔ̀ŋ ŋgàŋnyweensə̂ gha

⁴⁸ǹloŋ mə à wàꞌàtə̀ mə̂ gha, àbùꞌû yi yìi mə à nɨ tɨ̂kùm aà.

Ǹloŋ mə, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, bə̀ bɨtsɨ̀m ka tɨgə twoŋ nɨ̂ gha nɨ ŋù yìi mbɔɔnə ɨ̀ tswe ghu nu aà,

⁴⁹ǹloŋ ɨnnù jî wè jìi mə Mmàꞌàmbî yìi à nɨ̂ Ǹtɨ̀ɨ̀ aa à ghɨ̀rə a nu mə̀ aà, ɨ̀kǔm yi ɨ laa màŋsə̀ aà.

⁵⁰A ko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ bìi mə bɨ bɔꞌɔ nìi aa mɨwaa mɨwaa.

⁵¹À nàsə̀ mə̂ nɨkwɛɛ ǹdɨꞌɨ adaꞌa yi,

ǹsɛɛnsə ŋgǎŋŋee nu bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə bo mɔ̀ɔ̀ntə̀ a mûm ǹtɨɨ bo aà.

⁵²À sɨ̀gɨ̀sə̀ mə̂ bɨfɔ̀ bî wè a ɨ̀bə̀rə bo,

ŋ̀ŋentə bɨ̂tɨ̀kùmə̀.

⁵³À jɛ̀ꞌɛ̀ mə ŋgǎŋnjì, ǹlwensə waa nɨ̂ ǹjoo jì sɨgɨ̀nə̀,

m̀baŋnə mfurə bə̂ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ ǹjoo aa bɨ kwɛɛŋkə̀ nɨ̂ àbo ŋɛꞌɛ.

⁵⁴À zì mə̂ a ŋkwɛtə ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì Israel,

ŋ̀waꞌatə ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ yìi mə à lɛ kàꞌà ǹloŋ ŋgaà yàà

⁵⁵ǹswoŋ a mbo bɨ̀taà biꞌinə̀,

a mbo Abraham bo bɨ̀ ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ yì, ǹlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀.”

⁵⁶Mary à lɛ ntswe bo Elizabeth bɨsàŋ bi tarə mbu mbɨ̀ɨ̀ yi fu.

Àjàŋ mə bɨ lɛ njwe a Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì aà

⁵⁷Nòò njwe Elizabeth à lɛ ŋkùꞌù, a jwe mûmbâŋnə̀. ⁵⁸Ŋ̀gǎŋmbɛ̀ɛ ndugə jyaa nɨ̂ ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yàà bɨ lɛ nyuꞌu ànnù yî wè yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ghu nu aa, bo bo bɨtsɨ̀m tɨgə̀ ǹdorɨtə.

⁵⁹À bə̀ mə̂ nɨ̂ ǹjwi ji nɨfwaa aa, bɨ zî a ŋŋètə mu wa, ǹlɔɔ mə bɨ tswě ɨkǔm yi nɨ Zechariah, nɨ yì taà yì, ⁶⁰lâ ǹdè yì a tuu tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀, ǹswoŋ mə, “Ŋ̀gaŋ, ɨ̀kûm yi à nɨ Jɔn.”

⁶¹Bə̀ bya swoŋ ghu mbo mə, “kaa ŋù tsù a ŋgwɛ̀ꞌɛ bù kaa à sɨ̀ nɨ̂ ɨ̀kùm ma ghû tswê.” ⁶²Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaa a mbo Zechariah nɨ̂ m̀bô m̀betə yi mə à kɔŋ mə bɨ tswe ɨkum mu wa nɨ̂ wò aa ɛ?

⁶³Zechariah à lɛ mbetə taafɛ̀rə̀ ŋ̀ŋwaꞌanə ghu mə, “Ɨ̀kǔm yi à nɨ Jɔn.” Ànnù a lɛ ŋghaꞌa waa bo bɨtsɨ̀mə̀. ⁶⁴Tsiꞌì maa noò, ǹtsù Zechariah ɨ ŋaꞌanə, àləə̀ yi a fɛɛ̀ŋkə̀, à bû ŋ̀ka ŋghaa fu, ntɨgə ŋghaꞌasə Nwî. ⁶⁵Nɨ̀bɔꞌɔ lɛ ntswa bambɛ̀ɛ̀ ǹdùgə̂ bi bya, ŋ̀gàn ya ɨ sɛɛ̀nə̀ fya alaꞌa ntaꞌa Yudea tsiꞌì tsɨ̀mə̀. ⁶⁶Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à lɛ nyuꞌu ŋgàn ya aa, a lɛ sɨ mɔ̀ɔ̀ntə atû yi ghu ntɨgə mbetə nɨ mə, “Mu mà ghû à ka yǐ bə aa àkə̀ aa ɛ?” Ǹloŋ mə a lɛ nlaa mə àdàꞌa Mmàꞌàmbi a lɛ ntswe ghu nû.

Ǹtoo yìi mə Zechariah à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ aà

⁶⁷Àzwì Nwî a lɛ nlwensə Zechariah ta bɨ̀ Jɔn, a tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoò Nwì mə,

⁶⁸“Tâ bìꞌinə̀ ka ŋghaꞌasə a Mmàꞌàmbi Nwìŋgɔ̀ŋ baIsrael,

nloŋ mə à zì mə̂ ŋ̀kwɛtə bə̂ bi, ntsuꞌu atû yaa.

⁶⁹À fìꞌìsə̀ mə̂ a Ŋ̀gàŋywèènsə bə̀ yìi mə à tɨ̀ɨ̀ aa a mbo bìꞌinə̀,

a bə ŋù àtsə ŋgàŋàfàꞌâ yi David

⁷⁰tsiꞌǐ ajàŋ yìi à lɛ ŋkàꞌà ǹtsya a njɨ̌m ŋgǎŋntoò ji jìi laa aa a ŋguꞌu,

⁷¹mə yu ka yǐ yweensə yiꞌinə̀ a mbô ŋ̀gǎŋkɨ̂bàâ jiꞌinə̀,

ɨ kwɛrə yiꞌinə̀ a mbo bə̀ bìi mə bɨ naa yiꞌinə̀ aà,

⁷²ɨ dɨ̀ꞌɨ ɨbɔ̀ŋə̂ yi yìi mə à lɛ ŋkàꞌà a mbo bɨ̀tà bɨ bɨtaà biꞌinə̀ aà,

ɨ kɨɨ waꞌatə a akàâ yi yî làà yâ,

⁷³làꞌa akàà ya mə à lɛ ŋwàrə̀ bo taà yiꞌinə̀ Abraham aà.

⁷⁴À lɛ ŋkàꞌà mə yu ka kwɛrə yiꞌinə̀ a mbo ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ jiꞌinə̀,

tâ bìꞌinə̀ tɨgə mfaꞌa ghu mbo kaa waꞌà bɔꞌɔ̀,

⁷⁵nɨ mânjì yìi à laa mmaŋsə ŋkɨ ntsinə a nsi miꞌi yu a nɨ nòò yiꞌinə̀ ntsɨ̀m faa atu nsyɛ̂.

⁷⁶Wò, mû ghà, bɨ ka yǐ tɨgə twoŋə nɨ̂ gho nɨ ŋgàŋntoò Nwìŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə.

Ǹloŋ mə ò ka yǐ ghɛ̀ɛ a mbii Mmàꞌàmbi, a nnaŋsə mânjì yì.

⁷⁷Ɨ tɨgə ghɨ̀rə tâ bə̀ bi zi mə bo ka yǐ yweenə aa

mə mbə bɨ liꞌinə ɨfansə ɨnnù jyaa,

⁷⁸ɨ tsyà aa a njɨ̌m ŋko mɨ̀lɨ̀ŋnə̀ Nwìŋgɔ̀ŋ yiꞌinə̀,

a ajàŋ mə àbɛ̀ɛ̀ a ka yǐ lǒ a aburə ɨ fuꞌu sɨgə a nu bìꞌinə̀,

⁷⁹a mfa ŋ̀kàꞌà a mbo bə̀ bìi mə bɨ tswe a mûm m̀fii ɨ̀dɨ̀gə̀,

a adɨgə àlɨləŋə nɨwo aa,

ɨ kɨ tsisə mɨ̀kòrə̂ miꞌinə̀ tâ mɨ̀ ka ntəə nɨ mânjì m̀bɔɔnə̂.”

⁸⁰Mu wa à lɛ ŋkwe, ntɨɨ a mûm Àzwì Nwî, ǹtswe nɨ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀, ǹyweꞌe a noò yìi mə bɨ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ yi a mbo baIsrael aà.

Ànnù àjàŋ yìi mə bɨ lɛ njwe Yesu aà

(Mt. 1.18-25)

¹A bə maa noò M̀fɔ̀ Kaisa Augustus a swoŋ mə tâ bɨ̀ səŋ bə̂ tsiꞌì bɨ̀ tsɨ̀m a ɨtoo ɨtoo jìi mə baRoma bɨ lɛ sɨ buꞌutə aà. ²Nòò wa mə ànnǔ səŋ bə̀ ma yû yìi mə a lɛ mbə yi ntsyàmbìì a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, Kwirinius à lɛ mbə Gûmnàà a mbùꞌu Syria. ³Ŋù ǹtsɨ̀m à lɛ ntɨgə ŋghɛɛ mə yu ŋwàꞌànə ɨkûm yi a nɨkurə bo.

⁴Joseph à lɛ nlò a njɔ̀ꞌɔ̀ alaꞌà Nasareth yìi ɨ̀ lɛ ntswe a Galilea aa, ŋ̀kɨ ŋkɔꞌɔ ŋ̀ghɛɛ nɨkurə nɨ Bethelehem nìi mə nɨ lɛ ntswe a alaꞌa Yudea aa, a bə̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə bɨ lɛ njwe Mfɔ̀ David ghu aà. Joseph à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu aa nloŋ mə à lɛ mbə ŋû àtsə̂ David aà. ⁵À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu mə yu ghɛɛ ŋwàꞌànə ɨkûm yi bo yǐ Mary yìi mə à lɛ ŋkosə nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì aà. Mary à lɛ ntswe nɨ mû. ⁶Àjàŋ mə bo lɛ ntswe a Bethlehem aa, a tsɨgə̀ mu wâ; ⁷ǹjwe mû yì yî ǹtsyàmbìì yî m̀bâŋnə̀, ǹlɨmtə yi nɨ̂ ɨ̀bàꞌa ɨtsə̀ꞌə̀, ǹnɔŋsə yi nɨ̂ àkhɨ̀ mɨjɨ naà ǹloŋ mə kaa àdɨ̀gə̀ a lɛ ŋwaꞌà a mbo bo wa ndâ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ tswê aà.

Bɨ̀tsèè bɨ mbi bo bɨ̀ baangel

⁸Bɨ̀tsèè bɨ mbi bǐ mɔꞌɔ bɨ lɛ ntswe maa mbɛ̀ɛ̀ àlaꞌa, a atu ntaꞌa, m̀bɛ nɨ̂ m̀bî jyaa. ⁹Bo kà mə̂ aa mbɛ nɨ̂ m̀bî jyaa jya aa, Angel M̀màꞌàmbi a wiꞌìkə̀ m̀fɛꞌɛ a nsi mbo. Ŋ̀kàꞌa Mmàꞌàmbi yìi mə ɨ ŋwèènə̀ tsiꞌì ŋ̀wèènə̀ aa, ɨ ta ŋkarɨsə waa, nɨ̀bɔꞌɔ nì wè nɨ tswâ waa, ¹⁰la angel wa a swoŋ a mbo bo mə: “Nɨ̀ tsuu bɔꞌɔ bə̂, wa mə̀ zì aa nɨ̀ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a mbo bù, yìi mə ɨ̀ ka zì nɨ nɨ̀dorə nì wè a mbo ŋù ǹtsɨ̀mə̀. ¹¹Bɨ jwè mə Ŋgàŋywèènsə̀ ghùù, mə nɨ Kristo M̀màꞌàmbî aa, a ɨtugə mbi sìi, a nɨkurə Mfɔ̀ David. ¹²Àlènsə̀ yìi mə a ka dɨ̀ꞌɨ̀ a mbo bù aa, a bə mə, nɨ̀ ka ghɛɛ yə mu yì m̀bɔrə tâ bɨ̀ lɨmtə yi nɨ ɨbàꞌa ɨtsə̀ꞌə̀, ǹnɨ̀ŋ yi nɨ àkhɨ̀ mɨjɨ naà.”

¹³À ghə̀ə kɨ màŋsə, ǹtsǔntsò baangel yî wè bɨ lô a aburə nsɨgə, ǹyəə nɨ̂ ɨ̀kòò ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ghu, ǹswoŋə nɨ mə,

¹⁴“Nɨ̀ghaꞌa a mbo Nwìŋgɔ̀ŋ yìi mə à tswe a aburə ŋkɔꞌɔ ntsɨrə aà,

m̀bɔɔnə a mbo bə̀ fàa nsyɛ bìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ a dorɨtə nloŋ ŋgaa yàà aà.”

¹⁵Nòò wa mə baangel bya bɨ lɛ mbù mmaꞌatə waa ŋ̀kɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aa, bɨ̀tsèè bɨ mbi bya bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghaa bo nɨ bo mə, “Nɨ̀ ghɨrə bìꞌinə̀ ghɛɛ a Yerusalem, ŋ̀ghɛɛ nyə annù yìi mə a fɛꞌɛ ghu, M̀màꞌàmbi a kɛꞌɛnə̀ a mbo bìꞌinə̀ aà.”

¹⁶Bo lɛ ntswaꞌatə ŋghɛɛ nyə Mary nɨ Joseph nɨ mu wa a nɔ̂ŋ a akhɨ mɨjɨ naà. ¹⁷Bɨ̀tsèè bɨ mbi bya bɨ yə mu wa ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo bo ajàŋ yìi mə baangel bya bɨ lɛ nswoŋ nloŋ mu wa aà. ¹⁸Ŋ̀gɔ̀ŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu aa, bɨ lɛ nyɛrə ànnù ya mə bɨ̀tsèè bɨ mbi bya bɨ lɛ nswoŋ aà. ¹⁹Mary à lɛ nlɔ̀gə ɨnnù jyâ tsɨ̀m ǹləə a ntɨɨ yu ntɨgə mmɔɔntə nɨ̂ àtû yi ghu. ²⁰Bɨ̀tsèè bɨ mbi bya bɨ lɛ mbù ǹlo ntɨgə mbɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ waa, ǹyəə nɨ̂ ɨ̀kòò ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî ghu nloŋ ànnù yìi mə bo lɛ nyuꞌu ŋkɨ nyə a boòntə̀ tsiꞌì wa ajàŋ yìi mə baangel bya bɨ lɛ nswoŋ aà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswě ɨkum Yesu aà

²¹Ǹjwî ɨ tsyà mə ji nɨfwaa, a ajàŋə mə bɨ lɛ ŋŋetə yi aa, bɨ tswê ɨ̀kǔm yi nɨ Yesu, ɨ̀kùm wa mə angel wa lɛ mfa mbɔŋ tâ bɨ̀ tswe nɨ yu a atoꞌo aà.

²²Nòò à lɛ ŋkùꞌù mə tâ taà yi bô ǹdè yi ghɨrə annǔ nsìꞌî waa tâ bo laa nyoŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ Moses, bo lɔ̀gə̀ Yesu mə tâ bo bo kɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem, tâ bo ghɛɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ yi a mbô M̀màꞌàmbî, ²³ŋ̀yoŋ ajaŋ mə a lɛ ntswe bɨ ŋwàꞌànə̀ a nɨ nɔ̀ŋsə̀ M̀màꞌàmbî aà, “M̀fòò àjɛ̀ɛ̀ mâŋgyɛ̌ ntsɨ̀m yìi à nɨ mûmbâŋnə̀ aa, bɨ ntswe nɨ̂ ǹlə̀ə̂ yi nɨ̂ àyàrə ayoo a mbô M̀màꞌàmbî.”2.23: Exod. 13.2,12,15²⁴Bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ aa ta ɨ kɨɨ màꞌà Nwî, “nɨ bɨ̀bugɨ̀rəmɨ̀kuu bi baa bo bɨ̀ bɨ̀tsɔꞌɔ bî kə̀gə bi baà.”2.24: Lev. 12.8 Ɨ yòŋə̀ nɨ̂ àjàŋ yìi mə nɔ̀ŋsə̀ Nwì à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aà.

²⁵Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe a Yerusalem, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Simon, a bə ŋù yìi mə mɨ̀nnû mi lɛ ntsinə, a kɨɨ̀ bɔꞌɔ nɨ̂ Nwî. Àzwì Nwî a tswê ghu nu, a yuꞌutə̀ nɨ̂ noò yìi mə Nwìŋgɔ̀ŋ à ka yǐ ləꞌətə mɨntɨɨ mɨ baIsrael aà. ²⁶Lɛ boŋ Àzwì Nwî a lɛɛ̀ ǹdɨꞌɨ ghu mbo mə à ka yǐ yə Àyɔꞌɔ̀ Nwì M̀màꞌàmbi wa ɨ bɔ̌ŋ kwo. ²⁷Àzwì Nwî a lɛ tintə yi mə tâ à zi a ndâmàꞌanwì maa njwi mə bɨ lɛ nzì nɨ mu wa aà. Ta bɨ̀ Yesu nɨ̀ ǹdè yì bɨ zì mə̂ nɨ ghu a nlwensə nɔ̀ŋsə̀ aa ²⁸a ŋɛɛ̀ yi ntugɨtə a mbo yu, ŋ̀ghaꞌasə Nwî ǹswoŋ mə,

²⁹“M̀màꞌàmbî, màꞌàtə tâ àbùꞌû yô tâ à ghɛɛ nɨ̂ m̀bɔɔnə

nyòŋə nɨ nɨ̀ghàa nô;

³⁰ǹloŋ mə miꞌì ma mɨ yə̀ mə̂ ànnǔ nyweensə bə̀,

³¹yìi mə ò tàŋtə̀ mə̂ ǹləə a nsi miꞌi bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀ aà,

³²a bə̂ ŋ̀kàꞌà a ŋka ndɨ̀ꞌɨ mânjì ghò a mbo bə̀ bɨ ɨtoo dàŋ,

ɨ zì nɨ nɨghaꞌa a mbo bə̂ bo baIsrael aà.”

³³Taà yì bô ǹdè yì bɨ lɛ nyɛrə nloŋ annù yìi mə bɨ lɛ nswoŋ mbɨꞌɨ ŋgaà yì aà. ³⁴Simon a tɨgə̀ ǹnɨŋ mbɔɔnə a nu bo nswoŋ a mbo Mary, ndè yì, mə,

“Mu ghùlâ à ka yǐ ghɨ̀rə̀ tâ bə̀ bî ghàꞌàtə̀ wo, ɨ kɨ ŋɛntə bî ghàꞌàtə a alaꞌa baIsrael.

À ka yǐ bə alènsə̀ yìi mə bə̀ ka yǐ tɨgə ŋghàa nloŋ ŋgaà yì, ɨ tuu nɨ̂ ànnû yi,

³⁵tâ munwi ǹtsò tâ à kɨ nso ntɨɨ̀ ghô.

Tâ ɨ̀nnù jìi mə bə̀ bî ghàꞌàtə̀ mɔ̀ɔ̀ntə a mɨ̂ntɨɨ bo aa, tâ bɨ̀ ghɨrə tâ ɨ̀ fɛꞌɛ nlaa.”

³⁶Ŋ̀gàŋtoò Nwì yî màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Anna, a bə mu Fanuel, yìi mə à lɛ nlǒ a ŋgwɛ̀ꞌɛ Asher aà. A tɨ bə aa boŋ à lwèn mə̂. À lɛ nyɔꞌɔ ntswe bô ǹdoò yì tsiꞌì ɨ̀lòò ji sàmbaa a kwô. ³⁷A tɨgə̀ ǹtswe tsǒ ŋ̀kwiꞌi màŋgyɛ̀ ɨ ɨlòò mɨghum mi nɨfwaa ǹtsò ji nɨkwà. Kaa à lɛ kɨꞌɨ̀ nìi ndâmàꞌanwì m̀màꞌàtə̀, ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî, ǹsiꞌisə nɨ̂ ɨ̀bɨɨnû yi tɨ jɨ, ntsàꞌàtə̀ nɨ̂ Nwî a nɨ̂tugə bo bɨ̀ a siꞌinə. ³⁸À lɛ ŋkɨ nzi tsiꞌì maa bàŋtə̀ noò, m̀fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, ŋ̀ghaa nloŋ ŋgaa mu wâ, a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨ mə tâ Nwìŋgɔ̀ŋ à tsuꞌu atu Yerusalem aà.

³⁹Nòò yìi mə bo lɛ ŋghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m ǹyoŋə nɨ nɔ̀ŋsə̀ M̀màꞌambi aa, bo lɛ mbù mbɨɨ fu a Galilea, ŋghɛɛ a nɨkurə bo a Nazareth. ⁴⁰Mu wa à lɛ ntɨgə ŋkwe, ntswe nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, ŋ̀kɨ nluu nɨ mɨ̀tsyɛ̀; ɨ̀bɔ̀ŋ Nwî ɨ tswê ghu nû.

⁴¹Taà yì bô ǹdè yì lɛ sɨ kɔꞌɔ nɨ a Yerusalem a atû àlòò a atû àlòò a noò ɨ̀kòò Passa. ⁴²Nòò yìi à lɛ mbə ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò baa aa, bɨ lɔgə̀ yi bo bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu tsiꞌǐ ajàŋ yìi bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aà. ⁴³Bo màŋsə̀ mə ɨkòò wa ŋka ŋkwɛɛ, mu wa, làꞌà Yesu, a benə̀ ǹtswe a njɨ̀m a Yerusalem, kaa taà yì bô ǹdè yì waꞌà zî. ⁴⁴Lâ bo lɛ sɨ waꞌatə nɨ mə à tswe a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə bo bo lɛ sɨ zìnə̀ aà, ntɨgə ŋghɛɛ, ntəə nɨtəə nɨ jwi yì m̀fùùrə; ǹlɔɔ yi a mbɛ̀ɛ ɨ̀kàꞌâ jyaa bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋgwɛ̀ꞌɛ jyaa. ⁴⁵Bo lɔ̀ɔ̀ mə̂ yi kaa waꞌà yə, mbu mbɨ̀ɨ̀ fu a Yerusalem a nlɔ̀ɔ̂ yi ghu. ⁴⁶Ǹjwî ɨ̀ tɨ̀ mə̂ tɨ tsyà ji tarə, bɨ yə̂ yi a ndâmàꞌanwì a tswê a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀dɨ̀ꞌɨ̀ bɨ ɨ̀nnû, ǹyuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi mə bo lɛ sɨ swoŋ aa, ŋkɨɨ mbetə nɨ̂ ɨ̀betə̀ a mbo bo. ⁴⁷Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nyuꞌu ànnù yìi mə à lɛ sɨ ghàà aa, bɨ lɛ nyɛrə nloŋ mɨtsyɛ̀ mìi mə à lɛ ntswe nɨ mu aa, bo bɨ̀ ɨ̀kwiꞌi jìi à lɛ sɨ fa aà. ⁴⁸Nòò yìi mə bɨ lɛ nyə yi aa, ànnù lɛ ntsyà waa, ǹdè yì a swoŋ ghu mbo mə, “Mû ghà, ò ghɨ̀rə nɨ̀ bìꞌì lâlà aa a ya lɛ? Ye ajàŋ mə ò fa ŋgɨꞌɨ a mbo bìꞌi taà ghò, bìꞌì ghaà ǹlɔɔ nɨ̂ ghô aà.”

⁴⁹A kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ ghɨ̀rə̀ ŋ̀ghaa nlɔɔ nɨ̂ gha aa a ya lɛ? Nɨ̀ sɨ̀ zi mə a kuꞌunə a mbo mə̀ mə tâ mə̀ tswe a nda Taà ghà aa ɛ?” ⁵⁰Lâ, kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ njiꞌì ànnù yìi mə à lɛ sɨ swoŋə a mbo bo aa naŋsə̀ ǹzi.

⁵¹À lɛ nlò ǹyoŋə waa bo bo sɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ fu a Nazareth. A tɨgə̀ ǹyuꞌunə nɨ̂ waa. Ǹdè yì à lɛ naŋsə nləə ɨnnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀m a mûm ǹtɨɨ yu. ⁵²Yesu à lɛ ntɨgə ŋkwe nɨ mɨ̀tsyɛ̀ bo bɨ̀ àjɨ̀ŋə nû, Nwìŋgɔ̀ŋ bo bɨ̀ bə̀ kɔ̀ŋə̀ nɨ yi.

Àjàŋ mə Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̀ a ŋkì à lɛ sɨ swoŋ annù Nwî aà

(Mt. 3.1-12; Mk. 1.1-8; Jn. 1.19-28)

¹À lɛ mbə nɨ̂ ɨ̀lòò jìi mə ɨ lɛ nyweꞌe nɨghûm ǹtsò ǹtaà a noò yìi mə Tiberias à lɛ mbə Kaisa aa, Pontius Pilate a bə Gumnaa a Yudea, Herod a saꞌà nɨ̂ Galilea, mumaà yi Philip a saꞌà nɨ̀ Ituria, nɨ Trachonitis Lysanias a saꞌà nɨ̀ Abilene, ²Annas bo Kaifas bə̂ ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì jî wè; nɨ̀ghàà nɨ Nwî nɨ lɛ nzì a mbo Jɔn mu Zecharias a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀, ³a tɨgə̀ ŋ̀karə ɨbuꞌù ɨtoò tsɨ̀m jìi ɨ lɛ ntswe a Jordan aa, ǹswoŋə nɨ mə tâ bə̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, ŋkwɛrə ŋkì tâ bɨ̀ liꞌinə ɨfansənnù jyaa. ⁴À lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ ma laà a bə aa ajàŋ yìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə ŋgàŋntoò Nwì Yesiah aa mə,

“Ǹjì ŋù ɨ tɔŋnə nɨ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ǹswoŋə nɨ mə,

‘Nɨ̀ naŋsə a mânjì M̀màꞌàmbi,

ǹnaŋsə ɨyaà ji tâ ɨ̀ tsinə,

⁵Nwì à ka tsɨrə ɨdɨgə mɨbɔrə ɨ̀ tsɨ̀m,

ɨ kɨɨ sɨgɨsə mɨntaꞌa mì wə̀ bo bɨ̀ mì kə̀gə mɨ̀tsɨ̀m,

ɨ ghɨ̀rə tâ ɨ̀dɨ̀gə̀ jî ŋɔ̀rɨ̀kə̌ tsɨ̀m tâ ɨ̀ tsinə.

Ɨ lwensə mɨbɨrə mɨ̀tsɨ̀m tâ mânjì à laanə.

⁶Tâ mu ŋǔ ntsɨ̀m tâ à yə ajàŋ mə Nwì a yweensə bə̂ aà.’ ”3.6: Yes. 40.3-5

⁷Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ sɨ zì a Jordan mə tâ Jɔn à murə waa a ŋkì. A swoŋ a mbo bo mə, “Bù bɔɔ bɨ nô, a ghuu aa a wàꞌàsə wò mə tâ nɨ̀ khə alwintɔŋə Nwî yìi mə a zì aa ɛ? ⁸Tâ nɨ̀ ka ŋkoonə mɨ̂ntà mìi mə mɨ dɨ̀ꞌɨ mə nɨ̀ bə̀ŋkə̀ mə̂ mɨ̂ntɨɨ̀ muu mmaꞌatə ɨbɨ̂ ghuu. Ǹtsuu ɨ kɨ swoŋə nɨ mə, ‘Taà yìꞌì à nɨ aa Abraham’. Mə̀ swoŋ a mbo bù mə Nwì à zî àjàŋ mə mbə yu bəŋkə̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jû ɨ tɨgə̀ m̀bə bɔɔ bɨ Abraham. ⁹Tsiꞌì tsɨ̀tsɔ̀ŋ wa bɨ nɔ̀ŋsə̀ mə̂ ǹjàà ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀wâ ɨtì ghu tsiꞌǐ mɨ̂ŋgàŋ! Ɨ̀tǐ tsɨ̀m jìi mə kaa ɨ sɨ mɨ̂ntà mî sɨgɨ̀nə̀ koonə aa, bɨ ka wǎ mmàꞌa a mɔꞌɔ tâ ɨ̀ khɨ.”

¹⁰Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ betə̀ yi mə, “Bìꞌì ka tɨgə ghɨ̀rə̀ aa mə akə aa ɛ?”

¹¹A kwiꞌi a mbo bo mə, “Ŋù yìi mə à tswe nɨ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ ji baa aa, tâ à fa yî mɔꞌɔ a mbo ŋù yìi mə kaa à sɨ̀ nɨ̂ yi tswê aà. Ŋù yìi à kɨ ntswe nɨ mɨ̀jɨ aa, tâ à ka nyatə a mbo bə̀.”

¹²Ŋ̀gǎŋkwɛrə tax ɨ lɛ ŋkɨ nzi mə bɨ̀ murə waa a ŋkì, m̀betə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌì ghɨrə yìꞌi ŋgaa mə akə lɛ?”

¹³A kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ŋkwɛrə tsiꞌì àyoo yìi nɨ̀ tswe nɨ̂ ŋ̀kwɛ̀rə aa, ǹtsuu kɨ kwɛrə ɨ tsyà.” ¹⁴Bɨ̀sogyɛ̀ lɛ ŋkɨ mbetə yi mə, “Ŋ̀gaà yìꞌì ɨ̀ bə la aa ɛ? Bìꞌì ka ghɨ̀rə mə akə aa ɛ?”

A kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsuu njoo bə̂ nɨ fɨ̀kɔ̀rə̀ ɨ kɨ twɛɛ kwɛrə. Ǹtsuu ɨbaŋnənnù a atu bə̀ kɨ tswɛɛ, ɨ kwɛrə nɨ̂ ǹjoò jyaa, ŋ̀kɨ mbeentə mə ŋ̀kabə yìi mə bɨ tu ghuu ghu aa ɨ̀ kùꞌùnə̂.”

¹⁵Àjàŋ mə bə̀ bya bɨ lɛ sɨ waꞌatə mə ànnù yî wè yî mɔꞌɔ a ka fɛ̀ꞌɛ̀ aa, bo bɨ̀tsɨ̀m lɛ sɨ tɨgə mbetə nɨ̂ ɨ̀betə̀ ǹloŋ ŋgaa Jɔn mə à laà m̀bə yu mbə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ? ¹⁶Jɔn a fâ àkwiꞌi a mbo bo bɨtsɨ̀m mə, “Mə̀ murə ghuu aa a ŋkì, lâ ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à tswe ghu yìi mə a yòŋə a njɨ̌m mə, à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyà gha, kaa mə̀ tɛꞌɛ̀ kɨꞌɨ̀ kùꞌùnə̀ mə mbə mə̀ fɛɛ̀ mɨ̀ŋkɨ̀rə̀ mɨ ntâm mi bə̂. À ka yǐ kɨ murə ghuu aa a mûm Àzwì bo bɨ̀ a mum mɔꞌɔ. ¹⁷Àyoo nsəgə mɨ̀sàŋ a tswe ghu abo, à ka səgə mɨ̂sàŋ mya ɨ tii ntsàꞌa tsɨ̀m fiꞌisə ɨ tɨgə ghotə mɨsàŋ mya a mûm àta yu, ɨ bàŋnə tɔɔ ntsàꞌà jya a nɨ mɔꞌɔ yìi mə ɨ khɨ kaa waꞌà m̀mɛ̀ aà.”

¹⁸Ma mùu ajàŋ Jɔn à lɛ sɨ dɨꞌɨtə waa nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀ ǹswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya a mbo bə̀. ¹⁹Lâ, Jɔn à lɛ ŋghààntə Herod yìi à lɛ mbə Gûmnàà aa nloŋ mə à lɛ ŋkwɛrə Herodias, ŋgwɛ̂ ǹdɨ̂m yì, ŋ̀kɨ ŋghɨrə ɨnnù jî bɨ jì ghàꞌàtə̀ jî mɔꞌɔ̀. ²⁰Herod a kuꞌùsə̀ m̀bu ŋghɨ̀rə̀ bə̂ ànnù yî tɨ̀nsə̀, ǹtswa Jɔn m̀fɨɨ a ndâtsaŋə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ mmurə Yesu a ŋkì aà

(Mt. 3.13-17; Mk. 1.9-11)

²¹Nòò yìi mə bɨ lɛ murə bə̀ bɨtsɨ̀m a ŋkì aa, Yesu à lɛ ŋkɨ nzi bɨ murə̀ yi a ŋkì. Bɨ mùrə̀ mə̂ yi a kâ ǹtsaꞌatə Nwî, àbùrə̀ a ŋaꞌanə̀. ²²Àzwì Nwî a lô a aburə nsɨgə ntəə ghu atu mbə tsǒ bugɨrəmɨ̀kuù. Ǹjì ɨ lô a aburə ŋghaa nswoŋ mə, “Ò nɨ mû ghà yî m̀bàŋnə̀ yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aà, mə naŋsə ndorɨtə nloŋə ghô.”

Ŋ̀kàŋətsə Kristo

(Mt. 1.1-17)

²³Yesu à lɛ ŋka nlɔgɨnə ɨfàꞌà yi aa boŋ à bə̀ mə̂ ɨ̀lòò mɨghum mi ntarə̀, bə̀ waꞌatə̀ nɨ mə à nɨ mu Joseph yìi mə

à lɛ mbə mu Heli.

²⁴A bə mu Matthat,

a bə mu Levi, a bə yì Melchi,

mbə yî Janni, mbə yî Joseph.

²⁵A kɨ̂ mbə yî Mattias, a bə yì Amos,

mbə yî Nahum, yìi à lɛ mbə mu Esli,

mbə yî Naggai,

²⁶a bə mu Maaf,

a bə mu Mattathias, mbə mu Semein,

mbə yî Josech, mbə yî Joda,

²⁷a bə mu Joanan, mbə yî Rhesa

ŋkɨ mbə mu Zerubabel, mbə mu shealtiel,

mbə mu Neri,

²⁸mbə yî Melchi,

mbə yî Addi, mbə yî Cosan,

mbə yî Elmadam, mbə yî Er,

²⁹mbə yî Joshua, mbə yî Eliezer,

mbə mu Jorim, mbə mu Matthat

mbə mu Levi,

³⁰a bə yì Simeon,

mu Yuda, mu Joseph,

mu Jonam, mu Eliakim,

³¹a bə mu Melea, a bə yì Menna,

a bə yì Mattatha, mbə mu Nathan,

mbə mu David

³²a bə mu Jesse,

mbə mu Obed, mbə mu Boas,

mbə mu Sala, mbə mu Nahshon

³³mbə mu Amminadab, mbə mu Admin, mbə yî Arni,

mbə yî Hezron, mbə mu Perez,

mbə mu Yuda

³⁴mbə mu Yakob,

mbə mu Isaac, mbə mu Abraham,

mbə mu Terah, mbə yî Naho,

³⁵a bə mu Serug, mbə mu Reu,

mbə mu Peleg, mbə mu Eber,

ŋkɨ mbə mu shela,

³⁶mbə mu Cainan,

mbə mu Arfaxad, mbə mu Shem,

mbə mu Noah, mbə mu Lamech,

³⁷a bə mu Methuselah, mbə mu Enoch,

mbə mu Jard, mbə mu Mahalaleel,

mbə mu Cainan,

³⁸a bə mu Enos,

mbə mu Seth, mbə mu Adam,

Mbə mu Nwì.

Àjàŋ yìi mə Devil à lɛ ŋkwàꞌànə̀ Yesu aà

(Mt. 1.1-11; Mk. 1.12-13)

¹Yesu a lô wa ŋkǐ Jordan, Àzwì Nwî a luu ghu nu, nlɔgə yi ntsyasə a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ ²a tswê ghu mɨtugə mɨ njwi mɨ̀ghum mi nɨkwà, Devil a kwàꞌànə̀ yi. A nɨ ǹdùu njwi mà jû, kaa à lɛ ŋwaꞌǎ ayoò tsu jɨ̂; ǹjwi jya mɨghum mi nɨkwà kà maa ntsya, ǹjì ɨ yaŋə̀ yi. ³Devil a swoŋ ghu mbo mə, “Mbə ò bə Mu Nwì, ò swoŋ a mbô ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yû mə tâ ɨ̀ bəŋ ntɨgə abaà.” ⁴Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə, ‘kaa ŋù à sɨ ntɨ̀ɨ̀ tswe nloŋ aa tsiꞌì àbaa yuyu bə̂.4.4: Deut. 8.3’ ”

⁵Devil a bû ǹlɔgə yi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a ndəŋ, ndɨꞌɨ ɨtoò tsɨ̀m jìi mə bɨ̀fɔ̀ bɨ mbi bù saꞌa aa ghu mbo tsiꞌǐ nɨ mû ǹtsirə̀ nòò, ⁶ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ ka fa adaꞌa a mbo wò mə tâ ò ka mbuꞌutə ɨtoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀m tâ ɨ̀ kɨ ŋka ŋghaꞌasə nɨ̂ ghô; ǹloŋ mə bɨ fà mə ɨtoo mà jû tsiꞌì tsɨ̀m a mbo mə̀, mə̀ tswê nɨ̀ mɨ̀dàꞌà a mfa a mbo ŋù yìi mə mə̀ kɔ̀ŋə aà. ⁷Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, m̀bə ò bii mə ò ka mii gha, boŋ mə̀ ka fa ɨtoo mà jû tâ ò tɨgə mbuꞌutə.” ⁸Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə Nwì mə,

‘Ka mii tsiꞌì M̀màꞌàmbî Nwìŋgɔ̀ŋ ghò,

ŋ̀kɨɨ ŋka mfaꞌa tsiꞌì ghu mbo yuyu.4.8: Deut. 6.13’ ”

⁹Devil a bû ǹlɔgə Yesu ŋghɛɛ nɨ ghu a Yerusalem, ǹtɛꞌɛ yi wa atu nɨdòò nɨ ndâmàꞌanwì, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mbə ò bə Mu Nwì, ò tsɔꞌɔnə̀ ǹlo fàa atu nda nnàŋə a nsyɛ̂; ¹⁰ǹloŋ mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ Nwî mə,

‘Nwì à ka swoŋ a mbo baangel bi nloŋə gho

mə tâ bɨ̀ ka mbɛ nɨ̂ ghô,’

¹¹ŋ̀kɨ mbu nswoŋ mə,

‘Bo ka tɨgə ŋɛɛ gho ɨ tugɨtə a mbo bo a ndəŋ

mbɨ̀ꞌɨ̀ ò tumə̀ àkòrə̂ yo a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀.’4.11: Ps. 91.11-12 ”

¹²Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Àŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ mə, ‘Tsùu a Mmàꞌàmbî Nwɨ̀ŋgɔ̀ŋ ghǒ kwàꞌànə̀.’4.12: Deut. 6.16 ” ¹³Nòò yìi mə Devil à lɛ màŋsə a ŋkwàꞌànə Yesu aa, à lɛ mmàꞌàtə̀ yi ŋghɛɛ yi, nyweꞌe a noò yìi mə à lɛ mbù ntswe nɨ̂ àbwarə yî dàŋ aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nlɔ̀gɨ̀nə afàꞌâ yi a Galilea aà

(Mt. 4.12-17; Mk. 1.14-15)

¹⁴Yesu a màꞌàtə̀ m̀bu mbɨ̀ɨ̀ fu a Galilea, nluu nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Azwì Nwî. Ŋ̀gàn ǹloŋ ŋgaa yì ɨ ghɛɛ̀ nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m jìi mə ɨ lɛ ŋkarɨsə Galilea aà. ¹⁵Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹtɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî a ndâŋghòtə baYuda, bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ ghaꞌasə̀ nìi.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntuu Yesu a Nazareth aà

(Mt. 13.53-58; Mk. 6.1-6)

¹⁶Yesu a ghɛɛ̀ a Nazareth a adɨgə yìi mə à lɛ ŋkwe ghu aà; à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa ŋkuu a ndâghòtə a ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ ghaꞌasə ŋghɨrə a njwîŋ̀gɔ̀ŋ aà, m̀bɨɨnə ntəə a ndəŋ a ntwoŋ nɨ̀ghàà nɨ Nwî, ¹⁷bɨ fâ àŋwàꞌànə ŋgàŋntoò Nwì Yesaiah ghu mbo, a ŋaꞌà àŋwàꞌànə̀ ya, nyə adɨgə ya yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ghu mə,

¹⁸“Àzwǐ Mmàꞌàmbi a tswe a nu mə̀,

ǹloŋ mə à tsɔ̀ꞌɔ gha mə mə̀ mə̀ ka nswoŋ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ a mbô ŋ̀gàŋə̂fum.

À tòo gha mə tâ mə̀ kɛꞌɛnə a mbo ŋ̀gàŋətsaŋ mə bɨ ka fiꞌisə waa,

ɨ kɨɨ swoŋə a mbo bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ mə tâ bɨ̀ ka nyə ɨdɨgə.

Bə̀ bìi mə bɨ nɨꞌɨ nɨ̂ waa laa bɨ ka kɛntə a nɨ̀ꞌɨ bo,

¹⁹ɨ kɨɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ a mbo bə̀ mə nòò yìi mə Mmàꞌàmbî à ka ghɨ̀rə ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bo aà à kùꞌù mə̂.”4.19: Yes. 61.1-2

²⁰À màŋsə̀ mə̂ aa, ŋkusə àŋwàꞌànə̀ ya mfa fu a mbo ŋgàŋàfàꞌà ǹdâŋghotə wâ, ǹtɨgə ntswe a nsyɛ̂. Miꞌi mɨ bə̂ bɨ̀tsɨ̀m wa nda mɨ bəŋkə̀ ǹtɨgə nlii nìi. ²¹A lɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə nswoŋ a mbo bo mə, “Sìi, ànnù yìi mə bɨ ŋwaꞌanə fàa adɨgə aŋwàꞌànə̀ aa, a fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ mboontə nɨ̀ yuꞌù.” ²²Bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ lɛ sɨ tɨgə nswoŋ ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ ŋgaà yì. Ŋ̀kɨɨ yɛrə nɨ mɨ̀ghàà mɨ mbɔɔnə mìi mə lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu ntsù aà; ǹtɨgə nswoŋ nɨ mə, “À sɨ̀ tsiꞌì mu Joseph wa à ghuà bə aa ɛ?”

²³Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “ Mə̀ zi mə nɨ̀ ka swoŋ nɨghàà nî nǎnaa nuà a mbo mə̀, ‘Dokta, tsuꞌu ɨbɨ̀ɨnû ghô; ɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì swoŋ mə tâ mə̀ kɨ ŋghɨrə ɨnnù jî yɛ̌yɛrə jìi mə nɨ̀ kɨ̀ yuꞌu mə mə̀ kɨ̀ ghɨ̀rə a Kapernaum aa, fàa nɨkurə bù.’ ” ²⁴Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkòŋ, mə̀ swoŋ a mbo bù mə kaa bɨ sɨ ŋgàŋntoo a alaꞌa bo bii. ²⁵La mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ ntswe a alaꞌa Israel wa noò Elijah, mə Nwì a lɛ ntsetə aburə atu ɨ̀lòò ji tarə nɨ bɨ̀sàŋ bi ntoꞌo, kaa mbə̀ŋ waꞌà loo, mɨ̀kwenə̀ yî ǹtɨ̀ɨ̀ a kuu wa alaꞌà. ²⁶Kaa Nwì à lɛ waꞌǎ Elijah a mbo ŋù dàŋ too ntsyatə mâŋgyɛ Zarephath yuyu yìi mə à lɛ ntswe a alaꞌa Sidon, mbə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ aà. ²⁷Ŋ̀gàŋəkɨ̀kwen ɨ lɛ ntswe a alaꞌa Israel ŋghaꞌa wâ noò ŋ̀gàŋntoò Nwì Elisha; a kɨ̂ mmɛ tsiꞌì Naaman, ŋù baSyria yìi mə bɨ lɛ ghùrə akɨ̀kwen yi.”

²⁸Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe wa ndâŋghòtə aa, bɨ yùꞌù mə annù yìi mə Yesu à swòŋ aa, ǹtɔ̀ŋə̂ waa ɨ naŋsə̀ ǹlwi, ²⁹bo bɨɨ̀nə̀, ǹtii yi mfɛꞌɛ nɨ ghu wa mûm àlaꞌa bo, ǹlɔgə yi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a mbɛ̀ɛ̀ ntaꞌa yìi mə bɨ̀ lɛ mbɔɔ alaꞌa ya ghu aà, a adɨgə yìi mə mbaa ɨ lɛ ntswe ghu aa mə bɨ bɨŋsə yi ghu. ³⁰La Yesu a bâŋnə̀ ǹtsya a tɨtɨ̀ɨ bo ŋghɛɛ yi.

Ŋù yì mɔꞌɔ yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ àzwì yî bɨ̂ aà

(Mk. 1.21-28)

³¹Yesu a maꞌàtə̀ ǹsɨgə ŋghɛɛ a Kapernaum, yìi mə à nɨ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa yì mɔ̀ꞌɔ a Galilea aà. À bə a njwîŋgɔ̀ŋ a ghɛɛ̀ ŋ̀ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî. ³²Bə̀ yɛrə̀ a ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà, ǹloŋ mə nɨ̀ghàà ni nɨ lɛ ntswe nɨ àdàꞌà. ³³Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe wa ndâŋghòtə mə à lɛ ntswe nɨ̂ àzwì demon yî bɨ̂. À yə̀ mə̂ Yesu aa, nyəꞌə tsiꞌì nɨ̀ ǹjì yî ǹtɨ̀ɨ̀, ǹswoŋ mə, ³⁴“Ah! Màꞌàtə̀ yiꞌi! Ò tswe aa nɨ̂ àkə̀ biꞌinə̀, a Yesu, mu Nazareth? Ò zi aa a ntâ ŋ̀gɨꞌɨ a nu bìꞌì aa ɛ? Wa mə̀ zi ŋû yìi mə ò nɨ ghu aà. Ò bə aa Yu wa yìi mə à Laa màŋsə̀, ǹlo a mbo Nwì aà.”

³⁵La Yesu a wenə̀ yi nswoŋ mə, “Kutə ntsû ghô, fɛ̀ꞌɛ̀ ghu nû!” Àzwì yî bɨ ya a maꞌà ŋû wa a nsyɛ a tɨtɨ̀ɨ bo, m̀fɛꞌɛ ghu nû, la kaa waꞌà yi bâŋnə̀ ǹləənsə.

³⁶Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe wa nda aa, bɨ yɛrə̀ ǹtɨgə nswoŋə bo nɨ bo mə, “Àa ajàŋə mbuu nɨghàa akə a yuà aa ɛ? Ǹloŋ mə à wenə ɨzwì jî bɨ nɨ̀ àdàꞌà bo bɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ɨ fɛꞌɛ̀kə̀.” ³⁷Ŋ̀gàn yì ɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a ɨdɨgə tsɨ̀m maa mbùꞌù àlàꞌà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ aà

(Mt. 8.14-17; Mk. 1.29-34)

³⁸Yesu a maꞌàtə̀ ǹdâŋghòtə ya ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda Simon. Maa noò nɔ̂ŋsə Simon a tswê nɨ fibà yî ǹtɨ̀ɨ̀. Bɨ twoŋə̀ yi mə tâ à zi ŋkwɛtə yi. ³⁹Yesu a zî ǹtəə wa mbɛ̀ɛ̀ ɨ̀kùu màŋgyɛ̀ wa, ŋwenə fibà wa nswoŋ mə tâ à maꞌatə yi. À swòŋ mə̂ tɨ màŋsə̀ aa fibà wa a maꞌatə mâŋgyɛ̀ wa a burə̀ m̀bɨɨ̀nə̀ ntɨgə nlɔɔ mɨjɨ fa a mbo bo.

⁴⁰Nòò à kà mə̂ aa ntso, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe nɨ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀, jìi mə ɨ lɛ tswe nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ tsiꞌǐ ɨbəŋ ɨbəŋ aa, bɨ lɔgə̀ ǹzi nɨ ju a mbo Yesu; a nɔ̂ŋsə̀ m̀bô mi a atu bo yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ, ŋghurə waa. ⁴¹Ɨ̀zwì jî bɨ ɨ lɛ ŋkɨ mfɛꞌɛ a atoꞌo bì ghàꞌàtə̀, ǹyəꞌənə mə, “Ò laa mbə Mu Nwì!” Lâ Yesu a wenə̀ waa kaa waꞌà màꞌàtə̀ mə tâ bo ghaa nloŋ mə ɨ̀zwì jya ɨ lɛ nzi mə Yesu à laa mbə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ annù a ndâŋghòtə aà

(Mk. 1.35-39)

⁴²Àbɛ̀ɛ̀ a kà mə̂ aa mfuꞌu Yesu a maꞌàtə̀ mûm àlaꞌa ya ŋghɛ̀ɛ̀ a adɨgə yìi kaa bə̀ lɛ ŋwaꞌà ghu tswê. Bə̀ bya bɨ tɨgə̀ ǹlɔɔ nìi, ŋghɛɛ nyə adɨgə yìi mə à lɛ ntswe ghu aa, kaa waꞌà bù mbii mə à maꞌatə waa. ⁴³La Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ka nsɛ̀ɛ̀nsə ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋə annù nɨfɔ̀ Nwî ya a mɨkurə mi mɔꞌɔ̀; ǹloŋ mə à nɨ̂ ǹjiꞌì ànnù yìi mə bɨ lɛ ntoo gha fàa mbi ghu aà.”

⁴⁴Maa ajàŋ a tɨgə̀ ŋ̀ghɛɛ ntɨgə nswoŋə nɨ̂ ànnù Nwî a mûm ndaŋghòtə jìi ɨ lɛ ntswe a Yudea aà.

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ ntwoŋ Ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji ntsyàmbìì aà

(Mt. 4.18-22; Mk. 1.16-20)

¹Yesu à lɛ ntəə a mbɛ̀ɛ àtsùmə ntaꞌa a Gennesaret, bə̀ tinə̀ ǹzi ghu mbɛ̀ɛ̀ a nyuꞌu nɨ̀ghàà nɨ Nwî. ²A yə̂ ɨ̀kanuꞌu ji baa ɨ tswe wa aghəŋə ŋkì jìi mə ŋgǎŋnlə̂mbwɛ̀ jìi ɨ lɛ ntswe nɨ juu aa, ɨ lɛ mmàꞌàtə̀ m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a nsìꞌi mbunjyâ jyaa. ³Yesu a kuu wa mûm àkanuꞌu ya yi mɔꞌɔ yìi mə a lɛ mbə yî Simon aa, ǹswoŋ ghu mbo mə tâ à tintə nlo nɨ yu wa aghəŋə ŋkì ŋ̀kuntə nɨ yu. Yesu a tɨgə̀ ǹtswe wa mûm àkànuꞌu ntɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ bə̀ bya ghu.

⁴À màŋsə̀ mə̂ a ndɨꞌɨ waa laa, ǹswoŋ a mbo Simom mə, “Ghɛ̀ntə a adɨgə yî tsòtə̀ m̀maꞌa mbunjya yo ya ghu tǎ ko mbwɛ̀.”

⁵Simon a kwiꞌi ghu mbo mə, “Masa, bìꞌì ghɨrə nzwi nû yìꞌì nɨ̂tugə kàa tsiꞌì ŋ̀kô àyoò! Lâ m̀bə yìi mə â swǒŋ wô aa, mə̀ ka màꞌa mbunjya yâ.” ⁶Bo màꞌà mə mbunjya ya maa noò aa, m̀bwɛ̀ mî ghàꞌàtə̀ mɨ kwo ghu, m̀bunjyâ jyaa jya ɨ tɨgə̀ ǹlɔɔ nàâ ǹtèèŋkə. ⁷Bo tɨgə̀ ǹtwoŋ ŋgǎŋakòrə̂ jyaa jìi mə ɨ lɛ ntswe nɨ̂ àkanuꞌu jî mɔꞌɔ jyaa mə ɨ̀ zi ŋkwɛtə waa. Bo zî bo bo lwensə̀ àkànuꞌu jya ji baa ɨ luu, ntɨgə nlɔɔ nɨ bə̂ ǹsɨgə ŋkoŋə a mûm ŋ̀kì. ⁸Simon Peta, à yə̀ mə̂ ma la, ŋkenə a nsi Yesu ǹswoŋ mə, “Lò gho a mbɛ̀ɛ mə̀ m̀bâ M̀màꞌàmbî ǹloŋ mə mə̀ nɨ ŋù ŋ̀ghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̂.”

⁹À lɛ nswoŋ laa nloŋ mə annǔ kôntsù a lɛ ntswa yi bo bɨ̀ bə̀ bî mɔꞌɔ bya bìi mə bo bo lɛ ntswe aa, ǹloŋ ndùu mbwɛ̀ mya mìi mə bo lɛ ŋko aà. ¹⁰Ma yû a lɛ ŋkɨ mbə annǔ kôntsù a mbo Jɔn nɨ Jɛms, ŋ̀gǎŋakòrə̀ Simon ji mɔꞌɔ, bìi mə bɨ lɛ mbə bɔɔ bɨ Zebedee aà. Yesu a swoŋ a mbo Simon mə, “Tsùu kɨ bɔꞌɔ bə̂; ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ò ka tɨgə koo aa bə̀.” ¹¹Bo lɛ nswuŋ ɨkànuꞌu jyaa jya mfɛ̀ꞌɛ̀sə a ntaꞌa mmàꞌatə njoò tsɨ̀m ǹtɨgə nyoŋə nɨ̂ Yesu.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ghùrə ŋû àkɨkwen aà

(Mt. 8.1-4; Mk. 1.40-45)

¹²Yesu à kà mə̂ aa ŋghɛɛ wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ya yì mɔ̀ꞌɔ, ŋù mɔ̀ꞌɔ a zî, yìi mə nû yì ɨ̀ lɛ nluu nɨ̂ àkɨ̀kwen aà. À yə̀ mə̂ Yesu aa, ŋ̀wò ghu nsi à kùu kuu. M̀buꞌu mbo ghu mbo nswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî, ò bə kɔ̀ŋ boŋ, ò ghɨ̀rə nû yà ɨ laà.” ¹³Yesu a nâsə̀ àbô yi mmɔɔntə yi ghu, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ kɔ̀ŋə̂; tâ nû yò ɨ̀ laa.” Àkɨ̀kwen ya a lɛ ŋkɨ mburə ŋghɛnsə nsɨgə ghu nû. ¹⁴Yesu a waꞌàsə̀ yi mə tâ tsuu a mbo ŋù lǒ swoŋə; lâ m̀baŋnə nswoŋ ghu mbo mə, “Ghɛ̀ɛ ndɨ̀ꞌɨ ɨbɨɨnû gho a mbo ŋgàŋmàꞌanwì. M̀fa ayoo mmàꞌa Nwì yìi mə Moses à lɛ nlə̀ə̀ aa tǎ dɨ̀ꞌɨ a mbo bə̀ mə nû yò ɨ̀ làà mə̂.”

¹⁵Ka mə Yesu à lɛ nswoŋ ma mùu ajàŋ aa, ŋ̀gàn ya ɨ̀ lɛ bàŋnə̀ m̀bu sɛ̀ɛ̀nə sɛ̀ɛ̀nə. Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ sɨ tɨgə nzi a nyuꞌutə̂ ànnù yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ aa, bo bɨ̀ mə tâ à ghurə mɨghɔ̀ɔ̂ myaa. ¹⁶Lâ Yesu a maꞌàtə̀ waa ŋghɛɛ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ a ntsàꞌàtə Nwì ghu.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mbweŋkə aà

(Mt. 9.1-8; Mk. 2.1-12)

¹⁷À bə̀ mə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, Yesu a kâ ǹdɨꞌɨ annù Nwî, baPharisai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bìi mə bɨ lɛ nlǒ a mɨkurə mɨ̀ tsɨ̀m a Galilea nɨ Yudea, bo bɨ̀ Yerusalem aa, bɨ tswê ghù. Yesu à lɛ nluu nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Mmàꞌàmbi a ŋghurə mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ ghu. ¹⁸Bɨ tɨ̀ mə̂ tɨ yə bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ zî, m̀beꞌe ŋû yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ mbwenkə aa nɨ fɨ̀kùù. Bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ mânjì yìi mə mbə bo tsyâ ghu ntɛꞌɛ ŋû nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ wa a nsi Yesu.

¹⁹M̀bə yìi mə ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ ntswe nluu ɨdɨgə, kaa mânjì yìi mə mbə bo tsyâ ghu a waꞌà bə aa, bo lɛ ŋkɔꞌɔ a atu nda, ǹsaa nɨkàŋ, ǹtsurɨsə fɨ̀kuu fya nsɨgɨsə ntɛꞌɛ ŋû nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ wa a nsi Yesu. ²⁰Yesu à yə̀ mə ajàŋə abìintɨɨ yìi mə bə̀ bya lɛ ntswe nɨ yu aa, nswoŋ mə, “Ŋùmbâŋnə̀, wa bɨ lìꞌìnə̀ mə ɨfansə ɨnnù jô.” ²¹Ŋ̀gǎŋdɨꞌɨ bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbetə mə, “Ghuù ŋù mə a ghàa mɨghàà m̀bəgɨtə nɨ̂ Nwî ghu aa à nɨ wò aa ɛ? Ŋù tsù à tswe ghu mə mbə a lìꞌìnə ɨbɨ bə̂ ǹtsyatə Nwî aa ɛ?”

²²Yesu a zî ɨ̀nnù jìi mə bo lɛ sɨ betə nɨ̂ waa bo nɨ bo aa, ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ betə ɨbetə̀ jû a mûm ǹtɨɨ bù aa a ya? ²³A laà ǹyaŋsə aa a nswoŋ mə, ‘Bɨ liꞌinə ɨ̀fansənnù jo,’ kə̀ a nswoŋ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə ŋka ntəə aa ɛ?’ ²⁴Lâ mə̀ ka ghɨ̀rə tâ nɨ̀ zi mə Mu Ŋù a tswe nɨ̀ àdàꞌà fàa atu nsyɛ a nliꞌinə ɨ̀fansənnù bə̂.” À ghàà mə̂ laà ǹtɨgə nswoŋ a mbo mbwènkə̀ wa mə, “Mə̀ swòŋ a mbo wò, bɨ̀ɨ̀nə̂, m̀beꞌe fɨkuù fo fya ŋghɛ̀ɛ̀ gho a nda wò.” ²⁵M̀bwènkə̀ wa a kɨ̂ m̀burə mbɨɨnə a nsi bo, mbeꞌe fɨkuu fya mə à ghɨ̀rə nnɔ̀ŋ ghu aa, ntɨgə ŋghɛɛ nìi a nda yu, ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî. ²⁶Ànnǔ kontsù a kô waa bɨtsɨ̀mə̀. Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa, bo tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ mə, “Bìꞌì yə̂ ɨ̀nnù jî swèrə̀ ǹswerə siì.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntwoŋə Levi aà

(Mt. 9.9-13; Mk. 2.13-17)

²⁷Ma yû ànnù a tsyà mə̂ a kâ m̀fɛꞌɛ nyə ŋû ŋ̀kwɛrə bɨ̀tax yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Levi aa, a tswê a nda ŋkwɛ̀rə bɨ̀tax. Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Zǐ ŋka nyòŋə̀ nàâ.” ²⁸A bɨɨ̀nə̀ m̀maꞌatə njoò tsɨ̀m, ŋ̀ka yoŋə nìi.

²⁹Levi a ghɛɛ̀ ŋ̀ghɨrə adìnà yî wè a nda yu a mbo Yesu. Ŋ̀gǎŋŋkwɛrə bɨ̀tax bî ghàꞌàtə̀ nɨ bə̀ bi mɔꞌɔ bɨ lɛ ŋkɨ nzi ghu bo bo tswê a atu atɛtə̀ ǹjɨ. ³⁰BaFarɨsai bo bɨ̀ ŋgǎŋdɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ a bo lɔgɨ̀nə̀ ŋka nnurəkə nloŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu, ǹswoŋə nɨ mə, “A ghɨ̀rə àkə̀ mə tâ ò ka njɨ ŋkɨɨ nno bu bɨ̀ ŋgǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ŋgǎŋghɨrə ɨ̀nnù jî bɨ aa ɛ?” ³¹Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Bə̀ bìi mə bɨ tswe bɨ̀tɨ̀ɨ̀ aa, kaa bɨ sɨ docta lɔɔ, a docta aa a lɔ̀ɔ̀ tsiꞌì bə̀ bìi mə bɨ ghɔ̀ɔ̀ aà. ³²Kaa mə̀ sɨ̀ zi aa a ntwoŋ bə̀ bìi mə ɨ̀nnù jyaa ɨ tsinə aà, mə̀ bàŋnə nzì aa a ntwoŋ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ mə tâ bo bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa.”

Àbetə̀ ǹloŋə annǔ nsiꞌisə ɨ̀bɨ̀ɨ̀nu tɨ jɨ̂

(Mt. 9.14-17; Mk. 2.18-22)

³³BaFarɨsai bya bɨ swoŋ ghu mbo mə, “Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn ɨ ghaꞌa siꞌisə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa tɨ jɨ ŋkɨɨ ntsaꞌatə nɨ̂ Nwì. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù baFarɨsai ɨ kɨɨ̀ ŋ̀ghɨrə malâ, lâ ɨ̀ jo ɨ bâŋnə̀ ǹjɨ ŋkɨɨ nno.” ³⁴Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Mbə ò ghɨrə̀ bə̀ bìi mə bɨ zi a adɨgə nɨyɔꞌɔ aa bɨ siꞌi nɨ̀ ǹjì wa noò mə ndoo mûŋgen wa à tswe a tɨtɨ̀ɨ bo aa ɛ? ³⁵Nòò a zì mə bɨ ka lɔ̀gə ndoo mûŋgen wa lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ tâ bo tɨgə nsiꞌisə nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa tɨ jɨ̂ maà noò.”

³⁶A lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀kɨ nswoŋ nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo: “Kaa ŋù à sɨ asàꞌa àtsə̀ꞌə̀ nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî fii sàtə̀ ŋ̀kɛɛ nɨ̂ yì lwèn ghu; à bə ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ boŋ à sàtə atsə̀ꞌə̀ yî fii ya, kaa àsaꞌa atsə̀ꞌə̀ yî fii ya bo bì yì lwèn ya kaa waꞌà bòòntə̀. ³⁷Kaa ŋù a waꞌà nɨ̀ mɨ̀lùꞌù mî fii kɨɨ nlɔgə nnɨŋə nɨ ŋgùù mɨ̀lùꞌù yî ǹlwenə̀; à bə ghɨ̀rə̀ ma la boŋ mɨ̀lùꞌù mî fii mya ka bwi ŋgùù ya, ɨ saa, lɛ boŋ mɨ kɨ̀ mə̂ ǹta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀gùù yâ. ³⁸Bɨ bàŋnə̀ ǹnɨŋə nɨ mɨ̀lùꞌù mî fii laa a nɨ̂ ŋ̀gùù mɨ̀lùꞌù yî m̀fiì. ³⁹Ànnù yî mɔꞌɔ a kɨ̂ m̀bə mə Kaa ŋù yìi mə à no mɨ̀lùꞌù mî lwènə̀ aa, kaa à sɨ mɨlùꞌù mî fii bù ǹlɔɔ; nloŋ mə a nswoŋə nɨ mə, ‘Mì lwèn mya mɨ bɔŋə̀.’”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ mbetə Yesu nɨ̂ àbetə̀ ǹloŋ njwîŋgɔ̀ŋ aà

(Mt. 12.1-8; Mk. 2.23-28)

¹À lɛ mbə a njwîŋgɔ̌ŋ baYuda, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyegə̂nnù ji kâ ǹtsya a mûm ǹsòò mɨsàŋ, ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ kyâ nɨ̀ mɨ̀sàŋ mya mi mɔꞌɔ, nnwùgə̀ ŋ̀kurə. ²BaFarɨsai bî mɔꞌɔ bɨ betə̀ waa mə, “Nɨ̀ ghɨ̀rə annù yìi mə nɔ̀ŋsə̀ à sɨ̀ bii mə bɨ̀ ka ŋghɨrə a njwîŋgɔ̀ŋ aa a ya?” ³Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ annù ya mə Mfɔ̀ David a lɛ ŋghɨ̀rə̀ a noò yìi mə njì ɨ̀ lɛ nyaŋə yi bo bɨ̀ bə̀ bìi mə bo bo lɛ ntswe aa twoŋ aa ɛ? ⁴Ajàŋ à lɛ ŋkuu a ndânwì ǹlɔgə abaa a Nwì ya ŋkurə ŋ̀kɨ mfa yî bə̂ bìi mə bo bo lɛ ntswe aa ɛ? Lâ bìꞌinə̀ zi mə nɔ̀ŋsə̀ à dɨ̀ꞌɨ mə mbə a kurə tsiꞌì ŋ̀gǎŋmàꞌanwì ŋkurə abaa ma yâ!” ⁵Ǹtɨgə nswoŋ a mbo bo mə, “Wa Mu Ŋù à nɨ Mmàꞌàmbi yìi a asaꞌa njwîŋgɔ̀ŋə̀ aà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋû yìi nɨkwɛɛ̀ ni lɛ ŋkwo aà

(Mt. 12.9-14; Mk. 3.1-6)

⁶A bû m̀bə a njwîŋgɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ, Yesu a kuu a ndâŋghòtə ŋka ndɨꞌɨ ànnù Nwî ghu. Ŋù yì mɔꞌɔ a tswê ghu mə nɨ̀kwɛɛ̀ ni nî màꞌà nɨ lɛ ŋkwo. ⁷Ŋ̀gǎŋdɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo baFarɨsai bɨ lii mə bo ka yə tâ à ghurə ŋû a njwîŋgɔ̀ŋ tâ bo nɨŋ ànnù ghu nû lɛ. ⁸Lâ à lɛ nzi ɨmmɔ̀ɔ̀ntə̂ jyaa, ntɨgə nswoŋ wa mbô àku nɨkwɛɛ wa mə, “Zǐ ntəə faà.” A kɨ̂ m̀bɨɨnə nzì ǹtəə ghu. ⁹Yesu a tɨgə̀ m̀betə waa mə, “Nɔ̀ŋsə̀ à laa mbii aa mə mbə bɨ ŋghɨ̀rə aa ɨbɔ̀ŋ a njwîŋgɔ̀ŋ kə̀ ɨ̀bɨ aa ɛ? Mə bɨ̀ yweensə ŋù kə̀ mə bɨ̀ zwitə aa ɛ?” ¹⁰A tɨgə̀ m̀bəŋkə yi, ǹlii waa ntsya ŋkarɨsə, ǹswoŋ mə, “Sìntə abô yô.” A kɨ̂ ŋ̀ghɨrə tsiꞌì maa ajàŋə̀. Àbô yi ya a tɨɨ̀. ¹¹Bɨ yə̀ mə̂ laà, mɨ̀ntɔ̂ŋ myaa mɨ lwînə̀ bo tɨgə̀ ŋ̀ghaa bo nɨ bo ŋwaꞌa nɨ mə bo ka ghɨ̀rə̀ nɨ Yesu mə akə lɛ?

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ntsɔꞌɔ ŋgǎŋtoò ji nɨghùm ǹtsò baa aà

(Mt. 10.1-4; Mk. 3.13-19)

¹²A bə a nɨ̂ ǹjwi mà jya Yesu a kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ a atu ntaꞌa a ntsaatə Nwì ǹtɨgə ŋghɛɛ nlɛ a ntsàꞌàtə Nwǐ ntsàꞌàtə̂. ¹³Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, a twoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnǔ ji, ntsɔꞌɔ waa nɨghûm ǹtsò baa, ntwoŋə waa nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoò ji. ¹⁴À lɛ ntwoŋ Simon yìi mə à lɛ ntswě ɨkûm yì nɨ Peta aa, bo Andrew, mumaà yì, nɨ Jɛms abɔ̀ꞌɔ Jɔn, nɨ Philip bo Batholemiah, ¹⁵nɨ Mateo bo bɨ̀ Thomas, nɨ Jɛms yìi mə à lɛ mbə mu Alfeus, nɨ Simon yìi mə bɨ lɛ sɨ kɨɨ ntwoŋə nɨ Zealot aa, ¹⁶a bɔ̀ꞌɔ Judas mu Jɛms, nɨ Judas Iscariot, wa yìi a lɛ mfèè Yesu aà.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ɨ̀nnù ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ̂ ŋ̀gàŋmɨghɔ̀ɔ̀ aà

(Mt. 4.23-25)

¹⁷A tɨgə̀ ǹsɨgə bo bo nsɨgə ntəə a adɨgə nɨbɔrə, bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji nɨ̂ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî ghàꞌàtə̀ yìi ɨ lɛ nlǒ a alaꞌa Yudea bo bɨ̀ a alaꞌa Yerusalem tsiꞌì tsɨ̀m, bo bɨ̀ ɨ̀too jìi ɨ lɛ ntswe a aghəŋə ŋkǐ Tai bo bɨ̀ a Sidon aà. Bə̀ ma bû lɛ nzì aa mə bɨ zǐ a nyuꞌu annù yìi à lɛ sɨ swoŋə aà, mə tâ à kɨ ntsuꞌu mɨghɔ̀ɔ̂ myaa. ¹⁸À lɛ ŋkɨ mfiꞌi ɨzwì jî bɨ a ɨtoꞌo bə̀ bìi ɨ lɛ sɨ fa ŋgɨꞌɨ a mbo bo aà. ¹⁹Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya lɛ sɨ to nɨ̂ a mmɔ̀ɔ̀ntə̂ yi nloŋ mə àdàꞌà a lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu nu ntsuꞌu nɨ̂ waa.

Nɨ̀dorə bô àjəŋnə̀

(Mt. 5.1-12)

²⁰A ŋɛntə̀ miꞌì mi nlentə ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ghu, nswoŋ mə, “M̀bɔɔnə a mbo bù bìi mə nɨ̀ fumə aa, nloŋ mə ànnù nɨfɔ̀ a aburə à nɨ̂ à yuu.

²¹“M̀bɔɔnə a mbo bù bìi mə ǹjɨ̌ ɨ yaŋə ghuu tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa, nloŋ mə nɨ̀ ka jɨ ɨ yurə. M̀bɔɔnə a mbo bù bìi mə nɨ yəꞌə tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa nloŋ mə nɨ̀ ka yǐ wyɛ̀tə̀ aà.

²²“M̀bɔɔnə a mbo bù mə mbə bə̀ kâ m̀baa nɨ̂ ghuu, ŋka mfurə nɨ̂ ghuu, ŋkɨɨ mbəgɨtə nɨ̂ ghuu, mmeꞌe nɨ̂ mɨ̀kûm muu mə nɨ̀ nɨ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ nloŋ ŋgaa Mu Ŋù aà. ²³Nɨ̀ ka ndorɨtə nlɨtə nnaŋə nɨ nɨ̀dorə maa njwì ǹloŋ mə mɨ̀tsɔꞌɔnə mɨ afàꞌâ muu a aburə mɨ ghaꞌà. À nɨ̂ àjàŋ mə bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà buu lɛ sɨ ghɨ̀rə a nû ŋgǎŋntoo Nwî aà.

²⁴“Lâ ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ tswe a nu bù bya bìi nɨ̀ nɨ ŋgǎŋkabə aa, nloŋ mə nɨ̀ kwɛ̀rə̀ mə̂ ǹjoo jya jìi ɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̀ dorɨtə̀ aà.

²⁵“Ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ tswe a nu bù bya bìi nɨ̀ jɨ nyurə aa, nloŋ mə nɨ̀ ka yǐ tɨgə ntswe nɨ̂ ǹjì.

“Ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ tswe a nu bù bìi mə nɨ wyɛ̀ tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa nloŋ mə nɨ̀ ka yǐ tɨgə jəŋnə ɨ yə̀ꞌə.

²⁶“Ŋ̀gɨꞌɨ ɨ̀ tswe a nu bù mə mbə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka swoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jî sɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ ŋgaà yùù ǹloŋ mə a nɨ ajàŋ mə bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà byaa bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə a nu ŋgǎŋntoo Nwî ji mbweꞌesə̀ aà.”

Ŋ̀ka ŋkɔ̌ŋ ŋgǎŋkɨ̂bàâ jô

(Mt. 5.38-48; 7.12)

²⁷Lâ nɨ̀ naŋsə yuꞌutə annù yìi mə swoŋ a mbo bù aa mə, “Ka ŋkɔ̀ŋ nɨ̂ ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ juu, ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bə̀ bìi bɨ bàà ghuu aà. ²⁸Ka nɨŋ mbɔɔnə a nu bə̀ bìi mə bɨ nɨŋ ndɔ̀ɔ̀ a atu bù aa, ŋka ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî a atu bə̀ bìi mə bə̀gɨ̀tə̀ nɨ̂ ghuu aà. ²⁹M̀bə ŋù à fɛɛ gho faa nɨghaꞌa lâ, ò kuꞌùsə̀ m̀bəŋtə mbɛ̀ɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ mfa ghu mbo mə tâ à fɛɛ. Bɛlə mə ŋù à kwɛrə akutə̀ yo ò tsɔꞌɔ̀ àtsə̀ꞌə̂ yo yì màꞌà ǹyoŋ ŋkùꞌùsə̀ ghu. ³⁰Ka mfa njoo a mbo ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a lɔntə a mbo wò aa. Bɛɛ mə ŋù a zi nlɔ̀gə ayoò yo, ò tsuù gho bǔ betə kwɛrə. ³¹Ma mùu ajàŋ ka ŋghɨrə a nu bə̀ ɨ ɨnnù jya jìi mə o kɔ̀ŋə̀ mə bɨ̀ ka ŋghɨrə a nu wò aà.

³²“Mbə ò ka ŋkɔŋə tsiꞌì bə̀ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ gho aa, boŋ Nwì à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌà gho aa mə akə aa ɛ? Ǹloŋ mə tsiꞌì ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ ɨ kɨɨ ŋkɔ̀ŋə nɨ̂ bə̂ bìi mə bɨ kɔ̀ŋə̀ waa aà. ³³Mbə ò ka ŋghɨrə ɨ̀bɔ̀ŋ tsiꞌì a nu bə̀ bìi mə bɨ ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ a nu wò aa boŋ Nwì à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ gho aa mə akə̀ aa ɛ? Ǹloŋ mə tsiꞌì bə̀ bî bɨ kɨɨ ŋghɨrə maa ajàŋə̀. ³⁴Mbə ò ka ntsɔꞌɔsə ŋkabə tsiꞌǐ a mbo bə̀ bìi mə ò zi mə bo ka bǔ fa fu aa, boŋ Nwì à ka tsɔꞌɔ ɨfàꞌâ gho aa mə akə̀ aa ɛ? Tsiꞌì ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨ̀nnù jî bɨ̀ ɨ tsɔꞌɔsə ŋkabə a mbo ŋgǎŋghɨ̀rə ɨnnù jì bɨ ji mɔꞌɔ ta bǔ kwɛrə ndùù ma wa fu. ³⁵Lâ nɨ̀ baŋnə ŋka ŋkɔŋ ŋgàŋkɨ̂bàâ juu, ŋka ŋghɨrə nɨ̂ ɨ̀bɔ̀ŋ a nu bo. O yi tɨ tsɔꞌɔsə ŋû nɨ̂ ŋ̀kabə ò tsuu kɨ waꞌatə mə ò ka bǔ kwɛrə fu bəə boŋ mɨ̀tsɔꞌɔnə̀ mɨ ɨfàꞌâ mo mɨ ka yǐ ghaꞌa tâ nɨ̀ tɨgə mbə bɔɔ bɨ Nwîŋgɔ̀ŋ Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə. Ǹloŋ mə Nwì a ghɨ̀rə ɨbɔ̀ŋ a nu bə̀ bìi mə kaa bɨ sɨ mɨyà fa aa bo bɨ̀ a nu bə̀ bìi ɨ̀nnù jyaa ɨ bɨꞌɨ aà. ³⁶Ka ŋko mɨlə̀ŋnə̀ bə̀ tsiꞌì tsǒ Taà ghùù a kɨɨ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ bə̀ aà.

Ànnǔ ŋka ntwi mɨlɔ̀ꞌɔ̀ mɨ bə̂ bǐ mɔꞌɔ̀

(Mt. 7.1-5)

³⁷“Tsee mɨlɔꞌɔ mɨ bə̂ bi mɔꞌɔ kɨ twitə boŋ kaa bɨ ka waꞌà nɨ̀ muu kɨɨ ntwitə. Tsuu kɨ swoŋə nɨ mə ŋù à wô ɨ̀saꞌà boŋ kaa bɨ ka waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹswoŋə nɨ ma ò wô ɨ̀saꞌà. Ka nlìꞌìnə ɨfansənnù bə̂ tâ bɨ̀ kɨɨ nliꞌinə ɨfànsənnù jô. ³⁸Ka mfa nɨ ǹjoo a mbo bə̀ boŋ bɨ ka kɨɨ fa nɨ a mbo wò. Fɨ̀gɨ̀ yî ǹsɨgɨ̀nə̀ yìi mə bɨ tsɨgə, nnɨ̀ŋ nɨŋ, a nàŋsə nluu aa, yìi mə à lùu ntɨgə yaꞌanə aa, à nɨ yìi mə bɨ ka swìꞌi a mûm àbo atsə̀ꞌə̀ yìi mə ò nɔ̀ŋsə mɨtùꞌu wò aà. Ma la a bə mə fɨ̀gə̀ yìi mə o fa nɨ a mbo bə̀ aa, à nɨ fɨ̀gə̀ yìi mə bɨ ka kɨɨ kɨ fa nɨ a mbo wò aà.”

³⁹À lɛ mbù ǹnaa nɨghàà a mbo bo mə, “M̀bə̂ m̀fə̀ꞌə̀nə̀ a ka ntsyasə nɨ mfə̀ꞌə̀nə̀ yî mɔ̀ꞌɔ aa ɛ? Boŋ bo bɨtsɨ̀m ka waꞌǎ a mûm àtaa ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀wo aa ɛ? ⁴⁰Kaa m̀bə ŋgàŋyəgə̂nnù a waꞌǎ ŋgàŋndɨ̀ꞌɨnnù tsyâtə̀ bə̂. Lâ ŋù yìi mə à yə̀gə̂ ànnù maŋsə aa, a ka bə aa tsiꞌì tsǒ ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù yì.

⁴¹“A ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə ò ka nyə nɨ̂ àbàꞌa ati yìi a tswe a nɨliꞌi ndɨ̂m ghò kaa ŋkɨꞌɨ̀ nɨ̀ koonə yìi à tswe a nɨliꞌi wò aa yə̂ aa ɛ? ⁴²Kə̀ m̀bə ò tsyâ aa la nswoŋ a mbo ǹdɨm ghò mə, ‘Ǹdɨm ghà, zi ta mə̀ fiꞌi abàꞌa ati ya a nɨliꞌi wò,’ mə mbə ò tuu koonə wa yìi à tswe nɨliꞌi wò kɨ yə aa ɛ? Wò, ŋ̀gàŋàbagɨlə̀, fòo ntsyǎ mbìì m̀fiꞌi koonə wa a nɨliꞌi wò, boŋ ò ka naŋsə yə abàꞌati ya a nɨliꞌi ndɨm ghò ɨ fiꞌi.”

Àtì bo bɨ̀ fɨ̀ntâ fi

(Mt. 7.16-20; 12.33-35)

⁴³À wa àtì yî sɨgɨ̀nə̀ a sɨ mɨ̂ntà mî bɨ koonə. Kaa àtì yî bɨ waꞌà nɨ̀ mɨ̂ntà mî sɨgɨ̀nə̀ kɨɨ koonə. ⁴⁴Bɨ zi mbuu ati yìi a nɨ ghu ntsya aa a njɨm mɨ̀ntâ mi. Kaa mbə ò waꞌǎ maŋgòrə a nɨ̂ àti njɔ̂ŋ kyâ, kaa waꞌǎ ajɔ̀ɔ̀ a nɨ ǹtsìbɨ̀njɔ̀ŋ kɨ ŋkya. ⁴⁵Ŋù yî sɨ̀gə̀nə̀ a fiꞌisə aa ɨnnù jî sɨgɨ̀nə̀ a ntɨɨ yu yìi ɨ luu nɨ̂ ǹjoo jɨ̂ sɨgɨ̀nə̀ aà, ŋù yî m̀bɨ a kɨɨ̀ fiꞌisə aa ǹjoo jì bɨ a ntɨɨ yu yìi ɨ luu nɨ̀ ǹjoo jì bɨ aà. Ǹloŋ mə ǹtsù ŋû ɨ ghàà aa ɨ̀nnù jìi ɨ luu ghu ntɨɨ aà.

Bɨ̀bɔɔ bɨnda bi baà

⁴⁶Bǔ twoŋə nɨ̂ gha mə Mmàꞌàmbi, Mmàꞌàmbi, la kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̂ ànnù yìi mə mə swoŋə a mbo bù aa ghɨ̀rə̀ aa a ya aa ɛ? ⁴⁷Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à zi a mbo mə̀ ǹyuꞌu nɨ nɨ̀ghàâ na ŋkɨɨ mfaꞌa nɨ̂ ànnù yìi mə mə swoŋ aa, ⁴⁸à bə̀ aa tsiꞌì tsǒ ŋù yìi à ghɛ̀ɛ a mbɔɔ̀ ǹda, naŋsə ntoŋə atsənda ya a tsotə̀ ǹsɨgə a nɨ̂ àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀. Nòò yìi ŋ̀kì ɨ lɛ nluu aa, àkànə ŋkì a zî ǹtum nda ya, kaa kɨꞌɨ̀ ǹda ya tsɨ̀gɨ̀tə̀ bə̂ ǹloŋ mə bɨ lɛ nnaŋsə ŋghurə ɨ tɨɨ̀ aà. ⁴⁹Lâ ŋù yìi mə a yuꞌu kaa kɨꞌɨ̀ ghɨ̀rə̀ aa, à bə aa tsiꞌì tsǒ ŋù yìi mə à ghùrə nda tɨ̀ tumə̀ àtsə aà. Nòò yìi mə ŋ̀kì ɨ lɛ nluu aa, àkàŋnə ŋkì a zî ǹtum nda ya ɨ burə̀ ŋ̀ghɛnsə ŋwò yi, ǹjoo nda jya ɨ bɨꞌɨ tsiꞌì tsɨ̀m, bwɛ yìi mə a tswe ghu aa a ghaꞌà!

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋàfàꞌà àtu bɨsogyɛ ŋkhɨ̀ ŋù baRoma aà

(Mt. 8.5-13)

¹Yesu à màŋsə̀ mə̂ a nswoŋ ɨ̀nnù ji jìi mə à lɛ nlɔ̀ɔ mə bə̀ yuꞌu aa tsiꞌì tsɨ̀m, ŋkuu ŋghɛɛ a alaꞌa Kapernaum. ²Àtu bɨ̂sogyɛ ŋkhɨ̀ ŋù baRoma yî mɔ̀ꞌɔ, à lɛ ntswe nɨ ŋ̀gàŋàfàꞌa yìi mə à lɛ naŋsə ŋkɔŋ ŋkɔ̀ŋ aa, a ghɔɔ̀ ǹtɨgə tsiꞌǐ a ŋkwô. ³À yùꞌù mə̂ mə Yesu a zì aa, ntoo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ baYuda ghu mbo mə tâ bɨ̀ zi ntwoŋə yi tâ à zi ŋghùrə ŋàŋàfàꞌâ yì wâ. ⁴Bo zì mə̂ a mbɛ̀ɛ Yesu aa naŋsə mbuꞌu mbo ghu mbo nswoŋ mə, “Wa à nɨ ŋù yìi à kùꞌùnə mə mbə ò kwɛtə̀ yi ⁵ǹloŋ mə à kɔ̀ŋə alaꞌà yiꞌinə̀ yû, à lɛ ŋ̀ghùrə̀ yu ŋ̀ghurə ndâŋghòtə yìꞌì yû.”

⁶Yesu a yòŋə̀ waa bo bo ghɛɛ̀. Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtɨgə ŋkuꞌu a nda aa, àtu bɨ̂sogyɛ̀ ya a too bɨ̀subɨkaꞌâ bi mə bɨ̀ ghɛɛ nswoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, tsuu ŋgɨꞌɨ yə a nzǐ bə̂, ǹloŋ mə kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə ò zî ŋ̀kuu a nda mə̀. ⁷Kaa mə̀ ghɨ̀rə waꞌà kɨ̀ mmɔɔntə mə mə̀ kùꞌùnə a nzǐ a mbɛ̀ɛ wò. Lâ, ghɛ̀nsə ŋghàà tsiꞌì nɨghàà nî fùùrə̀ boŋ ŋ̀gàŋàfàꞌâ ghà ghû à ka tɨɨ. ⁸Ǹloŋ mə mə̀ laa mbə ŋû, ǹtswe nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ àdaꞌa a atu mə̀ ǹsaꞌa nɨ̂ ghà, mə̀ kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ àdàꞌa a atu bɨ̀sogyɛ̀ bìi mə mə saꞌa aà: Mə̀ bə swoŋ nɨ yì mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Ghɛ̀ɛ̂!’ boŋ à ghɛ̀ɛ̂; mə̀ kɨ nswoŋ nɨ yì mɔ̀ꞌɔ mə, ‘Zǐ!’ a kɨ̂ ǹzî; Bɛɛ mə̀ kɨ nswoŋ a mbô àbùꞌû ya mə ‘Ghɨ̀rə̀ yulà ànnù!’ a kɨ̂ ŋ̀ghɨrə.”

⁹Yesu à yùꞌù mə̂ ànnù ya yìi mə à lɛ nswoŋə aa, nyɛrə, mbəŋkə yi nswoŋ a mbo nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ yi aa mə, “Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, tsiꞌǐ a alaꞌa baIsrael, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀kɨꞌɨ̌ abəŋə abìintɨɨ mà yû yə̂.”

¹⁰Bə̀ bya mə bɨ lɛ ntoo aa ɨ lɛ mbù m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ fu a nda, mbɨɨ nyə mə ŋgàŋàfàꞌà wa à tɨ̀ɨ̀ mə̂.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nyweensə̀ mû ŋ̀kwìꞌi màŋgyɛ̀ aà

¹¹Àbàŋtə̀ a tsyà mə̂, Yesu a ghɛɛ̀ a nɨkurə ni mɔꞌɔ mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Nain. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo bɨ̀ ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ bo bo ghu. ¹²À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka ŋkuꞌu a ntsǔbùꞌù yìi ɨ lɛ sɨ kuu wa nɨkurə, nyə bɨ beꞌè àku ŋûmbâŋnə̀ yî mɔꞌɔ yìi à lɛ mbə tsiꞌì yùyù a mbô ǹdè yì, ǹdè yì wa a kɨ̂ m̀bə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀, ǹnɔ̀ bə̂ ɨ yoŋə̀ nii. ¹³Mmàꞌàmbî a yə̂ yi, ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Tsèe kɨ yə̀ꞌə̀.” ¹⁴Ŋ̀ghɛɛ mmɔ̀ɔ̀ntə̀ fɨkuu fìi bɨ lɛ mbèꞌe aku ŋû wa ghu aa, bɨ̀bèꞌè bya bɨ təə̀ tsiꞌì la, a swoŋ mə, “Mûjɔ̀ŋ, mə̀ swòŋə a mbo wò mə tâ ò bɨɨnə!” ¹⁵Ŋ̀ku wa a bɨɨ̀nə̀ ǹtswe, nlɔgɨnə ŋka ŋghaa. Yesu a fâ yi fu a mbô ǹdè yì.

¹⁶Nɨ̀bɔꞌɔ lɛ ntswa ŋû ǹtsɨ̀m, bo ghaꞌasə̀ Nwî ǹswoŋə nɨ mə, “Ŋ̀gàŋntoò Nwì yî ŋ̀wè à fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌinə̀;” ŋ̀kɨ swoŋ mə, “Nwìŋgɔ̀ŋ à kɨ̀ mə̂ nzi ŋghantə bə̂ bi.” ¹⁷Ǹgàn ma yû m̀bɨꞌɨ ŋgaà yì ɨ̀ lɛ nsɛɛnə̀ a mbùꞌu Yudea tsɨ̀m bo bɨ̀ ɨ̀too jì ɨ lɛ ntswe ŋkoontə ghu aà.

Ǹtoo jìi mə Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̌ ŋkì à lɛ ntoo aà

(Mt. 11.2-19)

¹⁸Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Jɔn ɨ lɛ nswoŋ ɨnnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀m ghu mbô. ¹⁹Jɔn a twoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji baa ntoo waa a mbô M̀màꞌàmbi mə bɨ̀ ghɛɛ mbetə mə, “Ò nɨ yu wa mə à tswe nɨ̂ ǹzi aa, kə̀ bìꞌi ka nyuꞌutə aa yî dàŋ aa ɛ?” ²⁰Ŋ̀gǎŋntoo ji jya ɨ ghɛɛ̀ ǹyə yi mbetə yi mə, “Jɔn Ŋgàŋmurə bə̌ ŋkì à toò yiꞌi a mbo wò mə tâ bìꞌì zi mbetə gho mə, ‘Ò nɨ yu wa yìi à tswe nɨ̂ ǹzì aa ɛ? Kə̀ bìꞌì ka nyuꞌutə yî dàŋə̀ aa ɛ?’ ”

²¹A tɨ bə tsiꞌì maa noò aa Yesu à ghurə̀ mɨghɔ̀ɔ̀ mî ghàꞌàtə̀ a nu bə̀ bo bɨ̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwoŋ bə̀; m̀fiꞌi ɨzwì jî bɨ a atoꞌo bə̀, ŋ̀kɨ ŋaꞌa miꞌi mɨ bɨfə̀ꞌə̀nə̀. ²²A tɨgə̀ ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ ŋghɛɛ nswoŋ annù yìi mə nɨ yə ŋkɨ nyuꞌu aa a mbo Jɔn. Bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀ yə ɨdɨgə, bɨ̀bwenkə̀ bɨ təə̀, àkɨkwenə a sɨgə̀ nɨ a nu ŋgǎŋakɨ̀kwenə̀, ɨkwotu ɨ yuꞌù nɨ̀ ɨ̀nnù, bɨ̀ku bɨɨ̀nə̀ nɨ nɨ̀wô, bɨ swoŋə̀ nɨ̀ ntoo yì sɨgɨ̀nə̀ a mbo ŋgàŋə̂fumə. ²³M̀bɔɔnə a nu ŋù yìi mə kaa à sɨ ŋû yìi mə mə̀ nɨ ghu aa jɨ̀ŋkə̀ aà.”

²⁴Nòò yì mə ǹgǎŋntoo Jɔn jya ɨ lɛ mbu ŋghɛɛ waa laa, a lɔ̀gɨ̀nə̀ ŋka ŋghaa annù ǹloŋ ŋgaa Jɔn ǹswoŋə nɨ mə, “Nɨ̀ lɛ ŋwaꞌatə mə nɨ ghɛ̀ɛ̀ a nyə aa akə̀ a ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀ aa ɛ? Ɨ ŋkɨ̀ŋkàꞌà yìi mə fɨ̀fə̀rə̀ a tsɨ̀kə̀ aa ɛ? ²⁵Nɨ̀ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ aa a nyə̂ àkə̀ aa ɛ? A ŋû yìi mə à lɛ ŋwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî sɨgɨ̀nə̀ aa ɛ? Bə̀ bìi mə bɨ wɛꞌɛ ɨjàŋ ɨtsə̀ꞌə̀ majya ǹnaŋsə ntswe nɨ̂ sɨgɨ̀nə̀ aa, ɨ tswe aa a ntɔꞌɔ̀ bɨ̀fɔ̀. ²⁶Lâ nɨ̀ lɛ nnaŋsə ŋghɛɛ aa a nyə̂ àkə̀ aa ɛ? A nyə ŋgàŋntoò Nwì aa ɛ? Ɨ̀ɨ̀ŋə, lâ mə̀ swòŋə a mbo bù mə à tsyàtə ŋgàŋntoò Nwì. ²⁷À nɨ yu wa yìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ǹloŋ ŋgaà yì aa mə,

‘Yə̂, mə̀ ka too ŋgàŋntoò ghà a mbìi wò,

yìi mə à ka ghɛ̀ɛ naŋsə mânjì ghò aà.’7.27: Mal. 3.1

²⁸Mə̀ swòŋə a mbo bù mə kaa ŋù tsù à sɨ̀ ghu tswê a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə màŋgyɛ̀ à jwe aa, mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyà Jɔn. Lâ ŋù yìi mə à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌi a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aa, à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyà yi.”

²⁹Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bo bɨ̀ ŋgǎŋkwɛrə tax bìi bɨ lɛ nyuꞌu annù ma yû aa, bɨ lɛ mbeentə mə Nwì à ghɨ̀rə̂ ànnù yìi atsinə aà, ǹloŋ mə a waa a ŋkì aa a lɛ mmurə Jɔn aà. ³⁰Lâ baFarɨsai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ lɛ ntuu waa ŋkàꞌa Nwì ya yìi à lɛ ŋkàꞌà nloŋ ŋgaa yàà aà, nloŋ mə bɨ lɛ ntuu mə tâ Jɔn à waꞌà waa a ŋkì murə̀ aà. ³¹Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “Mbə mə̀ fɨgɨ̀nə̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bûlà aa a nɨ̂ àkə̀ lɛ? Bo naŋsə mbə aa tsiꞌì tsǒ àkə̀ aa ɛ? ³²Bo bə aa tsiꞌì tsǒ bôŋkhə bìi bɨ sɨgɨtə ntswe a nsaanə mɨtaa, bî mɔꞌɔ bɨ twoŋə̀ nɨ̂ bì mɔꞌɔ nswoŋə nɨ mə,

‘Bìꞌì buꞌù ɨ̀kòò nɨyɔꞌɔ a mbo bù kaa nɨ̀ waꞌà benə̀,

bìꞌì yəꞌə̀, m̀maꞌa atsàà nɨwo, kaa nɨ̀ waꞌà kɨ̀ɨ̀ ǹyəꞌə.’

³³Mə̀ swoŋ laà aa nloŋ mə Jɔn ŋgàŋmurə bə̀ a ŋkì à lɛ nzì kaa waꞌà nìi abaa kurə̀ kaa waꞌà nìi mɨlùꞌù nô, nɨ̀ swoŋ mə, ‘À tswe nɨ̀ demon.’ ³⁴Mu Ŋù à zì mə̂ ǹjɨ ŋkɨɨ nno, nɨ̀ swoŋ mə, ‘Yə nɨ̀! À nɨ lɛɛ̀nàà, m̀bə àbàrə mɨlùꞌù! Ŋ̀kɨ mbə nsûkàꞌa ŋgǎŋkwɛrə bɨ̀tax bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə ɨnnù jɨ̂ bɨ̂!’ ³⁵Lâ bɔɔ bìi mə mɨ̀tsyɛ̀ mɨ Nwɨ̂ mɨ jwe aa, bɨ dɨꞌɨ mə ɨ̀nnù Nwî ɨ tsinə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghɛɛ a dugə Simon ŋù baFarɨsai aà

³⁶Ŋù baFarɨsai yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntwoŋə yi mə tâ à zi njɨ a nda yu. ³⁷Nòò yìi mə à lɛ zì ǹtswe ŋ̀ka njɨ aa, màŋgyɛ̌ nɨ̀kurə wa yì mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ mbə ŋû ŋ̀ghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ aa, à lɛ nyuꞌu mə à tswe njɨ wa nda ŋù baFarɨsai wâ, ǹzi nɨ̂ mɨghurə mì lùmtə̀ a nɨ̂ ǹtsɨ̂ŋ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ àlàbasta, ³⁸À zì mə̂ ŋ̀ghɛɛ ntəə a njɨ̌m Yesu, a mbɛ̀ɛ mɨkòrə yu ŋka nyəꞌə, ntswu nɨ mɨkòrə̂ mi nɨ mɨ̀làà, ǹlɔgə ɨnǒŋtû ji nyɛꞌɛ nɨ mɨ̀kòrə̀ mi mya ghu, ntɨgə nnɔŋə nɨ mɨ̀kòrə̂ mi, ŋkɨɨ nyɔꞌɔ nɨ mɨ̀ghurə mì lùmtə̀ myâ. ³⁹Ŋù baFarɨsai wa mə à ghɨ̀rə ntwoŋə Yesu aa, à yə̀ mə annù ya mə màŋgyɛ̀ wa à lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ aa, nswoŋ a mûm ǹtɨɨ yu mə, “Ŋù ghû à ghɨ̀rə mbaa bə ŋgàŋntoò Nwì boŋ à zi ŋû yìi à nɨ ghu aa, ǹzi mbuu mâŋgyɛ̀ ghû mə a mɔ̀ɔ̀ntə̀ yi aà, ǹloŋ mə à nɨ̂ ŋ̀gàŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ̂.”

⁴⁰Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Simon, mə̀ tswe nɨ̀ ànnù a swoŋ a mbo wò.”

A betə yi mə, “À nɨ̂ àkə̀ lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀nnù?”

⁴¹Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ŋ̀gàŋtsɔ̀ꞌɔ̀sə ŋkabə yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe nɨ ŋgàŋmɨkarə̀ ji ji baa, yì mɔ̀ꞌɔ a tswâ nìi, nɨ ɨbàꞌatə ŋkabə silva ŋkhɨ̀ ji ntaà,7.41: 500 denarii, ŋkabə̀ baGrikia, denarius yî m̀fùùrə̀ a lɛ mbə ŋkabə̀ ŋgàŋàfàꞌà a atû ǹjwî. yì mɔꞌɔ a kɨɨ̀ ǹtswa nìi nɨ ɨbàꞌatə ŋkabə silva mɨghum mi ntaà, ⁴²Tsǒ mə a lɛ ntsyànə̀ a mbo bo a ntu aa, a maꞌàtə̀ waa bɨtsɨ̀mə̀. Swoŋ a mbo mə̀, ò mɔ̀ɔ̀ntə mə, a ka kɔ̀ŋ ghuu ɨ kɔ̀ŋ yi ɨ tsyàtə̀ yî mɔ̀ꞌɔ aa ɛ?”

⁴³Simon a kwiꞌi mə, “Mə̀ wàꞌàtə mə, ŋù wa mə nìi nɨkarə nya nɨ lɛ ŋghaꞌatə aà.” Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Wa ò kwiꞌi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀.” ⁴⁴Ǹtɨgə mbəŋkə a nu màŋgyɛ̀ wa, nswoŋ a mbo Simon mə, “Ò yə mâŋgyɛ̀ ghû aa ɛ? Nòò yìi mə mə̀ ghɨ̀rə ŋkuu a nda wò aa, kaa ò ghɨrə waꞌǎ ŋkì fa mə tâ mə̀ siꞌi mɨkòrə̂ ma ghu. Lâ à bàŋnə̀ mə̂ ǹsiꞌi mɨkòrə̂ ma nɨ̀ mɨ̀làâ mi, ǹyɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀nǒŋtû ji. ⁴⁵Kaa ò ghɨrə ŋwaꞌǎ mɨghə̀gə̂ ma nɔŋə̀, lâ ǹlɔgɨnə nɨ nòò yìi mə̀ ghɨ̀rə nzì ŋkuu faà aa kaa à ghɨ̀rə̂ ŋ̀waꞌà kɛntə a nɔŋ mɨ̀kòrə̂ mâ. ⁴⁶Kaa ò ghɨ̀rə ŋkɨꞌɨ atû ya nɨ̀ mɨ̀ghurə yɔꞌɔ̀. Lâ, à bàŋnə̀ mə̂ ǹyɔꞌɔ mɨkòrə̂ ma nɨ̀ mɨ̀ghurə̀. ⁴⁷Ma mùu ajàŋ mə̀ swoŋ a mbo wò mə, ɨ̀nnù jî bɨ ji jya mə ɨ ghaꞌa aa, bɨ lìꞌìnə̀ mə̂. A laa ma mùu ajàŋ ǹloŋ mə à ghɨ̀rə ndɨ̀ꞌɨ àkɔ̀ŋnə̀ yî wè aà. Lâ ŋù yìi mə bɨ liꞌinə ɨ̀nnù jî bɨ̂ ji ji kəꞌətə̀ aa, a kɨɨ ndɨꞌɨ nɨ̂ àkɔ̀ŋnə̀ yî kə̀ꞌə̀tə̀.”

⁴⁸Ǹtɨgə mbəŋ nswoŋ a mbo màŋgyɛ̀ wa mə, “Bɨ lìꞌìnə̀ mə ɨfansənnù jô.”

⁴⁹Bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ jɨ bo bo aa, bɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ǹtɨgə nswoŋə bo nɨ bo mə, “Ghuù ŋù à bə aa wò mə a lìꞌìnə ɨfansənnù bə̂ aa lɛ?” ⁵⁰Yesu a swoŋ a mbo màŋgyɛ̀ wa mə, “Àbìintɨɨ̀ yo a ywèènsə̀ mə̂ ghô, ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bɔɔnə̂.”

Bàŋgyɛ̀ bî Mɔ̀ꞌɔ bìi bɨ lɛ sɨ yòŋə̀ Yesu aà

¹À kà mə aa maŋsə ŋkuu wa mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bo bɨ̀ mɨ̀kurə, ǹtɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî ŋ̀kɨɨ nzi nɨ ntoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ǹloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî. A lɛ mbə bo bɨ̀ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa mə à lɛ ntsɔꞌɔ nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoò ji aà ²bo bɨ̀ bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ bìi mə à lɛ ŋghùrə̀ waa nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ bo bɨ̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̂ myaa: Mbə Mary yìi bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Magdalene aa, yìi mə à lɛ mfiꞌi ɨzwì ji sàmbaa ghu atoꞌo aa, ³ŋkɨ mbə Juana, ŋgwɛ Tsuza, yìi mə à lɛ sɨ lèntə njoo Herod aà, ŋkɨ mbə Susana, bo bɨ̀ bǐ mɔꞌɔ bì ghàꞌàtə̀. Bàŋgyɛ̀ ma bû bɨtsɨ̀m bɨ lɛ sɨ fa nɨ̂ ǹjoo ŋkwɛtə nɨ̂ waa ghu.

Nɨ̀ghàà nî nàà ǹloŋə ŋû mbweꞌè ǹjoò

(Mt. 13.1-9; Mk. 4.1-9)

⁴Nòò yìi mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ nzì ŋ̀ghotə, ǹlo aa a ɨdɨgə ɨdɨgə nzi ghu mbɛ̀ɛ̀ aa, a ghaà a mbo bo nɨ nɨ̀ghàà nî nàà: ⁵“Ŋù m̀bwèꞌê ǹjoo à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a mbweꞌe ǹjoò ji; ǹjoo jya jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a ndô mânjì, bə̀ təəntə̀ ghu, bɨ̀sɨŋ bɨ kɨ̂ ǹsyɛ jî mɔꞌɔ ŋkurə. ⁶Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a atû àlâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀; ɨ tòò mə̂ aa, mbù ǹyɔrə nloŋ mə kaa ɨ lɛ waꞌà nɨ̂ ŋ̀kì tswê. ⁷Jǐ mɔꞌɔ ɨ wô a tɨtɨ̀ɨ kə̀rə̀ kərə; ɨ kà mə̂ aa ŋkɔꞌɔ aa kə̀rə̀ kərə wa a lɨmtə̀ ɨ kwô. ⁸Jǐ mɔꞌɔ ɨ lɛ ŋkɨ wo nɨ̂ àdɨ̀gə nsyɛ yì sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀kɔꞌɔ tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, ŋkɨ mfa ŋgwɛ̀ꞌɛ̀ mɨ̀jɨ ɨ ghaꞌà.” À swòŋ mə̂ maŋsə aa, ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Ŋù yìi mə à tswe nɨ ɨ̀tôŋnə̀ aa, tâ yuꞌù.”

Ǹjiꞌì ànnù yìi mə Yesu à lɛ sɨ ghàà nɨ mɨ̀ghàà mî nǎnaa aà

(Mt. 13.10-17; Mk. 4.10-12)

⁹Nòò yìi mə Ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ mbetə yi nɨ̂ ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa ma nû aa, ¹⁰a swoŋ mə, “Nwì à fa mɨ̀tsyɛ̀ mə tâ nɨ̀ zǐ ɨnnù jî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ nloŋ annù nɨfɔ̀ yi; la a mbo bə̀ bî mɔꞌɔ, bɨ naa a mbo bo aa nàà, tâ bo tɨ yə, kaa bo waꞌà kà ǹyə, kə̀ tɨ yuꞌu, kaa a waꞌǎ a atu bo ka nlaa.

Yesu à tɔ̀ꞌɔ̀tə ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa ma nû

(Mt. 13.18-23; Mk. 4.13-20)

¹¹“Ǹjiꞌì nɨ̀ghàà nî nǎnaa ma nû ɨ̀ bə aa mə: ‘Ǹjoo ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ jya à nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî. ¹²Jya jìi mə ɨ lɛ ŋwò a ndômânjì aa à nɨ bə̀ bya mə bɨ yuꞌu; Satan a zî m̀fiꞌi nɨghàà nɨ Nwî nya a ntɨɨ bo, tǎtâ bo tsuu bìì ɨ yweenə. ¹³Jya mə ɨ lɛ ŋwò a atu alâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ aa a bə bə̀ bìi mə bo kɨ nyuꞌu nɨghàà nɨ Nwî aa, bo kwɛrə nɨ nɨ̀dorə̀; kaa ajàŋ bə̂ ma bû kaa bɨ sɨ̀ nɨ mɨ̀gaŋ̀ tswê. M̀bii aa tsiꞌǐ nɨ mû àtɨɨ noò. La nòò yìi mə àkwàꞌànə̀ Satan a zi aa, bo wô. ¹⁴Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ ǹjoo jya mə ɨ lɛ wò a tɨtɨ̀ɨ kə̀rə̀ kərə aa, à nɨ bə̀ bya mə bɨ yuꞌu nɨghàà nɨ Nwî, la a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ yaa, ǹjoo mbi bo bɨ̀ ŋ̀kabə, nɨ̀ ɨ̀nnù yìi mə ǹjyǎ nû jyaa ɨ yə̀ꞌə̀tə̀ aa ɨ fêm ŋ̀ghɨrə kaa mɨ̀ntà mìi mɨ koonə kaa mɨ waꞌà tɨ̀ɨ̀. ¹⁵Ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ ǹjoo jya mə ɨ lɛ ŋwò a adɨgə nsyɛ yì ǹsɨgɨ̀nə̀ aa, à nɨ bə̀ bya mə bɨ kɨ nyuꞌu nɨghàà nɨ Nwî bɨ tswa ntugɨtə a mum ɨ̀ntɨɨ yìi ɨ laa ŋkɨ mbɔŋ aà, ǹtɨgə ŋkoonə mɨ̂ntà a njɨm àtàŋəntɨɨ̀.’

Lâm yìi mə bɨ kosə mbaŋnə ŋkusə nɨ̂ àntɔ̀ɔ̀ aà

(Mk. 4.21-25)

¹⁶“Kaa ŋù à laa ŋwaꞌà nɨ̂ lâm kosə̀ m̀bu nlɔ̀gə̀ nɨ̂ àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kusə ghu, kaa kɨꞌɨ̀ kɨ̀ɨ̀ ŋ̀kosə nnɨŋə nɨ a njiꞌì ɨ̀kùù. Ŋù a kɨɨ ŋkosə lâm, a tɛꞌɛ aa a atu atɛtə̀ tà ŋù tɨ kuu a nda a yə̂ ŋ̀kàꞌà wâ. ¹⁷Ǹloŋ mə kaa àyoò tsu a sɨ̌ alɔ̀ꞌɔ̀sə̀ tswê mə a ka yǐ waꞌà fɛ̀ꞌɛ̀ nyɛntə. Kaa ànnù yî lə̀ə̀ntə̀ yî tsu a waꞌà kɨ̀ ntswe ghu yìi mə kaa bɨ ka yǐ waꞌà zî. ¹⁸Maa ajàŋ, nɨ̀ ka ntsyɛsə nɨ̂ ghuu ajàŋ yìi mə nɨ yuꞌu aà; ǹloŋ mə ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ju ɨ ghaꞌatə̀ aa, bɨ ka bǔ kùꞌùsə̀, lâ ŋù yìi à tswe nɨ ju ɨ kəꞌətə̀ aa, tsiꞌì jya mə à mɔ̀ɔ̀ntə mə yu tswe nɨ̀ ju aa, baa bàŋnə bǔ kwɛrə ghu mbô.”

Ǹdè bɨ̀ Yesu bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà yì bi mbâŋnə

¹⁹Ǹdè bɨ̀ Yesu bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà bi bǐ mbâŋnə̀ bɨ zî wa adɨgə mə à lɛ ntswe ghu aa, kaa mânjì yìi mə mbə bɨ zî ghu mbɛ̀ɛ̀ kaa waꞌà ghu tswê ǹloŋ mə bə̀ lɛ ntswe ntsya ŋkarɨsə yi. ²⁰Bɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀ ghu mbo mə, “Ǹdè ghò bo bɔɔ bɨ maà bî mbâŋnə̀ bɨ təə a bɛɛ nlɔɔ nɨ̂ ǹyə wò.” ²¹A bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi a mbo bo mə, “Ǹdèghà bo bɨ̀ bɔɔ bɨ maà ba bî m̀bâŋnè, à nɨ bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɨghàà nɨ Nwî ŋ̀kɨɨ ŋghɨrə nɨ̂ ànnù yìi mə a swoŋ aà.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə Afisə̀ a bɔrə aà

(Mt. 8.23-27; Mk. 4.35-41)

²²À bə̀ mə a njwi yì mɔꞌɔ Yesu a kuu a mum àkànuꞌu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɨrə bìꞌinə̀ daŋ ghɛ̀ɛ̀ fìi njii àtsùməntaꞌà.” À swòŋ mə̂ aa, bo bo kuu ntɨgə ŋghɛɛ. ²³Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, a wô fɨ̀lô. Àfìsə̀ yî tɨ̀ɨ̀ yî mɔꞌɔ a kâ ǹtsya wa atsùməntaꞌa, ɨ̀kàŋə ŋkì ɨ tɨgə̀ ŋ̀kuu wa mûm àkànuꞌu nlɔɔ nɨ̂ ŋ̀kòŋsə̂, bo tɨgə̀ tsiꞌǐ a ntsǔ nɨ̀wô. ²⁴Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu ɨ ghɛɛ̀ ǹtsɨgə yi nswoŋ mə, “Masa, Masa, wa bìꞌinə̀ ka kwokə!”

Yesu a bɨɨ̀nə̀ wenə afìsə̀ ya bo bɨ̀ ɨ̀kàŋə ŋkì jî tɨ̀ɨ̀ jìi mə ɨ lɛ sɨ zì ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀kòŋsə̂ àkànuꞌu yâ aà; ɨ burə kɛntə, ɨdɨ̀gə̀ ɨ bɔrə mə tùk. ²⁵Yesu a betə̀ waa mə, “Àbìintɨɨ̀ yuu a fə̀ aa ɛ?”

Nɨ̀bɔꞌɔ lɛ ntswa waa bo kɨ̂ ǹyɛrə ntɨgə nswoŋə bo nɨ bo mə, “À nɨ̂ àjàŋ ŋû kə à yuà mə a ghààntə̀ nɨ̂ àfìsə̀ bo bɨ̀ ɨ̀kaŋ ŋkì ɨ yuꞌunə̀ nii aa ɛ?”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû yìi mə à lɛ ntswe nɨ bɨ̀demon aà

(Mt. 8.28-34; Mk. 5.1-20)

²⁶Bo lô ǹtɨgə ŋghɛɛ a alaꞌa baGerasens yìi a lɛ ntswe a ndàŋsə Galilea. ²⁷Àjàŋ mə bo lɛ nzì m̀fɛꞌɛ wa mûm àkànuꞌu aa, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ nlò wa mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ntswe nɨ bɨ̀demon, à lɛ nzì ǹtsiꞌi waa; ŋù ma ghû à lɛ sɨ karə tsiꞌì ǹswèrə̀ ǹswèrə̀ a nɨ̂ àndaŋə noò. Kaa waꞌà nɨ a nda lɛ̂, m̀baŋnə nlɛtə nɨ aa ɨtu mɨsyɛ̀ a adɨgə yìi bɨ lɛ sɨ twiŋ bə̂ ghu aà. ²⁸Nòò yì mə à lɛ nyə Yesu aa, ǹyəꞌə tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀, ŋ̀wo ghu nsi, ntɔŋnə nswoŋ mə, “Bìꞌi ò tswe aa nɨ̀ àkə̀, a Yesu, Mu Nwìŋgɔ̀ŋ yî Àkɔꞌɔ̀ntsɨrə? Mə̀ buꞌu tsiꞌì m̀bo tâ ò tsuu ŋgɨꞌɨ a nu mə̀ lǒ dɨ̀.” ²⁹À lɛ tɨ bə aa boŋ Yesu à swòŋ mə̂ a mbo àzwì yî bɨ ya mə tâ à fɛꞌɛ wa nu ŋù wâ. (Ǹloŋ mə àzwì yî bɨ ma yû a lɛ sɨ tswa nɨ̂ ŋû wa màꞌà nɨ a nsyɛ ŋgàà jî ghàꞌàtə̀; bɨ tɨgə̀ m̀bɛ nìi, ŋ̀koo nìi nɨ̂ àtsaŋ bo bɨ̀ mfɨ̀kaꞌà. Ka mə bɨ lɛ sɨ ghɨ̀rə̀ maa ajàŋ aa, a tentə̀ nɨ̂ àtsaŋ ya, ɨ̀zwì jya ɨ ghɨrə̀ a khə̂ ŋ̀ghɛɛ nɨ ntaꞌa mɨwɛ̀ɛ̀ mɨwɛ̀ɛ̀.)

³⁰Yesu a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì m̀betə yi mə, “Ɨ̀kǔm gho à nɨ wò aa ɛ?” A kwiꞌi mə, “Ǹnɔ̀ɔ̀.” À lɛ nswoŋ laa nloŋ mə ɨ̀zwì jî bɨ jì ghàꞌàtə̀ ɨ lɛ ŋkuu ghu nû. ³¹Ɨ̀zwì jya ɨ buꞌù m̀bo ghu mbo mə tâ tsuu lǒ swoŋ mə tâ bo fɛꞌɛ ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a mûm àtaa yi tsò ǹtso.

³²Àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm yî mɔꞌɔ a lɛ sɨ jɨ maa kəꞌə̀ àdɨ̀gə̀; ɨ̀zwì jya ɨ tɨgə̀ m̀buꞌu mbo a mbo Yesu mə tâ à maꞌatə tâ bo kuu wa nu bɨ̀kwiŋyàmə̀. A beentə̀. ³³Ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ wa nu ŋù ǹtɨgə ŋkuu wa nu bɨ̀kwiŋyàmə̀. Àkàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm ya a tɨgə̀ m̀bɨŋkə wa mbaa, nsɨgə ŋkuu wa mûm àtsùməntaꞌa ŋkoŋkə.

³⁴Nòò yìi mə bə̀ bìi mə bɨ lɛ sɨ tsèe akàrə̀ bɨ̂kwiŋyàm bya bɨ lɛ nyə annù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, ŋkhə̀ ŋ̀ghɛɛ nswoŋ a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa bo bɨ̀ àlaꞌa ya tsɨ̀m. ³⁵Bə̀ tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ ŋghɛɛ a nyə ànnù yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà. Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ aa nyə Yesu bo bɨ̀ ŋù wa mə ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu nu aa, a tswê a nsyɛ a mɨkòrə̂ Yesu, ŋ̀wɛꞌɛ atsə̀ꞌə̀, mɨ̀tsyɛ̂ mi mɨ kɨ̂ ǹtswe sɨgɨ̀nə̀; nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa. ³⁶Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu wa noò mə Yesu à lɛ ŋghɨ̀rə̀ ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a nu ŋù wa aa, bɨ tɨgə̀ ŋ̀kɛꞌɛnə nɨ̂ a mbo bo a ajàŋ yìi Yesu à lɛ ŋghùrə̀ yi aa. ³⁷Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nlò wa mbùꞌù àlaꞌa Gerasens aa, bɨ swoŋ a mbo Yesu mə tâ à maꞌatə waa ŋghɛɛ yi; ǹloŋ mə nɨ̀bɔꞌɔ nì wè nɨ lɛ ntswa waa; maa ajàŋ a bû ŋ̀kuu wa mûm àkànuꞌu mbɨɨ yi. ³⁸Ŋù wa yìi ɨ̀zwì jî bɨ jya ɨ lɛ màꞌàtə̀ yi aa, a buꞌù m̀bo mə yu yòŋə̀ Yesu. La, a tuu, nswoŋ ghu mbo mə, ³⁹“Bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ a nda wò, ǹtɨgə ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî yɛ̌yərə jìi mə Nwì à ghɨ̀rə a nu wò aà.” Ŋù wa a ŋ̀ghɛɛ yi ntɨgə nlaansə nɨ̂ ànnù yìi mə Yesu à ghɨ̀rə a nu yu aa wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà tsɨ̀mə̀.

Mu Jairus yî màŋgyɛ̀ bo bɨ̀ màŋgyɛ̀ wa yìi mə à lɛ mmɔ̀ɔ̀ntə atsəŋə atsə̀ꞌə̀ Yesu aà

(Mt. 9.18-26; Mk. 5.21-43)

⁴⁰Nòò yìi mə Yesu à lɛ ntoo ŋkì wa mbɨ̀ɨ̀ aa, nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ nzì m̀boo yi, nloŋ mə à lɛ tɨ bə aa boŋ bo tɨgə̀ ǹyuꞌutə nìi. ⁴¹Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yì ɨ lɛ mbə Jairus aa, yìi mə à lɛ mbə ndɨɨ a ndâŋghòtə aa, a zî a mbo Yesu. À zì mə̂ aa ŋwò ghu nsi, mbuꞌu mbo ghu mbo mə tâ à yoŋə yi tâ bo yu ghɛɛ a nda yu, ⁴²nloŋ mə à lɛ ntswe nɨ̂ njoŋ mumàŋg yɛ̂ yì yìi mə à lɛ mbə ɨlòò nɨghûm ǹtsò baa, a ghɔɔ̀ ŋ̀kwo ŋghɛɛ nii aà.

Àjàŋ mə bo yu lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ aa, nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ ǹtɨgə ntii nɨ̂ Yesu. ⁴³Màŋgyɛ̀ yìi mə àləə a lɛ sɨ zì ghu nu a njɨ̌m ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò baa, kaa ŋù yìi mə mbə a tswaa waꞌà bə aa, ⁴⁴a yôŋtə̀ a njɨ̌m Yesu, m̀mɔɔntə a atsəŋə atsə̀ꞌə̂ yi; à mɔ̀ɔ̀ntə̀ mə̂ ŋ̀ka maŋsə aa, àləə ya mə a lɛ sɨ zì ghu nu aa, a tswanə̀.

⁴⁵Yesu a betə̀ mə, “Ŋù yìi mə à mɔ̀ɔ̀ntə gha aa, àâ wò aa ɛ?” Tsǒ mə kaa ŋù tsù à lɛ waꞌà bii mə yu mɔɔntə yi aa, Peta a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Masa, nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ghû ɨ ghaꞌa siꞌi, ntinə nɨ̂ ghô!”

⁴⁶Lâ Yesu a swoŋ mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à mɔ̀ɔ̀ntə ghâ; mə̀ yuꞌu mɨ̀dàꞌà mɨ fɛ̀ꞌɛ a nu mə̀.” ⁴⁷M̀bə yìi mə màŋgyɛ̀ wa à lɛ nyə mə kaa mbə yu waꞌà lə̀ə̀ntə̀ aa, a tɨgə mfɛꞌɛ, ntsɨ̀gɨ̀nə̀, ŋ̀wo a nsi Yesu, ntɨgə ŋghaa a nsi bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ŋ̀kɛꞌɛnə annù yìi a ghɨrə ŋghɨ̀rə̀ yu mɔɔ̀ntə̀ yi aa, bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntəə ghu aa bɨ yuꞌù. A tɨgə̀ ǹswoŋə ajàŋ yìi mə yu lɛ mburə ntɨɨ wa noò mə yu mɔ̀ɔ̀ntə̀ mə atsəŋə atsə̀ꞌə̀ Yesu ya aà. ⁴⁸Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo màŋgyɛ̀ wa mə, “Mû ghà, wa àbìintɨɨ̀ yo a ghurə ghô; tɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bɔɔnə̂.”

⁴⁹Àjàŋ yìi mə à lɛ mburə ka kɨ ghàà aa, ŋù a lô wa nda ndɨɨ ndâghotə wa nzì ǹswoŋ ghu mbo mə, “Wa mû ghò wa à kwò mə̂; tsuu ŋgɨꞌɨ a mbo Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù bǔ kɨ fa.”

⁵⁰Yesu à yùꞌù mə̂ aa ŋkwiꞌi mə, “Tsuu bɔꞌɔ bə̂, bii tsiꞌì bìì boŋ à ka tɨ̀ɨ̀.” ⁵¹Nòò wa mə à lɛ nghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuꞌu wa nda aa, kaa à lɛ waꞌà bii mə tâ ŋù dàŋ à bu ŋkuu ntsyatə Peta nɨ Jɔn nɨ Jɛms bo bɨ̀ ta bɨ̀ mu wa nɨ̀ ǹdè yì. ⁵²Bə̀ bɨtsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa bɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀ m̀buꞌu nɨ̂ nû jyaa nloŋə mu màŋgyɛ̀ wâ; la Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsuu kɨ yə̀ꞌə̀; ǹloŋ mə kaa à sɨ̀ aa kwò kwô, a bwii aa bwìì.” ⁵³Bo wyɛ̂ yi, nloŋ mə bo lɛ nzi mə mu wa à kwò mə̂ aà. ⁵⁴La Yesu a tswa nɨ̀kwɛɛ nɨ mu wa, ǹswoŋ mə, “Mu, bɨ̀ɨ̀nə̂.” ⁵⁵Àzwî mu wa a bû m̀bɨɨ fu, a burə̀ m̀bɨɨnə ŋgaa yî mɔ̀ꞌɔ̂; Yesu a swoŋ mə tâ bɨ̀ lɔɔ ayoo nɨjɨ mfa ghu tâ à jɨ. ⁵⁶Taà yì bô ǹdè yì naŋsə̀ ǹyɛrə tsiꞌǐ mbə̂nnù; lâ a kwàntə̀ waa mbɨ̀ꞌɨ̀ bo lǒ nswoŋə annù yìi mə a fɛꞌɛ a mbo ŋù.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntoo Ŋgǎŋyəgə̂nnù ji nɨghûm ǹtsò baa a abɛɛ aà

¹Yesu a twoŋ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nighûm ǹtsò baa mfa mɨtɨ̀ɨ̀ bo bɨ̀ àdàꞌà mə, bo ka mfiꞌi ɨzwì jî bɨ ŋkɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀. ²Ǹtɨgə ntoo waa mə tâ bo ghɛɛ ŋka nswoŋə annù nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀. ³À kà mə̂ aa ntoo waa nswoŋ mə, “Nɨ̀ tsuu ayoò tsu lǒ lɔ̀gə̀, kə̌ ati yî tswìꞌì, kə̌ abàà, kə̌ mɨjɨ, kə̌ ŋgabə, ntsuu ɨtsə̀ꞌə̀ ji baa lǒ lɔ̀gə̀. ⁴Nɨ̀ ghɛɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nda yìi nɨ̀ kùu ghu aa, nɨ̀ tswê ghu, nyweꞌe noò yìi mə nɨ̀ ka lə̌ bǔ fɛ̀ꞌɛ ghɛ̀ɛ̀. ⁵Bɛɛ nɨ̀ ghɛɛ ŋkuu a adɨgə bɨ tsuu ghuu kwɛrə, nɨ̀ ghɨrə tɨ fɛ̀ꞌɛ̀ ghu, nɨ̀ yɛ̂tə̀ àbɨ̀rə̀ yìi mə a tswe a mɨkòrə̂ bù aa, a ndɨ̀ꞌɨ mə kaa bǔ bo sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ tsǔ burə̀.” ⁶Bo tɨgə̀ m̀maꞌatə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtsya nɨ a ɨtoo ɨtoo nswoŋə nɨ̂ ǹtoo yì sɨgɨ̀nə̀ ya, ŋkɨɨ ŋghurə nɨ bə̀ a ɨdɨgə tsɨ̀mə̀.

Àjàŋ mə atu Herod a lɛ mbùùrə̀ aà

(Mt. 14.1-12; Mk. 6.14-29)

⁷Nòò yìi mə Herod yìi mə à lɛ mbə Mfɔ̀ a alaꞌa Galilea aa, à lɛ nyuꞌu ɨnnù ma jû aa, àtû yì a lɛ mbùùrə̀, nɨ̀bɔꞌɔ tswâ yi, nloŋ mə bə̀ bì mɔꞌɔ lɛ sɨ swoŋə nɨ mə Jɔn Ŋgàŋmùrə bə̀ a Ŋkì à bù mə̂ m̀bɨɨnə nɨ nɨ̀wô.

⁸Bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə, Elijah à bù mə̂ m̀bɨɨ fu, bǐ mɔꞌɔ kɨɨ̀ ǹswoŋə nɨ mə ŋgàŋntoò Nwì yì m̀bìi mbìì yì mɔꞌɔ à bù mə̂ m̀bɨɨ fu. ⁹Herod a swoŋə̀ nɨ mə, “Mə̀ kɨ̀ kwyə̂ àtu Jɔn, ghuù ŋù mə mə̀ bù ǹtɨgə nyuꞌu nɨ̂ ànnù ǹloŋ ŋgaà yì aa à nɨ ghuu aa ɛ?” Ǹtɨgə nlɔɔ nɨ mə yu lɨ̀gɨ̀nə yə yi.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ njɛꞌɛ bə̂ ǹtsùꞌù ji ntaà aà

(Mt. 14.13-21; Mk. 6.30-44; Jn. 6.1-14)

¹⁰Nòò yì mə ŋgǎŋtoo jya ɨ lɛ mbù m̀bɨɨ aa, bo lɛ kɛ̀ꞌɛ̀nə ɨnnù jìi mə bo lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà a mbo Yesu, A swûŋtə̀ waa, ǹlɔgə waa bo bo lô ŋ̀ghɛɛ ntswe a alaꞌa Bethsaida. ¹¹Nòò yìi mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀ lɛ nyuꞌu mə bo tswe ghu aa, bɨ yoŋə̀ yi ghu. A kwɛrə̀ waa ghu ntɨgə ŋghaa a mbo bo nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî ŋkɨ ŋghurə bə̂ bìi mə nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ lɛ ntswe a nu bo aà.

¹²Ɨ̀tugə ɨ lɔ̀gɨ̀nə̀ mə̂ ŋ̀ka mfii, ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa ɨ zî ghu mbo nswoŋ mə, “Màꞌàtə nnɔ̀ɔ bə̂ ghû tâ bo ŋghɛɛ mə mbə bo kuu a mûm mɨ̀kurə bo bɨ̀ a mbɛ̀ɛ ɨfɔ̀ jû mə mbə bɨ yə̂ àyoo ghu njɨ kə̀ ŋkɨ nyə adɨgə yî lɛ̀ ghu, ǹloŋ mə àdɨ̀gə̀ yû mə bìꞌinə̀ tswe ghu aa kaa bə̀ sɨ̀ ghu ghurə̀ aà.”

¹³Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Bù bumbɔŋ nɨ̀ fa ayoò bo jɨ.”

Bo swoŋ ghu mbo mə, “Kaa bìꞌì sɨ̀ nɨ mɨ̀jɨ mî dàŋ tswê, ǹtsyatə ŋkya abaa ji ntaà nɨ m̀bwɛ̀ mi mbaà. Mbə a bə yìi mə bìꞌinə̀ tswe nɨ̂ ǹjɛ̀ꞌɛ̂ bə̀ bû bɨtsɨ̀m boŋ bìꞌinə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ghɛɛ nyuu mɨjɨ a mbo bo.” ¹⁴Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa lɛ mbə mbâŋnə ntsùꞌù ji ntaà.

A swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya mə, “Nɨ̀ ghɨrə tâ bo tswe a nsyɛ ɨkɨ̀rə ɨkɨ̀rə̀, tâ bə̀ tswe nɨ̂ àkɨ̀rə̀ yî fùùrə̀ mɨghum mi ntaà.”

¹⁵Bo lɛ ŋghɨ̀rə̀ tsiꞌì maa ajàŋ bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m tswê a nsyɛ̂. ¹⁶A lɔgə̀ ŋ̀kya baa jya ji ntaà bo bɨ̀ m̀bwɛ̀ mya mi mbaa, ŋŋɛntə miꞌì mi a ndəŋ, ntsaꞌatə Nwî, ǹnɨŋ mbɔɔnə ghu, mbatə mfa a mbo bo mə bɨ̀ fa a mbo bə̀ byâ. ¹⁷Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ njɨ nyurə, bɨ ghotə̀ àbùgə̀, ǹwùkə̂ ji ɨ luu ŋkyɛ̀ nɨghûm ǹtsò ji baà.

Àjàŋ mə Peta à lɛ ŋkɛ̀ꞌɛ̀nə ŋû yìi Yesu nɨ ghu aà

(Mt. 16.13-19; Mk. 8.27-29)

¹⁸A bə njwi yì mɔ̀ꞌɔ Yesu a kâ ǹtsaꞌatə Nwî tsiꞌì yù. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ tswê ghu mbɛ̀ɛ̀, a betə̀ waa mə, “Bə̀ bɨ swoŋ nɨ mə mə̀ bə aà wò aa ɛ?”

¹⁹Bo kwiꞌi mə, “Jɔn Ŋ̀gàŋmùrə bə̌ ŋkì.” Bi mɔꞌɔ mə, “Elijah.” Bǐ mɔꞌɔ swoŋə̀ nɨ mə, “Ŋ̀gàŋntoò Nwì yî m̀bìi mbìì wa yì mɔ̀ꞌɔ̂.”

²⁰A betə̀ waa mə, “Lâ nɨ̀ swǒŋ yuu ŋgaa mə mə̀ laa mbə wo aa ɛ?”

Peta a kwiꞌi mə, “Ò nɨ Àyɔꞌɔ̀ Nwì wâ.”

Àjàŋ mə Yesù à lɛ ŋghàà ǹloŋ ŋgɨꞌɨ yìi yu ka yə ɨ kwo aà.

(Mt. 16.20-28; Mk. 8.30—9.1)

²¹Yesu a kwântə̀ waa nswoŋ mə tâ bo tsuu a mbo ŋù tsǔ lǒ swoŋə. ²²Ŋ̀kɨ mbu nswoŋ a mbo bo mə, “Mu Ŋù à ka yə mbuu ŋgɨꞌɨ jì ghàꞌàtə̀ tâ bɨ̀tà bɨ alaꞌa, bɨlɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, nɨ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, tâ bɨ̀ tuu yi, ǹzwitə yi, a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə, a bû ǹyweenə nɨ nɨ̀wô.”

²³A swoŋ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m mə, “M̀bə ŋù tsù à ka nlɔɔ a ŋka nyòŋə a njɨ̌m mə̀ a tuù ɨ̀bɨɨ nû yì, m̀beꞌe ati bàŋnə̀ bàŋnə̂ yi ŋka nyoŋə nàa tsiꞌì ǹjwî tsɨ̀mə̀. ²⁴Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a lɔ̀ɔ a nyweensə̂ ɨ̀bɨɨnû yi aa, à ka bàŋnə bwɛ; lâ ŋù ǹstsɨ̀m yìi mə a lɔ̀ɔ a mbwɛ̂ ɨ̀bɨɨnû yi nloŋ ŋkwɨtû gha aa, a ka bàŋnə yweensə. ²⁵M̀bə a kwɛtə ŋû tsù aa nɨ̀ àkə̀ mə mbə a tswe nɨ̀ m̀bi yǔ ntsɨ̀m mbaŋnə mbwɛ ɨbɨɨnû yì kə̀ yǐ nyə ŋgɨꞌɨ aa ɛ? ²⁶M̀bə ŋù tsù a ka ndɨrə atu nloŋ ŋgaa yà bo bɨ̀ nɨ̀ghàâ na, bəə boŋ Mu Ŋù à ka yǐ kɨɨ dɨ̀rə atu mbɨꞌɨ ŋgaà yì a noò yìi à ka yǐ zì a mum nɨ̀ghaꞌà ni, nɨ nɨ̀ghaꞌa nɨ Ta bo bɨ̀ baangel bi bìi bɨ laa màŋsə̀ aà. ²⁷A mbǔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, bə̀ bî mɔꞌɔ bɨ təə faà bìi mə kaa bɨ ka yǐ waꞌà kwo, nyweꞌe noò yìi mə bɨ ka yǐ yə annù nɨfɔ̀ Nwî aà.”

Àjàŋə mə Yesu à lɛ mbəŋkə yi aà

(Mt. 17.1-8; Mk. 9.2-8)

²⁸Ǹjwi ɨ tsyà mə̂ ji nɨfwaa, a ajàŋ mə à lɛ nswoŋ ɨnnù ma jû aa, a lɔgə̀ Peta, nɨ Jɛms nɨ Jɔn, bo bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ a atu ntaꞌa a ntsàꞌàtə Nwì ghu. ²⁹Bo kà mə̂ aa ntsaꞌatə Nwî aa, ǹsî yì bo bɨ̀ ŋ̀kə̀rə̂ yì ɨ ŋ̀kwensə, ɨ̀tsə̀ꞌə̂ ji ɨ tɨgə̀ m̀fuꞌu njɛɛŋkə. ³⁰Bô ghə̀ mə̂ aa kɨ yə, bə̀ bi baa bɨ tɨgə̀ ŋ̀ghaa bo bo. A bə Moses bo Elijah ³¹bìi mə bɨ lɛ nzì a mûm nɨ̀ghaꞌa, ŋ̀ŋweenə, ŋ̀ka ŋghaa bo bo, nloŋ ajàŋə à ka yǐ màŋsə ɨfàꞌâ yi màꞌàtə mbi yu a Yerusalem aà. ³²Fɨ̀lo fɨ lɛ nnaŋsə ntswe a miꞌi Peta bo bɨ̀ bə̀ bya mə bo bo lɛ ntswe aà. Bo ghə̀ mə kɨ wìꞌìnə̀, ǹyə nɨghaꞌà ni bo bɨ̀ bə̀ bya mə bo bo təə aà. ³³Àjàŋ mə bə̀ bya lɛ ŋghə̀ə mmàꞌàtə̀ Yesu ɨ lò aa, Peta a swoŋ mə, “Taà, a bɔŋ mə bìꞌinə̀ tswe faà aà. Tâ bìꞌì ghurə mɨ̂ntàŋ mi ntarə̀, tâ yì fùùrə̀ ɨ̀ tswe a mbo wò, yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tswe a mbo Moses, tâ yǐ mɔꞌɔ ɨ̀ tɨgə ntswe a mbo Elijah.” (Kaa à lɛ ŋwaꞌǎ annù yìi mə yu swoŋə aa zî.)

³⁴Àjàŋə à lɛ mburə kɨ ghàà aa, m̀bàꞌà ɨ wiꞌìkə̀ ǹzi ŋkusə waa. Nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswa ŋgǎŋyəgə̂nnù jyâ. ³⁵Bo yuꞌù ǹjì ɨ ghaà wa mûm m̀bàꞌà ǹswoŋ mə, “À nɨ Mû ghà yìi mə̀ tsɔ̀ꞌɔ aa à ghulà; nɨ̀ ka nyuꞌu annù yìi a swoŋə aà.”

³⁶Nòò yìi mə ǹjì ya ɨ̀ lɛ ŋkɛntə aa, bo tɨgə̀ ǹyə Yesu tsiꞌì yùyù. Bo lɛ ŋkutə mɨ̂ntsû myaa, kaa ŋkɨꞌɨ̀ ànnù yìi mə bo lɛ nyə aa a mbo ŋù tsù maa noò swoŋə̀.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mûmbâŋnə̀ yìi mə a lɛ ntswe nɨ̂ à zwì yî bɨ aà

(Mt. 17.14-18; Mk. 9.14-27)

³⁷Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji jya bɨ sɨgə wa atu ntaꞌa, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ yî wè ɨ zî ǹtsiꞌi yi. ³⁸Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa a tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ a tɔŋnə̀ ǹswoŋ mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, mə̀ buꞌù m̀bô, kwɛtə a mû ghà ghû, ǹloŋ mə à nɨ tsiꞌì mu yìi mə mə̀ tswe nɨ ghu aà. ³⁹Àzwì yî bɨ a yi naŋsə̀ ŋ̀ko mu ghù m̀maꞌa a nsyɛ, ŋghɨ̀rə̀ a wiꞌìkə̀ m̀boꞌo, a tsɨgə̀ yi, àjwòꞌò a tɨgə̀ m̀fɛꞌɛ ghu ntsù. A naŋsə̀ ǹwukə yi kaa waꞌà wàŋsə̀ m̀bii mmaꞌatə yi. ⁴⁰Mə̀ ghɨ̀rə mbuꞌu mbo a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jo mə tâ bɨ fiꞌi azwì ya, kaa bo waꞌǎ mfiꞌi zî.”

⁴¹Yesu a swoŋ mə, “Oò, bù bə̂ bìi mə bɨ sɨ̀ nɨ̂ àbìintɨɨ tswê, kaa ɨnnû jyaa ɨ waꞌà tsinə̀ aa, mə̀ ka bǔ tswe biꞌinə̀ ɨ kɨɨ kɨ tswa ntɨɨ̀ gha nloŋ ŋgaà yùù ɨ yweꞌe aa a noò àkə̀ aa ɛ? Zì nɨ mu ghò wa faà.”

⁴²À kà mə aa zi nɨ ghu, àzwì yî bɨ ya a kô yi mmaꞌa a nsyɛ ntsɨ̀gə ntɨgə ǹlɔɔ tsiꞌì ǹsàtə̂. Yesu a wenə̀ àzwì yî bɨ ya, ŋghurə mu wa mfa a mbo taà yì. ⁴³Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ nyɛrə a ajàŋə mə bɨ lɛ nyə mɨdaꞌa mɨ Nwî aà.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghaa annù ǹloŋə ànnù nɨwô yi aà.

(Mt. 17.22-23; Mk. 9.30-32)

Àjàŋ mə bo lɛ mburə kɨ waꞌa ma jû ɨ̀nnù mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, a swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, ⁴⁴“Nɨ̀ naŋsə nyuꞌutə nɨghàà nû ta nɨ̀ kuu a atu bù. Bɨ ka fa Mu Ŋù a mbo bə̀.” ⁴⁵Lâ kaa bo lɛ ŋwaꞌà yuꞌu tâ àtù yaa a laa ghu. Ǹloŋ mə bɨ lɛ nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀ a mbo bo mə tâ bo tsuu zi; bo kɨɨ̀ m̀bɔꞌɔ nɨ a mbetə̂ yi.

Ŋù yìi à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə aa à nɨ̂ wò?

(Mt. 18.1-5; Mk. 9.33-37)

⁴⁶Bo lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswuŋnə, m̀betə nî waa bo nɨ bo mə ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə a tɨtɨ̀ɨ bo aa à nɨ wò aa ɛ? ⁴⁷Yesu a zî ànnǔ yìi mə bo lɛ sɨ waꞌatə nɨ a ntɨɨ bo aà, ǹlɔgə mûŋkhə ntɛꞌɛ a mbɛ̀ɛ yu, ⁴⁸ǹswoŋ a mbo bo mə, “Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛrə mu ghù nɨ ɨ̀kǔm gha aa, à kwɛ̀rə aa ghâ. Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à kwɛ̀rə gha aa, à kɨ ŋkwɛrə ŋù yìi mə à lɛ ntoo ghâ aà. Ǹloŋ mə aa yu wa yìi à kə̀ꞌə a tɨtɨ̀ɨ bù ǹsɨgə nlwìꞌì aa, à bàŋnə mbə aa yu yìi à kɔ̀ꞌɔ ntsɨrə aà.”

Ŋù yìi mə kaa à sɨ annû yiꞌinə̀ tuu aa, à bìì aà ǹjɨ̀m yìꞌinə̀

⁴⁹Jɔn a swoŋ mə, “Taà bìꞌì ghɨrə nyə ŋû yì mɔꞌɔ a fiꞌì nɨ ɨ̀zwì jî bɨ a atoꞌo bə̀ nɨ̂ ɨ̀kǔm gho, bìꞌì tsuꞌunə̀ yi nloŋ mə kaa à sɨ̀ ŋû àkòrə yìꞌinə̀ yî mɔ̀ꞌɔ bə aà.” ⁵⁰Yesu a swoŋ mə, “Nɨ̀ tsuu nìi kɨ tsuꞌunə bə̂, ǹloŋ mə ŋù yìi mə kaa à sɨ annǔ yiꞌinə̀ tuu aa, à bìi aà ǹjɨ̀m yìꞌinə̀.”

Àjàŋ mə nɨ̀kurə nɨ Samari ni mɔꞌɔ nɨ lɛ ntuu a ŋkwɛrə Yesu aà

⁵¹Àjàŋ mə nòò à lɛ ŋkòòntə mə bɨ ka bǔ kwɛrə Yesu fu a aburə aa, a kwerə̀ ǹtɨɨ̀ yi, ǹtaŋtə mə yu ghɛ̀ɛ a Yerusalem. ⁵²Ǹtoo bə̂ a mbìì yu mə tâ bɨ̀ ghɛɛ nnaŋsə nɨkurə nɨ Samaria ni mɔꞌɔ a mbo yu. ⁵³La bə̀ bya bɨ tuù ŋ̀kwɛ̀rə̂ yi, ǹloŋ mə bo lɛ nzi mə à lɛ sɨ tsyà aa bə tsyà ŋ̀ghɛɛ nɨ a Yerusalem aà. ⁵⁴Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji, Jɔn bo Jɛms, yə̀ mə̂ maa ajàŋ, m̀betə yi mə, “M̀màꞌàmbî, ò bèèntə mə tâ bìꞌì twoŋ mɔꞌɔ tâ ɨ̀ lo a aburə nsɨgə ntɔɔ waa aa ɛ?” ⁵⁵Yesu a bəŋkə yi ŋwenə waa.9.55: ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ ɨ kuꞌusə yuà ànnù: “Kaa nɨ̀ sɨ̌ mbuu azwì yìi mə nɨ̀ tswe nɨ yuu aa zî; ǹloŋ mə kaa Mu Ŋù à lɛ ŋwaꞌà zì aa a ta ŋgɨꞌɨ a nu bə̀, à lɛ mbàŋnə̀ zi aa a nyweensə bə̀.”⁵⁶Bo tɨgə̀ ǹlo ŋghɛ̀ɛ̀ a nɨkurə ni dàŋ.

Ànnù bə̂ bìi mə bɨ tswe nɨ̂ ŋ̀ka nyòŋə̀ Yesu aà

(Mt. 8.19-22)

⁵⁷Àjàŋ mə bo lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ a mânjì aa, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a swoŋ mə, “Mə̀ ka kɨ yòŋə̀ nɨ̂ gho a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀dɨ̀gə tsɨ̀m jìi o ghɛ̀ɛ̀ ghu aà.”

⁵⁸Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ɨ̀tsò ɨ tswe nɨ̀ mɨ̀mborə̀ myaa, bɨ̀sɨŋ bɨ kɨ̂ ǹtswe nɨ̂ ǹdâ jyaa, la kaa Mu Ŋù à sɨ̀ nɨ àdɨ̀gə̀ yìi mə mbə a nɔ̂ŋsə̀ àtû yi ghu mmɨɨntə aa tswê.” ⁵⁹A mbo ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ mə, “Zǐ ŋka nyòŋə̀ nàâ.”

A bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi mə, “M̀màꞌàmbî, lə̀ə tâ mə̀ bɨɨ ŋghɛɛ mfoo ntwiŋə taà yaꞌa.” ⁶⁰A swoŋ ghu mbo mə, “Màꞌàtə̀ tâ bɨ̀ku ka ntwiŋ bɨku bɨ bə̂ byaa. Lâ a mbo wò, ghɛ̀ɛ ŋka nswoŋ ntoò ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

⁶¹Yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ mə, “Wa mə̀ ka kɨ yòŋə̀ noo Mmàꞌàmbî. La màꞌàtə tâ mə̀ foo ŋghɛ̀ɛ̀ m̀fa fɨlo fɨ bə̂ a ndùgə yaꞌa.”

⁶²Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ŋù yìi mə à tswa aso afàꞌà m̀bu mbəŋkə yi ŋka nlii njɨ̀mə̀ aa, kaa à sɨ̀ kuꞌùnə̀ a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ntoo bə̂ bi mɔꞌɔ mɨ̀ghum mi sàmbaa ntsò baa mə bɨ̀ tsya mbìì yaa laa

¹Ma ya à ghə̀ə kɨ tsyǎ Mmàꞌàmbi a bû ǹtsɔꞌɔ bə̂ bi mɔꞌɔ mɨ̀ghum mi sàmbaa ntsò baa ntoo waa mə tâ bo tsya mbìì yì ŋ̀ka nzinə bi baa bi baa ŋghɛɛ nɨ̂ ɨ̀too nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ tsiꞌì tsɨ̀m jìi mə yu ka bɔ̌ŋ zì ghu aà. ²À kà mə̂ aa ntoo waa nswoŋ mə, “Mɨjɨ mɨ bè mə̂ a nsoo ghaꞌa lâ bɨ̀fùꞌù bâŋnə̀ ŋ̀kəꞌətə; nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî mə tâ M̀màꞌàmbî m̀bɔ̂ŋ ǹsòò à too ŋgǎŋfàꞌà tâ ɨ̀ ghɛɛ mfùꞌù mɨjɨ̂ mi myâ. ³Nɨ̀ ghɛɛ lâ, a ajàŋə mə mə̀ too ghuu aa, nɨ ghɛɛ tsiꞌì tsǒ mbinjə̀rə̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀takurə̀. ⁴Nɨ̀ tsuu mû àbàa ŋkabə tugɨtə, ntsuu abàà kɨɨ tugɨtə, ntsuu ntam kɨɨ tugɨtə, ǹtsuu kɨ təə a ntsàꞌàtə ŋù tsù a mânjì. ⁵Bɛɛ nɨ̀ yi ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu nɨ̂ ǹda yìi nɨ̀ ŋkuu ghu aa nɨ̀ fòò ǹswoŋ mə, ‘Â M̀bɔɔnə kuu fàa nda laa.’ ⁶Bɛɛ mə ŋù m̀bɔɔnə a tswe ghu boŋ mbɔɔnə ya ɨ̀ ka kuu ghu nû, a tsuu ghu tswe boŋ mbɔɔnə̂ yùù ya ɨ̀ ka bɨ̀ɨ kuu fu a nu bù. ⁷Bɛɛ nɨ̀ ghɛɛ ŋkuu nɨ̂ ǹda yìi nɨ̀ kuu ghu aa, nɨ̀ lwiꞌì maa nda ŋka njɨ ŋkɨɨ nno nɨ̂ àyoo yìi bɨ fa a mbo bù aà. Ǹloŋ mə wa bɨ tswe nɨ̀ ŋ̀ka ntû ŋ̀gàŋàfàꞌà. Nɨ̀ tsuu a mɨlaꞌa kɨ kuu ghɛɛ, ɨ kuu bɨ̀ɨ̀. ⁸Bɛɛ nɨ̀ yi ŋghɛ̀ɛ̀ ŋkuu a atoo, bɛɛ bɨ kwɛrə ghu sɨgɨ̀nə̀, nɨ̀ ka ǹjɨ ayoo yìi bɨ fa a mbo bù aà. ⁹Nɨ̀ ghurə̀ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mìi mɨ tswe a nu bə̀ ghu aa, ntɨgə nswoŋə ŋkɛꞌɛnə a mbo bo mə, ‘Wa annù nɨfɔ̀ Nwî a zì mə̂ ŋ̀koontə a nu bù.’ ¹⁰Lâ, mbə nɨ̀ yi ŋkuu nɨ atoo bɨ tuu ghuu ghu kwɛrə, nɨ̀ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ a mɨ̂mfâŋnə̀ ǹswoŋ mə, ¹¹‘Àbɨ̀rə alaꞌà yuu yìi mə a ghɨrə mbanə a mɨkòrə bìꞌì aa, bìꞌi yɛ̀tə̀, a ndɨ̀ꞌɨ mə kaa bìꞌinə̀ sɨ̀ nɨ̂ ànnǔ tsu tswê. Lâ bìꞌi swoŋ a mbo bù mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a zì mə̂ ŋ̀koontə a nu bù.’ ¹²Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə ŋgɨꞌɨ̀ àtoo mà ya a njwî ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa ɨ̀ ka yǐ tsyàtə yî Sodom.

Ǹjɔ̀ꞌɔ ɨlaꞌa jìi kaa ɨ lɛ ŋwaꞌǎ ntoò Kristo bii aà

(Mt. 11.20-24)

¹³“Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè ɨ̀ tswe a mbo wò m̀bâ Chorazin, bo bɨ̀ a mbo wò mba Bethsaida, nloŋ mə bɨ lɛ mbaa bə ghɨ̀rə ɨnnù jî wè jî wè jû mə bɨ ghɨ̀rə a alaꞌa bù aa a alaꞌa Tai kə̀ Sidon boŋ bɨ lɛɛ̀ m̀bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa tɛtə̀, ǹtɨgə ŋwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə ŋgɨꞌɨ ŋkɨ mfuꞌu atû yaa nɨ̂ àbû. ¹⁴Lâ a ka yǐ swèrə a mbo bù wa jwî ǹstsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa ɨ tsyàtə̀ a mbo Tai bo Sidon. ¹⁵Ŋ̀gaa yò ɨ bə mə akə aa ɛ, a Kapernaum? Ò ghɨ̀rə ŋwaꞌatə mə bɨ ka ŋɛntə ɨbɨɨ nû ghoɨ kɔꞌɔsə gho a aburə aa ɛ? Wa bɨ ka yǐ màꞌà gho ò sɨgə ŋghɛɛ a bâŋnsyɛ̂.”

¹⁶Yesu a swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya mə, “Ŋù yìi mə a bìî ànnù yìi nɨ swoŋə aa, à bìi aa annû yâ. Ŋù yìi a ntùû ànnù yìi nɨ swoŋə aa, a kɨ ntuu aà ghâ. Ŋù yìi mə à tùu gha aa, à kɨ ntuu aa yu wa yìi mə à lɛ ntoo gha aà.”

Àjàŋə mə bə̀ bya mɨ̀ghum mi sàmbaa ntsò baa lɛ mbù mbɨɨ aà

¹⁷Bə̀ bya mɨ̀ghum mi sàmbaa bɨ lɛ mbɨ̀ɨ̀ nɨ nɨ̀dorə nswoŋ mə, “M̀màꞌàmbî tsiꞌì bɨ̀demon bɨ ghɨ̀rə̀ ǹyuꞌunə nɨ̂ yiꞌi nloŋ ɨkûm ghô.”

¹⁸A swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ghɨ̀rə nyə Satan a lô a aburə ŋwo tsiꞌì tsǒ m̀bə̀ŋ yî ŋ̀wàꞌàkə̀. ¹⁹Yə̂ nɨ̀, mə̀ fà mə̂ àdaꞌa a mbo bù mə nɨ̀ ka ntəəntə a atu no bo bɨ̀ bàŋgaa bî bɨ̂, ŋ̀kɨɨ ŋghaꞌa nɨ̂ àdàꞌa ŋgàŋkɨ̀bàà wa kaa tâ àyoò tsu waꞌà ghuu ləənsə̀. ²⁰Lâ ta nɨ̀ tsuu kɨ dorɨtə bə mə ɨ̀zwì jî bɨ yuꞌunə nɨ̂ ghuu, nɨ̀ ka ndorɨtə nɨ̀ bə mə bɨ ŋwàꞌànə̀ mə̂ mɨkûm muu a aburə aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ndorɨtə aà

(Mt. 11.25-27; 13.16-17)

²¹A bə maa noò, Yesu a dorɨtə̀ a mûm Àzwì Nwî ǹswoŋ mə, “Taà, mə̀ fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo wò a Mmàꞌàmî àbùrə̀ bô ǹsyɛ nloŋ mə ò lɔ̀ꞌɔ̀sə ɨnnù jûla a mbô ŋ̀gàŋmɨtsyɛ̀ bo bɨ̀ bə̀ bìi bɨ zi annù aa, mbàŋnə̀ ǹdɨꞌɨ a mbo bɔɔ bì bɔrə̀. Ɨ̀ɨ̀ŋə, Taà ghà, a bə̂ àjàŋ yìi mə a lɛ mbɔ̀ŋə̀ gho mə tâ ò ghɨrə aà.

²²Taà ghà à fà mə ɨ̀nnù tsɨ̀m a mbo mə̀. Kaa mbə ŋù waꞌǎ ŋù yìi Mu à nɨ ghu aa zi ntsya a Ta. Kaa ŋù a waꞌǎ a Ta ŋkɨ nzi ntsya Mu, mə mbə a tsuu ŋû yìi mə Mu à tsɔ̀ꞌɔ mə yu dɨ̀ꞌɨ̀ a Ta ghu mbo aa bə̂.”

²³Yesu a bəŋkə̀ yi nswoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya mə, “M̀bɔɔnə a mbo miꞌi mìi mə mɨ yə annù yulà mə nɨ yə aà, ²⁴ǹloŋ mə mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋə mə, ŋgǎŋntoo Nwî jî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ bɨ̀fɔ̀ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə̀ a nyə ma juù ɨ̀nnù mə nɨ yə aa, la kaa waꞌà yə̂. Ǹyəꞌətə nɨ a nyuꞌu ɨnnù jû mə nɨ yuꞌu aa kaa waꞌà yuꞌù.”

Nɨ̀ghàà nî ǹnanaa nloŋ ŋû baSamaria ŋ̀gàŋàbɔ̀ŋəntɨɨ

²⁵Ŋ̀gàŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkwàꞌànə̀ yi nswoŋ mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, m̀bə mə̀ ghɨrə̀ mə akə mbɔŋ jɨ ɨlòŋ aa ɛ?”

²⁶A betə̀ yi mə, “O twoŋə nyə mə bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ nɔ̂ŋsə̀ aa mə akə aa ɛ?”

²⁷A kwiꞌi mə, “Tɨgə ŋkɔ̀ŋə M̀màꞌàmbi Nwìŋgɔ̀ŋ ghò nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀m, nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̂ yǒ ɨ tsɨ̀m, nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̂ mo mɨ̀tsɨ̀m bo bɨ̀ nɨ mɨ̀tsyɛ̂ mo mɨ̀tsɨ̀mə̀. Ɨ kɨɨ tɨgə kɔ̀ŋə ndɨ̂m ghò tsǒ ɨ̀bɨɨ nû ghô.”

²⁸Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ò kwiꞌi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀. Ka ŋghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ boŋ ò ka tswe ntɨ̀ɨ̀.”

²⁹Àjàŋ mə à lɛ sɨ lɔ̀ɔ ndɨ̀ꞌɨ mə ànnù yi a tsinə aa, a bû m̀betə Yesu mə, “Ǹdɨm ghà aa wò aa ɛ?”

³⁰Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ nlǒ a Yerusalem ŋka nsɨgə ŋghɛɛ a Yeriko, bɨ̀yərə bɨ tswâ yi, ntsɔꞌɔtə ɨtsə̀ꞌə̀ ghu nu, naŋsə ŋghɔɔ yi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀, a tɨgə̌ ŋkwo, bo maꞌàtə̀ ǹlo waa, ³¹Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋka nzi maa mânjì, à zì mə̂ m̀fɛꞌɛ ghu nu aa, ǹdaŋsə mbɛ̀ɛ̀, ǹstya yi. ³²Mu Levi yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkɨ nzi nyə, ŋ̀ghɨrə tsiꞌì maa ajàŋ, ǹdaŋsə mbɛ̀ɛ̀ ntsya yi, ³³Lâ ŋù baSamaria yî mɔ̀ꞌɔ yìi à lɛ ŋka ŋghɛɛ a nɨghaa yu aa, à lɛ nzì nyə, ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì. ³⁴Ŋ̀ghɛɛ ghu mbɛ̀ɛ̀, nsiꞌi ɨlaꞌà ji jya, ǹnɨŋə afù ghu ŋkwerə, ntswesə yi a atu nàa yu, ǹlɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a nda bɨ̀gɨ̀ɨ̀, a nlèntə̂ yi ghu. ³⁵Bo yu lɛ ghu, àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂, a ghə̂ yu kɨ ghɛ̀ɛ̀, m̀fiꞌi ɨbàꞌatə ŋkabə silva ji baa,10.35: 2 denarii, ŋkabə̀ baGrikia, ǹdùû yi ɨbə tsǒ ŋkabə̀ ŋ̀gàŋàfàꞌà ǹjwi ji baà. mfa a mbo ŋù ǹlèntə ǹdâ bɨ̀gɨ̀ɨ̀ wa, ǹswoŋ mə, ‘Ka nlèntə̀ nìi, bɛɛ mə a lɔgə ŋkabə ntsyà yulà, boŋ maa bǔ bènsə̀ fu, a noò yìi mə bɨ̀ɨ̀ aà.’ ”

³⁶Yesu a betə̌ ndɨ̀ꞌɨ̀ nɔ̀ŋsə̀ wa mə, “Ò wàꞌàtə mə ǹdɨm ŋù wa mə bɨ̀yərə bya lɛ ŋghɔ̀ɔ̀ yi aa, a tɨtɨ̀ɨ bə̀ buà bi tarə, à nɨ wò aa ɛ?”

³⁷A kwiꞌi mə, “Ŋù wa mə à lɛ ŋko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì aà.” Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ghɛ̀ɛ ŋkɨ ŋka ŋghɨ̀rə̀ maa ajàŋə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghantə Martha bo Mary aà

³⁸Yesu bo bɨ̀ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a nɨkurə nǐ mɔꞌɔ, màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Martha, a twoŋə̀ yi a nda yu, ³⁹Muma bɨ̀ màŋgyɛ̀ wa, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Mary a tswê bo yu. Yesu à zì mə̂ aa, a zî ǹtswe yi tsiꞌì a mbɛ̀ɛ mɨkòrə Yesu, ǹyuꞌutə nɨ̂ ànnù yìi à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà. ⁴⁰Lâ Martha à lɛ sɨ nwùgə nû yi, ŋwaꞌa tsiꞌǐ annǔ a ŋghɨ̀rə mɨ̀jɨ a mbo bɨ̀gɨ̀ɨ̀ byâ. À lɛ nzì ǹswoŋ a mbo Yesu mə, “M̀màꞌàmbî, ò sɨ̀ yə mə à nɨ̂ ànnù yì bɨ mə mumaà à ghɨ̀rə, mə à màꞌàtə gha tsiꞌì mə̀ mə̀, mə̀ yə nɨ̀ ŋgɨꞌɨ a nɨ mɨ̀jɨ mù aa ɛ? Ghààntə̀ yi tâ à zi ŋkwɛtə ghâ.”

⁴¹Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Martha, Martha! O nwùgə nû yò siꞌi a nɨ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀! ⁴²Àyoo yì fùùrə̀ a kuꞌunə a ntswe nɨ̀ yù. Mary à tsɔ̀ꞌɔ̀ mə mbɛ̀ɛ̀ yî sɨgɨ̀nə̀ kaa mbə ŋù a waꞌà ghu mbo kwɛrə̀.”

Yesu à dɨ̀ꞌɨ̂ Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mânjì ǹtsàꞌàtə Nwì

(Mt. 6.9-13; 7.7-11)

¹Yesu à lɛ sɨ tsàꞌàtə̀ Nwî a adɨgə yî mɔꞌɔ, à màŋsə̀ mə aa, ŋ̀gàŋyəgə̂nnù yì yî mɔ̀ꞌɔ a swoŋ ghu mbo mə, “M̀màꞌàmbî, dɨ̀ꞌɨ ntsàꞌàtə Nwî a mbo bìꞌì, tsǒ mə Jɔn à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji aà.” ²Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ kɨɨ tɨ tsàꞌàtə̀ Nwî nɨ̀ swoŋ mə: ‘Taà yìꞌì, ghɨ̀rə tâ bìꞌi ka ŋghaꞌasə Ɨkûm ghô. Tâ ànnù nɨfɔ̂ yo à zi. ³Ka mfa mɨjɨ mìi mə mɨ kuꞌunə a mbo bìꞌì aa a njwi njwî; ⁴ŋ̀kɨ ŋka nlìꞌìnə̀ nɨ̂ ɨ̀fansənnù jiꞌi, nloŋ mə bìꞌi ŋkɨɨ nliꞌinə nɨ̂ jì bə̂ bìi mə bɨ fànsə a nu bìꞌì aà; ǹtsuu kɨ bii bìꞌì ka ŋwo nɨ̂ àkwàꞌànə̀ bə̂.’ ”

⁵A bû ǹswoŋ a mbo bo mə, “M̀bə ŋù nɨ̀bô ghùù a ghɛɛ̀ a mbo nsûkàꞌâ yì nɨ̂ ǹtɨɨ ɨtugə nswoŋ ghu mbo mə, ‘Ǹsû ghà, tsɔꞌɔsə gha nɨ̀ ŋ̀kya abaa ji tarə; ⁶ǹloŋ mə ǹsû ghà yî mɔ̀ꞌɔ à lo nɨghaa a asàꞌa aghaꞌa nzì, kaa mə̀ waꞌà nɨ̂ àyoo nɨjɨ a mfa ghu mbo tswê.’ ⁷M̀bə nsû yì wa a nɔŋə a ɨkuu ŋkwiꞌi ghu mbo mə, ‘Tsùu ŋgɨꞌɨ a mbo mə̀ fa; mə̀ tsètə̀ mə abàꞌâ yâ, bìꞌi bɨ̀ bɔɔ̀ ba nɔ̂ŋtə̀; kaa mbə mə̀ waꞌà bù m̀bɨɨnə a mfâ àyoo a mbo wò.’ ⁸Mə̀ swòŋ a mbo bù mə, mbə tuu bɨ̀ɨ̀nə fa ayoo ghu mbo mə à nɨ nsûkàꞌâ yì aa, lâ ǹyoŋə ajàŋ yìi mə à ghɛ̀ɛ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka mbetə kaa waꞌà lò aa, à ka bɨ̀ɨ̀nə fa njoò tsɨ̀m jìi mə a lɔ̀ɔ̀ aà.

⁹Ma mùu ajàŋ, mə̀ swòŋə a mbo bù mə: Nɨ ka mbetə boŋ bɨ ka fa a mbo bù; nɨ̀ ka nlɔɔ boŋ nɨ̀ ka yə; nɨ̀ ka ŋkwɛntə boŋ bɨ̀ ka ŋaꞌa fa a mbo bù. ¹⁰Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi a betə aa, a kwɛrə; ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a kɨɨ nlɔɔ aa a yə̂. Ŋù yìi mə a kwɛ̀ntə̀ aa bɨ kɨɨ̀ ŋ̀naꞌa ghu mbô. ¹¹Tà yî tsù à tswe a tɨtɨ̀ɨ bù mə mbə mû yì a betə fɨbwɛ̀, a tswe tɨ̀ fa fɨ̀bwɛ̀ m̀baŋnə mfa bə no ghu mbo ¹²kə̌ a betə nɨbòò nɨ ŋgu ghu mbo a bâŋnə̀ m̀fa bə̂ àŋgaa ghu mbo aa ɛ? ¹³M̀bə bù bìi mə nɨ̀ nɨ ŋgǎŋghɨ̀rə ɨnnù jɨ̂ bɨ aa, nɨ̀ zi ajàŋ yìi mbə nɨ̀ ka mfa njoo jì sɨgɨ̀nə̀ a mbo bɔɔ̀ buu, nɨ̀ sɨ̀ waꞌatə̀ mə mbə Taà ghùù yìi mə à tswe a aburə aa a naŋsə ŋkɔŋtə a mfâ Àzwî yi a mbo bə̀ bìi mə bɨ betə nɨ̂ yi ghu aa ɛ?”

Yesu bo Beezebul, mfɔ̀ bɨdemoŋ

(Mt. 12.22-30; Mk. 3.20-27)

¹⁴Yesu à lɛ sɨ fiꞌi azwì yî bɨ yìi mə a lɛ mbə yî tɨ ghàà; nòò yìi mə àzwì yî bɨ ya a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, àkɨkoꞌo ya a lɔ̀gɨ̀nə̀ ŋka ŋghaa bə̀ bìi bɨ lɛ nyə aa bɨ yɛrə tsiꞌǐ mbə̂ ànnù. ¹⁵La bo bî mɔꞌɔ bâŋnə̀ ǹswoŋ mə, “A fiꞌi nɨ̂ ɨ̀zwì jî bɨ ntsyà aa a njɨ̌m Beezebul, m̀fɔ̀ ɨ̀zwì jî bɨ wâ.” ¹⁶La bə̀ bya bǐ mɔꞌɔ, a ŋkwàꞌànə yu, bɨ bâŋnə̀ ǹswoŋ mə, tâ à ghɨrə annù yî yɛ̌yɛrə a ndɨ̀ꞌɨ mə Nwì à tswe bo yu. ¹⁷M̀bə yìi mə Yesu à lɛ nzi mmɔ̀ɔ̀ntə̂ jyaa aa, a swoŋ a mbo bo mə, “Àlaꞌa yìi mə a yatə waa ntəə a atutu, nto nɨ̂ waa bo nɨ bo aa, a wàŋsə̀ ŋ̀wo. Ŋ̀gwɛ̀ꞌɛ̀ yìi mə ɨ̀ kɨ nyàtə̀ waa laa, ɨ kɨɨ̀ ŋ̀waŋsə ŋwò.

¹⁸M̀bə a bə mə Satan à kɨ nyàtə̀ yi, boŋ à ka kɨ to nìi yumbɔŋ, tâ ànnù nɨfɔ̀ yi təə mə akə aa ɛ? Ǹloŋ mə nɨ̀ swoŋ mə mə fiꞌi ɨzwì jî bɨ aa nɨ̂ mɨ̀dàꞌà mɨ Beezebul. ¹⁹Mbə mə̀ ka mfiꞌi ɨzwì jî bɨ aa nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Beezebul, boŋ bɔɔ̀ buu tɨgə mfiꞌi aa nɨ̀ mɨ̀dàꞌà mɨ wo aa ɛ? M̀bɛɛ mə a bə maa ajàŋ aa, à nɨ bo bìi mə bo ka yǐ tɨgə tsə̀rə ɨ saꞌà ghuu. ²⁰Lâ m̀bə a bə mə mə fiꞌi ɨzwì jî bɨ aa nɨ mɨ̀dàꞌà mɨ Nwî boŋ ànnù nɨfɔ̀ Nwî à zì mə a mbo bù.

²¹“Nòò yìi mə ǹtɨ̀ɨ̀ ŋù, yìi mə à tswe nɨ̂ ǹjoo mɨtsəꞌə a bɛ ndùgə̂ yì aa, ǹjoò ji ɨ tswe nɨ mbɔɔnə̂; ²²Lâ m̀bə nyərə yìi mə à tɨ̀nsə ntsyàtə̀ yi aa, mbə a zi boŋ à ka kwɛrə njoo mɨtsəꞌə jya mə à nɨŋ ntɨɨ̀ yì ghu aa, ɨ sɛꞌɛ njoò ji tsiꞌì tsɨ̀m ɨ yàtə. ²³Ŋù yìi mə à sɨ njɨ̀m yà bii aa, à bii aa njɨ̌m ŋgàŋkɨ̀bàâ yà. Ŋù yìi mə à sɨ ghotə aa, a bàŋnə̀ njaꞌa aa jàꞌà.

Àjàŋ yìi mə mbə àzwì yî bɨ a fɛ̀ꞌɛ̀ m̀bu ŋkuu fu aà

(Mt. 12.43-45)

²⁴“Nòò yìi mə àzwì yî bɨ a fɛꞌɛ a nu ŋù aa, a karə a nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yìi mə kaa ŋ̀kì ɨ sɨ̀ ghu tswê aa, ǹlɔɔ nɨ mə mbə yu mɨɨ̀ntə̀ ghu lɛ; a tuu yə aa, a swoŋ mə ‘mə̀ ka bù bɨ̀ɨ̀ gha fu a nda yìi mə mə̀ fɛ̀ꞌɛ ghu aà.’ ²⁵A tɨ bɨ̀ɨ̀ ǹyə mə bɨ yɛ̀ꞌɛ̀ mə nda ya ɨ laa ŋkùꞌùnə̀, ²⁶boŋ à ka ghɛ̀ɛ bǔ bɨɨ nɨ̂ ɨ̀zwì ji sàmbaa jì bɨ jî dàŋ jìi ɨ bɨꞌɨ ntsyàtə̀ yi, ɨ zî ŋ̀kuꞌusə yi ghu tâ bo bo kuu ŋkuu ntswe ghu; bɛɛ ɨ kuu maa noò boŋ ǹtswê ŋù wa ɨ̀ ka bɨꞌɨ tsyàtə ajàŋ yìi à lɛ mbə a mbìì aà.”

Nɨ̀dorə nìi mə nɨ ni annù nɨ̂ŋkoŋə̀ aà

²⁷Àjàŋ mə Yesu à lɛ mmàŋsə nswoŋə ma jû ɨ̀nnù aa, màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ wa atɨtɨ̀ɨ nɔ̀ɔ̀ a swoŋ ghu mbo mə, “M̀bɔɔnə a mbo màŋgyɛ̀ yìi mə à lɛ njwe gho aa bo bɨ a nɨ̂ m̀bɨɨ mìi mə mɨ lɛ nɔŋsə gho aà!”

²⁸La Yesu a bâŋnə̀ ŋ̀kwiꞌi mə, “M̀bɔɔnə ɨ̀ bàŋnə̀ ǹtswe aa a mbo bə̀ bìi mə bɨ yuꞌu nɨghàà nɨ Nwî ǹləə aà!”

Bə̀ bya lɔɔ mə tâ Yesu à ghɨrə annù yî yɛyɛrə

(Mt. 12.38-42)

²⁹Nòò yìi mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ɨ lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋghaꞌatə aa, Yesu a beꞌenə̀ ŋka nswoŋə mə, “Nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà tsɨ̂tɔ̀ŋ à nɨ nɨ̀wàà nî bɨ̂; bɨ lɔ̀ɔ nyə̂ àlènsə̀, la kaa mə̀ ka waꞌǎ alènsə̀ yi dàŋ a mbo bo fa ntsya alènsə̀ Jonah. ³⁰Ǹloŋ mə ajàŋ yìi mə Jonah à lɛ mbə alènsə̀ a mbo baNineveh aa, àâ ŋ̀gɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ àjàŋ yìi mə Mu Ŋù à ka bə alènsə̀ a mbo nuà nɨ̀wàà. ³¹M̀fɔ̀ màŋgyɛ̀ wa yìi mə à lɛ nlò a mbùꞌù ǹtii aa, à ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə a noò ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə̀ mɨsaꞌa bo bɨ̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ bû tsɨ̂tsɔ̀ŋ ɨ nɨŋə wa a ɨsaꞌà. Ǹloŋ mə à lɛ nlo a nlwìꞌî m̀bi yù, ǹzi a a nyuꞌu nɨ̀ghàà nɨ mɨtsyɛ̀ a mbo M̀fɔ̀ Solomon, lâ yə̂ nɨ̀, ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ Solomon aa, à ghuà a tɨtɨ̀ɨ bù. ³²Bə̀ bɨ Nineveh ka yǐ bɨ̀ɨ̀nə a noò ǹtsɔ̀ꞌɔ̀tə mɨ̀saꞌa, ɨ təə bo bɨ̀ nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà tsɨ̂tsɔ̀ŋ, ɨ nɨŋə waa a ɨsaꞌa à; ǹloŋ mə baNineveh lɛ mbəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa wa noò mə Jonah à lɛ ŋghàà a mbo bo aà, lâ yə nɨ̀, ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ Jonah aa, à ghuà mə a tɨtɨ̀ɨ bù.”

Ŋ̀kàꞌa ɨbɨ̀ɨ nû

(Mt. 6.22-23)

³³“Kaa ŋù à laa ŋwaꞌà nɨ̂ lâm kosə̀ ŋ̀ghɛɛ nnɨŋə nɨ a atà, kə̀ m̀bu nlɔ̀gə̀ nɨ̂ àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kusə ghu, kaa kɨꞌɨ̀ kɨ̀ɨ̀ ŋ̀kosə nnɨŋə nɨ a njiꞌì ɨ̀kùù. Ŋù a kɨɨ ŋkosə lâm, a tɛꞌɛ aa a atu atɛtə̀ tà ŋù tɨ kuu a nda a yə̂ ŋ̀kàꞌà wâ. ³⁴Nɨ̀liꞌì no laa mbə lâm ɨbɨɨnû ghô. Nɨ̀liꞌì no bə tswe sɨgɨnə̀, bəə boŋ mbɨ̀ɨ̀nû yǒ ntsɨ̀m ɨ̀ luu nɨ̀ ŋ̀kàꞌà. Lâ nɨ bə tsuu ɨ sɨgɨnə̌ tswe boŋ m̀bɨ̀ɨ̀nû yǒ ntsɨ̀m ɨ̀ luu nɨ̀ m̀fiì ɨ̀dɨ̀gə̀. ³⁵M̀bə yìi mə a bə ma mùu ajàŋ aa, nɨ̀ ka ntsyɛsə tâ ŋ̀kàꞌà yìi mə ɨ tswe a nu bù aa, ɨ tsuu bàŋnə bəŋ tɨgə ɨtugə̀. ³⁶Mbə ɨbɨɨnû ghuu tsɨ̀m ɨ luu nɨ̂ ŋ̀kàꞌà, ǹtsuu nɨ̂ àdɨ̀gə̀ yî fìì tswe, boŋ ɨ ka kɨ naŋsə ta, tsiꞌì tsǒ lâm yìi mə a ta nɨ a nu bə̀ m̀fa nɨ̀ ŋ̀kàꞌà aà.”

Yesu a fɨrə baFarɨsai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀

(Mt. 23.1-36; Mk. 12.38-40)

³⁷Yesu a burə kɨ ghàa ŋù baFarɨsai yî mɔ̀ꞌɔ a twoŋə̀ yi mə tâ à zi njɨ a nda yu; Yesu a ghɛɛ̀ ghu nda bo yu jɨ̂. ³⁸Ànnù a tsyâ ŋù baFarɨsaì wa ajàŋ yìi mə à lɛ nyə Yesu a jɨ tɨ̀ghə̂ à fòo nsìꞌi mbô mi aà. ³⁹Yesu a swoŋ ghu mbo mə, bù ba Farɨsai, nɨ sìꞌi ndɔŋ bo bɨ̀ ɨ̀kaŋ tsiꞌì a abɛɛ abɛɛ, la a mum, nɨ̀ bâŋnə̀ ǹluu nɨ̂ ɨ̀nnù jî bɨ, ŋkɨɨ mbaŋnə nɨ̂ ǹjoo bə̂ ŋ̀kwɛrə, ⁴⁰ɨtɨ̀rə ndə jî tsu! Nɨ̀ sɨ̀ zi mə ŋù yìi mə à lɛ naŋsə abɛɛ laa, a nɨ yu mə à lɛ ŋkɨ nnaŋsə mum aa ɛ? ⁴¹Lâ tâ nɨ̀ baŋnə mfa njoò tsɨ̀m ghu mum a ŋkwɛtə ŋgàŋə̂fum ghu, nɨ̀ bə ghɨ̀rə̀ ma mùu ajàŋ, boŋ a ka bə annu yìi a kuꞌunə aà, tâ ǹjoò tsɨ̀m a mbo bù ɨ̀ laa.

⁴²“Lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù m̀bâ baFarɨsai! Ǹloŋ mə nɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ ǹjoo aghɔ̀ꞌɔ̀ bo bɨ̀ bàmbɔ̀rə̂ buu ǹyatə nɨ̀ nɨ̂ ɨ̀tɨɨ nɨ̀ghum, mfa nɨ̂ àtɨ̀ɨ̀ yì fùùrə̀ a mbo Nwì, lâ kaa waꞌà nɨ̂ ànnù yìi mə a tsinə aa ghɨ̀rə, kaa waꞌà nɨ̂ Nwî kɨɨ ŋkɔŋə; boŋ nɨ ghɨ̀rə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû tsiꞌì tsɨ̀m, kaa waꞌà nɨ̀ ji mɔꞌɔ màꞌàtə̀.

⁴³Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù mbâ baFarɨsai! Ǹloŋ mə nɨ kɔ̀ŋə a ntswe nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi mə ɨ kɔꞌɔnə aa a mûm ǹdaŋghòtə bù, ŋ̀kɔŋə nɨ mə tâ bə̀ ka nzi ntsàꞌàtə̀ nɨ̂ ghuu a ɨdɨgə mɨtaa, ⁴⁴Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù! Ǹloŋ mə nɨ̀ bə aa tsiꞌì tsǒ mɨ̀syɛ̀ mìi mə kaa bɨ sɨ̀ lênsə̀, kaa bə̀ waꞌà yə̂, ǹtsya ghu ɨtu tɨ̀ zî.”

⁴⁵Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋndɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jya a kwiꞌi a mbo Yesu mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ò swoŋ ma mùu ajàŋ ŋkɨɨ mbəgɨtə aa yiꞌi.” ⁴⁶Yesu a swoŋ mə, “Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù m̀bâ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀! Ǹloŋ mə nɨ bèꞌèsə̀ bə̂ nɨ̂ àbèꞌè yìi mə a tsya waa a mbèꞌê. Kaa bù bûmbɔŋ kaa nɨ̀ waꞌà zî àjàŋ yìi mə mbə nɨ̀ tɛꞌɛ̀ ŋ̀koontə abèꞌè ma yû kə̌ ŋkwɛtə waa tâ bo beꞌe. ⁴⁷Ǹdɔ̀ɔ̀ a atu bù! Ǹloŋ mə nɨ bɔɔ mɨsyɛ̀ mɨ ŋgǎŋntoo Nwì jìi mə bɨ̀taà buu lɛ nzwitə aà. ⁴⁸Maa ajàŋ nɨ̀ nɨ bɨ̀yəfə ŋkɨɨ mbeentə nɨ ɨnnù jìi mə bɨ̀taà buu lɛ mbùꞌù aà; ǹloŋ mə bo lɛ nzwitə waa, nɨ̀ bâŋnə̀ m̀bɨɨnə mbɔɔ mɨsyɛ̀ myaa. ⁴⁹M̀bə yìi mə a bə ma la aa, mɨ̀tsyɛ̀ mɨ Nwî mɨ swoŋ mə, ‘Mə̀ ka too ŋgǎŋtoo jya, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋnswoŋə annù Nwî tâ bo zwitə bî mɔꞌɔ ŋkɨ ŋka ntsɔꞌɔ akòrə̀ bî mɔꞌɔ,’ ⁵⁰ta tâ àləə ŋgǎŋntoo Nwî tsɨ̀m, yìi mə bɨ lɛ nsaansə nlɔgɨnə a nlɔ̀gɨ̀nə mbi aa, ta bɨ̀ betə a mbo nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà, ⁵¹ǹlɔgɨnə nɨ̂ àləə Abel ŋghɛɛ nyweꞌe nɨ̂ à yì Zechariah yìi mə bɨ lɛ nzwitə a tɨtɨ̀ɨ nɨ̀kèntə̀ nɨ màꞌanwì bo bɨ̀ Àdɨgə ya yìi mə a laa màŋsə aà. Ɨ̀ɨ̀ŋə, mə̀ swoŋə a mbo bù mə bɨ ka yǐ betə aləə̀ yaa a mbo nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà.

⁵²Ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a nu bù mbâ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, ǹloŋ mə nɨ̀ kwɛ̀rə̀ mə̂ bɨ̂key bɨ mɨtsyɛ̀ bìi mə bɨ ŋaꞌa mânjì; nɨ̀ tuu ŋkuu, ŋkɨ ŋkɨŋ bə̂ bî mɔꞌɔ mə tâ bɨ̀ tsuu kɨɨ kuu.”

⁵³Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ mmàꞌàtə̀ waa ŋka ŋghɛɛ nii aà, ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai lɔgɨ̀nnə̀ ŋka lɨgɨtə nɨ̂ ɨ̀nnù jya mə Yesu à lɛ nswoŋə aa tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ŋ̀kɨɨ mbetə nìi nɨ̂ ɨ̀nnù jî ghàꞌàtə̀, ⁵⁴mə mbə a swoŋə̀ ànnù yî bɨ yì tsu tâ bo tswa yi.

Nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ a nswoŋə̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀

(Mt. 10.26-27)

¹Àjàŋ mə nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa ŋkam nɨ̀ ŋ̀kam ɨ lɛ nzì ŋ̀ghotə, ntɨgə ntinə waa ntinə ŋghɛɛ aa, Yesu a lɔ̀gɨ̀nə̀ m̀foo nswoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nɨ̂ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa baFarɨsai, yìi mə à nɨ abagɨlə̀ aà. ²Kaa àyoò yì tsu a sɨ̀ ghu tswê mə bɨ bɔɔntə mə kaa bɨ ka yǐ waꞌà fùrə̀, kə̀ mə a ləəntə yìi mə kaa a ka yǐ waꞌà fɛ̀ꞌɛ̀ yɛntə tâ bɨ̀ zi. ³Ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi mə nɨ̀ swòŋə a mûm ɨ̀tugə aa, bɨ yuꞌu a nlaà ɨ̀dɨ̀gə̀. Ɨ̀nnù jìi mə nɨ̀ kɨ ntsùmtə̀ a adɨgə yî lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ aa, ba yǐ tɨgə təə a ɨtu mɨlaꞌa ɨ kɛ̀ꞌɛ̀nə̀.

Ŋù yìi mə mbə bɨ kâ m̀bɔꞌɔ aà

(Mt. 10.28-31)

⁴“Mə̀ swòŋə a mbo bù, ɨ̀kaꞌâ jâ, mə, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ bə̂ bìi mə mbə bɨ zwitə̀ tsiꞌì m̀bɨ̀ɨ̀nu, kaa waꞌà annǔ dàŋ bû ŋ̀ghɨrə aa bə̂. ⁵La mə̀ ka bàŋnə ŋwàꞌàsə̀ ghuu nloŋ ŋû yìi mbə nɨ̀ bâŋnə̀ ŋ̀ka mbɔꞌɔ aà: Nɨ̀ ka mbɔꞌɔ yu wa yìi mə a zwitə, ŋkɨ ntswe nɨ mɨ̀dàꞌà a mmàꞌa a mum mɔꞌɔ Satan; ɨ̀ɨ̀ŋə, mə̀ swòŋə a mbo bù mə nàa mbɔꞌɔ nìi. ⁶Tɨgə bɨ fèe ndaꞌa ji ntaà aa nɨ bɨ̀kabə̀ bi baa aa ɛ? Kaa Nwì a waꞌà nɨ̂ ǹdaꞌa ma yû tsiꞌì yî fùùrə̀ liꞌìnə̀. ⁷Yə mbà, à zi ndùu ɨnǒŋtu jìi ɨ tswe a atu bù aa tsiꞌì tsɨ̀m; tsuu kɨ bɔꞌɔ, nɨ̀ tswe nɨ̀ ǹdùù, ǹtsyatə ndaꞌa a nnɔ̀ɔ̀.

Ànnǔ mbii kə̌ annǔ ntuu Kristo

(Mt. 10.32-33; 12.32; 10.19-20)

⁸“Mə̀ ghɛɛ̀ nɨ̀ m̀bìì a nswoŋ a mbo bù mə, ŋu yìi mə à bii gha a nsi miꞌi bə̀ aa, Mu Ŋù à ka yǐ kɨɨ bii yi a nsi miꞌi baangel bɨ Nwî; ⁹la ŋù yìi à tuu gha a nsi miꞌi bə̀ aa, bɨ ka yǐ kɨɨ tuu yi a nsi miꞌi baangel. ¹⁰Ŋù ntsɨ̀m yìi mə à ghàa ànnù yî bɨ nloŋ Mu Ŋù aa bɨ ka yǐ lìꞌìnə ɨfansənnù ji; lâ ŋù yìi mə à bə̀gɨ̀tə Azwì Nwî aa, kaa bɨ ka yǐ waꞌà ɨfansənnù ji liꞌìnə̀.

¹¹“Nòò yìi mə bɨ lɔ̀gə̀ nɨ̂ ghuu nzi nɨ bù a ndâŋghotə bo bɨ a nsi bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa aa, nɨ̀ tsuu kɨ waꞌa annù yìi mə nɨ̀ ka swoŋ kə̀ ajàŋ yìi mə nɨ̀ ka kwiꞌi aà; ¹²ǹloŋ mə Azwì Nwî a ka dɨ̀ꞌɨ annù yìi mə nɨ̀ ka swoŋə aa maa noò.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋgàŋkabə yìi mə à lɛ mbə ajɨ̀ŋtə̀ aà

¹³Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa atɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ a swoŋ a mbo Yesu mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù swoŋ a mbo mumaà tâ à yatə njoo jìi mə Taà à lɛ mmàꞌàtə̀ aa a tɨtɨ̀ɨ bìꞌiyu.” ¹⁴Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “M̀bâ ghû, a gha nɨ̂ ǹsaꞌa mɨ̀saꞌa kə̀ ǹyàtə̂ ǹjoo a tɨtɨ̀ɨ bù aa a tsɔ̀ꞌɔ wò lɛ?” ¹⁵Yesu a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̀ m̀bìì ǹswoŋə a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ŋkɨɨ ntsuꞌutə nɨ̂ ghuu nloŋ aghə̀ꞌə̀nə tsɨ̀m yìi mə a ghɨ̀rə̀ bə̀ yəꞌə̀tə̀ nɨ̂ ǹjoo aà; ǹloŋ mə ntswêntɨ̀ɨ ŋù kaa à laa ŋwaꞌa aa njoo jì wè jìi mə à tswe nɨ ju aa bə̂.”

¹⁶A ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo mə, “Àbwènə nsyɛ ŋgàŋkabə yì mɔ̀ꞌɔ a lɛ fiꞌisə mɨjɨ tsiꞌǐ a mbə nù; ¹⁷a naŋsə̀ ǹtswe ŋwaꞌatə annù yìi mə mbə yu ghɨrə̀ aa, m̀betə mə ‘Mə̀ ka naŋsə ghɨ̀rə̀ aa mə akə ɨ tswe nɨ̂ ɨ̀tà jìi mə ɨ ghaꞌatə mə mbə mə̀ fuꞌù mɨ̀jɨ ma mù ǹləə ghu aa ɛ.’ ” ¹⁸A swoŋə a atu ɨbɨɨnû yi mə, “Ànnù yìi mə mə̀ ka ghɨ̀rə aa a nɨ mə: Mə̀ ka sàꞌa ɨtà jya tsiꞌì tsɨ̀m bu ghùrə̀ jî wè, jìi mə mbə lɔgə̀ mɨ̀jɨ aa mya bo bɨ̀ ǹjoò jyâ tsɨ̀m. ¹⁹Mə̀ ghɨrə ma la, boŋ mə̀ ka tɨgə swoŋ a mbô ǹtɨɨ̀ gha mə, ǹtɨɨ̀ ghâ, wa ò lə̀ə njoo a atà ɨ ghaꞌa ŋghaꞌa ajàŋ mə mbə ò jɨ a atu ɨlòò ɨ̀lòò; lɔ̀ɔ lâ àdɨ̀gə̀ ǹtswe ghu, ntɨgə njɨ ŋkɨɨ no, ŋkɨɨ ndorɨtə.” ²⁰Lâ Nwì a swoŋ ghu mbo mə, “Àtɨ̀rə̀ ndə yî tsu! Mə̀ ka twoŋ ntɨɨ̀ gho nɨ̀tugə sii, tâ ǹjoo jya mə ò fùꞌu ŋghotə aa tâ ɨ̀ tɨgə mbə ji wo aa ɛ? ²¹À nɨ̂ ŋgɨŋ ŋgɨ̀ŋ a mbo ŋù yìi mə a ghotə nɨ̂ ǹjoo, ǹlə̀ə̀ nɨ̂ a ata ǹloŋ ɨ̀bɨɨnû yi, kaa waꞌà nɨ̂ ǹjoo a mbɛ̀ɛ Nwì bâŋnə̀ ǹtswe.”

Ànnǔ nnɨŋ ntɨɨ a nu Nwì

(Mt. 6.25-34)

²²A bû ǹswoŋ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Ma mùu ajàŋ mə̀ tɨgə̀ ǹswǒŋ a mbo bù mə nɨ̀ tsuu ɨnnù kɨ waꞌa nloŋ ntswêntɨ̀i yùù, mə nɨ̀ ka jɨ aa akə̀, kə̀ ǹloŋ ɨbɨ̀ɨ̀nû ghuu, mə nɨ̀ ka wɛꞌɛ aa akə̀ lɛ. ²³Ǹloŋ mə ǹtswêntɨ̀ɨ̀ ɨ̀ tsyàtə mɨ̀jɨ, ɨ̀bɨɨ nu ɨ kɨ̂ ǹtsyatə ɨtsə̀ꞌə̀. ²⁴Nɨ̀ waꞌatə ŋɨ̀ŋyâ, kaa ɨ sɨ njoo bweꞌe, kaa waꞌà nɨ̀ mɨjɨ kɨɨ mfuꞌu, kaa waꞌà nɨ mɨ̀ntàŋ kə̀ nɨ̂ ɨ̀tà tswê, lâ Nwìŋgɔ̀ŋ a jɛꞌɛ̀ nɨ̂ waa. Nɨ̀ sɨ̀ nɨ̂ ǹdùù tswê ǹtsyatə bɨ̂sɨŋ ma bû aa ɛ? ²⁵M̀bə ŋù nɨ̀bù yî tsù a kuꞌùsə̀ mûbàŋtə̀ a nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yì ǹloŋ mə a waꞌa ɨnnù aa ɛ? ²⁶Ma mùu ajàŋ, mbə nɨ̀ tsuu zi ajàŋ yìi mə mbə nɨ̀ naŋsə̀ ŋ̀kuꞌusə tsiꞌì mûntsìrə̂ àyoo tsiꞌì tsǒ ma yû, nɨ̀ bû ǹtɨgə waꞌa nloŋ njoo ji mɔꞌɔ aa a ya aa ɛ? ²⁷Nɨ̀ lentə ɨbwìꞌi ŋgɛ̀ɛ̀, ǹyə a ajàŋ mə ɨ kwe aà; kaa ɨ sɨ nwùgɨ̀nə̀ kaa waꞌà nɨ̂ àsìsì kɨɨ mbaꞌa; la mə̀ swoŋ a mbo bù mə, tsiꞌì m̀fɔ̀ Solomon a mûm nɨghaꞌà ni nɨ tsɨ̀m, kaa à lɛ ŋkɨꞌɨ atsə̀ꞌə̀ yî tsu wɛꞌɛ tâ à bɔŋ mbə tsiꞌì tsô jyaa. ²⁸Lâ m̀bə Nwì a ka ŋwɛꞌɛ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ a nû ŋ̀gɛ̀ɛ̀ yìi mə ɨ kwe nɨ a atu mɨ̂ntaꞌa sìi a lo tɨ bə a yɔɔ bɨ tɔɔ̀ a abu aa, nɨ̀ sɨ̀ mɔɔ̀ntə̀ mə mbə a wɛꞌɛ̀ ɨ̀tsə̀ꞌə̀ a nu bù ǹtsyatə aa ɛ? Àbìintɨɨ̀ yuu a kəꞌə bə laa aa a ya ɛ? ²⁹Maa ajàŋ, nɨ̀ tsuu kɨ betə mə, nɨ̀ ka jɨ aa àkə̀, kə̀ nɨ̀ ka no aà àkə̀ lɛ, tâ mɨ̀ntɨɨ̀ muu tsuu ɨnnǔ ɨ kɨ waꞌa. ³⁰Ǹloŋ mə à nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ siꞌisə nɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀mɨnû myaa nlɔɔ aà; la Taà ghùù à zi mə nɨ boŋ njoo mà jû. ³¹Lâ tâ nɨ̀ baŋnə ŋka nlɔɔ annù nɨfɔ̀ Nwî boŋ à ka fa njoo mà jû a mbo bù.

Àfùꞌù a aburə

(Mt. 6.19-21)

³²“Nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ mbâ bɔɔ bɨ mbînjə̀rə̀ bâ, ǹloŋ mə, Taà ghùù a dorɨtə a mfâ ànnù nɨfɔ̌ aburə a mbo bù. ³³Fèe nɨ̀ ǹjoò juu mfa a mbô ŋ̀gǎŋə̂fumə tǎ tswe nɨ̂ ɨ̀bàà ŋkabə jìi mə kaa ɨ sɨ sàꞌàkə̀ aà, ɨ lə̀ə afùꞌù yùù a atà a aburə, a adɨgə yìi kaa ŋkabə ɨ̀ sɨ ghu mɛ, kaa bɨ̀yərə waꞌà ghu kuù. Kaa nsə̀bə̀ waꞌà nɨ̂ ŋ̀kabə ghu kɨɨ njɨ aà. ³⁴Ǹloŋ mə adɨ̀gə̀ yìi mə afùꞌû yo a tswe ghu aa, ǹtɨɨ̀ gho ɨ ka kɨɨ tswe aa ghu.

Ŋ̀gàŋəfàꞌà jìi mə a tswe nɨkərə̀ aà

³⁵“Nɨ̀ ka kwerə mɨkò muu ŋkɨɨ ŋkosə nɨ bɨ̀lâm buu bɨ̀ ka ŋkhɨ, ³⁶mbə tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋəfàꞌà jìi mə a yuꞌutə masa wàà yìi mə à tswe a adɨgə adìnà nɨyɔꞌɔ̀ aa, mə mbə a ghɨrə mbɨ̀ɨ̀ ŋkwɛntə abàꞌà bo wâŋsə̀ ŋ̀ŋàꞌa a kuù. ³⁷M̀bɔɔnə a mbo ŋgǎŋəfàꞌà jìi mə masà wàà a bɨ̀ɨ̀ ǹyə waa bɨ tswê nɨkərə̀ aà; mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo bù mə, tâfàꞌâ wàà wa à ka bàŋnə wɛꞌɛ atsə̀ꞌə afàꞌâ yi, ɨ ghɨ̀rə tâ bo tswe a atu atɛtə̀ tâ à tsyasə mɨjɨ a mbo bo. ³⁸À ka bə annù nɨdorə a mbo ŋgǎŋfàꞌà jìi mə mbə a ka mbɨɨ nɨ̂ ǹtɨ̀ɨ̂ ɨ̀tugə̀ kə̀ nɨ̂ ǹtsyàtə̂ ǹtɨ̀ɨ̂ ɨ̀tugə bo tswê nɨkərə̀ aà! ³⁹Lâ tâ nɨ̀ zi mə, m̀bɔ̂ŋ ǹdâ à laa bə zi noò yìi mə ǹyərə̂ à ka zì ghu aa boŋ kaa à sɨ̀ màꞌàtə̀ mə bɨ̀ zi mbəgə ndâ yì. ⁴⁰Nɨ̀ kɨ ŋka ntswe nɨkərə̀; ǹloŋ mə Mu Ŋù à ka yǐ zì aa a noò yìi mə nɨ̀ sɨ waꞌatə mə à ka zì ghu aà.”

Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi mə a fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m aà

(Mt. 24.45-51)

⁴¹Peta a betə̀ Yesu mə, “Mmàꞌàmbî, o swoŋ nɨghàà nî nǎnaa nû aa a mbo bìꞌì kə̀ a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀mə̀ aa ɛ?” ⁴²Yesu akwiꞌi ghu mbo mə, “Yuꞌu nɨ annù ǹloŋə ŋgàŋàfàꞌà yìi a fàꞌà nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m ŋkɨ mbə yì mɨ̀tsyɛ̀ yìi mə mbə masà yì a lə̀ə̀ mə tâ a ka nlentə njoò ji, ŋkɨɨ nyatə nɨ mɨ̀jɨ a noò mɨ̀jɨ aà. ⁴³M̀bɔɔnə a mbo ŋgàŋàfàꞌà ma ghû yìi mə mbə masà yì a bɨɨ nyə a faꞌà maa ajàŋ aà. ⁴⁴Mə̀ swoŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a bo bù mə à ka tɨgə nlə̀ə ŋgàŋàfàꞌà ma wa mə tâ à tɨgə nlentə nɨ̂ ǹjoò ji tsɨ̀mə̀. ⁴⁵Lâ m̀bə ŋ̀gàŋàfàꞌà wa a baŋnə nswoŋ a mbo ɨ̀bɨ̀ɨnû yi mə, ‘Masà ghaà ka tɨ̀gə a mbɨ̀ɨ̀,’ m̀baŋnə ŋka ŋghɔɔ nɨ̂ ŋgǎŋəfàꞌà jya jî m̀bâŋnə̀ bo bɨ̀ jì bâŋgyɛ̀, ŋkɨɨ njɨ, nno, ntɨgə mbaanə nìi, ⁴⁶boŋ masa ŋgǎŋəfàꞌà jya à ka zì a nɨ̂ ǹjwi bo bɨ̀ nòò yìi mə kaa à sɨ̀ waꞌatə mə à ka bɨ̀ɨ̀ ghu aà. Bɛɛ a bɨɨ aa boŋ à ka tsə ŋgɨꞌɨ ghu nu, kɨɨ nɨŋə yi a tɨtɨ̀ɨ̂ ŋ̀gǎŋəfàꞌà jìi mə kaa bɨ sɨ nɨ mɨ̀ntɨɨ̀ myaa mɨtsɨ̀m faꞌa. ⁴⁷Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi mə à zi annù yìi mə masà yì a lɔ̀ɔ̀ aa, la kaa waꞌà nû yì taŋtə̀ kə̀ ŋkɨɨ mfaꞌa annù yìi mə a lɔ̀ɔ̀ aa, bɨ ka yǐ naŋsə ghɔ̀ɔ̀ yi.

⁴⁸“Lâ ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi mə kaa à sɨ̌ annù yìi mə masà yì a lɔ̀ɔ̀ zi aa, m̀faꞌa annù yìi mə boŋ bɨ ghɔɔ yi ghu aa, bɨ ka yǐ ghɔ̀ɔ̀ yi tâ à kəꞌətə. Ŋù yìi mə bɨ fâ àyoo ghu mbo a ghaꞌatə aa, bɨ ka yǐ kɨɨ lɔ̀ɔ̀ a ŋkwɛrə̂ àyoo ghu mbo tâ à ghaꞌatə̀; ŋù yìi mə bə̌ fa njoo jì ghàꞌàtə̀ ghu mbo aa, bɨ bɛ mə à ka bìnsə̀ jìi mə ji ghaꞌatə ntsyà.

Àyàtə̀ yìi mə a kuu a tɨtɨ̀ɨ bə̀ ǹloŋə Yesu

(Mt. 10.34-36)

⁴⁹“Mə̀ lɛ nzì aa a ŋghɨ̀rə mə tâ m̀bi ŋka ŋkhɨ; ǹyəꞌətə̀ nɨ mə boŋ ɨ lɛɛ̀ m̀bàa ntɛꞌɛ nlɔgɨnə ŋka ŋkhɨ! ⁵⁰Mə̀ tswe nɨ̀ ŋkì yìi mə mə̀ tswe nɨ̂ ŋkwɛ̀rə̀ aà; kaa mbə ntɨɨ̀ gha ɨ waꞌà nɨ̂ m̀bɔɔnə tswê ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ màŋsə̀ aà! ⁵¹Nɨ laà mɔɔntə nɨ mə mə̀ sɨgə fàa a atu nsyɛ aa a mfa m̀bɔɔnə aa ɛ? Ŋ̀gaŋ, mə̀ swòŋə a mbo bù mə mə̀ bàŋnə nzì aa nɨ̂ àyàtə̀; ⁵²ǹloŋ mə, ǹlɔgɨnə tsɨ̂tsɔ̀ŋ, a nda yìi bə̀ tswe ghu bi ntaà aa, bɨ ka yàtə tâ bì bi baa ka tonə nɨ̂ bì bi tarə̀; ⁵³bɨ ka yàtə̀ waa, tâ tà bo mû yì yî m̀bâŋnə̀ ka ntonə, tâ ma bo mû yì yî màŋgyɛ̀ ka ntonə, tâ manə̀ bo ŋ̀gwɛ mû yì kɨ ŋka ntonə.”

Ànnù ǹloŋə nzi bɨ̀nòò bɨ mbî

(Mt. 16.2-3)

⁵⁴Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋə a mbo ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə, “Nɨ̀ bə yə tâ m̀bàꞌà ɨ̀ ka ŋkɔꞌɔ a mbɨ̂ ǹtso nòò boŋ nɨ̀ burə nswoŋ mə, ‘mbə̀ŋ ɨ̀ ka loo’; nɨ̀ swòŋə a kɨ̂ m̀fɛꞌɛ maa ajàŋə̀. ⁵⁵Nɨ̀ bə yə tâ àfìsə̀ à ka nzi a mbɨ ntii, boŋ nɨ swoŋə mə, ‘àbabə yì tɨ̀ɨ̀ a ka zì’; a kɨ̂ m̀fɛꞌɛ maa ajàŋə̀. ⁵⁶Ŋ̀gǎŋabagɨlə̀! Nɨ̀ zi aa tsiꞌì ǹtɔꞌɔtə ɨ̀lènsə̀ jìi mə nɨ yə ɨ fɛꞌɛ̀ nɨ a nsyɛ bo bɨ̀ a mbàꞌà àbùrə̀, a ghɨ̀rə akə̀ mə tâ nɨ̀ tsuu a ntɔꞌɔtə ɨnnù jìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ fàa nɨ yulà ŋ̀gùꞌù aa zi aa ɛ?

Ànnǔ ŋka mmàŋsə̂ ànnù bu bɨ̀ bə̀ bìi mə bǔ bo tswe nɨ̀ ɨ̀saꞌa aà

(Mt. 5.25-26)

⁵⁷“Nɨ̀ tuù ǹlɔ̀ɔ̂ ànnù jî tsinə a ŋghɨ̀rə aa a ya? ⁵⁸Bu ŋù yìi mə à nɨ̀ŋə ɨsaꞌa a nu wo aa, mbə bù yu ka ŋghɛɛ a nsi ŋ̀gàŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa, ò yweꞌetə̀ mə mbə bǔ yu maŋsə a mânjì. Tâ à waꞌà gho a mbo ŋ̀gàŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa wa fa, tâ ŋ̀gàŋnsaꞌa mɨ̀saꞌa wa tâ à fa gho a mbo ŋù bɨ̀burə̀sì tâ ŋù bɨ̀bùrə̂sì wa à nɨŋə gho a atsaŋə̀. ⁵⁹Mə̀ swǒŋ tsiꞌì ànnù nɨ̂koŋ a mbo wò mə ò bə kuu wa atsaŋ boŋ ò ka tɨgə tswe ghu ɨ yweꞌe a noò yìi ò ka yǐ màŋsə tu ŋkabə yìi mə o tswa nìi ghu aa tsiꞌì ǹtsɨ̀m, ɨ sɨgə yweꞌe nɨ̂ ànini yìi a lwiꞌi aà.”

Nɨ̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ muu, m̀maꞌatə ɨbɨ̂ ghuu, kə̀ boŋ nɨ̀ ka kwo

¹À lɛ mbə maà noò aa, bə̀ bî mɔꞌɔ lɛ nswoŋ a mbo Yesu àjàŋ yìi mə Pilato à lɛ nswoŋ bɨ zwitə baGalilea bî mɔꞌɔ a noò yìi mə bɨ lɛ nzì ŋ̀ka nzwitə njoo mmàꞌanwì aà. ²Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə ma buù baGalilea lɛ ŋkwo aa nloŋ mə bo lɛ mbə ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ ntsyàtə baGalilea bî mɔꞌɔ bɨ̀tsɨ̀m aa ɛ? ³Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, Ŋ̀gaŋ; mə̀ swoŋ a mbo bù mə nɨ̀ bə tuu mɨ̂ntɨɨ̀ muu bəŋkə mmàꞌàtə ɨbɨ̂ ghuu boŋ bù bɨ tsɨ̀m nɨ̀ ka yǐ kɨɨ kwo tsǒ bo. ⁴Kə̀ nɨ̀ wàꞌàtə mə akə nloŋ baSiloam bya nɨ̀ghum ntsò ji nɨfwaa, bìi mə àtu nda nɨ̀kàŋ ya a lɛ ŋwò ǹzwitə aa, nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə bo lɛ mbə ŋgǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ ntsyàtə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ ntswe a Yerusalem aa ɛ? ⁵Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, “Ŋ̀gaŋ.” Nɨ̀ bə tuu mɨ̂ntɨɨ̀ muu bəŋkə boŋ nɨ̀ ka yǐ kɨɨ kwo maa ajàŋə̀.”

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋə ati tɨ koonə̀

⁶A bû ǹswoŋ nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo mə: “Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbě ati ajɔ̀ɔ̀ a mûm ŋ̀kya yu; à lɛɛ̀ ǹzi a lèntə, nyə mə kaa a lɛ waꞌà koonə̀. ⁷A swoŋ a mbo ŋù lèntə̂ ŋ̀kya wa mə, ‘Yə̂, àa ɨ̀lòò ji tarə mə mə̀ zì mə̂ ǹlentə ati yû, kaa waꞌǎ ajɔ̀ɔ̀ ghu atu yə̂. Wǎ mmàꞌa a nsyɛ̂; a tàsə adɨgə nsyɛ yù aa a ya aa ɛ?’ ⁸Ŋ̀gàŋnlèntə̂ ŋ̀kya wa a kwiꞌi mə, ‘Taà, màꞌàtə tâ yuà àlòò a kuꞌusə ntsyà, mə̀ ka toŋ mfə̀ŋ ɨ karɨsə ɨ nɨŋ ntsàꞌà ghu. ⁹Bɛɛ mə a bə fìi alòò, sɨ̀ yə mə a ka koonə mɨ̂ntà lɛ, bɛɛ a tuu koonə, boŋ ò ka tɨgə wǎ mmàꞌà a nsyɛ̂.’”

Ajàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mâŋgyɛ̀ yìi mə à lɛ ŋgəmkə a njwîŋgɔ̀ŋ aà

¹⁰À lɛ mbə a njwîŋgɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ Yesu a tswê a mûm ǹdâŋghòtə ŋka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî ghu. ¹¹Màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu yìi mə àzwì yî bɨ a lɛ ntswe ghu nu, ŋ̀ghɨ̀rə̀ a ghɔɔ̀ a atû ɨ̀lòò nɨghûm ǹtsò ji nɨfwaà; ǹtɨgə ŋgɨmnə ntəə, kaa waꞌǎ a sentə ɨ̀bɨ̀ɨ nû yi zî. ¹²Nòò yìi Yesu à lɛ nyə yi aa, nswoŋ mə, “Màŋgyɛ̀, wa nɨ̀ ghɔ̀ɔ̀ no nya nɨ màꞌàtə̀ mə̂ ghô.” ¹³À lɛ ŋghɛ̀nsə abô yi nnɔŋsə ghu nu, a burə̀ ǹtɨgə nsentə nû yì, ntsinə ntəə, ǹtɨgə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî.

¹⁴Ǹdɨ̀ɨ̂ ǹdâŋghòtə̀ à lɛ nlwìsə ntɔŋ nloŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mâŋgyɛ̀ wa a njwîŋgɔ̀ŋ aà, ǹtɨgə nswoŋə a mbo bə̀ bìi bɨ lɛ ntswe ghu aa mə, “Ǹjwi ɨfàꞌà ɨ tswe ghu aa ji ntoꞌo; nɨ̀ ka nzi nɨ̂ ǹjwi mà jû tâ bɨ̀ ghurə ghuu, ntsee bə a njwîŋgɔ̀ŋ kɨ zì.”

¹⁵M̀màꞌàmbi à lɛ ŋkwiꞌi ghu mbo mə, “Wò ŋ̀gàŋàbagɨlə̀! Ŋù nɨ̀bù yî tsù à sɨ mbɔ̀ŋ yì kə̀ jàkâsì yì fɛɛ mfiꞌisə a abùꞌù a njwîŋgɔ̀ŋ, ŋ̀ghɛɛ nɨ yu a ntsǔ ŋkì mə tâ ɨ̀ no ŋkì aa ɛ? ¹⁶Lâ, yə̂ nɨ̀, a nɨ mu Abraham yî mɔ̀ꞌɔ à ghuà yìi mə Satan à lɛ ŋkòò nɨ̂ àtsaŋ, ɨlòò nɨghûm ǹtsò nɨ̀fwaa, a sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə bɨ kɛtə atsaŋə̀ yi ya a njwîŋgɔ̀ŋ aa ɛ?” ¹⁷À kwìꞌì mə̂ ma mùu ajàŋ aa, atu ŋgàŋkɨ̂bàâ ji jya a lɛ ndɨ̀rə̀; bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bɨ tɨgə̀ ǹdorɨtə nloŋ ɨnnù jî yɛ̌yɛrə jya mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà.

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ abùrə mâghumə̀

(Mt. 13.31-32; Mk. 4.30-32)

¹⁸Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Ànnù nɨfɔ̌ aburə a bə aa tsǒ àkə̀ aa ɛ? Kə̀ m̀bə mə̀ fɨgɨ̀nə̀ aa nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? ¹⁹A bə aa tsiꞌì tsǒ àbùrə mâghum, yìi mə ŋù à lɛ nlɔ̀gə̀ ŋ̀ghɛɛ mbweꞌe a mûm ŋ̀kya yu; a too ŋkɔꞌɔ ntɨgə mbə ati, bɨ̀sɨŋ bɨ tɨgə̀ ǹzi ŋghùrə̀ nɨ̂ ǹdâ jyaa nɨ̂ ǹtaà ji.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ mbɛ̀ꞌɛ̀ àbaà

(Mt. 13.33)

²⁰Yesu a kuꞌùsə̀ ǹswoŋ mə, “M̀bə̂ mə̀ fɨgɨ̀nə̀ ànnù nɨfɔ̀ Nwî aa nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? ²¹A bə aa tsiꞌì tsǒ m̀bɛ̀ꞌɛ̀ àbaa yìi mə màŋgyɛ̀ à lɛ nlɔ̀gə̀ ǹnɨŋə a mum àbaa yì ghàꞌàtə̀ a ghɨrə̀ àbaa ya a tɨ̀gə̀ ŋ̀kɔꞌɔ ŋghaꞌa ŋghaꞌa aà.”

Ǹtsunda yì kə̀ꞌə̀tə̀ wâ

(Mt. 7.13-14,21-23)

²²Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghɛɛ ntsyà a mûm ɨ̀laꞌa jì wè bo bɨ̀ jì kə̀kə̂, ǹdɨꞌɨ nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî ghu, a ajàŋ mə à lɛ sɨ kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem aà. ²³Ŋù yì mɔꞌɔ a betə̀ ghu mbo mə, “Taà, â ka yǐ yweenə tsiꞌì m̀bùmtə̀ bə̂ aa ɛ?” Yesu a kwiꞌi mə, ²⁴“Nɨ̀ ka ŋgaansə mɨtɨ̀ɨ̂ muu a ŋkuu nɨ̂ ǹtsǔ nda yì kə̀ꞌə̀tə̀ wâ; ǹloŋ mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀ ka yǐ kɨ yweꞌetə a ŋkuu ghu, kaa waꞌà bàŋnə̀ ǹzi a ŋkuù. ²⁵Nòò yìi mə mbɔ̂ŋ ǹda à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ ǹtsetə abàꞌà aa, bəə boŋ nɨ̀ ka tɨgə təə a abɛɛ tɨgə kwɛ̀ntə̀ nɨ̂ àbàꞌà ya ɨ swoŋə nɨ mə, ‘Taà, ŋaꞌà bìꞌì kuu!’ Tâ à kwiꞌi a mbo bù mə, ‘Kaa mə̀ sɨ̀ adɨgə yìi nɨ̀ lo ghu aa zî.’ ²⁶Tâ nɨ̀ lɔgɨnə ŋka nswoŋə nɨ mə, ‘bìꞌì lɛ sɨ jɨ ŋkɨɨ nno biꞌinə̀, ò kɨɨ̀ ǹdɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî a mûm àlaꞌa bìꞌì.’ ²⁷Lâ tâ à swoŋə a mbo bù mə, ‘Kaa mə̀ sɨ̀ adɨgə yìi nɨ̀ lo ghu aa zî. Nɨ̀ lo ghuu a mbɛ̀ɛ mə̀ ŋ̀ghɛɛ mba ŋgǎŋmbuꞌu ɨ̀nnù jì bɨ̀!’ ²⁸Nɨ̀ ka yǐ tɨgə yə̀ꞌə ɨ kurə nɨ̂ mɨ̀sɔ̀ŋə̂ muu, a noò yìi mə nɨ̀ ka yǐ yə Abraham bo Isaac nɨ Yakob, nɨ̂ ŋ̀gǎŋntoo Nwî tsɨ̀m tâ tswe a mum nɨ̀fɔ̀ nɨ Nwî. Tâ bɨ̀ baŋnə ntii ghuu mfɛꞌɛsə a abɛɛ! ²⁹Bə̀ ka yǐ lo a mbɨ nsaꞌa noò bo bɨ a mbɨ ntso nòò, a mbɛ̀ɛ̀ m̀bɨtu bo bɨ̀ mbɨntii, ɨ zǐ tswe a atu atɛtə̀, ɨ tɨgə jɨ nɨ̂ àdinà a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî. ³⁰Yə̂, bə̀ bî mɔꞌɔ bìi à nɨ bɨlwìꞌì bɨ njɨ̀m tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa ka yǐ tɨgə bə bɨ̂tsyà bɨ mbìì, tâ bə̀ bî mɔꞌɔ bìi mə à nɨ bɨtsyà bɨ mbìì tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa tâ bɨ̀ tɨgə bɨ̂lwìꞌì bɨnjɨ̀mə̀.”

Àjàŋ yìi Yesu à lɛ ŋkɔ̀ŋə Yerusalem aà

(Mt. 23.37-39)

³¹Tsiꞌì maa noò baFarɨsai bî mɔꞌɔ bɨ lɛ nzì a mbɛ̀ɛ Yesu, ǹswoŋ ghu mbo mə, “Lò faà mə ŋghɛɛ a adɨgə yi dàŋ ǹloŋ mə Herod a lɔ̀ɔ nzwitə wò.”

³²Yesu a kwiꞌi a mbo bò mə, “Nɨ̀ ghɛɛ nswoŋə a mbo nɨ̀màŋ ma nya mə, ‘Yə̂, sìi mə fiꞌi ɨzwì jî bɨ a atoꞌo bə̀, ŋ̀kɨɨ ŋghurə nɨ mɨ̀ghɔ̀ɔ̂ myaa, ɨ ghɛ̀ɛ yweꞌe a yɔɔ, a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə, mə̀ mâŋsə ɨfàꞌâ ghâ.’ ³³Lâ mə̀ tswe nɨ̀ ŋ̀ghɛ̀ɛ nɨ̀ m̀bìì sii, bo a yɔɔ, nɨ̂ ǹjwi yìi ɨ̀ yòŋtə aà; kaa a sɨ̀ tsinə̀ mə mbə bɨ zwitə̌ ŋgàŋntoò Nwì a adɨgə dàŋ ǹtsyatə a Yerusalem. ³⁴Wɛɛ, Yerusalem! Yerusalem! O zwitə ŋgǎŋntoo Nwî, ǹtumtə nɨ̂ bə̀ bìi mə bɨ too a mbo wò aa nɨ̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀! Ŋ̀gàà jî ghàꞌàtə̀ mə̀ lɔ̀ɔ̀ mə̂ mə mə ghotə bɔɔ̀ buu tsǒ mə mâŋgu a ghotə bɔɔ̀ bi a njiꞌi mɨbǎ yuu aa, kaa nɨ̀ waꞌà biì. ³⁵Yə̂ nɨ̀, bɨ mèꞌè mə ndâ yùù. Mə̀ swǒŋ a mbo bǔ mə, kaa nɨ̀ ka waꞌà gha bù ǹyə nyweꞌe a noò yìi mə nɨ̀ ka yǐ tɨgə swoŋə nɨ mə, ‘Bìꞌinə̀ ghaꞌasə yu wa yìi mə a zì nɨ̂ Ɨ̀kûm M̀màꞌàmbi aà!’ ”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə̀ ŋû yì mɔ̀ꞌɔ yìi mə nû yì ɨ̀ lɛ ŋkɔꞌɔkə aà

¹A bə nɨ̂ ǹjwîŋgɔ̀ŋ yî mɔ̀ꞌɔ Yesu a ghɛɛ̀ a njɨ a nda ǹsaꞌà àlaꞌa yì mɔ̀ꞌɔ mə à lɛ mbə ŋû baFarɨsai, à tswè mə̂ ghu aa, bɨ ka ŋ̀kəənsə nìi. ²Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu mə nû yì ɨ̀ lɛ ŋkɔꞌɔkə, ³Yesu a betə̀ ŋ̀gǎŋdɨꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bo bɨ̀ baFarɨsai bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa mə, “Nɔ̀ŋsə̀ à laa ndɨꞌɨ mə mbə bɨ ghurə̀ ŋû a njwîŋgɔ̀ŋ kə̀ ŋ̀gaŋ aa ɛ?” ⁴Bo tswê waa atsitsi kaa waꞌà akwiꞌi fâ. Yesu a lɔ̀gə̀ ŋû nɨ̀ghɔ̀ɔ̀ wa ŋghùrə̀ yi ntɨgə nswoŋ mə tâ à ghɛɛ yi. ⁵Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Ŋù nɨ̀bù à tswe ghu mə mbə mû yì kə̀ m̀bɔ̀ŋ yì wô a mûn àtaa a njwîŋgɔ̀ŋ kaa a waꞌà bùrə̀ ŋ̀waŋsə ŋghɛ̀ɛ̀ mfiꞌisə aa ɛ?” ⁶Kaa bɨ lɛ ŋwaꞌà nɨ̂ àkwiꞌi nɨ̂ àbetə̀ ma yû tswê.

Ànnǔ nsɨgɨsə ɨbɨɨ nu a nsyɛ bo bɨ̀ ŋka ŋkwɛrə bɨ̀gɨ̀ɨ̀.

⁷Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹnaa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bə̀ bya bìi bɨ lɛ ntwoŋə waa wa nda aa, ǹyoŋə ajàŋ yìi mə à lɛ nyə bo tsɔꞌɔ̀ nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jî kɔ̀ꞌɔ̀nə̀ a ntswe ghu aa, nswoŋ a mbo bo mə ⁸“M̀bə ŋù a twoŋə gho a adɨgə adinà nɨyɔꞌɔ, ò tsuu ghɛ̀ɛ tswe nɨ̂ àlə̀ŋ yî kɔ̀ꞌɔ̀nə̀, m̀bɨ̀ꞌɨ̀ ŋù yìi mə à kɔ̀ꞌɔ̀nə ntsyàtə̀ gho aa, a bû ǹyoŋ; ⁹boŋ ŋù wa mə à kàꞌa adinà ya ntwoŋə ghuu yu bɨ̂tsɨ̀mə̀ aa, à ka zǐ a mbo wò swoŋ mə, ‘Bɨ̀ɨ̀nə mfa aləŋ ya a mbo ghuà ŋù’, boŋ ò ka bɨ̀ɨ̀nə maà noò nɨ̂ àdɨ̀rə atu a ntswe nɨ̂ àlə̀ŋ yìi mə kaa a sɨ̀ kɔꞌɔnə̀ aà. ¹⁰Lâ m̀bə bɨ twoŋə gho a adɨgə adinà, ò ghɛɛ ò tswê nɨ̂ àlə̀ŋ yìi mə a tswe a njɨ̀m kaa waꞌà kɔꞌɔnə̀ aà, ta bɛɛ mə mbɔŋə̀ àdinà wa a zi nyə gho, boŋ à ka swoŋ a mbo wò mə, ‘Ǹsû ghà, kɔꞌɔ ntswe nɨ̂ àlə̀ŋ yî ŋɛ̀nə̀ yî’; maa noò boŋ bɨ ka fa aghuꞌusə̀ a mbo wò a tɨtɨ̀ɨ bə̀ bìi mə bǔ bo ka tswe wa atu atɛtə̀ aà. ¹¹Ǹloŋ mə ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə a ŋee nɨ̂ nû yì aa, bɨ ka sɨgɨsə yi, ŋù yìi mə a bàŋnə̀ ǹsɨgɨsə nɨ̂ ɨ̀bɨɨ nû yi a nsyɛ aa, bɨ ŋɛntə̀ yi.”

¹²Yesu a ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbo ŋù wa mə à lɛ ntwoŋə yi mə tâ à zi njɨ aa mə, “M̀bə ò ka ntwoŋə bə̂ a adɨgə adinà, ò tsuù tsiꞌì ɨ̀kàꞌâ jo, kə̀ bɔɔ bɨ maà bo, kə̌ ŋgǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ jo, kə̌ ŋgǎŋmbɛ̀ɛ̂ ǹdùgə̂ jo jì wè ɨ twoŋə. Nloŋ mə ò bə ghɨ̀rə̀ ma la boŋ bo kɨ ŋkàꞌâ yaa adinà ŋkɨ ntwoŋə ghô, tâ ma ya a bə mɨtunɨ̀ mô. ¹³La mbə ò kaꞌa adinà, ò twôŋ ŋ̀gǎŋə̂fum, bɨ̀tsə̀ŋkərə̀, bɨ̀bwènkə̀ bo bɨ̀ bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀. ¹⁴Ò bə twoŋ ɨ̀jàŋ bə̂ ma jû boŋ ò ka tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə, nloŋ mə kaa mbə bɨ waꞌà nɨ̂ àyoò tsu a ŋghɨ̀rə a ntwu wò ghu aà. Ò ka yǐ kwɛrə mɨtunɨ mɨ afàꞌâ mo wa noò mə bə̀ bìi mə ɨ̀nnû jyaa ɨ tsinə bɨ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aà.”

Nɨ̀ghàà nî nanaa nloŋ adinà yî wè

(Mt. 22.1-10)

¹⁵Ŋù yì mɔꞌɔ yìi mə bo bɨ̀ Yesu lɛ ntswe wa atu atɛtə̀ njɨ aa à yùꞌù mə annù ya mə Yesu à lɛ nswoŋə aa, ǹswoŋ a mbo Yesu mə, “M̀bɔɔnə a mbo ŋù yìi mə à ka yǐ jɨ abaa a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî aà!”

¹⁶Lâ Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkàꞌa adinà yî wè ǹtwoŋ bə̂ bì ghàꞌàtə̀; ¹⁷ǹjwî àdinà ya ɨ̀ kùꞌù mə̂, a toò ŋ̀gǎŋəfàꞌâ ji nswoŋ mə tâ bo ghɛɛ a mbo bə̀ bya mə bɨ twoŋə waa wa adɨgə adinà aa, ǹswoŋ mə, ‘Zî nɨ̀; nòò ǹjɨ̂ àdinà ya à kùꞌù mə̂.’ ¹⁸La bo bɨtsɨ̀m, yî mɔ̀ꞌɔ, yî mɔ̀ꞌɔ, bɨ lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka nswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi mə ɨ ghɨrə mə kaa mbə bo waꞌà zì aà. Yì ǹtsyàmbìì a swoŋ ghu mbo mə, ‘Mə̀ yuu àbwènə nsyɛ̂ yâ, ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ghɛɛ nlèntə̂; mə̀ bùꞌû m̀bo mə tâ ò ghɛɛ nswoŋ a mbo Taà ghò mə kaa mə̀ ka waꞌà zì.’ ¹⁹Yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ yìi ŋgaa mə, ‘Mə̀ yuu bɨ̂kaù bɨ nlɨgə̀ ǹsòò bi nɨghum ǹtswe nɨ̂ ŋ̀ghɛɛ nlèntə̂; mə̀ jə̀ŋnə̂, ghɛ̀ɛ nswoŋ ghu mbo mə kaa mə̀ ka waꞌà zì.’ ²⁰Yì mɔ̀ꞌɔ a swoŋ mə, ‘Wa mə̀ yɔ̀ꞌɔ ŋgwɛ̂ ghà, kaa mânjì ǹzi kaa a waꞌà bə̂.’

²¹Ŋ̀gàŋàfàꞌà wa a bɨɨ̀ ŋ̀kɛꞌɛnə ɨ̀nnù tsɨ̀m a mbo Masà yì, ǹtɔ̂ŋ yì ɨ lwî, a swoŋ a mbo ŋ̀gàŋàfàꞌà wa mə, ‘Wàŋsə mfɛ̀ꞌɛ ŋghɛ̀ɛ a ɨtu mɨ̂ŋfâŋnə̀ bo bɨ̀ a ɨtəə̀ ǹdorə ɨtsɨ̀m a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa, ǹtwoŋ ŋgàŋə̂mfum nɨ bɨ̀tsə̀ŋkərə̀, nɨ bɨ̀fə̀ꞌə̀nə̀, bo bɨ̀ bɨ̀bwènkə̀.’ ²²Ŋ̀gàŋàfàꞌà wa à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ m̀bɨɨ nswoŋ mə, ‘Taà, wa ànnù yìi mə ò swoŋ mə tâ mə̀ ghɛɛ ŋghɨ̀rə̀ aa, mə̀ ghɨ̀rə̀ mə̂, lâ àbwarə a burə̀ a mbo bə̀ bî ghàꞌàtə̀.’ ²³Masà wa a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbo ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì wa mə, ‘Ghɛ̀ɛ nɨ̂ ɨ̀yàa ɨtsɨ̀m bo bɨ̀ a mum mɨ̀fuꞌu mɨ̀tsɨ̀m, ŋ̀gaansə bə̂ bìi mə ò yə aa mə tâ bo zi, ta tâ ǹdâ yà ɨ̀ luu.’ ²⁴Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ a mbo wò mə, kaa ŋù wa yì tsù mə bɨ kɨ̀ fòo ntwoŋə aa kaa à ka waꞌǎ ayoo wa adɨgə adinǎ mə̀ yweꞌetə̀.”

Àjàŋ yìi mə a tsyanə a mbə ŋ̀gàŋyəgə̂nnù Yesu aà

(Mt. 10.37-38)

²⁵Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ lɛ sɨ yòŋə̀ nɨ a njɨm Yesu; a karɨkə̀ yi nswoŋ a mbo bo mə, ²⁶“Ŋù à bə kɨ yòŋə̀ nàa, ɨ tuu taà yì, nɨ̂ ǹdè yì, nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì, nɨ bɔɔ̀ bim nɨ bɔɔ bɨ maà yi bî bâŋnə̀ nɨ bì bâŋgyɛ̀ ɨ tuu, ɨ tuu ɨbɨɨ nû yi yumbɔŋ, ɨ kɨɨ tuu boŋ kaa mbə waꞌǎ ŋgàŋyəgə̂nnù ghà bə̂. ²⁷Ŋù yìi mə à sɨ̌ ati bàŋnə̀ bàŋnə̂ yi beꞌè ŋ̀ka nyoŋə nàa laa, kaa m̀bə waꞌǎ ŋgàŋyəgə̂nnû ghà bə̂.

²⁸Ǹloŋ mə ŋù nɨ̀bù yìi mə a lɔ̀ɔ mbɔɔ ǹdânɨ̀kàŋ kaa waꞌà fòò ǹtswe a nsyɛ, ǹtaŋtə ndùu njoo jìi mə yu ka màŋsə nda ya ghu mbɔŋ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa, à nɨ̂ wò lɛ? ²⁹À bə tuu maa ajàŋ taŋtə, ɨ bàŋnə fòo tumə atsənda, tsuu ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̀ m̀bìì a màŋsə̂ ǹda ya ɨ zi, boŋ bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ yə nda ya aa bɨ ka kɨ wyɛ̀ nìi, ³⁰ɨ swoŋə nɨ mə, ‘Ŋù ghû à kɨ̀ lɔ̀gɨ̀nə̂ ŋ̀ghùrə̂ ǹdâ, ɨ̀ tsyà mə̂ yi a mmàŋsə̂.’

³¹Kə̀ m̀fɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à tswe ghu mə mbə a ka ŋghɛɛ a mmàꞌâ ǹtsò bô m̀fɔ̀ yî mɔ̀ꞌɔ, kaa waꞌà a nsyɛ tswê, ǹtaŋtə mə mbə yu lɔgə̀ bə̌ ntsùꞌù nɨghum mmɨrə ŋghaꞌa a mfɔ̀ yî mɔꞌɔ yìi mə à tswe nɨ̀ bə̌ ntsùꞌù mɨghum mi mbaa aa ɛ? ³²M̀bə a yə mə mbə yu waꞌà ghaꞌa, boŋ à ka too bə̂ a noò yìi mə mfɔ̀ yì mɔ̀ꞌɔ wa à bùrə a sàꞌa aghaꞌa aa, mə mbə yu tsuꞌunə̀ ǹtsò wa, tâ bo yu tswe nɨ̂ m̀bɔɔnə̂. ³³Mə̀ tɨgə̀ ǹswoŋə nɨ a mbo bù aa mə, ŋù tsù yìi mə à sɨ̌ njoò tsɨ̀m jìi mə à tswe nɨ ju tuu aa, kaa m̀bə waꞌà ŋ̀gàŋyəgə̂nnù ghà bə̂.

Fɨ̀ŋgwaŋ fìi mə kaa fɨ sɨ lìì aà

(Mt. 5.13; Mk. 9.50)

³⁴“Fɨ̀ŋgwaŋ fɨ bɔŋə̀; Lâ m̀bə fɨ̀ŋgwaŋ fɨ tuu nìi bǔ kɨ lìì, boŋ bɨ ka tɨgə bǔ ghɨ̀rə aa mə akə tâ fɨ̀ bǔ ka nlii aa ɛ? ³⁵Fɨ bə tuu bǔ kɨ lìì boŋ kaa fɨ sɨ̀ nɨ̂ àfàꞌà bû ǹtswe; kaa waꞌà kɨ̀ ŋ̀kuꞌunə a nnɨŋ a nsyɛ bo bɨ̀ a bɔꞌɔ̀ ǹtsàꞌà. Ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ɨ̀tôŋnə̀ a nyuꞌu aa, tâ à yuꞌu.”

M̀bînjə̀rə̀ yìi mə ɨ̀ bwɛ̀ aà

(Mt. 18.12-24)

¹À lɛ mbə a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, ŋgǎŋkwɛrə bɨ̀taksì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ zî ǹtswe a mbɛ̀ɛ Yesu a nyuꞌu ɨ̀nnù jìi à lɛ sɨ swoŋ aà. ²BaFarɨsai bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ kâ nnurəkə nswoŋə nɨ mə, “M̀bâ ghû à lɔ̀gə̀ nɨ̂ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jî bɨ bo bo jɨ̂!” ³Maa ajàŋ, Yesu a tɨgə̀ ǹnaa nɨghàà nuà a mbo bo:

⁴“Àa ghuu ŋû nɨ̀bù yìi mə mbə a tswe nɨ̂ m̀bînjə̀rə̂ ji ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀, bɛɛ mə yì mɔ̀ꞌɔ bwɛ, boŋ à ka waꞌà màꞌàtə jya mɨ̀ghum mi bùꞌû ǹtsò mbùꞌû a atu ntaꞌa, ŋghɛɛ ŋka nlɔɔ ya mə ɨ̀ bwɛ aa, nyweꞌe noò yìi mə à ka yə ma ya aa ɛ? ⁵Bɛɛ mə a yə, a ŋɛɛ nnɔ̀ŋsə̀ a abɛ̀ꞌɛ yu, ntɨgə ndorɨtə. ⁶Ǹtɨgə ŋkwɛɛ a ndùgə̀, ǹtwoŋ ɨkaꞌà ji bo bɨ̀ bàmbɛ̀ɛ ndugə̂ bi, ǹswoŋə a mbo bo mə, ‘Bìꞌinə̀ ka ndorɨtə nloŋ mə mə̀ yə̀ mə̂ m̀bi yà ya mə ɨ̀ lɛ mbwɛ aà’. ⁷Mə̀ swòŋə a mbo bù mə a kɨ mbə aa tsiꞌì ma mùu ajàŋ, nɨ̀dorə nì ghàꞌàtə̀ ka tswe a aburə mə mbə ŋù yì mbɨ yì m̀fùùrə̀ a bəŋkə ntɨɨ̀ yi, ntsyatə àjàŋə bɨ dorɨtə nloŋ bə̂ mɨghum mi bùꞌû ǹtsò bùꞌu bìi mə ànnù yaa a tsinə kaa bo waꞌà nɨ̂ m̀bə̀ŋkə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa bû ǹtswe aà.

Àbaꞌatə ŋkabə yìi mə a lɛ mbwɛ aà

⁸“Kə̀ à nɨ ghuu mâŋgyɛ̀ mə à tswe nɨ̂ ɨ̀bàꞌatə ŋkabə̀ ji ji nɨghum, bɛɛ mə yǐ mɔꞌɔ a bwɛ, a waꞌà lâm kosə̀ nyɛꞌɛ ǹdâ yì, ǹnaŋsə ŋka nlɔɔ nyweꞌe noò yìi à ka yə aa ɛ? ⁹Bɛɛ mə a yə, a twôŋ ɨ̀kàꞌâ ji bo bɨ̀ bambɛ̀ɛ̀ ǹdùgə̂ bi bɨ zî, a swoŋ a mbo bo mə, ‘Bìꞌinə̀ ka ndorɨtə ǹloŋ mə mə̀ yə̀ mə̂ ŋ̀kabə̀ yà ya mə ɨ̀ lɛ mbwɛ aà.’ ¹⁰Mə̀ swòŋə a mbo bù mə à kɨ mbə tsiꞌì a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə, nɨ̀dorə nɨ tswe a aburə a mbo baangel bɨ Nwî ǹloŋ ŋû ŋ̀ghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ yì m̀fùùrə̀ yìi mə à bə̀ŋkə ntɨɨ̀ yi aà.”

Mûmbâŋnə̀ wa yìi mə à lɛ mbwɛ aà

¹¹Yesu a bû ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe nɨ bɔɔ mbâŋnə̀ bi baà. ¹²Yì ŋ̀kə̀gə a swoŋ ghu mbo mə, ‘Taà, yàtə njoò jo mfa jìi mə ò tswe nɨ̀ m̀fa a mbo mə̀ aa tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀.’ Taà waa wa a tɨgə̀ ǹyatə njoo jya a tɨtɨ̀ɨ bo. ¹³Ǹjwi jì tsu ɨ ghə̀ mə kə tsyǎ, mu yì kə̀gə wa a ghotə̀ jìi njoo jya mfèè, ǹlɔgə ŋkabə yì m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ yi a atoo asàꞌa aghaꞌà, ǹta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀kabə̀ yì ya, njɨ nɨ̂ m̀bi ghu. ¹⁴Nòò yìi mə ŋkabə yì ya ǹtsɨ̀m ɨ̀ lɛ mmɛ̀ aa, mɨ̀kwenə̀ yî ǹtɨ̀ɨ̀ a kuu wa alaꞌa, a tɨgə̀ ŋ̀karə nlɔɔ nɨ̂ àyoo yì jɨ̀ kɨkaŋ, ¹⁵ŋghɛɛ ntsiꞌi ŋû àlaꞌa wa yì mɔ̀ꞌɔ, mbuꞌu mbo ghu mbo mə tâ à lɔgə yì nɨ̂ ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì. Ŋù wa a lɔgə̀ yi ntoo a mûm ǹsòo yu mə à ghɛɛ ŋka njɛꞌɛ bɨ̂kwiŋyàmə̂ bi. ¹⁶À lɛ sɨ yə̀ꞌə̀tə mə boŋ yu jɨ ntsàꞌà bɨ̂ kwiŋyàm jyâ, la kaa ŋù waꞌà ghu mbo fâ. ¹⁷À lɛɛ̀ m̀bə nɨ a njwi yì mɔ̀ꞌɔ, àtû yi a tɔŋ, a swoŋ mə, ‘Ŋ̀gǎŋəfàꞌà Taà tsiꞌì tsɨ̀m ɨ tswe nɨ̀ mɨ̀jɨ a njɨ mɨ ghaꞌà nɨ̀ waa, lâ mə̀ tswê faà m̀baŋnə ŋkwo nɨ̂ ǹjì ghu! ¹⁸Mə̀ ka bɨ̀ɨ̀nə ɨ kwɛɛ ghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ Taà ghà, ɨ swoŋ gho mbo mə, “Taà, mə̀ ghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ a nsi miꞌi Nwì bo bɨ̀ a mbo wò: ¹⁹Kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə mbə ò twoŋə̀ gha nɨ mû ghò yî m̀bâŋnə̀; tɨgə nlɔ̀gə̀ gha bə tsiꞌì tsǒ ŋgàŋàfàꞌâ ghò yî mɔ̀ꞌɔ.” ’ ²⁰À lɛ ntɨgə mbɨɨnə ŋka ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Taà yì wâ. Lâ nòò yìi mə à lɛ mburə tsiꞌì a sàꞌa aghaꞌa aa, Taà yì wa a yə̂ yi, ŋ̀ko mɨlɨ̀ŋnə̀ yì, ŋ̀khə̀ ŋ̀ghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kotə yi a ntsǔntɨɨ yu, ǹnɔŋ mɨghə̀ŋə̂ mi.

²¹Mu wa a swoŋ ghu mbo mə ‘Taà ghà, mə̀ ghɨ̀rə̂ ɨ̀bɨ a nsi miꞌi Nwì a aburə, ŋkɨ ŋghɨrə a nu wò; wa kaa mə̀ sɨ̀ kuꞌùnə̀ mə tâ ò ka ntwoŋə nàa nɨ mû ghò.’ ²²La taà yì wa a bâŋnə̀ ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji mə, ‘Nɨ̀ waŋsə nzì nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî bɔ̀ŋ bɔŋ ya, mmàꞌà ghu nû; ŋ̀kɨ ŋwɛꞌɛ nɨ̀ a karə̀ ghu mbo, nɨ̂ ǹtam ghu mɨkòrə̀; ²³Zǐ nɨ̀ nɨ kau wa mə bɨ naŋsə njɛꞌɛ a faŋ mfaŋ aa, ŋ̀wa, tâ bìꞌinə̀ jɨ, ŋka ndorɨtə; ²⁴ǹloŋ mə mû ghà ghû à lɛ ŋkwo, à bǔ ntswe fu ntɨ̀ɨ̀; à lɛ mbwɛ, bɨ bù mə̂ ǹyə yi fu.’ Bo lɛ ntsuꞌu ntɨgə njɨ ndorə.

²⁵“À lɛ mbə maa noò aa, mu yì ndɨɨ wa a tswê a afɔ̀; nòò yìi mə lɛ ŋkwɛɛ ŋka nyweꞌe a mbɛ̀ɛ̀ ǹdùgə̀ bo aa, nyuꞌu ajàŋ mə bɨ yəə nɨ̂ ɨ̀kòò m̀buꞌu nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ɔ̀.

²⁶“A twoŋə̀ ŋ̀gàŋàfàꞌà wa yì mɔ̀ꞌɔ mbetə yi mə, a fɛ̀ꞌɛ̂ ànnǔ akə lɛ. ²⁷A swoŋ mə, ‘Mu maà ghò wa à ghɨ̀rə̂ ŋ̀kwɛɛ, taà ghò a tɨgə̀ ŋ̀wa a kaù wa mə bɨ lɛ nnaŋsə njɛꞌɛ a faŋ aà, ǹloŋ mə à lɛ mbù ŋ̀kwɛɛ ŋkuu sɨgɨ̀nə̀ aà.’

²⁸“Mu yì ndɨɨ wa à lɛ nlwìsə ntɔŋ, ntuu ŋkuu a ndùgə bo. Taà yì wa a fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ntsiꞌi yi ŋka nlətə mə tâ à kuu. ²⁹A kwiꞌi a mbo Taà yì mə, ‘Yə̂, mə̀ nwùgə̀ mə̂ nû ya mfaꞌa a mbo wò nɨ̂ ǹdùu ɨlòò jî ghàꞌàtə̀, kaa mə̀ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ atu a mbo wò tɨɨ̀; lâ kaa ò lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà tsiꞌì mû mbi yì ŋkə̀ꞌə̀tə̀ a mbo mə̀ fa mə ta mə̀ wa ta bìꞌi bɨ̀ ɨ̀kàꞌâ jya kurə ŋka ndorɨtə. ³⁰Lâ mû ghò ghû, mə à lɛ nlɔ̀gə njoò jo ŋghɛ̀ɛ̀ bo bɨ̀ ɨ̀kwàrə̀ tâ ŋ̀gɨꞌɨ ghu aa, à tɨ̀ mə tɨ kwɛɛ aa, ò wâ kaù wa mə bɨ lɛ njɛꞌɛ a faŋ faŋ aà!’ ³¹Taà yì wa a swoŋ ghu mbo mə, ‘Mû ghà, ò tswe aa tsiꞌì bìꞌò bɨnòò bɨ̀tsɨ̀mə̀, ǹjoò jyâ tsɨ̀m ɨ kɨ̂ m̀bə̂ jô. ³²A ghɨrə mbɔ̀ŋ mə tâ bɨ̀ jɨ ŋka ndorɨtə, ǹloŋ mə mumaà ghò ghû à lɛ ŋkwo, à bu ntswe ntɨ̀ɨ̀; à lɛ mbwɛ bɨ bû ǹyə yi.’ ”

Ŋ̀gàŋnlèntə̂ ǹjoo yì ǹtsyɛ̀sə̀

¹Yesu à ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Ŋ̀gàŋkabə yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, yìi mə à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀gàŋàfàꞌà a lêntə̀ nɨ̀ ǹjoò ji. Bɨ zî ŋ̀kɛꞌɛnə a mbo ŋ̀gàŋkabə wa mə kaa ŋgàŋàfàꞌà wa kaa à lɛ sɨ waꞌà nɨ̀ njoò ji jya sɨgɨ̀nə̀ lêntə̀, ŋ̀kɨɨ nta nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ nɨ̂ ŋ̀kabə̀ yì. ²A twoŋə̀ ŋ̀gàŋnlèntə̂ ǹjoò yì wa mbetə yi mə, ‘Yuà ànnù mə mə̀ yùꞌu nloŋ ŋgaà yò aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? Zì nɨ̂ àŋwàꞌànə̀ ǹdɨꞌɨ ajàŋ mə o lə̀ə njoo jya, nnɨŋtə ghu aa tâ mə̀ yə. Kaa ò ka waꞌà nɨ̂ m̀bìì ghɛɛ̀ a nlə̀ə̂ ǹjoò jâ.’ ³Ŋ̀gàŋnlèntə̂ ǹjoo wa a swoŋ a atu yu mə, ‘Mə̀ ka ghɨ̀rə̀ aa mə akə mə Taà ghà a lɔ̀ɔ ŋkwɛrə àtû àfàꞌà yû a mbo mə̀ aa ɛ? Kaa mə̀ sɨ̀ nɨ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ tswê a ntoŋ ɨdɨ̀gə̀; àtû ya a kɨɨ̀ ǹdɨrə mə mbə mə̀ ghɛɛ̀ ŋ̀ka nlɔɔ nɨ̂ ǹjoò. ⁴Mə̀ zî ànnù yìi mə mə̀ ka ghɨ̀rə̀, mə tâ bə̀ ka ŋkwɛrə gha a mɨlaꞌa bo ajàŋ mə mbə bɨ fiꞌi gha a afàꞌà.’

⁵Maa ajàŋ, a twoŋ ŋgàŋmɨkarə mɨ taà yì wa yî mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ̂. M̀betə a mbo yì ǹtsyàmbìì mə, ‘O tswa Taà ghà aa nɨ̀ àkə̀ aa ɛ?’ ⁶A kwiꞌi mə ‘Nɨ̂ ŋ̀kàꞌà mɨwurə ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀.’ A swoŋ ghu mbo mə, ‘Àâ àŋwàꞌànə̂ yô a yuà, wàŋsə nzi ntswe a nzyɛ, ŋkwensə mbàŋnə ŋwàꞌànə̀ mə o tswa nìi laa nɨ̀ ŋ̀kàꞌà mɨwurə mɨ̀ghum mi ntaà.’ ⁷Ǹtɨgə ŋghɛɛ nɨ̂ m̀bìì m̀betə a mbo àyòŋtə̀ mə, ‘O tswa Taà aa nɨ̀ àkə̀ aa ɛ?’ A kwiꞌi mə ‘Nɨ ŋkàꞌa ansaŋ ŋkhɨ̀ yî fùùrə̀.’ A swoŋ ghu mbo mə, ‘Àâ àŋwàꞌànə̂ yô a yuà, bàŋnə ntɨgə ŋŋwàꞌànə̀ ghu mə o tswa nìi aa nɨ̂ ŋ̀kàꞌâ ànsaŋ mɨghum mi nɨfwaà.’

⁸Tâfàꞌà yì wa à lɛ mbeentə ŋgàŋàfàꞌà yì yî m̀bɨ mà ghû nloŋ mɨtsyɛ̀ mìi mə à lɛ ntswe nɨ mu aà. Nɨ̀ yə mə bə̀ bɨ mbi bù bɨ tswe nɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ a ŋghɨ̀rə̂ jyaa ɨnnù ǹtsyatə bɔɔ bɨ Nwî bìi mə bɨ tswe a mûm ŋ̀kàꞌà aà.”

⁹Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ŋghɨrə ɨkaꞌà juu nɨ̂ ǹjoo mbi jù ta a yi mbɨꞌɨ a mbɛ̀ɛ bù bɨ kwɛrə̀ ghuu a mɨlaꞌa mìi mɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aà.

¹⁰“Ŋù yìi mə à fàꞌa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m nɨ̂ ǹjoo jìi mə kəꞌətə aa, à zî àjàŋ yìi mə mbə yu kɨ̂ ǹlentə njoo jìi mə ɨ ghaꞌatə aa nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀mə̀; ŋù yìi mə a jɨ ŋkòbə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jî kə̀ꞌə̀tə̀ à ka kɨɨ jɨ ŋkòbə̀ mə mbə bɨ maꞌatə mə tâ à lentə njoo jî wè. ¹¹M̀bə a bə mə kaa nɨ̀ sɨ njoo mbi jù nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀m lentə boŋ mbə bɨ tɨgə̀ m̀maꞌatə mə tâ nɨ̀ ka nlentə njoo annù nɨ̂koŋ jìi mə à nɨ njoo aburə aa mə akə aa ɛ? ¹²Mbə nɨ̀ tuu njoo ŋû dàŋ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ ghuu tsɨ̀m kɨ lèntə̀, boŋ ŋù yìi mə à ka fa ghuu nɨ̂ ǹjoo jìi mə à nɨ̂ juu aa à nɨ wò aa ɛ?

¹³“Kaa mbə ŋgàŋàfàꞌà à waꞌà a mbo bɨ̀tà bɨ afàꞌà bi baa ka mfaꞌa; ǹloŋ mə à ka bàà yî mɔ̀ꞌɔ ɨ bàŋnə kɔ̀ŋ yì mɔ̀ꞌɔ̂; kə̀ a kâ m̀faꞌa a mbo yì mɔ̀ꞌɔ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ yi tsɨ̀m, m̀baŋnə ntsaꞌa nɨ yì mɔ̀ꞌɔ̂. Kaa mbə ò waꞌǎ a mbo Nwì bo bɨ̀ a mbô ŋ̀kabə ka mfaꞌa.”

Mɨ̀ghàà mɨ Yesu mî mɔꞌɔ

¹⁴BaFarɨsai, bìi mə bɨ lɛ ŋkɔ̌ŋ ŋkabə siꞌi siꞌi aa, bɨ yùꞌù mə̂ ma yuù ànnù mə Yesu à lɛ nswoŋ aa, ŋ̀wyɛ waa. ¹⁵La Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “À nɨ bù bìi mə nɨ lɔ̀ɔ ndɨ̀ꞌɨ mə ànnù yuu a tsinə a nsi miꞌi bə̀ aà, lâ Nwìŋgɔ̀ŋ à zi mɨ̀ntɨɨ̀ muu; ǹloŋ mə ànnù yìi mə bàmɨsɔ̀ŋ bɨ mɔ̀ɔ̀ntə̀ nɨ mə à nɨ ànnù yî wè kə̀ ŋ̀kɨ mbə ayoo atɨ̀ndùù aa, à bàŋnə mbə ayoo yìi mə Nwì bàà aà.

¹⁶“Bɨ̀nɔ̀ŋsə̀ bɨ Moses bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə ŋgǎŋntoo Nwì ɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa, ɨ lɛ sɨ saꞌa bə̀ ŋ̀kɔꞌɔ nyweꞌe aa a noò Jɔn; ǹlɔgɨnə maa noò, ànnù yìi mə bɨ tɨgə nswoŋə aa à nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ya nloŋə annù nɨfɔ̀ Nwì yìi mə bɨ làànsə̀ aà. Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bɨ gaansə̀ nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ myaa a ŋkuu ghu nɨ̂ àdàꞌà. ¹⁷Lâ a yaŋsə a mbo abùrə̀ bô ǹsyɛ a ntsyâ, ǹtsyatə mə mbə bɨ bwɛsə̀ tsiꞌì muntsìrə̂ ànnù a mum nɔ̀ŋsə̀.”

¹⁸“M̀bə ŋùmbâŋnə a fiꞌi ŋgwɛ̂ yì a nda yu mbu nyɔꞌɔ yî dàŋ boŋ à ghɨ̀rə aa annǔ mâghàbə̀; ŋùmbâŋnə̀ yìi mə à yɔ̀ꞌɔ mâŋgyɛ̀ yìi mə ndoò yì à fùrə aa, a kɨ̂ ŋ̀ghɨrə aa annǔ mâghàbə̀.

Ànnù ǹloŋ ŋgàŋkabə bo Lazarus

¹⁹“Ŋ̀gàŋkabə yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu yìi mə à lɛ sɨ wɛꞌɛ nɨ̂ ɨ̀tsə̀ꞌə atɨ̀ndùù jìi mə ɨ lɛ mbɔ̀ŋ mbɔŋ aa, ŋkɨ nnaŋsə njɨ nìi tsiꞌì sɨgɨ̀nə̀ a njwî tsɨ̀mə̀. ²⁰Ŋ̀gàŋàfumə yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə ɨ̀kǔm yi ɨ lɛ mbə Lazarus, ɨ̀làꞌà ɨ luu ghu nu aa, à lɛ sɨ nɔ̀ŋə̀ ghu ntsǔbùꞌù, ²¹ǹyəꞌətə mə mbə yu kâ ǹsyɛ nɨ̂ ŋ̀kùgə̀ mɨjɨ jìi mə ɨ lɛ sɨ lò a atu atɛtə ŋgàŋkabə wa ŋwòkə̀ aa njɨ; m̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, mbu ɨ lɛ sɨ zì ǹlwa nɨ̂ ɨ̀làꞌà ji jyâ. ²²Ŋ̀gàŋàfum wa à lɛ ŋkwo baangel bɨ lɔgə̀ yi ŋghɛɛ nɨ ghu a mbɛ̀ɛ Abraham. Ŋ̀gàŋkabə wa à lɛ ŋkɨ ŋkwo bɨ twiŋə̀ yi; ²³a sɨgə ŋghɛ̀ɛ̀ a alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ ǹtɨgə nyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ ghu. À tswè mə̂ ghu aa, ŋ̀ŋɛntə miꞌì mi nyə Abraham a sàꞌa aghaꞌa, Lazarus a tswê ghu mbɛ̀ɛ̀. ²⁴À yə̀ mə̂, ǹtwoŋ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə, ‘Taà ghà Abraham, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà ǹtoo a Lazarus tâ à tsutə mûswɛ̂bô yì a mûm ŋ̀kì ǹzi ntsùtə̌ aləə̀ ya ghu; ǹloŋ mə mə̀ burə ntswe tsiꞌì a mûm ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè fàa mum mɔꞌɔ.’

²⁵“Lâ Abraham a kwiꞌi ghu mbo mə, ‘Mû ghà, ò wàꞌàtə mə a mûm ǹtswêntɨ̀ɨ yò ò lɛ ntswe nɨ̂ ǹjoo jì sɨgɨ̀nə̀, Lazarus a bâŋnə̀ ǹyə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ̀; lâ tsɨtsɔ̀ŋ à tswe a mûm ɨ̀bɔ̀ŋ, m̀fwɛtə falà, ò bâŋnə̀ ŋkurə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ̀. ²⁶Lâ m̀bu ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, ma mùꞌù àtaa a tswe a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì nɨ wò, ŋ̀kɨŋə nɨ mə tâ ŋù tsuu faà lǒ dàŋsə zǐ a mbɛ̀ɛ wò; tâ ŋù tsuu fyaa njii ɨ lǒ kɨɨ dàŋə zì faà.’ ²⁷Ŋ̀gàŋkabə wa a swoŋ mə, ‘Taà ghà, mbə a bə la boŋ mə̀ bùꞌû m̀bo a mbo wò mə ta ò too yi a mbo bɔɔ bɨ maà, ²⁸ǹloŋ mə mə̀ tswe nɨ̀ bɔɔ bɨ maà bi ntaà, mə mbə a ghɛɛ̀ ŋ̀waꞌasə waa, mbɨ̀ꞌɨ̀ bɨ yî ŋ̀kɨ zi ŋkuu fàa adɨgə ŋgɨꞌɨ mə mə̀ tswe ghu aà.’ ²⁹La Abraham a kwiꞌi ghu mbo mə, ‘Bo tswe nɨ̀ àŋwàꞌànə Moses bo bɨ̀ jǐ ŋgǎŋntoo Nwî, a bɔŋ mə tâ bo ka nyuꞌu annù yìi mə ɨ swoŋə aà.’ ³⁰Ŋ̀gàŋkabə wa a ghɛɛ̀ nî m̀bìì ǹswoŋ mə, ‘Ŋ̀gaŋ, Taà Abraham; ŋù à bə lǒ fàa alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ ghɛ̀ɛ̀ a mbo bo boŋ bo ka bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa.’ ³¹A kwiꞌi ghu mbo mə, ‘M̀bə bo tuu annù yìi mə Moses bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwî jya swoŋ aa kɨ yuꞌu, boŋ kaa mbə bɨ waꞌǎ kɨ̀ m̀bii, mə mbə ŋù à tɛꞌɛ nlo bə a alaꞌa bɨ̀ku bɨ bə̂ ǹzi ŋghàà a mbo bo.’”

Ŋù yìi mə à ghɨ̀rə ɨbɨ aà

(Mt. 18.6-7,21-22; Mk. 9.42)

¹Yesu a bu nswoŋə a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Ɨ̀nnù jìi mə ɨ kwàꞌànə̀ bə̂ mə bɨ̀ ka ŋghɨrə ɨbɨ aa ɨ tswe nɨ̀ ǹzî, lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè a a nu ŋù yìi mə ɨ tsyà ghu njɨ̀m ǹzì aà! ²A bɔŋ aa mə boŋ bɨ kwerə̀ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ àbaa ghu ntɔŋ, mmaꞌa yi a ŋkì mɨyaa, ntsyatə ajàŋ yìi mə mbə bɨ maꞌàtə̀ a ghɨrə̀, ŋù yì ŋ̀kə̀gə ghu yi mɔ̀ꞌɔ a ghɨrə̀ ɨ̀bɨ̂. ³Maa ajàŋ, nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu.

“M̀bə mumaà ghò a fansə annù a mbo wò, ò wenə yi, a bəŋkə ntɨɨ̀ yi, ò liꞌìnə̀ ɨ̀bɨ̂ yi. ⁴M̀bə a fansə annù a mbo wò ŋgaa ji sàmbaa a njwi yì m̀fùùrə̀, ŋ̀kɨ ŋka nzi tsiꞌì ŋ̀gaa tsɨ̀m ǹswoŋə nɨ mə, ‘Mə̀ jə̀ŋnə̂, mə̀ ka kwensə, lìꞌìnə ɨfansənnû jyâ,’ boŋ ò tswe nɨ̀ ǹlìꞌìnə ɨ̀fansənnù ji.”

Ànnǔ abìintɨɨ̀

⁵Ŋ̀gǎŋntoo Mmàꞌàmbi jya ɨ lɛ swoŋ ghu mbo mə, “Ghɨ̀rə mə tâ àbìintɨɨ̀ yìꞌi a kuꞌusə ŋghaꞌatə!” ⁶M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ lɛ mbaa ntswe nɨ̂ àbìintɨɨ tâ à ghaꞌatə mbə tsiꞌì tsǒ àbùrə mâghum, bəə boŋ mbə nɨ̀ swoŋ a mbo àtǐ ajɔ̀ɔ̀ yû mə, ‘Dunə nlo ntɨgə ŋghɛɛ ntəə a mûm ŋkì mɨyaa!’ A yuꞌunə̀ ghuu.

Ànnù yìi ŋgàŋàfàꞌà à tswe nɨ̀ ŋ̀ka ŋghɨ̀rə aà

⁷“M̀bə ŋù nɨ̀bù yî mɔ̀ꞌɔ a tswe nɨ̀ ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì yìi mə a lɨgə nsoò yì, kə̀ ǹtsee nɨ̂ m̀bî ji, m̀bə a lo a afɔ̀ ŋ̀kwɛɛ, boŋ à ka swoŋ ghu mbo aa mə tâ à waŋsə nzì ǹjɨ aa ɛ? ⁸Ò ka waꞌà bàŋnə̀ ǹswoŋ aa bə mə, ‘Wàŋsə nlaa mɨjɨ̂ ma mǐ ŋkwɛ̂fɔ̀, ŋ̀wɛꞌɛ atsə̀ꞌə afàꞌà ǹzi ntsyàsə̀ mɨjɨ mya ta mə̀ jɨ ŋkɨ nno mbɔŋ tâ ò ghɛɛ njɨ moò mɨjɨ ŋkɨ nno aa ɛ?’ ⁹Ò ka tɛꞌɛ baa fa tsiꞌì mɨyà ghu mbo ǹloŋ mə à ghɨ̀rə nyuꞌunə gho, ŋghɨ̀rə annù ya mə ò ghɨ̀rə nswoŋ aa ɛ? ¹⁰A kɨ mbə aa tsiꞌì ma mùu ajàŋ a mbo bù; nɨ̀ yɨ ŋghɨ̀rə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə bɨ swoŋ mə tâ nɨ̀ ghɨrə aa, nɨ̀ swoŋə̀ bə mə, ‘Bìꞌì bə aa tsiꞌì ŋ̀gàŋəfàꞌà; bìꞌi ghɨrə aa tsiꞌì ànnù yìi mə bìꞌì tɛꞌɛ ntswe nɨ̂ m̀fàꞌa aà.’ ”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghùrə ŋgàŋə̂kɨ̀kwen ji nɨghum aà

¹¹Nòò yìi mə Yesu à lɛ sɨ kɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ a Yerusalem aa, à lɛ ntsyǎ a tɨtɨ̀ɨ Samaria bo Galilea. ¹²À lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀ka ŋkuu a mum àlaꞌa yǐ mɔꞌɔ ŋgàŋə̂kɨ̀kwen ji nɨghum ɨ zî ǹtsiꞌi yi, ǹtəə a sàꞌa aghaꞌa, ¹³ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Yesu, Masa, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ yìꞌì!”

¹⁴Nòò yìi mə à lɛ nyə waa laa nswoŋə a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ ndɨ̀ꞌɨ mɨ̀bɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu a mbô ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì.” Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû myaa mɨ laà.

¹⁵Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bo, à tɨ̀ mə yə mə nû yì ɨ̀ làa aa, mbu ŋkarə mbɨɨ, ntɔŋnə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî. ¹⁶Ǹsɨ̀gə ŋwo a mɨkòrə Yesu, mfa mbɨꞌɨkə̀ ghu mbô. Ŋù ma ghû à lɛ mbə ŋû baSamaria. ¹⁷Yesu à yə̀ mə̂ laà aa mbetə mə, “Tɨgə mə̀ ghɨ̀rə ŋghùrə̀ aa bə̀ bi nɨghum aa ɛ? Bə̀ bi bùꞌû bɨ fə̀ aa ɛ? ¹⁸A ghɨ̀rə̂ àkə̀ mə tâ à tɨgə mbɨɨ tsiꞌì ŋù atoo ghù a mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì aa ɛ?”

¹⁹Yesu à lɛ ntɨgə mbu nswoŋ a mbo ŋù àtoo wa mə, “Bɨ̀ɨ̀nə ŋka ŋghɛ̀ɛ̀ ghô; wa àbìintɨɨ̀ yo a ghɨ̀rə̀ mə̂ ò tɨɨ̀.”

Nòò yìi mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ zì ghu aà

(Mt. 24.23-28,37-41)

²⁰BaFarɨsai bî mɔꞌɔ lɛ mbetə noò yìi mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ zì ghu aa a mbo Yesu, a kwiꞌi a mbo bo mə, “Kaa annù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ waꞌà kà ǹzi aa nɨ̀ ɨ̀lènsə̀ jìi mə bɨ yə nɨ miꞌì. ²¹Kaa ŋù tsù à ka yǐ waꞌà kà ǹswoŋə nɨ mə, ‘Yə̂, â yuà!’ kə̀, ‘Yê nɨ̀, â yiì!’ ǹloŋ mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a tswe a tɨtɨ̀ɨ bù.”17.21: kə̀ “a mum bù”

²²Yesu a bû ǹswoŋ a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nòò yî mɔ̀ꞌɔ a zì mə nɨ̀ ka yǐ kɨ yə̀ꞌə̀tə a nyə Ǹjwi Mu Ŋù ya yì mɔ̀ꞌɔ kaa waꞌà yə̂. ²³Bə̀ ka yǐ tswe ghu mə bɨ ka yǐ tɨgə swoŋə a mbo bù mə, ‘Yə fiì!’ kə̀ ‘Yə faà!’ Lâ nɨ̀ tsuu waa yòŋə̀ mə nɨ̌ ghɛ̀ɛ a nyə̂. ²⁴Ǹloŋ mə tsǒ ajàŋ yìi mə mbə̌ŋ ŋwàꞌàkə̀ ŋ̀keꞌetə nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ̀ àbùrè ŋ̀ghɛɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ nɨ̂ m̀bɛ̀ɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ aa, à nɨ̂ àjàŋ yìi mə Mù Ŋù à ka yǐ bə wa Njwi yu aà. ²⁵Lâ à tswe nɨ̀ m̀fòo yə ŋgɨꞌɨ yì ŋ̀ghàꞌàtə̀, ta nɨ̀wàà nɨ bə̂ buà kɨ ntuu yi. ²⁶Tsǒ ajàŋ yìi mə a lɛ mbə a noò Noah, a nɨ̂ àjàŋ yìi mə a ka yǐ kɨɨ bə a noò Mu Ŋù aà. ²⁷Bə̀ lɛ sɨ jɨ, ǹno, ǹyɔꞌɔkə, m̀fakə nɨ̂ bɔɔ̀ byaa a nda nɨ̀yɔꞌɔ, ŋghɛɛ nyweꞌe wa njwi mə Noah à lɛ ŋkuu wa mûm àbaŋ, mbə̀ŋ yî ǹtɨ̀ɨ̀ ya ɨ tɨgə̀ ǹzi mbwɛsə waa bɨtsɨ̀mə̀ aà. ²⁸A lɛ ŋkɨ mbə aa tsiꞌì maa ajàŋ wa noò Lot, bo lɛ sɨ jɨ, ǹno, ǹyuu, m̀fee, mbe nɨ mɨ̀jɨ, ŋ̀ghurə nɨ mɨ̀laꞌà. ²⁹Lâ ǹjwi ya mə Lot à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a alaꞌa Sodom aa, mɔꞌɔ bo sulfur lɛ nlò a aburə nsɨgə ŋghɔꞌɔ waa bɨtsɨ̀mə̀. ³⁰À nɨ̂ àjàŋ mə a ka yǐ bə wa njwi mə Mu Ŋù à ka yǐ fɛ̀ꞌɛ yɛntə aà.

³¹“A yi mbə maa njwi, tâ ŋù yìi mə à tswe a atu nda, ǹjoò ji ɨ tswê a mûm ǹda aa, tâ tsuu lǒ bǔ sɨgə a nlɔ̀gə̂; tâ ŋù yìi mə à tswe a mûm ǹsòò aa, tâ à tsuu a ndùgə bǔ bɨ̀ɨ̀. ³²Nɨ̀ waꞌatə annù ya mə a lɛ ŋghɨ̀rə ŋgwɛ Lot laà. ³³Ŋù yìi mə a lɔ̀ɔ nyweensə̂ ǹtswêntɨ̀ɨ yì aa, à ka bwɛsə; ŋù yìi mə a bwesə ntswêntɨ̀ɨ̀ yì aa, à ka bàŋnə tswe nɨ yu. ³⁴Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, à ka yǐ bə nɨ̂tugə maa lɛ tâ bə̀ bi baa nɔŋə a ɨkuu yî fùùrə̀, tâ bɨ̀ zi nlɔ̀gə̀ yî m̀fùùrə̀, m̀maꞌatə̀ yî mɔ̀ꞌɔ. ³⁵Bàŋgyɛ̀ bi baa ka yǐ tswe kɨ ghɔ̀ꞌɔ abaa, tâ bɨ̀ zi nlɔ̀gə̀ yî m̀fùùrə̀ m̀maꞌatə̀ yî mɔ̀ꞌɔ̂. [ ³⁶M̀bâŋnə̀ ji baa ɨ ka yǐ tswe a mûm ǹsòò tâ bɨ̀ zi nlɔ̀gə̀ yî mɔ̀ꞌɔ, mmàꞌàtə̀ yî mɔ̀ꞌɔ̂.”]17.36: Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ a mûm ŋ̀ŋwàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

³⁷Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù Yesu jya ɨ betə̀ yi mə, “Ma juù ɨ̀nnù ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa fə, Mmàꞌàmbî?” Yesu a kwiꞌi mə, “Àdɨ̀gə̀ yìi mə àku ŋû a nɔŋ ghu aa, bɨ̀maghoo ghotə ghu.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ bo M̀fɔ̀ kɔrə̀

¹Yesu a naa nɨ̀ghàà a mbo ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji a ndɨ̀ꞌɨ mə bo tswe nɨ̀ ŋ̀ka ntsàꞌàtə̀ Nwî ŋ̀gɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m tɨ kaà. ²Ǹnaa nswoŋ a mbo bo mə, “M̀fɔ̀ kɔrə̀ yî mɔ̀ꞌɔ a alaꞌà àtoo yǐ mɔꞌɔ, kaa à lɛ ŋwaꞌà nìi Nwî bɔꞌɔ̀, kaa ŋkɨꞌɨ̀ nìi ɨkum a nu ŋù kɨɨ ntwoŋə. ³Ŋ̀kwiꞌi màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ŋkɨ ntswe maa alaꞌa, ǹzì ghu mbo nyə̀ꞌə̀ ǹswoŋə nɨ mə, ‘Kwɛrə atû ya a mbo ŋ̀gàŋkɨbàâ jyâ.’ ⁴Kaa m̀fɔ̀ kɔrə̀ wa a waꞌà yuꞌutə̀. Atɨɨ noò yî mɔꞌɔ a tsyà mə̂, màŋgyɛ̀ wa a kɨɨ̀ ǹzi tsiꞌì zì, a swoŋ mə, ‘Ka mə kaa mə̀ sɨ naa Nwì bɔꞌɔ kaa kɨꞌɨ̀ nɨ̀ ɨ̀kùm a nu ŋù twoŋə̀ aa, ⁵mə̀ ka kwɛtə mâŋgyɛ̀ ghû ǹloŋ mə a fa ŋgɨꞌɨ a mbo mə̀ aà, mə̀ bə tsuu kwɛtə boŋ à ka kɨ dɨꞌɨ nàâ tâ mə̀ waꞌà kwàŋə̀.’ ”

⁶M̀màꞌàmbi a swoŋ mə, “Nɨ̀ yuꞌu ànnù yìi mə m̀fɔ̀ kɔrə̀ tɨ̀ bɔꞌɔ̀ Nwî ma ghû à swòŋə aa ɛ? ⁷M̀bə Nwì a tɨgə̀ ŋ̀aꞌǎ bə̂ bi bìi mə bɨ yə̀ꞌə̀ a mbo yu nɨtugə nɨ̀ àsìꞌìnə̀ kwɛtə̀ aa mə akə aa ɛ? M̀bə a swuŋ nû yì a ŋkwɛtə bo aa mə akə lɛ? ⁸Mə̀ swòŋə a mbo bù mə à ka wàŋsə kwɛtə waa. Lâ, nòò yìi Mu Ŋù à ka yǐ zì aa, à ka yǐ yə abìintɨɨ fàa nsyɛ aa ɛ?”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ ŋû baFarɨsai bo ŋgàŋkwɛrə tax

⁹Yesu a naa nɨ̀ghàà nî nǎnaa a mbo bə̀ bìi mə bɨ kwɛ̀ɛ̀ nɨ̂ ǹtɨɨ̀ waa, nswoŋə nɨ mə à nɨ bo bìi mə bo bɔŋ ntsyà bî mɔꞌɔ aa, nswoŋ mə, ¹⁰“Bə̀ bî mɔꞌɔ bi baa bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ a ndâmàꞌanwì a ntsàꞌàtə Nwì ghu, yì mɔ̀ꞌɔ a bə ŋù baFarɨsai, yì mɔ̀ꞌɔ a bə ŋgàŋkwɛrə tax.

¹¹Bɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ŋù baFarɨsai wa, a naŋsə nlɔɔ adɨgə yi ntəə ghu, ntsaꞌatə Nwî ǹswoŋ mə, ‘Nwì, mə̀ fâ m̀bɨꞌɨkə a mbo wò mə kaa mə̀ sɨ̀ gha tsiꞌì tsǒ bə̀ bî mɔꞌɔ bì bə̂, bìi mə bo twɛɛ nɨ̂ ǹjoo bə̀ ŋ̀kwɛrə, m̀bə ŋgǎŋntswɛɛ̀ ɨ̀baŋnənnù, ŋ̀kɨ mbə ŋgàŋəjɨrə̀ aà, kə̀ tsiꞌì tsǒ ŋgàŋkwɛrə tax wi mə à təə filì aà. ¹²Mə siꞌisə ɨbɨɨnû gha tɨ̀ jɨ̂ a njwi ji baa a atû ŋ̀gyà. Ǹyatə nɨ̂ ǹjoò ja ɨ̀tɨɨ ji nɨghum, m̀fa nɨ̂ yì fùùrə̀ a mbo Nwì.’

¹³Ŋ̀gàŋkwɛrə tax wa a burə̀ ŋ̀ghɛntə yi àghaꞌa a saꞌà, a təə ghu, kaa ntɛꞌɛ waꞌà miꞌì mi a ndəŋ ŋŋɛntə̀, ǹnɔŋsə abô yi a ntsù mɨbɛ̌ yu, ǹswoŋ mə, ‘Nwìŋgɔ̀ŋ, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà ŋ̀gàŋghɨ̀rə ɨnnù jî bɨ̂.’ ¹⁴Mə̀ swǒŋ a mbo bù mə, Nwì à lɛ mbàŋnə̀ ǹlɔgə aa ma ghuù ŋû nɨ ŋù yìi mɨ̀nnû mi tsinə aa ntsyatə yî m̀bìì wâ. Ǹloŋ mə ŋù yìi mə a ŋɛɛ ɨbɨɨnû yi a ndə̀ŋ aa, bɨ sɨgɨsə yi a nsyɛ̂. Ŋù yìi a bàŋnə̀ sɨgɨsə ɨbɨ̀ɨnû yì a nsyɛ aa, bɨ ŋɛntə nìi a ndəŋə.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ nɨŋ mbɔ̀ɔnə nu bôŋkhə aà

¹⁵Bə̀ bi mɔꞌɔ lɛ nzì nɨ bôŋkhə mə tâ à nɔŋsə mbô mi a atu bo, lâ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ yə ŋwenə waa. ¹⁶Lâ Yesu a bâŋnə̀ twoŋə waa mə tâ bɨ̀ zi nɨ bɔɔ bya a mbo yu, ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ maꞌatə bɔɔ bya tâ bɨ̀ zi a mbo mə̀, ǹtsuu waa kɨ kɨ̀ŋə̀ bə̂; ǹloŋ mə annù nɨfɔ̀ Nwî a tswe aa a mbo bə̀ tsǒ bo. ¹⁷Mə̀ swòŋə a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, ŋù yìi mə à sɨ annù nɨfɔ̀ Nwî tsiꞌì tsǒ mûŋkə̂ kwɛrə aa, kaa à ka yǐ waꞌà ghu kuù.”

Ànnǔ mûŋgwàꞌà ŋ̀gàŋkabə̀

(Mt. 19.13-15; Mk. 10.13-16)

¹⁸Ǹtsyàsə̀ baYuda yî mɔ̀ꞌɔ a betə̀ Yesu mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù yî sɨgɨ̀nə̀, mbə mə̀ ghɨrə̀ mə akə yǐ njɨ ɨlòŋ yìi ɨ lwiꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa ɛ?”

¹⁹Yesu a betə ghu mbo mə, “Ò twòŋə gha nɨ ŋù yî sɨgɨ̀nə̀ aa a ya aa ɛ? Kaa ŋù yî sɨgɨ̀nə̀ à sɨ̀ ghu tswê, ǹtsyatə Nwî yuyu. ²⁰Ò zî ǹdɨꞌɨ Nwî jyâ, mə, ‘Tsee annǔ mâghàbə̀ kɨ ghɨ̀rə̀. Tsee yə̀rə̀. Tsee ŋû zwitə. Tsee abǎŋnənnù tswɛɛ. Ka nyuꞌunə taà ghò bo ǹdè ghò.18.20: Exod. 20.12-16; Deut. 5.16-20’ ”

²¹A swoŋ a mbo Yesu mə, “Mə̀ lə̀ə̀ mə ndɨꞌɨ mà jû tsiꞌì tsɨ̀m, ǹlɔgɨnə a noò yìi mə̀ lɛ mburə mûŋkhə aà.”

²²Yesu à yùꞌù mə̂ maa ajàŋ aa, ntɨgə nswoŋ ghu mbo mə, “Ànnù yî fùùrə̀ a boŋə a mbo wò. Fèe njoò tsɨ̀m jìi ò tswe nɨ ju aa, nyatə ŋkabə ya a mbo ŋgàŋə̂fum, boŋ ò ka tɨgə tswe nɨ̂ àfùꞌù a aburə. Ǹzi ŋka nyòŋə̀ nàâ.” ²³À yùꞌù mə laà, nû yì naŋsə mbɨꞌɨ nloŋ mə à lɛ naŋsə mbə ŋ̀gàŋkabə yì ŋ̀wè aà.

²⁴Yesu a liì yi nswoŋ mə, “A tsyanə a mbo ŋgàŋkabə a ŋkuu a mûm ànnù nɨfɔ̀ Nwî. ²⁵A fwaatə a mbo kamɛl a ntsurə a nɨliꞌi nɨ nsaꞌa, ntsyatə a mbo ŋgàŋkabə a ŋkuu a mum ànnù nɨfɔ̀ Nwî.”

²⁶Bə̀ bìi bɨ lɛ nyuꞌu ma yû ànnù aa, bɨ lɛ ntɨgə mbetə nɨ mə, “Ŋù yìi mbə a yweenə̀ aa a tɨgə̀ m̀bə wo aa ɛ?”

²⁷A swoŋ a mbo bo mə, “Ànnù yìi mə a tsyanə a mbo bə̀ aa, kaa a sɨ̀ a mbo Nwì tsyânə̀.”

²⁸Peta a swoŋ mə, “Tɨgə ò yə mə bìꞌì maꞌatə̂ ǹdùgə̂ jiꞌi ntɨgə nyoŋə nòo?”

²⁹A kwiꞌi a mbo bo mə, “Mə̀ swǒŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à màꞌàtə ndâ yì, nɨ̂ ŋ̀gwɛ̂ yì, nɨ bɔɔ bɨ maà bi, nɨ taà yì, nɨ̂ ǹdè yì, nɨ bɔɔ̀ bi, nloŋ annù nɨfɔ̀ Nwî aa, ³⁰à ka yǐ bǔ kwɛrə njoo mà jû tâ ɨ̀ kɔꞌɔ ntsya ndùù yìi mə à màꞌàtə aa, ɨ kɨɨ bǔ tswe nɨ̂ ǹtswêntɨ̀ɨ̀ yìi ɨ̀ lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ aa a noò ǹjɨ̀mə̀.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ mbù ŋ̀ghaa ŋgaa jìi ɨ yweꞌe ji tarə nloŋ annù nɨwô yi aà

(Mt. 20.17-19; Mk. 10.32-34)

³¹Yesu à lɛ nswùŋtə ŋgǎyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, bo bo ghɛ̂ntə̀ a swoŋ a mbo bo mə, “Yə̂ nɨ̀, àjàŋə mə bìꞌinə̀ kɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem laà aa, ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə ŋgǎŋntoo Nwì ɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ ǹloŋə Mu Ŋù aa ɨ ka fɛ̀ꞌɛ bòòntə̀. ³²Ǹloŋ mə bɨ ka tswa yi ɨ fa a mbo bɨ̀tɨ̀zi Nwî tâ bɨ̀ tɨgə ŋwyɛ nìi, ǹnɨŋə nɨ̂ àdɨ̀rə atu ghu atu, ntutə nɨ mɨ̀twyɛ ghu nû. ³³Bɨ ka ghɔ̀ɔ̀ yi, ɨ zwitə yi, lâ a tɨ bə nɨ̂ ǹjwi ji tarə a bû m̀bɨɨnə a nɨwô.”

³⁴Kaa ŋgǎŋyəgə̂nnù ji lɛ ŋwaꞌǎ annù ya yì tsu yìi mə à lɛ nswoŋ aa yuꞌù. Bɨ lɛ nlɔ̀ꞌɔ̀sə njiꞌì mɨ̀ghàà ma mû a mbo bo. Kaa bo waꞌà waa annù yìi mə à lɛ sɨ ghàà aa burə̀ ǹzi zi.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghùrə mfə̀ꞌə̀nə̀ yìi mə à lɛ sɨ lɔɔ njoò aà

(Mt. 20.29-34; Mk. 10.46-52)

³⁵Yesu à lɛ nzì ŋ̀ka ŋkuꞌu a Yeriko, m̀fə̀ꞌə̀nə̀ yî mɔ̀ꞌɔ a tswê a mbɛ̀ɛ̀ mânjì, ǹlɔɔ nɨ̂ ǹjoò. ³⁶À yùꞌù mə̂ àkùrə̀ bə̂ a kâ ǹjuꞌu ǹtsyà aa, a betə̀ mə, “Àa ghɨ̀rə akə aa ɛ?”

³⁷Bɨ swoŋ ghu mbo mə, “Yesu mu Nazareth a tsyǎ.”

³⁸A tɔŋnə̀ nswoŋ mə, “Yesu, mu David, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà!”

³⁹Bə̀ bìi mə bɨ lɛ ntəəntə ghu mbìì aa, bɨ wenə̀ yi nswoŋ mə tâ à kutə ntsù yi. Lâ a kuꞌùsə̀ ŋ̀ghɛɛ bə nɨ̀ m̀bìì ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Mu David, ko mɨlɨ̀ŋnə̀ ghà!”

⁴⁰Yesu a tɨgə̀ ǹtəə nswoŋ mə tâ bɨ̀ zi nɨ̂ m̀fə̀ꞌə̀nə̀ wâ. Bɨ zî nɨ ghu, Yesu a betə̀ yi mə, ⁴¹“O lɔ̀ɔ̀ mə mə̀ ghɨrə aa àkə̀ a mbo wò aa ɛ?”

A kwiꞌi mə, “M̀màꞌàmbî, mə lɔ̀ɔ mbǔ ŋka nyə ɨdɨgə.”

⁴²Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Ka nyə ɨdɨgə! Wâ àbìintɨɨ̀ yo a ghɨ̀rə̀ mə̂ ò tɨɨ̀.”

⁴³A kɨ̂ ǹlɔgɨnə ŋka nyə ɨdɨgə, ǹtɨgə nyoŋə nìi, ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî. Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi bɨ lɛ nyə yi aa bɨ ghaꞌasə̀ Nwî.

Yesu bo Zacchaeus

¹Yesu à lɛ ŋkuu ŋka ntsya a mûm àlaꞌa Yeriko, ²ǹdɨ̀ɨ̂ ŋ̀gǎŋkwɛrə bɨ̀taksì yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, ɨ̀kǔm yì a bə Zacchaeus, a bə̂ ŋ̀gàŋkabə̀. ³À lɛ ŋka nlɔɔ a nyə ŋù yìi mə Yesu à nɨ ghu aà, la kaa waꞌà yə̂, ǹloŋ mə à lɛ mbə ŋû yî ŋ̀ghùꞌù ŋghuꞌu, ǹtswe a tɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ kɨŋə̀ nìi aà. ⁴À lɛ ntsyà ǹtɨgə ŋkhə ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì, ŋ̀ghɛɛ ŋkɔꞌɔ a atu ati sycamore tǎ yə Yesu ǹloŋ mə à lɛ ntswe nɨ̂ tsyǎ aa maa mbɛ̀ɛ̀ àdɨ̀gə̀. ⁵Yesu à zì mə̂ ǹyweꞌe maa adɨgə, ǹlentə̂ ǹdəŋ nswoŋ a mbo Zacchaeus mə, “Zacchaeus, wàŋsə nsɨgə a nsyɛ̂ ǹloŋ mə mə̀ ka lɛ a nda wò siì.”

⁶Zacchaeus a tɨgə nlo wa atu ati waŋsə sɨgə, ŋkwɛrə Yesu nɨ nɨ̀dorə̀. ⁷Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bɨ yə̀ mə̂, ǹlɔgɨnə ŋka nwurəkə mə, “À ghɛ̀ɛ ŋkuu a nda ŋù ŋghɨ̀rə̂ ɨ̀nnù jì bɨ̂ a ghantə yu!”

⁸Zacchaeus à lɛ ntɨgə mbɨɨnə ntəə a ndəŋ nswoŋ a mbô M̀màꞌàmbi mə, “Yə mbǎ Mmàꞌàmbi, mə̀ ka yàtə njoò ja ɨ fa atɨɨ yì fùùrə̀ a mbô ŋ̀gàŋə̂fum; bɛɛ a bə mə mə̀ lɛ njɨtə ŋkòbə̀ a nu ŋù tsù ŋ̀kwɛrə ayoò yi boŋ mə̀ ka bènsə̀ fu ŋgaa ji nɨkwà.” ⁹Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ ghu mbo mə, “Bə̀ bɨ nda buà bɨ ywèènə̀ mə̂ ǹloŋ mə ŋû ghû à kɨ mbə mu Abraham. ¹⁰Ǹloŋ mə Mu Ŋù à lɛ nzì aa a nlɔ̀ɔ bə̀ bìi mə bɨ lɛ mbwɛ aa ɨ yweensə waa.”

Nɨ̀ghàà nî nàà nloŋ mfɔ̀ wa mə bə̀ bi lɛ ntuu yi aà

(Mt. 25.14-30)

¹¹Àjàŋ mə bə̀ bya bɨ lɛ sɨ yuꞌutə ɨnnù ma juà aa, a tɨgə̀ ǹnaa nɨghàà nî nǎnaa a mbo bo, ǹloŋ mə à lɛ tɨ bə aa boŋ à ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹtɨgə ŋkuu a Yerusalem, bə̀ kɨɨ̀ m̀mɔɔntə nɨ mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî ya a ka burə zì tsiꞌì maa noò. ¹²À lɛ nswoŋ mə, “Mûntɔꞌɔ yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe nɨ̂ ŋ̀ghɛ̀ɛ a alaꞌa yǐ mɔꞌɔ tâ bɨ̀ yɔꞌɔ yi nɨ̂ m̀fɔ̀ tâ à bɔŋ mbǔ bɨ̀ɨ̀. ¹³M̀bɔŋ tâ à fɛꞌɛ, a lɛ ntwoŋ ŋgǎŋfàꞌâ ji ji nɨghum, m̀fa abàꞌatə ŋkabə gold19.13: mina: ŋkabə baGrikia. Mina yî m̀fùùrə a lɛ mbə tsiꞌì tsǒ 10,000 frs. cfa. a bo yì mɔ̀ꞌɔ yî mɔ̀ꞌɔ̂, ǹswoŋ a mbo bo mə, ‘Nɨ̀ ghɛɛ ŋka ntaŋə mɨtaa nɨ ju nyweꞌe a njwi yìi mə̀ ka bǔ bɨ̀ɨ̀ aà.’ ¹⁴Lâ ŋ̀gàŋalaꞌà ji jya ɨ lɛ sɨ bàà yi. À fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂ ŋ̀ghɛɛ, bo tɨgə̀ ǹtoo bə̂ mə bɨ̀ yôŋə yi nswoŋ mə, ‘Kaa bìꞌì sɨ kɔ̀ŋə̀ mə tâ m̀bâ ghû à bə mfɔ̀ yìꞌì.’

¹⁵“Bɨ lɛ nyɔꞌɔ mbâ wa a nɨ̂ m̀fɔ̀, a bû m̀bɨ̀ɨ̀ fu. À bɨ̀ɨ̀ mə̂ aa ntɨgə nswoŋ bɨ ntwoŋ ŋ̀gǎŋfàꞌâ ji jya mə à lɛ mfa ŋkabə ya a mbo bo aa a nzî ǹjɨ̀m mɨ̀tàà yìi mə bɨ lɛ ntaŋ mɨtaa ntswe nɨ yu aà. ¹⁶Yì ǹtsyàmbìì a zî ǹswoŋ ghu mbo mə, ‘Taà, mə̀ tàŋ mə̂ mɨtaa nɨ̂ ŋ̀kabə ya àbìì a yôŋ m̀bə ɨbaꞌatə ŋkabə ji nɨghumə̀.’ ¹⁷A swoŋ ghu mbo mə, ‘Wa ò ghɨ̀rə sɨgɨ̀nə̀ mbâ ŋ̀gàŋàfàꞌà yî ǹsɨgɨ̀nə̀! Tsǒ mə ò fàꞌa nɨ̀ ǹtɨɨ̀ ghô tsɨ̀m nɨ mûntsìrə̂ ŋ̀kabə aa, mə̀ ka ghɨ̀rə tâ ò tɨgə nsaꞌa njɔ̀ꞌɔ̌ alaꞌa ji nɨghumə̀.’ ¹⁸Ŋ̀gàŋàfàꞌà wa yìi à ywèꞌe bɨ baa aa a zî ǹswoŋ mə, ‘Taà, mə̀ tàŋ mə̂ mɨtaa nɨ̂ ŋ̀kabə̀ yò ya àbìì a yôŋ m̀bə ɨbaꞌatə ŋkabə ji ntaà.’ ¹⁹A swoŋ ghu mbo mə, ‘Ò ka tswe a atu ǹjɔ̀ꞌɔ̌ alaꞌa ji ntaà.’

²⁰Ŋ̀gàŋàfàꞌà yìi à ywèꞌe bi tarə aa a zî ǹswoŋ mə, ‘Taà, ŋ̀kabə̀ yò ya ɨ̀ yuà, mə̀ lɛ ŋkwerə a mûm àsàꞌa atsə̀ꞌə̀ ŋ̀ghɛɛ naŋsə nləə; ²¹mə̀ lɛ sɨ bɔꞌɔ nɨ̂ gho nloŋ mə ò nɨ ŋù yìi mə o tsəꞌə siꞌi; ǹlɔgə nɨ̂ ǹjoo jìi kaa ò lɛ ŋwaꞌà lə̀ə̀ aa, ŋkɨɨ mfuꞌu nɨ mɨ̀jɨ mìi kaa ò lɛ ŋwaꞌà bè aà.’ ²²A swoŋ ghu mbo mə, ‘Mə̀ ka lɔ̀gə̀ aa tsiꞌì nɨ̀ghàà nìi nɨ fɛꞌɛ a ntsǔ wò aa, ɨ saꞌa gho ghu mba abùꞌù yî bɨ̂! Ò lɛ nzi mə mə tsəꞌə, ǹlɔgə nɨ̂ ǹjoo a adɨgə yìi mə mə̀ lɛ ŋwaꞌà ghu lə̀ə̀, ŋkɨɨ mfuꞌu nɨ mɨ̀jɨ a adɨgə yìi mə mə̀ lɛ ŋwaꞌà ghu bê aa ɛ? ²³Ò lɛɛ̀ ŋ̀ghɛɛ ntɨgə waꞌǎ ŋkabə̀ yà ya a bank ghɛɛ̀ ǹləə, mə mə̀ tɨ bɨ̀ɨ mə̀ kwɛrə̀ ŋ̀kabə̀ ya bo bɨ̀ ǹjɨ̀m yì aa a ya ɛ?’

²⁴A tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bə̀ bya mə bɨ lɛ ntəə wa adɨgə aa mə, ‘Kwɛrə ŋkabə ya ghu mbo mfa a mbo ŋù wa yìi à tswe nɨ ɨ̀bàꞌatə ŋkabə jya ji nɨghum aà.’ ²⁵(Bo swoŋ ghu mbo mə, ‘Taà, wa à tswe nɨ̀ ɨ̀bàꞌatə ŋkabə ji nɨghumə̀!’) ²⁶‘Mə̀ swòŋə a mbo bù mə, ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ ǹjoo aa, bɨ ka kùꞌùsə̀; lâ ŋù yì mə à sɨ̀ nɨ̂ ǹjoo tswe aa, bɨ ka màŋsə kwɛrə, ɨ kwɛrə mûtsirə̂ yìi mə à tswe nɨ ghu aà. ²⁷A ŋghɛ̀ɛ nɨ ŋ̀gàŋkɨ̂bàâ ja jù, jìi mə bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ mə mə̀ tsuu mfɔ̀ wàà bə aa, nɨ̀ lɔgə waa nzi nɨ bo, nzwitə a nsi mə̀.’ ”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkuu a Yerusalem tsô m̀fɔ̀ aà

(Mt. 21.1-11; Mk. 11.1-11; Jn. 12.12-19)

²⁸Yesu à swòŋ mə̂ laà ǹtsya mbìì ǹtɨgə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a Yerusalem. ²⁹À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka nyweꞌe a mbɛ̀ɛ Betfage bo Bethany, wa atu ntaꞌa mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Olive aa, ntoo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji ji baa, ³⁰ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ ghɛɛ fìi nɨ mû àlaꞌa mə a tswe a mbìì bù aa, nɨ̀ bə ghɛ̀ɛ kɨ kuu bo nɨ̀ ka yə mu jàkasì tâ bɨ̀ tɨŋnə, tâ à bə yìi kaa ŋù à lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà ghu atu kɔꞌɔ aà; nɨ̀ yə, nɨ̀ fɛɛ̀ ǹzi nɨ ghu faà. ³¹Bɛɛ ŋù tsù a betə ghuu mə, ‘Nɨ fɛ̀ɛ mu jakàsì ghuà aa a ya aa ɛ?’ nɨ̀ swoŋ mə, ‘A lɔ̀ɔ Mmàꞌàmbi.’ ”

³²Bo bya bìi mə à lɛ ntoo aa bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ɨ̀nnù kɨ̂ m̀fɛꞌɛ tsiꞌì wa ajàŋ mə à lɛ nswoŋ a mbo bo aà. ³³Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka mfɛɛ mu jàkâsì wa, m̀bɔ̂ŋ yì a zî m̀betə waa mə, “Nɨ fɛ̀ɛ mu jàkâsì ghû aa a ya aa ɛ?”

³⁴Bo swoŋ mə, “M̀màꞌàmbi a lɔ̀ɔ̀.”

³⁵Bo lɛ nlɔ̀gə̀ ǹzi nɨ ghu a mbo Yesu, ǹnɔŋsə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa wa njɨ̌m mu jàkâsì, ŋ̀ghɨrə Yesu a kɔꞌɔ ntswe ghu. ³⁶À kà mə̂ aa ŋghɛɛ bo tɨgə̀ ǹsaŋtə ɨtsə̀ꞌə̂ jyaa wa mânjì. ³⁷À ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀ka nyweꞌe a ajàŋ yìi mə à ka tɨgə sɨgə ntaꞌa Olive aa, nnɔ̀ɔ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya tsɨ̀m ɨ lɔgɨ̀nə̀ ŋ̀ka ndorɨtə, ntɔŋnə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî ǹloŋ ɨ̀nnù jî wè jî wè jìi à lɛ ŋghɨ̀rə̀ bo yə aà, ³⁸ǹswoŋə nɨ mə,

“Bìꞌinə̀ ghaꞌasə Mfɔ̀ yìi mə a zì nɨ̂ ɨ̀kǔm M̀màꞌàmbî aà!19.38: Ps. 118.26

M̀bɔɔnə a aburə, tâ nɨ̀ghaꞌa tswe a mbo Nwì!”

³⁹BaFarɨsai bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ ntswe wa atɨtɨ̀ɨ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ aa swoŋ ghu mbo mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨnnù, wenə ŋgǎŋyəgə̂nnù jo jù.”

⁴⁰A kwiꞌi mə, “Mə̀ swòŋ a mbo bù mə, ‘À lɛ mbaa bə yìi mə bo ma bû kutə mɨ̀ntsû myaa bəə boŋ tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jû ka bàŋnə tɨgə tɔŋnə ŋghaꞌasə nɨ̂ Nwî.’ ”

Yesu à yəꞌə nloŋə atu Yerusalem

⁴¹À zì mə̂ ŋka ŋkoontə, nyə mûm àlaꞌa ya, nyəꞌə nloŋə atu alaꞌa ya, ⁴²ǹswoŋ mə, “Ò lɛ mbaa ghəə̀ zî, sii, ayoo yìi mə a zì nɨ̂ m̀bɔɔnə aà! La tsɨtsɔ̀ŋ a ləəntə a nsi miꞌi wò! ⁴³Nòò a zǐ mə ŋgàŋkɨbàâ jo ka yǐ jìꞌi ŋkya ɨ karɨsə gho ghu, ɨ kɨ̀ŋə̀ gho ghu a mbɛ̀ɛ̀ tsɨ̀m ⁴⁴ɨ zwitə ghuu bu bɨ̀ bɔɔ buu, kaa waꞌǎ ŋgɔ̀ꞌɔ̀ yî tsù bû m̀maꞌatə tâ ɨ̀ nɔŋə a atu yì mɔ̀ꞌɔ̂; ǹloŋ mə kaa ò lɛ nyə noò wa yìi mə Nwì à lɛ nzì a nyweensə wò ghu aa, kaa waꞌà zi aà!”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ŋ̀kuu a ndâmàꞌanwì aà

(Mt. 21.12-17; Mk. 11.15-19; Jn. 2.13-22)

⁴⁵À lɛ ntɨgə ŋghɛɛ ŋkuu a ndâmàꞌanwì ǹlɔgɨnə ŋka mfurə bə̂ bìi bɨ lɛ sɨ fèe njoo ghu aa, ⁴⁶ǹswoŋə nɨ mə, “Bɨ ŋwaꞌanə a mûm àŋwàꞌànə̀ mə,

‘Ǹdâ yà ɨ̀ ka yǐ bə aa àdɨ̀gə ntsàꞌàtə Nwì’;19.46: Yes. 56.7

lâ nɨ̀ ghɨ̀rə̀ mə̂ ɨ tɨgə̀ m̀bə adɨgə nlə̀ə̀ntə bɨ̀yərə̀.19.46: Yer. 7.11”

⁴⁷À lɛ sɨ tɨgə ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù Nwî wa mûm ǹdâmàꞌanwì a njwî tsɨ̀mə̀. Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, nɨ bɨ̀tsyàsə̀, bɨ lɛ ŋka nlɔɔ yi mə bɨ zwitə, ⁴⁸lâ kaa waꞌà mânjì yə nloŋ mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀ lɛ sɨ yòŋə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ ǹyùꞌû ɨ̀nnù jìi mə à lɛ sɨ swoŋə aà.

Àjàŋ mə bɨ lɛ sɨ lɨ̀gɨ̀tə adaꞌa Yesu aà

(Mt. 21.23-27; Mk. 11.27-33)

¹A bə njwi yì mɔ̀ꞌɔ Yesu a kuu a ndâmàꞌanwì, ŋ̀ka ndɨꞌɨ nɨ̂ ànnù ghu a mbo bə̀, ŋ̀kɨɨ nsɛɛnsə nɨ̂ ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀, bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə bo bɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌa bɨ zì m̀betə yi mə, ²“Naŋsə nswoŋ a mbo bìꞌì, O ghɨ̀rə ɨnnù juà jìi mə o ghɨ̀rə̀ aa nɨ̂ àdàꞌa wo ɛ? A adaꞌa ma yû a mbo wò aa, a fâ wò ɛ?” ³A kwiꞌi a mbo bo mə, “Mə̀ ka kɨɨ betə ghuu nɨ̂ àbetə̀: Swoŋə nɨ̀ ghâ, ⁴Jɔn à lɛ nlɔ̀gə adaꞌa aa fə a ŋka mmurə bə̌ ŋkì aa ɛ? A lɛ nlò aa mbo Nwì kə̀ a mbo bə̀ aa ɛ? Nɨ̀ kwiꞌi tâ mə̀ yuꞌu.” ⁵Bo ghaànə̀ a tɨtɨ̀ɨ bo nswoŋ mə, “M̀bə bìꞌinə̀ kwiꞌi mə a lɛ nlò aa a mbo Nwì boŋ à ka betə yiꞌinə̀ mə, ‘Nɨ̀ lɛɛ̀ ǹtɨgə waꞌǎ annù yìi mə à lɛ sɨ swoŋə bii aa a ya aa ɛ?’ ⁶Lâ m̀bə bìꞌinə̀ swoŋ mə a lɛ nlò aa a mbo bə̀ boŋ bə̀ bû bɨtsɨ̀m ka tumntə yiꞌinə̀ nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀, ǹloŋ mə bo naŋsə mbii mə Jɔn à laa mbə ŋgàŋntoò Nwì.” ⁷Maa ajàŋ bo tɨgə̀ ŋ̀kwiꞌi mə kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ adɨgə yìi mə a lɛ nlò ghu aa zî. ⁸Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bo mə, “Kaa mə̀ ka waꞌà ŋû yìi mə̂ à fa adaꞌa mə̀ ghɨrə̀ nɨ̂ ɨ̀nnù jû ghu aa a mbo bù kɨ nswoŋə.”

Nɨ̀ghàà nî nǎnaa nloŋ bɨ̂lɛnsə bɨ akò mɨlùꞌù

(Mt. 21.33-46; Mk. 12.1-12)

⁹Yesu a naa nɨ̀ghàà nî nǎnaa a mbo bo mə, “Ŋù yì mɔ̀ꞌɔ à lɛ mbě akò mɨlùꞌû yi, nlɛsə a mbo bə̀, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹtswe a atoo dàŋ àghaꞌa a saꞌà ¹⁰nòò ŋ̀kyǎ mɨ̀ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya à kùꞌù mə̂, a too ŋ̀gàŋàfàꞌâ yì mə à ghɛɛ ŋkwɛrə mɨ̂ntà mɨ ati mɨlùꞌù mya mǐ mɔꞌɔ a mbo bɨ̀lɛnsə bɨ akò byâ, lâ bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya bɨ tswâ yi ŋghɔɔ, ntsyàsə̀ yi a bɨɨ̀ tsiꞌì m̀bô m̀bô. ¹¹A bû ǹtoo ŋgàŋàfàꞌà wa yì mɔ̀ꞌɔ, bɨ kɨ̂ ŋ̀ghɔɔ yi, nnɨŋ ndɨ̀rə̂ àtu ghu atu, ntsyasə yi a bɨɨ̀ tsiꞌì m̀bô m̀bô. ¹²A kuꞌùsə̀ mbo ntoo ŋgàŋàfàꞌà yìi mə à yweꞌe ji tarə̀, bɨ tswâ ma ghû ǹnɨŋ ɨlaꞌa ghu nu mmaꞌa yi a abɛɛ. ¹³‘Mbɔ̂ŋ àkò wa a swoŋ mə, ‘Mə̀ ka ghɨ̀rə̀ aa mə akə tsɨ̂tsɔ̀ŋ aa ɛ? Mə̀ ka too mû ghà yî m̀bâŋnə̀ ghû mə mə̀ nàŋsə ŋkɔ̀ŋ aà, nòò tsù bɨ yə̂ yi mbɔꞌɔtə.’ ¹⁴Lâ bɨ̀lɛnsə bɨ akò bya bɨ yə̀ mə̂ yi, ǹswoŋ bo nɨ bo mə, ‘Àâ ǹjɨ̂nda yì à ghûlà, bìꞌinə̀ zwitə yi tâ ǹjoo jù ɨ̀ tɨgə mbə jìꞌinə̀.’ ¹⁵Bo lɛ ntɨgə ntswa yi, mmaꞌa a abɛɛ wa njɨ̀m ŋ̀kya mɨlùꞌù ǹzwitə yi. Ma mùu ajàŋ nɨ̀ mɔ̀ɔ̀ntə mə m̀bɔŋə̀ àkò mɨlùꞌù wa à ka ghɨ̀rə mə akə a nu bo aa ɛ? ¹⁶À ka zǐ zwitə bɨ̂lɛnsə bɨ akò ma bya, ɨ lɛnsə akò yi ya a mbo badàŋ.” Àjàŋ mə bə̀ bya lɛ nyuꞌu ma mùu ajàŋ aa, ntɨgə nswoŋ mə, “Kaa mbə Nwìŋgɔ̀ŋ a waꞌà biì.”

¹⁷Yesu a lêntə̀ waa mbetə mə, “Nɨ̀ghàà nɨ Nwî nulà nɨ tɨgə̀ ǹswoŋ aa mə akə aa ɛ?

‘Tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə bɨ̀bɔɔ bɨ nda bɨ lɛ ntuu aa,

ɨ̀ bə̀ŋ mə̂ ǹtɨgə ŋgɔ̀ꞌɔ̀ nɨ̀buu nɨ nda yì ŋ̀wè.’20.17: Ps. 118.22

¹⁸Ŋù ǹtsɨ̀m yìi mə à wo a nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ma ya aa, à ka bəgɨkə; lâ bɛɛ mə ɨ wo a nu ŋù bəə boŋ ɨ̀ ka ghɔ̀ꞌɔ̀ yi.”

Àbetə̀ ǹloŋ annǔ ntu bɨtax

(Mt. 22.15-22; Mk. 12.13-17)

¹⁹Ŋ̀gǎŋndɨ̀ꞌɨ Nɔ̀ŋsə̀ nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì ghə̀ə ɨ tswa yi maà noò, lâ m̀baŋnə mbɔꞌɔ miꞌi mɨ bə̂ byâ. Bo lɛ nzi mə à lɛ nnaa nɨghàà nya aa nloŋ ŋgaà yàà. ²⁰Bo tɨgə̀ ǹlɔɔ nɨ̂ àbwarə, ǹtɨgə nlɔɔ bɨ̂tswɛ̀rə̀, ǹtoo ghu njɨ̀m mə bɨ̀ zi ŋka mbagɨ̀lə mbetə nìi nɨ mɨ̀ghàà tâ tsyà ghu ɨ tswa yi ɨ fa a mbo Gûmnàà yìi à lɛ ntswe nɨ̂ àdàꞌà a atu bo aa tâ à saꞌa yi. ²¹Bɨ tɨgə̀ ǹzi mbetə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, bìꞌì zi mə annù yìi o ghàà ŋ̀kɨɨ ndɨꞌɨ aa a kuꞌunə̂, ŋ̀kɨ nzi mə kaa ò sɨ nândènə̀ a tɨtɨ̀ɨ bə̀ tɛꞌɛ, ǹdɨꞌɨ aa tsiꞌì mâŋjì yìi mə Nwì a lɔ̀ɔ mə bə̀ ka ntswe ghu aà. ²²A kuꞌunə nɨ nɔ̀ŋsə̀ yiꞌinə̀ a ntu tax a mbo Kaisa kə̀ ŋ̀gaŋ aa ɛ?”

²³Lâ à lɛ nzi mɨtsyɛ̀ mìi mə bo lɛ sɨ lobɨtə aà, ǹswoŋ a mbo bo mə, ²⁴“Nɨ̀ zi nɨ̂ ŋ̀kabə̀ silva tâ mə̀ yə.” Bɨ zî nɨ yu, a betə̀ waa mə, “A tswê àtu wo bo bɨ̀ ɨ̀kǔm wo fàa nɨ̂ ŋ̀kabə aa ɛ?”

Bo kwiꞌi mə, “Àa yì Kaisa.”

²⁵A swoŋ a mbo bo mə, “Ma la a bə mə nɨ̀ ka mfa njoo jìi mə à nɨ jî Kaisa aa a mbo Kaisa, ŋ̀kɨɨ mfa nɨ̂ ǹjoo jìi mə à nɨ jî Nwî aa a mbo Nwì.”

²⁶Kaa bo lɛ ŋwaꞌǎ ajàŋ mə mbə bɨ tsyâ ǹtswa yi a nsi bə̀ ǹloŋ annù yìi mə à swòŋə aa zî, ànnù a ghaꞌà waa, bɨ kutə̀ mɨ̀ntsǔ myaa.

Àbetə̀ ǹloŋ annǔ nyweenə nɨ̀ nɨ̀wô

(Mt. 22.23-33; Mk. 12.18-27)

²⁷BaSadukai bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ swoŋə nɨ mə kaa bə̀ sɨ a nɨ nɨ̀wo yweenə aa, ²⁸bo lɛ nzì m̀betə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, Moses à lɛ mfa ndɨꞌɨ a mbo bìꞌì mə, mbə̂ ǹdɨm ŋù a kwo tɨ mu, mumaà yì a lɔgə̀ ŋ̀gwɛ̂ yì wa njwe bɔɔ bo yu a mbô ǹdɨ̂m yì wâ. ²⁹Bɔɔ bɨ ma bî mɔꞌɔ lɛ ntswe ghu bi sàmbaa, yì ǹtsyàmbìì a yɔꞌɔ̀ mâŋgyɛ̀ ŋ̀kwo tɨ mu; ³⁰yì àyòŋtə̀ a bû ǹyoŋ ŋyɔꞌɔ mâŋgyɛ̀ wa, ³¹yìi à yweꞌe bi tarə aa, a kɨ̂ ǹlɔgə mâŋgyɛ̀ wa, bo bya bi sàmbaa bɨ kɨ̂ lɔgə mâŋgyɛ̀ wa tsiꞌì bɨ̀tsɨ̀m ŋ̀kɨ ŋkwokə tɨ mû. ³²À tɨ̀ mə tɨ bə a njɨ̀m màŋgyɛ̀ wa a kɨ̂ ŋ̀kwo yìi ŋgaa. ³³Tsǒ mə a lɛ mbə ma mùu ajàŋ aa, nòò yìi bə̀ ka yǐ yweenə nɨ nɨ̀wo aa, màŋgyɛ̀ ghû à ka yǐ tɨgə bə aa yì wò aa ɛ? Tsǒ mə bo bya bi sàmbaa lɛ nyɔꞌɔ yi aa ɛ?”

³⁴Yesu a kwiꞌi a mbo bo mə, “Bə̀ bî fàa ŋgùꞌù bɨ yɔꞌɔkə, bɨ fâ nɨ̀ bɔɔ bâŋgyɛ̀ a ndâ nɨ̀yɔꞌɔ; ³⁵lâ bə̀ bìi mə bɨ kuꞌunə a mbɨ̀ɨ̀nə nɨ nɨwo ɨ tswe ntɨ̀ɨ̀ maa ŋgùꞌû m̀bi yìi mə ɨ zì aa, kaa baa yǐ waꞌà kà ǹyɔꞌɔ, kaa waꞌǎ bâŋgyɛ̀ a ndâ nɨ̀yɔꞌɔ ka mfa. ³⁶Bo ka yǐ bə aa tsiꞌì tsǒ baangel kaa kɨꞌɨ̀ kà ŋ̀kwo. Bo bə aa bɔɔ bɨ Nwî ǹloŋ mə bo bɨɨnə nɨwo aà. ³⁷Lâ a ŋghɛ̀ɛ nɨ̂ ànnǔ nyweenə nɨwo, Moses à lɛ mfɨ̀gɨ̀tə̀ wa nɨ̂ àdɨ̀gə aŋwàꞌànə̀ ya mə a ghàà ǹloŋə atsùgə ɨti ya mə mɔꞌɔ ɨ lɛ sɨ khɨ ghu aà, ǹloŋ mə maa adɨgə, à lɛ ntwoŋə Mmàꞌàmbi a nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ Abraham, nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ Isaac, bo bɨ̀ nɨ Nwìŋgɔ̀ŋ Yakob. ³⁸Kaa à laa waꞌà Nwîŋgɔ̀ŋ bɨku bɨ bə̂ bə̂, à bə aa Nwìŋgɔ̀ŋ bə̀ bìi bɨ tswe bɨtɨ̀ɨ̀. Ǹloŋ mə bə̀ bɨtsɨ̀m bɨ tswe bɨ̀tɨ̀ɨ̀ aa ghu mbô.”

³⁹Ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ jya jǐ mɔꞌɔ bɨ lɛ ntɨgə nswoŋ mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, ò fâ àkwiꞌi yì sɨgɨ̀nə̀.” ⁴⁰Ǹloŋ mə bo lɛ ntɨgə mbɔꞌɔ a mbǔ ŋghɛ̀ɛ nɨ̀ m̀bìì a mbetə̂ yi nɨ̂ ɨ̀nnù.

Àbetə̀ ǹloŋə Ayɔꞌɔ̀ Nwì wâ

(Mt. 22.41-46; Mk. 12.38-40)

⁴¹Yesu a betə̀ waa mə, “M̀bə bɨ swoŋ mə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa à nɨ mu David aa mə akə aa ɛ? ⁴²Ǹloŋ mə David yu mbɔŋ à swòŋə a mûm àŋwàꞌànə̀ bɨ Psalm mə,

‘M̀màꞌàmbi a swoŋ a mbô M̀màꞌàmbî ghà mə:

Tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ mə̀ nî màꞌà,

⁴³ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka yǐ ghɨ̀rə ŋgàŋkɨbàâ jò nɨ̂ àtɛtə̀ mɨkòrə̂ mo aà.’20.43: Ps. 110.1

⁴⁴Ma mùu ajàŋ m̀bə David a ka ntwoŋə yi nɨ̂ M̀màꞌàmbi, a tɨgə̀ m̀bu ntsyà aa la mbə mu David aa ɛ?”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋwàꞌàsə bə̂ ǹloŋ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ aà

(Mt. 23.1-36; Mk. 12.38-40)

⁴⁵Àjàŋ mə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ sɨ yuꞌutə annù yìi à lɛ sɨ swoŋə aa, Yesu a swoŋ a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù ji mə, ⁴⁶“Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu nloŋ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀, bo kɔ̀ŋə̀ nɨ̂ ŋ̀ka ŋwɛꞌɛ ǹdàŋə ɨtsə̀ꞌə̀ ŋ̀karə nɨ ju, ŋkɨɨ ŋkɔŋə nɨ mə tâ bə̀ ka ntsaꞌatə nɨ̂ waa nɨ̂ àghuꞌusə̀ a mɨtaa; ŋ̀kɔŋə a ntswe nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi ɨ tswe a mbìì aa a ndâŋghòtə̂, ŋ̀kɨɨ ŋkɔŋə nɨ̂ ɨ̀lə̀ŋ jìi ɨ kɔꞌɔnə aa a adɨgə adinà. ⁴⁷Bo nɨ̀ꞌɨ̀ nɨ bɨ̀kwìꞌì bɨ bâŋgyɛ̀, ŋ̀kwɛrə nɨ̂ ǹjoò jyaa nɨ mɨ̀laꞌà myaa, m̀bagɨlə ntsaꞌatə nɨ̂ Nwî nɨ̂ ǹdaŋə mɨghàà. Wa ŋgɨꞌɨ yìi ɨ̀ ka yǐ kuu a nu bo aa ɨ̀ ka yǐ swèrə̀.”

Ŋ̀kabə̀ ǹtsàꞌàtə Nwǐ ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ wâ

(Mk. 12.41-44)

¹Yesu a tswê a mûm ǹdâmàꞌanwì ŋ̀ŋɛntə atû yi nlentə nyə ajàŋ yìi mə ŋgǎŋkabə ɨ lɛ sɨ nɨŋə nɨ̂ ŋ̀kabə a mûm ŋ̀kòm mmàꞌanwì aà. ²À lɛ ŋkɨ nyə ŋkwiꞌi màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ yìi mə à lɛ mbə ŋgàŋàmfum aa a tsyâ ǹnɨŋ ɨbàꞌatə ŋkabə copper ji baà, ǹdùû yi ɨ bə tsǒ kabà yî m̀fùùrə̀. ³Yesu a swoŋ mə, “Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, ŋ̀kwiꞌi màŋgyɛ̀ ghû mə à nɨ ŋgàŋàfum aa, à nɨ̌ŋ ŋkabə fàa mûm ŋ̀kòm ǹtsyatə bə̂ bɨ̀tsɨ̀m; ⁴ǹloŋ mə bo swatə aa tsiꞌì mûntsirə̂ a nɨ ŋkabə yìi bo luu nɨ̀ yù aa mmaꞌa Nwî nɨ yu. Lâ màŋgyɛ̀ ghû mə̂ à nɨ ŋgàŋàfum aa, à kɔ̀ɔ̀ntə aa ŋ̀kabə̀ ǹtsɨ̀m yìi mə à tswe nɨ yu aa mfa.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋghàà ǹloŋ annǔ nsàꞌa Ǹdâmàꞌanwì aà

(Mt. 24.1-2; Mk. 13.1-2)

⁵Bo bî mɔꞌɔ bɨ lɛ sɨ ghàà nɨ̂ ànnù ǹloŋ ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋghùrə ndâmàꞌanwì nɨ̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ jìi ɨ lɛ naŋsə mbɔŋ mbɔ̀ŋ aa, bo bɨ̀ nɨ njoo jìi mə bə̀ lɛ mfa a mmàꞌa Nwì ghu aà. Bo kà mə̂ aa ghaa laa, Yesu a swoŋ mə, ⁶“Ǹjoo mà jû tsɨ̀m mə nɨ yə aa, ǹjwi yì mɔ̀ꞌɔ ɨ zì mə Kaa tsiꞌì ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ yî m̀fùùrə̀ kaa ɨ̀ ka yǐ waꞌǎ a atu yì mɔ̀ꞌɔ bû nɔŋə. Bɨ ka yǐ sàꞌà tsiꞌì tsɨ̀m màꞌànə a nsyɛ̂.”

Ànnǔ nyə ŋgɨꞌɨ bo bɨ ajàŋ mə bɨ ka yǐ kɨ tsɔꞌɔ akorə bɔɔ bɨ Kristo aà

(Mt. 24.3-14; Mk. 13.3-14)

⁷Bo bə̀tə yi mə, “Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnù, naŋsə nwoŋ tâ bìꞌì yuꞌu, ɨ̀nnù ma jû ɨ ka yǐ fɛ̀ꞌɛ̀ aa a noò àkə̀ aa ɛ? Àlə̀nsə̀ yìi mə a ka yǐ dɨ̀ꞌɨ mə nòò m̀fɛ̀ꞌɛ̂ ɨ̀nnù ma jû à tɨ̀gə̂ ŋ̀kuꞌu aa, a nɨ aa akə aa ɛ?” ⁸A swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu tsee lǒ lə̀ə̀ tâ ŋù tsù à bweꞌesə ghuu; ǹloŋ mə bə̀ bì ghàꞌàtə̀ ka yǐ zì nɨ̂ ɨ̀kǔm gha, ɨ kɨ swoŋə nɨ mə, ‘Mə̀ nɨ yu wâ!’, ‘Nòò wa à kòòntə̀ mə̂!’ Nɨ̀ tsuu waa kɨ yòŋə̀. ⁹Bɛɛ mə nɨ̀ yuꞌu mə bɨ màꞌa ntsò, kə̀ bɛɛ mə nɨ̀ yuꞌu annù ǹloŋ ɨ̀yɔ̀ŋ, nɨ̀ tsuu kɨ bɔꞌɔ siꞌi siꞌi bə̂; ǹloŋ mə ɨnnù ma jû ɨ tswe nɨ̀ m̀fòo mfɛ̀ꞌɛ yaꞌa; kaa mbî ɨ̀ ka yǐ waꞌa aa tsiꞌì ma mùu noò ghɛnsə̀ ǹlwiꞌi.”

¹⁰Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì a nswoŋ a mbo bo mə, “Ɨ̀too ɨ ka yǐ kɨ màꞌa ntsò bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ, tâ ɨ̀too jìi mə bɨfɔ̀ buꞌutə aa tâ ɨ̀ kɨ ŋka mmaꞌanə bo bɨ̀ jǐ mɔꞌɔ̀; ¹¹ǹsyɛ̂ ɨ̀ ka yǐ kɨ tsɨ̀gɨ̀nə̀ tsiꞌì nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀, tâ mɨ̀kwenə̀ à kuu alaꞌa, tâ mɨ̀ghɔ̀ɔ̀ mɨ ŋkwǒŋ bə̀ tâ mɨ̀ fɛꞌɛ a ɨdɨgə ɨdɨgə; ɨ̀nnù jî swèrə̀ ǹswerə bo bɨ̀ ɨ̀lènsə̀ jî wè ɨ ka yǐ kɨ fɛ̀ꞌɛ a mbàꞌà nɨ̀kàŋ. ¹²M̀bɔŋ tâ ma juù ɨ̀nnù ɨ̀ ka mfɛꞌɛ, boŋ bɨ ka yǐ kɨ baŋtə nɨ̂ ghuu, ɨ kɨɨ tsɔꞌɔ nɨ̂ àkòrə̂ yuu. Bɨ ka yǐ kɨ tswatə nɨ̂ ghuu ɨ fa nɨ a ndaŋghotə tâ bɨ̀ ka nsaꞌa, ɨ kɨɨ màꞌà nɨ̂ ghuu a ndâtsaŋə̀. Bɨ ka yǐ kɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ bù a nsi bɨ̀fɔ̀ bo bɨ̀Gûmnàà ǹloŋə annǔ Ɨkûm ghâ. ¹³Ma yû a ka yǐ fa abwarə a mbo bù mə nɨ̀ swoŋ annǔ yâ. ¹⁴M̀bə a fɛꞌɛ ma mùu ajàŋ nɨ̀ tsuu kɨ taŋtə annù yìi mə nɨ̀ ka ghɨ̀rə swoŋ fiꞌisə ɨbɨ̀ɨ nû ghuu ghu aa mbɔŋ tâ nòò à kuꞌu; ¹⁵ǹloŋ mə mə̀ ka yǐ fa nɨghàà bo bɨ̀ mɨ̀tsyɛ̀ a mbo bù, a ajàŋ yìi mə kaa mbə bə̀ bìi mə bɨ nɨŋ ɨsaꞌa a nu bù aa kaa mbə bɨ waꞌà lɨ̀gɨ̀tə̀ kə̀ kɨ ntuu. ¹⁶Tsiꞌì bɨ̀taà buu nɨ bɨ̀ndê buu, nɨ bɔɔ bɨ maà buu, nɨ bǎŋgwɛ̀ꞌɛ̂ buu, bo bɨ̀ ɨ̀kàꞌâ juu, bɨ ka yǐ fèè ghuu. Bɨ ka yǐ tswatə ghuu bî mɔꞌɔ fa mə bɨ̀ zwitə. ¹⁷Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m ka yǐ bàà ghuu nloŋ ɨkûm ghâ. ¹⁸Lâ kaa tsiꞌì ɨ̀nòŋə̀tû yùù yî m̀fùùrə̀ kaa m̀bə yɨ waꞌà bwɛ̂. ¹⁹Nɨ̀ bə tǎŋntɨɨ ɨ bii ŋgɨꞌɨ boŋ nɨ̀ ka yweensə mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu.

Yesu a ghaà ànnù ǹloŋ ajàŋ yìi mə bɨ ka yǐ ta ŋgɨꞌɨ nɨ̂ àlaꞌa Yerusalem aà

(Mt. 24.15-21; Mk. 13.14-19)

²⁰“M̀bə nɨ̀ yǐ nyə ŋgǎŋntsò ɨ karɨsə Yerusalem, nɨ̀ zì mə nòò ǹta ŋgɨꞌɨ ghu à kòòntə̀ mə̂. ²¹Maà noò tâ bə̀ bìi mə bɨ tswe a alaꞌa Yudea aa bɨ fɛꞌɛ ŋkhəkə ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a ɨtu mɨ̂ntaꞌà, tâ bìi mə bɨ tswe a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa aa bɨ̀ fɛꞌɛkə, tâ bìi mə bɨ tswe a mbɛ̀ɛ ɨfɔ̀ aa tâ bɨ̀ tsuu bu ŋkuu a mûm ǹjɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà; ²²ǹloŋ mə ǹjwi mà jû à ka yǐ bə aa noò yìi Nwì à ka yǐ ndɨ̌ ŋgɨꞌɨ a nu bə̀ bi, a nlwensə ɨnnù tsɨ̀m jìi mə bɨ ŋwaꞌanə a mum nɨ̀ghàà nɨ Nwî aà. ²³Wɛɛ! Ŋ̀gɨꞌɨ̀ bɨ̀maburə̀ bi atoꞌo bo bɨ̀ yì bìi mə bɨ nɔŋsə bɔɔ maa nɨ̂ ǹjwi ma jya aà! Ǹloŋ mə ŋ̀gɨꞌɨ yì ŋ̀wè ɨ̀ ka yǐ tswe fàa atu nsyɛ̂, tâ Nwì à dɨꞌɨ alwintɔŋə̀ yi a nu bə̀ ma bû. ²⁴Bɨ ka yǐ zwitə bə̂ bî ghàꞌàtə̀ nɨ munwî ǹtsò, ɨ tɨgə tswatə waa nɨ̂ ɨ̀bùꞌu ntsò, ɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ bo ɨtoo ɨtoò; tâ bɨ̀tɨ̀zî Nwî bɨ kuu Yerusalem ɨ naŋsə kɨ kwàrə, ɨ tɨgə nnɨ̀ꞌɨ̀ nɨ̂ bə̀, ɨ yweꞌe noò yìi mə Nwì à lə̀ə mə tâ bo ghɨrə ma yû ànnù aa, à zi mmɛ̀.

Àjàŋ yìi mə Mu Ŋù à ka yǐ bǔ bɨ̀ɨ̀ aà

(Mt. 24.29-31; Mk. 13.24-27)

²⁵“Ɨ̀lènsə̀ ɨ ka yǐ kɨ fɛ̀ꞌɛ a nɨ nɨ̀nòò, bo bɨ̀ a nɨ sàŋ bo bɨ̀ nɨ mɨ̀njɔ̀ŋ. Tâ bə̂ a ɨtoo ɨtoo bɨ̀ tswe a mûm ŋ̀gɨꞌɨ tâ ɨ̀tu jyaa buurə a ajàŋ yìi mə bɨ yə mɨyaa bo bɨ̀ ɨ̀kàŋə ŋkì ɨ tɨgə burə juꞌu aà. ²⁶Bə̀ ka yǐ tɨgə bɔꞌɔ nloŋ ɨ̀nnù jìi mə ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ a mbi aa, ɨ tɨgə wòkə̀ tsiꞌì tsǒ ɨ̀ku njoò; ǹloŋ mə bɨ ka yǐ tsɨ̀gə ɨdaꞌa tsɨ̀m jìi ɨ tswe a aburə aà. ²⁷Maà noò tâ bɨ̀ yə a Mu Ŋù tâ à ka nzi nɨ a mûm m̀bàꞌà nɨ mɨ̀dàꞌà nɨ nɨ̀ghaꞌa nì wè. ²⁸M̀bə nɨ̀ yi nyə ma juù ɨ̀nnù ɨ lɔgɨnə ŋka mfɛꞌɛ, nɨ̀ bɨɨ̀nə̀ ǹtəə ŋŋɛntə ɨtû juu a ndəŋ nloŋ mə nòò ǹtsùꞌû àtû yuu à kà mə̂ aa ŋkoontə aà.”

Ànnù yìi mə mbə bɨ yəgə nɨ̂ àtì figə̀ aà

(Mt. 24.32-35; Mk. 13.28-33)

²⁹Yesu a ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ǹnaa nɨghàà nuà a mbo bo: “Lèntə nɨ̀ àti figə̀ bo bɨ̀ ɨ̀tì jî mɔꞌɔ; ³⁰a yi mbə noò yìi ntaà ji ɨ fìꞌìsə̀ mə ɨyə̀ŋ jî fii aa, nɨ̀ zi mə nòò ǹtsû m̀bə̀ŋ à tɨ̀gə a abô. ³¹A kɨ̂ mbə nɨ a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ mə, nɨ̀ bə yə tâ ɨ̀nnù juà ɨ̀ ka mfɛꞌɛ boŋ nɨ̀ zi mə nòò ànnù nɨfɔ̀ Nwî à kòòntə̀ mə̂. ³²Mə̀ swoŋ tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋ a mbo bù mə, kaa nɨ̀wàà nɨ bə̂ nuà nɨ ka waꞌà tsyà tɨ ghə̂ ɨ̀nnù ma jû tsɨ̀m ɨ fɛ̀ꞌɛ̀ mə̂. ³³Àbùrə̀ bo ǹsyɛ̂ ka yǐ tsyà, lâ kaa tâ nɨ̀ghàâ na nɨ̀ waꞌà tsyà.

A kuꞌunə mə ta nɨ̀ ka ntswe nɨkərə̀

³⁴“Nɨ̀ ka ntsyɛsə ghuu ntsuu mɨbɨ̀ɨ̀ mɨ nû muu bo bɨ̀ noò ghùù siꞌi siꞌi kɨ fa nloŋ annǔ mɨjɨ bo bɨ̀ a ŋka nnô, bo bɨ̀ ɨ̀nnù jìi mə ɨ nwùgə̀ nɨ̂ ghuu fàa mûm ǹtswêntɨ̀ɨ̀ aa boŋ ǹjwi mà ya ɨ̀ ka yǐ wìꞌìkə̌ tswa ghuu tsǒ mâtaà. ³⁵Ǹloŋ mə ǹjwi mà ya ɨ̀ ka yǐ zì aa a mbo bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ tswe fàa atu nsyɛ aà. ³⁶Nɨ̀ ka nstwe nɨkərə̀ a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀mə̀, ǹtsaꞌatə nɨ̂ Nwî mə mbə a fa mɨ̀tɨ̀ɨ̀ mìi mə mbə nɨ̀ yî ŋ̀khə ɨnnù ma jû tsɨ̀m mə ɨ ka yǐ kɨ fɛ̀ꞌɛ̀ aà, tǎ bàŋnə təə a nsi Mu Ŋù.”

³⁷Yesu à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî a ndâmàꞌanwî a njwî tsɨ̀mə̀. M̀baŋnə ŋghɛ̀ɛ̀ ǹlɛ nɨ̂ ǹtaꞌa yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Olive aa nɨ̀tugə̀. ³⁸Tsiꞌǐ a mbàꞌa mbàꞌà bə̀ bɨ̀tsɨ̀m lɛ sɨ zǐ a ndâmàꞌanwì a nyuꞌu ànnù yìi mə à lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntaŋə annǔ atu Yesu aà

(Mt. 26.1-5; Mk. 14.1-2; Jn. 11.45-53)

¹Nòò ŋ̀kùrə̂ àbaa tɨ kɔꞌɔ wa, noò wa yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Passa aa, à lɛ ŋkùꞌù, ²bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ kâ m̀bɔꞌɔ bə̀ bya ntɨgə nlɔɔ nɨ̂ àjàŋ mə bɨ ka ŋeꞌesə zwitə Yesu.

Àjàŋ yìi mə Judas a lɛ mbii mə yu ka fèè Yesu aà

(Mt. 26.14-16; Mk. 14.10-11)

³Satan à lɛ ŋkuu a atoꞌo Judas wa yìi mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Iscariot aà, m̀bə ŋ̀gàŋyəgə̂nnù Yesu wa yì mɔ̀ꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bya nɨ̀ghûm ǹtsò baa aà. ⁴Judas à lɛ nlò ŋ̀ghɛɛ yi, ŋ̀ghɛɛ ntaŋtə bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌanwì bo bɨ̀ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌa Nwì a ajàŋ yìi mə yu ka fèè Yesu a mbo bo aà. ⁵Bo lɛ nnaŋsə ndorɨtə tsiꞌì m̀bə̂ ànnù, m̀bii mə bo ka fa ŋkabə ghu mbô. ⁶Judas à lɛ ŋkɨ mbii, ǹtɨgə nlɔgɨnə ŋka nlɔɔ nɨ̂ mânjì yìi mə mbə yu feè Yesu a mbo bo tɨ ghə̀ mə bə̀ zî.

Àjaŋ yìi mə Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgənnu ji lɛ njɨ mɨjɨ mə Passa aà

(Mt. 26.17-25; Mk. 14.12-21; Jn. 13.21-30)

⁷Ǹjwi ɨ̀ lɛ ŋkùꞌù àjàŋ mə bɨ taŋtə annǔ njwî Abaa tɨ kɔꞌɔ, ŋ̀wa nɨ̂ mû m̀bînjə̀rə̀ Passa aa, ⁸Yesu a too Peta bo Jɔn, ǹswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ghɛɛ ntaŋtə mɨjɨ mɨ Passa, a ajàŋ mə bìꞌinə̀ ka jɨ aà.”

⁹Bo betə̀ yi mə, “Bìꞌi ghɛɛ taŋtə aa fə ɛ?”

¹⁰Yesu a kwiꞌi a mbo mə, “A ajàŋ mə nɨ ka kɨ kuu ghɛ̀ɛ a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa aa, nɨ ka yə ŋû tâ à beꞌe àntɔ̀ɔ̀ ŋ̀kì, nɨ̀ yə, nɨ̀ yoŋə̀ yi nyoŋ ŋkuu a nda yìi à ka kuu ghu aà. ¹¹Nɨ̀ kuu nɨ̀ swoŋ a mbo m̀bɔ̂ŋ ǹda wa mə, ‘Ǹdɨ̀ꞌɨ̀nnnù à bètə mə, ǹjaꞌà ǹda yìi bìꞌi bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ja ka jɨ Passa ghu aa ɨ̀ fə̀ aa ɛ?’ ¹²Boŋ à ka dɨ̀ꞌɨ njaꞌà ǹda yì ŋwè yî mɔ̀ꞌɔ a ndəŋ yìi mə ǹjoo ɨ tswe ghu aa tâ nɨ̀ naŋsə.”

¹³Bo lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ ǹyə ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m tsiꞌì wa ajàŋ mə Yesu à lɛ nswoŋ a mbo bo aa, ntɨgə nnaŋsə njoo njɨ Passa jyâ.

Ǹtarə Mmàꞌàmbî

(Mt. 26.26-30; Mk. 14.22-26; 1 Kor. 11.23-25)

¹⁴Nòò ǹjɨ Passa wa à kùꞌù mə̂, Yesu bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji bo tswê a atu atɛtɛ̀, ¹⁵a swoŋ a mbo bo mə, “Mə̀ ghɨ̀rə naŋsə nlɔɔ mə mə jɨ mɨjɨ mɨ Passa biꞌinə̀ ɨ bɔ̌ŋ yə ŋgɨꞌɨ̀. ¹⁶Mə̀ swoŋ a mbo bù mə kaa mə̀ ka yi waꞌà mɨjɨ mà mû bù ǹjɨ ɨ yweꞌe a noò yìi mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ zǐ tâ ǹjiꞌì ànnù yìi bɨ jɨ ghu aa tâ ɨ̀ naŋsə nlaa.”

¹⁷Yɛɛsɔ̂ à lɔgə̀ ǹdɔ̂ŋ mɨ̀lùꞌù m̀fa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì ǹswoŋ mə, “Nɨ̀ ko nno ŋkwɛrɨnə nɨ yu. ¹⁸Mə̀ swoŋ a mbo bù tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, kaa mə̀ ka yǐ waꞌa mɨlùꞌù bû ǹno, ǹyweꞌe noò yìi mə ànnù nɨfɔ̀ Nwî a ka yǐ zì aà.”

¹⁹A tɨgə̀ m̀bu nlɔ̀gə abaa, mfa mbɨꞌɨkə a mbo Nwì, m̀batə mfa a mbo bo, ǹswoŋ mə, “À nɨ̂ ɨ̀bɨ̀ɨnû gha ɨ ghuà, yìi mə̀ ka fa a atu bù aà. Nɨ̀ tɨgə ŋghɨrə ma mùu ajàŋ ŋ̀waꞌatə nɨ̂ ghâ.” ²⁰Tsiꞌì maa ajàŋ, a kɨ̂ m̀fa ndɔŋ ya a mbo bo a noò mə bo jɨ̀ mə̂ mɨjɨ mya màŋsə̀ aa, nswoŋ mə, “Ǹdɔŋ yulà, à nɨ̂ àkàà yî fii yìi mə Nwì à wàrə bǔ bo nɨ̂ àləə nû ya yìi mə bɨ ka saansə a atu bù aà.

²¹“Lâ, yə̂ nɨ̀, ŋù yìi mə à fèe gha aa, à tswe fàa atu atɛtə̀ ǹjɨ biꞌi yu, ²²Lâ ànnù ma yû a ka yə Mu ŋù aa tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə bɨ lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ ntaŋtə nləə aà, lâ ŋ̀gɨꞌɨ yì ǹswèrə̀ a nu ŋù yìi mə à fèe yi aà.”

²³Bo lɔgɨ̀nə̀ ǹtɨgə mbetə nlɔɔ a tɨtɨ̀ɨ bo mə m̀bə a naŋsə̀ m̀bə aà wò yìi mə mbə à ghɨrə̀ ma yu ànnù aa lɛ!

À jàŋ yìi mə àswuŋnə̀ à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹloŋ ànnǔ ŋù yìi mə à nɨ ŋû yì ŋwè aà

²⁴Àswùŋnə̀ a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu, bo lɔɔ̀ nɨ̀ ǹzi mə ŋù yìi mə à nɨ ŋû yì ŋ̀wè àkɔꞌɔ̀ntsɨrə a tɨtɨ̀ɨ bo aa nɨ̂ wò ɛ? ²⁵Yesu a swoŋ a mbo mə, “Bɨ̀fɔ̀ bɨ bɨ̂tɨzî Nwî bo buꞌutə bə̂ byaa laa bùꞌùtə̀. Bɨ twoŋə̀ nɨ̀ bɨ̀tà bɨ alaꞌà byaa laa nɨ̂ ŋ̀gǎŋghɨ̀rə̂ ɨ̀bɔ̀ŋə̀. ²⁶Lâ tâ à tsuu maa ajàŋ bə a mbo bù. A kuꞌunə mə ŋù yìi mə à nɨ akɔꞌɔ̀ntsɨrə a tɨtɨ̀ɨ bù aa tâ à bə tsiꞌì tsǒ mûŋkhə yìi mə à kə̀ꞌə nsɨgə nlwiꞌisə. Tâ bɨ̀tsyàsə̀ a tɨtɨ̀ɨ bù bɨ̀ bə tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋəfàꞌà. ²⁷A ghàꞌàtə wò aa ɛ? Ŋù yìi mə à tswe a atu atɛtə̀ ǹjɨ aa kə̀ ŋù yìi mə a tsyàsə̀ mɨjɨ aa ɛ? A laa mə à nɨ ŋù wa mə à tswe njɨ aà. Lâ mə̀ bàŋnə ntswe a tɨtɨ̀ɨ bù aa tsiꞌì tsǒ ŋù ǹtsyàsə mɨjɨ̂.

²⁸“Nɨ̀ tswè mə̂ biꞌinə̀ a mûm ŋ̀gɨꞌì ǹtsɨ̀m yìi mə mə yə aà. ²⁹Tsǒ mə Taà ghà à fà mə̂ mɨdaꞌa a mbo mə̀ mə tâ mə̀ ka nsaꞌa mbi yù aa, mə̀ kɨ mfa ma myaà mɨ̀dàꞌà a mbo bù. ³⁰Nɨ̀ ka yǐ kɨ jɨ kɨɨ nno a atu atɛtə̌ mə̀ a mûm ànnù nɨfɔ̌ mə̀. Nɨ̀ ka yǐ kɨɨ ŋŋaŋnə nɨ̂ ɨ̀bə̀rə̀ ɨ kɨ saꞌa nɨ̂ ɨ̀tsə baIsrael jya nɨ̀ghûm ǹtsò baà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nswoŋ mə Peta à ka tuu yi aà

(Mt. 26.31-35; Mk. 14.27-31; Jn. 13.36-38)

³¹“Simon, Simon, yuꞌutə̂! Satan à lɛ mbetə mə yu yweꞌetə ghuu tǎ səgə ghuu tsǒ abaa, ³²lâ mə̀ tsàꞌàtə̀ mə̂ Nwî a atu wò, Simon, mə tâ àbìintɨɨɨ̀ yo tsuu lǒ bɔrə. Bɛɛ ò bə̀ŋkə gho mbɨ̀ɨ̀ a nu mə̀, ò lɨgɨ̀nə̀ ǹnɨŋ mɨdaꞌa a nu bɨ̀lɨ̂m bô.”

³³Peta a kwiꞌi mə, “Mmàꞌàmbî, mə̀ tàŋtə mə mə̀ ka kuu atsaŋ bìꞌiò, ɨ kɨɨ kwo biꞌiò.”

³⁴Yesu a kwiꞌi ghu mbo mə, “Mə̀ swoŋ a mbo wò Peta mə, m̀bɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ à tɔŋ nɨ̂tugə sìi, boŋ ò tùù mə̂ gha ŋ̀gàà ji tarə nswoŋ mə kaa ò sɨ̀ gha zî.”

Ànnù yìi mə mbə bɨ ghɨrə̀ a noò ŋ̀gɨꞌɨ aà

³⁵Yesu a betə ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji mə, “Nòò wa mə mə̀ lɛ ntoo ghuu nswoŋ a mbo bù mə nɨ̀ tsuu abɔsà lɔ̀gə, ǹtsuu abàà lɔ̀gə̀, ŋ̀kɨ tsuu ntam nlɔ̀gə aa, nɨ̀ lɛ mbaa mboŋə ayoò yì tsu aa ɛ?”

Bo kwiꞌi mə, “Ŋ̀gaŋ.”

³⁶Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Lâ, tsɨ̂tsɔ̀ŋ ŋù yìi mə à tswe nɨ̂ àbɔsà yi nɨ̂ àbàa yi aa, tâ à lɨgɨnə nlɔ̀gə̀. Ŋù yìi mə à sɨ̀ nɨ munwî ǹtsò tswe aa, tâ à fee akûtə̀ yi nyuu ghu. ³⁷Ǹloŋ mə, mə̀ swoŋ a mbo bù mə, annù yuà yìi mə aŋwàꞌànə̀ Nwî a swoŋ aa mə: ‘À yə̂ ŋ̀gɨꞌɨ tsiꞌì tsǒ ŋ̀gàŋmbùꞌû ɨ̀nnù jî bɨ’ aa, ka bòòntə̀ m̀bɨꞌɨ ŋgaà yà, ǹloŋ mə ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnǔ tsɨ̀m jìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ m̀bɨꞌɨ ŋgaà yà aa ɨ kà mə̂ aa mfɛꞌɛ mbòòntə̀.”

³⁸Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ swoŋ mə, “Yə̂, bɨ̀munwi bɨ ntsò bi baa bɨ̂ bulà, M̀màꞌàmbî.”

A kwiꞌi mə, “Wa a kùꞌù mə̂.”

À àjàŋ mə Yesu à lɛ ntsàꞌàtə̀ Nwì a atu Ntaꞌa Olive aà.

(Mt. 26.36-46; Mk. 14.32-42)

³⁹Yesu à lɛ màꞌàtə̌ njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌà Yerusalem m̀fɛꞌɛ yi, tsiꞌǐ ajàŋ yìi mə à lɛ sɨ ghaꞌasə ŋghɨrə aà, m̀fɛꞌɛ ŋghɛ̀ɛ̀ yi a atu ntaꞌa Olive. Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji ɨ lɛ nyòŋə̀ yi bo bo kɔꞌɔ ŋghɛ̀ɛ̀ ghu. ⁴⁰À kɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ ŋ̀kuu ghu, nswoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ ka ntsaꞌatə Nwî tǎ waꞌà a ŋkɨ̀rə̀ Satan lô ŋ̀wo.”

⁴¹À swòŋ mə̂ laà, m̀maꞌatə waa ŋghɛntə, àghaꞌa a bɔɔ̀ ǹsaꞌatə tsiꞌì mûntsìrə̂, ǹswɛtə mɨkuꞌutə̂ mi a nsyɛ, ǹtsàꞌàtə̀ Nwî ⁴²ǹswoŋ mə, “Taà, m̀bə ò bii boŋ ò tse kwɛrə ndɔ̂ŋ ŋ̀gɨꞌɨ yù a mbo mə̀ ǹlɔꞌɔsə. Lâ mə kɔ̀ŋ aa a ŋghɨ̀rə bə̂ ànnù yìi mə o lɔ̀ɔ̀ aà; kaa waꞌà bə à yìi mə mə lɔ̀ɔ̀ aa bə̂.” ⁴³Angel à lɛ nlò a aburə nsɨgə mfa mɨtɨ̀ɨ̀ ghu mbô, [ ⁴⁴Tsǒ mə ntɨɨ̀ yi ɨ lɛ mburə nluu nɨ̂ àjəŋnə̀ aa, a bû ŋ̀gaansə mɨtɨ̀ɨ̂ mi ŋkuꞌusə ntsàꞌàtə̀ Nwî tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ nɨ̀tɨ̀ɨ̀, ǹlɨgɨnə, àlɨ̀gɨ̀nə̀ yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ghu nu aa a tɨgə̀ ǹsɨgə ntsɨɨŋkə, mbə tsǒ ɨ̀tàa aləə̀.]22.44: Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

⁴⁵À lò mə̂ wa adɨgə ntsàꞌàtə Nwì m̀bɨɨ nzì fu wa mbɛ̀ɛ ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya, ǹyə waa bɨ bwii nloŋ mə àjəŋnə̀ yìi mə a lɛ nluu a ntɨɨ bo aa a lɛ ŋghɨ̀rə̀ bo bɔrə̀. ⁴⁶A betə̀ a mbo bo mə, “Nɨ bwii aa àkə̀ aa ɛ? Nɨ̀ bɨɨnə ntswe ŋka ntsaꞌatə Nwî tǎ waꞌà a ŋkɨ̀rə̀ Satan lô ŋ̀wo.”

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntswa Yesu aà

(Mt. 26.47-56; Mk. 14.43-52; Jn. 18.3-12)

⁴⁷Yesu à kà mə̂ aa ŋghaa laà, kaa mburə tɨ màŋsə̀, ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ ɨ ywunə̀ ǹzi, Judas, ŋù yì mɔ̀ꞌɔ wa tɨtɨ̀ɨ ŋgàŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò baa, à lɛ mbə yu yìi mə à lɛ ntsyǎ mbìì yàà, ǹdɨꞌɨ nɨ̂ mânjì a mbo bo. Judas à zì mə̂, ǹtsya ŋghɛ̀ɛ̀ a mbɛ̀ɛ Yesu mə yu nɔŋ mɨghə̀gə̂ mi. ⁴⁸La Yesu a betə ghu mbo mə, “Judas, ǹnɔ̌ŋ mɨ̀ghə̀gə̀ mɨ Mu Ŋù à laa mbə mânjì yìi mə ò tse tsyà ghu ɨ fèè yi aa ɛ?”

⁴⁹Ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù jya jìi mə bo bɨ̀ Yesu lɛ ntswe aa, bɨ yə̀ mə annù yìi mə a lɛ ntswe ghu aa, mbetə yi mə, “M̀màꞌàmbî, o lɔ̀ɔ mə tâ bìꞌì to waa nɨ bɔɔnwi biꞌi aa ɛ?” ⁵⁰Ŋù nɨ̀bǒ wàà yî mɔ̀ꞌɔ a burə̀ ǹlɔgə munwi ŋkwyɛ atôŋnə̌ abùꞌu ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yî màꞌà ghu nlɔꞌɔsə.

⁵¹Lâ Yesu a swoŋ a mbo bo mə, “Wa a kùꞌù mə̂!” Ŋ̀ghɛnsə abô yi mmɔɔntə atôŋnə̀ ŋû wa ghu ŋghurə yi.

⁵²Yesu a tɨgə̀ ǹswoŋ a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bya bo bɨ̀ a mbo bɨ̀tsyàsə̀ bɨ ŋgǎŋmbɛ̂ ǹdâmàꞌanwì bya nɨ a mbo bɨ̀tà bɨ alaꞌa bya bìi mə bɨ lɛ nzì a ntswa yu aa mə, “Nɨ̀ zi nɨ̀ nwi ntsò a bɔ̀ꞌɔ nɨ mɨ̀buꞌu aa a ntswa mə̀ tsǒ nɨ̀ zi a mbaŋnə àŋgâmɨghee aa ɛ? ⁵³Tɨgə mə̀ kɨ̀ sɨ tswe biꞌinə̀ a ndâmàꞌanwì aa tsiꞌǐ njwi njwi aa ɛ? Tɨgə boŋ nɨ̀ lɛ mbaa ntswa gha aa maà noò. Lâ tsɨ̀tsɔ̀ŋ à nɨ nòò ghùù, nòò yìi mə ŋù wa yìi mə a saꞌa mfii ɨdɨ̀gə̀ à fa mɨdaꞌa a mbo bù aà.”

Àjàŋ yìi mə Peta à lɛ ntuu Yesu aà

(Mt. 26.57-58,69-75; Mk. 14.53-54,66-72; Jn. 18.12-18,25-27)

⁵⁴Bɨ lɛ ntswa Yesu ǹlɔgə yi ŋghɛɛ nɨ ghu a ndùgə ŋgàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè. Bɨ lɔ̀gə̀ mə̂ yi ŋka ŋghɛɛ nɨ ghu aa, Peta a tɨgə̀ ǹyoŋə, ǹyoŋ aa tsiꞌǐ a sàꞌa aghaꞌà. ⁵⁵Bɨ lɛ ŋŋètə mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ǹsàŋàbɛ̀ɛ̀ yâ, Peta a yôŋ ǹtɨgə ŋghɛɛ tsitə bə̂ bya bìi mə bɨ lɛ ntswe ghu aa, bo bo tɨgə̀ ǹyɔꞌɔtə. ⁵⁶Ŋ̀gàŋàfàꞌa ŋgàŋmàꞌa Nwì wa yì màŋgyɛ̀ yî mɔ̀ꞌɔ à yə̀ mə yi a tswê wa adɨgə mɔꞌɔ aa, ǹtɛꞌɛ miꞌì mi ghu nu nlìì, ǹswoŋ mə, “Ŋù ghulà mə, à ghɨ̀rə ŋkɨ tswe bo bɨ̀ Yesu!”

⁵⁷Lâ Peta a tuu nswoŋ mə, “Màŋgyɛ̀, tsiꞌì ǹzî yi, kaa mə̀ sɨ̀ yi burə nzi zi!”

⁵⁸Mu fɨ̀bàŋtə̀ à bù mə̂ ŋ̀ghə̀ə kɨ bə, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a yə̂ Peta, ǹswoŋ mə, “Tɨgə ò bə aa ŋù nɨ̀bò wàà yî mɔ̀ꞌɔ aa ɛ?”

Lâ Peta a kwiꞌi mə, “M̀bâ ghulà, wa kaa mə̀ sɨ̀ ghu bə̂!”

⁵⁹Nòò à bù mə̂ ǹtsya yî m̀fùùrə̀, ŋù yî mɔ̀ꞌɔ a bû ǹzi nlɨ̀gɨ̀nə̀ ǹswoŋ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə, “Tsiꞌǐ annù nɨ̂ŋkoŋə̀, ŋù ghûlà à ghɨrə ntswe bo bɨ̀ Yesu, ǹloŋ mə à nɨ mu Galilea aà!”

⁶⁰Lâ Peta a kwiꞌi mə, “Kaa mə̀ sɨ̌ annù yìi mə o ghàà ǹswoŋ aa zî!”

Tsiꞌì maa noò mə à kà mə aa kwiꞌi laa, àŋkə̀gə̀ a tɔŋə̀. ⁶¹M̀màꞌàmbi a karɨkə̀ yi ntɛꞌɛ miꞌì mi ntsinə nlii Peta, Peta a waꞌatə̀ ànnù ya mə Mmàꞌàmbî à ghɨrə nswoŋ ghu mbo aa mə, “M̀bɔŋ tâ àŋkə̀gə̀ à tɔŋ ŋgaa ji baa nɨ̂tugə sìi, lɛ boŋ ò tùù mə̂ ghâ ŋ̀gàà ji tarə̀!” ⁶²Peta à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹghɛɛ a abɛɛ, ǹnaŋsə nyəꞌə tsiꞌǐ mbə̂ ànnù.

À àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋka ŋwyɛ nɨ̂ Yesu ŋ̀ghɔɔ nɨ̂ yi aà

(Mt. 26.67-68; Mk. 14.65)

⁶³Bə̀ bya bìi mə bɨ lɛ sɨ bɛ nɨ̂ Yesu aa bɨ lɛ sɨ tɨgə ŋwyɛ nìi ŋ̀kɨɨ ŋghɔɔ nìi. ⁶⁴Ǹlɔgə atsə̀ꞌə̀ ŋ̀kwerə miꞌì mi ghu, m̀betə nìi mə, “A gho aa a ghɔ̀ɔ̂ wò? Twi ŋû yìi mə à ghɔ̀ɔ gho aà!” ⁶⁵Bo lɛ ŋkɨ mbu nswoŋ ɨnnù jî ghàꞌàtə̀ m̀bəgɨtə yi ghu.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu ǹzi nɨ ghu a nsi ŋgǎŋndasaꞌa aà

(Mt. 26.59-66; Mk. 14.55-64; Jn. 18.19-24)

⁶⁶Àbɛ̀ɛ̀ a fùꞌù mə̂ bɨ̀tà bɨ alaꞌa nɨ bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì a bɔ̀ꞌɔ nɨ ŋgǎŋndɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ boòntə̀, bɨ lɔgə̀ Yesu ǹzi nɨ ghu a nsi ŋgǎŋndasaꞌà. ⁶⁷Bo betə̀ ghu mbo mə, “Ò laa mbə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa aa ɛ? Bɛɛ ò bə aa ghu, ò swoŋ bìꞌì yuꞌù!”

A kwiꞌi mə, “Mə̀ tɛ̀ꞌɛ swoŋ a mbo bù boŋ kaa nɨ̀ sɨ̀ biì. ⁶⁸Kə̀ m̀bə mə̀ tɛꞌɛ mbetə ghu nɨ̂ àbetə boŋ mbə kaa nɨ̀ waꞌà kɨ̀ ŋ̀kwiꞌi. ⁶⁹Lâ ǹlɔgɨnə sii, Mu Ŋù à ka tswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì yìi à tswe nɨ mɨ̀dàꞌà aa nî màꞌà.”

⁷⁰Bo bɨtsɨ̀m bɨ betə̀ mə, “Ma la a bə mə ò nɨ Mu Nwì aa ɛ?”

A kwiꞌi mə,“Nɨ̀ swòŋ mə!”

⁷¹Bo tɨgə̀ ǹswoŋ mə, “Kaa bìꞌì sɨ bɨ̂yəfə bi dàŋ bu nlɔ̀ɔ̀! Tsiꞌì bìꞌì, bìꞌì yùꞌù mə yìꞌi ŋgaa annù yìi mə à swǒŋ aà.”

Àjàŋ yìi mə bɨ̀ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ nɨ Yesu a nsi Pilato aà.

(Mt. 27.1-2; Mk. 15.1-5; Jn. 18.28-38)

¹Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bya bɨ̀tsɨ̀m ɨ bɨɨ̀nə̀ ǹlɔgə Yesu ŋ̀ghɛɛ mfa a mbo Pilato ²ǹlɔ̀gɨ̀nə̀ ŋ̀ka nɨŋ ɨnnù ghu nû: “Bìꞌì lɛ ntswa mbâ ghû a buurə̀ nɨ̂ àlaꞌa, ǹswoŋə nɨ a mbo bə̀ mə tâ bo tsuu bɨ̂tâx a mbo Kaisa kɨ tu; ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ mə yu laa mbə Àyɔꞌɔ̀ Nwì wa yìi à nɨ mfɔ̀ aà.”

³Pilato a tɨgə̀ m̀betə yi mə, “Ò bə aa mfɔ̀ baYuda aa ɛ?”

Yesu a kwiꞌi mə, “Ò swòŋ mə̂ maa ajàŋə̀!”

⁴Pilato a bû ǹswoŋ a mbo bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ nnɔ̀ɔ̀ bə̂ wa mə, “Kaa mə̀ sɨ̌ njiꞌì ànnù yìi mə mbə mə̀ nɨ̂ŋ ɨsaꞌa a nu ŋù ghu aa zî.”

⁵Bo bû ŋ̀kweensə nswoŋ tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀ mə, “Ɨ̀nnù jìi mə a dɨ̀ꞌɨ̀ aa, ɨ ghɨ̀rə̀ mə̂ bə̀ tɨgə̀ ǹyɔŋə mbùùrə̀ nɨ̂ ɨ̀dɨ̀gə̀ a mbùꞌù àlaꞌa Yudea ntsɨ̀mə̀. À lɛ nlɔ̀gɨ̀nə̀ aa a Galilea, à kɨ̀ mə̂ ǹtɨgə nzi faà tsɨ̂tsɔ̀ŋə̀.”

À àjàŋ mə bɨ lɛ nlɔ̀gə Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu a mbo Herod aà

⁶Pilato à tɨ̀ mə yuꞌu maa ajàŋ, m̀betə mə, “Ŋù ghuà à nɨ mu Galilea ɛ?” ⁷À tɨ̀ mə yuꞌu mə Yesu à lɛ nlò aa wa mbùꞌù àlaꞌa mə Herod à lɛ sɨ saꞌa aa, ǹtoo yi a mbo Herod, yìi mə à lɛ ntswe a Yerusalem maa noò aà. ⁸Herod à lɛ ndorɨtə siꞌi a nyə Yesu, ǹloŋ mə à lɛɛ̀ ǹtɛꞌɛ nyuꞌu ɨnnù tsiꞌì tɛ̀tɛ̀ ǹloŋ ŋgaà yì ǹtɨgə nlɔɔ nɨ̂ ǹyə̂ yi aà. À lɛ sɨ waꞌatə nɨ mə Yesu à ka ghɨ̀rə alènsə̀ yî mɔꞌɔ̀. ⁹Maa ajàŋ, Herod a tɨgə̀ m̀betə ɨbetə̀ jî ghàꞌàtə̀ a mbo Yesu. Kaa Yesu a waꞌà yî tsu kwiꞌì. ¹⁰Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋdɨ̀ꞌɨ nɔ̀ŋsə̀ bɨ fɛꞌɛ̀ ǹzi ntəə a mbìì, ǹnaŋsə nnɨŋ ɨnnù jî tɨ̀ɨ̀ tɨɨ a nu Yesu. ¹¹Herod bo bɨ̀ bɨ̀sogyɛ̀ bi bɨ lɔgɨ̀nə̀ ntɨgə ntsaꞌa nɨ̂ Yesu ŋ̀kɨɨ ŋwyɛ nii; ǹlɔgə atsə̀ꞌə̀ yî sɨgɨ̀nə̀ m̀maꞌa ghu nu, m̀bu ntoo yi fu a mbo Pilato. ¹²Ǹlɔgɨnə maa njwi, Herod bo Pilato bo boònsə̀ ǹtɨgə mbə ɨkaꞌa, ǹloŋ mə à lɛ tɨ bəə aa bo bânə̀.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ntsə̀rə̀ mə bɨ̀ zwitə Yesu aà

(Mt. 27.15-26; Mk. 15.6-15; Jn. 18.28-38)

¹³Pilato a tɨgə̀ ǹtwoŋ bɨlɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì, bo bɨ̀ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bo bɨ̀ bə̀ bya, ¹⁴ǹswoŋ a mbo bo mə, “Bù ghɨrə nzì nɨ ŋù ghû ǹswoŋ mə a bùùrə ɨdɨgə. Tsɨ̂tsɔ̀ŋ, mə̀ lèntə̀ mə annù yi faà, a nsi bù, ǹyə mə kaa à sɨ̌ annù ya yì tsu mə bǔ nɨŋə ghu nu aa fànsə̀. ¹⁵Herod à lɛ ŋkɨ nyə mə kaa à sɨ̌ annù yî tsu fânsə̀, m̀bu ntoo yi fu a mbo bìꞌinə̀. Kaa ŋù ghû à sɨ̌ annù yî tsu yìi mə a kuꞌunə mə mbə bɨ zwitə̀ yi ghu aa fànsə̀. ¹⁶Maa ajàŋ, mə̀ ka ghɨ̀rə bɨ̀ ghɔɔ yi ntɨgə mmaꞌatə yi tâ à ghɛɛ.” (( ¹⁷À lɛ swoŋ laa nloŋ mə a yi mbə ma mùu njwî ɨ̀kòò aa bə̀ betə a fiꞌisə̀ ŋ̀gàŋàtsaŋ yì m̀fùùrə̀ m̀fa a mbo bo.))23.17: Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

¹⁸Ǹnɔ̀ɔ̀ wa tsiꞌì tsɨ̀m ɨ yəꞌə̀ ǹswoŋ mə, “Zwitə yi! Fiꞌisə Barabas, mfa a mbo bìꞌì.” ¹⁹(Bɨ lɛ nɨŋə Barabas a ndâtsaŋ aa nloŋ mə à lɛ ghɨ̀rə̀ àlaꞌa a buùrə̀, bə̀ tɨgə̀ ǹto ntuu nɨ̂ Kaisa, a kɨ̂ ǹzwitə ŋû.)

²⁰Pilato à lɛ nlɔ̀ɔ̀ mə yu fiꞌisə Yesu; maa ajàŋ, a bû ǹtsaꞌasə nnɔ̀ɔ̀ wâ. ²¹Bo bâŋnə̀ ǹtɔŋnə nswoŋ mə, “Kwèèntə̀ yi! Kwèèntə̀ yi!”

²²Pilato a swoŋ a mbo bo a nɨ̂ ŋ̀gaa yìi mə ɨ̀ yweꞌe ji tarə aa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ mə bɨ̀ kweentə yi aa a ya? Ànnù yî bɨ yìi mə à bùꞌù aa à nɨ̂ àkə̀ aa ɛ? Kaa mə̀ sɨ̀ ghâ ànnù yìi mə à ghɨ̀rə mə mbə bɨ zwitə̀ yi aa yə̂! Mə̀ ka ghɨ̀rə tâ bɨ̀ ghɔɔ yi mmaꞌatə.”

²³Lâ bo bû ŋ̀kuꞌusə ntɔŋnə ghaa bə nɨ̀ mɨ̀tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ kweentə Yesu, bo ghɛɛ̀ nɨ̂ m̀bìì ŋ̀ka ntɔŋnə nyweꞌe a noò yìi mə Pilato à lɛ mbii mə bɨ̀ kweentə yi aà. ²⁴Pilato a tɨgə̀ ǹswoŋ mə tâ bɨ̀ ghɨrə annù ya yìi mə bo lɛ sɨ betə aà.

²⁵A fiꞌisə̀ ŋû wa mə bo lɛ sɨ betə aa, wa yìi mə bɨ lɛ nnɨŋ a ndâtsaŋ nloŋ mə à lɛ ŋghɨ̀rə̀ àlaꞌa a buùrə̀, a kɨ̂ ǹzwitə ŋû aà, m̀baŋnə mfa Yesu a mbo bo mə̂ bo ghɨrə ajàŋ yìi mə bo lɛ sɨ lɔ̀ɔ̀ aà.

Àjàŋ yìi mə bɨ lɛ ŋkwèèntə̀ Yesu a ati bàŋnə̀bàŋnə̀ aà

(Mt. 27.32-44; Mk. 14.21-32; Jn. 19.17-27)

²⁶Bɨ̀sogyɛ̀ bɨ lɛ nlɔ̀gə̀ Yesu ŋ̀ghɛɛ nɨ ghu, bɨ kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, mbòò Simon ŋù Cyrene, yìi à lɛ sɨ kwɛɛ nìi a afɔ̀ aà. Bo lɛ ntswa yi, m̀beꞌesə yi nɨ̂ àbàŋnə̀ bàŋnə̀ Yesu ya, ŋghɨ̀rə̀ a tɨgə̀ ǹyoŋə ghu njɨ̀m.

²⁷Ǹnɔ̀ɔ̀ bə̂ bî ghàꞌàtə̀ bɨ lɛ sɨ kɨɨ nyoŋə nii; bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ bɨ lɛ ntswe a tɨtɨ̀ɨ bo, ǹyəꞌə nɨ̂ Yesu, ǹtɔŋnə mboꞌo tsiꞌì nɨ̀tɨ̀ɨ̀. ²⁸Yesu a bəŋkə̀ yi nyə waa nswoŋ mə, “Bàŋgyɛ̀ bɨ Yerusalem! Nɨ̀ tsee bə̂ gha kɨ yə̀ꞌə̀, nɨ̀ ka nyəꞌə bə̂ ɨ̀bɨɨnû ghuu bo bɨ̀ bɔɔ̀ buu. ²⁹Ǹloŋ mə nòò yì mɔ̀ꞌɔ a zì mə bə̀ ka yǐ tɨgə swoŋə nɨ mə, ‘A bɔ̀ŋə ànnù bâŋgyɛ̀ bìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌà nɨ bɔɔ tswə̂ aà, tsiꞌì bìi mə bɨ lɛɛ̀ ŋ̀waꞌǎ bɔɔ bì bɔrə kweꞌe aà, kə̀ kɨ nnɔŋsə aà!’ ³⁰À nɨ nòò wa mə bə̀ ka yǐ tɨgə swoŋə nɨ a mbo mɨ̀ntaꞌa mə, ‘Wǒ a nu bìꞌì!’ Ɨ kɨɨ swoŋə nɨ a mbo mɨ̀ntaꞌa mì kə̀gə mə, ‘Lɔ̀ꞌɔ̀sə̀ yiꞌi!’ ³¹Ǹloŋ mə m̀bə bɨ ka ŋghɨrə laà nɨ̂ àtì yî fwɛ, boŋ bɨ ka yǐ tɨgə ghɨ̀rə̀ aa mə a kə a noò yìi mə àtì ya a yòò mə̂ aa ɛ?”

³²Bɨ lɛ ŋkɨ mfiꞌisə ŋgàŋəfànə̀ ji baa a ŋkwèèntə waa bɨ̀ Yesu. ³³Bɨ ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ǹyweꞌe wa adɨgə mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ “Àkwɛ̀ɛ atu” aa, ŋ̀kwèèntə̀ Yesu ghu bo bɨ̀ ŋ̀gàŋəfànə̀ jya ji baà, yì m̀fùùrə̀ ghu mbɛ̀ɛ̀ a bô ŋ̀kwàbə̀, yì mɔ̀ꞌɔ ghu mbɛ̀ɛ̀ a bô màꞌà. ³⁴Yesu a swoŋ mə, “Taà, lìꞌìnə ɨfansənnù jyaa! Ǹloŋ mə kaa bo sɨ̌ annù yìi mə bo ghɨ̀rə̀ aa zî aà.”

Bɨ lɛ nyàtə ɨtsə̀ꞌə̂ ji a tɨtɨ̀ɨ bo ǹtumə nɨ̂ ɨ̀bìrə̀ ghu. ³⁵Bə̀ bya bɨ lɛ ntəə wa adɨgə nyə nɨ̂ ɨ̀nnù jìi ɨ lɛ sɨ fɛ̀ꞌɛ̀ aà; la bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bɨ baYuda bɨ lɛ sɨ bàŋnə̀ ŋ̀wyɛ nìi nswoŋə nɨ mə: “À lɛ nyweensə nɨ̂ badàŋ, tâ à yweensə ɨbɨɨnû yi la tsɨ̀tsɔ̀ŋə̀ mə m̀bə a bə Àyɔꞌɔ̀ Nwì yìi mə Nwì à lɛ ntsɔꞌɔ aà!”

³⁶Bɨ̀sogyɛ̀ bya bɨ lɛ sɨ kɨɨ ŋwyɛ nɨ̂ yi; ǹtɨgə ŋghɛɛ mfa mɨlùꞌù mî tsə̀ꞌə̀ ghu mbô, ³⁷ǹswoŋ mə, “Yweensə ɨbɨɨ nû ghô mə m̀bə ò bə Mfɔ̀ baYuda!”

³⁸Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə annù m̀bɛɛ wa atu ati bàŋnə̀ bàŋnə̀ ghu atu mə: “À nɨ M̀fɔ̀ baYuda à ghuà.”

³⁹Ŋ̀gàŋàfànə̀ wa yì mɔ̀ꞌɔ a kɨ̂ m̀bəgɨtə Yesu ǹswoŋ mə: “Ò laa waꞌǎ Ayɔꞌɔ̀ Nwì wa bə aa ɛ? Yweensə ɨbɨɨnû gho ŋkɨ nyweensə yiꞌi!”

⁴⁰Yì mɔ̀ꞌɔ wa à bâŋnə̀ ŋ̀wenə yi, ǹswoŋ mə, “Ò sɨ Nwî bɔꞌɔ aa ɛ? Bɨ ghɨrə ntsə̀rə ɨsaꞌa gho aa a ŋgɨ̌ŋ ŋgɨ̀ŋ tsǒ yi. ⁴¹Bɨ ghɨrə ntsə̀rə̂ yiꞌiǒ ɨsaꞌa aa ɨ kuꞌùnə̀ nɨ̂ ànnù yìi mə sɨ̀ lɛ ŋghɨ̀rə̀ aà; lâ ŋ̀ghɛɛ nɨ yu, kaa à sɨ̌ annù fânsə̀.” ⁴²A tɨgə̀ m̀bu nswoŋ a mbo Yesu mə, “Ò yi ò waꞌatə̀ gha mbǎ Yesu, wa noò yìi mə ò ka yǐ zì tsǒ m̀fɔ̀ aà!”

⁴³Yesu a swoŋ ghu mbo mə, “Mə̀ swɔ̀ŋə a mbo wò tsiꞌǐ annù nɨ̂koŋ mə, tsiꞌì sìi, ò ka ghɨ̀rə tswe a pàràdisò biꞌiò.”

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ ŋkwo aà

(Mt. 27.45-56; Mk. 15.33-41; Jn. 19.28-30)

⁴⁴Nòò à sìꞌì mə̂, ɨ̀tugə ɨ fii ŋkusə alaꞌà tsɨ̀m ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a nɨ nòò ǹyəŋ nòò. ⁴⁵Àtsə̀ꞌə̀ ya yìi mə a lɛ ŋkwàsə mûm ǹdâmàꞌanwì aa, a lɛ mbòꞌònə̀ a tɨtɨ̀ɨ̀. ⁴⁶Yesu a tɔŋnə̀ ǹyəꞌə nɨ̂ tɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ mə, “Taà, mə̀ nɨ̀ŋ mə azwì ya a mbo wò!” À swòŋ mə̂ laà, ǹtɨgə ntsɨɨ.

⁴⁷Àtu bɨ̀sogyɛ̀ ya a yə̀ mə annù yìi mə a fɛꞌɛ aa, ŋ̀ghaꞌasə Nwî, ǹswoŋ mə, “Tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, à lɛ mbə aa ŋû yìi ɨnnǔ ji tsinə!”

⁴⁸Bə̀ bya bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ mbòò a nyə̂ ànnù yìi mə à lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aa, bɨ lɛ nlò ntɨgə ŋkwɛɛ waa a ndùgə bo, ŋ̀wɛtə mbô myaa nloŋ mə mɨ̀ntɨɨ̀ myaa lɛ nluu nɨ̂ àjəŋnə̀ aà. ⁴⁹Bə̀ bɨ̀tsɨ̀m bìi mə bɨ lɛ nzi Yesu aa, bo bɨ̀ bàŋgyɛ̀ bya mə bɨ lɛ nlǒ a Galilea ǹyoŋə yi aa, bɨ lɛ ntəə a sàꞌa aghaꞌa nyə annù ma yâ.

A ajàŋ yìi mə bɨ lɛ ntwiŋə Yesu aà

(Mt. 27.57-61; Mk. 15.42-47; Jn. 19.38-42)

⁵⁰Ŋù yî mɔ̀ꞌɔ à lɛ ntswe ghu, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Joseph, m̀bə ŋû yî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ ŋgǎŋndasaꞌa, m̀bə ŋù yî sɨ̀gɨ̀nə̀ yìi mə ànnù yi lɛ ntsinə, bə̀ kɨɨ mbɔꞌɔ nìi. ⁵¹Kaa à lɛ ŋwaꞌǎ annù ya mə bɨ lɛ ntsə̀rə̀ ŋ̀kɨ ghɨrə aa, biì. À lɛ nlǒ a alaꞌa Arimathea, a mbùꞌu Yudea, ǹyuꞌutə nɨ̂ ànnù nɨ̀fɔ̀ Nwî. ⁵²À lɛ ntɨgə ŋghɛɛ a mbɛ̀ɛ Pilato, m̀betə aku Yesu ya mə yu lɔ̀gə ɨ ghɛ̀ɛ twiŋə. ⁵³Ǹtɨgə nsɨgɨsə akû yi ya a nsyɛ, ǹlɨm nɨ̂ àtsə̀ꞌə̀ yî fùꞌù yî sɨgɨ̀nə̀, ŋ̀ghɛɛ nnɨŋ yi a mum nɨ̀syɛ̀ nìi mə à lɛ ntoŋ a mum alâŋsə ŋgɔ̀ꞌɔ̀, kaa bɨ burə̀ tɨ̀ ŋû ghu twiŋ aà. ⁵⁴Ǹjwi mà yû ɨ̀ lɛ mbə aa njwi yìi bə̀ lɛ sɨ naŋsə nɨ̂ ǹjoo nloŋ mə njwîŋgɔ̀ŋ ɨ̀ lɛ ntɨgə ŋkuꞌu aà.

⁵⁵Bàŋgyɛ̀ bya mə bɨ lɛ nlǒ a Galilea ǹyoŋə Yesu aa, bɨ lɛ ŋghɛ̀ɛ̀ bo bɨ̀ Joseph, ǹyə nɨsyɛ̀ nya mə bɨ lɛ nnɨŋ aku Yesu ghu aa bo bɨ̀ àjàŋ yìi bɨ lɛ nlə̀ə̀ yi aà. ⁵⁶Bo lɛ ntɨgə ŋkwɛɛ ŋghɛɛ a ndùgə̀, ǹtaŋtə mɨghurə mì lùmtə̀ nɨ̂ ǹjoo aghɔ̀ꞌɔ̀ ŋ̀ghɛɛ a nɔꞌɔ ɨ̀bɨɨnû Yesu wa ghu.

À bə̀ mə̂ wa njwîŋgɔ̀ŋ bo mɨɨ̀ntə̀, a ajàŋ yìi mə nɔ̀ŋsə̀ à lɛ ndɨ̀ꞌɨ̀ aà.

Àjàŋ yìi mə Yesu à lɛ nyweenə nɨ nɨ̀wo aà

(Mt. 28.1-8; Mk. 16.1-8; Jn. 20.1-10)

¹À lò mə̂ m̀bə tsiꞌǐ a tɨ̀tugə a mbàꞌa mbàꞌà a njwî yì ǹtsyàmbìì a mûm ŋ̀gyà bàŋgyɛ̀ bya bɨ fɛꞌɛ̀ ŋ̀ghɛɛ wa ntsù nɨsyɛ̀, bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, ntugɨtə mɨghurə mì lùmtə̀ mya mìi bo lɛ nnaŋsə aà. ²Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂, ǹyə mə bɨ tìì mə̂ ŋ̀gɔ̀ꞌɔ̀ ya mə ɨ̀ lɛ ntswe wa ntsù nɨsyɛ̀ aa nlɔ̀ꞌɔ̀sə̀. ³Bo lɛ ntɨgə ŋkuu ŋghɛɛ wa a mûm nɨ̀syɛ̀ la kaa waꞌǎ aku Yesu ya ghu yə̂. ⁴Bo lɛ ntɨgə mbu mfɛ̀ꞌɛ̀ ǹtəə wa adɨgə, ànnù a tsyâ waa. Bo tə̀ə̀ mə ntɨgə ŋwaꞌa nɨ̂ ànnù ma yû aa, m̀bâŋnə̀ ji baa jìi mə ɨ lɛ ŋwɛꞌɛ ɨtsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù jìi mə ɨ lɛ sɨ ŋwèènə̀ tsiꞌì ŋ̀wèènə̀ aa, ɨ wiꞌìkə̀ ǹzi ntəə a mbɛ̀ɛ bo. ⁵Nɨ̀bɔꞌɔ nì wè nɨ tswâ bâŋgyɛ̀ byâ, bo tɨgə̀ ŋ̀wo nsɨgɨtə a nsi mbâŋnə̀ jyâ; bo betə̀ waa mə, “Nɨ lɔ̀ɔ̀ ŋû yìi mə à tswe ntɨ̀ɨ̀ a tɨtɨ̀ɨ bɨ̀ku bɨ bə̂ aa a ya aa ɛ? ⁶Wa kaa à sɨ̀ faà mə tswə̂; à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə a nɨwô. Nɨ̀ sɨ̌ annù ya yìi mə à lɛ nswoŋ a mbo bù wa noò mə à lɛ ntswe a Galilea aa burə kɨ waꞌatə aa ɛ? ⁷À lɛ nswoŋ mə, ‘Bɨ tswe nɨ̀ m̀fa Mu Ŋù a mbo bə̀ bî bɨ̂, tâ bɨ̀ kweentə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀, lâ tâ à bu mbɨ̀ɨ̀nə̀ fu a nɨwo a nɨ̂ ǹjwi ji tarə̀.’ ”

⁸Bàŋgyɛ̀ bya bɨ yùꞌù mə̂ laà, ǹtɨgə mbɔŋ ŋwaꞌatə annù ma ya yìi mə Yesu à lɛ ntɛꞌɛ nswoŋ aà. ⁹Ǹtɨgə nlo wa ntsù nɨsyɛ̀ m̀bu mbɨ̀ɨ̀ ǹswoŋ ɨnnù tsɨ̀m a mbo ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ bo bɨ̌ a mbo àbùgə̀ bə̂ bi mɔꞌɔ̂. ¹⁰Bàŋgyɛ̀ ma bû, à lɛ mbə aa, Mary Magdalene, nɨ Joanna, abɔ̀ꞌɔ nɨ Mary ǹdè bɨ̀ Jɛms. Bo ma bû nɨ bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ bìi mə bɨ lɛ ntswe bo bo aa, lɛ ntɨgə nswoŋ ɨnnù ma jû a mbo Ŋ̀gǎŋntoo Kristo jya. ¹¹Lâ bo bâŋnə̀ ǹlentə ɨnnù jya mə bàŋgyɛ̀ bya lɛ nswoŋ aa tsǒ ɨ̀tɨ̀rə̀ ɨ̀nnù, kaa waꞌa waa biì. ¹²Lâ Peta a bɨɨ̀nə̀ ŋ̀ka ŋkhə tsiꞌì khə̀, ŋ̀ghɛɛ wa nɨsyɛ̀; ŋ̀ghɛɛ nsɨgɨtə nlii ghu mum, nyə tsiꞌì ɨ̀tsə̀ꞌə̀ jî fùꞌù jya mə bɨ lɛ twiŋ yi ghu aà. Ǹlo ǹtɨgə mbu ŋka mbɨɨ nìi fu, atû yi a burə̀ m̀burə nloŋ annù ya yìi mə a lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà.

Àjàŋ mə ŋgǎŋyəgə̂nnù Yesu ji baa ɨ lɛ nye yi a mâŋjǐ Emmaus aà

(Mk. 16.12-13)

¹³Tsiꞌì maa njwi, ŋgǎŋyəgə̂nnǔ Yesu ji baa ɨ lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ a nɨkurə nǐ mɔ̀ꞌɔ mə bɨ lɛ sɨ twoŋə nɨ Emmaus aà; a nlǒ a Yerusalem ɨ ghɛ̀ɛ kùꞌu a Emmaus à lɛ mbə tsǒ bɨ̀ malə̀ bi sàmbaà. ¹⁴Bo kà mə̂ aa ŋghɛɛ aa, ntaŋə nɨ̂ ŋ̀gàn ǹloŋ ɨ̀nnù jya jìi ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ̀ aà. ¹⁵Bo kà mə̂ aa ntaŋ ŋgàn ya aa, Yesu yumbɔŋ a zì bo bo tɨgə̀ ŋ̀ghɛnə, ¹⁶Nwì à lɛ ŋkɨ̌ŋ miꞌì myaa mə tâ bo tsuu zi mə à nɨ yu. ¹⁷A betə̀ mə, “Nɨ zìnə̀ ǹtaŋə nɨ̂ ŋ̀gàn ǹswoŋə aa mə akə aa ɛ?”

Bo tɨgə̀ ǹtəə nɨ̂ àjəŋnə̀. ¹⁸Ŋù nɨ̀bò waa yî mɔ̀ꞌɔ, ɨ̀kǔm yi ɨ bə Cleopas, a betə̀ yi mə, “Ò bə aa ŋ̀gɨ̀ɨ̀ a Yerusalem mə ò sɨ̌ annù yìi mə a kɨ̀ fɛ̀ꞌɛ ghu a nɨ mɨ̀tugə mɨ njwi mulà zi aa ɛ?”

¹⁹A betə̀ waa mə, “Làꞌa annǔ akə aa ɛ?” Bo kwiꞌi ghu mbo mə, “Ànnù ǹloŋə Yesu mu Nazareth wa, mə à kɨ̀ bə ŋgàŋntoò Nwì, ŋ̀ghɨrə nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè ŋ̀kɨɨ nswoŋə nɨ̂ ɨ̀nnù jî wè a nsi miꞌi Nwì bo bɨ̀ bə̀. ²⁰Bɨ̀lɨ̀ɨ bɨ ŋgǎŋmàꞌa Nwì biꞌi bo bɨ̀ bɨ̀saꞌa bɨ alaꞌa bɨ kɨ̀ fa yi, bɨ tsərə̀ ɨ̀saꞌà yi mə tâ à kwo, ŋ̀kweentə yi a ati bàŋnə̀ bàŋnə̀. ²¹Bìꞌì lɛ sɨ waꞌatə nɨ mə a ka yǐ tsuꞌu yu ɨ tsuꞌu atu baIsrael. À bə̀ mə njwi ji tarə ajàŋ mə yulà ànnù a kɨ̀ fɛ̀ꞌɛ aa. ²²A mbu ŋghɛ̀ɛ̀ ghu, bàŋgyɛ̀ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì bɨ swoŋ annù yî mɔꞌɔ a tsyâ yiꞌi. Bo ghɨrə ŋghɛ̀ɛ̀ wa ntsù nɨsyɛ̀ a tɨ̀tugə a mbàꞌa mbàꞌà, ²³Kaa ŋkɨꞌɨ̌ akû yi ghu yə̂. M̀bu mbɨ̀ɨ̀ ǹtɨgə nswoŋə nɨ mə ǹjə̀ə̀ təə təə ɨ̀ ghɨ̀rə nlɛ waa bo yə̂ baangel bɨ swoŋ a mbo bo mə à tswêntɨ̀ɨ̀. ²⁴Bə̀ bî mɔꞌɔ a tɨtɨ̀ɨ bìꞌì kɨ̂ ŋ̀ghɛɛ wa ntsù nɨsyɛ̀ ŋ̀kɨ nyə tsiꞌì wa ajàŋ mə bàŋgyɛ̀ bya ghɨrə nswoŋ aa, la kaa waꞌǎ Yesu bâŋnə̀ ǹyə.”

²⁵A swoŋ a mbo bo mə, “Nɨ̀ tsɨŋtə aà àkə̀ bə laà aa ɛ? Kaa mbə nɨ̀ waꞌà kɨ̀ ŋ̀waŋsə mbii ŋgɔ̀ŋ ɨ̀nnù tsɨ̀m jìi ŋgǎŋntoo Nwì ɨ lɛ nswoŋ aa ɛ? ²⁶A lɛ ŋwaꞌa bə aa mə Kristo wa à tswe nɨ̀ ǹyə̂ ŋ̀gɨꞌɨ a nɨ ma juù ɨ̀nnù ɨ kuu a mûm nɨ̀ghaꞌa yu aa ɛ?” ²⁷A tɨgə̀ ǹlɔgɨnə a nɨ̂ àŋwàꞌànə Moses, nɨ̂ ŋ̀ŋwàꞌànə ŋgǎntoo Nwì tsɨ̀m, ǹtɔꞌɔtə ɨnnù jìi mə bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ a mûm àŋwàꞌànə Nwî tsɨ̀m ǹloŋ ŋgaà yì aà.

²⁸Bo ghɛ̀ɛ̀ mə̂ ŋ̀kuꞌu wa nɨkurə nìi bo lɛ sɨ ghɛ̀ɛ̀ ghu aa, a ghɨrə̀ tsiꞌì tsǒ yu ka kɨ ghɛ̀ɛ̀ nɨ̂ m̀bìì, ²⁹bo tswâ yi nswoŋ ghu mbo mə, “Lɛ biꞌinə̀ ǹloŋ mə nòò ŋ̀kwɛ̂fɔ̀ à kùꞌù mə̂, nòò a tsyâ aà.” A tɨgə̀ ŋ̀kuu bo bo tswê. ³⁰Nòò yìi bo bo kà mə̂ aa njɨ aa, a lɔgə̀ àbaa, nnɨŋ mbɔɔnə ghu, mbatə mfa a mbo bo. ³¹Miꞌì myaa ŋaꞌanə̀ bo zi mə à nɨ yu Yesu, a wiꞌìkə̀ m̀bwɛ yi. ³²Bo tɨgə̀ ǹswoŋə bo nɨ bo mə, “Mɨ̀ntɨɨ̀ miꞌinə̀ ghɨrə mbaa kɨꞌɨ̀ khɨ̂ wâ noò mə a ghɨ̀rə̀ ŋ̀ghaa a mbo bìꞌinə̀ a mânjì, ǹtɔꞌɔtə nɨ nɨ̀ghàà nɨ Nwî aa ɛ?”

³³Bo bɨɨ̀nə̀ tsiꞌì maa noò m̀bɨɨ ŋghɛ̀ɛ̀ fu a Yerusalem, ŋghɛɛ ntsiꞌi ŋgǎŋyəgə̂nnù ji jya nɨ̀ghûm ǹtsò mɔ̀ꞌɔ bo bɨ̀ bə̀ bìi bo bo lɛ tswe aà.

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋwìꞌìkə̀ nzi a mbô ŋ̀gǎŋyəgə̂nnù ji aà

(Mt. 28.16-20; Mk. 16.14-18; Jn. 20.19-23; Ɨ̀fàꞌà 1.6-8)

³⁴Bo swoŋ a mbo bo mə, “Wa Mmàꞌàmbi à bɨ̀ɨ̀nə̀ mə̂ tsiꞌì ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀, à zì mə̂ ǹdɨꞌɨ ɨbɨɨ nû yi a mbo Simon.”

³⁵Bo lɛ ŋkɨ ntɨgə nswoŋ ɨnnù jya mə ɨ lɛ mfɛ̀ꞌɛ a mânjì aa, bo bɨ̀ àjàŋ mə bo lɛ mbù ǹzi yi wâ noò mə à lɛ mbàtə abaa ya mfa a mbo bo aà. ³⁶Àjàŋ mə bo lɛ mburə kɨ ghàà aa, Yesu yumbɔŋ a wiꞌikə̀ ǹtəə a tɨtɨ̀ɨ bo ((ǹswoŋ mə, “M̀bɔɔnə a mbo bù”)).24.36: Kaa àtɨɨ ma yû a sɨ̀ mûm ŋ̀wàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ tswê.

³⁷Bo lɛ ntsɨ̀gɨ̀nə̀, nɨ̀bɔꞌɔ nɨ tswâ waa, bo waꞌatə̀ mə bo yə aà ŋ̀kû. ³⁸Yesu a betə̀ a mbo bo mə, “Nɨ bɔꞌɔ aa àkə̀ aa ɛ? Àlɨ̀gɨ̀tə̀ a burə a mɨ̂ntɨɨ bù aa a ya aa ɛ? ³⁹Yə̂ nɨ̌ mbô ma bo bɨ̀ mɨ̀kòrə̂ mâ. Yə̂ nɨ̌ mə à nɨ tsiꞌì mə̀. Mɔ̀ɔ̀ntə nɨ̀ gha boŋ nɨ̀ ka zi, ǹloŋ mə kaa ŋ̀ku à sɨ̀ nɨ̂ ǹjyǎnu bo bɨ̀ ɨ̀kwɛ̀ɛ̀ tswê tsiꞌì tsǒ mə nɨ̀ yə mə̀ tswê nɨ ju aà.”

⁴⁰À lɛ nswoŋ maa ajàŋ aa ndɨꞌɨ mbô mi bo bɨ̀ mɨ̀kòrə̂ mi a mbo bo. ⁴¹Nɨ̀dorə lɛ nluu a ntɨɨ bo siꞌi siꞌi bo waꞌa mə à laà mmɨrə mbə annù aa ɛ! Yesu a betə̀ waa mə, “Nɨ̀ tswe nɨ̀ àyoò tsu faà a njɨ aa ɛ?” ⁴²Bo fa fɨ̀bwɛ̀ fî làà ghu mbo, ⁴³a kwɛrə ŋkurə a nsi bo.

⁴⁴Ǹswoŋ a mbo bo mə, “Tɨgə àa tsiꞌì ɨ̀nnù jya mə mə̀ lɛ nswoŋ a mbo bù wa noò mə bìꞌinə̀ lɛ ntswe aà. Ŋ̀gɔ̀ŋ ɨ̀nnu tsɨ̀m jìi mə bɨ ŋwaꞌanə nloŋ ŋgaà yà a mûm àŋwàꞌànə Moses, nɨ̂ ŋ̀ŋwàꞌànə ŋgǎŋntoo Nwì nɨ bɨ̀Psalm aa, ɨ tswe nɨ̀ m̀fɛ̀ꞌɛ mbòòntə̂.”

⁴⁵A tɨgə̀ ŋ̀ŋaꞌa mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, ànnù Nwî a naŋsə̀ ǹlaa a atu bo. ⁴⁶A swoŋ a mbo bo mə, “Bɨ lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa mə, Àyɔꞌɔ̀ Nwì à ka yǐ yə ŋgɨꞌɨ, ɨ yweenə nɨ nɨ̀wo a nɨ̂ ǹjwi ji tarə̂. ⁴⁷Tâ bɨ̀ tɨgə swoŋə nɨ̂ ànnù Nwî ŋ̀kɛꞌɛnə nɨ mə tâ bə̀ bəŋkə mɨ̂ntɨɨ̀ myaa, tâ Nwì à liꞌinə ɨfansənnù jyaa nɨ̂ Ɨ̀kǔm yi, ǹlɔgɨnə a Yerusalem ŋ̀ghɛɛ nyweꞌe a ɨtoo ɨtoò. ⁴⁸Wa nɨ̀ nɨ bɨ̂yəfə nɨ̂ ɨ̀nnù ma jû. ⁴⁹Mə̀, nɨ̂ àtu ɨbɨɨ nû gha, mə ka too a ayoo ya mə Taà ghà à lɛ ŋkàꞌà mə a ka yǐ sɨgə kuu a nu bù aà. Lâ nɨ̀ ka lɨ̀gɨ̀nə tswe a njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa kɨ bɛ ɨ yweꞌe noò yìi mə àdàꞌà a ka lô a aburə ɨ sɨgə ɨ kuu a nu bù aà.”

Àjàŋ mə Yesu à lɛ ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ a aburə aà

(Mk. 16.19-20; Ɨ̀fàꞌà 1.9-11)

⁵⁰Yesu a lɔgə̀ waa bo bo fɛꞌɛ̀ wa njɔ̀ꞌɔ̀ àlaꞌa ŋghɛɛ nyweꞌe a alaꞌa Bethany, a sâŋtə̀ m̀bô mi, nnɨŋ mbɔɔnə a nu bo. ⁵¹À kà mə̀ aa nnɨŋ mbɔɔnə a nu bo aa, bɨ tɨgə̀ ǹlɔgə yi ŋkɔꞌɔ ŋghɛɛ nɨ ghu a aburə. ⁵²Bo tɨgə̀ ŋ̀ghaꞌasə nìi, ntɨɨ̀ waa ɨ luu nɨ̀ nɨ̀dorə, bo tɨgə̀ m̀bù m̀bɨɨ waa fu a Yerusalem. ⁵³Ǹtɨgə ntswe nɨ a ndâmàꞌanwì a ŋgɔ̀ŋ bɨ̀nòò bɨtsɨ̀m, ŋ̀ghaꞌasə nɨ̂ Nwî.