MATIE

Zezwii Kliisɩ ’a ’Mänatɩtɩɩ

Matie

’cɛlɩɛ

’Bɔgʋ nɩ ’mö a wɛlɩɩ

Matie ‑ɔ ’cɛlɩɛ ’bɔgʋ nɩ‑ɩ, Zezwii ’a tietiewaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ ɔ glɩnɩɛ. Mɔɔ paa a‑a Levi. Ghlomɛɛwaa, ‑wa ’kämanɩ a‑a ‑zʋnɩ dʋdʋkpätaa ’wuë ‑gömöö, wa lapoo a ’wʋbhlinyɔ ɔ glɩnɩ a‑a. ’N Zezwii yoo wäzɩ, ’n ɔ yoo ɔ tietienyɔ ’wʋ ’zʋa.

‑Mä ’bɔgʋ nɩ ’mö, Zwiiföwaa ɔ ’bhɩa, ’mö ɔ nyɛɛ ’dɩ nɩɩ, Zezwii, ‑mä Daviidɩ ’a ngëyii ’mö, ‑mä ɔ ’bhöönɩɛ ‑tiamö, mɔɔ glɩnɩɛ Kliisɩ, Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ, Zwiiföwaa a ’bhlɩlowli, Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa gbä a‑a ‑ɔ ’kä yii.

Zezwii Kliisɩ a dɩba a dɩbawa ’a nglɩɩ

(Lwiikö 3.23-38)

¹Zezwii Kliisɩ, Ablaamö ‑nyɛ Daviidɩ ’sɔ, ’wa ngëyii ’mö ‑mä ɔ ’bhöönɩɛ. Ɔ dɩba a dɩbawa ’wuë, ’wa nglɩɩ miɛ dɛ’ɛ.

²Ablaamö mɔɔ gwälɩɛ Yizaakö,

Yizaakö mɔɔ gwälɩɛ Zakɔɔbö,

Zakɔɔbö mɔɔ gwälɩɛ Zwidaa ‑nyɛ ɔ ‑daayuë ’sɔ.

³Zwidaa ‑nyɛ ɔ ’lɛnglɛ Tamaa ’sɔ,

mʋa gwälɩɛ Falɛɛsɩ ‑nyɛ Zalaa ’sɔ.

Falɛɛsɩ mɔɔ gwälɩɛ Ɛzlɔɔmö,

Ezlɔɔmö mɔɔ gwälɩɛ Aghlamö,

⁴Aghlamö mɔɔ gwälɩɛ Aminadaabö,

Aminadaabö mɔɔ gwälɩɛ Naasɔɔ,

Naasɔɔ mɔɔ gwälɩɛ Salɩmɔɔ,

⁵Salɩmɔɔ ‑nyɛ ɔ ’lɛnglɛ Ghlaabö ’sɔ mʋa gwälɩɛ Boozɩ,

Boozɩ ‑nyɛ ɔ ’lɛnglɛ Ghlitɩ ’sɔ mʋa gwälɩɛ Obɛɛdɩ,

Obɛɛdɩ mɔɔ gwälɩɛ Yizayii.

⁶Yizayii mɔɔ gwälɩɛ ’bhlɩlowli Daviidɩ.

Daviidɩ ‑nyɛ nglɔɔ ɔ ‑sɛɛ Wilii yɔwʋ ’sɔ

mʋa gwälɩɛ Salomɔɔ.

⁷Salomɔɔ mɔɔ gwälɩɛ Ghlobʋamö,

Ghlobʋamö mɔɔ gwälɩɛ Abia,

Abia mɔɔ gwälɩɛ Azaa.

⁸Azaa mɔɔ gwälɩɛ Zʋzafaatɩ,

Zozafaatɩ mɔɔ gwälɩɛ Zolaamö,

Zolaamö mɔɔ gwälɩɛ Oziasɩ.

⁹Oziasɩ mɔɔ gwälɩɛ Zʋataamö,

Zʋataamö mɔɔ gwälɩɛ Akaazɩ,

Akaazɩ mɔɔ gwälɩɛ Ezekiasɩ,

¹⁰Ezekiasɩ mɔɔ gwälɩɛ Manasee,

Manasee mɔɔ gwälɩɛ Amɔɔ,

Amɔɔ mɔɔ gwälɩɛ Zoziasɩ.

¹¹Dɛ wa gwanɩ a‑a Yizlaɛlɩ ’a ngëyii ’mö a ‑nʋa swɩ nimï ’n wa yuëë ‑mä Babilɔɔnɩ‑bhölɩɩ ’mö kwää, ‑lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, ‑lɛ Zoziasɩ gwälɩnɩɛ Zekoniasɩ ‑nyɛ ɔ ‑daayuë ’sɔ.

¹²Yizlaɛlɩ ’a ngëyii ‑wʋ ‑bhlɛ ‑mä Babilɔɔnɩ‑bhölɩɩ ’mö

’n Zekoniasɩ yiɛ Salatiɛlɩ gwälɩ.

Salatiɛlɩ mɔɔ gwälɩɛ Zolobabɛɛlɩ.

¹³Zolobabɛɛlɩ mɔɔ gwälɩɛ Abiudɩ,

Abiudɩ mɔɔ gwälɩɛ Eliakiimö,

Eliakiimö mɔɔ gwälɩɛ Azɔɔ.

¹⁴Azɔɔ mɔɔ gwälɩɛ Sadɔɔkö,

Sadɔɔkö mɔɔ gwälɩɛ Akiimö.

Akiimö mɔɔ gwälɩɛ Eliudɩ.

¹⁵Eliudɩ mɔɔ gwälɩɛ Eleazaa,

Eleazaa mɔɔ gwälɩɛ Mataa,

Mataa mɔɔ gwälɩɛ Zakɔɔbö.

¹⁶Zakɔɔbö mɔɔ gwälɩɛ Zezwii Kliisɩ

a ‑da Malii a ’luwlii Zɩzɛɛfʋ.

¹⁷Zaa, yɩ ’wuë ’mö a dɔ’wʋ, tɛɛnɩ ‑mä Ablaamö a ’tɛnyɩ ’mö ‑këë ‑n ’kä Daviidɩ a ’tɛnyɩ ’mö ghlɛ, ngäya kʋgbä ‑mʋäna mɩɩ ‑wʋä ‑lɛ jijo’wʋ. Tɛɛnɩ ‑mä Daviidɩ a ’tɛnyɩ ’mö ‑këë, ’tɛnyɩɩ wa kwää Yizlaɛlɩ ’a ngëyii ’mö a ‑nʋa ‑mä Babilɔɔnɩ‑bhölɩ ’mö, ‑n ’kä ‑lɛ ghlɛ, ngäya kʋgbä ‑mʋäna mɩɩ ‑wʋä ‑lɛ. Tɛɛnɩ’ɛ ‑lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö ‑këë ‑n ’kä Kliisɩ a gwälɩtɛnyɩ ’mö ghlɛ, ngäya kʋgbä ‑mʋäna mɩɩ ‑wʋ’ɛɛ ‑lɛ.

Wa yɛ Zezwii Kliisɩ gwälɩ

(Lwiikö 2.1-7)

¹⁸Sɛ wa gwälɩɛ Zezwii Kliisɩ ‑sɩbhä ma‑a dɛ’ɛ. Ɔ ‑da Malii, Zɩzɛɛfʋ a bhibhenglɔ ɔ glɩnɩ a‑a. ‑Maa wa’aa ‑bhlɛ yɔwʋ ’diodionɩ ’n ’Wugɔmʋʋ ’Wlɩlɩ ’a ’mötɛɛnɔɔ yiɛ Malii ‑gömö yi, ’n ɔ yiɛ nɩkplokwë ’plɩ. ¹⁹Zɩzɛɛfʋ, Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ, nɩkpɛ a ‑mɔ zlɔnɩ ’mö, ’mö ɔ glɩnɩɛ. Zaa, ɔ ’yɩbhä ɔ ‑nyɛ Malii ’sɔ wa ’kä ’wi ’mö ’ylimö ‑sɛnɩ, ɔ tɔa nɩkpabhë a ’yila ’klʋ zʋ ’lɩbhanɩ. ²⁰Ɔ ‑wʋ sa’a dlɩ ’pä dɔ’wʋ, ’n Lagɔzuzukwë ‑bhlʋ yoo ’yɛla ’mö ’ylimö ghlɛ ’n a yoo ’dɩ ’nyɛ, a lɛ naa: «Daviidɩ a ’yu a ’yu Zɩzɛɛfʋ, ‑n ’kä Malii kwä a dɔ’wʋ, tɩ ‑gu, ‑maa nɩkplokwë ’la ɔ ‑gää, ’Wugɔmʋʋ ’Wlɩlɩ ’a ’mötɛɛnɔɔ mʋʋ yoo ‑gömö ’n ɔ yeaa ’plɩ. ²¹Nyɩbhɛlʋyuu ɔ ’kää gwälɩɩ, ’pɔ Zezwii. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa mɔɔ ’kää ’ɔ ngëyii ’mö a ‑nʋa puë, miɛ nɩɩ, mɔɔ ’kʋää ’wa ’nyinylolii a gbʋʋ ‑gömö ‑sɛ.»

²²Wɛlɩ ’la ’wuë, ’fʋ yɩ’ɩɛ ‑sɩbhä ’wʋ ’plɩ, ‑maa wɛlɩɩ ‑Alowli Lagɔ bhïlanɩ a‑a ɔ ’möbhïlanɩnyɔ Ezayii ’möö, yɩ ’kä ’yli ’wlʋnɩ a za, nza yɩ ’plɩɛ ‑sɩbhä ’wʋ. ²³Sɛ’ɛ Ezayii gbä a‑a nɩɩ:

’Dumöwʋyu a ‑mɔ ‑ɔɔɔ ‑bhlɛ tɛkäsɛ nyɩbhɛlʋ yɩbhlɩnɩɩ,

ɔ yi nɩkplokwë ’plɩ,

ɔ yi nyɩbhɛlʋyu gwälɩ.

Yu ’la, ’mö wa ’kää Emanwiɛlɩ ’pä.1.23 Ezayii 7.14.

Nglɩ ’la, mɩɩ sɛɛ zɛmö nɩɩ: «Lagɔ ‑wʋnyɩ jijo’wʋ.»

²⁴Zɩzɛɛfʋ gɔlɔɔ, sɛɛ Lagɔzuzukwëa nyɔɔ ’yɛla ’mö ’dɩɩ, ‑sɩbhä ɔ ’zʋä ’klʋkpamö ’n ɔ yiɛ Malii kwä. ²⁵‑Maa ɔ ‑nyɔɔ ’nɩɛ ‑lɛ ‑wʋ, ‑këë ’n Malii yiɛ ’ɔ tɛkäyuu gwälɩ. ’N Zɩzɛɛfʋ yoo Zezwii ’pä.

Lɛgawa yɛ Zezwii bʋbɔɔ yi

¹‑Mä Zwidee‑bhölɩɩ ’mö a ‑glɔ ‑bhlʋ wa laa Betelɛɛmö2.1 Wa ‑kä Betelɛɛmö nʋʋ, ’bhlɩlowli Daviidɩ a ’bhele ma‑a., ‑mä wa gwälɩnɩɛ Zezwii. ‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, ’bhlɩlowli ’kɔdɔ wa laa Eloodɩ, mɔɔ ’kämanɩ a‑a. Wa gwälɩɛ Zezwii ’wëë, ’bɔgʋyiwa ’kädɩ ‑wa ’cɩɛɛ ‑zɛlɩɩ a libhoo, wa ’bhöönɩ mää ylʋʋ ’wlʋnɩɛ glu a pɩɔ ’yli ’n wa yiɛ ‑mä Zeluzalɛɛmö yi. ²’N wa yiɛ nɩkpa nimï ’yɩbhä, wa lɛ naa: «Yuu wa gwälɩɛ ’lili ’wʋ, ‑ɔ glɩnɩɛ Zwiiföwaa a ’bhlɩlowli dɛ ɔ ‑wʋ bhä? ‑Zɛleyii ‑ɛ nyɩanyɩɛ ’dɩ nɩɩ wa kɔ gwälɩɩ, mää ylʋʋ ’wlʋnɩɛ glu a pɩɔ ’yli, ‑mä ‑a ’yɩnɛɛ ’ylɩmö, nza ‑a yiɛ ‑a ’kɔ bʋbɔ.» ³‑Maa ’bhlɩlowli Eloodɩ ’nʋä wɛlɩ ’laa, zuzu yɩ ‑sɔɔ ‑gömö ɔ ‑nyɛ Zeluzalɛɛmö a ‑nʋa ’wuë ’sɔ. ⁴Zaa, Zwiiföwaa ’a Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ’wuë, wa ‑nyɛ Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ’sɔ, ’n Eloodɩ yuë ’wlu ’yɩbha, ɔ lɛ naa: «Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ, ‑glɔ ‑mu ’mö wa ’kɔ bhä gwälɩnɩ?» ⁵Wa lɛ naa: «‑Mä Zwidee‑bhölɩɩ ’mö a ‑glɔɔ wa laa Betelɛɛmö, ‑mä wa ’kɔɔ gwälɩnɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa, Lagɔ ’a ’möbhïlanɩnyɔɔ, sɛ’ɛ ɔ ’cɛlɩɛ ‑mä ’ɔ Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ, ⁶Lagɔ lɛ naa:

Betelɛɛmö a nɩkpanyɩ,

’a ‑glɔɔ, wʋ yi ’tikëyi glɩnɩ ‑kë,

mʋʋ kää dɛsɛ,

mʋʋ ziɛ Zwidee‑bhölɩɩ ’mö a ‑gwlɩɩ ’wuë ’wʋ.

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ,

‑maa nɩkpɛ ’kɔdɔɔ ‑ɔ ’kää Yizlaɛlɩ’a ngëyii n ‑sɛɛ ‑lɛ ’mö a ‑nʋa

’yuku ‑gänɩ ɔ ’kʋä ‑suu,

‑mä ɔ ’kää ’wlʋ.»2.6 Misee 5.1; Ezekiɛlɩ 34.23.

⁷Wa ’nyɛɛ sa’a Eloodɩ ’dɩɩ, ’bɔgʋyiwa ’kädɩ ’la ’n ɔ yuëë ’wi mö wäzɩ, ’n ɔ yuëë nimï ’yɩbhä. ’Tɛnyɩɩ wa ’yɩ a‑a yuu a ‑zɛleyii ’mö ’ylɩmö, ’n wa yonyɩɛ sʋlʋnɩ ‑kpöö. ⁸Wa ’nyɔɔ ’dɩ ’wëë, ɔ lɛ naa: «A nɩ mö ‑mä Betelɛɛmö, yu ’la a wɛlɩɩ, a ’kɩ sasɛ nimï ’yɩbhä. A ‑kɔɔ ‑mä ghlɩɩ, a nɩ laa ’dɩ, n ’kä’ɛ na a ‑mä mö n ’kɔ bʋbɔmö.» ⁹’Bɔgʋyiwa ’kädɩ ’la, ’bhlɩlowli ’nyʋää sa’a ’dɩ ’wëë, ’n wa yiɛ mö. Wa ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ‑zɛleyii wa ’yɩ a‑a tɛkädɔ’wʋ mää ylʋʋ ’wlʋnɩɛ glu a pɩɔ ’yli ’ylɩmöö, wa lɛ zʋ a sɛ’ɛ, mɛɛ dɛ’ɛ. Ɛ ‑gënuë ’yuku. ‑Këë ‑mä Betelɛɛmö. ‑Buduu yuu ‑wʋä ’mö a ‑gömö, ’n ɛ yiɛ ‑mä ’nɩgbö. ¹⁰Wa yee ’ylɩmö ɛ ’nɩgböä ‑mä ‑buduu ‑gömöö, ’n ’mäna yuëë zinɩ. ¹¹’N wa yiɛ ‑mä ‑budu ’la ’mö ’plɛ. Yuu ‑nyɛ ɔ ‑da Malii ’sɔ ’n wa yuëë ’ylɩmö, ’n wa yiɛ ‑kokomïladigbï glu ’pä ’n wa yoo bʋbɔ. ’N wa yiɛ ’wa ’gblukuu ’klʋ kälɩ. Wa ‑sɛ ‑mä ‑sika, wa ‑sɛ ‑mä ’wlɩ, palɩfɛɛ a ’ke ‑bhlʋ ‑ɛ pää nglɛ a nglɛ wa laa miilɩ, ’n wa ye’ɛɛ ‑mä ‑sɛ. ’N wa yoo ‑li ’la yowʋ ’nyɛ. ¹²Wa ’bhööä ‑lɛ, ’n Lagɔ yuëë ’yɛla ’mö ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, wa nɩ tɩ ‑mä Eloodɩ a mä’a ghlɛnɩ, zaa käböyio wa bhliɛ ’n wa yiɛ wa ’bhele mö.

Zezwii a ‑lowluwa ‑nyɔɔ yɛ ‑mä Ezipötɩ ‑guë mö

¹³’Bɔgʋyiwa ’kädɩ ’la möä ’wëë, ’n Lagɔzuzukwë ‑bhlʋ yiɛ ’yɛla ’mö Zɩzɛɛfʋ ’dɩ ’nyɛ. A lɛ naa: «Zɩzɛɛfʋ, ‑sɔ ’wʋ, ’libhï yuu ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ ’wʋ a ’kä ‑mä Ezipötɩ‑bhölɩɩ ’mö ‑guë mö. A nɩ glɩ ‑mä ‑këë, ‑zlɩ n ‑kamö’ɛ ’dɩ ’nyɛɛ nɩɩ a nɩ yii, a ’kä yi. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Eloodɩ yia yuu sɛ tɛlɩ ɔ ’kɔ ’lɩbhä ɔ ’kä ’ku.» ¹⁴Sabʋ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, ’n Zɩzɛɛfʋ yiɛ yuu ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ ’wʋ ’libhï, ’n wa yiɛ Ezipötɩ ‑guë mö. ¹⁵Wa glɩ ‑mä ‑këë ’n Eloodɩ yiɛ ’ku. ‑Li ’la ’wuë, ’fʋ yɩ’ɩɛ ‑sɩbhä ’wʋ ’plɩ, ‑maa Lagɔ ’a ’möbhïlanɩnyɔɔ Ozee, wɛlɩɩ ɔ bhïla a‑a, yɩ ’kä ’yli ’wlʋnɩ a za, nza yɩ ’plɩɛ ‑sɩbhä ’wʋ. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ: Lagɔ lɛ naa: N yɛ ’na yuu wäzɩ, ɔ ’kä ‑mä Ezipötɩ ’bhöö.2.15 Ozee 11.1.

Wa yɛ Betelɛɛmö a yuëa jɛ ‑gömö zlʋnɩ

¹⁶Eloodɩ yɩbhlɩnɩɛ sɛ nɩɩ, ’Bɔgʋyiwa ’la ’kɔ ylʋ nʋʋ, ’n ɔ yiɛ tenyii ’klɛ ’pä. Ɔ lɛ naa: «Tɛɛnɩ ‑mä dɛɛ ’bɔgʋyiwa ’la gbä a‑a wa ’yɩnɩ tɛkädɔ’wʋ yu ’la a ‑zɛleyii ’ylimö ‑këë zɩ’ɛ, nyɩbhɛlɩyuëa ’wuë wa gwälɩnɩɛ ‑mä Betelɛɛmö a ‑glɔ ’mö, ’n ‑mä a ‑kʋkʋyɔwʋ a ‑gligbï ’wʋʋ, ‑muë ’nɩɛ ‑bhlɛ ’ylʋbö ’sɔ ghlɩ muë, ’n ‑muë ‑kää ’ylʋbö ’sɔɔ, wa ’wuë wa nɩ ‑duë ’wlu.» ’N wa yuë ’wlu ‑dɩ. ¹⁷Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ Zelemii, wɛlɩɩ ɔ ’cɛlɩ a‑a ‑mä ’ɔ Lagɔbɔgʋʋ ’möö, sa’a ‑sɩbhä yɩ ’wlʋnɩɛ ’yli. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ:

¹⁸‑Mä Ghlamaa glɔ ’mö,

’lɩgbʋgëbë gbä ‑mä.

Wa wi ‑mä ’mlɩ a dila.

Ghlasɛlɩ mɔɔ wiɛ ’ɔ yuëa a za.

Ɔ’ɔɔ ’yɩbhä wa ’kɔ dɛpö.

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ ‑maa,

’ɔ yuëa ’wuë yɛ ’ku ’wë.2.18 Zelemii 31.15.

Zezwii a ‑lowluwa ‑nyɔɔ yɛ ‑mä Ezipötɩ ’bhöö

¹⁹Eloodɩ ’kuä ’wëë, Zɩzɛɛfʋ ‑wʋ ‑bhlɛ ‑mä Ezipötɩ ’n Lagɔzuzukwë ‑bhlʋ yiɛ ’yɛla ’mö yi ’n a yoo ’dɩ ’nyɛ, a lɛ naa: ²⁰«Zɩzɛɛfʋ, ‑sɔ ’wʋ, ’libhï yuu ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ ’wʋ, a ’kä ‑mä Yizlaɛlɩ a bhlɩɩ ’mö nimï mö. ‑Maa ‑wa tɛlɩ a‑a sɛ wa ’kä yuu ’lɩbhää, wa yɛ ’ku.» ²¹’N Zɩzɛɛfʋ yiɛ ’wʋ ‑sɔ, ’n ɔ yiɛ yuu ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ ’wʋ ’libhï, ’n wa yiɛ ‑mä Yizlaɛlɩ a bhlɩɩ ’mö nimï mö. ²²‑Maa ɔ ’nʋä nɩɩ, ’bhlɩlowli Eloodɩ a yowli wa laa Akelawisɩ, mɔɔ ’plɩɛ ɔ dɩba a ’bhle ’mö, mɔɔ ’kämanɩa’aa Zwidee‑bhölɩɩ ‑gömöö, dlɩɩ libhoo ɔ ‑nyɛ yuu ’kä ‑mä glɩ a dɔ’wʋ. ’N Lagɔ yoo ’yɛla ’mö ’dɩ ’nyɛ, dɛ ɔ ’kää mö ’n ɔ yoo ‑lɛ sʋlʋnɩ. Bhlɩɩ wa laa Galilee, ’n ɔ yiɛ ‑mä mö. ²³‑Mä a glɔ ‑bhlʋ wa laa Nazalɛɛtɩ, ɔ ‑nyɛ Malii ’sɔ ’n wa ‑nyɛ yuu yiɛ ‑mä glɩɛ mö. Sa’a ‑sɩbhä Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa a wɛlɩɩ ’wlʋnɩɛ ’yli. Sɛ’ɛ wa gbä a‑a nɩɩ: Nazalɛɛtɩ a nɩkpɛɛ wa ’kɔɔ la.

Zaa Batisɩ ’a Lagɔwɛlɩɩ

(Maakö 1.1-8; Lwiikö 3.1-18; Zaa 1.19-28)

¹‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, nɩkpɛ ‑bhlʋ wa laa Zaa Batisɩ, mɔɔ ’wlʋnɩɛ ‑mä Zwidee‑bhölɩɩ ’mö a ’muse ’klʋ ’yli, ’n ɔ nyɛɛ nɩkpa Lagɔwɛlɩ. ²Sɛ’ɛ ɔ nʋä nɩɩ: «A nɩ ligba, a ’kä ’a ‑lizokuu kɛ’mö ‑sɛ, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ yɛ ’dio.» ³Zaa Batisɩ a dɛ Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ Ezayii ’cɛlɩ a‑a ‑mä ’ɔ Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

Nɩkpɛ ‑bhlʋ ‑wʋ ‑mä ’muse ’klʋ,

ɔ pä wɛlɩ, sɛ’ɛ ɔ nʋä nɩɩ:

A nɩ gïganɩ ’ywii ’wuë ’wlu.

A nɩ zlɔmanii ’mö,

‑maa ‑Alowli Lagɔ ‑wʋ yi dɔ’wʋ.3.3 Ezayii 40.3.

⁴Zaa Batisɩ, nɩmadebïli a ‑bäna ɔ ‑plaa ’mö ’n ɔ ‑bhlɩnɩɛ nɩmɛkubɛtʋ ’mlɩ. ‑Gägö ɔ liɛ ’n ɔ mɛnɩɛ lɔgʋkpö. ⁵Zaa Batisɩ ‑wʋ Lagɔwɛlɩɩ bhïla dɔ’wʋ, ’n Zeluzalɛɛmö a nɩkpa ‑nyɛ Zwidee‑bhölɩ ’mö a ‑nʋa ’sɔ yiɛ ‑lɛ ɔ yɔwʋ, ’nyudɔlʋ wa laa Zludɛɛ, ‑mä wʋ ‑kʋkʋyɔwʋ a ‑gwlɩɩ ’wuë ’mö a ‑nʋa kökä. ⁶‑Lɛ nɩkpa ’wuë a ’yila ’klʋ, ‑wa ‑kä ’wa ’nyinylolii a bïï ‑sɛ ’wëë, ‑mä Zludɛɛ ’mö ’n ɔ wɔlʋnuë ‑mä ’wlu.

⁷Zwiiföwaa a ‑zɩkpa ‑bhlʋ wa laa Falizɩɛwaa, wa ‑nyɛ ‑zɩkpa ‑mamaa wa laa Sadwisɩɛwaa ’sɔ, wa gla’mö a ‑mumuë a ‑bɛ, mʋa yimöä ɔ ’kʋä ’wlu wɔlʋmö a za. ‑Maa wa yiɛ, sɛ’ɛ ɔ ’nyʋä ’dɩ nɩɩ: «Abhʋaa ‑nyɛ ’bhʋtɩma3.7 Bhʋtɩmɛ: ’Bhʋtɩmɛ a glʋʋ, sɛ wʋ lɩbhää ’kuu, ‑sɩbhä Zwiiföwaa ’a ‑wʋwʋsaa ‑nyɛ ’wa bhïlabhïlasaa ’sɔ ’dianɩɛ nɩkpaa Lagɔ gwë. ’wlʋnɩɛ, ‑ɔ ’nyanyɩ bhä ’dɩ nɩɩ, Lagɔ ’a ‑zijle ’kädaa ‑a ‑wʋä ghlɛ dɔ’wʋʋ, a yea ngli ’pʋ? ⁸A nɩ tulanɩɛ yɩ ‑mä ’a nʋnʋlii ’mö ’ylimö nɩɩ, a yɛ ligba a ’kä ’a ‑lizokuu kɛ’mö ‑sɛ. ⁹‑Maa a nɩ tɩa dlɩ ’pä nɩɩ, Ablaamö a ’yuë a ’yuë a glɩnɩɛ zaa, ‑mi’la ’nanyɩɛ ’wʋ yɩlɩ. Sɛ’ɛ n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: Kpɩ nɩ a yɩlɩɛ dɛ’ɛ ’wʋʋ, Lagɔ bhɛnɩ ɔ ’kɩ Ablaamö a ’yuë a yuë ’wʋ ’zʋa. ¹⁰Swii ’wuë ‑yɩɩ tlʋä ’bhï a bhïï, glu wa ’kɩɛ ’klɛnɩ, wa ’kɩ sia. Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ’gbïpëa wa ’kɩɛ ’klɛnɩɩ, wa ka suu glɛ ’wë. ¹¹‑Maa a ’wuë abhʋa suä dɛ’ɛɛ, abhʋa n nyɛɛ ’dɩ nɩɩ: Nɩkpɛ a ‑mɔɔ ’ghïliɛ tenyii ‑ɔ ziiiɛ ’wʋ ɔ yi yi. N ‑nyɔɔ ’nɩɛ ‑bhëgabhëganɩ. N’n‑ä ’ke ‑kä n ’kä ’ɔ ’siikplii ‑mä ɔ kplɩ ’mö ‑sɛ, ‑amö na a, ’nyu a ’yize n wɔlʋnanyɩɛ ’wlu. Mɩɩ tulanɩɛ ’ylimö nɩɩ a yɛ ligba a ’kä ’a ‑lizoku kɛ’mö ‑sɛ. ‑Maa ɔbhlɩ ɔ ‑kä yii ’Wugɔmʋʋ ’Wlɩlɩ ‑nyɛ ‑kosu ’sɔ, ’mö ɔ ’kanyɩɛ ’wlu wɔlʋnɩ. ¹²Ɔ ‑sua ’ɔ ‑bɩtɛɛ, ɔ ’kä ’mö pʋ. Ɔ ‑kä ’mö pʋ ’wëë, yʋʋ ’mö ɔ ’kää ‑mä gbʋ ’wʋ zʋ. ‑Maa fölɩɩ yɩbhlɩ, ‑kosu a ‑muu ’naa ’kää ’kwädlɩ ’ngïmo ’mö, ‑mä ɔ ’kɩɛ ’pä.»

Zaa Batisɩ yɛ Zezwii ’wlu wɔlʋ

(Maakö 1.9-11; Lwiikö 3.21-22)

¹³‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, Zezwii ’bhöö ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö, ’n ɔ yɩɛ ‑mä ’nyudɔlʋ ’kɔdʋʋ Zludɛɛ yɔwʋ Zaa ghlɩ, Zaa ’kɔ ’wlu wɔlʋ. ¹⁴‑Maa Zaa Batisɩ lɛ ɔ ’naa nglu. Ɔ lɛ naa: «‑Nmö kää ‑n ‑kaa ’wlu wɔlʋʋ, ‑nmö yi n ‑kamö ’wlu wɔlʋ a za.» ¹⁵Zezwii lɛ naa: «Wɔlʋʋ ’wlu, ‑maa ’saa Lagɔ ’yɩbhää, ‑a kä ‑a ’kʋ nʋ.» ’N Zaa yiɛ ’wʋ nglu ’n ɔ yoo ’wlu wɔlʋ. ¹⁶Ɔ wɔlɔɔɔ ’wlu ’wëë, Zezwii ‑wʋ ‑mä ’nyu ’mö ’wlʋ dɔ’wʋ, ɔ lɛ zʋ a sɛ’ɛ cuu, zlɩ yɛ nuë do, ’n Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ yiɛ sɛ ’sibhë, Zezwii yiloo ’wʋ, ɔ ’kä ‑bhɩɛ ‑kpakʋ, ’n ɔ yoo ‑gömö yi. ¹⁷’N wɛlɩ yiɛ ‑mä zlɩ ’mö ’bhöönɩ, yɩ lɛ naa: «‑Mɔ nɩ ’dɛɛ, mɔɔ glɩnɩɛ ’na dlɩsɛkäyuu, mɔɔ ‑bhööä ’mäna ’wʋ.»

Sataa yɛ ‑mä Zezwii ’pä

(Maakö 1.12-13; Lwiikö 4.1-13)

¹‑Mi’la ’plɩɛ ’wëë, ’n Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ ‑nyɛ Zezwii yiɛ ‑mä ’muse ’klʋ mö, nzɩɩ Sataa ’kɔ ‑mä ’pä. ²Zezwii plɛnɩ ’ylɩ a gwlɩ ’sɔ ’mö su. Sabʋ ’n zlɩgä, ɔ’ɔɔ ‑lu li ’lɩlɩlɩ. Yɩ ’plɩɛ ’wëë ’n ngɔmʋ yoo ’lɩbhä. ³’N Sataa, ‑mäpänyɔ yoo yɔwʋ ’dio. Ɔ lɛ naa: «N‑n ‑kä ‑tiamö Lagɔ a ’Yu glɩnɩɩ, kpɩ nɩ ‑n yɩlɩɛ dɛ’ɛ ’wʋʋ, gbä yɩ ’kä lile ’mö yinɩ.» ⁴Ɔ gbää sa’aa, Zezwii lɛ naa: «Sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

Lilea a ’yize,

ma‑a ’nɩɛ ’nglɩ ‑kä, nɩkpɛ ’kä ‑bhölɩ,

‑maa wɛlɩɩ ‑yɩ wlʋä ‑mä Lagɔ a nglii,

mɩɩ ’nyɛmɔɔ ‑bhölɩbhölɛ.4.4 Detlenɔɔmö 8.3. »

⁵’N Sataa ‑nyɔɔ yiɛ ‑mä Zeluzalɛɛmö, Lagɔglɔɔ ’mö mö, ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ a ‑badeyi ’wlu, ’n ɔ yoo ‑mä ’gïla. ⁶Ɔ lɛ naa: «N‑n ‑kä ‑tiamö Lagɔ a ’Yu glɩnɩɩ, ’bhöö mä’ä ghäyɩ ’wʋ, ‑n ’kä ‑nanyɩ zɛmö ’pä. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

Lagɔ yi ’ɔ zuzukuu’dɩ ’nyɛ yɩ ‑kamö ’wʋ ‑kʋ,

yi ‑kamö ‑su ‑n tɩa kpiyi a’bhë gozo.4.6 Soomö 91.11-12.»

⁷Ɔ gbää sa’aa, Zezwii lɛ naa: «Sɛ’ɛ yɩ cɛlɩ’ɛɛ nɩɩ: Tɩ ‑na ‑Lowli Lagɔ ’mö ’bɩa ɔ ‑käa bhɛnɩ a za.4.7 Detlenɔɔmö 6.16.»

⁸Zezwii ’nyɔ’ɛɛ sa’a ’dɩɩ, ’n Sataa ‑nyɔɔ yi’ɛɛ ‑gäga ’käda ‑bhlʋ ’wlu mö. Mä’ä ’pɩwʋ a bhlɩɩ ’wuë, ɛ ‑nyɛ ɛ ’mö a wʋlʋnɔɔ ’wuë ’sɔ, ’n ɔ yonyɩɛ ’ylimö tulanɩ. ⁹Ɔ lɛ naa: «N‑n ‑kä dɛ’ɛ na dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä n‑n ‑kaa bʋbɔɔ, ‑li ’la ’wuë ‑n yɩlɩɛ da’a ’wʋʋ, n ‑yimi ’nyɛ.» ¹⁰Ɔ gbä’ɛɛ sa’aa, Zezwii lɛ naa: «Sataa, ’dionɩɩ gwë! ‑Maa sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ: ‑Na ‑lowli Lagɔ a ’yize a dlɩ ’mö, ‑lɛ ‑n kää ‑n ’kä ‑kokomïladigbï glu ’pä ‑n ’kɔ bʋbɔ.4.10 Detlenɔɔmö 6.13. »

¹¹Zezwii ’nyɔa’aa sa’a ’dɩɩ, ’n Sataa yoa’aa yɔwʋ ’bhöö. ’N Lagɔzuzukuu yiɛ yi, ’n yi yoo ’yli ‑wʋ.

Zezwii yɛ ’ɔ libhoo ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö tɛɛ

(Maakö 1.14-15; Lwiikö 4.14-15)

¹²Zezwii ’nʋä nɩɩ wa yɛ Zaa ‑jie ’mö ’pää, ’n ɔ yiɛ ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö a ‑glɔɔ wa laa Nazalɛɛtɩ mö. ¹³Ɔ möä, ɔ’ɔɔ ‑mä Nazalɛɛtɩ sɛ glɩ. ‑Maa Yizlaɛlɩ a ‑gligbï ‑mimii ’sɔ wa laa Zabilɔɔ ’n Nɛfötalii, yɩ ‑wʋä ‑lɛ ’nyu ’kɔdʋʋ yɔwʋʋ, ’yɩ bhlɩɩ ’mö a ‑glɔɔ wa laa Kapɛnaɔmö ‑mä ɔ möä. ¹⁴Wɛlɩɩ Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ Ezayii bhïla a‑a, yɩ ’kä ’yli ’wlʋnɩ a za, nza ɔ möä ‑mä glɩɛ. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ:

¹⁵Zabilɔɔ a ‑nʋänyɩ,

Nɛfötalii a ‑nʋänyɩ,

abhʋa glɩɛ ‑mä ’nyu ’kɔdʋʋ a ’yioo yɔwʋʋ,

abhʋa glɩɛ ‑mä Zludɛɛ ‑gömöö,

abhʋa wa laa Galileewaa ‑waa Lagɔ ‑yii,

¹⁶abhʋa glɩɛ ‑mä guylukwëa ’möö,

lɩlɛ ’kädɛ yeanyɩ ’wʋ ngäla!

Abhʋa glɩɛ ‑mä guylukwëa ’mö, mää ’kwie ’kämanɩɛ,

a yi lɩlɛ ’kädɩ ghlɩ.4.15-16 Ezayii 8.23–9.1.

¹⁷Zezwii ghlɛɛ ‑mä glɔ ’la ’möö, ’n ɔ yiɛ nɩkpabhë a ’yila ’klʋ Lagɔwɛlɩɩ a bhïlabhlu tɛɛ, ɔ lɛ naa: «A ’wuë, a nɩ ligba a ’kä ’a ‑lizokuu kɛ’mö ‑sɛ, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ yɛ ’dio.»

Zezwii yɛ ’ɔ tɛkägänɩwaa wäzɩ

(Maakö 1.16-20; Lwiikö 5.1-11)

¹⁸’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, Zezwii ‑wʋ ‑mä Galilee a ’nyu ’kɔdʋʋ yɔwʋ nɛmö dɔ’wʋ, ’n ɔ yiɛ ‑dɛdapäwa ’sɔ ’ylɩmö, ‑daayuë wa glɩnɩ. ‑Bhlʋ a nglɩɛ Simɔɔ ’mö wa la’ɛɛ Piɛlɩ. ‑Mɔ’la a nglɩɛ Adlee. Wa ‑wʋ ‑dɛda ’pä dɔ’wʋ. ¹⁹’N ɔ yuëë wäzɩ, ɔ lɛ naa: «A nɩ yi a ‑kaa ‑gänɩ. Sɛ a sɛɛ zïbhïï ’nyu ’möö, n ’kanyɩ ‑sɩbhä na nɩkpa a sɛtɛlɩwa ’wʋ ’zʋa.» ²⁰Ɔ ’nyʋää sa’a ’dɩ cuu, ’n wa yiɛ ’wa ‑dɛdɩɩ yɔwʋ ’bhöö, ’n wa yoo ’bɩwʋ bhlinɩ. ²¹Ɔ ghlɛɛ ’yukudɛɛ, ’n ɔ yiɛ ‑daayuë ‑mumuë ’sɔ ’ylɩmö, Zaakö, Zebedee a yowli, ɔ ‑nyɛ ɔ ‑daayu Zaa ’sɔ. Wa ‑wʋ’ɛ wabhlɩ ‑mä ’wa gɔlʋʋ ’mö, wa ‑nyɛ wa dɩba ’sɔ. Wa ‑wʋ ’wa ‑dɛdɩɩ ’wlu gïganɩ dɔ’wʋ, ’n Zezwii yuëë wäzɩ. ²²Ɔ ’nyʋä ’dɩ cuu, wa tɩ ‑mä wa dɩba gɔlʋʋ ’mö ’n wa yoo ’bɩwʋ bhlinɩ.

²³‑Mä Galilee‑bhölɩɩ a ‑gwlɩɩ ’wuë ’mö ‑mä Zezwii ’tʋä ’wʋ. ‑Mä a Zwiiföwaa a Lagɔbïdii ’mö, ’n ɔ ’cɩanɩɛ ‑mä Lagɔwɛlɩɩ. ’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a ’Mänatɩtɩɩ, ’n ɔ biiɛ saa ’wuë. ‑Waaa ‑yɛɛ, sɛɛ gwii ’lɩbhʋä bhʋlʋbhlʋʋ, ’n ɔ yɛmanuë ‑sɩbhä. ²⁴’N Zezwii a nglɩɩ yiɛ tenyii mö. ‑Mä Silii‑bhölɩɩ ’wuë ’mö, ’n yɩ yiɛ ‑mä ghlɛ. Saa ’wuë ’n nɩkpa ‑nyɛ guzuwa ’bhöönɩɛ ‑sɩbhä ’n wa ‑lɛmɔnyɩɛ. ‑Mumuë kä zuzukuzoku ‑gömö, ‑mumuë ‑sukusuku lɩbhʋä, kpälɛkpälɛwa plɛ. Wa ’wuë sɛɛ gwii lɩbhʋä sa’a bhʋlʋbhlʋʋ, ‑sɩbhä wa ‑nyʋä yiɛ ’n Zezwii yɛmanuëë. ²⁵‑Sɩbhä a za, nɩkpa ’kɔkɔmlɛ ’kɔkɔmlɛ mʋa ‑gänɔɔ. ‑Muë ’bhöönɩ ‑mä Galilee, bhlɩɩ wa laa Dɛkapɔɔlɩ, ‑mumuë ’bhöönɩ ‑mä. ‑Mumuë ’bhöönɩ Zeluzalɛɛmö, ‑mumuë bhöönɩ ‑mä Zwidee‑bhölɩɩ ’mö, ‑mä Zludɛɛ ‑gömö a bhlɩɩ ’mö, ‑mumuë ’bhöönɩ’ɛ ‑mä.

Zezwii yɛ ‑mä ‑gäga ‑bhlʋ ’wlu Lagɔwɛlɩ ’cɩanɩ

¹Zezwii ’yɩɛ nɩkpa a ‑bʋbʋ ’ylɩmöö, ’n ɔ yiɛ ‑gäga ‑bhlʋ ’wlu ‑gbälɛ, ’n ɔ yiɛ ‑mä sɛ glɩ. ’N ɔ ‑gänɩwaa yoo yɔwʋ ’dio. ²’N ɔ yuëë Lagɔwɛlɩɩ ’cɩa.

‑Tiamö a ‑jɔlʋʋ

(Lwiikö 6.20-23)

³«‑Wa ‑yiɛ sɛ nɩɩ ’pʋäwa wa glɩnɩ Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, ’wa ‑jɔlʋ!

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, mʋa ‑kälɩɛ ‑mä.

⁴‑Wa wiɛ zɩ’ɛ ’mɩɔɔ, ’wa ‑jɔlʋ!

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ yuë ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö ’yli yɔwʋ sɩɔ.

⁵‑Wa yɔnɩɛ dlɩ ’wʋʋ, ’wa ‑jɔlʋ!

Ɛ’ɛ bhö nyɩasɛ, ‑maa dʋdʋkpätaa Lagɔ gbä a‑a ɔ ’kʋä ’nyɛɛ, ɔ yuënyɩ ’nyɛ.

⁶‑Wanyɩɩ dilaa ’yɩbhää tenyii nɩɩ, nɩkpa ’wuë nɩ nʋ ’saa nɛnɩɛ Lagɔ dlɩ yɔwʋʋ, ’wa ‑jɔlʋ!

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ a ’nglɩ ’mö, wa dilaa yi ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö, ’mö yi.

⁷‑Wa kää wa ’bhɩa a ngäzɩdlɩɩ, ’wa ‑jɔlʋ!

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ yi wa ngäzɩdlɩ ’pä.

⁸‑Wanyɩɩ dilaa ’nɩɛ ’mö ‑dlinɩ Lagɔ a dɛɛ, ’wa ‑jɔlʋ!

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wa yi Lagɔ ’ylimö ’ylɩmönɩ.

⁹‑Wa tɛlɩɛ sɛ nɩkpa ’kä ‑wanɩɩ, ’wa ‑jɔlʋ!

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ yuë ɔ ’yuë la.

¹⁰‑Wa zlɔnɩɛ ’mö Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, wa ’yɩa ‑sɩbhä a za ’klɩɩ, ’wa ‑jɔlʋ!

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, mʋa ’kää ‑mä mö.

¹¹Wa ‑kaanyɩ wɛlɩzoku bhïlanɩ, wa ‑kaanyɩ ’klɩ ’yɩa, wa ‑kaanyɩ yiodɩ ’wʋ ’libhïnɩ, wa ‑kaanyɩ ’kïbhïzoku a kii ’wuë ‑gömö ’zʋ, sɛ a glɩnɩɛ na ‑nʋa a za‑a, ¹²’mäna ’käda nɩ ’lɩbhanyɩ! Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ yeanyɩ ‑mä ɔ yɔwʋ ‑li a ‑li ’kädɩ ’wlu nʋ. Sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, Lagɔ ’a bhla’mö a ’möbhïlanɩwaa ‑wa ’wlʋä a za tɛɛ, ‑sɩbhä wa ’yʋä a‑a ’klɩ.

Zezwii yɛ ɔ ‑nʋa gïbhï ‑nyɛ ’napɛ ’sɔ ’wʋ pälɩ

(Maakö 9.50; Lwiikö 14.34-35)

¹³Abhʋa na ‑nʋa, gïbhï a sɛ a ‑wʋä mä’ä ’pɩwʋ. ‑Maa gïbhïï ‑kä ’lʋngli bhɩɛɛ, ’saa wa ’kɩ bhä ’mö ’zʋ yɩ ’kä ’sɔ mɛnɩmanɩ ’nɩ? Yɩ’ɩa’a dɛsɛ ‑kä. ’Kwlɛ ’mö wa ’kɩɛ ’pä nɩkpa ’kɩ ‑gömö nɛmänɩ. ¹⁴Sɛɛ ’napɛ lɩ’ɛ ’n ɛ ngla’ɛ nɩkpa ’wʋʋ, ‑sɩbhä a ‑wʋä mä’ä ’pɩwʋ a nɩkpaa a dɔ’wʋ. A’bhï a ‑yi sɛ nɩɩ, ‑gäga ’wlu a glɔ, wʋ’ʋä ziza‑a. ¹⁵Wa’a ‑dɩ ’napɛ ’yi ’wë ’n wa ’kɛ ‑käka ’wlumö ‑gbïli. ‑Maa wa ‑kɛɛ ’yi ‑dɩ ’wëë, ghäyɩ wa bizee ’n ɛ ngälaa ‑mä ‑budu ’mö a ‑nʋa ’wuë ’wʋ. ¹⁶Sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, ‑sɩbhä ’a ‑wʋwʋsaa nɩ ngäla ’napɛ a sɛ nɩkpa ’wuë ’wʋ, nzɩɩ wa ‑kä ’a ‑li a ‑lii a nʋä ’wʋ yɩlɩɩ, wa ’kä a dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋä ‑mä ghäyɩ a ’nglɩ ’ghlimanɩ.

Sɛ’ɛ Zezwii gbää Moyizɩ ’a Gböö a dɔ’wʋ

¹⁷A nɩ tɩ ‑tɔnɩ nɩɩ, Moyizɩ ’a Gböö ‑nyɛ Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa ’sɔ ’a ’cɩawɛlɩɩ, n ’kɩ sɛ ‑sɛ a za nza n yi mä’ä ’pɩwʋ, n’nn, ‑maa n ’kɩ ’klʋ yie a za nza n yiɛ. ¹⁸‑Tiamö n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ, ’n zlɩɩ ‑nyɛ dʋdʋʋ ’sɔ ‑kä ‑bhlɛ ‑bhölɩɩ, Moyizɩ ’a Gböö a gla’mö a ’ylɩlɩyeyike ‑bhlʋ a’bhë ’naa ’kä sɛ ylɛ. ‑Këë yɩ ’wuë ’n yɩ ’kää ’klʋ yie. ¹⁹Nza n gbää nɩɩ, ‑ɔ ‑kä Moyizɩ ’a Gböö ’wuë gla’mö a ’tikëyi ‑bhlʋ a’bhë ’klʋkpamö ‑sɛ, ’n ‑ɔ ‑kä’ɛ ‑sɩbhä nɩkpa ’cɩa wa ’kɔ ’klʋkpamö ‑sɛmö, ‑lɛ a nɩkpɛ ’la, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, ’tikëyi wa ’kɔɔ ‑mä la. ‑Maa ‑ɔ ‑kä yɩ ’wuë a dɔ’wʋ Lagɔ ’klʋkpamö zʋ, ’n ɔ ‑kä ‑sɩbhä nɩkpa ’cɩa wa ’kä Lagɔ ’klʋkpamö ’zʋmöö, ‑lɛ a nɩkpɛ ’la mɔɔ ’kää ‑mä ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a dɔ’wʋ dɛsɛ ‑kä. ²⁰’Dɩ n nyanyɩɛ dɛ’ɛ nɩɩ: Sɛɛ Lagɔ yɩbhää, a ’nɩ sasɛ ‑sɩbhä ’klʋkpamö zʋʋ, Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, a ’kä ’wa ’zʋzʋsaa ’wʋ zii, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, a ’naa ’kä ‑mä ’bhle ghlɩ ’lɩlɩlɩ.

Sɛ’ɛ Zezwii gbää ’klɛpäpʋ a dɛ

²¹Sɛɛ Moyizɩ ’nyɛ a‑a ‑aa dɩbawa a dɩbawaa ’dɩɩ, a’bhï a ‑yi ‑sɩbhä. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ: Tɩ ’ku ’lɩbhä.5.21 Ɛzoodɩ 20.13; Detlenɔɔmö 5.17. Nɩkpɛ ‑mɔɔ ‑kä ’ku ’lɩbhää, ‑zijlituwaa yo gbʋ köbha. ²²‑Maa ‑amö na a, sɛ’ɛ n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: Nɩkpɛ ‑mɔɔ ‑kä ɔ ’lilɛ ’klɛ yɔwʋ ’pänɩɩ, wa kä wa ’kɔ ‑zijle ’nyɛ. ‑Ɔ ‑kä ɔ ’lilɛ ’ylimö yɩlɩ, ‑ɔ ‑kä nɩɩ: ‑Nn ’wlumö ‑kä nʋʋ, ‑lɛ a nɩkpɛ ’la, wa kä wa ’kɔ ‑mä ‑zijlituwa ’kädɩɩ a ’yila ’klʋ kwä, wa ’kɔ ‑zijle tu. ‑Ɔ ‑kä’ɛ ɔ ’lilɛ ’ylimö yɩlɩ ‑ɔ ‑kä nɩɩ: ’Kwlɛ ’mö a nɩmɛ ‑n glɩnɩɛ nʋʋ, ’kïbhë a ‑maa ’kää ’nglɩ ‑kä, ɔ ’kä ‑kosu ’mö möö, ’mö ɔ yɛɛ da’a bhïla. ²³Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑n ‑kä ‑n ’kä Lagɔ bʋbɔ ‑n ’kɔ ‑lu ’nyɛ, ‑n yi ‑mä Lagɔbudu ’mö a dɛ wa bʋbɔnɩɛ Lagɔ ghlɛ ’wë ‑kë, n‑n ‑kä ligba nɩɩ, ‑na ’lilɛ kä ‑na ’kïbhë ’mlɩɩ, ‑na’a ’saa ‑n yi a‑a Lagɔ ’nyɛɛɛ, ²⁴’zu ‑bhlɛ ‑lɛ sɛ, ‑n ’kä mö, ‑n ‑nyɛ ‑na ’lilɛ ’la ’sɔ a ’kä wamanɩ ’wë, ‑n ’kä bhäla Lagɔ ’nyɛɛ yi. ²⁵‑N ‑nyɛ nɩkpɛ ’sɔ, ’n wɛlɩ ‑kaanyɩ jijo’wʋ ‑wʋʋ, bhälɛ wɛlɩ ’la ’nɩɛ ‑bhlɛ ‑zijlitunyɔɔ a ’yila ’klʋ ghlɛɛ, bhibhe nɩkpɛ ’la yɔwʋ, a ’kä wamanɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö fʋ, ‑maa n‑n ’nɩ ‑sɩbhä ’zʋ, ’n yɩ ‑kä ‑zijlitunyɔɔ ’yila ’klʋ ghlɛɛ, ɔ yi gbä ’slʋja ‑yimö ’wʋ ’libhï, wa ‑yimö ‑jie ’mö ’pä. ²⁶N nyɩamö ’dɩ nɩɩ, ‑mä ‑jie ’la ’mö a dɔ’wʋ, n‑n ’nɩ monii ’wuë ’pɛnɩ ’wëë, ‑naa ’kä ‑mä ’wlʋ ’lɩlɩlɩ.

Nglʋsɛtɛlɩtɛlɛ ‑nyɛ gbɩsɛtɛlɩtɛlɛ ’sɔ a wɛlɩɩ

²⁷Sɛɛ Moyizɩ gbä a ’yɛɛ, a’bhï a ‑yi ‑sɩbhä. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ: Tɩ ‑na ’li a ’nglɔ sɛ tɛlɩ, tɩ ‑na ’li a ’luwli sɛ tɛlɩ.5.27 Ɛzoodɩ 20.14; Detlenɔɔmö 5.18. ²⁸‑Maa ‑amö na a, sɛ’ɛ n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: Nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑kä ɔ ’li a ’nglɔ ’wʋ yɩlɩ ’n ɔ sɛtɛlɩtʋ ‑kɔɔ ’lɩbhää, ɔ kɔ da’a sɛ tɛlɩ ’wë. ²⁹N nɛ naa: ’N ‑na’a ‑luukɛyilii ‑kämö ’nyinyloli ’mö kwää yii, ‑sɛɛ ‑mä ‑n ’kɛ ’klwɛ ’mö ’pä. N‑n ‑kä ‑na’a kpökpaa a ’kïbhë ‑bhlʋ tɩɩ, mɩɩ nɛnɩɛ mɩɩ ziɛ a ’kä ’wʋ ‑tlunɔ, ‑n ‑nyaa ’kä ‑kosu ’mö mö ’wʋ. ‑Kosu ’la, wʋ ’naa ’kä ’kwädlɩ ’wʋ ’ngïmo. ³⁰’N ‑na’a luukɛkätɩkpaa ‑kamö’ɛ ’nyinyloli ’mö kwää yii, ‑daa ’wʋ, ‑n ’ka ’kwlɛ ’mö pä. N‑n ‑kä ‑na’a kpökpaa a ’kïbhë ‑bhlʋ tɩɩ, mɩɩ nɛnɩɛ mɩɩ ziɛ a ’kä ’wʋ ‑tlunɔ, ‑n ‑nyaa ’kä ‑kosu ’mö mö ’wʋ. ‑Kosu ’la, wʋ ’naa ’kä ’kwädlɩ ’wʋ ’ngïmo.

’Nglɔ ‑nyɛ ’luwli ’sɔ ’kä ’ylimö ‑sɛnɩ a wɛlɩɩ

(Matie 19.9; Maakö 10.11-12; Lwiikö 16.18)

³¹Moyizɩ lɛ naa: Nɩkpɛ ‑kä ɔ ’lɛnglɛ ’suë ’mö ‑sɛɛ, ɔ nɩ ’nyɔ ’suëmösɛbɔgʋ.5.31 Detlenɔɔmö 24.1.³²‑Maa ‑amö na a, sɛ’ɛ n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: Nɩkpɛ ‑mɔɔ ɔnyɩɩ nglɔɔ ’nɩ gbɩ sɛ tɛlɩ ’n ɔ ‑kɔɔ ’suë ’mö ‑sɛ, ’n nglɔ ’la ‑kä käböghlɩ möö, ‑ɔ ‑sɔɔɔ da’a ’suë ’mö mɔɔ ‑jlinɔɔ gbɩsɛtɛlɩtɛlɛ ’wʋ. Nɩkpɛ a ‑mɔɔ kwää ’nglɔ ɔ ’luwli ‑sɛɛ ’suë ’möö, ɔ ’li a ’nglɔ ɔ tɛlɩɛ sɛ.

Sɛ’ɛ Zezwii gbää zligozligu a dɛ

³³Sɛɛ Moyizɩ ’nyɛ a ’yɛɛ ‑aa dɩbawa a dɩbawaa ’dɩɩ, a’bhï a ‑yi ‑sɩbhä. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ: Tɩ nyɩasɛ Lagɔ ’mö zligonɩ. ‑N ‑kä Lagɔ ’mö zligonɩ ’wëë, ’saa ‑n gbä a‑a ‑n ’kä nʋ, ‑nn yoo ’mö zligonɩ, tu nimï ‑sɛ, ‑maa nu klɩpaa.5.33 Levitiikö 19.12; Nɔblɩ 30.3; Detlenɔɔmö 23.22-24.³⁴‑Maa ‑amö na a sɛ’ɛ n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: Tɩ tɛkäsɛ a’bhë zligo ’lɩlɩlɩ. Tɩ zlɩ ’mö zligonɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑mä zlɩ ’mö, ‑mä Lagɔ ‑wʋä. ³⁵Tɩ’ɛ dʋdʋkpäta ’mö zligonɩ, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑lɛ a ‑gömö ‑lɛ Lagɔ zʋä ’ɔ kplɩɩ. Zeluzalɛɛmö a ‑glɔɔ tu’ɛ ’mö zligonɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’kämanɩnyɔ ’kɔdɔɔ Lagɔ, mɔɔ ‑këluu’ɛɛ. ³⁶Tɩ’ɛ ‑na’a ’wukpëlea ’mö zligonɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑na’a ’wlu a nyukwëa ‑a ‑wʋä ‑mä, a gla’mö a ’yeyi ‑bhlʋ a’bhë, ‑nn‑ä bhɛnɩ ‑n ’kɛ buu päla, ‑nn‑ä’ɛ bhɛnɩ ‑n ’kɛ ylumanɩ. ³⁷Nza n gbää nɩɩ, ‑n ‑kä ’mö ‑sɛnɩ, nn ‑n ‑kä nʋä yii, ‑n ‑nɛɛ: Nn. N’nn ‑n ‑kä nʋä yii, ‑n ‑nɛɛ: N’nn. Nʋ sa’a ‑n ’kä ‑lɛ ’bhlenɩ. ‑Maa ’saa ‑n ’käa’a ‑lɛ ‑gömö ’zʋʋ, Sataa ’mö yɩ ’bhöönɩɛ ’mö.

Zezwii yɛ kpasɛsʋ a dɛ bhïlaa

(Lwiikö 6.29-30)

³⁸A ’nʋ nɩɩ: ’Yli ‑nyɛ ’yli nɩ bhli. Gleyi ‑nyɛ gleyi nɩ bhli.5.38 Ɛzoodɩ 21.24; Levitiikö 24.19-20; Detlenɔɔmö 19.21.³⁹‑Maa ‑amö na a, sɛ’ɛ n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: Nɩkpɛ ‑kamö ‑lizoku ’wlu nʋʋ, tɩ yɩ kpa ‑sɛ. Nɩkpɛ ‑kä ‑na’a luukɛyukwli ’mö ’pää, tuloo kɔpɛnɛɛ ɔ ’kɛ ’mö ’pämö. ⁴⁰Nɩkpɛ ‑kamö ‑zijle ‑dɩnɩ ɔ ’kä ‑na’a ‑bänaa ’wʋ ’libhï a za‑a, ’nyɛmɔ ‑na’a ’wʋpälekwii yowʋ. ⁴¹Nɩkpɛ ‑kamö ’wlumö köbhänɩ, ‑n ’kä ɔ ’gblukwë ‑su ‑këë ’kilo ‑bhlʋ ’wʋʋ, ’gblukwë ’la, ‑soaa ‑këë, a ’kä ’kwili ’sɔ ’wʋ ghlɛ. ⁴²Nɩkpɛ ‑kamö ‑lu zɛlaa, ’nyɔnyɩ. ‑Ɔ ‑kamö ‑lu bhʋʋ, tɩ nimï ‑sɛ.

A nɩ ‑wa ’a ‑gblɩwaa

(Lwiikö 6.27-28,32-36)

⁴³A ’nʋ nɩɩ: ‑Wa na ’lilɛ.5.43 Levitiikö 19.18. ‑Maa ‑gblɩ, ‑na’a ‑gblɩnyɔɔ. ⁴⁴‑Maa ‑amö na a, sɛ’ɛ n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: ‑A nɩ ‑wa ’a ‑gblɩwaa. ‑Ɔ ’yɩamöä ’klɩɩ, bhibhe ɔ ’wlumö Lagɔ. ⁴⁵‑Sɩbhä a dɔ’wʋ, ‑na dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ, ɔ ‑yimö ɔ ’yu ’la. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ, ɔ ‑kä ylʋʋ ’pʋa, ‑n yi dlɩ zɛmö nɛnɩ oo, ‑n ’nɩ dlɩ zɛmö nɛnɩ oo, ɔ ’pʋʋ ‑na za. Ɔ ‑kä nyuu lɩbhaa, ‑n yi ’mö zlɔnɩ oo, ‑n ’nɩ ’mö zlɔnɩ oo, ɔ lɩbhʋ ‑na za. ⁴⁶Zaa, nɩkpaa ‑wa ‑wamöä a ’yize, mö ‑n ‑kä ‑waa, tɩ ‑tɔnɩ nɩɩ Lagɔ ‑yimö yɩ ’ylimö a ‑lu ’nyɛ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa lapoomoni a ’wʋbhliwaa a’bhï, ‑sɩbhä wa ’zʋmöä. ⁴⁷Wa glɩnɩɛ ‑na ‑daayuë a ’yize, mö ‑n ‑kä bhälɩ, ɛ’ɛ ‑bhö da’a käböli. Ɛ’ɛ bhö nyɩasɛ, ‑maa nɩkpaa ‑waaa Lagɔ ‑yi a’bhï, ‑sɩbhä wa ’zʋmöä. ⁴⁸‑Sɩbhä a za n gbää nɩɩ abhʋa na ‑nʋa, sɛɛ a dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ zlɔnɩɛ ’möö, a nɩ ‑wʋmö ‑sɩbhä.

Zezwii yɛ ’pʋäwa a ’nyɛnyʋʋ a dɛ bhïla

¹A ‑kä ‑li a ‑li nʋä yii, a nɩ ’nɛmanɩ anyɩ ’wʋ, a nɩ tɩ ’yila sɛ tɛlɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa a ‑kä ‑sɩbhä ’zʋ ’n wa ‑kanyɩ ’ylɩmö, wa ‑kä a ’dɩ a dɩ ‑sɛɛ, a dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋʋ, ɔ ’naa ’kanyɩa’a yɩ ’ylimö a ‑lu ’nyɛ. ²Zaa, ‑n ‑kä ’pʋanyɔ ‑lu ’nyɛɛ yii, tɩ legïle bhlɩ, sɛɛ ’kwlɩsɔkäwaa zʋä ‑mä Zwiiföwa a Lagɔbïdi ’mö ‑nyɛ ‑mä ’ywii ’wʋ ’sɔɔ, tɩ ‑sɩbhä zʋ. ‑Maa wa ‑kä wabhlɩ sa’a ’zʋʋ, nɩkpa ’kä wa ’dɩ a dɩ ‑sɛ a za, nza wa zʋä ‑sɩbhä. ‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: Nɩkpa ‑kä sa’a wa ’dɩ a dɩ ‑sɛɛ, wa yɛ da’a ’wa ’pɛna ghlɩ ’wë. ³‑Maa ‑nmö ‑naa, ‑n ‑kä ’pʋanyɔ ‑lu ’nyɛɛ yii, sɛɛ ‑na’a dlɩ a bheyi a’bhë ’naa ’kää sɛ ‑yi, ’nyɛ ‑sɩbhä, ⁴nzɩɩ yɩ ’kä yɩ ’wuë ’wimö ’wʋ ’plɩ. ‑Sɩbhä a dɔ’wʋ, ‑na dɩba Lagɔ ‑ɔ yɩlɩɛ ‑lii ’wuë ‑yɩ plɩɛ ‑mä zizolɩ ’mö ’wʋʋ, ɔ ‑yimö yɩ ’ylimö a ‑lu ’nyɛ.

Bhibhebhibhiuu

(Lwiikö 11.2-4)

⁵A ‑kä bhibhee yii, ’kwlɩsɔkäwaa a saa, a nɩ tɩ ‑sɩbhä ’zʋ. Wa ‑kä wabhlɩ bhibhee yii, ‑mä Zwiiföwa a Lagɔbïdi ’mö ‑nyɛ ‑mä ’ywii ’wʋ ’sɔ, dɛɛ nɩkpa suä, ‑lɛ wa möä ’nɩgböä ’n wa bhibhee, nɩkpa ’kʋäa ’ylɩmö a za. Mɩɩ nɛnuëë dlɩ yɔwʋ. ‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: Wa yɛ da’a wa ’pɛna ghlɩ ’wë. ⁶‑Maa ‑nmö ‑naa, ‑n ‑kä bhibhee yii, plɛ ‑mä ‑na’a ‑budumlɩ, ‑gba ‑gbëlea, ‑na dɩba Lagɔ, dɛɛ ‑bɛ ’nɩɛ ’wʋ yɩlɩ, ‑ɔ ‑pʋnɩmöä ‑lɛ ’yukwlii, ‑n ’kɔ ‑lɛ bhibhenɩ. ‑Sɩbhä a dɔ’wʋ, ‑na dɩba Lagɔ ‑ɔ yɩlɩɛ ‑lii ’wuë ‑yɩ plɩɛ ‑mä zizolɩ ’mö ’wʋʋ, ɔ ‑yimö yɩ ’ylɩmö a ‑lu ’nyɛ. ⁷A ‑kä Lagɔ bhibhee, a nɩ tɩ nyɩasɛ bhïla ‑këkëkë. Nɩkpaa ‑waa Lagɔ ‑yi, a nɩ tɩ ’wa saa ’zʋ. Wa ‑tɔnɩ wabhlɩ nɩɩ, wa ‑kä bhïla ‑këkëkë ’n Lagɔ ’kʋä ’yukwli ‑pʋnɩ. ⁸‑Maa abhʋa abhlɩ, a dɩba Lagɔ, a ’nɩ ‑bhlɛ gbʋ ‑dɩ a’bhë ‑kë, ɔ ‑yi ’saa ɔ ’kanyɩ ’nyɛɛ. Zaa, nɩkpa ‑waaa Lagɔ ‑yi, a nɩ tuë manɩ. ⁹A ‑kä Lagɔ bhibhee, a nɩ nʋ nɩɩ:

‑Aa dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ,

nɩkpa ’wuë nɩ ’ghlimanɩ ‑na ’nglɩ.

¹⁰‑Na’a ’kämanɔɔ nɩ ghlɛ glɔ.

Sɛ wa zʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋ sɛ ‑n ’yɩbhää,

gbä wa ’kä ‑sɩbhä mä’ä dʋdʋ ’wʋ ’zʋmö.

¹¹Nyɩanyɩ zɩ’ɛ a lile.

¹²Sɛ ‑a ’tatinɩ ‑a’bhɩa a ’nyinyloli gbʋ ’yii,

‑yaya, ’tatinɩ ‑sibha" ‑a’a ’nyinylolii a gbʋʋ ’yi.

¹³‑Tɩnyɩ ’yi ’tatinɩ ‑a nɩ tɩ ’nyinyloli ’mö bhlinɩ,

‑maa ‑sanyɩ Sataa a ’mötɛɛnɔɔ ngli.

[Dɩba, ‑na ’yize ‑nmö ’kämanɩɛ, ‑nmö ’tɛɛ ’mö,

‑nmö ’ghïliɛ ’kwädlɩkwädlɩnɩ. ‑Amɛɛ!]

¹⁴Nɩkpa ‑kaanyɩ ’nyinyloli ’wlu nʋ, ’n a ‑kä yɩ gbʋʋ ’yi ’tatinɩɩ, a dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋʋ, ɔ yi a ‑nɩɩ a gbʋʋ ’yi ’tatinɩmö, ¹⁵‑maa nɩkpa ‑kaanyɩ ’nyinyloli ’wlu nʋ, ’n a ’nɩ yɩ gbʋʋ ’yi ’tatinɩɩ, a dɩba Lagɔ ’naa ’kä ’a ’nyinylolii a gbʋʋ ’yi ’tatinɩmö.

Sɛ’ɛ Zezwii gbää suplɛplʋ a dɛ

¹⁶A ‑kä su ’mö ‑wʋʋ, a nɩ tɩ kwlɩɩ ’mö nyimanyimanɩ ’kwlɩsɔkäwa a saa. Nyɩasɛ n’n‑ä ‑sɩbhä gbä, ‑maa wa ‑kä wabhlɩ su plɛɛ, ’wa kwlɩɩ ’mö wa nyimanyimanɩɛ ’mö nzɩɩ nɩkpa ’wuë ’käa sɛ ‑yi nɩɩ, su ’mö wa ‑wʋä. ¹⁷‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, wa yɛ da’a ’wa ’pɛnaa ghlɩ ’wë. ‑Maa ‑n ‑kä ‑naa su plɛɛ, bido ’tɩɩ, ‑n ’kä ‑na’a nyukwëa ’mö ’fla. ¹⁸‑Lɛ a dɔ’wʋ, nɩkpɛ ’naa ’kä sɛ yɩbhlɩnɩ nɩɩ, su ’mö ‑n ‑wʋä. ‑Maa na dɩba Lagɔ, dɛɛ ‑bɛ ’nɩɛ ’wʋ yɩlɩ ‑ɔ yɩlɩɛ ‑lɛ ’wʋʋ, ɔ ’yize, mɔɔ ’kää sɛ ‑yi. ‑Sɩbhä a dɔ’wʋ, ‑na dɩba Lagɔ, ‑ɔ yɩlɩɛ lii ’wuë ‑yɩ plɩɛ ‑mä zizolɩ ’mö ’wʋʋ, ɔ ‑yimö yɩ ’ylimö a ‑lu ’nyɛ.

Sɛ’ɛ Zezwii gbää ‑tiamö a lɩɩ a dɛ

(Lwiikö 12.33-34)

¹⁹Mä’ä ’pɩwʋ a wʋlʋnɔɔ, a nɩ tu ’wlu ’yɩbha. ‑Maa mä’ä ’pɩwʋ a wʋlʋnɔɔ ’wuë wa ’yɩbhaa ’wluu, ngɔnʋʋ ‑nyɛ gogoliea ’sɔ mɩɩ nyimuä. ’Wiwa dɩ ‑lɛ ‑gbïli, wa ghlu ’wi. ²⁰‑Maa ‑mä Lagɔ yɔwʋ ‑mä a nɩ kwïlanɩ ’a wʋlʋnɔɔ. Ngɔnʋ ‑nyɛ gogolie ’sɔ ’nɩɛ ‑mä ‑wʋ, ‑wa ’kää ‑lɛ ‑gbïli ‑dɩ wa ’kʋ ’wi ghlii, wa’aa ‑mä ‑wʋ. ²¹Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa dɛɛ ‑na’a wʋlʋnɔɔ ‑wʋä, ‑lɛ ‑na’a dlɩɩ ‑wʋä.

Zezwii yɛ nɩkpɛ ’a ’yila ’napɛ ’wʋ pälɩ

(Lwiikö 11.34-36)

²²Nɩkpɛ a ’yila, yɩ ’kä ‑bhɩɛ ’napɛ. ‑Na’a yilaa ‑kä sasɛ lɩɩ, ‑na ’wuë lɩlɛ mö ‑n ‑wʋä. ²³‑Maa ’n yɩ ‑kä ’klʋ yuluu, ‑na ’wuë, ’yuylukwë mö ‑n ‑wʋä. Lɩlɛ ‑ɛ ‑wʋmöä ’mö ’n ɛ ‑kä ’wʋ ’ngïma‑a, ‑na ’wuë, guylukwë mö ‑n ‑wʋä.

A nɩ tɩ moni a ‑lagɔ ’wʋ ’zʋa

(Lwiikö 16.13)

²⁴Nɩkpɛ ’nɩɛ bhɛnɩ ɔ ’kä ’bhidɩbawa ’sɔ ’yli ‑wʋ. ‑Bhlʋ ɔ ’kää ‑wa ɔ ’kä ‑bhlʋ ‑gblɩ. ‑Bhlʋ ɔ ’kää ’klʋkpamö ’zʋ, ɔ ’kä ‑bhlʋ ’ylimö fälanɩ. Sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la ‑sɩbhä a’aa bhɛnɩ a ’kä Lagɔ ‑nyɛ moni ’sɔ ’yli ‑wʋ.

A nɩ ’tɛɛnɩ Lagɔ dlɩ

(Lwiikö 12.22-31)

²⁵’Saa a ’kää ’kwädlɩ li a ’kä ‑bhölɩɩ, wʋ dlɩ nɩ tanyɩ libho. ’Saa a ’kää ’mö ‑pla a dɔ’wʋ, dlɩ nɩ tanyɩ’ɛ libho. Nyɩasɛ n’n‑ä ‑sɩbhä gbä, ‑maa ‑bhölɩbhölɛɛ zi lile ’wʋ. Kpökpaa kä’ɛ dɛsɛ, a zi ‑banɩ ’wʋ. Ɛ’ɛ ‑bhö ɔ mi? ²⁶Zɩɩ ‑yɩ ‑buluä ‑mä ghäyɩ ’wʋ, a yiliiɛ ‑ka ’wʋ. Yɩ’ɩ glʋ. Yɩ’ɩ ‑dɩ. Yɩ’ɩ ’gbɩ ‑kä. ‑Sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, ‑maa a dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋ ɔ nyɩ lile ’yize. A’a bhä sɛ ‑yi nɩɩ, Lagɔ a dɔ’wʋ a kä dɛsɛ tenyii, a zi zɩɩ ’wʋ ‑a? ²⁷A gla’mö nɩkpɛɛ ‑mɔ, ‑mä ’ɔ ’yʋyʋayʋyʋʋ ’mö, ‑ɔ bhɛnɩ bhä ylɩɩ ɔ ’kää mä’ä ’pɩwʋ ‑sɛ ‑gömö, ɔ ’kä ‑lɛ ’ylɩ ‑bhlʋ a’bhë ’zʋ? ²⁸Zaa, sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö, ’n dlɩ libhëanyɩ bhä ’möpälabanɩ a za ’nɩ? ‑Titii ‑yɩnyɩ böö nɛnɩɛ ’ylimö tenyii, sɛ yɩ wlʋä, a yɩlɩɛ ‑ka ‑sɩbhä ’wʋ. Yɩ’ɩ nʋ libho, yɩ’ɩ ’kplɛ yɩnyɩ ‑banɩ ’wʋ. ²⁹‑Maa n nyanyɩ ’dɩ nɩɩ, ’bhlɩlowli Salomɔɔ a’bhë, ‑mä ’ɔ wʋlʋnɩbanɩɩ ’wuë gla’mö, ‑bäna a ‑maa ’kä ’ylimö nɛnɩ, ‑a ’kä ‑titi ’la a böö a gla’mö a ‑bhlʋ ’wʋ zii, a’aa ‑bhölɩ. ³⁰Zaa, ‑titii ‑yɩ ‑wʋä zɩ’ɛ ‑mä ’lagblɛ ’mö, wa ’kää ’zɩgblɛ sia, ’n Lagɔ ‑kɩɩ sa’a ’yli ’zʋnɩɩ, ’saa ’kä bhä ’nglɩ ‑kä, ’n ɔ ’naa ’kanyɩ bhä abhlɩ ’yli ’zʋnɩmö, ɔ ’kanyɩ ’wua ’nɩ? ’A Lagɔ a dlɩtɛɛnɩtɛnɛɛ ’nɩɛ ‑zu lɛɛ! ³¹Nza n gbää nɩɩ, dlɩ nɩ tanyɩ libho a nɩ tɩ nɩɩ, sɛ ‑a ’kä bhä ’mözʋmözʋmö ‑a ’kä li, ‑a ’kä ’nɩmä, ‑a ’kä’ɛ ’wua nɩ? ³²Mä’ä ’pɩwʋ a nɩkpaa ‑waaa Lagɔ ‑yii, mʋa zʋä ‑sɩbhä, ’mö ‑li ’la a ’yize a gbʋ plɛnɩɛ. ‑Maa abhʋa abhlɩ, ‑li ’la ’wuë a dɔ’wʋ, a dɩba Lagɔ ɔ ‑wʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋʋ, ɔ ‑yi ’saa ɔ ’kanyɩ ’nyɛ a ’kä ‑bhölɩ. ³³A’bhï, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ’n ’saa zlɔnɩɛ ɔ ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ ’mö a gbʋʋ, mʋʋ nɩ plɛnanyɩ tɛɛ, ‑lɛ a dɔ’wʋ, ɔ’bhë ‑li ’la ’wuë ‑yɩ tʋʋä ‑mä, ɔ yeanyi ’nyɛ. ³⁴‑Sɩbhä a za ’zɩgblɛ a dlɩ nɩ tanyɩ nyɩasɛ libho. Zlɩ ‑mɛɛ zɩɛ, mɛɛ ‑suä ’ɛ yɔlɔylʋ.

Tɩ ‑na ’lilɛ ‑zijle tunɩ

(Lwiikö 6.37-38,41-42)

¹Tɩ ‑na ’lilɛ ‑zijle tunɩ, nzɩɩ Lagɔ ‑tɩmöa ‑zijle tunɩ. ²Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa sɛɛ ‑n tunɩɛ ‑na ’lilɛ ‑zijlee, ‑sɩbhä Lagɔ ‑kamö ‑zijle tunɩmö. Sɛɛ ‑n zʋä ‑na ’bhɩaa, ‑sɩbhä Lagɔ ‑kamöä ’zʋmö. ³Zaa, ‑mä ‑na ’ylimö sukïbhë ‑kä ‑mä ‑wʋ, ’n a gbʋ ‑nɩmö plɛnɩɩ, sɛɛ ‑na ’lilɛ a ’ylimö a klekëyi a gbʋ ‑kamö bhä plɛnɩ ’nɩ? ⁴‑Nmö sukïbhëa ‑wʋä ’ylimö ’n a gbʋ ’nɩ plɛnɩmöä, sɛ ‑n ’kä bhä ‑na ’lilɛ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: ’Tua, yi n ’kä ‑na ’ylimö a klekëyi ‑mä ‑sɛ ’nɩ? ⁵’Kwlɩsɔkänyɔ nɩmä, ‑sɛɛ ‑mä ‑na ’ylimö a sukïbhëa ‑a ‑wʋä ‑mä ’wë, ‑n ’kä sɛ yɩlɩ sɛ ‑yi, ‑n ’kä bhäla ‑na ’lilɛ a ’ylimö a klekëyi ‑mä ‑sɛ.

⁶Lagɔlii, nɩkpa ‑wa ’kä ‑bhɩɩɛ gʋ ‑wa flaniɛ ’ylimöö, a nɩ tuënyɩ ’nyɛ, wa tanyɩa gʋ a sɛ ’yi ‑dɩ. A nɩ tɩ ’a ’nglɩmözikpïï kokotie ’yli ’pä, yɩ tia ’wʋ nyɛzɔnyɛzɔnɩ.

A nɩ zɛla Lagɔ ‑maa ɔ yeanyɩ ’nyɛ

(Lwiikö 11.9-13)

⁷A nɩ zɛla ‑maa wa yeanyɩ ’nyɛ. A nɩ tɛlɩ sɛ ‑maa a yi ghlɩ. A nɩ bhɔtɔ ‑gbïlii, ‑maa a za wa yi ‑lɛ kälɩ. ⁸Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑ɔ zɛlaa ’mö wa nyɛɛ, ‑ɔ tɛlɩɛ sɛɛ, mɔɔ ghlɩɛ, ‑ɔ ‑wʋä ‑lɛ ngloluë ’wʋ ‑ɔ bhɔtɔɔ, ɔ za wa kälɩɛ ‑lɛ. ⁹A gla’mö a ‑nʋ ‑bhlʋ, ’n ɔ ’yu ‑kɔɔ ’fɔlɔbhë zɛlaa, ɔ yo bhä kpiyi ’nyɛ ‑a? ¹⁰‑Maa zibhiyi ɔ ‑kɔɔ zɛlaa, ɔ yo bhä tɩmɛ ’nyɛ ‑a? N’nn a’a ’zʋ na a ‑sɩbhä. ¹¹Zaa, abhʋaa glɩnɩɛ abhlɩ ’kpʋkpʋwaa, a ‑yi’ɛ ’a yuëa ‑li a ‑li a ’nyɛsɛɛ, mɛɛ ’kä zi’e a Dɩba ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ, ’n ’ɔ yuëa ‑kɔɔ ‑li a ‑li zɛlaa, mɔɔ ’naa ’kʋänyɩ bhä ’nyɛ ‑a?

Sɛ’ɛ nɩkpa ’wuë kää wa ’kä zʋ

¹²Sɛ a yɩbhää wa nɩ ’zʋanyɩɩ, a nɩ ’zʋmö ‑sɩbhä a ’bhɩa. Moyizɩ ’a Gböö mi, Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa a ’cɩawɛlɩɩ mi, sɛ yɩ gbää, ‑sɩbhä ma‑a da’a.

Ywii ’sɔɔ a wɛlɩɩ

(Lwiikö 13.24)

¹³A nɩ ghlɛnɩ ‑mä ngloluë ’tikëyi ’mö! Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’yioo ‑wʋ möä ‑mä ‑kosu ’möö, ’klʋ wʋ ’ghïliɛ, wʋ ngloluëa ’mö a ’ghïliɛ zaa nɩkpaa ‑wa bhïluä wa’aa muënɩ. ¹⁴‑Maa ’yioo ‑wʋ möä ‑mä Lagɔ yɔwʋʋ, wʋ’ʋä ’klʋ ’ghïli, wʋ ngloluëa ’nɩɛ ’mö ’ghïli, wʋ bhlibhle ’mö ɛ ’tɛɛ. Zaa, nɩkpaa ‑wa bhïluä wa’aa ‑zu.

Suu ‑nyɛ ’wʋ bhïï ’sɔ a wɛlɩɩ

(Lwiikö 6.43-44)

¹⁵Nɩkpa Lagɔ ’nɩɛ tie ‑wa laa wanyɩ Lagɔ a ’möbhïlanɩwaa, a nɩ ’nɛmanuë ’wʋ. Wa ‑kä ‑mä a jijo’wʋ yi, ‑n ‑kʋä ’ylɩmöö, wa ’kä ‑bhɩɛ wïlaa ’nɩ yɔwʋ kälɩ. ‑Zɛglɛgbaa glanɩma wa glɩnɩɛ.

¹⁶’Wa nʋnʋlii ’mö a ’kää ’wʋ yɩlɩ a ’kʋä ‑tiamö yɩbhlɩnɩ. ‑Kpakaklɔkwa ’wlu wa’a ‑sɛ ‑mä ‑bidlu. Wa’aa ’yɛ ‑zɩ ‑gbäglɛtɛlɩsu ’yli pɛ ‑sɛ. ¹⁷Su a su, ’bhï a bhï wʋ tlʋä, suzokwë, ’bhïzoku wʋ tlʋä. ¹⁸‑Maa su a su ’nɩ tlʋ ’bhïzoku, suzokwë ’nɩ tlʋ’ɛ ’bhï a bhï. ¹⁹Swi ’wuë ‑yɩɩ tlʋä ’bhïï, ’klɛ wa ’kɩɛ ’klɛ wa ’kɩ sia. ²⁰‑Sɩbhä a za n gbää nɩɩ, nɩkpa ’la Lagɔ ’nɩɛ tiee, ’wa nʋnʋlii ’mö a ’kää ’wʋ yɩlɩ, a ’kʋä ‑tiamö yɩbhlɩnɩ.

A nɩ nʋ ’saa Lagɔ yɩbhää

(Lwiikö 13.25-27)

²¹Nɩkpaa ‑wa nʋä ’kwädlɩ ‑Alowli, ‑Alowli, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, wa ’wuë mʋa ’naa ’kä ‑sɩbhä ‑mä ’bhle ghlɩ. ‑Maa na dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋ, nɩkpa ‑wa nʋä ’saa ɔ ’yɩbhää, wa ’yize mʋa ’kää ‑mä ’bhle ghlɩ. ²²Lagɔ ’a ‑zijle ’käda a zlɩɩ ‑kä ghlɛɛ, nɩkpa a ‑bɛ, wa yi nɩɩ ‑Alowli, wɛlɩɩ Lagɔ bhïlanɩnyɩɛ ’möö, ‑na ’nglɩ ’mö, ‑a ’nyɩ nɩkpa. ‑Na ’nglɩ ’mö ‑a kpëti zuzukuzoku nɩkpa ‑gömö. ‑A ’pä zɩzɛ a ‑bɛ ‑na ’nglɩ ’mö. ²³‑Maa sɛ’ɛ n ’kʋää ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, abhʋaa nʋä ‑lizokuu, a ’dionɩ gwë. N ’nanyɩɛ ‑yi ’lɩlɩlɩ.

‑Bïdii ’sɔ ‑kpɔ a ninea

(Lwiikö 6.47-49)

²⁴‑Sɩbhä a za, wɛlɩ ’la ’wuë n ’bhööä da’a bhïlaa, ‑ɔ ‑pʋniɛ sasɛ ’yukwli, sɛ yɩ gbää ‑ɔ zʋä ‑sɩbhä, ‑mɔ ɔ ‑nyɛ ’wlʋnɩɛ, ’mö n ’kanyɩɛ dɛ’ɛ sʋlʋnɩ. ’Nɛɛnɩnyɔ ‑bhlʋ, ‑lɛ kpayi ’klʋ, ‑lɛ ɔ ’sɩbhää ’ɔ ‑buduu. ²⁵’Nyizakwëa lɩbhää ’ylɩ ‑bhlʋ ’möö, gbisogbisonyu zumanɩɛ tenyii, ’vuu yiɛ wʋ ’sɛlɩnɩɛ wʋnyɩ ‑buduu ’ylimöö, sɛ wʋ sɩbhää ‑lɛ kpayi ’klʋ a za, wʋ’ʋä bhli. ‑Ɔ ‑pʋnɩɛ ’na wɛlɩɩ ’yukwli, sɛ yɩ gbää ‑ɔ zʋä ‑sɩbhä, ‑lɛ a ’nɛɛnɩnyɔ ’la ’mö ɔ ‑nyɛɛ ’wlʋnɩɛ. ^26-27‑Maa nɩkpɛ ‑mɔmɔɔ, ɔ’ɔɔ ɔbhlɩ ’nɛɛ. ‑Mä bʋsɛ ’mö, ‑mä ɔ ’sɩbhää ’ɔ ‑buduu. ’Nyizakwëa ’käda lɩbhää ’ylɩ ‑bhlʋ ’möö, gbisogbisonyu zumanɩɛ tenyii, ’vuu yiɛ, wʋ ’sɛlɩnɩɛ wʋnyɩ ‑budu ’ylimöö, wʋ ’wuë bhli wʋ bhliɛ, wʋ’ʋä glu tʋʋ. Nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑pʋnɩɛ ’na wɛlɩɩ ’yukwli, sɛ yɩ gbää ‑ɔ ’nɩ ’zʋä ‑sɩbhä, ‑lɛ a ‑ɔɔ’nɛɛnɩnyɔ ’la ’mö ɔ ‑nyɛɛ ’wlʋnɩɛ.» ²⁸Zezwii bhïlaa wɛlɩ ’la ’wëë, nɩkpa ’wuë ‑wa ‑pʋnɔɔɔ ’yukwlii, ’ɔ ’cɩacɩasaa, ‑sɩbhä zuzu a ‑sʋää ‑gömö tenyii. ²⁹Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa sɛɛ Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ’cʋä a‑a ’kwädlɩɩ, ‑sɩbhä ɔ ’nuë ’cɩa, ‑maa nɩkpɛ a ‑mɔ Lagɔ ‑wʋ ‑gömö a sɛ ɔ ’cʋää.

Zezwii yɛ ’zlalɩbhänyɔ yɛmanɩ

(Maakö 1.40-45; Lwiikö 5.12-16)

¹‑Mä ‑gägaa ’wlu, ’n Zezwii yiɛ ‑mä ’bhöö. Ɔ kwliɛ, ’n nɩkpa ’kɔkɔmlɛ yoo ’bɩwʋ bhlinɩ. ²’N ’zlalɩbhänyɔ ‑bhlʋ yoo yɔwʋ ’dio, ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä. Ɔ lɛ naa: «‑Alowli, n bhiamö, ‑n ‑kä ’wʋ ngluu, ‑n mlɩnɩ ‑n ‑kaa yɛmanɩ n ’kä ’wlɩlɩ plɛ.» ³Nɩkpɛ nʋä sa’aa, ’n Zezwii yiɛ sɔ ’mö plu ’n ɔ yoo kɛ zɩ, ɔ lɛ naa: «N ngulu ’wʋ, zaa yɛmanɩ.» Ɔ gbää sa’a cuu, ’n zlaa yiɛ nɩkpɛ yɔwʋ bhɩɛ ’n ɔ yiɛ ’wlɩlɩ plɛ. ⁴’N Zezwii yoo ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «‑Pʋnɩ sasɛ ’yukwli. Tɩa sɛ ‑n yɛmanɩɛ a ’tɩtɩ nɩkpɛ ’nyɛ. ‑Maa mö ‑n ’kä ‑nanyɩ Lagɔbʋbɔnyɔɔ ’ylimö tulanɩ, ’wë, bʋbɔnɩlii Moyizɩ gbä a‑a nɩɩ, ’zlalɩbhänyɔ ‑kä yɛmanɩ ɔ nɩ bʋbɔnɩ, nzɩɩ ɔ ’kä ’wlɩlɩ plɛ Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, ‑n ’kɩ Lagɔ bʋbɔnɩ, yɩ ’kä nɩkpabhë ’ylimö tulanɩ nɩɩ, ‑n yɛ yɛmanɩ.»

Zezwii yɛ ’slʋjeyi a libhonʋnyɔ yɛmanɩ

(Lwiikö 7.1-10)

⁵Zezwii plɛɛ ‑mä Kapɛnaɔmö glɔ ’möö, ’n Ghlʋmɛɛwaa a ’slʋja a ’kifi ‑bhlʋ yoo yɔwʋ ’dio. ⁶Ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, na libhonʋnyɔ ‑bhlʋ pö ‑mä ‑budu ’mö, ɔ ’wuë, ɔ yɛ ’kɔtɔ, ɔ ‑gbapö tenyii.» ⁷Zezwii lɛ naa: «‑Amö n ’kɔ yɛmanɩ.» ⁸‑Maa Ghlʋmɛɛwaa a ’slʋja a ’kifii lɛ naa: «‑Atʋ, n’n‑ä ‑na pälapälasɛ ‑wʋ. ‑Maa bhïla wɛlɩkïbhë ‑bhlʋ cuu, nzɩɩ ’na libhonʋnyɔɔ ’kä yɛmanɩ. ⁹Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa na’bhë, dɛ n glɩɛ dɛ’ɛɛ, ‑mumuë ’kämanɩɩ, ’n n ’kämanɩ’ɛɛ na a ‑mumuë. Na ‑nʋa n ’kämanɩɛ, n ‑kä ‑mɔ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: Mö! ‑Sɩkaa mö ɔ möä. N ‑kä’ɛ ‑mɔmɔɔ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: Yi! ‑Sɩkaa yi ɔ yiɛ. ’N n ‑kä na libhonʋnyɔ ‑bhlʋ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: ’Zʋ sɛ’ɛ! ‑Sɩbhä ɔ zʋä.» ¹⁰Zezwii ’nʋä nɩkpɛ ’la a ngli a wɛlɩɩ, ’n ngli yoo tenyii mla. ’N ɔ yiɛ ‑wa ‑gänɔɔ ’yi gö, ɔ lɛ naa: «‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, ‑ɔ ’tɛɛnɩɛ nɩkpɛ nɩ a saa Lagɔ dlɩɩ, tɛɛnɩ ‑mä Yizlaɛlɩ ’a ngëyii ’mö a ‑nʋa gla’mö, n ’nɔɔ ‑bhlɛ tɛkäsɛ ‑mä ’ylɩmö. ¹¹Nza n gbää nɩɩ, ‑mä mä’a ’yuku mää ylʋʋ ’wlʋnɩɛ glu a pɩɔ ’yli, nɩkpa a ‑bɛ yi ‑mä ’bhöönɩ. Mä wʋ bhlinɩɛ a pɩɔ ’yli, nɩkpa a ‑bɛ yi’ɛ mä ’bhöönɩ. Wa ’wuë, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, Ablaamö mɔ, Yizaakö mɔ ’n Zakɔɔbö, wa ‑nyʋä ’sɔ wa yi ‑mä ’wʋ linɩ. ¹²‑Maa Yizlaɛlɩ a nʋa ‑wa sa‑a a‑a wabhlɩ ‑lɛ ’kɩ wa ’kä ‑mä ’bhle ghlɩɩ, ‑mä ’pɩwʋ, ‑mä guylukwëa ’mö, ‑mä wa ’kʋä ’pä mä’a ‑mä wa ’kää ’winɩ, wa ’kä ’klʋ ’slu.» ¹³Ɔ gbää sa’a ’wëë, ’n ɔ yia’aa Ghlʋmɛɛwaa ’a ’slʋja a ’kifii ’yi gö nɩɩ: «Mö ’ligbë ’mö ‑maa sɛ ‑n ’tɛɛnɩ Lagɔ dlɩ a za, ’saa ‑n ’yɩbhänɔɔ da’aa, ɔ ‑kamu ’nyɛ ’wë.» ‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ‑bhlʋ ‑kpɔ ’mö ’n Ghlʋmɛɛwaa a ’slʋja ’a ’kifii a libhonʋnyɔɔ yiɛ yɛmanɩ.

Zezwii yɛ guzuwa a ‑bɛ yɛmanɩ

(Maakö 1.29-34; Lwiikö 4.38-41)

¹⁴Zezwii ’bhööä ‑lɛ, ’n ɔ yiɛ ‑mä Piɛlɩ a ’ligbë ’mö mö. Ɔ lɛ ’bhöö ’lɛ Piɛlɩ a ’wʋtɛnglɛ wëtlokwëë lɩbhɔɔ zaa ɔ pö dʋdʋ ’wʋ. ¹⁵’N Zezwii yiɛ ’ɔ kätɩkpaa kɛ zɩ. ’N wëtlokwëa yoo ku ’mö bhɩɛ ’n ɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ ’n ɔ yoo ’wʋ pi. ¹⁶‑Kidosɛ ghlɛɛ, nɩkpa a ‑bɛ ‑wa kää zuzukuzoku ‑gömöö, ’n wa yuëë Zezwii ‑lɛmö, ’n ɔ yuënyɩɛ ’ɔ ngli a wɛlɩɩ ’mö ‑gömö kpëtɩnɩ. Nɩkpa ’wuë gwi ’lɩbhää, ’n ɔ yuëë yɛmanɩmö. ¹⁷Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ Ezayii ’a wɛlɩɩ ɔ bhïla a‑a nɩɩ:

Ɔ ‑kanyɩ ‑a’a yɔlɔylʋʋ ‑gömö ‑sɛ.

Ɔ ‑kanyɩ ‑a’a ’lɩbhägwii ‑gömö ‑sɛ.8.17 Ezayii 53.4.

Wɛlɩ ’la mɩɩ ’wlʋnɩɛ da’a ’yli.

Sɛ ‑a kää ‑a ’kä Zezwii ‑gänɩɩ

(Lwiikö 9.57-62)

¹⁸’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö a ’nyubäda ’kädaa yɔwʋ, Zezwii ‑wʋ ‑mä. Nɩkpaa ‑wa soo yɔwʋʋ, wa’aa muënɩ. Ɔ ’yuëë ’ylɩmöö, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «A‑a nɩ ’plɩnɩ ‑mä nyuu a kïkë ‑mä’la ‑gömö.» ¹⁹’N Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩanyɔ ‑bhlʋ yoo yɔwʋ ’dio. Ɔ lɛ naa: «’Cɩanyɔɔ, dɛ ‑n ‑kä mö ‑kë, n ‑yimö ‑gänɩ.» ²⁰Zezwii lɛ naa: «‑Gätlɩzlɛya mɩɩ kää ’mögʋʋvïli, ’zɩ mɩɩ kää ’lwɩlwɩ. ‑Maa Nɩkpɛ a ’Yu, dɛ a’bhë ɔ ’kä sɛ’ɛ ’ɔ ’wukpëlea sɛ ’pïlaa, ɔ’ɔɔ ‑lɛ ‑kä.» ²¹‑Mi’la ’plɩɛ ’wëë, ‑wa ‑gänɔɔ a gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ, ’n ɔ yo’ɛɛ ɔbhlɩ ’dɩ ’nyɛɛ mö, ɔ lɛ naa: «‑Alowli, n yɩbhä nyɩasɛ n ‑kamö ’kwädlɩ ‑gänɩ, ‑maa ’nɩgbö ’tikïyie ’wʋ ’mö n ‑kä na dɩba ziza ’wëë, n ’kä yi.» ²²Zezwii lɛ naa: «’Tatinɩ ‑gäzɩɩ ’yi, yɩ ’kä zizazizanɩ, ‑maa ‑nmö ‑naa, yi ‑n ‑kaa ‑gänɩ.»

Zezwii yɛ ’vuu ’kɔdʋ ’nigba

(Maakö 4.35-41; Lwiikö 8.22-25)

²³Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, ’n wa yia’aa gɔlʋ ’wʋ ’libhï ’n wa yiɛ mö. ²⁴Wa ‑wʋ mö dɔ’wʋ cuu, ’n ’vuu ’kɔdʋ yiɛ yi, ’n nyuu a ‑gbɔkwälɩ bhlinɩɛ ‑mä gɔlʋʋ ’mö. ‑Maa Zezwii ngämö ɔbhlɩ. ²⁵’N ’ɔ ‑gänɩwaa yoo yɔwʋ ’dio ’n wa yoo gäla. Wa lɛ naa: «‑Alowli, yiinyɩ ’wʋ, ‑maa ‑abhʋa ’kuaa!» ²⁶Zezwii lɛ naa: «Sɛ yɩ ‑wʋ bhä ’mö ’n a ngänɩ bhä sa’a ’nɩ? ’A Lagɔ a dlɩtɛɛnɩtɛnɛɛ ’nɩɛ ‑zu.» ’N ɔ yia’aa ’wʋ ‑sɔ ’n ɔ yiɛ ’vuu ‑nyɛ nyuu ’sɔ ’wʋ ’kpanɩ, ’n saa ’wuë yiɛ vlɩɩ plɛ. ²⁷Wa ’wuë ’n wa yiɛ wölɩya ngli ’pä, wa lɛ naa: «’Ɔ! ’Saa‑nɩkpɛ bhä sɛ ‑ma nɩ dɛ’ɛ, ’n ’vuu a’bhë ‑nyɛ ’nyu ’sɔ zo bhä ’klʋkpamö ’nɩ?»

Zezwii yɛ nɩkpa ’sɔ zuzukuzoku ‑gömö kpëti

(Maakö 5.1-20; Lwiikö 8.26-39)

²⁸Wa möä, ‑mä nyuu a kïkë ‑mä’la ‑gömö, ‑mä Gadala‑bhölɩɩ ’mö, Zezwii ghlɛɛ ‑mä cuu, ’n nɩkpa ’sɔ yoo gbanɩɛ yi, wa ’bhöönɩ ‑mä lesikpï jijo’wʋ. Zuzukuzoku wa kää ‑gömö zaa, yɔwʋ wa kälɩɛ tenyii. ‑Sɩbhä a za, ’yioo wa ‑wʋä ’wʋʋ, ‑bɛ ’nɩ ghlɛnuu ’wʋ. ²⁹’N wa yiɛ ’mö ’kpa, wa lɛ naa: «Lagɔ a ’Yu Zezwii sɛ ‑n ‑kanyɩ bhä ’wʋ gbänɩ? ‑N ‑kanyɩ ’klɩ ’yɩa a za ‑n yi bhä ‑a? ‑N ‑yi sɛ nɩɩ ‑a’a ’klɩyɩatɛnyɩɩ ’nɩɛ ‑bhlɛ ghlɛ.» ³⁰Dɛɛ nɩkpa ’la möä Zezwii gbanɩɛ a ’yukudeyie, ‑lɛ a ‑gäga ‑bhlʋ ’wlu, kokotie a ‑zɩkpa ’käda ‑bhlʋ ‑wʋ a ‑lɛ. Yɩ ‑wʋ ‑mä ’wʋ li dɔ’wʋ. ³¹Zuzukuzokuu ‑yɩ ‑wʋä nɩkpa ’la ‑gömöö, ’n yɩ yiɛ Zezwii yɔwʋ bhibhe, yɩ lɛ naa: «‑Yayaya, ‑n ‑kanyɩ kpëtii, ’tatinɩnyɩ ’yi ‑a ’kä ‑mä kokotie ’la ’mä plɛ.» ³²Ɔ lɛ naa: «A nɩ mö a ’kɩ ’mö plɛ.» ’N yɩ yiɛ nɩkpa ’sɔ ‑kpɔ ‑gömö ’bhöö, ’n yɩ yiɛ kokotiea ’mö plɛ. Yɩ plɩɛ ’mö cuu, kokotiea ’wuë, ’n yɩ yiɛ ‑mä ‑gägaa ’wlu ’bhöö, ’n yɩ yiɛ ‑mä ’nyu ’mö sɛ ’sulo. ’N nyuu yiɛ ’lɩbhä. ³³Yɩ ‑gänɩwaa ’yɩɛ ‑sɩbhä ’ylɩmöö, ’n wa yiɛ futo ’n wa yiɛ ‑mä glɔ ’mö mö. Wa ghlɛɛ ‑mä, sɛ yɩ ’plɩɛ ’wʋ, ’n zuzukuzokuu yiɛ nɩkpa ’la ’sɔ ‑kpɔ ‑gömö ’bhöö a tɩtɩɩ, ’n wa yiɛ ‑sɩbhä ‑sɛ. ³⁴Zaa, ‑mä ‑glɔ ’la ’mö a ‑nʋa ’wuë, wa ’nwiɛ, ’n wa yiɛ ’wʋ ‑sɔ, wa ’kä Zezwii ’ylɩmöä mö. Wa ghïloo ‑mä, ’n wa yoo yɔwʋ bhibhe, wa lɛ naa: «‑Yayaya, ’bhöö mä’ä ‑a’a bhlɩɩ ’mö.»

Zezwii yɛ kpälɛkpälɛnyɔ yɛmanɩ

(Maakö 2.1-12; Lwiikö 5.17-26)

¹Yɩ ’plɩɛ sa’a ’wëë, ’n Zezwii yi’ɛɛ gɔlʋʋ ’wʋ ’libhï, mä ɔ ’bhöönɩ a‑a, ’n ɔ yiɛ ‑mä ’bɩwʋ mö, ‑glɔɔ ’mö mä ɔ glɩ a‑a, ’n ɔ yiɛ ‑mä mö. ²Ɔ ghlɛɛ ‑mä, ’n wa yoo nɩkpɛ ‑bhlʋ ‑lɛmö, ɔ pö ‑sɛpʋ ’mö. Kpälɛ ɔ kpälɛɛ, nɩkpaa ‑wa ‑lɛmɔɔ, Zezwii ’yɩɛ sɛ wa ’tɛɛnɔɔ dlɩ ’ylɩmöö, ’n ɔ yiɛ kpälɛkpälɛnyɔɔ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «Na ’yu, bhlɩ dlɩ sɛ, ‑maa ‑na’a ’nyinylolii a gbʋʋ yɛ bhɩɛ.» ³‑Maa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa, wa gla’mö a ‑mumuë, wa glɩmö a ‑lɛ la. Zezwii gbää sa’aa, wa dila zɛmö a dɔ’wʋ wa lɛ naa: «Nɩkpɛ ‑mɔ nɩ, Lagɔ ’a nglɩɩ ’mö ɔ nyimaa.» ⁴Zezwii yɩɛ ’wa dlɩpäsaa ’ylɩmöö, ’n ɔ yuëë nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «Sɛ yɩ ‑wʋ bhä ’mö ’n ’a dlɩpäsaa ‑wʋ bhä sa’a ’zokwësɛ ’nɩ? ⁵N ’kä nɩkpɛ nɩ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, ‑na’a ’nyinylolii a gbʋʋ yɛ bhɩɛ, n ’kɔ’ɛ ’dɩ nyɛ nɩɩ ‑sɔ ’wʋ ‑n ’kä nɛmö, yɩ ’sɔɔ a dɔ’wʋ ‑yɩ ’tɛɛ bhä ’mö? ⁶‑Maa n yɩbhä a nɩ yɩbhɩnɩ sɛ nɩɩ, Nɩkpɛ a ’Yu, mɔɔ kää ɔ ’kä mä’ä dʋdʋ ’wʋ nɩkpɛ a ’nyinyloli a gbʋ bhɩa.» Zaa, ’n ɔ yiɛ kpälɛkpälɛnyɔɔ ’dɩ nyɛ, ɔ lɛ naa: «‑Sɔ ’wʋ, ’libhï ‑na’a ‑sɛpʋʋ ’wʋ, ‑n ’kä ’ligbë ’mö mö!» ⁷Zezwii gbää sa’a cuu, ’n kpälɛkpälɛnyɔɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ, ’n ɔ yiɛ ’ligbë ’mö mö. ⁸Nɩkpa ’wuë ‑wa ‑wʋä a‑a ‑lɛ, wa ’yɩɛ ‑li ’la ’ylɩmöö, nganɔɔ ’lɩbhʋää, ’n wa yiɛ Lagɔ a ’nglɩ ’ghlimanɩ, sɛ ɔ ’nyɛɛ nɩkpɛ sa’a a ’mötɛɛnɔ a za.

Zezwii yɛ Matie wäzɩ

(Maakö 2.13-17; Lwiikö 5.27-32)

⁹Zezwii ’bhööä da’aa ’n ɔ yiɛ mö. Ɔ ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ’n ɔ yiɛ nɩkpɛ ‑bhlʋ ’ylɩmö, ɔ glɩ ‑mä lapoopɛnɩbuduu ’mö. Ɔ nglɩɛ Matie, ’n ɔ yoo wäzɩ, ɔ lɛ naa: «Matie, yi ‑n ‑kaa ‑gänɩ!» Ɔ gbää ‑sɩbhä cuu, ’n Matie yiɛ ’wʋ ‑sɔ ’n ɔ yoo ’bɩwʋ bhlinɩ. ¹⁰’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, Zezwii ‑wʋ ‑mä Matie a ’ligbë ’mö li dɔ’wʋ, lapoomoni a ’wʋbhliwa a ‑bɛ, nɩkpa ‑mumuë ‑wanyɩ nglɩɩ ‑nyimamö’ɛɛ ’n ’ɔ ‑gänɩwaa kökä, wa ’wuë, wa ‑nyɔɔ ‑wʋ ’wʋ linɩ dɔ’wʋ, ¹¹’n Falizɩɛwaa ’yuëë ’ylɩmö, ’n wa yiɛ Zezwii ’a ‑gänɩwaa nimï ’yɩbhä nɩɩ: «Sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö, lapoomoni a ’wʋbhliwaa ‑nyɛ nɩkpaa ‑wanyɩɩ nglɩɩ ‑nyimaa ’sɔ, ’n a ’bhidɩba ‑nyʋä linɩ bhä ’wʋ ’nɩ?» ¹²Zezwii ’nʋä, ’n ɔ yuëë ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: «‑Ɔ ‑yɛɛ, ɔ’ɔ tɛlɩ göpögöpönyɔ sɛ, ‑maa ‑ɔɔɔ ‑yɛ, mɔɔ tɛlɩɛ göpögöpönyɔ sɛɛ. ¹³Miɛ nɩɩ, nɩkpa ‑wa zlɔnɩɛ ’möö, wa za n’n‑ä mä’ä dʋdʋ ’wʋ yi, ‑maa ‑wa glɩnɩɛ ’nyinylolinʋwaa, wa za n yiɛ, n ’kʋä wäzɩ.» Sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ: Nɩma a bʋbɔnɩbʋbɔnɛ mɛ, ngäzɩdlɩkäkʋ mu, yɩ ’sɔ ‑kpɔ a dɔ’wʋ, ngäzɩdlɩkäkʋ ’mö n yɩbhää.9.13 Ozee 6.6.

A ‑kä möö, wɛlɩkïbhë ’la, sɛ a sɛɛ zɛmöö, a nɩ ’pä sasɛ dlɩ a ’kä ‑sɩbhä ’mö nʋ.

Suplɛplʋʋ a wɛlɩɩ

(Maakö 2.18-22; Lwiikö 5.33-39)

¹⁴’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, Zaa Batisɩ ’a ‑gänɩwaa mʋa ghlɩɛ ‑mä Zezwii ’n wa yoo nimï ’yɩbhä. Wa lɛ naa: «‑Abhʋa, ‑a ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ ‑a plɛ su. ‑Maa ‑na ‑nʋa ‑naa, wa’a plɛ wabhlɩ su ’lɩlɩlɩ. Zaa sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö nɩ?» ¹⁵’N Zezwii yuëë ’dɩ ’nyɛ ɔ lɛ naa: «Nɩkpɛ ‑kä ’nglɔ kwä, ’n wa ‑kä nglɔɔ ’wʋ ’bhli dɔ’wʋ ‑wʋ, nglʋkwänyɔɔ ‑kä ‑bhlɛ ‑lɛ ‑wʋʋ, nɩkpaa ‑wa yi a‑a ’bhlie, wa yi bhä wa ’naa li nʋ ‑a? N’nn! Wa ’naa ’kä ‑sɩbhä nʋ. ‑Maa ’tɛnyɩ ‑mɛmɛɛ yi ghlɛ, dɛ wa ’kʋä nglʋkwänyɔɔ jijo ’wʋ ‑sɛɛ. ‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, wa yi su plɛ.»

¹⁶’N ɔ yuë’ɛɛ nine ‑mamaa ’pänɩ, ɔ lɛ naa: «Wa ‑kä ‑lɛ ‑bänagɔgɔ a ‑fële ’mö ‑yʋkʋpɩɔlulu ’kplɛnɩɩ, yɩ’ɩɛ ‑sɩbhä ’wʋ ‑ngwa. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wa ‑kʋʋ ‑lɛ ’kplɛnɩɩ, ‑lɛ ghɔlɔ a ghlɔɔ tenyii ’n ‑fëlea ’ghlimanɩɛ ’mö. ¹⁷Wa ‑kä nʋyɔlʋ ’kplabhëgɔgɔ ’mö pälɩɩ, yɩ’ɩɛ’ɛ ‑sɩbhä ’wʋ ‑ngwa. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wa ‑kʋʋ ‑mä pälɩɩ, ’kplabhëa ghɔlɔ a ghlɔɔ, ’n nʋʋ ’suloo sɛ, yɩ ’sɔɔ ’n yɩ nyimonɩɛ ’gämö. ‑Sɩbhä a za wa pälɩɛ nʋyɔlʋ ’kplabhëlele ’mö. ‑Sɩbhä a dɔ’wʋ yɩ kii ’sɔ ‑kpɔ ’nɩ nyimoo.»

Guzunglɔɔ ‑ɔ zɩɛ Zezwii ’a ‑bänaa kɛ ‑nyɛ yuu ‑ɔ ’ku a‑a Zezwii gälaa ’sɔ a wɛlɩɩ

(Maakö 5.21-43)

¹⁸Zezwii ‑wʋ ‑bhlɛ bhïla dɔ’wʋ ’n Zwiiföwa a ’kifi ‑bhlʋ yiɛ yi. Nɩkpɛ ’la, ‑lɛ Zezwii a dlɩ ’mö ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ‑kokomïladigbï glu ’pä. Ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, ’na nglʋyuu yɛ ’ku ‑lɛ ’nɩɛ ‑bhlɛ ’mö gwälɛ. Zaa, ‑yaya, yi ‑n ’kɔ kɛ zɩ, ɔ ’kä gɔlɔ.» ¹⁹’N Zezwii yiɛ ’wʋ ‑sɔ, ’ɔ ‑gänɩwaa kökä, wa ‑gänɩ nɩkpɛɛ ’n wa yiɛ mö. ²⁰Wa ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ’nglɔ ‑bhlʋ, ‑jɛzlɛzlɛɛ kɔɔ ‑bhlɛ ’ylʋbö kʋgbä’sɔ ’lɩbhänɩ ’n ɔ yiɛ Zezwii nimï ghlɛnɩ ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑bänaa a kpulu kɛ zɩ. ²¹Nglɔ ’la, ɔ dlɩ zɛmö a dɔ’wʋ, ɔ lɛ nɩɩ: «’N n ‑kä ’ɔ ‑bänaa a ’yize kɛ zɩɩ, n yi yɛmanɩ.» ²²’N Zezwii yiɛ nimï ’lɛ, ’n ɔ yoo ’ylɩmö. Ɔ lɛ nɩɩ: «Na ’yu, bhlɩ dlɩ sɛ, ‑maa ‑na’a dlɩ’wʋkänɔɔ ‑kamö puë.» Zezwii gbää sa’a cuu, ’n nglɔɔ yiɛ yɛmanɩ.

²³’N Zezwii yia’aa ‑mä Zwiiföwaa a ’kifii ’la a ’ligbë ’mö ghlɛ. Ɔ lɛ ’bhöö ’lɛ, nɩkpa ‑su ‑lɛ. Bhlɩbhlɩwa ‑wʋmö’ɛ ‑lɛ. Nɩkpa nʋ bidibidi, wa wi. Zezwii ’yuëë wa ’wuë ’ylɩmöö, ²⁴ɔ lɛ naa: «A ’wuë, a nɩ ’wlʋ ‑mä, ‑maa yuu ’nɩɛ ku‑u, ngämö ɔ ngämöä.» Ɔ gbää sa’aa, ’n wa yoo gla pälɩ. ²⁵Wa ’wälaa ‑mä nɩkpa ’wuë ’wëë, ‑mä ‑budukïbhëa ’mö mää yuu a ‑gäzɛɛ pöä, ’n Zezwii yiɛ ‑mä plɛ. ’N ɔ yiɛ yuu a ‑gäzɛɛ sɔ köbhänɩ, ’n yuu yiɛ gɔlɔ ’n ɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ. ²⁶Wɛlɩ ’la ’n yɩ yiɛ ‑mä bhlɩɩ ’wuë ’mö gbɔlɔnɩ.

Zezwii yɛ ’kukwlekäwa ’sɔ yɛmanɩ

²⁷Zezwii ’bhööä ‑lɛ ’n ɔ yiɛ mö. Ɔ ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ’n ’kukwlekäwa ’sɔ yoo ’bɩwʋ bhlinɩ. Wa ‑wʋ ’mö ’kpa dɔ’wʋ, wa lɛ: «Daviidɩ a ’yu a ’yu aa, yɩlɩ ‑aa ngäzɩklʋ ’mö aa!» ²⁸Ɔ ghlɛ ‑mä ’ligbë ’mö, ’kukwlekäwaa ghlɛ ‑lɛ ɔ yɔwʋ, ’n ɔ yuëë nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «A kɩ bhä dlɩ ’wʋ nɩɩ n bhɛnɩ n ’kanyɩ yɛmanɩ ‑a?» Wa lɛ: «Nn, ‑Alowli, ‑a ’kɩ ‑sɩbhä dlɩ ’wʋ.» ²⁹’N Zezwii yiɛ ’wa yilaa kɛ zɩ. Ɔ lɛ naa: «Sɛ a kää da’a Lagɔ dlɩ ’wʋ a za, ’a yilaa nɩ do.» ³⁰Ɔ gbää sa’a cuu, ’n wa yilaa yiɛ do. ’N Zezwii yuëë kä’mö ’titli, ɔ lɛ naa: «A ‑pʋnɩ ’yukwli, wɛlɩ nɩ a nɩ ti nɩkpɛ ’nyɛ.» ³¹‑Maa ‑sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, nɩkpa ’la, wa möä, ‑mä bhlɩ ’la ’wuë ’mö, ’n wa yiɛ ‑mä Zezwii ’a nglɩɩ mlɩmanɩ.

Zezwii yɛ ‑ɔɔwɛlɩkänyɔ yɛmanɩ

³²’Kukwlekäwa ’la möä ’wë cuu, ’n wa yiɛ Zezwii nɩkpɛ ‑bhlʋ ‑lɛmö, zuzukwëzokwë ɔ kää ‑gömö. A ’nglɩ ’mö ɔ’ɔ bhïla. ³³’N Zezwii yonyɩɛ ‑gömö kpëti. Cuu, ’n nɩkpɛ yiɛ bhïla. Nɩkpa ’wuë ‑wa ‑wʋä ‑lɛ, ’n ngli yuëë yɛ, wa lɛ: «’Ɔ! ‑Aaa a ‑bhlɛ tɛkäsɛ sɛ’ɛ a ‑li mä’ä Yizlaɛlɩ‑bhölɩɩ ’mö ’ylɩmö.» ³⁴‑Maa Falizɩɛwaa wabhlɩ, wa lɛ naa: «Nɩkpɛ ’la, zuzukuzoku a ’kifi mɔɔ ‑wɔɔ ‑gömö, mɔɔ nyɔɔ ’mötɛɛnɔ ’n ɔ kpëtie zuzukuzoku nɩkpa ‑gömö.»

Sɛ’ɛ nɩkpa a ngäzɩ ’lɩbhää Zezwii

³⁵‑Mä Bhlɩ ’la a ‑gwlɩ ’kädɩɩ ‑nyɛ ‑gwlɩ ’tikïyiea ’wuë ’sɔ ’mö, ‑sɩbhä Zezwii ’tʋä ‑mä ’wʋ. ‑Mä a Zwiiföwaa a Lagɔbïdii ’mö, ’n ɔ ’cɩanɩɛ ‑mä Lagɔwɛlɩɩ. ’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a ’Mänatɩtɩɩ, ’n ɔ biiɛ saa ’wuë. Nɩmɛnɛkäwaa ‑nyɛ guzuwaa ’wuë ’sɔ ’n ɔ yɛmanuëë. ³⁶Zezwii ’yɩɛ nɩkpaa a ‑bʋbʋʋ ’ylɩmöö, wa ngäzɩɩ lɩbhɔɔ tenyii. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ɔ ‑yi sɛ nɩɩ, wa yɛ yɔlɔ, swɩ kʋä yɔwʋ ’kunɩ. Wa ’kä ‑bhɩɛ wïla a ‑mii ’nɩ ’ylizʋnɩnyɔ ’wʋ ‑kä. ³⁷‑Sɩbhä a za, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: «Lagɔ ’a ’lagblɛɛ, ɛ ’ghïli tenyii ’n ɛ yɛ zɛlɩ, ‑maa nɩkpa ‑wa ’kää ‑mä ɛ ’mö libho nʋʋ, wa’aa ‑zu. ³⁸Zaa, a nɩ bhibhe ’lagblɛlowlii yɔwʋ, ɔ ’kä libhonʋwa ‑mumuë ’wʋ ’libhï, ɔ ’kʋä ‑mä ’ɔ ’lagblɛɛ ’mö kwä.»

Zezwii ’a tietiewaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ

(Maakö 3.13-19; Lwiikö 6.12-26)

¹’N Zezwii yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ wäzɩ ’n ɔ yuëë ’mötɛɛnɔ ’nyɛ, wa ’kä ɔ ’nglɩ ’mö nɩkpa zuzukuzoku ‑gömö kpëti. Nɩmɛnɛkäwaa ‑nyɛ ‑muë gwi a kii ’wuë lɩbhää ’sɔ, wa ’kʋä’ɛ yɛmanɩ. ²Wa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ ɔ laa ’ɔ tietiewaa, wa nglɩɩ miɛ dɛ’ɛ: Simɔɔ, wa la’ɛɛ Piɛlɩ, ’n ɔ ‑daayu Adlee, Zebedee a yowluwa Zaakö ‑nyɛ Zaa ’sɔ, ³Filiipö, Batlemii, Tomaa, Matie ‑ɔ glɩnɩ a ’yɛɛ lapoomoni a ’wʋbhlinyɔ, Alɩfee a yowli Zaakö, Tadee, ⁴Simɔɔ ‑ɔ ‑wʋmö a‑a ‑mä ‑zɩkpaa wa laa Zɛlɔɔtɩ10.4 Zɛlɔɔtɩ: Mɩɩ sɛɛ zɛmö nɩɩ, ‑ɔ gwɩ ’ɔ bhlɩɩ a ’wlumö. ’mö, ’n Zwidaa Yisikalio ‑ɔ ’kää zɩkö Zezwii plɩɩ.

Zezwii yɛ ’ɔ ‑gänɩwaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ tie

(Maakö 6.7-13; Lwiikö 9.1-6)

⁵Nɩkpa ’la kʋgbä’sɔ ‑kpɔ ’mö Zezwii tiee. Wa lɛ ’kää möä yii, sɛ’ɛ ɔ ’zuëë ’dɩ ’mö, ɔ lɛ naa: «‑Waaa Zwiiföwa glɩnɩ ’a bhlɩɩ ’mö, a nɩ tɩ ‑mä mö, a nɩ tɩ’ɛ Samalii‑bhölɩɩ ’mö a glɔ ‑bhlʋ a’bhë ’mö plɛ. ⁶‑Maa Yizlaɛlɩ ’a ngëyii ’mö a ‑nʋa, wa ‑muë ‑bhɩɛɛ wïlaa yɛ tʋʋ, wa bɛyɩ, ‑mä a nɩ mö. ⁷A ‑kä mö dɔ’wʋ ‑wʋʋ, a nɩ ’nyɛ nɩkpa Lagɔwɛlɩɩ. A nɩ ’nyʋä ’dɩ nɩɩ: ’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ yɛ ’dio. ⁸A nɩ yɛmanɩ guzuwaa ’wuë, a nɩ gäla ‑gäzɩ, a nɩ yɛmanɩ ’zlalɩbhäwa wa ’kä ’wlɩlɩ plɛ, a nɩ kpëti zuzukuzoku nɩkpa ‑gömö. ’Mötɛɛnɔ ’la n ’nyanyɩɛ, a ‑nɩɩɛ wʋ ’wlumö ’pɛnɩ zaa, a ‑kä libho ’la nʋʋ, ‑bɛ nɩ tanyɩ ’pɛnɩ. ⁹A ‑kä möä yii, a nɩ tɩ moni ‑su. ¹⁰A nɩ tɩ ‑kotoku ‑su, a nɩ tɩ ‑banɩ ’sɔ ’sɔ ‑su, a nɩ tɩ ’siikpli ‑su, a nɩ tɩ nɛmönɩpeyi ‑su. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑ɔ nʋä libhoo, ɔ kä ɔ ’kä li.

¹¹A ‑kä glɔ ’mö ghlɛ, ɛ yi ‑glɔ ’tikëyi oo, ɛ yi ‑glɔ ’kɔdʋ oo, a nɩ ’yɩbhä nimï, nɩkpɛ a ‑mɔɔ yɩbhää ɔ ’kanyɩ päla ‑kä ‑mä ‑wʋ, ɔ ’kanyɩ päla. ‑Ɔ ‑kaanyɩ pälaa, a nɩ gʋʋ ‑lɛ ’ɔ ’ligbëa ’mö ‑këë ’a mömötɛnyɩɩ ‑kä ghlɛ a ’kä mö. ¹²A ‑kä ’ligbë ‑bhlʋ ’mö ghlɛɛ, a nɩ nʋ nɩɩ, a ’wuë, ’pʋpʋɛ nɩ ghlanyɩ ’wʋ. ¹³‑Lɛ ’ligbë ’la mö a ‑nʋa ‑kaanyɩ pälaa, ’pʋpʋɛ yuë ’wʋ ghlɛ, ‑maa wa ’nanyɩ pälaa, ɛ nɩ sɩbhanyɩ ’mö ’wlu. ¹⁴‑Maa dɛ a ‑kä ghlɛ, ɛ yi glɔ ’mö oo, ɛ yi ’ligbë ’mö oo, ’n ‑mä a ‑nʋa ’nanyɩ pälaa, wa ’nanyɩ ’yukwli ‑pʋnɩɩ, a nɩ ’plɩ. ‑Maa a ‑kä möä yii, a nɩ gbɔtɔ ’a kplɩzɛmödʋdʋʋ. ¹⁵‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, Lagɔ ’a ‑zijle ’kädaa a zlɩɩ ‑kä ghlɛɛ, ‑glɔ ’la ’mo a ‑nʋa ’a nyinylolii a ’pɛna Lagɔ ’kʋä ’nyɛɛ, a yi ’mö ’tɛɛ a yi Sodɔɔmö ‑nyɛ Gomɔɔlʋ ’sɔ a ‑nʋa, a ‑naa ’wʋ zi.

Sɛ’ɛ Zezwii gbää zwɩɩ ɔ ‑nʋa ’kää zi a dɛ

(Maakö 13.9-13; Lwiikö 21.12-17)

¹⁶A yɩɛ, sɛ wa pä’ɛ gbï jijo’wʋ wïlaa, ‑sɩbhä n ‑wʋanyɩɛ dɛ’ɛ nɩkpa jijo’wʋ tie dɔ’wʋ. Zaa, a ‑kä möö, sɛɛ tɩmɛ ’nɛɛ’ɛ, a nɩ ’nɛɛ ‑sɩbhä. Sɛɛ ‑kpakʋ ’nɩ ’pä’ɛ nɩkpɛ ’wʋʋ, a nɩ tɩ ‑sɩbhä nɩkpɛ ’wʋ ’pä. ¹⁷A nɩ ’nɛmanɩa nɩkpaa ’wʋ, ‑maa ’wa ‑zijlituwa ’kädɩɩ a ’yila ’klʋ wa yeanyɩa ‑mä kwä. ‑Mä Zwiiföwaa ’a Lagɔbïdii ’mö, wa yeanyɩa ‑mä kwä, wa ’kanyɩ ’sɛlɩ. ¹⁸Sɛ a glɩnɩɛ na ‑nʋa a za, wa yeanyɩ ’kämanɩwa ’kädɩ ‑nyɛ ’bhlɩlowluwa ’sɔ a ’yila ’klʋ ’nigba, wa ’kanyɩ ‑zijli tu. ‑Sɩbhä yɩ ’kää ’wʋ ’plɩ, nzɩɩ nɩkpaa ‑waaa Zwiiföwa glɩnɩ ‑nyɛ ’wa ’kädɩɩ ’sɔ a ’yila ’klʋ, a ’kä ‑lɛ na dɛ bhïlanɩ. ¹⁹‑Maa wa ‑kaanyɩ ‑mä ‑zijlituwaa ’yila ’klʋ kwää, ’saa a ’kää ‑mä ‑zijle ’mö bhïlanɩ, ’n sɛ a ’kɩɛ ’möbhïlabhïlamö, yɩ dɔ’wʋ, dlɩ nɩ tanyɩ nyɩasɛ libho, ‑maa ‑lɛ a ’tɛnyɩ ’la ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’mö, wɛlɩɩ a ’kää bhïlaa, Lagɔ yeanyi ngli ’pä. ²⁰Anyɩgäsɛ abhʋa ’nɩɛ a ’kä bhïla, ‑maa a dɩba Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ mɔɔ ’kanyɩɛ ’mö bhïlanɩ. ²¹‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, ‑daayu yi ‑daayu tʋ kunɩ wa yo ’lɩbhä ɔ yi ’ku. Dɩbawa yia ‑sɩbhä ’wa yuëa ’zʋmö. Yuë ‑mumuë a’bhï, wa yia wa ‑lowluwa ’mö ’bhɛlɔnɩ, wa yuë tʋ kunɩ, wa yuë ’lɩbhä wa yi ’ku. ²²Na za, nɩkpaa ’wuë yeanyɩ ‑gblɩ, ‑maa nɩkpɛ ‑mɔɔ ’nɩ ’na wɛlɩɩ kɛ’mö ‑sɛ ‑këë, ‑ɔ ‑kä ‑mä ’gbë ’wʋ ghlɛɛ, Lagɔ yo puë. ²³A ‑kä glɔ ‑bhlʋ ’mö ’na wɛlɩɩ biaa mö ’n ‑mä a ‑nʋa ‑kaanyɩ ’klɩ ’yɩaa, a nɩ futo, a ’kä ‑glɔ ‑mumuu ’mö mö. ‑Maa ‑tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: A ’naa ’kä ‑bhlɛ Yizlaɛlɩ‑bhölɩɩ ’mö a ‑gwlɩɩ ’wuë ’mö ’wʋ ’tʋ, Nɩkpɛ a ’Yu, ’n ɔ ’kää yi. ²⁴Nɩkpɛ a ‑gänɩnyɔ ’nɩɛ ‑zɩ ’ghïli ɔ ’kä ’bhidɩba ’wʋ zi, nɩkpɛ a libhonʋnyɔ ’nɩɛ’ɛ ‑zɩ ’ghïli, ɔ ’kä ɔ ’bhidɩba ’wʋ zi. ²⁵‑Maa nɩkpɛ a ‑gänɩnyɔ ’n ɛ ‑kä’ɛ ɔ libhonʋnyɔ, sɛ wa zʋä ɔ ’bhidɩba, wa ‑kɔɔ ‑sɩbhä ’zʋmöö, yɩ nɩ nɛnɔ dlɩ yɔwʋ. Zaa, ’n wa ‑kä ’ligbëlowlii Bɛzebilɩ laa, sɛ wa ’kä bhäa’a ’ɔ ’ligbëa ’mö a ‑nʋa la ’nɩ?

Lagɔ ’mö nɩkpɛ kää ɔ ’kä ‑gu

(Lwiikö 12.2-7)

²⁶Zaa, a nɩ tɩ nɩkpa ‑gu. ‑Maa ’saa ziza‑a ‑bhlɛ ‑sɩkaa ’yizee, wʋ kä wʋ ’kä ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö ’yli ’wlʋnɩ. ’Saa nɩkpa ’nɩɛ ‑bhlɛ ‑yii, wʋ kä wʋ ’kä ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö zɩkpa bhli. ²⁷Zaa, wɛlɩɩ ’wuë n ’nyanyɩɛ ’wi ’möö, a nɩ bhïlani nɩkpabhë a ’yila ’klʋ. ’Saa wa lɛtɛnanyɩɛ ’yukwli gwëë, a nɩ biii wɛlɩpänyɔ a sɛ. ²⁸A nɩ tɩ nɩkpa ‑gu. ‑Maa wa ‑kä ’a kpökpaa ’lɩbhä ’wëë, wa’aa bhɛnɩ wa ’kä ’a ’wugaa ‑lu nʋ. ‑Maa Lagɔ ‑ɔ ‑kä ’a kpökpaa ’lɩbhä ’wë, ‑ɔ bhɛnɩɛ ɔ ’kä ’a ’wugaa ‑kosu ’mö kwää, ’mö a nɩ ‑gu. ²⁹A yɩlɩɛ ‑ka ’bhuluyuëa ’wʋ. A’bhï a ‑yi sɛ nɩɩ, ‑n ‑kä fälɛgïyi ‑bhlʋ ‑kä, ‑n yuë ’sɔ pɩa. ‑Maa ’bhuluyuëa ‑waaa sa’a dɛsɛ ‑kää, wa gla’mö a ‑bhlʋ ’nɩɛ ‑zɩ dʋdʋ ’wʋ bhli, ’n a dɩba Lagɔ ’nɩɛ ’wʋ nguluu. ³⁰’A ’wlu a nyukwëa a’bhë, Lagɔ ‑yi ‑zɩmö a yʋʋ ‑bhli. ³¹Zaa, a nɩ tɩ ‑gu. ‑Maa Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ, a kä tenyii dɛsɛ, a zi ’bhuluyuëa a ‑zɩkpa ’käda ’wʋ.

³²‑Ɔ ‑kä nɩkpabhë a ’yila ’klʋ nɩɩ, na ‑nɔ ɔ glɩnɩɛ nʋʋ, na Dɩba ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ a ’yila ’klʋ, n yi’ɛ na a nɩɩ, na ‑nɔ ɔ glɩnɩɛ nʋ. ³³‑Maa ‑ɔ ‑kaa ‑lɛ nɩkpabhë a ’yila ’klʋ nimï ‑sɛnɩɩ, ‑amö na a ’yɛ, na Dɩba ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ a ’yila ’klʋ, n yi nɩɩ ‑mɔ nɩ n ’nɔɔ ‑yi.

Zezwii a za nɩkpa yi ’ylimö ‑känɩ

(Lwiikö 12.51-53; 14.26-27)

³⁴A nɩ tɩ ‑tɔnɩ nɩɩ, ’na mä’ä dʋdʋ ’wʋ a yiye yi ’nglɩ ‑kä, nɩkpa ’wuë yi ‑wanɩ ’yize. Ɛ’ɛ ‑bhö sa’a ma, ‑maa ɛ yi ’nglɩ ‑kä, nɩkpa yi ’ylimö ‑sɛnɩ. ³⁵Nɩkpa ’kä ’ylimö ‑känɩ a za n yiɛ: Nɩkpɛ ‑mɔmɔɔ ‑nyɛ ɔ yowli ’sɔ, wa yi ’ylimö ‑känɩ, nglɔ ‑mɔmɔɔ ‑nyɛ ɔ yɛnglɛ ’sɔ, wa yi ’ylimö ‑känɩ, ’yu a ’nglɔ ‑nyɛ ɔ ’luwlida ’sɔ, wa yi ’ylimö ‑känɩ, ³⁶’a ‑kosu yɔwʋ a ‑nʋa a’bhï, mʋa ’kää a ‑gblɩwaa glɩnɩ. ³⁷Nza n gbää nɩɩ, nɩkpɛ, ɛ ‑kä ɔ dɩba, ɛ ‑kä ɔ ‑da, ’mö ɔ ‑kä ‑wa ’n ɔ ‑kaa ’wʋ zii, ɔ’ɔɔ na ‑gänɩnyɔ a ‑gba ’mö mlɩnɩ. Nɩkpɛ, ɛ ‑kä’ɛ ɔ yowli, ɛ ‑kä’ɛ ɔ yɛnglɛ, ’mö ɔ ‑kä ‑wa ’n ɔ ‑kaa ’wʋ zii, ɔ’ɔɔ’ɛ ɔbhlɩ na ‑gänɩnyɔ a ‑gba ’mö mlɩnɩ. ³⁸‑Ɔ ’nɩ ’ɔ ’klʋkʋnɩsuu ‑su nzɩɩ ɔ ‑kaa ‑gänɩɩ, ɔ’ɔɔ na ‑gänɩnyɔ a ‑gba ’mö mlɩnɩ. ³⁹Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑ɔ ‑kä ’ɔ pɩwʋʋ ’wʋ gwɩ, ɔ ’käa ’pʋ a za‑a, mɔɔ ’kää ’yli bhɩɛ. ‑Maa ‑ɔ ‑kä ɔnyɩ dlɩ ‑sɛ ɔ ’kä na gbʋ ’mö ’kuu, ɛ nɩkpɛ ’la, mɔɔ ’kää ’pʋ.

‑Ɔ ‑kä Zezwii a tietienyɔ pälaa ɔ’bhë ’mö ɔ yɛɛ päla

(Maakö 9.41)

⁴⁰Abhʋa ’na tietiewaa, ‑ɔ ‑kaanyɩ pälaa, ‑amö ɔ yɛɛ pälamö. Sɛ ɔ pälaa da’a a za, ‑ɔ tieaaa, ’mö ɔ yɛɛ pälamö. ⁴¹Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ, sɛ ɔ glɩnɩɛ Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ a za, ‑ɔ ‑kɔɔ pälaa, Lagɔ yo yɩ ’ylimö a ‑lu ’nyɛ. Miɛ nɩɩ, ’saa Lagɔ ’kää ’ɔ tietiewaa ’nyɛɛ, ɔ yonyɩ ’nyɛmö. Nɩkpɛ a ‑mɔɔ zlɔnɩɛ ’mö Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, ‑ɔ ‑kɔɔ pälaa, Lagɔ yo yɩ ’ylimö a ‑lu ’nyɛ. Miɛ nɩɩ, ’saa Lagɔ ’kää ’ɔ nɩkpaa ’nyɛɛ, ɔ yonyɩ ’nyɛmö. ⁴²‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, ’na ‑gänɩwaa gla’mö a ‑nʋ ‑ɔɔɔ dɛsɛ ‑kä, sɛ ɔ glɩnɩɛ na ‑nɔ a za, ‑ɔ ‑kɔɔ ’nɩmänɩmänyujieyie ’nyɛɛ, Lagɔ yo yɩ ’ylimö a ‑lu ’nyɛ.»

¹Zezwii ’nyɛɛ ’ɔ ‑gänɩwaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ ’dɩ ’wëë, ’n ɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ, bhlɩ ’la a ‑gwlɩɩ ’wuë ’mö, ’n ɔ yiɛ ‑mä nɩkpa Lagɔwɛlɩɩ ’nyɛɛ mö.

Zaa Batisɩ yɛ nɩkpa Zezwii ’wʋ tie

(Lwiikö 7.18-23)

²‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, Zaa Batisɩ ‑wʋ ‑bhlɛ ‑mä ‑jie ’mö ’n ɔ yiɛ Kliisɩ ’a nʋnʋlii ’wuë a ’dɩ ’nʋ. Zaa ’n ɔ yoo ’ɔ ‑gänɩwaa a gla’mö a ‑mumuë ’wʋ tie, ³wa ’kɔ nimï ’yɩbhää mö nɩɩ: «Puënyɔɔ ‑a ‑kʋnɩ a‑a, mö ‑n glɩnɩ bhä, ‑maa ‑mɔmɔɔ ‑a ’kä bhä ‑kʋnɩ ‑a?» ⁴Zezwii lɛ naa: «Wɛlɩɩ a ‑ngöä, ’n ‑lii ’wuë a yɩlɩɛ ’wʋʋ, a nɩ mö a ’kä Zaa yɩ ’dɩ ’nyɛ. ⁵’Kukwlekäwa a yilaa do, kpälɛkpälɛwa nɛmö, ’zlalɩbhäwa yɛmanɩ, ’yukwïlagbögbakäwa a yukwïlaa do, ‑wa yɛ a‑a ’ku ’wëë, wa glɔ, ngäzɩwaa ’wuë, wa nyʋä Lagɔ ’a ’Mänatɩtɩɩ. ⁶Yɩ ’wuë ’mö, ‑ɔ ’nɩ na za Lagɔ ’a ’yioo ’wʋ ’bhöö, ’ɔ ‑jɔlʋ!»

Sɛ’ɛ Zezwii bhïlaa Zaa Batisɩ a dɛ

(Lwiikö 7.24-35)

⁷Zezwii ’nyɛɛ sa’a Zaa Batisɩ ’a tietiewaa ’dɩ, wa möä ’wëë, nɩkpaa ‑wa soo yɔwʋ, wa ’yila ’klʋ ’n ɔ yiɛ Zaa Batisɩ a dɛ bhïla, ɔ lɛ naa: «’Saa a mö a bhä ‑mä ’muse ’klʋ kie? ‑Bʋbʋkwëyi a ‑mɛ ’vuu ziazianɩ ’mö, ’mö a mö a bhä ’ylɩmöä ‑a? ⁸’Saa a mö a bhä ‑mä kie ’nɩ? Nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑suä ‑banɩ a ‑banɩ ’mö, ’mö a mö a bhä ’ylɩmöä ‑a? ’Nɩɛ ‑wa ‑suä wʋlʋnɩbanɩ ’mö, wʋlʋnɩbïdi wa glɩ’ɛ ’mö. ⁹A nɩ nyɩaaa ‑ka ’dɩ, ’saa a möä bhä ‑mä kie ’nɩ? Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ a’aa a bhä ’ylɩmöä mö ‑a? Nn miɛ! Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔɔ Zaa glɩnɩ a‑a, ‑maa ɔ’bhë ɔ zi Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ ’wʋ. ¹⁰Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ɔ dɛ yɩ cɛlɩ a‑a ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

Yɩɛ, ’na ‑gbäglɛyii ’mö n tiee ‑mä ‑na ’yuku, ɔ ’kä ‑na’a ’yioo ‑sɛ.11.10 Malasii 3.1.

¹¹‑Tiamö n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ, mä’ä ’ylʋ zɛmö a nɩkpaa ’wuë gla’mö nɩkpɛ a ‑mɔ ’kää ’ghïli ‑ɔ ’kää Zaa ’wʋ zi, ɔ’ɔɔ ‑bhlɛ gwëlio. ‑Maa ‑sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, ‑ɔ glɩnɩɛ ‑mä a ’tikëyii, mɔɔ ’ghïliɛ mɔɔ ziɛ Zaa ’wʋ. ¹²Tɛɛnɩ ‑mä ’tɛnyɩ ’mö dɛɛ Zaa Batisɩ bhïla a‑a Lagɔwɛlɩɩ ‑këë zɩ’ɛ, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a mömɛ, ’mö ɛ ’tɛɛ. Nɩkpa a ‑muë ’tɛmanɩɛ wanyɩ ’yli yɔwʋʋ, mʋa möä ‑mä. ¹³Moyizɩ ‑nyɛ Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa ’wuë ’sɔ, wa ‑wʋ ’Pɩwʋʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a dɛ bhïla dɔ’wʋ ‑këë, ’n Zaa Batisɩ yiɛ ’yli ’wlʋ. ¹⁴A ‑kä a ’kɩ ’mö ’nʋ nʋʋ, a nɩ yɩbhlɩsɛnɩ sɛ nɩɩ, Lagɔ ’a ’möbhïlanɩnyɔɔ Elii, ‑ɔnyɩ dɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ, ɔ yi ’bɩwʋ yii, ’mö Zaa Batisɩ glɩnɩɛ. ¹⁵‑Ɔ ‑kä ’yukwïla ’wlu ‑kä, ɔ nɩ ’nʋa ‑bhlɛ.

¹⁶‑Sɩkaa a nɩkpaa, ’saa n ’kʋa bhä ’wʋ pälɩ ’nɩ? Wa ’kä bhɩɛ ’yuë a ‑muë ’bhlinɩ’ɛ ’du ’mö, ’n wa pä’ɛ ‑mumuë wɛlɩ ’wʋ nɩɩ:

¹⁷‑A yɛ a za ‑klɩmö bhlɩ,

a’aa yɩ.

‑A yɛ’ɛ ’lɩgbʋlwɩ bhlɩ,

a’aa ’wi.

¹⁸Nyɩasɛ n’n‑ä ‑sɩbhä gbä, ‑maa Zaa Batisɩ yiɛ, ɔ’ɔ li, ɔ’ɔ ’nɩmä. Wa lɛ: Nɩkpɛ ‑mɔ nɩ, zuzukwëzokwë ɔ kää ‑gömö. ¹⁹Nɩkpɛ a ’Yu ɔbhlɩ, ɔ yiɛ, ɔ li, ɔ nɩmä, ‑maa wa ‑kɔɔ ’wʋ yɩlɩɩ wa lɛ: A yɩɛ, nɩkpɛ ‑mɔ nɩ, ‑ɔ kää lililibho ‑nyɛ nʋnɩmälibho ’sɔɔ. Lapoomoni a ’wʋbhliwa ‑nyɛ ’nyinylolinʋwa ‑mumuë ’sɔ, ‑ɔ glɩnɩɛ wa bheyii. ‑Maa ’dɩ n nyanyɩɛ dɛ’ɛ nɩɩ, nɩkpɛ ’a nʋnʋlii mɩɩ tulanɩɛ ’ylimö nɩɩ ’ɔ wɛlɩɩ, Lagɔ ’a ’nɛɛnɔɔ ’mö ‑mä yɩ ’bhöönɩɛ.»

‑Gwlɩ ‑mimii ’nɩɛ ’yɩbhä yɩ ’kä Zezwii dlɩ ’wʋ ‑kä

(Lwiikö 10.13-15)

²⁰Zezwii gbää sa’a ’wëë, ‑gwlɩɩ ɔ ‑bhɛnɩɛ zɩzɛli a ‑bɛ ’mö, maanyɩ nɩkpaa ’nɩɛ ligba wa ’kä ’wa ‑lizokuu kɛ’mö ‑sɛɛ, ’n ɔ yuëë ’lʋnɩ. Ɔ lɛ naa: ²¹«Kolazɛɛ a nɩkpanyɩ, a ‑nyɛ Bɛtɩsayidaa a ‑nʋa ’sɔ, a nɩɩ ’mö yɩ ’kää tenyii ’tɛɛ, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa zɩzɛlii n nʋnɩɛ ‑mä ’a mä’aa, ‑mä Tiilɩ glɔ ’mö ’n Sidɔɔ glɔ ’mö ‑mä n ‑kɩɩ a nʋnɩɩ, ‑mä a nɩkpa, wa yɛ laa’a ‑pa ligba wa ’kä ’wa ‑lizokuu kɛ’mö ‑sɛ. Wa yi a ‑bädɩ dlu, wa yi a nyɛnglɛlekwi ’mö päla, nzɩɩ wa ’kä nɩkpabhë ’ylimö tulanɩ nɩɩ, wa yɛ ’wa ’nyinylolii yɩbhlɩnɩ. ²²‑Sɩbhä a za, Lagɔ ’a ‑zijle ’kädaa a zlɩɩ ‑kä ghlɛɛ, Tiilɩ ‑nyɛ Sidɔɔ ’sɔ a ‑nʋa ‑waaa Lagɔ ‑yii, wa ‑nyɛ abhʋa ’sɔ a dɔ’wʋ, ’a ’nyinylolii a ’pɛna Lagɔ ’kanyɩɛ ’nyɛɛ, a yi ’mö ’tɛɛ, a yi wa ‑naa ’wʋ zi. ²³Zaa, abhʋa abhlɩ, Kapɛnaɔmö a ‑nʋänyɩ, a ‑tɔnɩ bhä nɩɩ, Lagɔ yeanyɩ ’mä ghäyɩ ’wʋ dɛ a dɛ ’gïla ‑a? Ɛ’ɛ ‑bhö ‑sɩbhä ma. ‑Maa ɔ yeanyɩ dʋdʋ ’wʋ ‑lɛ ‑këë a yi ‑mä ’kudu ’wʋ ghlɛ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa zɩzɛlii n nʋnɩɛ ‑mä ’a ‑glɔɔ ’möö, ‑mä Sodɔɔmö a ‑glɔɔ ’mö, ‑mä n ‑kɩɩ a nʋnɩɩ, ’wa ‑glɔɔ yi a ‑bhlɛ zɩ’ɛ ‑bhölɩ. ²⁴‑Sɩbhä a za n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: Lagɔ ’a ‑zijle ’kädaa a zlɩɩ ‑kä ghlɛɛ, Sodɔɔmö a ‑nʋa, wa ‑nyɛ abhʋa ’sɔ a dɔ’wʋ, ’a ’nyinylolii a ’pɛna Lagɔ ’kanyɩɛ ’nyɛɛ, a yi ’mö ’tɛɛ, a yi wa ‑naa ’wʋ zi.»

A nɩ yinɩ Zezwii ɔ ’kanyɩ ’tɩɩglɩglɛ ’nyɛ

(Lwiikö 10.21-22)

²⁵‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’mö, ’n Zezwii yiɛ Lagɔ bhälɩ, ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, zlɩ ‑nyɛ dʋdʋ ’sɔ a ‑lowli, ‑na ’nglɩ nɩ ’ghlimanɩ. Wɛlɩɩ ‑yɩ ziza‑a a‑a, ’nɛɛnɩwaa ‑nyɛ ’bɔgʋyiwaa ’sɔ ’nɩɛ yɩbhlɩnɩɩ, nyɩasɛnɩkpa ‑waaa dɛsɛ ‑kä nɩkpa a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, sɛ ‑n kälɩnuënyɩɛ kɛ ’klʋ a za, n ’ghlimanɩ ‑na ’nglɩ. ²⁶Nn, ‑Atʋ, ‑sɩbhä ‑n ’yɩbhɩɛ, nza yɩ ’plɩɛ ‑sɩbhä ’wʋ.

²⁷‑Amö na dɩba Lagɔ ’nyɛɛ ‑lii ’wuë yowʋ. ‑Bɛ ’nɩɛ Yuu ‑yi ’n ɛ ’nɩ ‑bhö Dɩbaa mɔɔ, ‑bɛ ’nɩɛ’ɛ Dɩbaa ‑yi ’n ɛ ’nɩ ‑bhö Yuu mɔɔ, ’n ɛ ’nɩ ‑bhö’ɛ nɩkpa ‑muë Yuu yɩbhää ɔ ’kä Dɩbaa sʋlʋnɩ muë.

²⁸Zaa, abhʋa yɛɛ yɔlɔ, ’gblukuu a ‑suä ’wlu a za‑a, a nɩ yinɩɩ, a ’kä nyɛpɛ. ²⁹‑Amö na a, dlɩ ’wʋ n yɔnɩɛ, n’n‑ä nanyɩ ’kɔdɔsɛ ‑su. Zaa, a nɩ nglu ’wʋ, n ’kä a ’cɩanyɔ ’zʋ, ’na Lagɔwɛlɩɩ n ’kanyɩɛ ’cɩaa, yɩ ’kanyɩ ‑su, ‑sɩbhä a dɔ’wʋ a yi ‑tiamö nyɛpɛ. ³⁰’Na Lagɔwɛlɩɩ n ’kanyɩɛ ’cɩaa, yɩ ’klʋkpamözʋzwɛ ’nɩɛ ’mö ’tɛɛ, ɛ’ɛɛ ɛ ’kä a dɛ ’gblukwë ’käda glɩnɩ.»

Zezwii yɛ Zwiiföwaa ’a ‑gwlɛnɩzlɩɩ a dɛ bhïla

(Maakö 2.23-28; Lwiikö 6.1-5)

¹‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la a ‑gwlɛnɩzlɩ ‑bhlʋ ’mö, Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, ’n wa yiɛ ‑nyɔɔ a sɛ a ’lagbïle ’mö ghlɛnɩ. Wa ‑wʋä mö dɔ’wʋʋ, ngɔmʋ a za, ’n ’ɔ ‑gänɩwaa ‑dɩnɩɛ lilea ghäyɩ ’n wa leaa. ²Falizɩɛwaa ’yuëë ’ylɩmöö, ’n wa yiɛ Zezwii ’dɩ ’nyɛ, wa lɛ naa: «Yɩɛ ‑mä sɛɛ ‑na’a ‑gänɩwaa zʋä, ‑sɩbhä ’nɩɛ nɛnɩ. Sɛɛ ‑a’a gböö gbä a‑a wa nɩ tɩ ‑gwlɛnɩzlɩ ’zʋʋ, ‑sɩbhä wa zʋä da’a.» ³Zezwii lɛ naa: «Lagɔbɔgʋʋ ’mö ’a wɛlɩɩ ‑yɩ cɛlɩɛ ‑mä, ‑yɩ bhïlaa Daviidɩ ‑nyɛ ’ɔ nɩkpaa ’sɔ a dɛ, ngɔmʋ ’lɩbhʋä ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö a sɛ wa ’zʋä, a ’ni ɔ ‑zɩ ’mö zɛlɩ ‑a? ⁴Lagɔbʋbɔnɩfɔlɔ ‑wʋ ‑wʋ a‑a ‑mä Lagɔbudu ’mö, ‑a’a gböö a dɔ’wʋ, ’fɔlɔ ’la, Lagɔbʋbɔwaa a ’yize mʋa kää wa ’kʋ li. ‑Maa ‑sɩbhä ‑wʋ ’mö, ’n wa yiɛ ‑mä ‑budu ’mö plɛ, ’n wa yiɛ ’fɔlɔ ’la ’wʋ ’libhï, ’n wa yuä li.⁵A’bhï a ‑yi sɛ nɩɩ, nɩkpɛ ‑kä ‑gwlɛnɩzlɩ libho nʋʋ, ‑gwlɛnɩzlɩ a Gböö ’mö ɔ sɛɛ da’a ’klʋkpamö. ‑Sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, ‑maa Lagɔbʋbɔwaa ‑kä ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö ‑libho nʋʋ, ‑bɛ ’naa ’kʋä ‑gwlɛnɩzlɩ a Gböö a ’klʋkpamösɛgbʋ ’nyɛ. Wɛlɩ nɩ, ‑mä yɩ cɛlɩɛ Moyizɩ a Gböö a ’bɔgʋʋ ’mö. A ’ni bhä’ɛ ‑bhlɛ ’mö zɛlɩ ‑a? ⁶N nyanyɩ ’dɩ nɩɩ ‑ɔ kää dɛsɛ ‑ɔ ziɛ Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’wʋʋ, mɔɔ ‑wʋanyɩɛ dɛ’ɛ jijo’wʋ. ⁷Wɛlɩɩ ‑yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö, ‑yɩ nʋä nɩɩ: Nɩma a bʋbɔnɩbʋbɔnɛ mɛ, ngäzɩdlɩkäkʋ mu, yɩ ’sɔ ‑kpɔ a dɔ’wʋ, ngäzɩdlɩkäkʋ ’mö n yɩbhää.12.7 Ozee 6.6. A ‑kä a sɛ yɩ sɛɛ zɛmö ’mö ’nʋʋ, nɩkpa a ‑muë ’nɩɛ ‑lizoku nʋʋ, a ’naa ’kʋä a ’fʋ gbʋ köbha. ⁸Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, Nɩkpɛ a ’Yu mɔɔ ’kämanɩɛ ‑gwlɛnɩzlɩɩ ‑gömö.»

Zezwii yɛ ‑kwätasɩɛkakänyɔ ‑gwlɛnɩzlɩ yɛmanɩ

(Maakö 3.1-6; Lwiikö 6.6-11)

⁹Zezwii ’nyʋää sa’a ’dɩ ’wëë, ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ’bhöö, ’n ɔ yiɛ ‑mä ’wa Lagɔbuduu ’mö mö. ¹⁰Nɩkpɛ ‑bhlʋ ‑wʋmö a ‑mä, ‑kwätasɩɛka ɔ kää. Zezwii plɛɛ ‑mä, ’n Falizɩɛwaa yoo nimï ’yɩbhä nɩɩ: «Wa ‑kä nɩkpɛ ‑gwlɛnɩzlɩ yɛmanɩ, yɩ nɛnɩ bhä ‑a’a gböö a dɔ’wʋ ‑a?» Nyɩasɛ wa ’nɔɔ ‑sɩbhä nimï ’yɩbhä, ‑maa wa yɩbhä wa ’kɔ gbösɛnyɔ ’mö ’yɩ wa ’kɔ ‑zijle ’nyɛ. ¹¹Wa gbää sa’aa, Zezwii lɛ naa: «A gla’mö a nɩkpɛ, ’ɔ wlii ‑bhlʋ ‑kpɔ ‑kä ‑gwlɛnɩzlɩ ’bhʋkwa ’käda ’mö bhlinɩ, ɔ ’naa ’kä bhä ‑mä sɛ ’sibhë ɔ ’kɛ ‑mä ‑sɛ ‑a? ¹²A ‑yi sɛ nɩɩ, nɩkpɛ kä tenyii dɛsɛ ɔ zi wli ’wʋ, zaa ’n wa ‑kɔɔ ‑gwlɛnɩzlɩ ‑li a ‑li ’wlu nʋʋ, yɩ nɛnɩ ‑a’a gböö a dɔ’wʋ.» ¹³Zezwii gbää sa’a ’wëë, ’n ɔ yia’aa ‑kwätasɩɛkakänyɔ ’la ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: «Plu ‑na’a sɔɔ ’mö.» ’N nɩkpɛ yiɛ sɔɔ ’mö plu, ’n ɔ ‑kwätaa yiɛ yɛmanɩ. ‑Mä’la a saa, ’n a yiɛ ‑sɩbhä ’zʋ. ¹⁴Zezwii ’zʋä ‑sɩbhä cuu, Falizɩɛwaa ‑wa ‑wʋmö a‑a ‑mä, ’n wa yiɛ ‑mä ’wlʋ, ’n wa yiɛ ’wlu ’yɩbhää mö, sɛ wa ’kää ’mö ’zʋmözʋmö wa ’kä Zezwii ’lɩbhä ɔ ’kä ’kuu, wa ’kä ‑sɩbhä sɛ tɛlɩ.

Libhonʋnyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ

(Maakö 3.7-12)

¹⁵Zezwii ’nʋä wɛlɩ ’la ’n ɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ ’n ɔ yiɛ mö. ’N nɩkpa a ‑bɛ yoo ’bɩwʋ bhlinɩ ’n wa yiɛ ’mämö. Wa gla’mö a guzuwaa ’wuë ’n ɔ yuëë yɛmanɩ. ¹⁶‑Maa wa ’wuë, kä’mö ɔ ’titiluëë tenyii wa tɩa ɔ ’nglɩ bia. ¹⁷Lagɔ a bhla’mö a ’möbhïlanɩnyɔ Ezayii, wɛlɩɩ ɔ bhïla a‑a, sa’a yɩ ’wlʋnɩɛ ’ylɩ. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ,

¹⁸«Lagɔ lɛ naa:

Yɩɛ, ’na libhonʋnyɔɔ n ‑sɛɛ ‑lɛɛ, mɔɔ dɛ’ɛ.

’Mö n ‑waa tenyii, mɔɔ glɩnɩɛ ’na ’mäna ’wuë.

’Mö n ’kää ’na ’Wugɔmʋʋ ‑gömö ’zʋ.

Mɔɔ ’kää ’bhlɩbhëa ’wuë ’yioo ‑wʋ zlɔnɩɛ ’mö a ’dɩ ’nyɛ.

¹⁹Ɔ’ɔɔ ɔ ‑nyɛ nɩkpa ’kä ’lʋ, ɔ’ɔɔ ɔ ’kä nyla,

‑bɛ ’naa ’kä ɔ ‑gëbë ’du ’mö nʋnɩ.

²⁰‑Bʋbʋkwëyii ‑ɛ kää ‑jɔlʋ yɔwʋʋ, ɔ’ɔɔ ɔ ’kɛ ’mö ‑dɩ.

Ɔ’ɔɔ ɔ ’kä ’napɛɛ ‑ɛnyɩɩ lɩlɛɛ ’nɩɛ ’mö ’tɛɛ ’wʋ ’ngïma.

Swɩ ’naa ’kɔ yɔwʋ ’kunɩ,

‑këë ’saa zlɔnɩɛ ’mö Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ,

’n ɔ ’kää ’nglɩ ‑kä wʋ ’kä ’wlu ’plɩ.

²¹’Mö ’bhlɩbhëa ’wuë ’kää dlɩ ’tɛɛnɩ.12.18-21 Ezayii 42.1-4.»

Falizɩɛwaa yɛ Zezwii wɛlɩzoku bhïlanɩ

(Maakö 3.22-30; Lwiikö 11.14-23)

²²’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, nɩkpɛ ‑bhlʋ ’mö wa ‑lɛmöä Zezwii, zuzukwëzokwë ɔ kää ‑gömö. A za, ɔ’ɔɔ sɛ yɩlɩ, ɔ’ɔ ‑dɩ gbʋ ’lɩlɩlɩ. ’N Zezwii yoo yɛmanɩ, ’n ’ɔ yilaa yiɛ do, ’n ɔ yiɛ bhïla. ²³Nɩkpa ’wuë ‑wa ‑wʋ a‑a ‑lɛ, ’n zuzu yuëë ‑gömö ’bhöö ’n wa ’yɩbhäyɩbhänɩɛ nimï ’n wa nʋä «’Ɔ! ’Bhlɩlowli Daviidɩ a ’yu a ’yu, ɛ’ɛ ‑bhö ɔ ‑kamä dɛ’ɛ mɔ ‑a?» ²⁴Nɩkpaa gbää sa’aa, wa gla’mö a Falizɩɛwaa lɛ naa: «Nɩkpɛ ’la, zuzukuzoku a ’kifi Bɛzebilɩ, mɔɔ ‑wɔɔ ‑gömö, mɔɔ nyɔɔ ’mötɛɛnɔ ’n ɔ kpëtie zuzukuzoku nɩkpa ‑gömö.» ²⁵‑Maa Zezwii ‑yi ’wa dlɩpäsaa zaa, ’n ɔ yuëë ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «’Bhlɩ ‑bhlʋ ’mö a nɩkpa ‑kä ’ylimö ‑känɩ, wa ‑kä wa ’yize tʋ gwɩɩ, ’yli ’wa bhlɩɩ bhɩɛɛ. Glɔ ‑bhlʋ ’mö a ‑nʋä, ’n ɛ ‑kä’ɛ ‑kosu ‑bhlʋ yɔwʋ a ‑nʋä, wa ‑kä’ɛ wa ’yize tʋ gwɩɩ, ’yli wa bhɩɛɛ. ²⁶Zaa, ’n Sataa ‑kä a Sataa kpëtii, ’n ɔ ‑kä a ɔnyɩ tʋ ‑lɛɛ, ’ɔ ’kämanɔɔ ’naa ’kä a bhä ‑pa ’yli bhɩɛ ‑a? ²⁷Zaa, sɛ a nʋä a’bhï da’aa, ’n Bɛzebilɩ mɔɔ ‑kaa ’mötɛɛnɔ ’nyɛ ’n n ‑kä zuzukuzokuu kpëtii, a gla’mö a ‑nʋa ‑wa kpëtiɛ, ‑ɔ nyʋä bhäa’a wabhlɩ ’mötɛɛnɔ ’n wa kpëti bhä ‑sɩbhä ’nɩ? ’Saa a gla’mö a ‑nʋa nʋä da’aa, yɩ kä a yɩ ’kanyɩ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, a’aa zugwë ‑kä. ²⁸‑Maa ‑tiamö a dɔ’wʋ, Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ mɔɔ ‑wʋʋä ‑gömö, nza n kpëtiɛ zuzukuzokuu. Zaa, n ‑kä ‑sɩbhä ’zʋʋ, yɩ nɩ tulananyɩ ’ylimö nɩɩ, Lagɔ a’bhë, ɔ ‑wʋ mä’ä a jijo’wʋ ɔ ’kanyɩ ‑gömö ’kämanɩ.

²⁹A ‑yi sɛ nɩɩ, nɩkpɛ ‑kä tenyii ’mö ’tɛɛ ’n wa ‑kä wa ’kä ’ɔ ‑buduu ’mö a ‑lii ’wʋ ’libhï nʋʋ, ’n wa ’nɔɔ gwa ’wëë, wa ’naa ’kɩ ’wʋ ’libhï. ‑Maa wa ‑kɔɔ gwa ’wëë, ‑lɛ a dɔ’wʋ, wa yi yɩ ’wuë ’wʋ ’libhï. ³⁰Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ɔ ‑nɩɩ nimï ‑wʋʋ, ’ylimö ɔ ‑nya’mö ‑känɩɛ. ‑Ɔ ‑nɩɩ kwänɩ ‑a ’kä ’wlu ’yɩbhaa, gbɔlanɩ ɔ gbɔlanɩɛ. ³¹’Dɩ n nyanyɩɛ dɛ’ɛ nɩɩ, nɩkpɛ yi ‑lizoku a kii ’wuë nʋ oo, ɔ yi wɛlɩzoku a kii ’wuë Lagɔ a dɛ bhïla oo, Lagɔ yi yɩ gbʋ ’yi ’tatinɩ. ‑Maa nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑kä Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ a dɛ wɛlɩzoku bhïlaa, ‑lɛ a ’nyinyloli ’la a gbʋʋ, Lagɔ ’naa ’kʋ ’yi ’tatinɩ ’lɩlɩlɩ. ³²Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, nɩkpɛ a ’Yu, nɩkpɛ ‑kɔɔ wɛlɩzoku bhïlanɩɩ, Lagɔ yi yɩ gbʋ ’yi ’tatinɩ. ‑Maa nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑kä Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ a dɛ wɛlɩzoku bhïlaa, ‑lɛ a ’nyinyloli ’la a gbʋʋ, Lagɔ ’naa ’kʋ ’yi ’tatinɩ. Ɛ yi zɩkpa ‑ma nɩ ’mö ma oo, ɛ yi zɩkpa ‑ma ‑a ’kää yi ’mö ma oo, Lagɔ ’naa ’kʋ ’yi ’tatinɩ.

Suu ‑nyɛ ’wʋ bhïï ’sɔ

(Lwiikö 6.43-45)

³³‑N ‑kä n ’kä subhï a ‑subhï ‑sɛɛ, su a su ’yli ‑n ’kɩɛ ghlɩ. ‑Maa su ‑kä ’zokwë ’wʋ ‑wʋʋ, ’bhïzoku wʋ tlʋä. Swi a kii ’wuë, ’yɩ bhïï ’mö wa yɩbhlɩniɛ ’mö. ³⁴Zaa, abhʋa ‑nyɛ ’bhʋtɩma12.34 Matie 3.7. ’wlʋnɩɛ abhlɩɩ, abhʋaa glɩnɩɛ ’zoku a ’yizee, sɛɛ wɛlɩ a ‑wɛlɩ ’kanyɩ bhä ngli ghlɛnɩ ’nɩ? Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, nɩkpɛ ‑kä bhïlaa, ’saa suä ‑mä ɔ dlɩ zɛmöö, mɩɩ ghlɛnɔɔ ngli. ³⁵Nɩkpɛ ‑kä dlɩzɛmönanɩnyɔ glɩnɩɩ, ’ɔ dlɩ zɛmö a ‑li a ‑lii ‑yɩ ‑wʋä ‑mää, ’mö ɔ nʋä. Ɔ ‑kä’ɛ ’zokwë glɩnɩɩ, ’ɔ dlɩ zɛmö a ‑lizokuu ‑yɩ ‑wʋä ‑mää, ’mö ɔ nʋä. ³⁶’Dɩ n nyanyɩɛ dɛ’ɛ nɩɩ, Lagɔ ’a ‑zijle ’käda a zlɩɩ ‑kä ghlɛɛ, nyɩasɛwɛlɩ ’wuë ‑yɩɩɛ dɛsɛ ‑kä, nɩkpa bhïlaa mä’ä dʋdʋ ’wʋʋ, Lagɔ yuënyɩ ’wʋ ’yɩbhänɩ. ³⁷Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑nanyɩ a bhïlawɛlɩɩ, Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ, mɩɩ ‑kamöä gbʋ köbha, mɩɩ ‑kamöä gbʋ ‑sɛ.»

Falizɩɛwaa lɛ Zezwii nɩ ’pänɩ ‑lɛ wa ’yila ’klʋ zɩzɛɛ

(Maakö 8.11-12; Lwiikö 11.29-32)

³⁸Zezwii gbää sa’aa, Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, wa gla’mö a ‑nʋä ‑mumuë, ’n wa yoo ’dɩ ’nyɛ, wa lɛ naa: «‑Atʋ, ‑a yɩbhä nɩɩ, ’pänɩ dɛ’ɛ ‑aa ’yila ’klʋ zɩzɛ ‑bhlʋ, nzɩɩ ‑a ’kä sɛ ‑yi nɩɩ, Lagɔ mɔɔ tiamöä.» ³⁹Zezwii lɛ naa: «‑Sɩkaa a nɩkpaa, ’kpʋkpʋwa wa glɩnɩɛ. Wa yɛa Lagɔ ‑gömö panɩ ’wë, ’n wa tɛlɩ’ɛɛ ‑bhlɛ zɩzɛ a ‑mɛɛ ’bhöönɔɔ kä’mö sɛ. Nyɩasɛli wa nʋä! Zɩzɛ ‑mɛmɛɛ ’nɩɛ ‑bhölɩ, ’n ɛ ’nɩ ‑bhö Lagɔ a bhla’mö a ’möbhïlanɩnyɔ Zonasɩ a ‑nɛɛ mɛ. ⁴⁰Sɛ ɔ ‑sɛɛ zibhiyi ’kädɛ ’mlɩ ’ylɩ ta ’n Lagɔ yoo ‑mä ‑sɛɛ, sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, ‑sɩbhä Nɩkpɛ a ’Yu ’kää ’ylɩ ta ‑mä glu ‑sɛ. Zɩzɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ a ’kää ’ylɩmöö, mɛɛ da’a. ⁴¹Lagɔ ’a ‑zijle ’kädaa a zlɩɩ ‑kä ghlɛɛ, a ‑nyɛ Ninivö a ‑glɔ ’mö a ‑nʋa ’sɔ a dɔ’wʋ, a ‑nɩɩ ’mö yɩ ’kää tenyii ’tɛɛ. Sa’a sɛ Zonasɩ möä ‑mä ’wa ‑glɔɔ ’mö, ’n ɔ yuëë Lagɔwɛlɩɩ ’nyɛ, ’n wa yiɛ ligba ’n wa yiɛ ’wa ‑lizokuu kɛ’mö ‑sɛɛ, n ’nyanyɩɛ Lagɔwɛlɩɩ, a’aa abhlɩ ‑sɩbhä ’zʋ zaa, mɩɩ ’kanyɩɛ gbʋ köbha. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa nɩkpɛ a ‑mɔɔ ’ghïliɛ ‑ɔ ziɛ Zonasɩ ’wʋʋ, mɔɔ ‑wʋanyɩaa dɛ’ɛ ’dɩ ’nyɛ dɔ’wʋ. ⁴²Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, Sebaa a ’bhlɩlɛnglɛ, sɛ ɔ ’bhöö a‑a ‑mä ɔ ’bhele ’yuku ’yuku, ’n ɔ yiɛ ‑a’a bhla’mö a ’bhlɩlowlii Salomɔɔ Lagɔ ’nyɛɛ tenyii ’nɛɛnɔ ‑mä ghlɩ, ɔ ’kä ’ɔ ’nɛɛnɩwɛlɩɩ ’yukwli ‑pʋnɩ a za‑a, a ‑yi ‑sɩbhä. ‑Maa sɛɛ nglɔ ’la ‑pʋnɩ a‑a Salomɔɔ ’yukwlii, a ‑nɩɩɛ ‑sɩbhä ’yukwli ‑pʋnɩ zaa, Lagɔ ’a ‑zijle ’kädaa a zlɩ ’mö, mɩɩ ’kanyɩɛ gbʋ köbha. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa nɩkpɛ a ‑mɔɔ ’ghïliɛ ‑ɔ ziɛ Salomɔɔ ’wʋʋ, mɔɔ ‑wʋanyɩaa dɛ’ɛ ’dɩ ’nyɛ dɔ’wʋ.

Zuzukwëzokwë ‑kä nɩkpɛ ‑gömö ’bhöö ’wëë a yi ’bɩwʋ

(Lwiikö 11.24-26)

⁴³N nɛ naa, zuzukwëzokwë ‑kä nɩkpɛ ‑gömö ’bhöö, ‑mä a möä ’muse ’klʋ, ’n a zizinɩɛ ‑mä ’mö, ’n a tɛlɩɛ ‑mä glɩdɛ sɛ. ‑Maa ’n a ’nɩa’a ‑mä glɩdɛ ghlɩɩ, ⁴⁴sɛ’ɛ a nʋä nɩɩ: N ’kää ’wlu sɩbhä, dɛ n ’bhöönɩ a‑a, n ’kä ‑lɛ mö. ’N a möä, a ‑kä lɛ ’bhöö ’lɛ, nɩkpɛɛ a ’bhöö a‑a ‑gömöö, ’n ɔ ‑kä ‑bhɩɛ ‑budu ‑mu wa yɛ ’mö yɩlɩpö ’wë, wa yɛ ’wlu gïganɩ ’tɩɩ ‑wʋʋ nɩkpɛ ’mö ‑kää, ⁴⁵’wlu a sɩbhä’ɛɛ, ’n a möä zuzukuzoku ‑mimii ngbi’sɔ ‑yɩ ‑nyuä ’mle ’mö tenyii ‑yɩ zea ’wʋ kie. Yɩ ’wuë, ’n yɩ yiɛ nɩkpɛ ’la ‑gömö. ‑Lɛ a dɔ’wʋ, nɩkpɛ ’la a ‑gömögbʋʋ, ’mö wʋ ’tɛmanɩɛ tenyii, ’n wʋ ziɛ tɛkädɔ’wʋ a saa ’wʋ. ‑Sɩkaa a nɩkpaa ‑wa glɩnɩɛ ’zoku a ’yize, sa’a ‑sɩbhä yɩ ’kää wa dɔ’wʋ ’wʋ ’plɩ.»

‑Muë glɩnɩ bhä Zezwii ’a ‑tiamö a waa?

(Maakö 3.31-35; Lwiikö 8.19-21)

⁴⁶Zezwii ‑wʋ ‑bhlɛ ‑bʋbʋʋ ’dɩ ’nyɛ dɔ’wʋ, cuu, ɔ ‑daayuë ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ ’n wa yiɛ ‑lɛ ghlɛ. Wa ’nɩgbö ‑mä ’pɩwʋ, wa ’yɩbhä wa ’kɔ ’dɩ ’nyɛ, nza wa yiɛ. [⁴⁷’N nɩkpɛ ‑bhlʋ yiɛ Zezwii wäzɩɛ mö. Ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, ‑kɔfänɩɛ oo, ‑maa ‑na ‑da ‑nyɛ ‑na nyɩbhɛlʋdaayuë ’sɔ, wa yɩbhä wa ‑kamö ’dɩ ’nyɛ. Wa ‑kʋnɩmö ‑mä ’pɩwʋ.»] ⁴⁸’N Zezwii yoo nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «‑Mɔ ‑lɛ bhä na ‑da, ’n ‑muë ‑lɛ bhä ’yɛ na ‑daayuë ’nɩ?» ⁴⁹’N ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa wïleyi ’wʋ ’pä, ɔ lɛ naa: «‑Muë nɩ ’dɛɛ, mʋa glɩnɩɛ na ‑da ‑nyɛ na ‑daayuë ’sɔ. ⁵⁰Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑ɔ zʋä na dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ ’klʋkpamö, sɛ ɔ gbää ‑ɔ zʋä ‑sɩbhä, mɔɔ na nyɩbhɛlʋdaayu, mɔɔ na nglʋdaayu, mɔɔ glɩnɩ’ɛɛ na ‑da.»

Glʋglʋnyɔɔ a ninea

(Maakö 4.1-9; Lwiikö 8.4-8)

¹‑Lɛ a zlɩ ’la ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’mö, Zezwii ’bhööä ‑mä ’ligbë ’möö, ’n ɔ yiɛ ‑mä ’nyu ’kɔdʋʋ yɔwʋ mö. ‑Mä ’kïke ’wlu, ’n ɔ yiɛ ‑mä sɛ glɩ, ɔ ’kä nɩkpa Lagɔwɛlɩɩ ’nyɛ. ²’N nɩkpa ’kɔkɔmlɛ yoo yɔwʋ ’wlu ’titanɩ pluplu. Nɩkpa a zunɔɔ a za, ’n Zezwii yiɛ ’gɔlʋ ’mö ‑gbälɛ, ’n ɔ yiɛ ‑mä sɛ glɩ. Ɔ ‑wʋ ‑mä gɔlʋʋ ’mö, ‑lɛ ’nyu ’klʋ, ’n nɩkpaa suä ‑lɛ ’nyunuë ’wʋ. ³’Nini ’mö ɔ ’cɩanuëë Lagɔwɛlɩ a ‑bɛ. Ɔ lɛ naa: «A ‑pʋnɩ ’yukwli. Glʋglʋnyɔ ‑bhlʋ mɔɔ möä ‑mä ’ɔ ’lagblɛɛ ’mö lile ’mlɩɛ.13.3 ‑Mä ’wa mä’a dɔ’wʋ, wa’aa lileyʋʋ glʋ ‑maa ’mlɩ wa mluä.⁴Ɔ ‑wʋ ’mlɩ dɔ’wʋ, ’n lileyʋ ‑mumuu yiɛ ‑mä ’lagblɛɛ a ’yioo ’wʋ bhlinɩ. ’N zɩɩ yiɛ yi, ’n yɩ yuä li. ⁵’N yʋ ‑mumuu yi’ɛɛ ‑lɛ kpayi ’klʋ bhlinɩ, daanyɩ dʋdʋʋ ’nɩɛ ’mö ’tuunɩ, ’n wʋ yiɛ ‑pa mi. ⁶‑Maa ylʋʋ ’pʋä cuu, ’n wʋ yiɛ ‑gbɔkwälɩɩ ’wʋ sianɩ, ’n yɩ yiɛ yɛ, yɩ’ɩɛ kpïla glu ‑kä a za. ⁷’N yʋ ‑mumuu yi’ɛɛ ‑mä ‑dɛglaswi a ‑duvï jijo’wʋ bhlinɩ. ‑Duvïï tɛpɔnɩɛ ’wʋʋ, ’n yɩ yiɛ lile a ‑gbɔkwälɩɩ ’wlu ’mö ‑gbïli, ’n yɩ yiɛ ’ku. ⁸‑Maa yʋ ‑mumuu bhlinɩ’ɛ ‑lɛ dʋdʋ a ‑dʋdʋ ’wʋ, ’n wʋ yiɛ ’pʋ, ’n wʋ yiɛ fötɩ. ’Gwla ‑bhlʋ kä ’yʋ a gwlɩ ngbï ’yli, ‑mämaa kä ’yʋ a gwlɩ ta ’yli, ‑mämaa kä ’yʋ a glʋ ‑bhlʋ ’yɛya kʋgbä ’yli. ⁹Zaa, ‑ɔ ‑kä ’yukwïla ’wlu ‑kä, ɔ nɩ ’nʋa ‑bhlɛ.»

Sɛ yɩ ‑wʋä ’mö ’n Zezwii bhïlanɩɛ ’nini ’möö

(Maakö 4.10-12; Lwiikö 8.9-10)

¹⁰Zezwii ’pää nine ’la ’wëë, ’n ’ɔ ‑gänɩwaa yoo yɔwʋ ’dio, wa lɛ naa: «‑N ‑kä nɩkpaa Lagɔwɛlɩɩ ’nyɛ dɔ’wʋ ‑wʋʋ, ’nini a ’yize ‑n pää, nɩɩ sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö ’nɩ?» ¹¹Ɔ lɛ naa: «Abhʋa abhlɩ, Lagɔ sʋlʋnanyɩ ’ɔ ’pɩwʋ mä ɔ ’kämanɩɛ a wɛlɩɩ ‑yɩ ziza‑a a zɛmö. ‑Maa ‑muë’la wabhlɩ, ɔ ’nuënyɩɛ zɛmö sʋlʋnɩ. ¹²Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wa lɛ naa: ‑Ɔ kää ‑bɛ ’mö wa nyɛɛ, ’n ’ɔ ’saa ɔ kää zumanɩɛ tenyii. Ɔ kää ’tikïyiee, ’ɔ ’tikïyie ’la, ’mö wa sɔɔ kä’mö. ¹³Nza n ’nyɛnuëë ’nini ’mö ’dɩ. Nɩkpa ’la, ’wa yilaa lɩ, ‑maa wa’aa ‑lu ’wʋ yɩlɩ. Wa kä ’yukwïla ’wlu, ‑maa wa’a ’nʋ, wa’a ’nwi ’mö. ^14-15Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ Ezayii, sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a bhla’mö wa dɛ nɩɩ, Lagɔ lɛ naa:

A yi ‑ngö ‑kë,

a ’naa ’kä ’mö ’nʋ.

’A yilaa yi ’fʋ lɩ,

maa a ’naa ’kä ‑lu ’ylɩmö.

Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa,

’na ngëyii n ‑sɛɛ ‑lɛ ’mö a nɩkpa nɩ,

wa yɛ ’wa dilaa ’mö ’tumanɩ,

’na wɛlɩɩ tuëa dila zɛmö plɛ.

Wa yɛ ’yukwïla ’wʋ ’su,

wa tɩa ’na wɛlɩɩ ’mö ’nʋ.

Wa yɛ ’yila ’wʋ ngämö,

wa tɩa ‑lu ’ylɩmö.

Wa’aa ’yɩbhä wa ’kä ligba, wa ‑kaa yɩbhlɩnɩ,

n tuëa puë a za.13.14-15 Ezayii 6.9-10.

Sɛɛ Ezayii gbä a‑a da’a wa dɛ, ‑sɩbhä ‑maa ’wlʋnɩɛ dɛ’ɛ ’yli. ¹⁶‑Maa abhʋa abhlɩ, ’a yilaa yɩlɩ sɛ, ’a yukwïlaa ‑ngö zaa, ’a ‑jɔlʋ! ¹⁷Nyɩasɛ n’n‑ä ‑sɩbhä gbä, ‑maa Lagɔ ’a bhla’mö a ’möbhïlanɩwa a ‑bɛ, ’n Lagɔnɩkpa ‑mumuë a ‑bɛ ’yɛ, ’saa a yɩɛ dɛ’ɛ ’ylɩmöö, wa ’yɩbhä a wa ’kʋ ’ylɩmö, ‑maa wa ’nuä ’ylɩmö. Wɛlɩɩ a nʋä dɛ’ɛ, wa ’yɩbhä a wa ’kɩ ’nʋ, ‑maa wa ’niɛ ’nʋ.

Glʋglʋnyɔ a ninea sɛ’ɛ a sɛɛ zɛmö

(Maakö 4.13-20; Lwiikö 8.11-15)

¹⁸Zaa, a ‑pʋnɩ ’yukwli, glʋglʋnyɔɔ a ninea, sɛ a sɛɛ zɛmöö, n ’kanyɩ ‑sɩbhä sʋlʋnɩ. ¹⁹‑Wa ‑pʋnɩɛ ’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a wɛlɩɩ ’yukwli, ‑waa ’nwiɛ ’möö, ‑lɛ ’yio ’wʋ dɛɛ lileyʋʋ bhlinɩɛ, ‑lɛ wa ‑nyɛ ’wlʋnɩɛ. Wa ‑kä Lagɔwɛlɩɩ ’nʋ ’wëë, ’n Sataa yiɛ, ’n ɔ sʋänyɩɛ dila zɛmö ’lɩlɩlɩ. ²⁰Kpayidʋdʋ ’klʋ dɛɛ lileyʋ ‑mumuu bhlinɩɛ ’n wʋ ’nɩɛ ’pʋʋ, ‑mumuë ‑nyɛ ‑lɛ ’wlʋnɩ. Wa ‑kä Lagɔwɛlɩɩ ’nʋ cuu, ’mänasɛ wa ngwliɛ ’wʋ, ²¹‑maa wa ’niɛ sasɛ dila zɛmö ’zʋ. Zaa, wa ‑kʋä yɩ za ’klɩ ’yɩa, wa ‑kä’ɛ yɔlɔylʋ ’mö ‑wʋʋ, yi wa ’tatiniɛ cuu. ²²‑Mumuë ‑nyɛ dʋdʋ ‑wʋ kää ‑dɛgla ’wʋ ’wlʋnɩ’ɛ wabhlɩ. Wa nʋ Lagɔwɛlɩɩ ’wë, ‑maa mä’ä ’pɩwʋ a dlɩpäpʋʋ ‑nyɛ wʋlʋnɔɔ a tʋʋ ’sɔ, mɩɩ ’mänanɩɛ Lagɔwɛlɩɩ wa ’zʋ a‑a dlɩ zɛmö ’wlu. ‑Sɩbhä a za yɩ’ɩ tlʋa’a ’bhï. ²³‑Maa nɩkpa ‑mumuë ‑wʋ ‑lɛ. Mʋa ‑kä Lagɔwɛlɩɩ ’nʋʋ, mʋa ‑pʋniɛ sasɛ ’yukwli ’n wa nwiɛ ’mö. ‑Sɩbhä a nɩkpaa, mʋa ‑nyɛ dʋdʋ a ‑dʋdʋʋ ’wlʋnɩɛ, dɛɛ lileyʋʋ bhlinɩɛ ’n wʋ yiɛ ’pʋ, ’n ’gwla ‑bhlʋ kää ’yʋ a gwlɩ ngbï ’yli, ’n gwla ‑mämaa kää ’yʋ a gwlɩ ta ’yli, ’n ‑mämaa kä’ɛɛ ’yʋ a glʋ ‑bhlʋ ’yʋ kʋgbä ’yli.»

‑Putukwëzokwëa a ninea

²⁴’N Zezwii yi’ɛɛ nine ‑mämaa ’pä, ɔ lɛ naa: «Sɛɛ nɩkpɛ glʋ’ɛ ‑mä ɔ ’lagblɛ ’mö lileyʋ a ‑lileyʋʋ, ‑sɩbhä ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ‑wʋä. ²⁵Sabʋsɛ nɩkpa ’wuë ngämö, ’n ’lagblɛlowlii ’a ‑gblɩnyɔɔ yiɛ ‑mä ’lagblɛ ’mö mö. Ɔ ghlɛɛ ‑mä, ‑mä lilea jijo’wʋ, ’n ɔ yiɛ ‑mä ‑putukwëzokwëa glʋ, ’n ɔ yiɛ ’wlu sɩbhä. ²⁶Lilea ’wlʋä, a ‑wʋ fötɩ dɔ’wʋ, ’n ‑putukwëzokwëa yiɛ ’wlʋmö. ²⁷Lagblɛlowlii a libhonʋwaa ’yɩɛ ‑putukwëzokwëa ’ylɩmöö, ’n wa yoo ‑mä ghlɩ, wa lɛ naa: ‑Atʋ, ‑mä ‑na’a ’lagblɛɛ ’mö lileyʋ a ‑lileyʋʋ ‑n glʋ a yɩ ‑mä nɩɩ, sɛ yɩ ‑wʋ bhä’ɛ ’mö, ’n ‑putukwëzokwë ‑wʋ ‑mä ’nɩ? ²⁸Ɔ lɛ naa: ’A! Na ‑gblɩnyɔɔ ’zʋä sa’aa. Wa lɛ: Zaa, ‑n yɩbhä bhä ‑a nɩ mö, ‑a ’kä ‑mä ‑putukwëzokwëa sɛ ‑a? ²⁹Ɔ lɛ naa: N’nn! a ‑kaa ‑sɩkaa ‑mä ‑sɛɛ, lile a’bhë ’mö a ’kää glʋ ‑sɛmö. ³⁰Zaa, a nɩ ’tatinaa ‑bhlɛ yi, ‑putukwëzokwëa ‑nyɛ lilea ’sɔ ’kä ’gämö ’pʋnɩ. ‑Maa ‑dɩdɩtɛnyɩ ‑kä ghlɛɛ, n yi ‑dɩdɩwaa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, wa nɩ ‑dɩ ‑putu gwë wa ’kʋ bhägöbhägö ’mö sɛ gwa, wa ’kʋ sia ’wë, wa ’kä bhäla lilea ‑dɩ, wa ’ka ‑mä ’na gbʋʋ ’wʋ zʋ.»

Suyeyii wa laa mutaadɩ a ninea

(Maakö 4.30-34; Lwiikö 13.18-21)

³¹’N Zezwii yi’ɛɛ nine ‑mämaa ’pä, ɔ lɛ naa: «’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ‑mä ‑bhɩɛ suyeyikee wa laa mutaadɩ nɩkpɛ glʋ ‑mä ɔ ’lagblɛ ’mö. ³²Suyeyike ’la, ɔ ’tikëtikëyi, ɔ sɛ a ’tikëyi ’nɩɛ ‑bhölɩ. ‑Maa nɩkpɛ ‑kɔɔ ’wʋ ’libhï, ɔ ‑kɔɔ ‑mä ’ɔ ’lagblɛɛ ’mö glʋ, ɔ ‑kä ’wlʋʋ, ɔ su ’bhʋɔmanɩ ’wʋ ‑këë, wʋ zi ‑mä ’lagblɛ ’mö a glʋglʋlii ’wuë ’wʋ. ’N ’zɩ ’sɩbhänuä ’wlu.»

Levii a ninea

³³’N Zezwii yi’ɛɛ nine ‑mämaa ’pä. Ɔ lɛ naa: «Sɛɛ ’nglɔ zʋ’ɛ falinɩ a ‑bɛ ’bëë ’kädaa ’mö ’n ɔ pä’ɛ ‑mä levii a ’tikïyiee, ‑sɩbhä ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ‑wʋä. Ɔ ‑kä levii ’la a ’tikïyie ‑mä falinɩ ’mö zʋ ɔ ‑kɔɔnyɩ plɛtanɩɩ, levii ’tikïyie ’la a za, falinɩ ’wuë, ’plu ɛ ’kää ’plu.»

’Nini ’mö Zezwii ’nyɛnɩɛ ’kwädlɩ nɩkpa a ‑bʋbʋ Lagɔwɛlɩɩ

(Maakö 4.33-34)

³⁴Ɔ’ɔ ’nyʋä ’fʋ Lagɔwɛlɩ ’n ɛ ’nɩ ‑bhö nini möö. ³⁵Nyɩasɛ yɩ’ɩɛ ‑sɩbhä ‑wʋ, ‑maa sɛɛ Lagɔ a bhla’mö a ’möbhïlanɩnyɔɔ gbä a‑a, ‑sɩbhä ma‑a ’wlʋnɩɛ da’a ’yli. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ:

’Nini ’mö n ’kʋää ’dɩ ’nyɛnɩ.

Tɛɛnɩ ‑mä ’pɩwʋ a tɛɛnɩdɛ,

wɛlɩɩ, ‑yɩ ziza‑a a‑a ’kwädlɩɩ,

n ’kʋänyɩ ’kɛ ’klʋ kälɩnɩ.13.35 Soomö 78.2.

Zezwii yɛ ‑putukwëzokwëa a ninea zɛmö ‑sɛ

³⁶Zezwii ’pää nini ’la ’wëë, ’n ɔ yiɛ nɩkpa a ‑bʋbʋ yɔwʋ ’bhöö ’n ɔ yiɛ ’ligbë ’mö mö. Ɔ ghlɛɛ ‑mää, ’n ’ɔ ‑gänɩwaa yoo yɔwʋ ’dio, wa lɛ naa: «‑Atʋ, ’lagblɛ ’mö a ‑putukwëzokwëa a ninea, ‑n ’pä’ɛ ‑sɩkaaa, sɛ a sɛ bhä zɛmö ’nɩ?» ³⁷Ɔ lɛ naa: «Sɛ’ɛ a sɛɛ zɛmö nɩɩ: Nɩkpɛ a ’Yu, mɔɔ lilea a glʋglʋnyɔɔ mɔɔ. ³⁸Mä’ä ’pɩwʋ ma‑a ’lagblɛɛ mɛ. Nɩkpaa ‑wa ngluä ’wʋ Lagɔ ’kʋä ‑gömö ’kämanɩɩ, mʋaa lilea ‑a ‑glʋä ‑mä ’lagblɛ ’mö ma. ‑Muë ngluä ’wʋ ’kpʋkpʋnyɔ Sataa ’kʋä ‑gömö ’kämanɩɩ, mʋaa ‑putukwëzokwëa ma. ³⁹Sataa, mɔɔ ’lagblɛlowlii a ‑gblɩnyɔɔ mɔ, mɔɔ glʋä ‑putukwëzokwëa. ’Pɩwʋ a ’ylibhɩɛzlɩɩ, mɛɛ ’lagblɛɛ a ‑dɩdɩtɛnyɩɩ mɛ. Lagɔzuzukuu miɛ lilea a ‑dɩdɩwaa muë. ⁴⁰Sa’a sɛ wa ‑kä ‑putukwëzokwëa gwë ‑dɩ ’wë ’n wa siaa, ’pɩwʋ ‑kä ’yli bhɩɛɛ yii, ‑sɩbhä yɩ ’kää ’wʋ ’plɩ. ⁴¹Nɩkpɛ a ’Yu, ’ɔ Lagɔzuzukuu ’mö ɔ ’kää tie, nɩkpa ’wuë ‑wa kää ’nglɩ ’n wa ’bhɩa nʋä ’nyinylolii, ‑wa nʋ’ɛɛ wa’bhï ’nyinylolii, wa ’wuë, Lagɔzuzukuu ’kʋä ‑mä Lagɔ a ‑nʋa jijo’wʋ ‑sɛ, ⁴²‑mä ‑kosu ’kɔdʋʋ ’mö, yɩ ’kʋä ‑mä ’pä. ‑Mä wa ’kää ’klʋ ’slunɩ, wa ’kä ‑mä ’winɩ. ⁴³‑Maa nɩkpa ’wuë, Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ ‑wa zlɔnɩɛ ’möö, ’pɩwʋ mää wa dɩba Lagɔ ’kämanɩɛ, mʋa ’kää ‑mä ’ylʋväla a sɛ lɩnɩ. Zaa, ‑ɔ ‑kä ’yukwïla ’wlu ‑kä ɔ nɩ ’nʋa ‑bhlɛ.

Lɩɩ ‑yɩ ziza‑a a ninea

⁴⁴Sɛɛ nɩkpɛ vu’ɛ lɩ ’a ‑lokwli ‑ɛ ziza‑a ’lagblɛ ’mö zɛmöö, ‑sɩbhä ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ‑wʋä. Ɔ ‑kɛɛ zɛmö ‑vuu, käbödɛ ɔ zizee. Ɔ ’wuë ’mäna ’n ɔ ’kää mö, ɔ ’saa ɔ kä a‑a ’wuë ɔ ’kʋ ’pɛlʋ ’pä, ɔ ’kä yi ɔ ’käa’a ’lagblɛɛ a’bhë pɩa ɔ kɛ kälɩ.

’Nglɩmökpɩɩ a ninea

⁴⁵Sɛɛ ’pɛlʋpänyɔ tɛlɩ’ɛ ’nglɩmökpɩ sɛ, ‑sɩbhä ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ‑wʋä. ⁴⁶Ɔ ‑kä kpiyi a ‑mɛ nɛnɩɛ, ‑ɛ ’tɛɛ tenyii ’pɛlʋ ’wʋ ghlɩɩ, mö ɔ möä ’n ɔ pää ’ɔ ’saa ɔ kää ’wuë ’pɛlʋ, ɔ ’kä yi ɔ ’kä ’nglɩmökpiyi ’la pɩa.

‑Dɛdaa a ninea

⁴⁷Sɛ wa pä’ɛ ‑dɛda ’nyu ’mö ’n zibhï a kii ’wuë plɛ’ɛ ‑mä a ’möö, ‑sɩbhä ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ‑wʋä. ⁴⁸‑Dɛdapäwaa ‑kaa ‑mä ’nyu ’mö ’pä, ’n a ‑kä zibhï ’wʋ yiee, jli wa jilaa ’n wa ‑nyaa möä ‑mä ’kïkë ’wlu, ’n wa glɩɛ sɛ, ’n wa gbäzɩɛ zibhï ’mö. ‑Yɩ nɛnɩɛ, ’n wa zwiɛ ’bïï ’mö ’n wa pää ’zokuu ’klwɛ ’mö. ⁴⁹’Pɩwʋ ‑kä ’yli bhɩɛɛ yii, ‑sɩbhä yɩ ’kää ’wʋ ’plɩ. Lagɔzuzukuu mɩɩ ’kää yi yɩ ’kä ‑li a ‑lii a nʋwaa ‑nyɛ ’zoku a nʋwaa ’sɔ ’ylimö ‑sɛnɩ. ⁵⁰’Zoku a nʋwaa, ‑mä ‑kosu ’kɔdʋʋ ’mö, yɩ ’kʋä ‑mä ’pä. ‑Mä wa ’kää ’klʋ ’slunɩ, wa ’kä ‑mä ’winɩ.»

⁵¹Zezwii bhïlaa wɛlɩ ’la ’wuë ’wëë, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «Wɛlɩ ’la ’wuë n bhïlaa da’a, a ’nwi bhä ’mö?» Wa lɛ naa: «Nn, ‑a ’nwi ’mö.» ⁵²Ɔ lɛ naa: «‑Aa! Yɩ ‑gä kɛ, ‑maa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩanyɔɔ ‑ɔ ’cɩɛɛ sasɛ ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a wɛlɩɩ, ‑ɔ ngwliɛ ’gämö ’wʋʋ, ɔ ’kä ‑bhɩɛ ‑gligbë’wʋwʋnyɔ. Ɔ ‑kä ‑mä ’ɔ wʋlʋnɔɔ ‑sɛɛ, ɔ sɛ ‑mä ’gɔgwɩ, ɔ sɛ’ɛ ‑mä ’lilili.»

Nazalɛɛtɩ a ‑nʋa ’nɩɛ Zezwii dlɩ ’wʋ ‑kä

(Maakö 6.1-6; Lwiikö 4.16-30)

⁵³Zezwii ’pää nini ’la ’wëë, ’n ɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ ’n ɔ yiɛ mö, ⁵⁴‑mä ɔ ’bhele Nazalɛɛtɩ, ’n ɔ yiɛ ‑mä ghlɛ. ‑Mä a Lagɔbudu ’mö, ’n ɔ yiɛ ‑mä nɩkpa Lagɔwɛlɩɩ ’cɩanɩ. ‑Mä a nɩkpa ’wuë ‑wa ‑pʋnɔɔ ’yukwlii, ’n ngli yuëë yɛ ’n wa ’yɩbhäyɩbhänɩɛ nimï nɩɩ: «’Ɔɔ! Dɛ ɔ ‑sɛ bhä sa’a ’nɛɛnɔ? Zaa, zɩzɛ ’wuë ɔ pää, ‑ɔ nyɔ bhä ’mötɛɛnɔ ’n ɔ pɛ bhä ’nɩ? ⁵⁵‑Maa ɛ’ɛ ‑bhö ɔ da’a switɛlɩnyɔ nɩ a yowli mɔ ‑a? Ɔ ‑da ’mö wa ’nɩɛ bhä’ɛ Malii laa? Zaakö mɔ, Zɩzɛɛfʋ13.55 Zɩzɛɛfʋ: ’Mö wa la’ɛɛ Zwiidɩ. mɔ, Simɔɔ mɔ ’n Zwiidɩ, mʋa ’nɩɛ bhä’ɛ ɔ ‑daayuë glɩnɩ? ⁵⁶Ɔ nglʋdaayuë ’nɩɛ bhä’ɛ mä’ä glɔ ’mö ‑wʋmö. ‑A yoo yɩ ’tɩɩ nɩɩ, dɛ ɔ sɛ bhä sa’a ‑lii ’wuë ’nɩ?» ⁵⁷Ki ’la ’wuë mɩɩ kää ’nglɩ, nza wa ’nɔɔ dlɩ ’wʋ ‑kä. ‑Sɩbhä a za ɔ ’nyʋää ’dɩ nɩɩ: «Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ, saa ’wuë, wa zo, ‑maa ‑mä ɔ ’bhele a ‑nʋa ‑nyɛ ’ɔ ‑kosuu yɔwʋ a ’sɔ mʋa ’nɩ zoo.» ⁵⁸‑Maa ‑mä ɔ ’bhele a ‑nʋa, sɛ wa ’nɔɔ dlɩ ’wʋ ‑kä a za, ɔ’ɔɔ ‑mä zɩzɛ a ‑bɛ ‑bhɛnɩ.

Zaa Batisɩ ’a ’kwiea a wɛlɩɩ

(Maakö 6.14-16; Lwiikö 9.7-9)

¹‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, Eloodɩ ‑ɔ ’kämanɩɛ Galilee‑bhölɩɩ ‑gömöö, ɔ ’nʋä Zezwii a nʋnʋli a ’dɩɩ, ²’n ɔ yiɛ ’ɔ nɩkpaa ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: «Zaa Batisɩ ‑ɔ ’ku a‑a, mɔɔ. Glu ɔ ’wlʋä, nza ɔ kää ’mötɛɛnɔ ’n ɔ bhɛɛ sa’a a zɩzɛli.»

^3-4Nyɩasɛ Zaa Batisɩ ’nɩɛ ’la ’ku, maa wɛlɩɩ ‑wʋa a‑a ‑lɛ. ’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, Eloodɩ mɔɔ sɛ a‑a ɔnyɩ a ‑daayu Filiipö ’nglɔ yɔwʋ. ’Nglɔ ’la, ’mö wa laa Elodiadɩ. Wɛlɩ ’la a za, ’n Zaa Batisɩ nyɛ a‑a ’kwädlɩ Eloodɩ ’dɩ nɩɩ: «‑Na ‑daayu ’a nglɔɔ ‑n kwää da’aa, yɩ’ɩɛ nɛnɩ ‑n ’kɔ ‑kälɩ.» ‑Sɩbhä a za, Eloodɩ ’nyɛ a‑a ’ɔ nɩkpaa ’dɩ ’n wa yiɛ Zaa Batisɩ köbhä, ’n wa yoo gwa, ’n wa yoo ‑jie ’mö ’pä. ⁵Eloodɩ yɩbhä a ɔ ’kä Zaa Batisɩ ’lɩbhä ɔ ’kä ’ku. ‑Maa ɔ gu’ɛ mä’ä ‑bʋbʋʋ zaa, ɔ ’nɔɔ a ’lɩbhä. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Zwiiföwaa a dɔ’wʋ, Zaa Batisɩ, Lagɔ ’a ’möbhïlanɩnyɔɔ ɔ glɩnɩ a‑a. ⁶’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, ’n Eloodɩ ’a gwälɩzlɩ a ’wʋbhlizlɩ yiɛ ghlɛ, ’n ɔ yiɛ nɩkpa wäzɩ wa ’kä ’bhli. Wa ‑wʋ ’bhli dɔ’wʋ, ‑lɛ nɩkpa ’wuë a ’yila ’klʋ, Elodiadɩ ‑yɛnglɛ ’n ɔ yiɛ ‑lɛ yɩnɩ. ’N ’ɔ yɩyɩbhʋʋ yiɛ Eloodɩ dlɩ ’mlɩ ‑sɛ. ⁷’N ɔ yiɛ nglʋyuu wäzɩ, ɔ lɛ naa: «’Saa ‑n ‑kä ‑waa, ’yɩbhänɩ’mu. ‑Maa n zligo nɩɩ, n ‑yimu ’nyɛ.» ⁸Ɔ gbää sa’aa, nglʋyuu ’yɩbhää ɔ ‑da nimïï, ’saa ɔ ’kää Eloodɩ ’yɩbhänɩɩ, ’n ‑daa yonyɩɛ sʋlʋnɩ. ’N nglʋyuu yiɛ Eloodɩ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «Nyɩaa Zaa Batisɩ ’a ’wukpëlea. ’Zʋa ‑sɩkaa ‑sɩkaa ’bëë ’mö, ‑n ‑ka’ma yowʋ ’nyɛ.» ⁹Ɔ gbää sa’aa, ’n ’bhlɩlowli yiɛ kɔmanɩ, ‑maa sɛ ɔ zligonɩɛ ‑lɛ ɔ ’bhɩa ’yila ’klʋ a za, ’n ɔ yiɛ ’wʋ nglu. ¹⁰’N ɔ yiɛ nɩkpɛ ‑mä ‑jiebuduu ’mö tie ɔ ’kä Zaa Batisɩ ’wlu ‑dɩɛ mö. ¹¹Ɔ ‑doo ’wlu ’wëë, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ’wukpëlea ’bëë ’mö ’zʋ, ’n ɔ ‑nyaa yiɛ yi. ’N wa yeaa nglʋyu ’la yowʋ ’nyɛ, ’n ɔ yeaa ‑mä ɔ ‑da kwä. ¹²Zaa Batisɩ ’a ‑gänɩwaa ’nʋä ɔ ’kukutɩtɩɩ, ’n wa yiɛ ɔ ‑gäzɛɛ kie mö ’n wa yee ziza, ’n wa yia’aa Zezwii ’dɩ ’nyɛɛ mö.

Zezwii yɛ nɩkpa a ’dwi ’sɔ nɩkpa a gwlɩ kʋgbä (5.000) lile ’nyɛ

(Maakö 6.30-44; Lwiikö 9.10-17; Zaa 6.1-15)

¹³Zezwii ’kɩɛ ’nʋʋ, ’n ɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ, ’n ɔ yiɛ ’gɔlʋ ’wʋ ’libhï, dɛ ‑bhlʋ dɛ ɔ ’kää ɔ ’yize ‑wʋ, ɔ ’kä ‑lɛ mö. Nɩkpa ’nwiɛ, wa ’bhöönɩ ‑mä ‑gwlɩ ’wuë ‑gömö, wa ‑wʋ nyuu tɩtlɩnɩ dɔ’wʋ ’n wa yoo ’bɩwʋ mö. ¹⁴Gɔlʋʋ köbhää kïkëa, Zezwii kwliɛ, nɩkpa su ‑lɛ ’kïke ’wlu. Ɔ ’yuëë ’ylɩmöö, ’n wa ngäzɩ yoo tenyii ’lɩbhä. Wa gla’mö a guzuwaa, ’n ɔ yuëë yɛmanɩ. ¹⁵Sa’a ‑këë, ’n ‑kidosɛ yiɛ ghlɛ. ’N ’ɔ ‑gänɩwaa yoo yɔwʋ ’dio, wa lɛ naa: «Zlɩ yɛ fäla zaa, ’nyɛ nɩkpaa ’dɩ wa ’kä ’wʋ ‑sɔ. Mä’ä a ‑gwlɩɩ ’mö, wa ’käa ‑mä mö, wa ’käa ‑mä wanyɩ a lile pɩa. ‑Maa ’klokwëjijo’wʋ ‑a ‑wʋä dɛ’ɛ.» ¹⁶Zezwii lɛ naa: «A’bhï, a nɩ ’nyʋä lile, ‑maa wa nɩ tɩ mö.» ¹⁷Wa lɛ naa: «’Fɔlɔbhï ngbï, ’n zibhïya ’sɔ a ’yize mö ‑a ‑suä cuu.» ¹⁸Ɔ lɛ naa: «‑Aa, a nɩ ‑la’mi!» ¹⁹Wa ‑nyɩɩ yiɛ, ’n ɔ yiɛ nɩkpa ’wuë ’dɩ ’nyɛ, ’n wa yiɛ ‑mä ‑putukwëa ‑gömö sɛ glɩ. ’Fɔlɔbhï ngbï ‑kpɔ ‑nyɛ zibhïya ’sɔ ‑kpɔ ’sɔ, ’n ɔ yiɛ ’wʋ ’libhï. ’N ɔ yiɛ ghäyɩ yɩlɩ, ’n ɔ yiɛ yɩ za Lagɔ bhälɩ. ’N ɔ yiɛ ’mö ‑dɩdɩnɩ, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa yowʋ ’nyɛ. ’N wa yiɛ nɩkpa ’wuë dilanɩ. ²⁰Wa ’wuë ’n wa yiɛ li ’n wa yiɛ lʋ, ’n yɩ yiɛ ’wʋ tʋʋ. ’Fɔlɔkïbhï ‑nyɛ zibhï ’sɔ ‑yɩ tʋʋä ’wʋ, wa ’libhiɛ, yɩ yie ‑käkö kʋgbä’sɔ. ²¹‑Maa ‑wa liɛ ‑lɛ a lile ’la, ‑bhli nɩkpa a ’dwi ’sɔ nɩkpa a gwlɩ kʋgbä (5.000). Ngwlɩɩ ‑nyɛ yuëa ’sɔ, ’mö wa ’nɩɛ zɛlɩmö.

Zezwii yɛ ’nyu ’klʋ nɛmönɩ

(Maakö 6.45-52; Zaa 6.15-21)

²²Wa bhɩɛ zɛmö ’wë cuu, ’n Zezwii yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, wa nɩ ‑gbälɛ ‑mä ’gɔlʋ ’mö, wa ’kä ‑bhlɛ ‑mä nyuu a kïkë ‑mä’la ‑gömö ’yuku ’plɩ, ɔ ’kä nɩkpaa bhʋ ‑gömö ‑sɛ. ²³Ɔ ‑sɛɛ nɩkpaa bhʋ ‑gömö ’wëë, ’n ɔ yiɛ ‑gäga ‑bhlʋ ’klʋ mö ɔ ’kä Lagɔ bhibhe. Ɔ ’yize, ɔ glɩ ‑mä ’n kätɩkpamlɩ yiɛ ylumanɩ. ²⁴Gɔlʋʋ ’ɔ ‑gänɩwaa mönɩɛ ’mö yɛ ’yuku ghlɛ ’wë ’n ’vuu yiɛ mää gɔlʋʋ mönɩ a‑a ’bhöönɩ, zaa ’nyu kɔdʋʋ a ‑gbɔkwälɩɩ a za, wa yia’a ’lu ‑kë, gɔlʋʋ ’nɩɛ ‑mä mö. ²⁵Zlɩzɩdɔ’wʋ ɔ ‑sɔɔ ’wʋ, ’n ɔ yuëë ’bɩwʋ mö. Ɔ ‑wʋä mö dɔ’wʋʋ, ‑lɛ ɔ nɛmönɩɛ ’nyu ’klʋ. ²⁶‑Maa wa ’yɩɛ ɔ ’nyuklʋnɛmönɔɔ ’ylɩmöö, zuzuu ’bhuëëë ‑gömö. Wa ‑tɔnɔ ‑zele, ’n wa yiɛ tenyii ’mö ’kpa nganɔ a za. ²⁷Wa ’kpaa ’möö, ’n Zezwii yiɛ gbʋ ‑dɩ, ɔ lɛ naa: «A ’zʋ ‑mä dlɩ, nganɔ nɩ tanyɩ ’lɩbhä, ‑maa ‑amöä.» ²⁸Ɔ gbää sa’aa ’n Piɛlɩ yiɛ gbʋ ‑dɩ, ɔ lɛ naa: «‑Alowli ‑n ‑kä ‑tiamö nɩɩ ‑nmöä nʋʋ, gbä n ’kä’ɛ na a ‑lɛ ’nyu ’klʋ nɛmönɩmö, n ‑kamö yinɩ.» ²⁹Zezwii lɛ naa: «Yi!» Ɔ gbää sa’a cuu, ’n ɔ yiɛ ‑mä ’gɔlʋʋ ’mö ’wlʋ, ɔ ‑wʋ ‑lɛ ’nyu ’klʋ nɛmönɩ dɔ’wʋ ’n ɔ yiɛ Zezwii mönɩ. ³⁰‑Maa nyuu a ‑gbɔkwälɩɩ ’vuu pää ghäyɩɩ, ɔ ’yiɛ ’ylɩmöö ’n nganɔ yoo ’lɩbhä. Ɔ ‑wʋ ’wlu ’mla dɔ’wʋ, ’n ɔ yiɛ tenyii ’mö ’kpa, ɔ lɛ: «‑Alowli, yii ’wʋ!» ³¹’N Zezwii yoo sɔ köbhänɩ ’n ɔ yoo ‑mä ‑sɛ, ɔ lɛ naa: «Sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö, n‑n gʋgɔ bhä ’nɩ? ‑Nn‑ä sasɛ Lagɔ dlɩ ’tɛɛnɩ.» ³²Wa ’sɔ ‑kpɔ, ’n wa yiɛ ‑mä gɔlʋʋ ’mö ‑gbälɛ. ’N ’vuu yiɛ donɩ. ³³‑Mä ’gɔlʋ ’mö, ’ɔ ‑gänɩwaa ’wuë ’n wa yiɛ ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä. Wa lɛ naa: «Lagɔ ’a yuu mö ‑n glɩnɩɛ ‑tiamö.»

Zezwii yɛ guzuwa a ‑bɛ ‑mä Zenezalɛɛtɩ‑bhölɩɩ ’mö yɛmanɩ

(Maakö 6.53-56)

³⁴Wa ’tʋä nyuu ’wëë, ’n wa yɩɛ ‑mä Zenezalɛɛtɩ‑bhölɩɩ ’mö ghlɛ. ³⁵Mä a ‑nʋa, wa yɩbhlɩnɩɛ Zezwii cuu, ‑mä a ‑kʋkʋyɔwʋ a ‑gwlɩɩ ’wuë ’mö, ’n wa yiɛ ‑mä ɔ yiyitɩtɩ bia. ’N ‑mä a ‑nʋa ‑nyɛ ’wa guzuwaa ’wuë yiɛ yi. ³⁶’N wa bhibhee Zezwii yɔwʋ nɩɩ: «‑Yayaya, nglu ’wʋ, ‑na’a ‑bäna a klɩ a ’yizea, wa ’kɛ kɛ zɩ.» Guzuwaa ’wuë ‑wa zee kɛɛ, yɛmanɩ wa yɛmanɩɛ.

Nɩkpaa a ’päpägböö

(Maakö 7.1-13; Lwiikö 11.37-41)

¹’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, Falizɩɛwa ‑mumuë ‑nyɛ Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawa ‑mumuë ’sɔ, wa ’bhöönɩ Zeluzalɛɛmö, ’n wa yiɛ ‑mä Zezwii ghlɩ, wa ’kɔ nimï ’yɩbhä, wa lɛ naa: ²«Sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö ’n ‑na’a ‑gänɩwaa ’nɩ ’zʋ bhä ‑aa dɩbawa a dɩbawaa a gböö ’klʋkpamö? Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wa ‑kä wa ’kä lii, sɛɛ gböö gbää wa nɩ wɔlʋ kɛɛ, wa’a wɔlʋ ‑sɩbhä kɛ.» ³Zezwii lɛ naa: «Abhʋa a ’naa, sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö ’n a zʋ bhä anyɩ ’a ’päpägböö ’klʋkpamö, ’n a sɛ bhä Lagɔ ’a Gböö ’klʋkpamö nɩ? ⁴Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ lɛ naa: ’Zʋ ‑na dɩba ‑nyɛ ‑na ‑da ’sɔ ’klʋkpamö.15.4 Ɛzoodɩ 20.12; Detlenɔɔmö 5.16. Sɛ’ɛ ɔ gbä’ɛ nɩɩ: ‑Ɔ ‑kä ɔ dɩba ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ a gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ a dɛ wɛlɩzoku bhïlaa, wa kä wa ’kɔ ’lɩbhä ɔ ’kä ’ku.15.4 Ɛzoodɩ 21.17; Levitiikö 20.9.

⁵‑Maa abhʋa abhlɩ, sɛ’ɛ a ’cɩaa nɩkpa nɩɩ, ‑na dɩba ‑nyɛ ‑na ‑da ’sɔ, n‑n ‑kä wa gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, ’saa n ‑kamö a‑a ’nyɛ n ‑kamö ’wʋ yii, Lagɔ ’mö n ’kʋa’aa ’nyɛ, ⁶zaa n‑n ’nɔa’a ‑lu ’nyɛɛ, yɩ nɛnɩ. Sa’a ‑sɩbhä a sɛɛ Lagɔ ’a wɛlɩɩ sɛ ’n a zʋä anyɩgäsɛ ’a ’päpägböö ’klʋkpamö. ⁷’Kwlɩsɔkäwanyɩ, Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ Ezayii, a dɛ ɔ bhïla a‑a nɩɩ: ⁸Lagɔ lɛ naa:

Nɩkpa nɩ,

gla ’klʋ wa ’ghlimanɩɛ na ’nglɩ,

‑maa wa dila ‑nɩɩɛ ’wʋ ‑wʋ.

⁹Zaa, wa ‑yii bʋbɔ ‑kë,

yɩ’ɩɛ dɛsɛ ‑kä.

Wa ‑kä ’cɩaa,

nɩkpa a ’päpägböö ’mö wa ’cɩaa.15.9 Ezayii 29.13.»

‑Lii ‑yɩ plaa nɩkpɛ fɩ Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ

(Maakö 7.14-23)

¹⁰Zezwii ’nyɛɛ ‑sɩbhä Falizɩɛwaa ’dɩ ’wëë, ’n ɔ yiɛ nɩkpabhë wäzɩ, ɔ ’kʋä ’dɩ ’nyɛmö. Ɔ lɛ naa: «A ‑pʋnɩ ’yukwli a ’kä sasɛ ’nʋ. N nɛ naa: ¹¹’Saa nɩkpɛ liɛ, mɩɩ ’nɔɔ fɩ päla Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ. ‑Maa ‑lii ‑yɩ ghlɛnɔɔ nglii, mɩɩ plɔɔ fɩ.» ¹²Zezwii gbää sa’aa, ’n ’ɔ ‑gänɩwaa yoo yɔwʋ ’dio, wa lɛ naa: «Wɛlɩɩ ‑n bhïlaa da’a Falizɩɛwaa a dɛɛ, ‑n ‑yi bhä sɛ yɩ këluë yɔwʋ ‑a?» ¹³Ɔ lɛ naa: «Na dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ, ’saa ɔ’ɔɔ glʋʋ, glu wʋ ’kää ’bhöö. ¹⁴Zaa, nɩkpa ’la a nɩ ’tatinuë ’yi. ‑Maa wa ’kä bhɩɛ ’kukwlekäwa a ‑muë yɩbhä’ɛ wa ’kä wa ’bhɩakukwlekäwa ‑su. A ‑yi sɛ nɩɩ, ’kukwlekänyɔ ‑kä ɔ ’likukwlekänyɔ ‑suu, wa ’sɔ ‑kpɔ, ’bhʋkwa ’mö wa ’kää bhlinɩ.» ¹⁵’N Piɛlɩ yiɛ gbʋ ‑dɩ, ɔ lɛ naa: «Ninea ‑n ’pää ‑sɩkaa, ‑sɛnɩnya zɛmö.» ¹⁶Ɔ lɛ naa: «Abhʋa’ɛ abhlɩ, a’a bhä ’nɛɛnɔ ‑kä zaa a ’naa bhä ’mö ’nʋ ‑a? ¹⁷A’a bhä sɛ ‑yi nɩɩ, lilea ’wuë nɩkpɛ liɛ, a’a mɔ dlɩ zɛmö, ‑maa ’mlɩ a gïloo sɛ ’wë ’n ɔ kwaa bhäla ’kwlɛ yɔwʋ. ¹⁸‑Maa ’saa ghlɛnɩɛ nɩkpɛ nglii, ‑mä ɔ dlɩ zɛmö, ‑mä yɩ ’bhöönɩɛ. Zaa, mɩɩ bhɛnɩɛ yɩ ’kɔ fɩ päla. ¹⁹Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑mä nɩkpɛ a dlɩ zɛmö ‑mä dlɩpäsɛzokwëa ’bhöönɩɛ, ma‑a kää ’nglɩ ’n ɔ nʋä ’nyinyloli a kii ’wuë. Ma‑a kää ’nglɩ, ’n ɔ lɩbhää ’ku, ’n nyɩbhɛlʋ tɛlɩɛ ’ngwlɩ sɛ, ’n ’nglɔ tɛlɩɛ nyɩbhɛlɩ sɛ. Ma‑a kää ’nglɩ ’n nɩkpɛ ghliɛ ɔ ’bhɩa a ‑li ’wi. ’N ɔ ’libhïnɩɛ ɔ ’bhɩa widɩ ’wʋ, ’n ɔ nyimaa ɔ ’bhɩa a ’nglɩ. ²⁰‑Lizoku ’la ’wuë, mɩɩ plaa nɩkpɛ fɩ Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ. ‑Maa wa ‑kä wa ’kä li, sɛɛ gböö gbää wa nɩ wɔlʋ kɛ, n‑n nɩ ‑sɩbhä kɛ wɔlʋʋ, mɩɩ naa ‑kamö fɩ päla.»

Lɛganglɔɔ ‑ɔ ’tɛɛnɩɛ Zezwii dlɩɩ

(Maakö 7.24-30)

²¹Zezwii ’nyʋää sa’a ’dɩ ’wëë, ’n ɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ. ‑Gwlɩɩ wa laa Tiilɩ ’n Sidɔɔ, yɩ yɔwʋ a bhlɩɩ ’mö ’n ɔ yiɛ ‑mä mö. ²²Ɔ ghlɛɛ ‑mä, ‑mä a ’nglɔ ‑bhlʋ, mɔɔ yiɛ ’n ɔ yoo ’mö ’winɩ, ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, Daviidɩ a ’yu a ’yu, na nglʋyuu, ɔ’ɔɔ tenyii ‑yɛ. Zuzukwëzokwë ɔ ’kää ‑gömö ma‑a zio tenyii ’zwɩ. Zaa, n bhiamö, ’pä na ngäzɩdlɩ ‑n ’kɔ puë.» ²³Nglɔɔ gbää sa’aa, Zezwii ’nɔɔ ngli pälɩ ’lɩlɩlɩ. Sa’a ‑këë, ’n ’ɔ ‑gänɩwaa yoo ’dɩ ’nyɛ, wa lɛ naa: «‑Atʋ, ’nyɛ nglɔɔ ’dɩ ɔ ’käa yɩ mö ‑maa zaa, yɩɛ sɛ ɔ ’kpanɩnyɩɛ sa’a nimï ’möö.» ²⁴‑Maa Zezwii lɛ naa: «Yizlaɛlɩ ’a ngëyii Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ ’mö a ‑nʋa ‑wa ‑bhɩɛɛ wïlaa yɛ tʋʋ, wa ’yize ’mö Lagɔ tieaaa ’wʋ.» ²⁵Ɔ gbää sa’aa, ’n nglɔɔ yiɛ ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä, ɔ lɛ naa: «‑Atʋ yiii ’wʋ!» ²⁶Zezwii lɛ naa: «Wa ‑kä yuëa a lilea ’wʋ ’libhï wa ‑kaa gʋʋ ’nyɛɛ, yɩ’ɩɛ nɛnɩ.» ²⁷Nglɔɔ lɛ naa: «‑Atʋ, ‑na wɛlɩ nɛnɩ, ‑maa ‑sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, gʋʋ ‑yɩ ‑wʋä ‑mä ’tebhlea zɛmöö, yɩ ‑lowluwa ‑kä li a lilea ‑a bhliɛ, ’mö yɩ liɛ.» ²⁸Zezwii lɛ naa: «’Ɔ! ’Nglɔ, ’nyɩɛ ‑n ’tɛɛnɩ Lagɔ dlɩ. ‑Sɩbhä a za, ’saa ‑n ’yɩbhää, Lagɔ ‑yimu ’nyɛ.» ‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’mö, ’n nglɔɔ a yuu yiɛ yɛmanɩ.

Zezwii yɛ guzuwa a ‑bɛ yɛmanɩ

²⁹Zezwii ’bhööä da’aa, Galilee‑bhölɩɩ ’mö a ’nyu ’kɔdʋʋ yɔwʋ, ’n ɔ yiɛ ‑mä mö. ‑Mä a ‑gäga ‑bhlʋ ’wlu, ’n ɔ yiɛ ‑mä sɛ glɩɛ mö. ³⁰’N nɩkpa ’kɔkɔmlɛ yoo yinɩ. Wa ‑su guzuwa a ‑bɛ: ’Wʋbhlinɩwa plɛ, ’kukwlekäwa plɛ, nɩmɛnɛkäwa plɛ, ‑ɔɔwɛlɩkäwa plɛ, ’n guzuwa ‑mumuë a ‑bɛ kökä. Wa ’wuë ’n wa yuëë ‑lɛ Zezwii a dlɩ ’mö ‑lɛ, ’n ɔ yuëë ‑sɩbhä yɛmanɩ. ³¹‑Waa a‑a wɛlɩ ‑kä, ’n ’wa wɛlɩɩ yiɛ do, nɩmänɛkäwaa ’n wa yiɛ yɛmanɩ. ‑Wa bhlinɩ a‑a ’wʋʋ, ’n wa yiɛ nɛmö, ’kukwlekäwaa ’n wa yilaa yiɛ do. Nɩkpaa ’wuë ’yɩɛ ‑sɩbhä ’ylɩmöö, ’n zuzu yuëë ‑gömö ’bhöö ’n wa yiɛ Yizlaɛlɩ a Lagɔ a ’nglɩ ’ghlimanɩ.

Zezwii yɛ nɩkpa a ’dwi ’sɔ (4.000) lile ’nyɛ

(Maakö 8.1-10)

³²’N Zezwii yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa wäzɩ, ɔ lɛ naa: «Nɩkpa nɩ, ngäzɩ ’wʋ wa ‑bhööä, sɛ wa ‑kaa dɛ’ɛ ’ylɩ ta yɔwʋ ‑sɛ, ’n wa’aa lililu ‑kä a za. Wa ’nɩ ‑lu li, ’n wa ‑kä wa ’bhili möö, ’yio ’wʋ wa yiɛ ’kplɛnɩɛ ngɔmʋ a za. Zaa, a‑a ’nuë lile ’nyɛ ’wëë, ’naa ’kʋä ’yi ’tatinɩ wa ’kä mö.» ³³Wa lɛ naa: «Miɛ abhlɩ, ‑maa ’klokwëjijo’wʋ ‑a ‑wʋä dɛ’ɛ, dɛ ‑a ’kä bhä nɩkpa a ‑bʋbʋ nɩ a lile ghlɩ?» ³⁴Ɔ lɛ naa: «Yɩ ‑gä kɛ, ‑maa a’bhï, ’fɔlɔbhï ‑zɩmö a ‑su bhä?» Wa lɛ naa: «‑A ‑su ’fɔlɔbhï ngbi’sɔ ’n zibhïyie ’yɛ.» ³⁵Wa gbää sa’aa, ’n ɔ yiɛ nɩkpaa ’wuë ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «A nɩ glɩ dʋdʋ ’wʋ sɛ.» ³⁶Wa glɩɛ sɛ ’wëë, ’fɔlɔbhï ngbi’sɔ ‑kpɔ ‑nyɛ zibhïï ’sɔ, ’n ɔ yiɛ ’wʋ ’libhï, ’n ɔ yiɛ yɩ za Lagɔ bhälɩ, ’wë, ’n ɔ yiɛ ’mö ‑dɩdɩnɩ, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa yowʋ ’nyɛ ’n wa yiɛ nɩkpaa ’wuë dilanɩ. ³⁷Nɩkpaa ’wuë, ’n wa yiɛ li ’n wa yiɛ lʋ, ’n yɩ yiɛ ’wʋ tʋʋ. ’Fɔlɔkïbhï ‑nyɛ zibhï ’sɔ ‑yɩ tʋʋä ’wʋʋ, ’ɔ ‑gänɩwaa ’libhiɛ, yɩ yie ‑käkö ngbi’sɔ ’wʋ. ³⁸‑Maa ‑wa liɛ ‑lɛ a lile ’laa, wa ‑bhli nɩkpa a ’dwi kʋgbä (4.000). Ngwlɩɩ ‑nyɛ yuëa ’sɔ, ’mö wa ’nɩɛ zɛlɩmö. ³⁹Zezwii ’nyʋää lile ’wëë, ’n ɔ yuëa’aa wa ’wuë ’yi ’tatinɩ ’n wa yiɛ mö. Wa möä ’wëë, ’n ɔ yiɛ ’gɔlʋ ’wʋ ’libhï, bhlɩɩ wa laa Magadaa ’n ɔ yiɛ ‑mä mö.

Falizɩɛwa ‑nyɛ Sadwisɩɛwa ’sɔ lɛ Zezwii nɩ ’pänɩ ‑lɛ wa ’yila ’klʋ zɩzɛ

(Maakö 8.11-13; Lwiikö 12.54-56)

¹’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, Falizɩɛwaa ‑nyɛ Sadwisɩɛwaa ’sɔ, wa gla’mö a ‑nʋä ‑mumuë, mʋa ghlɩɛ ‑mä Zezwii. Wa yɩbhä wa ’kɔ ‑mä ’pä zaa, wa lɛ naa: «‑N ‑kä ‑tiamö nɩɩ Lagɔ mɔɔ tiamöä nʋʋ, ’pänɩɛ ‑ka dɛ’ɛ ‑aa ’yila ’klʋ zɩzɛ, ‑a ‑kamö ’ylɩmö.» ²Zezwii lɛ naa: «[Ylʋʋ ‑kä bhlie mö, zlɩ ‑kä gbɛɛ ‑wʋ, a lɛ zlɩ a ‑zlɩɩ ’kää ’zɩgblɛ zɩ. ³’Zɔkpɔylʋʋ ‑kä zɩla’a ’wlʋʋ, ’n zlɩ ‑kä ‑zɛ ’wë, ɛ ‑kä’ɛ ’klʋ yuluu, a lɛ naa: ’Nyizakwëë ’kää zɩ’ɛ lɩbhä. A yɩbhlɩnɩ ylʋʋ ‑nyɛ ’nyizakwëa ’sɔ ’a ’tɛnyɩɩ, ‑maa ‑lii ’wuë ‑yɩ ‑wʋanyɩɛ ’tɛnyɩ nɩ ’mö ’yila ’klʋ ’plɩnɩ dɔ’wʋʋ, sɛ yɩ sɛɛ zɛmöö, a’aa bhɛnɩ a ’kä ‑sɩbhä yɩbhlɩnɩ.] ⁴‑Sɩkaa a nɩkpaa, nyɛlɩklɛwa wa glɩnɩɛ. Wa yɛa Lagɔ ‑gömö panɩ ’wë, ’n wa tɛlɩ’ɛɛ ‑bhlɛ zɩzɛ a ‑mɛɛ ’bhöönɔɔ kä’mö sɛ. Nyɩasɛli wa nʋä! Zɩzɛ ‑mɛmɛɛ ’nɩa’a ‑bhölɩ wa ’kää ’ylɩmö ’n ɛ ’nɩ ‑bhö Zonasɩ a ‑nɛɛ mɛ.» Sa’a Zezwii ’nyʋää ’dɩ ’wë, ’n ɔ yuëë ‑gömö panɩ ’n ɔ yiɛ mö.

Falizɩɛwaa ‑nyɛ Sadwisɩɛwaa ’sɔ ’a ’cɩawɛlɩɩ

(Maakö 8.14-21; Lwiikö 12.1-6)

⁵Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, wa ’kää gɔlʋʋ ’mö gbälɛɛ yi wa ’kä ‑mä nyuu a kïkë ‑mä’la ‑gömö möö, ’ɔ ‑gänɩwaa dlʋ wa dlʋä, wa’aa ’fɔlɔ ’wʋ ’libhï. ⁶’N Zezwii yuëë ’dɩ ’mö ’zʋ, ɔ lɛ naa: «Falizɩɛwaa ‑nyɛ Sadwisɩɛwaa ’sɔ, a nɩ ’nɛmanɩ ’wa levii ’wʋ.» ⁷’Ɔ ‑gänɩwaa, sɛ wa pää dlɩ a dɔ’wʋ, wa’aa ’fɔlɔ ‑su a za Zezwii gbää ‑sɩbhä. ⁸Zezwii yɩbhlɩnɩɛ ’wa dlɩpäsaa, ’n ɔ yuëë nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «’Saa bhä ’n a pä bhä dlɩ nɩɩ, a’aa ’fɔlɔ ’wʋ ’libhï a za n gbä sa’aa nɩ? ’A Lagɔ a dlɩtɛɛnɩtɛnɛɛ ’nɩɛ ‑zu lɛɛ! ⁹A’aa ɔ ‑bhlɛ ’mö ’nʋ ‑a? ’Fɔlɔbhï ngbï ‑kpɔ n dilanɩ a‑a nɩkpaa a ’dwi kʋgbä’sɔ, nɩkpaa gwlɩ kʋgbä ‑kpɔ (5.000), ’n wa li a‑a ’wë a ‑käkö a yiee ’fɔlɔkïbhï wa sɩɛnɩɛ ’wʋʋ, yɩ da, ’a dilaa ’nɩ bhä ‑lɛ pö ‑a? ¹⁰’N ’fɔlɔbhï ngbi’sɔ ‑kpɔ, n dilanɩ a ’yɛɛ nɩkpa a ’dwi kʋgbä ‑kpɔ (4.000), ’n wa li a‑a ’wë a ‑käkö a yiee ’fɔlɔkïbhï wa sɩɛnɩɛ ’wʋʋ, a kɩ bhä ’wʋ dlʋ ‑a? ¹¹Zaa, n ’nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ, Falizɩɛwaa ‑nyɛ Sadwisɩɛwaa ’sɔ a nɩ ’nɛmanɩ ’wa levii ’wʋʋ, sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö, ’n a ’nɩ bhä sɛ yɩbhlɩnɩ nɩɩ, ‑tiamö a ’fɔlɔ a gbʋ n’n‑ä bhïla ’nɩ?» ¹²Zezwii gbää sa’aa, ’n wa yia’aa sɛ yɩbhlɩmanɩ nɩɩ, ‑tiamö a levii a gbʋ ɔ’ɔɔ bhïla, ‑maa Falizɩɛwaa ‑nyɛ Sadwisɩɛwaa ’sɔ, ’wa ’cɩacʋʋ, ’mö ɔ pälɩɛ levii ’wʋ, ’mö ɔ gbää wa nɩ ’nɛmanɩ ’wʋ.

Piɛlɩ lɛ Zezwii mɔɔ glɩnɩɛ Puënyɔɔ

(Maakö 8.27-30; Lwiikö 9.18-21; Zaa 6.67-71)

¹³Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, wa ’tʋä nyuu ’wëë, bhlɩɩ ’mö mää ‑glɔ wa laa Filipö a Sezalee ‑wʋä, ’n wa yiɛ ‑mä ghlɛ. Wa ‑wʋ ‑mä, ’n Zezwii yuëë nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «‑Amö Nɩkpɛ a ’Yu, nɩkpa lɛ ‑mɔ n glɩnɩ bhä ’nɩ?» ¹⁴Wa lɛ naa: «Nɩkpa ‑mumuë lɛ naa, Zaa Batisɩ mö ‑n glɩnɩɛ. ‑Mumuë lɛ naa, Elii mö ‑n glɩnɩɛ, ‑mumuë lɛ naa Zelemii mö ‑n glɩnɩɛ. ‑Mumuë lɛ naa, Lagɔ a bhla’mö a ’möbhïlanɩwaa a gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ ‑n glɩnɩɛ.» ¹⁵Zezwii lɛ naa: «Miɛ abhlɩ, ‑maa a’bhï, a dɔ’wʋ ‑mɔ n glɩnɩ bhä ’nɩ?» ¹⁶Ɔ ’yɩbhʋää sa’a nimïï, ’n Simɔɔ Piɛlɩ yiɛ gbʋ ‑dɩ, ɔ lɛ naa: «Kliisɩ, Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ, Lagɔ ‑ɔ ‑bhölɩ a Yowli, mö ‑n glɩnɩɛ.» ¹⁷Ɔ gbää sa’a, Zezwii lɛ naa: «Zonasɩ ‑yowli Simɔɔ, ’mäna nɩ lɩbhamö. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wɛlɩɩ ‑n bhïlaa dɛ’ɛɛ, nɩkpɛɛ ‑nɩmiɛ kɛ ’klʋ kälɩnɩ, ‑maa na dɩba ‑ɔ ‑wʋä ‑mä zlɩ ’möö, mɔɔ kälɩnɩmiɛ kɛ ’klʋ. ¹⁸Sɛ’ɛ n nyamöä ’dɩ nɩɩ, n laamöä Piɛlɩ, mɩɩ sɛɛ zɛmö nɩɩ kpayi. ‑Nmö kpayi, ‑nmö n ’kää na ‑nʋa ’klʋ ’wlu ’titanɩ. ’Kwie a’bhë ’naa ’kʋä ‑gömö bhɛnɩ. ¹⁹’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a laklɩɩ, ‑nmö Piɛlɩ, ‑nmö n ’kɛ yowʋ ’nyɛ. ’Saa ‑n ’kää mä’ä dʋdʋ’wʋ gwaa, wʋ yi ‑mä zlɩ ’mö ‑gwa. ’Saa ‑n ’kää mä’ä dʋdʋ ’wʋ bulonɩɩ, ’wʋ yi ‑mä ghäyɩ ’wʋ ‑bulonɩ.» ²⁰Zezwii gbää sa’a ’wëë, ’n ɔ yuëë wa ’wuë ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «Sɛ n glɩnɩɛ Kliisɩ, ‑lɛ a wɛlɩɩ, a nɩ ti nɩkpɛ ’nyɛ.»

Zezwii yɛ ’ɔ ’kwiea ‑nyɛ ’ɔ gluwlʋwlɛɛ ’sɔ a dɛ bhïla

(Maakö 8.31–9.1; Lwiikö 9.22-27)

²¹’Bhöönɩa’a da’a, Zezwii, ’saa ’kɔɔ ghlɩ a ’dɩ, gbëaa ɔ nyɩa’aa ’ɔ ‑gänɩwaa ’yize, ɔ lɛ naa: «’Saa Lagɔ yɩbhää ‑yɩ ‑kaaa ghlɩɩ miɛ nɩɩ: ‑Mä Zeluzalɛɛmö, ‑mä n ’kää mö. Zwiiföwaa ’a ’kädɩ ’wuë, ‑mä wa ‑kaaa ’zwɩ a ‑bɛ zianɩ. ’Wa ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ muë, ’wa Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea muë, ’n Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa, wa ’wuë, wa yi ’nglɩ ‑kä, wa ‑yii ’lɩbhä n yi ’ku. ‑Maa n ‑kä ’ku ’wë a ylɩɩ a tanɛɛ ’mö, n yi glu ’wlʋ.» ²²Zezwii gbää sa’aa, Piɛlɩ ’nɩɛ ‑wa, ’n ɔ ‑nyɔɔ yiɛ zigbanɩ, ’n ɔ yoo ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «‑Alowli, Lagɔ nɩ ’dianɩmö sa’a a ‑li gwë, yɩ’ɩɛ ‑kä yɩ ‑kamö ghlɩ ’lɩlɩlɩ.» ²³Piɛlɩ gbää sa’aa, ’n Zezwii yoo ‑gömö panɩ, ɔ lɛ naa: «Sataa, ’dionɩɩ gwë! ‑Nmö Piɛlɩ, ‑na’a dlɩpäsaa ’nɩɛ Lagɔsɛ ‑wʋ ’lɩlɩlɩ, ‑maa nɩkpɛsɛ ‑n pää dlɩ. Sɛ ‑n gbää da’a a dɔ’wʋ, ‑n yɩbhä n nɩ ‑sɛ Lagɔ ’klʋkpamö.»

Sɛ ‑a kää ‑a ’kä Zezwii ‑gänɩɩ

(Maakö 8.34–9.1; Lwiikö 9.23-27)

²⁴’N Zezwii yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «‑Ɔ ‑kä ɔ ‑kaa ‑gänɩɩ, ɔ nɩ ‑sɛ ɔnyɩ dlɩ. Ɔ nɩ ‑su ’ɔ ’klʋkʋnɩsuu ɔ ‑kaa ‑gänɩ. ²⁵Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑ɔ ‑kä ’ɔ pɩwʋʋ ’wʋ gwɩ ɔ ’käa ’pʋ a za‑a, mɔɔ ’kää ’yli bhɩɛ. ‑Maa ‑ɔ ‑kä ɔnyɩ dlɩ ‑sɛ ɔ ’kä na gbʋ ’mö ’kuu, ɛ nɩkpɛ ’la, mɔɔ ’kää ’pʋ. ²⁶Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑n ‑kä mä’ä ’pɩwʋ a ‑lii ’wuë ghlɩ, n‑n ‑käa’a ’ku ’wëë, ‑lɛ a ‑li ’la, yɩ’ɩa’a dɛsɛ ‑kä ‑na dɔ’wʋ. ’Saa nɩkpɛ ’kää ’wäla ɔ tɩa ’ku a za‑a, wʋ’ʋä ‑bhölɩ. ²⁷’Dɩ n nyanyɩɛ dɛ’ɛ nɩɩ, zɩla’a ‑kä yii, Nɩkpɛ a ’Yu, ɔ yi ‑mä ɔ dɩba Lagɔ yɔwʋ ’bhöö, ɔ yi mä’ä dʋdʋ ’wʋ yi, ɔ ‑nyɛ ’ɔ Lagɔzuzukuu ’sɔ. ‑Lɛ a dɔ’wʋ, Lagɔ ’a ’ghïlinɔɔ mʋʋ ’kɔɔ ‑gömö ‑wʋ ɔ ’kä yi. ‑Lɛ a zlɩ ’la ’mö, nɩkpaa ’wuë, bhʋlʋbhlʋ, Lagɔ ’kʋä ’wa ’saa wa nʋä a ’pɛna ’nyɛ. ²⁸Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, Nɩkpɛ a ’Yu, ’ɔ ’kämanɔɔ ‑wʋ ’kää ’yli ’wlʋnɩɩ, a gla’mö a ‑mumuë ‑wa glɩɛ dɛ’ɛ wa ’naa ’kää ‑bhlɛ ’ku, ’n wa ’nuä ’ylɩmö ’wëë.»

Zezwii a ‑gänɩwa ta yɛ ’ɔ ’ghlinɔɔ ’ylɩmö

(Maakö 9.2-13; Lwiikö 9.28-36)

¹Zezwii ’nyʋä sa’a ’dɩ ’wëë, ’ylɩ gbʋplʋ ’plɩɛ, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa a gla’mö a nɩkpa ’wʋ ’libhï, Piɛlɩ mɔ, Zaakö mɔ ’n ɔ ‑daayu Zaa, ’n ɔ ‑nyʋä yiɛ ‑gäga ’käda ‑bhlʋ ’klʋ mö. Wa ’yize wa glɩ ‑mä. ²Wa ’yila ’klʋ, ’n Zezwii yiɛ zʋzlɔnɩ. ’N ’ɔ klʋʋ yiɛ tenyii ’mö lɩ ’ylʋväla a sɛ. ’N ’ɔ ‑banɩɩ yiɛ tenyii buu plɛ, ’n yɩ yiɛ ’mö lɩmö. ³Wa lɛ zʋ a sɛ’ɛ, ‑lɛ ɔ yɔwʋ, nɩkpa ’sɔ ’nɩgbö ‑lɛ. Wa ‑nyɔɔ ‑wʋ ’dɩ ‑sɛ dɔ’wʋ, Moyizɩ ‑nyɛ Elii ’sɔ, muëë. ⁴Piɛlɩ ’yuëë ’ylɩmöö, ɔ lɛ naa: «‑Alowli, yɩ nɛnɩ ‑a ’käa’a mä’ä glɩ. ‑N ‑kä ’yɩbhää, n ’kä ‑gligbï ta ’sɩbhä, ‑na ‑na ‑bhlʋ, Moyizɩ a ‑na ‑bhlʋ ’n Elii a ‑na ‑bhlʋ.» ⁵Ɔ kɩ ngli cuu, ’n ‑kpu yuëë ’wlu yi. ‑Kpu ’la, ’mö wʋ lɩɛ, ‑mä wʋ ’mö ’n wɛlɩ yiɛ ‑mä ’bhöönɩ, yɩ lɛ naa: «‑Mɔ nɩ ’dɛɛ, mɔɔ glɩnɩɛ ’na ‑wawayuu. Mɔɔ ‑glaa dlɩ ’wʋ. A nɩ ‑pʋnɔɔ ’yukwli.» ⁶Wɛlɩ nʋä sa’aa, Zezwii ’a ‑gänɩwaa ta ‑kpɔ, ’n nganɔ yuëë tenyii ’lɩbhä, ’n wa yiɛ ’klʋ glu ’pä. ⁷’N Zezwii yuëë yɔwʋ ’dio, ’n ɔ yuëë kɛ ’wʋ köbhä, ɔ lɛ naa: «A ‑sɔ ’wʋ! Nganɔ nɩ tanyɩ ’lɩbhä.» ⁸‑Maa wa ’libhïä ’wluu, wa’aa’a ‑bɛ ’wʋ yɩlɩ, ’n ɛ ’nɩ ‑bhö Zezwii a ’yize mɔɔ. ⁹’N wa yiɛ ’wʋ ‑sɔ ’n wa yiɛ mö. Wa ‑wʋ ‑gägaa kwli dɔ’wʋ, ’n Zezwii yuëë ’dɩ ’mö zʋ, ɔ lɛ naa: «’Saa a ’yɩɛ da’a ’ylɩmöö, ’n Nɩkpɛ a ’Yu ’nɩɛ ’ku ɔ ’kä glu ’wlʋ ’wëë, a nɩ ti ‑sɛ.»

¹⁰Ɔ gbää sa’a ’wëë, ’n wa yoo ’kïbhë ‑bhlʋ ’wʋ ’yɩbhänɩ, wa lɛ naa: «Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa, sɛ’ɛ wa nʋä nɩɩ: Elii mɔɔ ’kää yi ’wë, ’saa kä ɔ ’nglɩ?17.10 Malasii 3.23.» ¹¹Zezwii lɛ naa: «Nn! ‑Tiamö wa gbää Elii a dɛ nɩɩ, mɔɔ ’kää yi tɛɛ, ɔ ’kä ‑lii ’wuë ’wlu gïganɩ. ¹²Miɛ, ‑maa n nyanyɩ ’dɩ nɩɩ, Elii yɛ a yi ’wë, ‑maa wa ’nɔɔ yɩbhlɩnɩ, ’saa wa yɩbhää, ’mö wa noo ’wlu. Sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, Nɩkpɛ a ’Yu, ‑sɩbhä wa ’kɔɔ ’klɩ ’yɩa.» ¹³Zezwii gbää sa’aa, ’n wa yia’aa sɛ yɩbhlɩmanɩ nɩɩ, ɔ ‑kä Elii nʋʋ, Zaa Batisɩ ’mö ɔ gaaa.

Zezwii yɛ ‑sukusukulɩbhäyu yɛmanɩ

(Maakö 9.14-29; Lwiikö 9.37-43)

¹⁴Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, wa ghlɛɛ ‑lɛ nɩkpa a ‑bʋbʋ yɔwʋʋ, ’n nɩkpɛ ‑bhlʋ yiɛ Zezwii yinɩ, ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä. Ɔ lɛ naa: ¹⁵«‑Atʋ, ’pä na yuu a ngäzɩdlɩ. ‑Sukusukuu lɩbhɔɔ, yɔlɔ ɔ ylɔɔ tenyii. Zlɩ ‑mɛmɛɛ ’mö, ɔ bhlinɩ ‑kosu ’mö. Zlɩ ‑mɛmɛɛ ’mö, ɔ bhlinɩ ’nyu ’mö. ¹⁶Nza n ‑nyɔɔ yiɛ, ’n n yoo ‑na’a ‑gänɩwaa yowʋ ’nyɛ, wa ’kɔ yɛmanɩ. ‑Maa wa’aa bhɛmanɩ.» ¹⁷Nɩkpɛɛ ’nyɔɔ sa’a ’dɩɩ, Zezwii lɛ naa: «‑Ɔɔɔ! Nɩkpazokunyɩ, ’a Lagɔ a dlɩtɛɛnɩtɛnɛɛ ’nɩɛ ‑zu ’lɩlɩlɩ. ’Ylɩ ‑zɩmö n ’kanyɩ bhä ‑bhlɛ ‑sɩkaa jijo’wʋ ‑sɛ ’nɩ? ’Ylɩ ‑zɩmö n ’kanyɩ bhä ‑bhlɛ ‑sɩkaa kɛ yɔlɔnɩ ’nɩ? Bhee n kɩ ’nʋ, ‑maa a ‑laa yuu.» ¹⁸Wa ‑nyɛ yuu yiɛ, zuzukwëzokwëa ‑anyɩ za ‑sukusuku lɩbhɔɔ, ’n Zezwii yeaa yɔwʋkanɩsɛ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «’Bhöö yu nɩ ‑gömö.» Ɔ nʋä ‑sɩbhä cuu, ’n a yoo ‑gömö ’bhöö ’n ɔ yiɛ yɛmanɩ. ¹⁹Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, wa ’yize wa glɩa’a ‑lɛ, ’n wa yoo nimï ’yɩbhä, wa lɛ naa: «Zuzukwëzokwë ’la, sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö a‑a yea sɩɛnɩ ’nɩ?» ²⁰Zezwii lɛ naa: «Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’a Lagɔ a dlɩtɛɛnɩtɛnɛɛ ’nɩɛ ‑zu. ‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ dɩ nɩɩ, suyeyii wa laa mutaadɩ, ɛ ’tikëtikëyi. ‑Maa ’a sɛ a ’tɛɛnɩɛ Lagɔ dlɩɩ, ‑sɩbhä ‑kä a sa’a ’tikëyi ’wʋ ‑wʋ, ‑gäga nɩ ‑a ‑wʋä dɛ’ɛɛ, a yea ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, ‑Gäga nɩmä, ’bhöö dɛ’ɛ ‑n ’kä da’a mö. Sɛ a gbää da’a a nɩ ’zʋʋ, a yi a ‑sɩbhä ’zʋ. Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, a ‑kä a Lagɔ dlɩ ’tɛɛnɩ, ‑lu ‑bhlʋ a’bhë ’naa ’kanyɩ a kɛ’mö ’tɛɛnɩ. [²¹‑Maa ’lɩlɩlɩ a dɔ’wʋ, sa’a a zuzukuzoku, ‑n ‑kä ‑n ’kɩ nɩkpa ‑gömö kpëti nʋʋ, plɛ su ‑n ’kä Lagɔ bhibhe ’wë. ‑Maa ’n ’ɛ ’nɩ ‑bhö ‑sɩbhä, nyɩasɛliɛ.]»

Zezwii yɛ’ɛ ’ɔ kwiea ‑nyɛ ’ɔ gluwlʋwlɛɛ ’sɔ a dɛ bhïla

(Maakö 9.30-32; Lwiikö 9.43-45)

²²’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’wuë ’sɔ, wa ‑wʋ ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö, ’n ɔ yuëë ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: «Nɩkpɛ a ’Yu, wa yoa’a ‑pa nɩkpa kä’mö plɩnɩ. ²³Wa yo ’lɩbhä ɔ yi ’ku. ‑Maa ɔ ‑kä ’ku ’wëë a ylɩ a tanɛɛ ’mö, ɔ yi glu ’wlʋ.» Ɔ ’nyʋää sa’a ’dɩɩ, ’n yɩ yuëë tenyii swɩ yɔwʋ ’kuanɩ.

Zezwii yɛ Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ a lapoo ’pɛnɩ

²⁴Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, ’n wa yiɛ ‑mä Kapɛnaɔmö ghlɛ. ‑Mä a nɩkpaa ‑wa bhliɛ lapoo Zwiiföwaa ’pɛnɩɛ Lagɔligbëa a ’wlumö ’wʋʋ, ’n wa yiɛ ‑mä Piɛlɩ ghlɩ ’n wa yoo nimï ’yɩbhä wa lɛ naa: «Lapoo nɩkpa ’wuë ’pɛnɩɛ Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ a ’wlumöö, a ’bhidɩba ’pɛnɩmu bhä?» ²⁵Piɛlɩ lɛ naa: «Nn! Ɔ ’pɛnɩmu.» Wa ’yɩbhɔɔ nimï ’wëë, ’n Piɛlɩ yiɛ ’ligbë ’mö mö. Ɔ plɛ’ɛ ‑mä ’ligbë cuu, Zezwii mɔɔ ‑dɩɛ tɛɛ gbʋ, ɔ lɛ naa: «Piɛlɩ, n ‑kamöä ‑ka nimï ’yɩbhä. Mä’ä ’pɩwʋ a dɔ’wʋ, ’bhlɩlowluwaa, ‑ɔ ’pɛnuë bhä lapoo kä’mö? ‑Glɔlowluwaa muë bhä, ‑maa lɛgäwaa muë bhä?» ²⁶Ɔ lɛ naa: «Lɛgäwaa muëë.» Zezwii lɛ naa: «Nn ‑sɩbhä ma‑a ‑tiamö, ‑Glɔlowluwaa a’bhï, mʋa ’nɩɛ ’pɛnɩmö. ²⁷‑Maa nɩkpa ’la, ‑a tuëa ’klɛ ’mö päla zaa, nza n nyɩamöä dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: ’Libhï ‑gwɛ ’wʋ, ‑n ’kä ‑mä ’nyu yɔwʋ mö. ‑N ‑kä möö, ‑n ‑kä ‑mä ‑gwɛɛ ’nyu ’mö ’pä a tɛkäzibhiyii ‑n ’kää ’lɩbhää, ’libhe ’wʋ, ‑n ’kä ‑mä ɛ ngli yɩlɩ. ‑Maa ‑n yi ‑mä moni ghlɩ. Moni ’la, ɛ yi ’na lapoo ’pɛnɩ, ɛ yi ‑na ‑nʋʋ ’pɛnɩ. Mö ‑n nɩ ’libhï ’wʋ ‑n ’kʋänyɩ ‑mä kwä.»

’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ‑ɔ kä bhä ‑mä dɛsɛ?

(Maakö 9.33-37; Lwiikö 9.46-48)

¹‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, Zezwii ’a ‑gänɩwaa, mʋa ’diooo yɔwʋ ’n wa yoo nimï ’yɩbhä, wa lɛ naa: «‑Atʋ, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, ‑ɔ kä bhä ‑mä dɛsɛ ‑ɔ zi ‑muë’la ’wʋ?» ²Wa gbää sa’aa, ’n Zezwii yiɛ ’ywilɛ wäzɩ, ‑lɛ wa jijo’wʋ ’n ɔ yoo ‑lɛ ’nigba. ³Ɔ lɛ naa: «‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: A ’nɩ anyɩ dʋdʋ ’wʋ ‑lɛ a ’kä ’yuë a sɛ ‑wʋʋ, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, a ’naa ’kä ‑mä ’bhle ghlɩ ’lɩlɩlɩ. ⁴‑Ɔ lɛmöä ɔnyɩ dʋdʋ ’wʋ ‑ɔ ‑wʋä ’yu a sɛɛ, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, mɔɔ ’kää ‑mä dɛsɛ ‑kä mɔɔ ’kää ‑muë’la ’wuë ’wʋ zi. ⁵Sɛ’ɛ n gbä’ɛɛ nɩɩ, sɛ’ɛ a ’ywilɛ, ‑ɔ ‑kɔɔ na ’nglɩ ’mö pälaa, na’bhë ‑amö ɔ yɛɛ päla.

‑Wa bhlɩɛ nɩkpa ’nyinyloli ’mö sɛɛ

(Maakö 9.42-48; Lwiikö 17.1-2)

⁶Na ‑nʋa a gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ, ‑ɔɔɔ dɛsɛ ‑kä nɩkpa ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, ’n nɩkpɛ ‑kɔɔ dula ’n ɔ ‑kɔɔ na gbʋ dlɩ ’wʋ ‑sɛɛ, ɛ nɩkpɛ ’la, yɩ nɛnɩ ɔ dɔ’wʋ nɩɩ, wa nɩ gwanɔɔ kpiyigwli ‑bʋlʋ ’mö, nzɩɩ wa ’kɔ ‑mä gïnyɛ ’mö ’pä. ⁷Mä’ä ’pɩwʋ a nɩkpaa yɔlɔylʋ ’mö wa ‑wʋä, sɛɛ ‑li ‑mimii a ‑bɛ ‑bhölɩɛ ‑yɩ kää ’nglɩ ’n nɩkpa bhlinɩɛ ’nyinyloli ’mö a za. Sɩbhä a ‑li ’la, yɩ yia ’kwädlɩ ‑bhölɩ ’yize, ‑maa nɩkpɛ ‑mɔ yɩ ’bhöönɩɛ ’möö, ɔnyɩ ɔ jlinɩ ’kple ’wʋ. ⁸N nɛ naa, ‑na’a kätɩkpaa ‑kamö ’nyinyloli ’mö kwää, ’n ɛ ‑kä’ɛ ‑na’a kplea ma, ‑daa ’wʋ, ‑n ’ka ’kwlɛ ’mö ’pä. ‑N ‑kä sɔkïbhë ‑kä, ’n ɛ ‑kä’ɛ bhʋkïbhë, ‑n ‑kä ’pɩwʋ mää ’naa ’kää ’yli bhɩɛ ghlɩɩ, mɩɩ nɛnɩɛ mɩɩ ziɛ ‑na’a kpökpaa ’kä ’wʋ ‑tlunɔ, ‑kosuu ‑wʋ ’naa ’kää ’ngïmoo ’mö, ‑n ‑nyaa ’kä ‑mä mö ’wʋ. ⁹’N ‑na’a ylii mɛɛ ‑kamö ’nyinyloli ’mö kwää, ‑sɛɛ ‑mä ‑n ’kɛ ’kwlɛ ’mö ’pä. ‑N ‑kä ’yifa ‑kä, ‑n ‑kä ’pɩwʋ mää ’naa ’kää ’yli bhɩɛ ghlɩɩ, mɩɩ nɛnɩɛ mɩɩ ziɛ ‑n ‑nyɛ ‑na’a yilaa ’sɔ ‑kpɔ ’kä ‑mä ‑kosu ’mö mö ’wʋ.

¹⁰Sɛ’ɛ n gbä’ɛɛ nɩɩ: Na ‑nʋa a ‑muë nɩkpa ‑tɔnɩɛ ‑waa dɛsɛ ‑kää, a ’nɛmanɩ anyɩ ’wʋ, a tɩa wa gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ a’bhë ’ylimö fälanɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’wa Lagɔzuzukuu ‑yɩ kpëtuëë ’wʋ, yɩ ‑wʋ zila ’wuë ’mö ‑lɛ na dɩba Lagɔ a ’yila ’klʋ. [¹¹Nɩkpɛ a ’Yu, ‑wa tʋʋä, ɔ ’kʋä puë a za, nza ɔ yiɛ mä’ä dʋdʋ ’wʋ.]

Wlii ‑ɛ tʋʋä a ninea

(Lwiikö 15.3-7)

¹²A dɔ’wʋ, nɩkpɛ ‑kä wïla a gwlɩ ngbï ‑kä, ’n yɩ gla’mö a ‑bhlʋ ‑kä tʋʋ, sɛ ɔ ’kä bhä ’zʋ ’nɩ? ‑Mi’la a gwlɩ ‑mʋäna kʋgbä ngbï‑mʋäna ‑kpɔ ’mö ɔ ’kää ‑lɛ tɩ, ‑mɛ’la ‑bhlʋ ‑kpɔ ‑ɛ tʋʋä, ɔ ’kɛ sɛ tɛlɩɛ mö. ¹³Ɔ ‑kɛɛ sɛ tɛlɩ ‑këë, ɔ ‑kɛɛ ghlɩɩ, ɔ ’wuë ’mäna. Wli ‑bhlʋ ‑kpɔ ’la a za, ’mäna ‑a ’kɔɔ ’lɩbhää, a yɩ tenyii ‑zu, a yi ‑mi’la ’wuë ‑yɩɩɛ tʋʋ a ’mäna ɔ kää ’mlɩ ’wʋ zi. ¹⁴Sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la ‑sɩbhä yɩ ‑wʋä Lagɔ ‑ɔ ‑wʋä ‑mä ’ghäyɩ ’wʋ a dɔ’wʋ. Nɩkpɛ ‑bhlʋ a’bhë, ’n ɔ ’nɩ dɛsɛ ‑kä nɩkpa ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ ‑kë, ’n ɔ ‑kä tʋʋ, Lagɔ ’nɩɛ ’yɩbhä ɔ nɩ tʋʋnɩ ‑mä ’lɩlɩlɩ.

‑Na Lagɔdaayu ‑kä nyinylolii nʋʋ

¹⁵‑Na lilagɔgänɩnyɔ [‑kämö] ’nyinyloli ’wlu nʋʋ, ghïlo ‑mä ‑n ’kɔ ’ɔ ’zokuu ’ylimö tulanɩ, ‑maa käbönɩkpɛ nɩ tɩa ‑lɛ ‑wʋ. ‑N ‑kɔɔ ‑na ’yize ’dɩ ’nyɛ, ’n ɔ ‑kɩɩ ’mö ’nʋʋ, ‑n kɔɔ da’a ’kwlɛ ’mö ‑sɛ Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ. ¹⁶‑Maa ɔ ‑nɩmö ’yukwli ‑pʋnɩɩ, ’libhï nɩkpɛ ‑mɔmɔɔ ’wʋ, ’n ɛ ‑kä’ɛ nɩkpa ’sɔ, ’libhuë ’wʋ, a ’kɔ ‑mä ghlɩ, wa ’kä ‑lɛ a wɛlɩ ’la ’ylɩmömö. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wɛlɩ ‑kä ’kwädlɩ ‑lɛ ‑wʋ, nɩkpa ’sɔ, nɩkpa ta nɩ ’yɩmiɛ ’ylɩmö ’wë yɩ ’kä ’wlu ’doo.18.16 Detlenɔɔmö 19.15.¹⁷Nɩkpa ’la ‑n ‑nyɛɛ ’kää ‑mä möö, ’n ɔ ’nuë’ɛ ’yukwli ‑pʋnɩmöö, ’nyɛ na ‑nʋa a ‑zɩkpaa ’dɩ. ‑Maa ’n ɔ ’naa’a ’yukwli ‑pʋnɩɩ, ’libho ’nyinylolinʋnyɔ ’mö ’wʋ, ’libho’ɛ lapoomoni a ’wʋbhlinyɔ18.17 Zezwii a ’tɛnyɩ ’mö, Zwiiföwaa a dɔ’wʋ, lapoomoni a ’wʋbhlinyɔ, ’nyinylolinʋnyɔ ’kɔdɔɔ ɔ glɩnɩɛ. ’mö ’wʋ.

¹⁸Abhʋa na ‑nʋa, ‑tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: ’Saa a ’kää mä’ä dʋdʋ’wʋ gwaa, wʋ yi ‑mä zlɩ ’mö ‑gwa, ’Saa a ’kää mä’ä dʋdʋ ’wʋ bulonɩɩ, ’wʋ yi ‑mä ghäyɩ ’wʋ ‑bulonɩ.

¹⁹Sɛ’ɛ n gbä’ɛɛ nɩɩ: Mä’ä dʋdʋ ’wʋ, a gla’mö a nɩkpa ’sɔ, wa ‑kä dlɩ ‑bhʋlʋ ’mö na dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋ ‑mä ghäyɩ ’wʋ ‑lu ’yɩbhänɩɩ, ɔ yuënyɩ ’nyɛ. ²⁰Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa, a yi ’sɔ ‑bhli oo, a yi ta ‑bhli oo, dɛ a ‑kä na ’nglɩ ’mö ’wlu ’yɩbhänɩɩ, n ‑wʋanyɩ jijo’wʋ.»

A nɩ ’tatinɩ a ’bhɩa a ’nyinyloli a gbʋ ’yi

²¹Zezwii ’nyʋää sa’a ’dɩ ’wëë, ’n Piɛlɩ yoo nimï ’yɩbhää mö. Ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, na ’lilɛ ‑kaa ’kwädlɩ ‑lizoku ’wlu nʋ, ’n ɔ ‑kaa yɔwʋ bhibhe ’yizee ’wʋ ‑zɩmö n nɩ ’tatinɩ bhä yɩ gbʋ ’yi? ’Wʋ ngbi’sɔ bhä ‑a?» ²²Zezwii lɛ naa: «Ɛ’ɛ ‑bhö sa’a ma ’lɩlɩlɩ. ‑Maa sɛ ɔ nʋʋmöä ’kwädlɩ ‑lizoku ’wlu ’n ɔ ‑kamö yɔwʋ bhibhe ’yizee, ’tatinɩ ‑sɩbhä yɩ gbʋ ’yi.

’Yliwʋnyɔɔ ‑ɔɔɔ ngäzɩdlɩ ‑kä a ninea

²³‑Maa ‑pʋnɩ ’yukwli, sɛɛ Lagɔ zʋä nɩkpa a dɔ’wʋ, wa ’kä ’pɩwʋ mä ɔ ’kämanɩɛ ghlɩ a za‑a, ‑sɩbhä a ’nine n ’kää ’pä. N nɛ naa: ’Bhlɩlowli ‑bhlʋ mɔɔ ’nyɛɛ ’ɔ ’yliwʋwaa moni gɔgbʋ ’mö, zaa, ’n ɔ yuëë ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö wäzɩ, ɔ ‑nyʋä ’kä ’kɔtʋ ’pä. ²⁴Ɔ tɛɛ cuu, ’n wa yoo nɩkpɛ ‑bhlʋ ‑lɛmö. ’Bhlɩlowli a gɔgbʋ ɔ kää, wʋ moni, ɛ’ɛɛ muënɩ. ²⁵Ɔ’ɔɔ ‑sɛdɛ ‑kä, ɔ ’kä ɛ gɔgbʋʋ ‑sɛ. Wa ‑nyɔɔ ghlɛɛ ‑lɛ, ɔ ’bhidɩba lɛ naa: A nɩ ’pɔ ’pɛlʋ gïyi a sɛ, ɔ ‑nyɛ ’ɔ nglɔɔ ’sɔ, ɔ yuëa kökä, ’ɔ ‑lii ’wuë a nɩ ’pɩ ’pɛlʋ, a ’kä yɩ moni ’wʋ ’libhï, a ’kä ’ɔ gɔgbʋʋ ‑sɛ. ²⁶Ɔ ’bhidɩba gbää sa’aa, ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä, ɔ lɛ naa: ‑Atʋ, n bhiamö yɔwʋ, ‑yayaya, ‑kpaanɩ na dɛ dlɩ ’mö, ‑maa n yi ’na gɔgbʋʋ ’wuë ‑sɛ. ²⁷Ɔ nʋä sa’aa, ’n ɔ ngäzɩ yiɛ ɔ ’bhidɩba ’lɩbhä, ɔ lɛ naa: N kɩ ’yi ’tatinɩ, ‑maa bhlɩ dlɩ sɛ ‑n ’kä mö, tɩa’a gɔgbʋʋ a’bhë ‑sɛ. ²⁸Nɩkpɛ ’la ’wlʋä ‑mä cuu, ɔ ’lilɛ ‑mɔmɔɔ, ɔ ‑nyɛɛ nʋä dɛ ‑bhʋlʋ libhoo, ‑ɔ kä a‑a ɔ gɔgbʋ ’tikëtikëyii, ’n ɔ ‑nyɔɔ yiɛ ’wʋ gbanɩ. Ɔ ‑nyɔɔ gbanɩɛ ’wʋ cuu, ‑gbu! ’N ɔ yoo ‑bʋlʋ ’mö bhlinɩ, ɔ ‑känɔ mleyi ’mö klɩklɩ, sɛɛ ‑mɔ’la ’kää ’ku a sɛ, ɔ lɛ naa: ‑Sɛ ’na gɔgbʋʋ. ²⁹Ɔ ’lilɛ ’la, ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä, ɔ lɛ naa ‑yayaya, ‑kpaanɩ na dɛ dlɩ ’mö, ‑maa n yi ’na gɔgbʋʋ ’wuë ‑sɛ. ³⁰Ɔ ’lilɛ bhibheoo yɔwʋʋ, ɔ’ɔɔ ’wʋ nglu, ‑maa ‑jie ’mö ɔ ’pɔɔ, ‑zlɩ ɔ ‑kä gɔgbʋʋ ‑sɛ ’wëë, ɔ ’kä ‑mä ’wlʋ. ³¹Ɔ ’bhɩa ‑muë’la, wa ’yiɛ ‑sɩbhä ’ylɩmöö, ’n yɩ yuëë tenyii dlɩ ’yli käla, ’n wa yiɛ ‑mä wa ’bhidɩba ’dɩ ’kwä. ³²Ɔ ’bhidɩba ’nwiɛ, ɔ lɛ wa nɩ mɔ kie wa ‑nyɔɔ ’kä yi. Wa ‑nyɔɔ yiɛ, ɔ lɛ naa: ‑Nmö nɩkpɛ nɩ, kpʋkpʋ ‑n kää. ’Nɩɛ yɔwʋ ‑n bhibheaa’ɛ ’n n yiɛ ‑na’a gɔgbʋʋ a wɛlɩɩ ’wuë ’yi ’tatinɩ? ³³Zaa, sɛ n ’pä a‑a ‑na ngäzɩdlɩ, sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö n‑n ’nɩ bhä ‑sɩbhä ‑na ’lilɛ ‑mɔ’la a ngäzɩdlɩ ’pämö ’nɩ? ³⁴‑Maa ’klɛ ’mö yɩ pälɔɔ tenyii zaa, ’n ɔ yoo ‑jie ’mö ’pä, wa ’kɔ ‑mä ’klɩ ’yɩanɩ ‑këë, ‑zlɩ ɔ ‑kä ɔ’bhë ’ɔ gɔgbʋʋ ’wuë ‑sɛ ’wëë, ɔ ’kä ‑mä ’wlʋ. ³⁵‑Maa sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la ‑sɩbhä a gla’mö a ‑mɔ ɔ ’lilɛ ‑kä ‑lizoku ’wlu nʋ, ’n ɔ ’nɩ ‑mä ’ɔ dlɩɩ ’wuë zɛmö yɩ gbʋ ’yi ’tatinɩɩ, ‑sɩbhä na dɩba Lagɔ ‑ɔ ‑wʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋ ’kɔɔ ’zʋmö.»

Sɛ’ɛ Zezwii gbää ’nglɔ ‑nyɛ ’luwli ’sɔ a dɛ

(Maakö 10.1-12)

¹Zezwii ’nyʋää sa’a ’dɩ ’wëë, ’n ɔ yiɛ ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö ’bhöö. Zwidee‑bhölɩɩ a pɩɔ ‑wʋ ‑wʋnɩɛ ‑mä Zludɛɛ ‑gömöö, ’n ɔ yiɛ ‑mä mö. ²Nɩkpa ’kɔkɔmlɛ ‑gänɔɔ, ’n ɔ yiɛ ’wa guzuwaa yɛmanɩ. ³Ɔ ‑wʋ ‑mä, Falizɩɛwaa a gla’mö a ‑mumuë, ’n wa yoo ‑mä ghlɩ wa ’kɔ ‑mä ’pä. Wa lɛ naa: «Nyɩanyɩɛ ‑ka ’dɩ, sɛɛ wɛlɩkïbhë ‑kä ’mö ‑wʋ ‑kë, a za, nɩkpɛ kä bhä ɔ ’kä ɔ ’lɛnglɛ ’suë ’mö ‑sɛ ‑a?» ⁴Zezwii lɛ naa: «Sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ nɩɩ: Tɛɛtɛɛdɔ’wʋ, dɛɛ Lagɔ ‑bhɛɛ mä’ä ’pɩwʋ a ‑lii ’wuë, nyɩbhɛlʋ ‑nyɛ ’nglɔ ’sɔ ɔ ‑bhɛɛ.19.4 Zenɛɛzɩ 1.27; 5.2. Wɛlɩkïbhë ’la, a ’na bhä ‑zɩ ’mö zɛlɩ ‑a? ⁵’N ɔ yi’ɛɛ nɩɩ: ‑Sɩbhä a za nɩkpɛ kää ɔ ’kä ɔ dɩba ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ yɔwʋ ’bhöö, ɔ ‑nyɛ ɔ ’lɛnglɛ ’sɔ, wa ’kä yɔwʋ ’diodionɩ wa ’kä nɩkpɛ ‑bhlʋ zʋ.19.5 Zenɛɛzɩ 2.24.

⁶Sɛ’ɛ yɩ sɛɛ zɛmö nɩɩ, Nɩkpɛ ‑nyɛ ɔ ’lɛnglɛ ’sɔ, wa’aa’a nɩkpa ’sɔ ‑bhli, ‑maa nɩkpɛ ‑bhlʋ wa glɩnɩa’aa. Zaa, Lagɔ ‑kä nyɩbhɛlʋ ‑nyɛ ’nglɔ ’sɔ nɩkpɛ ‑bhlʋ ’wʋ ’zʋa ’wëë, ‑bɛ ’nɩɛ ‑kä ɔ ’kʋä ’ylimö ‑sɛnɩ.»

⁷Zezwii gbää sa’aa, Falizɩɛwaa lɛ naa: «‑A kɩ ’nʋ, ‑maa sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö ’n Moyizɩ yi bhä nɩɩ nɩkpɛ ‑kä ɔ ’kä ’ɔ ’lɛnglɛ ’suë ’mö ‑sɛɛ, ɔ nɩ ’nyɔ ’suëmösɛbɔgʋ ’nɩ?19.7 Detlenɔɔmö 24.1.» ⁸Zezwii lɛ naa: «Nyɩasɛ Moyizɩ ’nɩɛ a yɩ sa’a gbä, ‑maa ’a dilaa ’mö yɩ ’tuuä nza ɔ ’cɛlɩɛ a za kïbhë ’laa. ‑Maa ’pɩwʋ a tɛɛnɩdɛ ’wʋ, sa’a ‑sɩbhä Lagɔ ’niɛ a ’zʋ. ⁹‑Maa sɛ’ɛ n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ: Nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑ɔnyɩɩ nglɔɔ ’nɩɛ gbɩ sɛ tɛlɩ, ‑ɔ sɔɔ ’suë ’mö, ’n ɔ kwää käbönɔ, ’nyinyloli ɔ nʋä Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ.»

¹⁰Zezwii ’nyʋää sa’a ’dɩɩ, ’ɔ ‑gänɩwaa lɛ naa: «’Ɔɔ! Zaa, yɩ ‑kä sa’a ’nglɔ ‑nyɛ ’luwli ’sɔ a dɛ ‑wʋʋ, nɩkpɛ ’naa ’kä a yɩ ’kpʋsɛ ’nglɔ kwä.» ¹¹Zezwii lɛ naa: «Nn, ‑maa nɩkpa ’wuë mʋa ’nɩɛ bhɛnɩ wa ’kɩ ‑sɩbhä ’mö ’nʋ. ’N ɛ ’nɩ ‑bhö ‑muë Lagɔ ’nyɛɛ ’mötɛɛnɔɔ muëë. ¹²Kïbhïï ‑yɩ kää ’nglɩ ’n nɩkpa ‑mumuë ’nɩ kwää ’ngwlɩɩ, bhʋlʋbhlʋ yɩ ‑wʋä. Nɩkpa ‑mumuë ‑sɩbhä wa ’wlʋä wabhlɩ. ‑Mumuë, nɩkpa ’lɛluëë. ‑Maa ‑mumuë wabhlɩ, wa bhɛnɩ ’wë, ‑maa wa ’käa Lagɔ ’a libhoo sasɛ nʋ a za, nza wa’aa ’yɩbhä wa ’kä ’ngwlɩ kwä. Wɛlɩ ’la, ‑ɔ ‑kä bhɛnɩ ɔ ’kɩ ’mö ’nʋʋ, ɔ nɩ ’nwi ’mö.»

Zezwii yɛ ’yuë ’tikïyiea ’nyu ’pä

(Maakö 10.13-16; Lwiikö 18.15-17)

¹³’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, nɩkpa ‑mumuë mʋa ‑lɛmöä Zezwii ’yuë ’tikïyie, ɔ ’kʋä kätɩkpö ’wlu zʋ, ɔ ’kä wa ’wlumö bhibhe. ’Ɔ ‑gänɩwaa ’yɩɛ nɩkpa ’la ’ylɩmöö, ’n wa yuëë ’lʋnɩ. ¹⁴‑Maa Zezwii lɛ naa: «A nɩ ‑sɛ yuëa kɛ yɔwʋ, wa ‑kaa yɔwʋ yi, ‑maa a nɩ tuë ’yio ’wʋ ‑sɛ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa nɩkpa a ‑muë ‑wʋä wa saa, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, mʋa ’kää ‑mä ’bhle ghlɩ.» ¹⁵Ɔ gbää sa’a ’wëë, ’n ɔ yuëë kätɩkpö ’wlu zʋ, ’n ɔ yiɛ mö.

Nyɛgbayuu ‑ɔ wʋlʋä a wɛlɩɩ

(Maakö 10.17-31; Lwiikö 18.18-30)

¹⁶’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö, nɩkpɛ ‑bhlʋ mɔɔ ghlɩɛ ‑mä Zezwii, ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, ‑li ‑mi nɛnɩ ɔ, n ’kä bhä nʋ, nzɩɩ n ’kä ’pɩwʋ mää ’naa ’kää ’yli bhɩɛ ghlɩ?» ¹⁷Zezwii lɛ naa: «Sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö, n‑n ’yɩbhänɩ bhä ‑li ‑mi nɛnɩɛ ’wʋ ’nɩ? Lagɔ a ’yize mɔɔ ‑gää kɛ. N‑n ‑kä ‑n ’kä ’pɩwʋʋ mää ’naa ’kää ’yli bhɩɛ ghlɩɩ, ’zʋ ’ɔ Gböö ’klʋkpamö.» ¹⁸Nɩkpɛɛ lɛ naa: «’Ɔ Gböö ‑mi bhä?» Zezwii lɛ naa: «Sɛ’ɛ Lagɔ gbää nɩɩ: Tɩ ’ku ’lɩbhä. Tɩ ‑na ’li a ’nglɔ sɛ tɛlɩ, tɩ ‑na ’li a ’luwli sɛ tɛlɩ. Tɩ ‑na ’li a ‑lu ’wi ghli. Tɩ ‑na ’lilɛ gbʋ ‑gömö ’pä.¹⁹’Zʋ ‑na dɩba ‑nyɛ ‑na ‑da ’sɔ ’klʋkpamö. Sɛ ‑n ‑waa ‑nanyɩ ‑wa ‑sɩbhä ‑na ’lilɛ.19.19 Ɛzoodɩ 29.12-16; Detlenɔɔmö 5.16-20; Levitiikö 19.18.» ²⁰Zezwii ’nyɔɔ sa’a ’dɩɩ, ɔ lɛ naa: «‑Mi’la ’wuë ‑n gaaa da’a, n kɩ ’klʋkpamö zʋ ’wë. ‑Maa ’saa tʋʋ bhä’ɛ ‑mä n ’kä bhä’ɛ nʋ?» ²¹Zezwii lɛ naa: «‑N ‑kä nɩɩ ‑n ’kä ‑kpöö ’wʋ ‑wʋ nʋʋ, mö, ‑lii ’wuë ‑n kää, ‑n ’kɩ ’pɛlʋ ’pä, ‑n ’kä yɩ moni ’pʋäwa dilanɩ, ‑maa ‑mä Lagɔ yɔwʋ ‑n yi ‑mä wʋlʋnɔ ghlɩ. ‑N ‑kä ‑sɩbhä ’zʋ ’wëë, yi ‑n ‑kaa ‑gänɩ.» ²²Zezwii ’nyɔɔ sa’a ’dɩɩ, ’n ɔ yiɛ kɔmanɩ, ’n ɔ yiɛ mö. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’ɔ lɩɩ ɔ kää, tenyii yɩ ‑zuä. ²³Nɩkpɛ möä ’wëë, ’n Zezwii yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’yi gö, ɔ lɛ naa: «‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, nɩkpɛ a ‑mɔɔ wʋlʋä, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, ɔ ’kä ‑mä ’bhle ghlɩ a dɔ’wʋ, ’mö yɩ ’tɛɛ. ²⁴Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, n nɩmɛgwli ‑kä bhɛnɩ ɛ ’kä ’sayi a ‑dʋ ’mö ghlɛnɩɩ, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, wʋlʋnɩnyɔ yi ‑mä ’bhle ghlɩ.»

²⁵Zezwii ’a ‑gänɩwaa ’nʋä wɛlɩ ’laa, ’n ngli yuëë yɛ, wa lɛ naa: «’Ɔ! Zaa, yɩ ‑kä sa’a ’mö ‑wʋʋ, ‑ɔ ’kä bhä ’pʋ?» ²⁶’N ɔ yuëë ‑gömö yɩlɩ, ɔ lɛ naa: «Nɩkpɛ ’nɩɛ bhɛnɩ ɔ ’kä ɔnyɩ puë. ‑Maa Lagɔ a dɔ’wʋ, ‑lu a ‑muu ’tɛɛ ’möö, wʋ’ʋä ‑bhölɩ.» ²⁷Zezwii ’nyʋää sa’aa ’dɩɩ, ’n Piɛlɩ yiɛ gbʋ ‑dɩ, ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, yɩɛ, ‑na za ‑a yɛ ‑abhlɩ ‑a’a ‑lii ’wuë kɛ’mö ‑sɛ, a‑a ‑nyɛmö ‑bhlinɩa’aa ’wʋ. ’Saa a’bhë ‑a ‑kamä bhä ’bɩwʋ ghlɩnɩ ’lɩlɩlɩ?»

²⁸Zezwii lɛ naa: «‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, Nɩkpɛ a ’Yu, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, ɔ ‑kä ‑mä ’ɔ ’nglɩmöklikpë ’kädaa ’mö sɛ glɩ ’wëë, a kʋgbä’sɔ ‑kpɔ ’yɛ abhlɩ, a yi ’kämanɩklikpï kʋgbä’sɔ mö sɛ glɩ, a yiYizlaɛlɩ a ‑gligbï kʋgbä’sɔ ‑kpɔ ‑zijli tu. ²⁹‑Maa nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑kä ’ɔ ’ligbëa ‑nyɛ ’ɔ ’lagbïlea ’sɔ kɛ’mö ‑sɛ, ‑ɔ ‑kä ’ɔ ‑kosu yɔwʋ a ‑nʋa yɔwʋ ’bhöö, ɛ yi ɔ nyɩbhɛlʋdaayuë muë oo, ɛ yi ɔ nglʋdaayuë muë oo, ɛ yi ɔ dɩba ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ muë oo, ɛ yi ’ɔ yuëa muë oo, ‑li ’la ‑nyɛ nɩkpa ’la ’sɔ, nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑kɩɩ na za kɛ’mö ‑sɛ, ɛ nɩkpɛ ’la, ɔ yi ‑li a ‑bɛ ghlɩ, yɩ yi tɛkänɩɩ ɔ ‑sɛɛ kɛ’mö tenyii ’wʋ zi. ’Wë, Lagɔ yo’ɛ ’pɩwʋ mää ’naa ’kää ’yli bhɩɛ ’nyɛ. ³⁰Nɩkpaa a ‑bɛ ‑wa ‑gää zɩ’ɛ ’yukuu, wa yi nimï ’plɩ, ’n ‑wa ‑gää zɩ’ɛ nimïï, wa yi ’yuku ’plɩ.

Libhonʋwaa wa ’libhïä ’gbëbhlenɩ dɔ’wʋ ’wʋ a ninea

¹’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a wɛlɩɩ, sɛɛ ’lagblɛlowli sɔ’ɛ ’zɔkpɔ ’pii ’mö ’wʋ, ɔ ’kä ’ylɩ ‑bhlʋ a libhonʋwa ’wʋ ’libhï, wa ’kä ɔ ’viinyɩlagblɛ ’mö libho nʋʋ, ‑sɩbhä yɩ ‑wʋä. ²Ɔ ’libhuëë ’wʋʋ, ɔ ‑nyʋä ’sɔ libhonʋylɩ ‑bhlʋ a moni wa ‑dɩɛ, ’mö wa ngluä ’wʋ ’n ɔ yuëë ‑mä ’lagblɛ ’mö kwä. ³’Zɔkpɔgïle ngbï‑mʋäna ’mö ’n ɔ yi’ɛɛ ’wʋ ‑sɔ. Ɔ lɛ ’bhöö’ɛ, nɩkpa ‑mumuë glɩ ‑lɛ ’du ’mö ’fʋ. ⁴Ɔ lɛ naa: «A nɩ ’mö ‑mä ’na ’lagblɛ ’mö, a ’kä ‑mä libho nʋmö. ‑Maa n yeanyɩ libhonʋylɩ ‑bhlʋ a moni ’pɛnɩ. ⁵’N wa yiɛ ’wʋ nglu, ’n wa yiɛ ‑mä mö. Ylʋʋ ghlɛɛ ’du ’möö, ‑kidogïle ta ’mö a sɛ, ’n ɔ yi’ɛɛ ‑mä ‑mumuë kwä. ⁶‑Kidogïle ngbï ’mö a sɛ, ’n ɔ yiɛ ’gbëbhlenɩdɔ’wʋ ’wʋ ‑sɔ. Ɔ lɛ ’bhöö’ɛ, nɩkpa ‑mumuë glɩ’ɛ ‑lɛ ’du ’mö. Ɔ lɛ naa: Sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö ’n a glɩ bhä dɛ’ɛ ’fʋ ‑këë, ’n swe yɛ ylu ’wë nɩ?» ⁷Wa lɛ naa: «Ɛ’ɛ ‑bhö fʋ, ‑maa ‑bɛ ‑nɩnyɩɛ libho ’nyɛ.» Ɔ lɛ naa: «‑Aa! Zaa, a nɩ mö ‑mä ’na viinyɩlagblɛɛ ’mö, a ’kä ‑mä libho nʋmö.» ’N wa yiɛ ‑mä mö. ⁸‑Kidosɛ ghlɛɛ, ’lagblɛlowlii ’n ɔ yiɛ ’ɔ libhoo a ’yliwʋnyɔ ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: Mö ‑mä ’lagblɛ ’mö libhonʋwaa kie, ‑n ‑kä yi ‑n ’kʋä bhʋlʋbhlʋ ’pɛnɩ. ‑Maa ‑n ’kʋä ’pɛnɩɛ yii, nɩkpa n ’libhïä ’gbëbhlenɩdɔ’wʋ ’wʋʋ, mö ‑n nɩ tɛɛnɩ ’wʋ ‑këë, ‑wa tɛɛnɩ a‑a ’zɔkpɔ ’pii ’mö ‑mä, ‑n ’kʋä ’gbë ’bhlenɩ. ⁹Wa yiɛ, ‑wa tɛɛ a‑a libho ‑kidogïle ngbï ’möö, mʋa plɛɛ tɛɛ, ’n ɔ yuëë bhʋlʋbhlʋ libhonʋylɩ ‑bhlʋ a moni ’pɛnɩ. ¹⁰Wa ’pɛnuëë sa’aa, ‑wa tɛɛ a‑a ’zɔkpɔ ’pii ’mö libhoo, wa plɛɛ, wa ‑tɔnɩ wabhlɩ nɩɩ, wa ‑nɛɛ wa ’kʋää ’pɛnɩɩ, ɛ yi ‑zu ɛ yi ‑muë’la a ‑nɛɛ ’wʋ zi. ‑Maa libhonʋylɩ ‑bhlʋ a moni ’la ’mö wa ’pɛnɩmuëë bhʋlʋbhlʋ. ¹¹Wa ’nyʋää moni ’la yɔwʋʋ, ’n wa yiɛ ’lagblɛlowlii zɛmö ’ngungwanɩ. ¹²Wa lɛ naa: Nɩkpa nɩ, ’gbë wa ’bhlenɩɛ, ’gïle ‑bhlʋ wa nʋnɩɛ libho ’mö cuu. ‑Maa ‑abhʋa ‑abhlɩ, zlɩbhëa ’wuë mö ‑a nʋnɩɛ libho ’mö, ’n ylʋʋ ‑yinyɩɛ bhɔtɔ ‑këë a‑a yiɛ yɔlɔ. Sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö, n ‑a ‑nyʋä mlɩnɩ bhä ’pɛna ’mö ’nɩ? ¹³Wa gbää sa’aa, ’lagblɛlowlii, ’n ɔ yiɛ wa gla’mö a ‑bhlʋ ’yi gö, ɔ lɛ naa: ’Tua, n ‑nɩmöä yɩ ‑bi ’wʋ li. ‑N lɛ ’kä a‑a libhoo tɛɛ yii, libhonʋylɩ ‑bhlʋ a moni mö ‑a ’nɩɛ a bhä’ɛ ’mö ‑wanɩ? ¹⁴’Saa ‑a ‑dɩ a‑a, mö ‑n ‑suä da’a zaa, ’libhu ’wʋ ‑n ’kä mö. ‑Maa ‑muë n ’libhïä ’gbëbhlenɩdɔ’wʋ ’wʋʋ, sɛ n ’pɛnɩmöä ’n n ‑kʋä ‑sɩbhä ’pɛnɩɩ, ’na sɛ n yɩbhää ‑sɩbhä ma‑a, nza n ’pɛnuëë ‑sɩbhä. ¹⁵‑Amöö ‑kälɩɛ nanyɩ a monii, n’n bhä bhɛnɩ sɛ n yɩbhää, n ’kɛ ‑sɩbhä zʋ ‑a? ‑Maa sɛ n nɛnɩɛ dlɩ zɛmöö, ‑sɩbhä ’yli a kälɩmö bhä ‑a? ¹⁶’Saa ‑sɩbhä ‑wa ‑gä a‑a ’yuku ’kää ’gbë ’bhlenɩ, ’n wa ’bhlenɩ a‑a ’gbë ’kää ’yuku ‑gä.»

Zezwii yɛ ’wʋ tanadɔ’wʋ ’ɔ ’kwiea ‑nyɛ ’ɔ gluwlʋwlɛɛ ’sɔ a dɛ bhïla

(Maakö 10.32-34; Lwiikö 18.31-34)

¹⁷’Tɛnyɩ ‑mɛmɛɛ ‑bhlʋ ghlɛɛ, Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ sɔ ’n wa yiɛ Zeluzalɛɛmö a ’yioo plɛnɩ. ‑Mä ’yio ’wʋ, ’n ɔ ‑nyʋä yiɛ cɩɔnɩ, ’n ɔ yuëë ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: ¹⁸«A yɩɛ, ‑mä Zeluzalɛɛmö ‑mä ‑a ‑wʋä dɛ’ɛ mö dɔ’wʋ. ‑Maa ‑a ‑kä ‑mä ‑wʋʋ, Nɩkpɛ a ’Yu, wa yo ’wʋ ’libhï, Zwiiföwaa a Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea, wa ‑nyɛ Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ’sɔ, wa yuënyɩ kä’mö plɩnɩ. Gbʋ a ‑muu ’kää ’nglɩ ‑kä ɔ ’kä ’kuu, mʋa ’kɔnyɩɛ ghïla. ¹⁹Mʋa ’kɔ’ɛɛ lɛgäwaa ‑waaa Lagɔ ‑yi kä’mö plɩnɩ. Nɩkpa ’la mʋa ’kɔɔ nɛpɔ, wa ’kɔ ‑kplɩya ’mö ’sɛlɩnɩ, wa ’kɔ su ’klʋ kʋnɩ, ɔ ’kä ’ku. ‑Maa ɔ ‑kä ’ku ’wë a ylɩɩ a tanɛɛ ’mö, ɔ yi glu ’wlʋ.»

Zebedee ‑yowluwaa a ‑da yɛ Zezwii ‑lu ’yɩbhänɩ

(Maakö 10.35-45; Lwiikö 22.24-27)

²⁰Zezwii ’nyʋä sa’a ’dɩ ’wëë, Zebedee ‑yowluwa a ‑da ’n ɔ yiɛ Zezwii ‑mä ghlɩ, ’ɔ yuëa ’sɔ ‑kpɔ kökä. Wa ghlɛɛ ‑lɛ, ’n nglɔɔ yiɛ ‑lɛ Zezwii a dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä, ɔ ’kɔ ‑lu zɛla. ²¹Zezwii lɛ naa: «’Saa ‑n ’yɩbhä bhä?» Nglɔɔ lɛ naa: «‑Zlɩ ‑n ‑kä ’bhlɩlowli ’zʋʋ, nglu ’wʋ, ’na yuëa ’sɔ ‑kpɔ wa ’nɩgböä dɛ’ɛɛ, ‑mɔ ’kä ‑mä ‑na luukɛ ’wʋ ‑wʋ, ‑mɔ’la ’kä ‑mä ‑na kɔpɛ ’wʋ.» ²²Zezwii lɛ naa: «‑N ‑nyɛ ‑na’a yuëa ’sɔ, ’saa a yɩbhää da’aa, a’aa sɛ wʋ sɛ zɛmö ‑yi. Zaakö, Zaa, ’klɩyɩyɛ a ‑dɔkɔɔ n ’kää ’nɩmää, a bhɛnɩ bhä a ’kʋ ’nɩmä ‑a?» Wa lɛ naa: «Nn, ‑a bhɛnɩ.» ²³Ɔ lɛ naa: «‑Aa! ‑Tiamö abhlɩ, a yu ’nɩmä. ‑Maa ‑ɔ ’kää ‑mä na luukɛ ’wʋ glɩ ’n ‑ɔ ’kää ‑mä na kɔpɛ ’wʋ glɩ a dɔ’wʋ, ‑amöö ’nɩɛ ‑lɛ a wɛlɩ ‑kä, ‑maa na dɩba Lagɔ mɔɔ kɩɛ. ‑Wanyɩɩ za na dɩba Lagɔ gïganɩɛ ’bhli ’la ’wluu, mʋa ’kɩɛ ’mö glɩ.»

(Maakö 10.42-45; Lwiikö 22.24-27)

²⁴‑Maa ’ɔ ‑gänɩwa ‑muë’la kʋgbä ‑kpɔ, wa ’nwiɛ, ’n wa yiɛ ‑daayuë ’la ’sɔ ‑kpɔ ’klɛ yɔwʋ ’pänɩ. ²⁵’N Zezwii yuëë wa ’wuë wäzɩ ’n ɔ yuëë ’dɩ ’mö zʋ, ɔ lɛ naa: «A ‑yi sɛ nɩɩ, ’kämanɩwa ’kädɩɩ, gasɛ wa ’kämanɩɛ nɩkpaa ‑gömö, nɩkpaa ’mö wa ’wälanɩɛ ’wa ’kämanɔɔ ‑gömö ’yli. ²⁶‑Maa abhʋa na ‑nʋa abhlɩ, yɩ nɩ tɩ ‑sɩbhä ‑mä a gla’mö ‑wʋ. A gla’mö a nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑kä nɩɩ ɔ ’kä ’kɔdɔ glɩnɩ nʋʋ, ɔ nɩ ‑bhɩɔ ’mö ɔ ’kä a ’wuë a ’yliwʋnyɔ glɩnɩ. ²⁷‑Ɔ ‑kä ’yɩbhä ɔ ’kanyɩ ’yuku ‑gänɩɩ, ɔ nɩ ‑bhɩɔ ’mö ɔ ’kanyɩ gïyi a sɛ ’yli ‑wʋ. ²⁸Nɩkpɛ a ’Yu, ‑sɩbhä ɔ ‑wʋmöä. Nɩkpa ’kɔ ’yli ‑wʋ a za ɔ’ɔɔ mä’ä dʋdʋ ’wʋ yi. ‑Maa ɔ ’kʋä ’yli ‑wʋ, ɔ ’kä wa ’wlumö ’ku, nzɩɩ ɔ ’kä bäbätɛ galɛ ’mö ‑sɛ, nza ɔ yiɛ.»

Zezwii yɛ ’Kukwlekäwa ’sɔ yɛmanɩ

(Maakö 10.46-52; Lwiikö 18.35-43)

²⁹‑Mä Zeluzalɛɛmöyio ’wʋ a ‑glɔɔ wa laa Zelikoo, Zezwii ’pluä yɛ’möö, ’n nɩkpa ’kɔkɔmlɛ yoo ’biwʋ bhlinɩ. ³⁰Wa ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ’kukwlekäwa ’sɔ, wa glɩ ‑lɛ ’yio yɔwʋ, ’n wa yiɛ ’nʋ nɩɩ, Zezwii mɔɔ plɩɛ. N wa yiɛ ’mö ’kpa, wa lɛ: «‑Alowli, Daviidɩ a ’yu a ’yu aa, yɩlɩ ‑aa ngäzɩklʋ ’mö aa!» ³¹’N nɩkpa yuëë ’wʋ nylanɩ, wa lɛ naa: «‑Ɔɔ! A ’zʋ yɩ vlɩɩ.» ‑Maa ‑sɩbhä wa kpaa tenyii ’mö ’yize, ’n wa nʋä: «‑Alowli, Daviidɩ a ’yu a ’yu aa, yɩlɩ yɩ ‑aa ngäzɩklʋ ’mö aa!» ³²’N Zezwii yiɛ ’nɩgbö, ’n ɔ yuëë wäzɩ. Ɔ lɛ naa: «’Saa a yɩbhä bhä n nɩ nʋ a dɛ?» ³³Wa lɛ naa: «‑Alowli, ‑a bhiamö, gbä ‑a’a yilaa ’kä do.» ³⁴’N wa ngäzɩ yiɛ Zezwii ’lɩbhä, ’n ɔ yiɛ ’wa yilaa kɛ zɩ. Cuu, ’n yɩ yiɛ do. ’N wa yiɛ Zezwii ’bɩwʋ bhlinɩ.

Zezwii yɛ ‑mä Zeluzalɛɛmö plɛ

(Maakö 11.1-11; Lwiikö 19.28-40; Zaa 12.12-19)

¹Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, wa lɛ ’kää Zeluzalɛɛmö ghlɛɛ yii, ‑mä ’yio ’wʋ, ‑gäga ‑bhlʋ wa laa Olivieswii a ‑gägaa, a zɛmö a ‑glɔɔ wa laa Bɛtɩfazee, wa ’kuä ghlɩɛ yii, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa a gla’mö a nɩkpa ’sɔ tie, ɔ lɛ naa: ²«‑Glɔɔ ‑wʋ ‑wʋä mä’a a ’yukuu, a nɩ mö ‑mä. A ‑kä glɔ plɛ cuu, a yi ‑sʋkʋfanɩnglɔ ‑bhlʋ ’ylɩmö, ɛ yuu ‑wʋmö ‑lɛ. Yɩ ‑glɛ. A nɩ ‑dii ’kpɔ a ‑ka’mi ‑lɛ. ³’N nɩkpɛ ‑kaanyɩ yɩ za nimï ’yɩbhää, a nɩ ’nyɔ ’dɩ nɩɩ: ‑Alowli mɔɔ yɩbhɩɛ. A ‑kä sa’a nʋ cuu, wa yeanyɩ ’yi ’tatinɩ, a ‑nyɩɩ yi yi.» ⁴Nyɩasɛ Zezwii ’nuëë ‑sɩbhä ’dɩ ’nyɛ, ‑maa sɛɛ Lagɔ ’a ’möbhïlanɩnyɔɔ gbä a‑a, ‑sɩbhä ’kä ’yli ’wlʋnɩ a za, nza ɔ ’nyʋää ‑sɩbhä ’dɩ. Sɛɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ:

⁵A nɩ ’nyɛ Siɔɔ21.5 Siɔɔ: Wa ‑kä Siɔɔ nʋʋ, Zeluzalɛɛmö a ‑glɔɔ ’mö wa gaaa.a ‑nʋa ’dɩ nɩɩ:

’A ’bhlɩlowli ‑wʋ yi dɔ’wʋ.

Ɔ’ɔɔ yɔwʋ kälɩ.

‑Sʋkʋfanɩyu ɔ glɩɛ ‑gömö,

‑sʋkʋfanɩnglɔ a ’yu.21.5 Zakalii 9.9.

⁶Zezwii ’a ‑gänɩwa ’la ’sɔ ‑kpɔ, ’n wa yiɛ mö. Sɛɛ Zezwii ’nyʋä a‑a ’dɩ ’wuë, ’n wa yiɛ ‑sɩbhä ’zʋ. ⁷‑Sʋkʋfanɩ a yuu ‑nyɛ ɔ ‑da ’sɔ, ’n wa ‑nyɩɩ yiɛ yi. ‑Lɛ yɩ ‑gömö ’n wa yiɛ ‑lɛ ’wa ‑banɩɩ ’zʋ, ’n wa yiɛ Zezwii ‑lɛ ‑sʋkʋfanɩyuu ‑gömö sɛ ’gïla. ⁸Nɩkpa ‑mumuë a ’kɔkɔmlɛ, ’n wa yiɛ ’wa ’wʋpälokuu ‑lɛ ’yio ’wʋ lʋlʋ, ’n ‑mumuë yiɛ ‑titigblagblɩ ‑dɩ, ’n wa yiɛ ‑lɛ ’yio ’wʋ ’zʋ. ⁹Nɩpka a ‑bʋbʋʋ, ‑muë ‑gänɩ Zezwii ’yuku, ‑muë ‑gänɔ nimï, wa ’wuë, ’n wa kpaa ’mö ’n wa nʋä:

«Ozana! ‑Aa dɩba ’kɔdɔ Daviidɩ a ’yu a yu nɩ,

ɔ ’nglɩ nɩ ’ghlimanɩ aa!

‑Ɔ yiɛ dɛ’ɛ ‑Alowli Lagɔ a ’nglɩ ’möö,

Lagɔ nɩ ’pɔ ’nyu aa!

Ozana! Lagɔtapɛ ’a ’nglɩ nɩ ’ghlimanɩ aa!»

¹⁰Sa’a ‑këë, ’n Zezwii yiɛ ‑mä Zeluzalɛɛmö glɔ plɛ. ’N ‑glɔɔ yiɛ glu ’bhöö. Wa lɛ: «’Ɔɔ! Nɩkpɛ a ‑mɔ bhä sa’a?» ¹¹Wa lɛ naa: «‑Mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö a Nazalɛɛtɩ a Zezwii ‑ɔ glɩnɩɛ Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔɔ, mɔɔ.»

Zezwii yɛ Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö a ’pɛlʋpäwaa kpëti

(Maakö 11.15-17; Lwiikö 19.45-46; Zaa 2.13-22)

¹²Zezwii plɛɛ glɔ ’wëë, ’n ɔ yiɛ ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ a ’ligbëa ’mö plɛ. Ɔ lɛ ’bhöö’ɛ, nɩkpa su ‑mä. ‑Muë pä ’pɛlʋ, ‑muë pɩa, ‑muë zigbanɩ moni ’mö. Wa ’wuë ’n ɔ yuëë ‑mä kpëti. ‑Wa zigbanɩɛ moni ’mö a ’tebhli mi, ‑wa pää ‑kpakwiea ’pɛlʋ a ‑klikpï mi, yɩ ’wuë ’n ɔ yiɛ ’gbliza. ¹³Wa ’wuë, ’n ɔ yuë ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «‑Mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö, sɛ’ɛ yɩ ’cɛlɩɛ ‑mä nɩɩ, Lagɔ lɛ naa: ’Na ‑buduu, wa ‑kaa ‑mä bhibhenɩ a ‑luä.21.13 Ezayii 56.7; Zelemii 7.11. ‑Maa abhʋa abhlɩ, ’mö a ’zʋaa ’wiwa a ‑budu ’wʋ.»

¹⁴Ɔ ‑wʋ ‑bhlɛ ‑mä, ’kukwlekäwa ‑nyɛ bhʋgbëyikäwa ’sɔ, ’n wa yoo yɔwʋ ’dio ’n ɔ yuëë yɛmanɩ. ¹⁵’Yuë ‑wʋmö a ‑mä. Mʋa ’kpaa ’mö, ’n wa nʋä: «Ozana!21.15 Ozana! Mɩɩ sɛɛ zɛmö nɩɩ, ɔ ’nglɩ nɩ ’ghlimanɩ aa!Daviidɩ a ’yu a ’yu Zezwii, ɔ ’nglɩ nɩ ’ghlimanɩ aa!» Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea, wa ‑nyɛ Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ’sɔ, wa gla’mö a ‑mumuë ‑wʋmö a‑a ‑mä. Zaa, sɛɛ Zezwii bhɛɛ zɩzɛ ‑li ’la, ’n sɛɛ yuëa nʋ’ɛɛ, wa ’yɩɛ ‑sɩbhä ’ylɩmöö, wa’a ‑wa ’lɩlɩlɩ. ¹⁶’N wa yiɛ Zezwii ’dɩ nyɛɛ mö, wa lɛ naa: «Yuëa ‑wa kpaa da’a ’möö, ‑n ‑ngö bhä wa wɛlɩɩ?» Ɔ lɛ naa: «Nn! N ‑ngö’ɛ aa. A’bhï, wɛlɩ ‑yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’möö, a ’ni bhä ‑bhlɛ ’nʋ ‑a? Sɛ’ɛ yɩ nʋä nɩɩ:

‑Atʋ Lagɔ, ’yuë ’tikïyiea, ‑n kʋä wɛlɩ ’mö ‑sɛ, wa yɛ ‑na ’nglɩ ’ghlimanɩ.21.16 Soomö 8.3.»

¹⁷Zezwii ’nyʋä sa’a ’dɩ ’wëë, ’n ɔ yuëë ‑gömö panɩ, ’n ɔ yiɛ mö. Ɔ möä, ’n ɔ yiɛ ‑mä glɔ ’mö ’wlʋ, Zeluzalɛɛmö a ‑kʋkʋyɔwʋ a glɔ ‑bhlʋ wa laa Betanii, ’n ɔ yiɛ ‑mä gʋʋä mö.

Zezwii yɛ su bhätlɩnɩ

(Maakö 11.12-14,20-24)

¹⁸Zlɩ zɩɛ, Zezwii ’bhöönɩ ‑mä Betanii, ɔ ‑wʋ ‑mä Zeluzalɛɛmö ’bɩwʋ mö dɔ’wʋ, ’n ngɔmʋ yoo ’lɩbhä. ¹⁹’N ɔ yiɛ ‑lɛ ’yio yɔwʋ fiigösu ‑bhlʋ ’ylɩmö, ’n ɔ yuä yɔwʋ ’dio. Wʋ’ʋä ’bhë ’yli ‑kä, wʋ ’wlu kpɩ a ’yizee. ’N ɔ yiɛ nɩɩ: «‑Nmö su nɩ, ‑naa ’käa’a ’kwädlɩ ’bhë tlʋ.» ‑Gba ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’mö, ’n suu yiɛ ’ku ’lɩlɩlɩ. ²⁰’Ɔ ‑gänɩwaa ’yɩɛ ‑sɩbhä ’ylɩmöö, ’n ngli yuëë yɛ. Wa lɛ: «’Ɔ! ‑Atʋ, sɛ yɩ ’zʋmözʋmö bhä ’mö, ’n su yi bhä sɛ’ɛ ‑gba ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’mö ’ku nɩ?» ²¹Ɔ lɛ naa: «‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, a ‑kä Lagɔ dlɩ ’tɛɛnɩ, ’n gʋgɔgʋgʋ ’nanyɩ dlɩ zɛmö ‑wʋʋ, ’saa n nʋä su nɩ ’wluu, a yu nʋ, ‑gäga nɩ a’bhë a yɩlɩɛ dɛ’ɛ ’wʋʋ, a ‑kaa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, ’bhöö ‑sɩkaa dɛ’ɛ, mö ‑n ’kä ‑mä gïnyɛ ’mö bhlinɩ nʋʋ, ’saa a gaaa da’a, wʋ yi ’yli ’wlʋnɩ. ²²‑Sɩbhä a za n gbää nɩɩ, a ‑kä Lagɔ bhibhee, ’saa a ‑kɔɔ ’yɩbhänɩ ‑kë, ’n a ‑kɔɔ dlɩ ’tɛɛnɩɩ, ɔ yeanyu ‑tiamö ’nyɛ.»

Wa yɛ Zezwii ‑ɔ tioo ’wʋ ’yɩbhänɩ

(Maakö 11.27-33; Lwiikö 20.1-8)

²³Zezwii ghlɛ’ɛɛ ‑mä Zeluzalɛɛmö ’n ɔ yiɛ ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö mö, ’n ɔ yiɛ ‑mä nɩkpa Lagɔwɛlɩ ’cɩanɩ. Ɔ ‑wʋ ’cɩa dɔ’wʋ, Zwiiföwaa ’a ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ, wa ‑nyɛ ’wa Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ’sɔ, ’n wa yoo nimï ’yɩbhää yi, wa lɛ naa: «‑Lii ’wuë ‑n nʋä, ‑ɔ tieami bhä ’wʋ, ‑ɔnyɩ ’nglɩ ’mö ‑n nʋni bhä?» ²⁴Zezwii lɛ naa: «N kɩ ’nʋ, ‑maa ’kïbhë ‑bhlʋ ‑kpöö, ’mö n ’kanyɩɛ ’wʋ ’yɩbhänɩ, a ‑kaa ‑gömö ‑sɛ ’wëë, ‑ɔ tiaaa, ’n n ’kanyɔ sʋlʋnɩ. ²⁵N nɛ naa, Zaa Batisɩ, ‑ɔ tio a bhä ’n ɔ wɔlʋ a bhä nɩkpa ’wlu ’nɩ? Lagɔ mɔ ’nɩɩ, ‑maa nɩkpɛ bhä ‑a? A nɩ nyɩaaa ‑ka ’dɩ.» Ɔ gbää sa’aa, ’n wa yiɛ ylɩ ’mö mö. Wa lɛ naa: «Sɛ ‑a ’kä bhä gbä ’nɩ? A‑a ‑kä nɩɩ, Lagɔ mɔɔ tio a‑a nʋʋ, sɛ’ɛ ɔ ’kää nɩɩ, zaa, ’saa bhä ’n a ’nɔ a bhä dlɩ ’wʋ ‑kä ’nɩ? ²⁶A‑a ‑kä’ɛ nɩɩ, nɩkpɛɛ tio a‑a nʋʋ, yɩ yi nɩkpabhë ’klɛ ’mö päla, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wa kɩ dlɩ ’wʋ nɩɩ, Zaa, Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ ɔ glɩnɩ a‑a.» ²⁷’N wa yiɛ Zezwii ’dɩ ’nyɛɛ mö nɩɩ: «Zaa Batisɩ, ‑aaa ‑ɔ kɔ a tiee ‑yi.» Zezwii lɛ naa: «Zaa, yɩ ‑kä sa’a ’mö ‑wʋʋ, ’naa ’kanyɩ’ɛ na a ‑ɔ tieaaa sʋlʋnɩ.»

Yuëa ’sɔ ‑kpɔ ‑nyɛ wa dɩba ’sɔ a ninea

²⁸«A ‑pʋnɩ sasɛ ’yukwli, n nɛ naa: Nɩkpɛ ‑bhlʋ mɔɔ wʋä ‑lɛ. Ɔ kä nyɩbhɛlʋyuë ’sɔ. ’Ylɩ ‑bhlʋ ’mö ’n ɔ yiɛ tɛkänɔɔ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: Na ’yu, mö zɩ’ɛ ‑mä ’lagblɛ ’mö, ‑n ’kä ‑mä libho nʋ. ²⁹’Yuu lɛ naa, ’naa nglu. ‑Maa ɔ gbää sa’a ’wëë, ’n ɔ dlɩ yiɛ ’mö ’bhɛlɔ, ’n ɔ yiɛ ‑mä ’lagblɛ ’mö mö. ³⁰’N dɩbaa yi’ɛɛ ’sɔnɔɔ ‑sɩbhä ’dɩ ’nyɛ. Ɔ nyɔɔ ’dɩɩ, yuu lɛ naa: ‑Aa, n yi ‑mä mö. ‑Maa ɔ gbää sa’a ’wëë, ɔ’ɔɔ ‑mä mö. ³¹Yuë ’la ’sɔ ‑kpɔ a dɔ’wʋ, ‑ɔ ’zʋ bhä ɔ dɩba ’klʋkpamö?» Wa lɛ naa: «Tɛkänɔɔ.» Zezwii lɛ naa: «Miɛ. Zaa, ‑tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ lapoomoni a ’wʋbhliwaa, wa ‑nyɛ ’tutungwlɩɩ ’sɔ, wa yi ‑mä ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ’bhle ghlɩ, ‑maa abhʋa abhlɩ a yi nimï tʋʋ. ³²Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Zaa Batisɩ yiɛ, ’yioo ‑wʋ zlɔnɩɛ ’möö, ɔ sʋlʋnanyu, ‑maa a lɛ a ’naa kɔ dlɩ ’wʋ. ‑Maa lapoomoni a ’wʋbhliwaa, wa ‑nyɛ ’tutungwlɩɩ ’sɔ, mʋa ngluä wabhlɩ ’ɔ wɛlɩɩ ’wʋ. Nɩkpa ’la, a ’yɩ wa ’klʋkpamözʋzwɛ ’ylɩmö ’wë, ‑maa ‑sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, ’a dilaa ’nɩɛ ’mö ’bhɛlɔ, a’aa Zaa Batisɩ dlɩ ’wʋ ‑kä.»

Libhonʋwazokuu a ninea

(Maakö 12.1-12; Lwiikö 20.9-19)

³³N Zezwii yuëë ’nine ’pänɩ, ɔ lɛ naa: «Nɩkpɛ ‑bhlʋ mɔɔ glʋä ’likpïï ‑yɩnyɩɩ ’bhï wa bhɛɛ duvɛɛ ’wʋ a ’lagblɛ. ’N ɔ yee ‑gbätɩ ’mö ’pä. ’Bhʋkwaa wa ’kää duvɛɛ ’mö dɔlʋnɩɩ, ’n ɔ yeaa ’bhlu. ’N ɔ yiɛ ‑gbëgbë ’pä, dɛ wa ’kää glɩ wa ’kä ’lagblɛɛ ‑kʋ. ’N ɔ yee libhonʋwa yowʋ ’nyɛ, ’n ɔ yiɛ lɛgä ’mö mö. ³⁴Ɔ ‑wʋ ‑mä ’n ‑sɛsɛtɛnyɩɩ yiɛ ghlɛ. ’N ɔ yiɛ ‑mä libhonʋwaa a ’bɛyɩ ɔ nɩkpa tie, wa ’kä ’saa wa ‑sɛɛ ’ylimö dlinɩ, wa ’kʋä ’ɔ daa yowʋ ’nyɛ. ³⁵Nɩkpaa ’lagblɛlowlii tie a‑a, wa ghlɛɛ ‑mä ’lagblɛ ’möö, ’n libhonʋwaa yuëë ’wʋ gbulo. Wa ’sɛlɩ ‑mɔmɔɔ, ’n wa yiɛ ‑mɔmɔɔ ’lɩbhä ’n ɔ yi’ɛɛ ’ku. ’N wa yiɛ ‑mɔmɔɔ ’kpɩ ’mö ’lɩbhä ’n ɔ yiɛ ’ku. ³⁶’Lagblɛlowlii ’nwiɛ, ’n ɔ yiɛ ‑mä nɩkpa ‑mumuë tie, wa ‑zu wa zi tɛkänʋa ’wʋ. ‑Maa wa ghlɛ’ɛɛ wabhlɩ ‑mä, tɛkänʋa a saa ‑sɩbhä wa köbhʋää. ³⁷’Lagblɛlowlii ’nwiɛ, ɔ lɛ naa: ’Ɔ! Zaa, yɩ ‑kä sa’a ’mö ‑wʋʋ, ’na yuu ’mö n ’kää ‑mä tie, ’mö wa ’kää ’klʋkpamö zʋ. ³⁸Yuu ghlɛɛ ‑mä, wa yoo ’ylɩmöö ’n wa yiɛ ’dɩ ’nyɛnyɛnɩ, wa lɛ naa: A yɩɛ, ‑ɔ ’kää zɩkö ɔ dɩba ’a gugbëa ’wʋ ’libhïï, mɔɔ da’a. Zaa, a‑a nɩ ’lɩbhɔmɔ ɔ ’kä ’ku, nzɩɩ ‑a ’käa’a ’lagblɛɛ ’wʋ ’libhï. ³⁹’N wa yoo ’wʋ gbulo ’n wa yoo ‑mä ’lagblɛɛ ’mö ‑sɛ, ’n wa yoo ’lɩbhä ’n ɔ yiɛ ’ku.

⁴⁰Zaa, ’lagblɛlowlii ‑kä yii, sɛ ɔ ’kä bhä libhonʋwa ’la zʋ ’nɩ?» ⁴¹Wa lɛ naa: «Ɔ ‑kä yii, jɛzlʋwa ’la, ɔ’ɔɔ ɔ ’kä wa ngäzɩdlɩ ’pä ’lɩlɩlɩ, ‑maa nɩkpaa ɔ ’kää ’dɩ ’nyɛ wa ’kʋä ’lɩbhä wa ’kä ’ku. ’Wë, libhonʋwa a ‑muë ‑wa ‑kä ‑sɛ ’wë cuu, ‑wa ’kɔɔ ’ɔ daa yowʋ ’nyɛɛ, ɔ ’kʋä ‑mä ’lagblɛ ’mö zʋ.» ⁴²Zezwii lɛ naa: «Nn miɛ! ‑Maa wɛlɩkïbhë ‑bhlʋ cɛlɩ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

Kpiyii ’sɩbhäsɩbhäwaa gbä a‑a, ‑ɛɛ nɛnɩɩ,

mɛɛ ’zʋa’aa ‑sɩkaa dɛsɛkäkpiyii.

‑Alowli Lagɔ mɔɔ gbää ’n yɩ yiɛ ‑sɩbhä ’wʋ ’plɩ.

‑A ‑kɩɩ ’wʋ yɩlɩɩ, a‑a nʋä nɩɩ: ’Mänaliɛ.21.42 Soomö 118.22-23.

‑Lɛ a wɛlɩ ’la, a ’ni bhä ‑bhlɛ ’nʋ ‑a? ⁴³‑Sɩbhä a za n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: ’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ɔ ’naa ’kanyɩ ‑mä ’bhle ’nyɛ, ‑maa nɩkpa a ‑muëë ’kɔɔ ’klʋkpamö zʋʋ, mʋa ’kää a ’bhle ’mö ’plɩ. [⁴⁴Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑lɛ a kpiyi ’la, ‑ɔ ‑kɛɛ ’wʋ bhlinɩɩ, ɔ yi ’ku, ’n ‑mɔ ɛ ‑kä’ɛ ’wʋ bhlinɩɩ, ɛ yoo ’wʋ ’titli.]» ⁴⁵‑Maa Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea wa ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, wa ’nʋä ’mö nɩɩ, nini ’la Zezwii ’pää, wa’bhï ’mö yɩ kpɔɔ yɔwʋʋ, ⁴⁶wa yɩbhä a nyɩasɛ wa ’kɔ köbhä, ‑maa ‑bʋbʋʋ ’mö wa ‑guä. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wa ‑yi sɛ nɩɩ nɩkpabhë a dɔ’wʋ, Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔɔ Zezwii glɩnɩɛ.

Nglʋkwäfɛtɩɩ a ninea

(Lwiikö 14.15-24)

¹Yɩ ’plɩɛ sa’a ’wëë, ’n Zezwii yi’ɛɛ ‑wa ‑pʋnɔɔ ’yukwli nine ‑mämaa ’pänɩ. Ɔ lɛ naa: ²«’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a wɛlɩɩ, sɛɛ ’bhlɩlowli a ’yu kwä’ɛ ’nglɔ, ’n ɔ piɛ lile ’käda, ’n ɔ wäzɩ’ɛ nɩkpa wa ’kä nglɔ ’la ’wʋ bhlii, ‑sɩbhä yɩ ‑wʋä. ³Ɔ piɛ ’wëë, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ’yliwʋwaa tie, wa ’kä nɩkpa kie mö, wa ’kä yi wa ’kä ’bhli. ‑Maa, wa lɛ wa ’naa yi. ⁴’N ɔ yi’ɛɛ nɩkpa ‑mumuë tie, ɔ lɛ naa: A ‑kä möö, a nɩ ’nyʋä ’dɩ ’nɩɩ: ’Na bhilaa ‑nyɛ ’na nɩmaa n zia a‑a ’sɔ, n kɩ ’lɩbhä ’wë, lilea yɛ yli, ‑lii ’wuë yɛ ’wlu gïganɔ ’wë, zaa wa nɩ yi, ‑a ’kä nglɔɔ a ’wʋzaanɩlilea li. ⁵‑Maa wa möä, wa ’nyʋää ’dɩɩ, yɩ ’nuëë ’wuë dlɩ ’mö wälanɩ, ‑maa ’wa ’saa pɩɛnuëë wabhlɩ ’wʋ, ’mö wa möä nʋä. ‑Muë mö ’lagbïle ’mö, ‑muë mö ’pɛlʋ ’pää. ⁶‑Mumuë wabhlɩ, nɩkpaa ’bhlɩlowlii tiuë a‑a ’wʋʋ, ’wʋ wa gbuluëë, ’n wa yuëë ’kpʋkpʋ ’wʋ ’pänɩ, ’n wa yuëë ’lɩbhä ’n wa yiɛ ’ku. ⁷’Bhlɩlowlii ’nwiɛ, ’n yɩ yoo dlɩ yɔwʋ sumanɩ tenyii, ‑mä ’kulɩbhäwa ’la a ‑glɔɔ ’mö, ’n ɔ yiɛ ‑mä ’ɔ ’slʋjaa tie, wa ’kʋä ’lɩbhämö, wa ’kä ’ku, wa ’kä’ɛ ’wa ‑glɔɔ sia. ⁸’N ɔ yia’aa ’ɔ ’yliwʋwaa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: ’Na yuu a nglɔɔ a ’wʋzaanɩlilea, wa ka pi ’wë, ‑maa ‑muë n wäzɩ a‑a, wa’aa a lilisɛ a’bhë ‑wʋ. ⁹Zaa, a nɩ mö ‑mä ’ywiigbätɩ ’mö, nɩkpɛ ‑mɔ a ‑kä ‑mä ghlɩ ‑kë, a nɩ wäzɔɔ ɔ ’kä yi. ¹⁰Nɩkpaa wa ghlɩɛ ‑mä, ‑nʋä a ‑nʋä plɛ, ’zoku plɛ. ’N ‑buduu ’mö mä wa zaanɩɛ nglɔɔ ’wʋʋ, nɩkpaa yiɛ ‑mä ’wʋ yie klɩklɩ.

¹¹Wa yiɛ ’wëë, ’bhlɩlowlii, ’n ɔ yiɛ ‑mä plɛ, ‑wa yiɛ lie ɔ ’kʋä bhälɩ. ‑Maa ɔ lɛ zʋ a sɛ’ɛ, wa gla’mö a nɩkpɛ ‑bhlʋ, ɔ’ɔɔ ’fɛtɩbäna ’mö ‑pla. ¹²Ɔ ’yoo ’ylɩmöö, ɔ lɛ naa: ’Ɔ! ’Tua, sɛɛ ‑na wɛlɩ ‑wʋ ɔ, n‑n ’nɩ bhä ’fɛtɩbäna ’mö ‑pla, n‑n yi bhä mä’ä plɛ ’nɩ? Nɩkpɛɛ ’nɩɛ sɛ ɔ ’kä gbää ‑yi. ¹³Zaa, ’n ’bhlɩlowlii yiɛ ’ɔ ’yliwʋwaa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: A nɩ ’libhï nɩkpɛ nɩ ’wʋ, a nɩ gwa ’ɔ swɩɩ ‑nyɛ ’ɔ bhɩɩ ’sɔ, ‑mä ’pɩwʋ mää guylukwëa ‑wʋä, a ’kɔ ‑mä ’pä. Mä’a ‑mä ɔ ’kää ’klʋ ’slunɩ ɔ ’kä ’wi. ¹⁴‑Sɩbhä a za n gbää nɩɩ: ’Pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, nɩkpaa ɔ wäzɩnɩɛ ‑mä, ‑zu wa ‑zuä tenyii, ‑maa ‑wa sa‑a ‑lɛ wa ’kä ‑mä plɛɛ, wa’aa ‑zu.»

Zezwii lɛ wa nɩ ’pɛnɩ Sezaa ’a lapoo

(Maakö 12.13-17; Lwiikö 20.20-26)

¹⁵Zezwii ’nyʋä sa’a ’dɩɩ, ’n Falizɩɛwaa yiɛ ’wlu ’yɩbhää mö. Wɛlɩkïbhë ‑ma wa ’kää Zezwii ’wʋ ’yɩbhänɩ, ’n ɔ ’kää käbösɛ ‑gömö ‑sɛ, ’n wa ’kɔɔ gbʋ ghïlaa, wa ’ka sɛ tɛlɩ. ¹⁶Wa ’yɩbhää ’wluu, wa ghlɩ ’kïbhë ‑bhlʋ, ’n wa yiɛ nɩkpa tie, wa ’ka Zezwii ’wʋ ’yɩbhänɩɛ mö. ’Wa ‑gänɩwaa, wa ‑nyɛ ‑zɩkpa wa laa Eloodɩ a ‑nʋa ’sɔ, wa gla’mö a ‑mumuë, ’mö wa tiee. Wa ghlɛɛ ‑mä, wa lɛ naa: «‑Atʋ, ‑a ‑yi ’kwädlɩ sɛ nɩɩ, gbëaa ‑n kää ngli. ‑Nn bhïla ’yizʋsɛ. Nɩkpɛ yi ’kɔdɔ glɩnɩ ‑kë, ‑nn zizanɔɔ wɛlɩ ’yli, ‑maa sɛɛ Lagɔ yɩbhää nɩkpa nɩ nɛmöö, ‑sɩbhä ‑n nyɛɛ nɩkpa ’wuë ’dɩ gbëaa. ¹⁷Zaa, sɛ ‑n ’pää dlɩ a dɔ’wʋ, ‑a kä bhä ‑a ’kä ’bhlɩlowli ’kɔdɔ Sezaa lapoo kä’mö ’pɛnɩ, ‑maa ‑a ’naa ’kʋ bhä ’pɛnɩ, sɛɛ ‑a’a gböö gbä bhä? Nyɩanyɩ ’dɩ.»

¹⁸Zezwii yɩbhlɩnɩɛ ’wa dlɩpäsɛzokwëa, ɔ lɛ naa: «’Kwlɩsɔkäwa a glɩnɩɛ. Ngli a tɛlɩɛ sɛ nzɩɩ a ‑kaa gbʋ köbha. ¹⁹N ’kɩ nʋ, ‑maa moni wa ’pɛnɩɛ lapoo, a ‑laa ‑ka ɛ ‑lʋayi.» ’N wa yonyɩɛ yowʋ ’nyɛ. ²⁰Zezwii ’libhee ’wʋʋ, ɔ lɛ naa: «‑Lɛ ‑lʋayi ’klʋ a ’wukpële nɩ ‑a ‑wʋä ‑lɛ, ’n nglɩɩ ‑yɩ cɛlɩɛ ‑lɛ, ‑ɔ ‑këlii bhä?» Wa lɛ naa: «’Bhlɩlowli ’kɔdɔ Sezaa a ‑liɛ.» ²¹Zezwii lɛ naa: «Miɛ! Zaa, ‑yɩ glɩnɩɛ Sezaa a ‑lii, a nɩ ’nyɩ Sezaa yowʋ, ‑yɩ glɩnɩɛ Lagɔ a ‑lii, a nɩ ’nyɩ Lagɔ yowʋ.» ²²Zezwii gbää sa’aa, ’n yɩ yuëë ngli yɩa, ’n wa yoo kɛ yɔwʋ ‑sɛ, ’n wa yiɛ mö.

Zezwii yɛ ’kuduwaa a gluwlʋwlɛ a dɛ bhïla

(Maakö 12.18-27; Lwiikö 20.27-40)

²³‑Lɛ a zlɩ ’la ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’mö, Sadwisɩɛwa ‑wa ’cɩaa nɩkpa nɩɩ: Nɩkpɛ ‑kä ’ku ’wë ɔ ’naa ’kä glu ’wlʋʋ, wa gla’mö a ‑mumuë, mʋa ghlɩɛ ‑mä Zezwii, wa ’kɔ’ɛ wabhlɩ nimï ’yɩbhämö. ²⁴Wa lɛ naa: «‑Atʋ, ‑aa dɩba ’kɔdɔ Moyizɩ lɛ nɩɩ: Nɩkpɛ ‑kä ’nglɔ ‑kä, ɔ ‑nyɔɔ ’sɔ wa ’nɩ ’yu ghlɩ ’n nɩkpɛ ’la ‑kä ’kuu, ɔ ‑daayu kä ɔ ’kä ’kuzlenglɔɔ ’wʋ ’libhï, ɔ ‑nyɔɔ ’sɔ wa ’kä ’yuë gwälɩ, ɔ ‑daayu ‑ɔ ’kuä a ’wlumö.22.24 Detlenɔɔmö 25.5.²⁵Zaa, mä’ä ‑a ’bhele, nyɩbhɛlʋdaayuë ngbi’sɔ mʋa ‑wʋ a‑a ‑lɛ. Wa gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ, ’n ɔ yiɛ ’nglɔ kwä, ’n ɔ yiɛ ’ku, ‑maa ɔ’ɔɔ ’yu ’pɩwʋ tɩ. ’N ɔ ‑daayu ‑bhlʋ yiɛ ’kuzlenglɔɔ ’wʋ ’libhï, ²⁶’n ɔ yi’ɛɛ ’ku. Ɔ’ɔɔ ’yu ’pɩwʋ tɩ. ‑Muë’la ’wuë, ‑sɩbhä wa ’libhïä ‑bhʋlʋbhʋlʋ ’kuzlenglɔɔ ’wʋ, ‑maa wa ‑nyɔɔ ’nɩɛ ’yu ghlɩ ’n wa yiɛ ’ku. ²⁷Wa ’wuë ’kuä ’wëë, nglɔɔ a’bhë, ’n ɔ yia’aa ’ku. ²⁸Zaa, ‑zlɩ ’kuduwaa ‑kä glu ’wlʋʋ, ɔ yɛ yɩ wa ’wuë a ’nglɔ glɩnɩ ’wë nɩɩ, ‑ɔ ’kɔ bhäa’aa ‑kälɩ?»

²⁹Zezwii lɛ naa: «A’aa sasɛ Lagɔwɛlɩɩ ‑yi, a’aa’ɛ sɛɛ Lagɔ ’tɛɛ ’möä ‑yi. Zaa, ‑dlʋ a ‑dlʋä. ³⁰‑Maa ’kuduwaa ‑kä zɩla’a glu ’wlʋ ’wëë, nglʋkwäkwʋ ‑nyɛ ghlɩmömɛ ’sɔ ’naa ’käa’a ‑bhölɩ. Sɛɛ Lagɔzuzukuu ‑wʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋʋ, ‑sɩbhä wa ’wuë ’kää ‑wʋ. ³¹‑Maa ’n a ‑kä nɩɩ ’kuduwaa ’naa ’kä glu ’wlʋ nʋʋ, ɛ ’kä ‑bhɩɛ a’aa ‑bhlɛ tɛkäsɛ Lagɔbɔgʋʋ ’mö a wɛlɩ ’mö zɛlɩ. Wɛlɩɩ ‑yɩ nʋä nɩɩ: ³²‑Amöö glɩnɩɛ Ablaamöa Lagɔ, Yizaakö a Lagɔ, ’n Zakɔɔbö a Lagɔ.22.32 Ɛzoodɩ 3.6. Mɩɩ sɛɛ zɛmö nɩɩ Ablaamö mɔ, Yizaakö mɔ ’n Zakɔɔbö, Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ, wa ‑bhölɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ ’nɩ ‑bhö ’kuduwa a Lagɔ. ‑Maa ‑bhölɩbhölɩwa a Lagɔ ɔ glɩnɩɛ.» ³³Zezwii ’nyʋä sa’a ’dɩɩ, nɩkpa a ‑bʋbʋʋ ‑wa ‑pʋnɩmɔɔ a‑a ’yukwlii, wa ’wuë ’n ’ɔ ’cɩacɩasaa yuëë ngli yɩa.

Gba ’kädaa

(Maakö 12.28-34; Lwiikö 10.25-28)

³⁴Falizɩɛwaa ’nʋä nɩɩ, Sadwisɩɛwaa ‑wa mö a‑a Zezwii nimï ’yɩbhää, ɔ ’nuëë gbʋdɩdɛ ’nyɛɛ, wa ’wuë ’n wa yiɛ wabhlɩ ’wlu ’yɩbhä ’n wa yoo ‑mä ghlɩ. ³⁵Wa gla’mö a nɩkpɛ ‑bhlʋ ‑ɔ glɩnɩmöä ’gämö Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩanyɔ, ’n ɔ yiɛ Zezwii ’kïbhë ‑bhlʋ ’wʋ ’yɩbhänɩ, ɔ ’kɔ ngli sɛ tɛlɩ. Ɔ lɛ naa: ³⁶«‑Atʋ, Lagɔ ’a Gböö ’wuë a dɔ’wʋ, Gba ‑ma kä bhä tenyii dɛsɛ ‑a zi bhä ‑mi’la ’wuë ’wʋ?» ³⁷Zezwii lɛ naa: «Lagɔ ’a Gba ’käda ’kädaa ma‑a nɩɩ: ‑Na ‑lowli Lagɔ, ‑n kä ‑n ’kɔ ‑wa, ‑na’a dlɩɩ ’wuë zɛmö. ‑Na’a dlɩpäsaa ’wuë ’mö, ’n ‑na’a ’mötɛɛnɔɔ ’wuë ’mö.22.37 Detlenɔɔmö 6.5.³⁸Lagɔ ’a Gböö ’wuë gla’mö a gba ’käda ’kädaa, a kää tenyii dɛsɛ ‑a ziɛ ‑mi’la ’wuë ’wʋʋ, ma‑a da’a. ³⁹‑Maa yɩ gla’mö a ’sɔnaa ‑a ‑kämö’ɛɛ tenyii ‑mä’la a saa dɛsɛ, ma‑a nɩɩ: Sɛ ‑n ‑waa ‑nanyɩ ‑wa ‑sɩbhä ‑na ’lilɛ.22.39 Levitiikö 19.18.⁴⁰‑N ‑kä Gbö ’la ’sɔ ‑kpɔ ’klʋkpamö zʋʋ, Moyizɩ ’a Gböö ’wuë mi, Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa a ’cɩawɛlɩɩ mi, yɩ ’wuë, ‑n ’kɩ da’a ’klʋkpamö zʋ ’wë.»

Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ Daviidɩ a ’yu a ’yu ɔ glɩnɩ bhä ‑a?

(Maakö 12.35-37; Lwiikö 20.41-44)

⁴¹Falizɩɛwaa su ‑bhlɛ Zezwii yɔwʋ, ’n ɔ yuëë ’kïbhë ‑bhlʋ ’wʋ ’yɩbhänɩ, ɔ lɛ naa: ⁴²«Kliisɩ, Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ, sɛ a pä bhä ɔ dɔ’wʋ dlɩ, ‑ɔnyɩ ’yu a ’yu ɔ glɩnɩ bhä?» Wa lɛ naa: «‑Aa dɩba ’kɔdɔɔ Daviidɩ.» ⁴³Zezwii lɛ naa: «Miɛ, ‑maa a’bhï a ‑yi sɛ nɩɩ, ’Wugɔmʋʋ ’Wlɩlɩ bhïlanɩɛ ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö Daviidɩ ’möö, Kliisɩ, ’mö ɔ laa ɔ ‑lowli. Zaa, a dɔ’wʋ, sɛ yɩ sɛ bhä zɛmö? Sɛ’ɛ Daviidɩ gbä a‑a nɩɩ:

⁴⁴‑Atʋ Lagɔ mɔɔ ’nyɛɛ na ‑lowli ’dɩ nɩɩ:

Glɩ dɛ’ɛ na luukɛ ’wʋ sɛ,

n ’kä ‑na’a ‑gblɩwaa ‑mä ‑na kplɩzɛmö ’zʋ.22.44 Soomö 110.1.

⁴⁵Daviidɩ ‑kä sa’a gbää, Kliisɩ, ’mö ɔ gaaa, ’mö ɔ laa ɔ ‑lowli. ‑Maa Kliisɩ ‑ɔ glɩnɩɛ Daviidɩ a ’yu a ’yuu, ’n Daviidɩ a’bhë ‑kɔɔ ɔ ‑lowli laa, sɛ yɩ sɛ bhä zɛmö ’nɩ?» ⁴⁶Zezwii gbää sa’aa, wa ’wuë wa’aa sɛ wa ’kɩ ‑gömö ‑sɛ ‑yi. ’Bhöönɩa’a da’a, nɩkpɛ a ‑mɔɔ ’kɔɔ wɛlɩkïbhë ‑bhlʋ ’wʋ ’yɩbhänɩɩ, ɔ’ɔa’a ‑bhölɩ.

Zezwii lɛ wa nɩ ’nɛmanɩ Falizɩɛwaa ‑nyɛ Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ’sɔ ’wʋ

(Maakö 12.38-39; Lwiikö 11.43,46; 20.45-46)

¹Yɩ ’plɩɛ sa’a ’wëë, ’n Zezwii yiɛ ‑bʋbʋʋ ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: ²«Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, Moyizɩ a ’bhle ’mö wa ‑wʋä, mʋa sɛnanyɩɛ ’ɔ Gböö zɛmö. ³Zaa, a kä a ’kʋä ’klʋkpamö zʋ, sɛ wa nyanyɩɛ ’dɩ ’wuë, a ’kä ‑sɩbhä ’zʋ. ‑Maa ’wa nɛmönɛmösaa, a nɩ tɩa ‑sɩbhä nɛmö. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa sɛ wa ’cɩaa nɩkpaa, wa’bhï wa’a nɛmö ‑sɩbhä. ⁴’Wa ’cɩacɩasaa, ‑sɩbhä ‑bhɩɛ ’gbluku ’kädɩ. Wa ‑kɩɩ nɩkpa ’wlu sula ’wëë, wa’a kwänuë sɛ’ɛ ’tikïyie ’wʋ yɩ ‑suswee. ⁵’Wa nʋnʋlii ’wuë ’mö, ’yila wa tɛlɩɛ sɛ. Lagɔbɔgʋʋ ’mö a kïbhï ‑mimii a ‑bɛ, ’mö wa cɛlɩɛ, ’n wa gwɩɛ sɛ, ’n wa gwaniɛ ’klʋ, ’n wa gwani’ɛɛ swɩ yɔwʋ. Sɛ’ɛ Lagɔ gbä a‑a nɩɩ, wa nɩ ’zʋ ’wa ‑bänɩɩ ‑yʋkʋpɩyie nuë ’wʋ yɩ ’kä ’gbëbhï ’yli ‑kä. ‑Maa wabhlɩ, ‑lɛ a ‑yʋkʋpɩyie ’la, ’bhʋɔmanɩ wa ’bhʋɔmaniɛ. ⁶’Kädɩ ‑kʋä wäzɩ, wa ‑nyʋä ’kä ’wʋ linɩɩ, ’bhli a ‑bhlii ’mö wa gbäzɩɛ ’mö. ‑Mä Lagɔbïdii ’mö, wa ‑kä’ɛ ‑mä bhibhee möö, wa yɩbhä wa ’kä’ɛ ‑mä ’yuku a ‑klikpï a ‑klikpïï ’mö sɛ glɩ. ⁷‑Mä ’du ’mö, wa yɩbhä wa nɩ bhäluë ’klʋkpamözʋsɛ. Wa yɩbhä’ɛ wa nɩ lʋä ’cɩawa ’kädɩ. ⁸‑Maa abhʋa na ‑nʋa abhlɩ, a nɩ tɩ sɛ tɛlɩ wa ’kanyɩ Lagɔwɛlɩ a ’cɩawa ’kädɩ ’la, ‑maa a ’wuë, ‑daayuë a ‑muëë mlɩnɩɛ ’mö Lagɔ ’a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, ’mö a glɩnɩɛ. A kä ’cɩanyɔ ‑bhlʋ cuu. ⁹A nɩ tɩ mä’ä dʋdʋ ’wʋ nɩkpɛ a Dɩba la, ‑maa a ’kä Dɩba ‑bhʋlʋ ‑kpöö, mɔɔ ‑wʋä ‑mä ghäyɩ ’wʋ. ¹⁰Abhʋa na ‑nʋa, a ’yize gla’mö, ‑bɛ nɩ tɩ ɔnyɩ ’kämanɩnyɔ la. ‑Maa Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ, ɔ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ, mɔɔ ’kämananyɩɛ ‑gömö. ¹¹A gla’mö a dɔ’wʋ, ‑ɔ ‑kä ɔ ’kä ’kɔdɔɔ glɩnɩ nʋʋ, ɔ nɩ ‑bhɩɔ ’mö ɔ ’kä a ’yliwʋnyɔ glɩnɩ. ¹²Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑ɔ ‑kä ɔnyɩ ’kɔdɔ ’mö ’wʋ ’libhïï, Lagɔ yo dʋdʋ ’wʋ ‑lɛ, ‑maa ‑ɔ ‑kä ɔnyɩ ’tikëyi ’mö ’wʋ ’libhïï, ’mö Lagɔ ’kää ’kɔdɔ ’wʋ ’zʋa.

Zezwii yɛ Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ wɛlɩ bhïlanɩ

(Maakö 12.40; Lwiikö 11.39-52; 20.45-47)

¹³Abhʋa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa, a ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, ’kwlɩsɔkäwa a glɩnɩɛ, kplee ’kanyɩɛ köbhä! Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ, nɩkpaa ‑wa yɩbhää wa ’kä ‑mä möö, ’mö a sɛɛ ’yio ’wʋ. A’bhï, ‑a’a mö ‑mä, ‑maa ‑wa ’yɩbhä a‑a wa ’kä ‑mä möö, ’wa ’yioo, ’mö a klɛɛ.

[¹⁴Abhʋa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawa, a ‑nyɛ Falizɩɛwa ’sɔ, ’kwɩsɔkäwa a glɩnɩɛ, kplee ’kanyɩɛ köbhä. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa a ‑kä Lagɔ bhibhee, a bhibhe ‑këkëkë ’yila ’kanyɩa ’wʋ mö a za. ‑Maa ‑tiamö a dɔ’wʋ, ylʋwa a glɩnɩɛ, ’n a sɛɛ ’Kuzlengwlɩɩ a ‑lii ’wuë kä’mö. ‑Sɩbhä a za, ’a ‑zijlea yi tenyii ’mö ’tɛɛ.] ¹⁵Abhʋa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawa, a ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, ’kwlɩsɔkäwa a glɩnɩɛ, kplee ’kanyɩɛ köbhä. Abhʋa tʋä nyuu ’n a möä dʋdʋkpäta ’wuë ‑gömö, saa ’wuë, ’n a tɛlɩɛ sɛ a ’kä nɩkpɛ ‑bhlʋ ghlɩ, ɔ ’kä ’a ‑zɩkpaa ’mö a ‑nɔ ’zʋ. Ɔ ‑kɔɔ ’zʋ ’wëë ’n a nyimoo ’lɩlɩlɩ, ’n ɔ zeanyɩɛ ’wʋ, ’wʋ ’sɔ, ’n ɔ zʋä ‑kosu ’mö a mömönyɔ. ¹⁶Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, kplee ’kanyɩɛ köbhä. A ’kä ‑bhɩɛ ’kukwlekäwa ’wë, ’n a ‑suä ’a zɩbʋnɩkpa. A lɛ naa: Nɩkpɛ ‑kä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö zligonɩ ’wë, ’saa ɔ gbä a‑a ɔ ’kä nʋ ’n ɔ ’nua’a nʋʋ, yɩ’ɩɛ ’mö ’tɛɛ. ‑Maa ‑sikaa ‑a ‑wʋä ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’möö, ’n nɩkpɛ ‑kaa ’mö zligonɩ ’wëë, ’saa ’la ɔ gbä a‑a ɔ ’kä nʋʋ, ɔ nɩ nu klɩpaa. ¹⁷‑Ɔɔ’nɛnɩwanyɩ, a’aa ‑tiamö sɛ yɩlɩ. ‑Sikaa ‑a ‑wʋä ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö ma, ’n Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ a’bhë, ‑wʋnyɩ za ‑sikaa glɩnɩɛ Lagɔ a ’yize a ‑la mu, yɩ ’sɔ ‑kpɔ a dɔ’wʋ, ’saa kä bhä dɛsɛ? ¹⁸Sɛ’ɛ a nʋ’ɛɛ nɩɩ: ’Klʋbʋbɔnɩtebhlea, ‑n ‑kaa ’mö zligonɩ ’wë, ’saa ‑n gbä a‑a, ‑n ’kä nʋ, ‑wʋnyɩ za ‑n zligonɩ a‑a ’tebhlea ’möö, n‑n ’nʋa’a nʋʋ, yɩ’ɩɛ ’mö ’tɛɛ. ‑Maa ’saa wa zʋä ‑lɛ ’tebhlea ’klʋ, wa ’kʋ Lagɔ bʋbɔnɩɩ, n‑n ‑kʋʋ ’mö zligonɩ ’wëë, ’saa ’la ‑n gbä a‑a ‑n ’kä nʋʋ, nu klɩpaa. ¹⁹Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, a’aa ‑tiamö sɛ yɩlɩ. Bʋbɔnɩluu wa zʋä ‑lɛ ’tebhlea ’klʋ mu, ’n ’tebhlea a’bhë, ‑anyɩ za ‑lu ’la glɩnɩɛ Lagɔ a ’yize a ‑lu ma, yɩ ’sɔ ‑kpɔ a dɔ’wʋ ’saa kä bhä dɛsɛ? ²⁰Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑n ‑kä ’klʋbʋbɔnɩtebhlea ’mö zligonɩɩ, ’saa wa zʋä ‑lɛ wa ’kʋ Lagɔ bʋbɔnɩɩ, mö ‑n zligonɩmöä ’gämö ’mö. ²¹‑N ‑kä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö zligonɩɩ, Lagɔ a’bhë ‑ɔ ‑këluuä, mö ‑n zligonɩmöä ’gämö ’mö. ²²‑N ‑kä’ɛ zlɩɩ ’mö zligonɩɩ, ‑mä zlɩ ’mö, Lagɔ ‑ɔ ’kämanɩɛ ‑lii ’wuë ‑gömöö, ‑mä ɔ ‑wʋä zaa, ɔ’bhë mö ‑n zligonɩmöä ’gämö ’mö.

²³Abhʋa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawa, a ‑nyɛ Falizɩɛwa ’sɔ, ’kwɩsɔkäwa a glɩnɩɛ, kplee ’kanyɩɛ köbhä! ’A zɛpʋmöpälii ’tikïtikïyiea, a ‑kɩɩ ‑sɛɛ, ɛ ‑kä jɛja, ɛ ‑kä ’buuti, ’n ɛ ‑kä’ɛ ‑zɔlɔkpɩɩ, ’mö a zɛlɩɛ, yɩ kʋgbänanɩɩ ’wuë ’mö a libhïä ’wʋ, ’n a nʋä sɛ’ɛ ‑a nyɛɛ Lagɔ. A zʋ sa’a, ‑maa a ’kä nɩkpa ‑gömö a dɔ’wʋ ‑kpöö ’wʋ ‑wʋ, a ’kä ngäzɩdlɩ ‑kä, sɛ a yɛɛ gbä ’wëë, a ’kä ‑sɩbhä ’zʋ, yɩ dɔ’wʋ, a gbʋ ’nɩɛ ‑mä ‑wʋ. ‑Maa ’lɩlɩlɩ a dɔ’wʋ, Lagɔ ’a Gböö ’mö a kïbhï ’la ta ‑kpɔ, mɩɩ kä a‑a yɩ ’kanyɩ dɛsɛ kɛ ‑känɩ, ’mö a kä a‑a a ’kä ’klʋkpamö zʋ ’wë, ‑mi a nʋä da’a, a ’kɩ ‑lɛ ‑gömö ’zʋ. ²⁴A ‑kä ’a nʋʋ ’nɩmää yii, a kplu ’mö ‑këkëkë, a tɩa ’zɔzɔyeyi mla a za. ‑Maa ‑sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, nɩmɛ wa laa samoo, ɛ ‑gwlibhë ’la, ɛ ‑kä ɛ mlamladɔ’wʋʋ, a ngulu ’wʋ a ’kä ɛ ’wuë mla.

²⁵Abhʋa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawa, a ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, ’kwlɩsɔkäwa a glɩnɩɛ, kplee ’kanyɩɛ köbhä! A ‑kä ’a ’kɔpɩɩ ‑nyɛ ’a ’bïï ’sɔ wɔlʋ yɩ ’kä ’wlɩlɩ plɛ Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, yɩ ku yɔwʋ a ’yize ‑lɛ a wɔlʋä. ’N ‑mä yɩ ’mlɩ yiee ‑lii ’a dlɩpäsɛzokwëa ’pänanyɩɛ ’wʋ, a ghliɛ ’wi ‑nyɛ ‑mi a ‑sɛɛ nɩkpaa ‑glasɛ kä’mö ’sɔ ’wʋ. ²⁶Falizɩɛyi ‑nmö ’nɩɛ sɛ yɩlɩɩ! Wɔlʋä ‑mä ’kɔpʋʋ a ’mlɩ ’wë, nzɩɩ ‑mä ‑nyɛ ku yɔwʋ ’sɔ, yɩ ’kä ’gämö ’wlɩlɩ ‑wʋnɩ.

²⁷Abhʋa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawa, a ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, ’kwlɩsɔkäwa a glɩnɩɛ, kplee ’kanyɩɛ köbhä! Sɛɛ lesikpï bunɔ’ɛ, ’n yɩ klʋʋ nɛnɩ’ɛ ’ylimö, ’n ‑mä yɩ ’mö nɩkpakwa su’ɛ ‑mä, ’n ‑mä ‑bhö’ɛ ‑nyɛnɩ ’wʋ tenyii, ‑sɩbhä a ‑wʋmöä. ²⁸Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa nɩkpa ‑kaanyɩ ’wʋ yɩlɩɩ, wa lɛ wabhlɩ nɩɩ, a zlɔnɩ ’mö Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ, ‑zɛglɛgbaa, ‑mä a dila zɛmö ’wuë, ’kwlɩsɔkäkʋ ‑nyɛ ’nyinyloli ‑mimii ’sɔ mɩɩ suä ‑mä.

²⁹Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, abhʋa Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa, a ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, ’kwlɩsɔkäwa a glɩnɩɛ, kplee ’kanyɩɛ köbhä! Lagɔ ’a bhla’mö a ’möbhïlanɩwaa, ’wa lesikpïï ’mö a sɩbhää sasɛ. Nɩkpa ‑mumuë ‑wa zlɔnɩ a‑a ’mö Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, ’n a blɔ’ɛɛ ’wa lesikpïï. ³⁰A ‑kä ‑sɩbhä ’zʋ dɔ’wʋ ‑wʋʋ, sɛ’ɛ a nʋä nɩɩ: ‑Aa dɩbawa a dɩbawa a ’tɛnyɩ ’mö, ‑a ‑kä a ‑bhölɩɩ, ‑a ‑nyʋä ’naa ’kä a gwë ‑gbaanɩ ‑a ’kä Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa ’lɩbhä. ³¹‑Mä ’a bhïlawɛlɩɩ ’mö, abhʋa köbhaa da’a anyɩ gbʋ nɩɩ, ‑wa ’lɩbhä a‑a Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa, wa ’yuë a glɩnɩɛ. ³²Zaa, ’saa a dɩbawa a dɩbawa tɛɛ a‑a, a nɩ bhɩʋ zɛmö. ³³Tɩmanyɩ! ’Bhʋtɩmanɩkpanyɩ! A pä bhä dlɩ nɩɩ, ‑kosuu ‑wʋʋ ’ngïmoo ’wʋʋ, a yu ngli ’pʋ ‑a? ³⁴A ‑pʋnɩ ’yukwli, Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa, n yeanyuë ’wʋ tie, n yeanyɩ ’nɛɛnɩwa ’wʋ tie, Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa, n yeanyuë ’wʋ tie. A yi ‑mumuë ’lɩbhä wa yi ’ku, a yi ‑mumuë su ’klʋ kʋnɩ, ‑mä ’a Lagɔbïdii ’mö, a yi ‑mä ‑mumuë ’sɛlɩnɩ, ‑gwlɩɩ ’wuë ‑gömö, mä wa ‑wʋä, a yuë ‑mä ghlɩ, a yuë ’zwɩ zia. ³⁵Yɩ za, nɩkpaa ’wuë ‑waaa gbʋ ‑gömö ‑kä, a dɩbawa ’lɩbhä ’fʋʋ, wa ’lɩbhälɩbhägbʋʋ, abhʋa Lagɔ ’kää wʋ ’pɛna ’nyɛ. Abɛɛlɩ, ‑ɔ zlɔnɩɛ ’mö Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, tɛɛnɩ dɛ wa ’lɩbhɔɔ a ’tɛnyɩ ’mö, wa ‑wʋ nɩkpaa ’lɩbhä dɔ’wʋ ‑këë, ’n wa yiɛ Belekia ‑yowli Zakalii ’wʋ ghlɛ. Zakalii, a ’bhɩa ’lɩbhänɩɛ ‑mä Lagɔligbëa ’mö, ‑lɛ ’pɩwʋ a bʋbɔnɩdaa ‑nyɛ Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’sɔ a jijo’wʋʋ, ’mö n gaaa. ³⁶’Dɩ n nyanyɩɛ dɛ’ɛ nɩɩ, nɩkpa ’la ’wuë wa ’lɩbhää, abhʋa ‑sɩkaa a nɩkpaa, abhʋa Lagɔ ’kää ’wa ’lɩbhälɩbhägbʋʋ ‑gömö ’zʋ.

Zezwii yɛ Zeluzalɛɛmö a ‑nʋa a za ’wi

(Lwiikö 13.34-35)

³⁷Yeee! Zeluzalɛɛmö a ‑nʋänyɩ, Yeee! Zeluzalɛɛmö a ‑nʋänyɩ, Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa, abhʋa lɩbhʋä. ‑Muë Lagɔ tianyɩɛ ’wʋ, abhʋaa lɩbhʋää ’kpɩ ’möö, sɛɛ ‑kɔkɔ pä’ɛ wʋ ’yuë ‑këpï zɛmö, ɔ ’kʋä ’wʋ kpëti, ‑sɩbhä n yɩbhä a‑a nyɩasɛ n ’kanyɩ a ’wuë ‑lɛ na yɔwʋ ’wlu ’yɩbhanɩ, ‑maa a’aa ’wʋ nglu ’lɩlɩlɩ. ³⁸A yɩɛ, tɛɛnɩa’a ‑sɩkaa dɛ’ɛ, ’a ‑glɔɔ, Lagɔ yu ’wʋ ylɛ. ³⁹N nyanyɩ ’dɩ nɩɩ, a ’naa ‑kaaa’a ’ylɩmö ‑këë, ’n a ’kää ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö nɩɩ: ‑Ɔ yiɛ dɛ’ɛ ‑Alowli Lagɔ a ’nglɩ ’möö, Lagɔ nɩ ’pɔ ’nyu.»

Zezwii lɛ wa yi Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ wlɛ

(Lwiikö 21.5-7)

¹Yɩ ’plɩɛ sa’a ’wëë, ’n Zezwii yiɛ ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö ’wlʋ, ɔ ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ. Wa ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ’ɔ ‑gänɩwaa lɛ naa, ‑Atʋ, yɩɛ, sɛɛ Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ sɩbhää sasɛɛ. ²Zezwii lɛ naa: «‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, ‑budu nɩ a yɩlɩɛ dɛ’ɛ ’wʋʋ, wlɛ wa ’kʋä wlɛɛ. Kpiyi ‑bhlʋ a’bhë ’naa ’kä kpiyi ’klʋ tʋʋ.»

’Pɩwʋ ‑kä ’yli bhɩɛ yi a ’klɩyɩyɛ

(Maakö 13.3-13; Lwiikö 21.7-19)

³Wa ’bhööä da’a ’wëë, ’n Zezwii yiɛ ‑mä Olivieswii a ‑gägaa ’wlu sɛ glɩɛ mö. ’N ’ɔ ‑gänɩwaa a ’yize yoo yɔwʋ ’dio, wa lɛ naa: «’Saa ‑n ’bhööä da’a Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ a dɛ bhïlaa, n‑n gbää wa yu wlɛɛ, ‑zlɩmɛ yɩ ’kä bhä ’yli ’wlʋnɩ? ‑Na’a ’kämanɔɔ a ’yliwlʋnɩzlɩɩ, ɛ ‑nyɛ ’pɩwʋ a ’ylibhɩɛdaa ’sɔ, ‑lɛ a ’tɛnyɩ ’la, ɛ ‑kä ghlɛɛ yii, ’saa ‑a ’kɛ bhä ’mö yɩbhlɩnɩ?» ⁴Zezwii lɛ naa: «A nɩ ’nɛmanɩ anyɩ ’wʋ, ‑bɛ nɩ tanyɩa dula. ⁵‑Maa nɩkpa a ‑bɛ yia ’yli ’wlʋ, wa yia ’na nglɩɩ ’pä, wa yia nɩɩ, Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ ’mö wa glɩnɩɛ nʋ. Wa yia sa’a nɩkpa a ‑bɛ dula. ⁶‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, a yia tʋgwɩwɛlɩ ’nʋ. ‑Maa dlɩ nɩ tanyɩ ’mö wɔlɔnɩ, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa tʋ yia saa ’wuë gwɩ klɩpaa. ‑Li ’la ’wuë yi ghlɛ, ‑maa, ɛ’ɛ ‑bhö ‑bhlɛ da’a ’pɩwʋ a ’ylibhɩɛtɛnyɩ mɛ. ⁷Bhlɩ ‑mɛmɛɛ ‑nyɛ bhlɩ ‑mɛmɛɛ ’sɔ yia’ɛ tʋ gwɩ, ’bhlɩlowli ‑mɔmɔɔ a ‑nʋä ‑nyɛ ’bhlɩlowli ‑mɔmɔɔ a ‑nʋä ’sɔ, wa yia’ɛ tʋ gwɩ. Ngɔmʋgupegupe yia yi. ’Bhlɩ a ‑bɛ ‑gömö a dʋdʋʋ yia’ɛ tɩtlɛnɩ. ⁸‑Maa ‑mi’la ’wuë, sɛɛ gbadɩnglɔ a ’wlusɛsʋ a gbaapögbaapɛ tɛɛ’ɛɛ, ‑sɩbhä ma‑a.

⁹Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, abhʋa na ‑nʋa, wa yeanyɩa nɩkpa kä’mö plɩnɩ, wa ’kanyɩ ’zwɩ zia, wa ’kanyɩ ’lɩbhä a ’kä ’ku. Sɛ a glɩnɩɛ na ‑nʋa a za ’bhlɩbhëa ’wuë yeanyɩa ‑gblɩ. ¹⁰‑Sɩbhä a za, a gla’mö a ‑nʋa a ‑bɛ na dlɩtɛɛnɩgbʋ yuë dlɩ ’wʋ bhɩɛ. Wa yi ‑gblɩgblɩnɩ, wa yi wanyɩ ’wa ‑gblɩwaa kä’mö plɩplɩnɩ. ¹¹Nɩkpa a ‑muë Lagɔ ’nɩɛ tiee, ‑wa laa wanyɩ Lagɔ ’a ’möbhïlanɩwaa, wa yi zumanɩ, wa yi nɩkpa a ‑bɛ dula. ¹²’Nyinylolii yi nɩkpa ’wlu ’mänanɩ tenyii, ‑sɩbhä a za, nɩkpaa ’kɔkɔmlɛ, wa ’bhɩa a ‑wawʋ yuë dlɩ zɛmö bhɩɛ ’lɩlɩlɩ. ¹³‑Maa ‑ɔ ’nɩ ’na wɛlɩɩ kɛ’mö ‑sɛ ‑këë ‑ɔ ‑kä ‑mä ’gbë ’wʋ ghlɛɛ, Lagɔ yo puë. ¹⁴‑Mä bhlɩɩ a këtiea ’wuë ’wʋ, ’Mänatɩtɩɩ ‑yɩ bhïlaa ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a dɛɛ, ‑mä wa ’kɩɛ bhïlanɩ, nɩkpa ’wuë ’kɩɛ ’nʋ ’wë ’pɩwʋ ’kä ’yli bhɩɛ.

’Zwɩ ’kädɛɛ

¹⁵‑Maa Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ Daniɛlɩ, nɩkpɛ ɔ gaa a‑a, wa laa ‑ɔ glɩnɩ ‑tiamö a ’zokwë, ‑ɔ nyima Lagɔ a ’nglɩ, mɔɔ kää ’yli ’wlʋnɩ. Bhlea a glɩnɩɛ Lagɔ ’a ’yize a ‑la, ‑lɛ ɔ ’kää plɛ. Wɛlɩ nɩ yɩ kä zɛmö. Zaa, ‑ɔ ‑kɩɩ ’mö zɛlɩɩ, ɔ nɩ ’päni sasɛ dlɩ kɛ, ɔ ’kɩ ’mö ’nʋ. ¹⁶Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, Zwidee‑bhölɩɩ ’mö a ‑nʋa, wa nɩ mö ‑mä ‑gägö ’wlu ‑guë. ¹⁷‑Ɔ ‑kä ‑lɛ ’ligbë ’mö glɩ ’n ‑lɛ a ’tɛnyɩ ’la ‑kä ghlɛɛ, ɔ nɩ tɩ ‑mä ‑budu ’mö plɛ, ɔ nɩ tɩ ’ɔ ‑lii kie mö ’wë, ‑maa ɔ nɩ futo cuu. ¹⁸‑Ɔ ‑kä’ɛ ’lagblɛ ’mö ‑wʋʋ, ɔ nɩ tɩ ‑mä glɔ ’mö ’ɔ ’wʋpälekwii kie mö ’wë, ‑maa ɔ nɩ futo cuu. ¹⁹‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, gbadɩngwlɩɩ ‑nyɛ gwangwlɩɩ ’sɔ, mʋa ’kää ngäzɩ ’wʋ ‑bhö tenyii. ²⁰Zaa, a nɩ bhibhe Lagɔ, ‑lɛ a ‑li ’la, yɩ tɩa ‑bëbëyitɛnyɩ ’mö ghlɛ, yɩ tɩa’ɛ ‑gwlɛnɩzlɩ ghlɛ. ²¹Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö a ’zwɩzizee, ɛ ’naa ’kä ‑sɩbhä a sɛ ‑wʋ, ’mö ɛ ’kää ’tɛɛ. Sɛɛ Lagɔ ’maa ’kä a ’pɩwʋ a ‑lii ’wuë ‑bhɛɛ, ‑bɛ ’nɩɛ ‑bhlɛ tɛkäsɛ ‑sɩbhä a ’zwɩzize ’ylɩmö. ’N ‑bɛ ’naa ’kä’ɛ ’kwädlɩ ‑sɩbhä a ’zwɩzize ’ylɩmö.

²²‑Maa Lagɔ, ’ɔ nɩkpaa ɔ gbäzɩɛ ’möö, wa za, ɔ yi ’tɛnyɩzokwë ’la ’mö a zila ’wʋ ‑sɛnɩ, ‑maa ’n ɛ ’nɩ ‑bhö a ‑sɩbhä, nɩkpaa ’wuë ’yli wa ’kä a‑a bhɩɛ.

²³‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, ’n nɩkpɛ ‑kä nɩɩ, Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ mɔɔ mä’ä, ‑mɔmɔɔ ‑kä’ɛ nɩɩ, mɔɔ ‑wʋä mä’a nʋʋ, a nɩ to dlɩ ’wʋ ‑kä. ²⁴‑Maa yiowaa ‑wa nʋä nɩɩ, Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ ’mö wa glɩnɩ, ‑wa nʋ’ɛ nɩɩ, Lagɔ a ’möbhïlanɩwaa wa glɩnɩɩ, wa yia saa ’wuë ’yli ’wlʋ. Nɩkpa ’la wa yi zɩzɛ ’kädɛ ’pä, ɛ ’kä nɩkpabhë dula wa ’kʋä Lagɔnɩkpa ’mö ’wʋ ’libhï. ‑Mä ’wa zɩzɛpäpʋ ’la ’mö, wa yi ‑li ’mö yɛla, wa ’kä Lagɔ a ‑nʋa a’bhï dulamö. ²⁵‑Maa n kanyɩa’ɛ wa dɔ’wʋ ’dɩ ’mö ’zʋ ’wë zaa, a nɩ ‑ligba ’kɩ a ’käa ‑lɛ glɩ.

²⁶‑Sɩbhä a za, ’n wa ‑kaanyɩ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: A nɩ mö ‑mä ’muse ’klʋ, ‑maa Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ, ɔ yɛ ‑mä ’yli ’wlʋnɩɩ, a nɩ tɩ ‑mä mö. ’N wa ‑kä’ɛ nɩɩ ɔ yɛ dɛ’ɛ zizo nʋʋ, a nɩ ti dlɩ ’wʋ ‑kä. ²⁷‑Maa Nɩkpɛ a ’Yu, ’ɔ yiyizlɩɩ ‑kä ghlɛɛ, sɛɛ ‑gbägbadɛ a ’dɛlɩ ngla’ɛ zlɩ ’wuë ’wʋʋ, ‑sɩbhä nɩkpa ’wuë ’kɔɔ ’ylɩmö. ²⁸Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa wa lɛ naa: Dɛɛ ‑gäzɛ pöä, ‑lɛ kökaa yɩbhää ’wlu.

Zezwii lɛ ɔ yi ’bɩwʋ yi

(Maakö 13.24-27; Lwiikö 21.25-28)

²⁹‑Lɛ a ’tɛnyɩzokwë ’la a ’zwɩzize ‑kä ’plɩ ’wë cuu,

’ylʋvälaa yi ’klʋ ylumanɩ.

Cʋʋ ’naa ’kä lɩ.

‑Zɛlɩɩ yi ‑mä zlɩ ’mö ’bhöö, yɩ yi bhli.

’Saa ‑wʋä ‑mä zlɩ ’mö ’wuë,

yɩ yi bidibidi ’wlu ’mlamlanɩ.24.29 Ezayii 13.10; 34.4; Ezekiɛlɩ 32.7; Zowɛɛlɩ 2.10; 3.4.

³⁰‑Mi’la ’wuë ‑käa’a ’plɩ ’wëë, ’n ’saa a ’kää ’ylɩmö a ’kä sɛ ‑yi nɩɩ, Nɩkpɛ a ’Yu ‑wʋ yi dɔ’wʋʋ, ’n wʋ ’kää ‑mä zlɩ ’mö ’yli ’wlʋ, mä’ä dʋdʋ ’wʋ a ngäya ’wuë yi ’wi. Yɩ yi Nɩkpɛ a ’Yu ’ylɩmö, ɔ ‑wʋ ’ylʋväla a ’dɛlɩ a sɛ lɩ dɔ’wʋ, ’n ɔ ’kää ‑mä zlɩ ’mö ’bhöö, ɔ ’kä ’ɔ ’mötɛɛnɔ ’kɔdʋʋ ’mö yinɩ. ³¹’Ɔ lɛglɛɛ ’kädɛɛ, ’n ɛ ’kää gbä, ’ɔ Lagɔzuzukuu, ’n ɔ ’kɩɛ ‑mä dʋdʋ a këtiea ’wuë ’wʋ tie, yɩ ’kä ɔ ‑nʋa saa ’wuë kie mö, yɩ ’kʋä dɛ ‑bhlʋ ’wlu ’yɩbhanɩ.

Fiigösuu a ninea a zɛmösɛsaa

(Maakö 13.28-32; Lwiikö 21.29-33)

³²Fiigösuu, ’saa wʋ wɛlɩɩ ’cɩanyɩɛ, a nɩ ’nwi sasɛ ’mö. Su ’la, wʋ ‑kä tɛpɔ, wʋ ‑kä ’wʋ nɛmanɩɩ, a ‑yi sɛ nɩɩ wʋ tlʋtlʋtɛnyɩɩ yɛ ’dio. ³³Sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la ‑sɩbhä ‑li ’la ’wuë n gaaa da’a a wɛlɩ ‑wʋä. Yɩ ‑kä ’yli ’wlʋnɩ dɔ’wʋ ‑wʋʋ, a nɩ yɩbhlɩnɩ sɛ nɩɩ, ’na yiyitɛnyɩɩ ɛ yɛ tenyii ’dio. ³⁴‑Maa ‑tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, nɩkpaa ‑wa ‑bhölɩɛ ‑sɩkaa, wa gla’mö a ‑mumuë ’naa ’kä ‑bhlɛ ’ku, ’n wa ’nɩɛ ‑li ’la ’wuë ’ylɩmö ’wëë. ³⁵Zlɩɩ ‑nyɛ dʋdʋʋ ’sɔ, yɩ yi ’plɩ, ‑maa ’na bhïlawɛlɩɩ mɩɩ ’naa ’kää ’kwädlɩ ’plɩɩ.

‑Bɛ ’nɩɛ ’pɩwʋ a ’ylibhɩɛzlɩ ‑yi

(Maakö 13.32-37; Lwiikö 17.26-30,34-36)

³⁶‑Maa zlɩɩ ‑nyɛ ’gïle ’la ’sɔ n ’kää ’mö yii, ‑bɛ ’niɛ ‑yi. Lagɔzuzukuu ’niɛ ‑yi. Yuu ’niɛ ‑yi, ’n ɛ ’nɩ ‑bhö Dɩbaa a ’yize mɔɔ. ³⁷Zaa, Nɩkpɛ a ’Yu, ɔ ‑kä yie yii, sɛɛ nɩkpaa zʋ a‑a Nowee a ’tɛnyɩ ’möö, ‑sɩbhä wa ’kää ’zʋ. ³⁸’Tɛnyɩ ’la ’mö dɛɛ nyuu ’nɩa’a ‑bhlɛ ’bhlɩbhëa ’wʋ yiee, nɩkpaa ‑wa ‑bhölɩ a‑a, lililibho, nʋnɩmälibho, nglʋkwälibho, ghïlamölibho, ’mo wa kä a‑a. ’N ’gɔlʋ ’kɔdʋʋ ‑wʋ ’kä ‑bhɩɛɛ ‑buduu, Nowee yi a‑a wʋ tɛlɩtɛlɛ zɛmö bhɩɛ, ’n ɔ yi a‑a ‑mä wʋ ’mö plɛ, ³⁹wa dila ’nɩɛ dɛ pö ’lɩlɩlɩ, ’n ’nyizakwëa yuë a‑a zɛmö ‑vu, ’n wa yi a‑a ’yli bhɩɛ. Sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, Nɩkpɛ a ’Yu, ɔ ‑kä yie yii, ‑sɩbhä nɩkpaa ’kää ’zʋ. ⁴⁰‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, nɩkpa ’sɔ, wa yi ’lagblɛ ‑bhlʋ ’mö ‑wʋ, wa yi ‑bhlʋ ’wʋ ’libhï, ‑mɔ’la yi ‑lɛ tʋʋ. ⁴¹’Ngwlɩ ’sɔ, wa yi libhï dɔ’wʋ ‑wʋ, wa yi ‑bhlʋ ’wʋ ’libhï, ‑mɔ’la yi ‑lɛ tʋʋ. ⁴²Zaa, a nɩ ‑ligba a ’kä ‑lɛ glɩ. ‑Maa ’tɛnyɩ a ‑Lowli ’kää ’mö yii, a ’nɛɛ ‑yi. ⁴³Wɛlɩɩ n ’kanyɩɛ dɛ’ɛ ’nyɛɛ, a nɩ köbhɩɩ sasɛ ’yukwli. Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑budulowli ‑kä a sabʋgïle ‑mɛ ’mö ’winyɔ ’kɔ ’wi ’wʋ ghlie ‑yii, ɔ yi a ‑gä, ’winyɔ tɩa ‑mä ’ɔ ‑buduu ’mö plɛ. ⁴⁴‑Sɩbhä a za, abhʋa na ‑nʋa a nɩ ‑ligba a ’kä ‑lɛ glɩ, ‑maa Nɩkpɛ a ’Yu, zlɩɩ a’aa ‑tɔnɩɩ, ’mö ɔ ’kää ’mö yi.

Libonʋnyɔ a ‑libhonʋnyɔɔ ‑nyɛ libonʋnyɔzokwëa ’sɔ a ninea

(Lwiikö 12.41-48)

⁴⁵Nɩkpɛ ‑kä libhonʋwa a ‑bɛ ‑kä, ɔ ‑kä lowlu ’mö möä yii, ’ɔ libhonʋwaa a gla’mö a ‑mɔɔ ’nɛɛ, ‑ɔ nʋä sasɛ libho, ɔ kää dlɩ ’wʋʋ, ’mö ɔ tɩɛ ‑lɛ. Nzɩɩ ɔ ‑kä mö ’wëë, zila ’wuë ’mö, lilitɛnyɩ ‑kä ghlɛɛ, libhonʋnyɔ ’la, ɔ ’kä ɔ ’bhɩalibhonʋwaa lilea dilanɩ wa ’kä li. ⁴⁶‑Lɛ a libhonʋnyɔ ’la, ɔ ’bhidɩba ‑kä lɛ ’bhöö ’lɛ, ɔ ‑kä libhoo nʋ dɔ’wʋ ‑wʋʋ, ’ɔ ‑jɔlʋ! ⁴⁷‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, ɔ ’bhidɩba yo ’ɔ ‑lii ’wuë ’yli ’zʋnɩ. ⁴⁸‑Maa libhonʋnyɔ ’la, ’n ɔ ‑kä ɔbhlɩ ’kpʋkpʋnyɔ glɩnɩɩ, ‑mä ɔ dlɩ zɛmö, sɛ’ɛ ɔ ’kää nɩɩ: Na ’bhidɩba ’nɩɛ ɔ ’kä ‑bhlɛ ‑sɩkaa yi. ⁴⁹’N ɔ ’kää ɔ ’bhɩa ’lɩbhä, ɔ ’kä nʋnɩmäwa ‑mumuë wäzɩ, ɔ ‑nyʋä ’sɔ wa ’kä li, wa ’kä wanyɩ nʋ ’wʋ lua. ⁵⁰‑Maa zlɩɩ ’n ’gïlee, dɛɛ ɔ’ɔɔ ɔ ’bhidɩba ’wʋ pö ’lɩlɩlɩɩ, ‑lɛ ɔ ’kää yinɩ. ⁵¹Ɔ ‑kä yii, libhonʋnyɔ ’la, ɔ yi gbʋ ’kɔdʋ ghlɩ. ’Kwlɩsɔkäwaa ’wuë, mä wa möä, ɔ yo ‑mä kwä. ‑Mä ɔ ’kää ’klʋ ’slunɩ, ɔ ’kä mä ’winɩ.»

’Dumöwʋyuëa kʋgbä ‑kpɔ a ninea

¹‑Mi’la ’plɩɛ ’wëë, ’n Zezwii yuëë ’nine ’pänɩ. Ɔ lɛ naa: «Sɛɛ ’dumöwʋyuë kʋgbä libhï’ɛ ’wa ’wapöö ’wʋ, ’n wa mö’ɛ nglʋkwänyɔ ’yio ’wʋʋ, ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a wɛlɩɩ, ‑sɩbhä yɩ ‑wʋä. ²Wa ’kää möä yii, wa gla’mö a ‑nʋä ngbï, wa nʋ ’nɛɛnɩli, ‑maa ‑muë’la ngbï ‑kpɔ, wa’aa ’nɛɛnɩli nʋ. ³‑Muë’la ngbï ‑kpɔ ‑waaa ’nɛɛnɩli nʋʋ, ’wa ’wapöö a ’yize ’mö wa ’libhïä ’wʋ cuu ‑maa wa’aa ’kpälɩ ’mö ’kpö ‑su. ⁴‑Maa ‑muë’la ‑wa nʋä ’nɛɛnɩlii, wa ’libhïä ’wa ’wapöö ’wʋ ’wëë, ’n wa yiɛ ’kpälɩ bhʋlʋbhlʋ ’wʋ ’libhï, ’n wa yiɛ ’kpö ’wʋ yie. ⁵‑Maa wa ‑kʋnɩɛ nglɔɔ a ’luwli ‑këë, ɔ’ɔɔ ‑pa yi zaa, ’n ’yɛla yuëë ’lɩbhä, wa ’wuë ’n wa yiɛ ngämö.

⁶‑Maa zlɩjijo’wʋ, wa lɛ zʋ a sɛ’ɛ cuu, ‑gëbë gbä, wa lɛ: ‑Alɛɛ, nglɔɔ a ’luwli ‑wʋa yi dɔ’wʋ lɛɛ, a ‑sɔ ’wʋ, a ’kɔa ’yio ’wʋ mö aaa! ⁷’Dumöwʋyuëa kʋgbä ‑kpɔ, ’n wa yiɛ gbuglunɔ, ’n wa yiɛ ’wa ’wapöö ’wlu gïganɩ, wa ’kä mö. ⁸Wa lɛ zʋ a sɛ’ɛ, ’wapöö ’wuë yɛ ’kpö ’mö bhɩɛ. ‑Muë’la ngbï ‑kpɔ wabhlɩ, wa ‑su a yɩ ’kpö zaa, wa ‑wii ‑mä ’wa ’wapöö ’mö pälɩ dɔ’wʋ, wa ’bhɩa ‑muë’la ’n wa yuë zɛla, wa lɛ naa: ‑A’bhɩanyɩ, a nyɩanyɩ ’kpöyie, ‑maa ‑a’a ’wapöö ‑wʋ ’ngïmo dɔ’wʋ. ⁹‑Muë’la ngbï ‑kpɔ lɛ naa: N’nn, yɩ’ɩɛ ‑zu zaa, ‑a ‑kä ‑mä ‑a’a ’bɛyɩ pälɩ ’wëë, yɩ’ɩɛ yɩ ’kä ’wʋ tʋʋ. Zaa, mä wa pɩɛ ’pɛlʋ a nɩ mö ‑mä, a ’kä a ‑nɩ pɩa. ¹⁰’N wa yiɛ ’wʋ ‑sɔ ’n wa yiɛ wa ‑nɩ pɩaa mö. Wa ‑wʋ ‑bhlɛ ‑mä, nglʋkwänyɔɔ wa ‑kʋnɩ a‑a, ’n ɔ yiɛ glɔ ghlɛ. ‑Muë’la ngbï ‑kpɔ ‑wa gïganɩ a‑a ’wluu, ’n wa yoo ’yio ’wʋ mö, wa ‑nyɔɔ ’sɔ, ‑mä ‑buduu ’mö, mä wa ’kää nglɔɔ ’wʋ zaanɩ, ’n wa yiɛ ‑mä plɛ. Wa plɛɛ ‑mä ’wëë, ’n wa yiɛ ‑lɛ ‑gba. ¹¹‑Lɛ gwälɛɛ ’mö ’wëë, ‑muë’la ngbï ‑kpɔ ‑wa mö a‑a kpöö pɩaaa, ’n wa yia’aa wabhlɩ yi. Wa ’nɩgbö ‑lɛ ’ngloluë ’wʋ ’n wa yiɛ ’mö ’kpa, wa lɛ naa: ‑Atʋ, ‑Atʋ, kälɩ ‑lɛ, ‑a ’kä plɛ. ¹²‑Maa nglʋkwänyɔɔ lɛ naa: ‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ, n ’nanyɩɛ ‑yi ’lɩlɩlɩ. ¹³‑Sɩbhä a za n nyanyɩɛ ’dɩ nɩɩ, a nɩ ‑gïganɩ ’wlu a ’kä ‑lɛ glɩ, ‑maa ’tɛnyɩɩ a ‑lowli ’kää ’mö yii, a ’nɛɛ ‑yi.

Libhonʋwaa ta ‑kpɔ a ninea

(Lwiikö 19.11-27)

¹⁴’Pɩwʋʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ a wɛlɩɩ, sɛɛ nɩkpɛ ‑kä’ɛ lowlu ’mö möä yi, ’n ɔ dilanɩɛ ’ɔ libhonʋwaa lɩ wa ’kɛ libho ’wʋ nʋʋ, ‑sɩbhä yɩ ‑wʋä. ¹⁵Ɔ ’nyɛ ‑mɔ ‑sikagbëbhï ngbï yowʋ, ɔ ’nyɛ ‑mɔ ’gbëbhï ’sɔ yowʋ, ɔ ’nyɛ ‑mɔ ’gbëbhë ‑bhlʋ yowʋ. Wa ’wuë, sɛ wa bhɛnɩɛ bhʋlʋbhlʋ wa ’kɛ libho ’wʋ nʋʋ, ‑sɩbhä ɔ ’nyʋänyɩɛ yowʋ. ¹⁶Ɔ möä ’wë cuu, nɩkpɛɛ ɔ ’nyɛ a‑a ‑sikagbëbhï ngbï yowʋʋ, ’n ɔ yiɛ ’wʋ ’libhï, ’n ɔ yiɛ libho ’wʋ nʋ ‑këë, ’n ɔ yiɛ ‑sikagbëbhï ‑mimii ngbï ‑lɛ ‑gömö ghlɩ. ¹⁷‑Mɔ ɔ ’nyɛ a‑a ’gbëbhï ’sɔ yowʋʋ, sɛ ‑bhlʋ ‑kpɔ ‑sɩbhä ɔ ’zʋ’ɛɛ ɔbhlɩ, ’n ɔ yiɛ ’gbëbhï ‑mimii ’sɔ ‑lɛ ‑gömö ghlɩ. ¹⁸‑Maa ‑mɔ ɔ ’nyɛ a‑a ’gbëbhë ‑bhlʋ yowʋʋ, ɔ ‑sɔɔ ɔbhlɩ ’wʋʋ, ’bhlu ɔ ’bhluä, ’n ɔ yiɛ ‑mä ɔ ’bhidɩba ’a ‑sikagbëbhëa glu ’zʋ.

¹⁹Lɛ gwälɛɛ ’mö tenyii, ’n nɩkpa ’la a ’bhidɩba yia’aa ‑mä ’ɔ lowluu ’mö ’bhöö, ’n ɔ yiɛ ’ɔ libhonʋwaa wäzɩ, ’saa ɔ ’nyʋä a‑a yowʋ, libhoo wa nuä ’wʋ, ɔ ’kʋ ’ylimö. ²⁰Mɔ ɔ ’nyɛ a‑a ‑sikagbëbhï ngbï ‑kpɔ yowʋʋ, ’n ɔ ‑nyɩɩ yiɛ yi, ɔ ‑su’ɛ ‑sikagbëbhï ngbï ɔ ghlɩɛ ‑lɛ ‑gömö, ɔ lɛ naa: ‑Atʋ, ‑sikagbëbhï ngbï, mö ‑n nyɩaa a‑a yowʋ, ‑maa n nwiɛ libho ’wʋʋ, ’n n yi’ɛɛ ‑mimii ngbï ‑lɛ gömö ghlɩ. Yɩ ’wuë miɛ dɛ’ɛ. ²¹Ɔ ’bhidɩbaa lɛ naa: ’Ɔ! ‑Ayo ‑këë! ‑N yɛ sasɛ ’na libhoo nʋ, libhonʋnyɔ a ‑nɔ a ‑nɔ ‑n glɩnɩɛ. ‑Li ’tikïyiea n nyɩamöä yowʋʋ, sasɛ ‑n ’zʋniɛ ’yli. Yɩ ’nglɩ ’mö, tɛɛnɩ zɩ’ɛ dɛ’ɛ, ‑li a ‑mii kää dɛsɛɛ, ’mö n ‑kamöä ’yli ’zʋ. Zaa, yi ‑a ’kä ’gämö ’mäna nʋnɩ. ²²Tɛkänɔɔ ’bhööä ‑lɛ ’wëë, ‑mɔ ɔ ’nyɛ a‑a ‑sikagbëbhï ’sɔ yowʋʋ, ’n ɔ yiɛ yi, ɔ lɛ naa: ‑Atʋ, ‑sikagbëbhï ’sɔ mö ‑n nyɩaa a‑a yowʋʋ, ‑maa n nwiɛ libho ’wʋʋ, ’n n yiɛ ‑mimii ’sɔ ‑lɛ ‑gömö ghlɩ. Yi ’wuë miɛ dɛ’ɛ. ²³Ɔ lɛ naa: ’Ɔ! ‑Ayo ‑këë! ‑N yɛ sasɛ ’na libhoo nʋ, libhonʋnyɔ a ‑nɔ a ‑nɔ ‑n glɩnɩɛ. ‑Li ’tikïyiea n nyɩamöä yowʋʋ, sasɛ ‑n ’zʋniɛ ’yli. Yɩ ’nglɩ ’mö tɛɛnɩ zɩ’ɛ dɛ’ɛ, ‑li a ‑mii kää dɛsɛɛ, ’mö n ‑kamöä ’yli ’zʋ. Zaa, yi ‑a ’kä ’gämö ’mäna nʋnɩ. ²⁴’Gbëbhlenɩnɔɔ ɔ ’nyɛ a‑a ’gbëbhë ‑bhlʋ yowʋʋ, ’n ɔ yia’aa ɔbhlɩ yi, ɔ lɛ naa: ‑Atʋ, n ‑yi sɛ nɩɩ, ‑na wɛlɩ ’mö yɩ ’tɛɛ. Dɛ ‑nn a‑a glʋʋ, ‑lɛ ‑n ‑dɩ. Suu ‑nn a‑a glʋʋ, wʋ bhïï mö ‑n sɛ. ²⁵Zaa ‑gu n ‑gumöä tenyii. Yɩ za, ‑na’a lɩɩ ‑n nyɩaa a‑a yowʋʋ, ’bhlu n ’bhluä, ’n n yee glu ’zʋ. Zaa, ’mö n ‑nyɛɛ yiɛ, mɛɛ dɛ’ɛ, ’libhe ’wʋ! ²⁶Ɔ gbää sa’aa, ɔ ’bhidɩba lɛ naa: Libhonʋnyɔzokwë, ‑tlɩnɩnyɔ ‑n glɩnɩɛ. ‑Na’bhë ‑n ‑yi sɛ nɩɩ, dɛ n’n a‑a glʋ, ‑lɛ n dɩɛ. Suu n’n a‑a glʋʋ, wʋ bhïï mö n sɛɛ. ²⁷Zaa, ‑n kä a ‑n ’kä ’na ‑sikagbëbhëa monikwïlawa yowʋ ’nyɛ, wa ’ka libho ’wʋ nʋ. ‑Lɛ a dɔ’wʋ, n yi a‑a dɛ’ɛɛ, ’na ‑sikagbëbhëa ‑nyɛ ’saa a ghlɩɛ ‑lɛ ‑gömö ’sɔ, ’mö n ’libhï a‑a dɛ’ɛ ’wʋ. ²⁸’N ɔ yiɛ nɩkpa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: Nɩkpɛ nɩ, ‑sikagbëbhëa ɔ ‑suä da’aa, a nɩ ‑sɔnyɩ kä’mö, nzɩɩ tɛkänɔɔ, ‑ɔ ‑nyɛ ‑sikagbëbhï kʋgbä ‑kpɔ yiɛ, a ’kɔnyɩ yowʋ ’nyɛ. ²⁹Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑ɔ kää ‑bɛ, ’mö wa nyɛɛ ’n ɔ ‑nɩɩ zumanɩɛ tenyii. ‑Ɔ kää ’tikïyiee, ’ɔ ’saa ɔ kää, ’mö wa sɔɔ kä’mö. ³⁰Zaa, libhonʋnyɔzokwë nɩ, a nɩ ‑sɔɔ ’ɔ ‑sikagbëbhëa kä’mö, ɔ’bhë, a nɩ ’libho ’wʋ, ‑mä ’pɩwʋ, ‑mä guylukwëa ’mö, a ’kɔ ‑mä ’pä ɔ ’kä ‑mä ’klʋ ’slunɩ, ɔ ’kä ‑mä ’winɩ.

Lagɔ ’a ‑zijle ’kädaa

³¹‑Zlɩ Nɩkpɛ a ’Yu ‑kä ‑mä ’ɔ ’kämanɔ ’kɔdʋʋ ’mö yinɩɩ, ɔ ‑nyɛ Lagɔzuzukuu ’wuë ’sɔ, ’n wa ’kää yi. ’N ɔ ’kää ‑mä ’ɔ ’nglɩmöklikpëa ’mö sɛ glɩ. ³²’N ’bhlɩbhëa ’wuë ’kää ‑lɛ ɔ ’yila ’klʋ ’wlu ’titanɩ. Ɔ ’kʋä ’ylimö dlinɩ. Sɛɛ wïla a ’ylizʋnɩnyɔ dlinɩɛ ɔ wïla ’ylimö, ’n ɔ zʋ’ɛ bhabhïlaa ’yɩ dɛ, ’n ɔ zʋ’ɛ wïla a ‑wïlaa ’yɩ dɛɛ, ‑sɩbhä ɔ ’kää ’bhlɩbhëa ’wuë ’zʋ. ³³Nɩkpaa ‑wa ‑nyɛ bhabhïlaa ’wlʋnɩɛ, ɔ ’kʋä ‑mä ɔ luukɛ ’wʋ ’pänɩ, ‑muë’la ‑wa ‑nyɛ wïla a ‑wïlaa ’wlʋnɩɛ, ɔ ’kʋä ‑mä ɔ kɔpɛ ’wʋ ’pänɩ. ³⁴Ɔ ‑kʋä ‑sɩbhä ’ylimö dlinɩ ’wëë, ‑wa ‑wʋä ‑mä ɔ luukɛ ’wʋʋ, sɛ’ɛ ɔ ’kʋää ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, a nɩ yi abhlɩ, abhʋa na dɩba Lagɔ ’pää ’nyuu, a nɩ yi n ’kanyɩ ’pɩwʋ mää Lagɔ ’kämanɩɛ ’bhle ’nyɛ, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa dɛɛ Lagɔ nɩ a‑a ‑bhlɛ ’pɩwʋ a ‑lii ‑bhɛɛ, ’bhle ’la, a sa‑a a‑a ‑lɛ a za. ³⁵Nyɩasɛ n’n‑ä n ’kanya ’nyɛ, ‑maa ‑zlɩ ngɔmʋ lɩbhaa a‑a, abhʋa nyɩaa a‑a lile, ‑zlɩ ’nyutʋ lɩbhaa a‑a, abhʋa nyɩaa a‑a ’nyu, ‑zlɩ n yi a‑a lowlu ’möö, abhʋa pälaa a‑a. ³⁶‑Zlɩ n’n a‑a ’wualu ‑kä, abhʋaa nyɩaa a‑a ’wuali, ‑zlɩ n’n a‑a ‑yɛ, abhʋaa ‑wʋʋ a‑a ’yli, ‑zlɩ n ‑wʋ a‑a ‑jie ’möö, abhʋaa mööö a‑a ’ylɩmöä. ³⁷‑Maa ɔ ‑kʋä sa’a ’dɩ ’nyɛɛ, ’n wa ’kɔɔ nimï ’yɩbhä nɩɩ: ‑Alowli, ‑zlɩmɛ ngɔmʋ lɩbhamö a bhä, a‑a ‑yimö a bhä lile ’nyɛ ’nɩ? ‑Zlɩmɛ ’nyutʋ libhamö a bhä, a‑a ‑yimö a bhä ’nyu ’nyɛ ’nɩ? ³⁸‑Zlɩmɛ ‑n mö a bhä ‑mä ‑a’a mä’a lowlu ’mö, a‑a ‑yimö a bhä päla ’nɩ? ‑Zlɩmɛ ‑nn a bhä ’wualu ‑kä, a‑a ‑yimö a bhä ’wuali ’nyɛ ’nɩ? ³⁹‑Zlɩmɛ ‑nn a bhä ‑yɛ, a‑a ‑yimö a bhä ’yli ‑wʋ ’nɩ? ’N ‑zlɩmɛ ‑n ‑wʋ a bhä’ɛ ‑jie ’mö, a‑a ‑yimö a bhä ’ylɩmöä mö ’nɩ? ⁴⁰’N ɔ ’kää nɩɩ: ‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ: Nɩkpɛ a ‑mɔ nɩkpa ‑tɔnɩɛ a‑a ‑ɔɔ dɛsɛ ‑kä ’lɩlɩlɩɩ, ‑zlɩ a nɔ a‑a ‑li a ‑li ’la ’wluu, na ‑daayu ɔ glɩnɩɛ zaa, ‑amö a nwi a‑a ’wlu.

⁴¹’N ɔ ’käa’aa ɔ kɔpɛ ’wʋ a ‑nʋa ’mö ’bhɛlɔnɩ, ɔ ’kʋä’ɛ wabhlɩ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: Abhʋaa ‑bhätlɩnɩɛ Lagɔ a dɛɛ, a ’dionɩɩ gwë. ‑Mä ‑kosuu ’mö, mää Sataa ‑nyɛ ’ɔ zuzukuu ’sɔ ’kää ’kwädlɩ glɩɩ, a ’kä ‑mä mö, a ’kä ’kwädlɩ ‑mä glɩ. ⁴²Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑zlɩ ngɔmʋ lɩbhaa a‑a, a ‑nɩɩɛ a abhlɩ lile ’nyɛ, ‑zlɩ ’nyutʋ lɩbhaa a‑a, a ‑nɩɩɛ a ’nyu ’nyɛ. ⁴³‑Zlɩ n yi a‑a lowlu ’möö, a ‑nɩɩɛ a päla, ‑zlɩ n’n a‑a ’wualu ‑kä, a ‑nɩɩɛ a ’wuali ’nyɛ, ‑zlɩ n’n a‑a ‑yɛ, a ‑nɩɩɛ a ’yli ‑wʋ, ‑zlɩ n ‑wʋ a‑a ‑jie ’mö, a ‑nɩɩɛ a ’ylɩmöä mö. ⁴⁴’N wa ’kɔɔ nimï ’yɩbhä nɩɩ: ‑Alowli, ‑zlɩmɛ ngɔmʋ lɩbhamö a bhä, ‑zlɩmɛ ’nyutʋ libhämö a bhä, ‑zlɩmɛ ‑n mö a bhä ‑mä ‑a’a mä’a lowlu ’mö, ‑zlɩmɛ ‑nn a bhä ’wualu ‑kä, ‑zlɩmɛ gu libhamö bhä, ‑zlɩmɛ ‑n ‑wʋ a bhä ‑jie ’mö, a‑a ‑nɩmö a bhä ’wʋ yi ’nɩ? ⁴⁵’N ɔ ’kää nɩɩ: ‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: Dʋdʋ ’wʋ a nɩkpɛ a ‑mɔ nɩkpa ‑tɔnɩ a‑a ‑ɔɔ dɛsɛ ‑kä ’lɩlɩlɩ, ‑zlɩ a nɔ a‑a ‑lizoku ’la ’wluu, na ‑daayu ɔ glɩnɩɛ zaa, ‑amö a nwi a‑a ’wlu. ⁴⁶’N ɔ ’kʋää ‑mä ‑kosuu ’mö ’pä. ‑Mä wa ’kää ’kwädlɩkwädlɩnɩ ‑wʋ. ‑Maa ‑muë’la ‑wa nʋ a‑a ’saa nɛnɩɛ Lagɔ dlɩ yɔwʋʋ, mʋa ’kää ’pɩwʋ mää ’naa ’kää ’yli bhɩɛ ghlɩ.»

Zwiiföwaa ’a ’kädɩɩ yɛ ylɩ plɛ wa ’kä Zezwii köbhä

(Maakö 14.1-2; Lwiikö 22.1-2; Zaa 11.45-57)

¹Zezwii ’nyɛɛ ’ɔ ‑gänɩwaa wɛlɩ ’la ’wuë ’wëë, ’n ɔ yuë’ɛɛ ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: ²«A’bhï a ‑yi sɛ nɩɩ, ylɩ sɔɔ tʋä ‑mä Galɛ’möwlʋfɛtɩɩ ’kä ghlɛ. Nɩkpɛ a ’Yu, ‑lɛ wa ’kɔɔ nɩkpa kä’mö plɩnɩ, wa ’kɔ su ’klʋ kʋnɩ.»

³‑Lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’mö, Zwiiföwaa ’a Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea, wa ‑nyɛ ’wa ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ ’sɔ, Lagɔbʋbɔnyɔ ’kɔdɔɔ wa laa Kayiifö a ’ligbë ’mö, ’n wa yiɛ ‑mä ’wlu ’yɩbhä wa ’kä ylɩ plɛ. ⁴Wa ’wuë ’n wa yiɛ ’wʋ nglu, wa ’kä Zezwii ylʋsɛ köbhä, wa ’kɔ ’lɩbhä ɔ ’kä ’ku. ⁵Wa lɛ naa: «‑A ’naa ’kɔ ’fɛtɩ a’bhë ’wʋ köbhä, nɩkpa ‑tɩnyɩa tʋ ‑lɛ.»

’Nglɔ yɛ Zezwii palɩfɛɛ ’wlu pälɩ

(Maakö 14.3-9; Zaa 12.1-8)

⁶’Tɛnyɩ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la ’mö, Zezwii ‑wʋ ‑bhlɛ ‑mä Betanii glɔ ’mö, ‑mä nɩkpɛ ‑bhlʋ wa laa Simɔɔ, ’zla ’lɩbhä a‑a bhla’mö a ’ligbë ’mö. ⁷Ɔ ‑wʋ li dɔ’wʋ, ’n ’nglɔ ‑bhlʋ yoo ‑mä ghlɩ. Ɔ ‑su ’kplekii. Ɔ kä ’pɛlʋtɛɛpalɩfɛ a ’ke ‑bhlʋ ’mö. Ɔ ghlɛɛ ‑lɛ Zezwii yɔwʋʋ, ɛ ’wuë, ’n ɔ yonyɩɛ ’wlu slu. ⁸‑Maa Zezwii ’a ‑gänɩwaa, wa ’yiɛ ’ylɩmöö, wa’aa ‑wa ’lɩlɩlɩ, wa lɛ naa: «‑Ɔɔɔ! ’Saa‑li a nyimanyimu bhä sa’a ’nɩ? ⁹Palɩfɛɛ nɩ, wa kä a wa ’kɛ moni a ‑bɛ ’mö ’pɛlʋ ’pä, wa ’kä ɛ moni ’pʋäwa ’nyɛ.»

¹⁰Zezwii yɩbhlɩnɩɛ sɛ wa gbää, ɔ lɛ naa: «Nglɔ nɩ, sɛ yɩ ‑wʋ ɔ ’mö ’n a ’kuanɔ bhä swɩ yɔwʋ ’nɩ? ’Saa ɔ nʋʋʋä dɛ’ɛ ’wluu, ‑li a ‑liɛ. ¹¹Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ’pʋäwaa a gaaa da’aa, a ‑nyʋä ’sɔ ’wʋ a glɩnɩɛ ’kwädlɩ. ‑Maa ‑amö na a, n ’naa ’kanyɩ ’kwädlɩ gla’mö ‑wʋ. ¹²‑Maa n ‑kä ’ku, wa ‑kä ’na ‑gäzɛɛ zizaa yi a sɛ wa ’kɛɛ palɩfɛɛ yɔwʋ ’zʋʋ, ‑sɩbhä ɔ ’zʋä da’a. ¹³Zaa, ‑tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, nglɔ nɩ, ‑li a ‑lii ɔ nʋä dɛ’ɛɛ, wa yi ’kwädlɩ yɩ dɛ bhïla. Saa ’wuë sɛ wa ’kää ’Mänatɩtɩɩ biaa möö, wa yo ’wʋ ligbanɩ.»

Zwidaa yɛ Zezwii Zwiiföwaa kä’mö plɩnɩ

(Maakö 14.10-11; Lwiikö 22.3-6)

¹⁴Yɩ ’plɩɛ sa’a ’wëë cuu, Zezwii ’a ‑gänɩwaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ a gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ wa laa Zwidaa Yisikalio, ’n ɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ ’n ɔ yiɛ mö. Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ’n ɔ yuëë ‑mä ghlɩ. ¹⁵Ɔ lɛ naa: «N yɩbhä n ’kanyɩ Zezwii kä’mö plɩnɩ, ‑maa ‑zɩmö a ‑kaa bhä ’nyɛ?» Wa lɛ naa: «Fälɛgö a glʋ ‑bhlʋ fälɛgö kʋgbä, miɛ dɛ’ɛ, ’libhi ’wʋ.» ’N Zwidaa yiɛ ’wʋ ’libhï. ¹⁶’Bhöönɩa’a da’a, ’n ɔ pää sɛ ɔ ’kää ’zʋ, ’n ɔ ’kʋää Zezwii kä’mö plɩnɩ a ’slɛlɛ.

Zezwii yɛ ɔ ‑gänɩwa ’sɔ tie wa ’kä ’fɛtɩ a lilea ’wlu gïganɩ

(Maakö 14.12-21; Lwiikö 22.7-14,21-23; Zaa 13.21-30)

¹⁷Zwiiföwaa ’a ’fɛtɩ ’kädɛɛ ‑ɛnyɩ dɔ’wʋ wa liɛ ’fɔlɔ wa’a ngunɩɛ levii, ’n ɛ tɛkäzlɩɩ yiɛ ghlɛ. ’N Zezwii ’a ‑gänɩwaa yoo nimï ’yɩbhä, wa lɛ naa: «‑Atʋ, dɛ ‑n yɩbhä bhä ‑a nɩ pinɩ fɛtɩɩ a lilea?» ¹⁸Wa ’yɩbhɔɔ sa’a nimïï, ’n ɔ yuëë ‑mä Zeluzalɛɛmö glɔ ’mö a nɩkpɛ ‑bhlʋ ’pänɩ, ɔ lɛ naa: «Nɩkpɛ ’la n ’pänanyɩɛ dɛ’ɛɛ, a nɩ mö ‑mä ɔ ’ligbë ’mö a ’kɔ ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: ‑Atʋ lɛ naa, ’ɔ ’tɛnyɩɩ Lagɔ ‑dɩɛ, ɛ yɛ ghlɛ ’wë. Zaa, ɔ ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ, ‑mä ‑na’a mä’a, ‑mä wa ’kää ’fɛtɩɩ ‑sɛnɩ.» ¹⁹Nɩkpa ’la, ’n wa yiɛ mö. Sɛ’ɛ Zezwii ’nyʋä a‑a ’dɩɩ, ’n wa yiɛ ‑sɩbhä ’zʋ. ’Fɛtɩɩ a lilea, ’n wa yeaa pi.

²⁰‑Kidosɛ ghlɛɛ, Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ ’sɔ, ’n wa yiɛ ’wʋ linɩɛ ’mö. ²¹Wa ‑wʋ li dɔ’wʋ, ’n Zezwii yiɛ gbʋ ‑dɩ, ɔ lɛ naa: «‑Tiamö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ, a gla’mö a nɩkpɛ ‑bhlʋ, ɔ ‑yii ’na ‑gblɩwaa kä’mö plɩnɩ.» ²²Ɔ gbää ‑sɩbhää, wa ’wuë kɔmanɩ wa kɔmanɩɛ tenyii, ’n wa yɩbhɔɔ bhʋlʋbhlʋ nimï nɩɩ: «‑Alowli, ‑amö bhä ‑a?» ²³Ɔ lɛ naa: «N ‑nyɛɛ ’sɔ ‑a fäfänɩɛ dɛ’ɛ kɛ ‑gömöö, mɔɔ. ²⁴Nɩkpɛ a ’Yu, sɛ yɩ cɛlɩɛ ɔ dɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’möö, ‑sɩbhä yɩ ’kää yɩ ’wuë ’wʋ ’plɩ ɔ ’kä ’ku. ‑Maa ‑ɔ ’kɔɔ nɩkpa kä’mö plɩnɩɩ, ɔ ‑nɩɩ yi tenyii ’mö ’tɛɛ. ’N ɔ ’nɩ a ’pɩwʋ yii, yɩ nɛnɩ a.» ²⁵Zezwii gbää sa’aa, Zwidaa, ‑ɔ lɛ ’kɔɔ plɩɩ, ’n ɔ yiɛ gbʋ ‑dɩ, ɔ lɛ naa: «‑Atʋ ‑amö bhä ‑a?» Zezwii lɛ naa: «‑Na’bhë, sɩbhä ‑n gbää.»

Lagɔlilea a tɛɛnɩdaaɩ

(Maakö 14.22-26; Lwiikö 22.15-20; 1 Kolɛɛtɩ 11.23-26)

²⁶Wa ‑wʋ ‑bhlɛ li dɔ’wʋ ’yize, ’n Zezwii yiɛ ’fɔlɔbhë ’wʋ ’libhï. ’N ɔ yiɛ a za Lagɔ bhälɩ ’wë, ’n ɔ yeaa ’mö ‑dɩdɩnɩ, ’n ɔ yuënyɩɛ yowʋ ’nyɛ. Ɔ lɛ naa: «A ’libhï ’wʋ a ’kä li, ‑maa ’fɔlɔbhë nɩ, ’na kpökpaa ma‑a.» ²⁷’N ɔ yi’ɛɛ duvɛɛkɔpʋ ’wʋ ’libhï, ’n ɔ yiɛ wʋ za Lagɔ bhälɩ, ’wë, ’n ɔ yuënyɩɛ yɔwʋ ’nyɛ. Ɔ lɛ naa: «A ’wuë, a ’libhï ’wʋ, a ’kä ’nɩmä. ²⁸‑Maa duvɛɛ nɩ, ’na dluu ‑wʋ ’kää nɩkpabhë a ’wlumö kwli, Lagɔ ’kä ’wa ’nyinylolii a gbʋ ’yi ’tatinɩɩ, muä. Lagɔ ‑nyɛ nɩkpaa ’sɔ wa ’kä mɛnɩnɩ a dluä. ²⁹Tɛɛnɩ dɛ’ɛ, ’naa ’käa’a ‑sɩkaa duvɛɛ ’nɩmä, ’n ɛ ’nɩ ‑bhö ’pɩwʋ mää na Dɩba ’kämanɩɛ ma‑a, ‑mä n ‑nyɛ abhʋa ’sɔ, ‑a ’kɛɛ ’wʋ ’sɔ ’nɩmänɩ.» ³⁰Ɔ gbää sa’a ’wëë, ’n wa yiɛ Lagɔ ’a ’nglɩghlimanɩlwɩ bhlɩ, ’n wa yiɛ ‑mä Olivieswii a ‑gägaa ’wlu a ’bɛyɩ mönɩ.

Zezwii lɛ Piɛlɩ yo cɛlɩ

(Maakö 14.27-31; Lwiikö 22.31-34; Zaa 13.36-38)

³¹Wa ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ’n Zezwii yuëë ’dɩ ’nyɛ ɔ lɛ naa: «Abhʋa na ‑nʋa, a ’wuë, sabɔɔ nɩ, a ‑yiia ’bɩwʋ ’bhöö. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

N yi wïlaa a ’ylizʋnɩnyɔɔ ’lɩbhä,

wïlaa yi yɔwʋ ‑sɛnɩ.26.31 Zakalii 13.7.

³²‑Maa n ‑kä ’ku n ‑kä glu ’wlʋ ’wëë, ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö, ‑mä n ’kää mö, a ‑kaa ‑mä ghlɩnɩ.» ³³’Zezwii ’nyʋää sa’a ’dɩɩ, Piɛlɩ lɛ naa: «‑Muë’la ’wuë, wa ‑yimö ’bɩwʋ ’bhöö ‑kë, ‑amö na a, ’naa ‑kamö ’bɩwʋ ’bhöö ’lɩlɩlɩ.» ³⁴Piɛlɩ gbää sa’aa, Zezwii lɛ naa: «‑Tiamö n nyɩamöä dɛ’ɛ ’dɩ, zɩ’ɛ a sabʋ, ‑kɔkɔbhɛlʋ ’naa ’kä ‑bhlɛ wɛlɩ ’pä, ‑nmö Piɛlɩ, n‑n ’kää ’wʋ taa cɛlɩnɩ nɩɩ, ‑n ‑nɩɩɛ ‑yi.» ³⁵Ɔ lɛ: «‑Atʋ, ɛ ‑kä kwiee mɛɛ, n ‑nyɛmö ’sɔ ‑a ye ’ku, ‑maa ’naa ‑kamö ’kwädlɩ cɛlɩ.» Sɛɛ Piɛlɩ gbää da’aa, ɔ ’bhɩa ‑muë’la ’wuë, ‑sɩbhä wa gbämöä.

Zezwii yɛ ‑mä Zɛsɩmanee bhibhee mö

(Maakö 14.32-42; Lwiikö 22.39-46)

³⁶Dɛ ‑bhlʋ dɛ wa laa Zɛsɩmanee, Zezwii ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ wa ghlɛɛ lɛ, ɔ lɛ naa: «A nɩ glɩ ‑bhlɛ dɛ’ɛ sɛ, n ’kä mä’a Lagɔ bhibhee mö.»

³⁷’N ɔ yiɛ wa gla’mö a nɩkpa ta ‑sɛ, Piɛlɩ mɔ, ’n Zebedee ‑yowluwa ’sɔ ‑kpɔ, ɔ ‑nyʋä ’sɔ ’n wa yiɛ mö. Wa ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ’n nganɔ yoo tenyii ’lɩbhä, ’n ɔ yiɛ kɔmanɩ. ³⁸Ɔ lɛ naa: «’Saa lɛ ‑kaaa ghlɩɩ, n ‑kɩɩ dlɩ ’wʋ ’pää, na dlɩ lɛ ’kä ‑mä do. A glɩ dɛ’ɛ sɛ, a tɩa ngämö, a ‑nya’mö ’sɔ ‑a ’kä ‑gä.» ³⁹’N ɔ yuëë ’tikïyie ’wʋ gwë ’dionɩ, ’n ɔ yiɛ ‑kokomïladigbï glu ’pä, ’n ɔ yiɛ ’wlu sɛ glɛ, ’n ɔ yiɛ Lagɔ bhibhe, ɔ lɛ naa: «‑Atʋ Lagɔ, ‑n ‑kä ’wʋ nguluu, ’klɩyɩyɛ a ‑dɔkɔ nɩ n ’kää dɛ’ɛ ’nɩmää, ’dianɩ’mu gwë. Miɛ abhlɩ da’a ‑maa, ‑na’a sɛ ‑n yɩbhää, ‑sɩbhä ma‑a nɩ ’wlʋnɩ ’yli, ‑maa ɛ nɩ tɩ ’na dlɩpäsaa ma.» ⁴⁰Ɔ bhibhee ‑sɩbhä ’wëë, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ta ‑kpɔ yɔwʋ ’bɩwʋ mö. Ɔ lɛ ’bhöö’ɛ, wa ngämö. ’N ɔ yuëë gäla. Ɔ lɛ naa: «Piɛlɩ, a ‑nya’mö ’sɔ, ‑a ’kä ‑gä ‑këë ’gïle ‑bhlʋ a ’yize ’kä ’plɩ a dɔ’wʋ, a’a bhä bhɛnɩ ’lɩlɩlɩ ‑a? ⁴¹A nɩ tɩ ngämö, a nɩ bhibhe Lagɔ, ‑mäpäpʋ ‑kaanyɩ ghlɩ a tɩa ‑mä bhlinɩ. Nɩkpɛ ’yɩbhä a‑a nyɩasɛ ɔ ’kä ‑li a ‑li nʋ ‑maa ’ɔ nɩkpɛglɩnɩsaa a za, ɔ’ɔɔ bhɛnɩ.» ⁴²’N ɔ yuë’ɛɛ gwë ’dionɩ, ’n ɔ yi’ɛɛ Lagɔ bhibhe, ɔ lɛ naa: «‑Atʋ, n‑n ‑kä nɩɩ, n nɩ ’nɩmä ’klɩyɩyɛ a ‑dɔkɔ nɩ klɩpaa nʋʋ, ‑na’a sɛ ‑n yɩbhää, ‑sɩbhä nɩ ’wlʋnɩ ’yli.»

⁴³Ɔ bhibhee ’wëë, ’n ɔ yi’ɛɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ta ‑kpɔ yɔwʋ ’bɩwʋ mö. Ɔ lɛ ’bhöö ’lɛ, ’yɛla lɩbhʋä tenyii zaa wa ngämö. ⁴⁴’N ɔ yuëë gwë ’dionɩ, ’n ɔ yi’ɛɛ ’wʋ tanadɔ’wʋ Lagɔ bhibhe. Sɛ ɔ bhibhe a‑a, ‑sɩbhä ɔ bhibhee ’yize. ⁴⁵Ɔ bhibhee ’wëë, ’n ɔ yia’aa yi, ɔ lɛ naa: «Ngämö a ngämö bhä abhlɩ? Nyɛpɛ a nyɛpɛ bhä ’yize ‑a? A yɩɛ, Nɩkpɛ a ’Yu, ’ɔ da yɛ ghlɛ, wa ’kɔ ’nyinylolinʋwaa kä’mö plɩnɩ. ⁴⁶Zaa a ‑sɔ ’wʋ ‑a ’kä mö, a yɩɛ! ‑Ɔ ‑ka’muë kä’mö plɩnɩɩ, ɔ ‑wʋ yi dɔ’wʋ.»

Wa yɛ Zezwii köbhä

(Maakö 14.43-52; Lwiikö 22.47-53; Zaa 18.1-11)

⁴⁷Zezwii kɩ ngli cuu, Zwidaa ‑ɔ glɩnɩmöä ’ɔ ‑gänɩwaa kʋgbä’sɔ ‑kpɔ gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋʋ, ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ’wʋ ghlɛnɩ. Ɔ ‑su nɩkpa a ‑bʋbʋ ’bɩwʋ, wa ‑su ‑gbëlie, wa ‑su swi. Nɩkpa ’la, Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ‑nyɛ Zwiiföwaa a ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ ’sɔ, mʋa tuëë. ⁴⁸Zwidaa, ‑ɔ plɩnɩɛ Zezwii ’ɔ ‑gblɩwaa kä’möö, sɛ’ɛ ɔ ’nyʋä a‑a ’dɩ nɩɩ: «‑A ‑kä mö a nɩkpɛ n ’kää dlɩ gbönɩɩ, mɔɔ, a nɩ gbulo ’wʋ.» ⁴⁹Zaa, wa ghlɛɛ ‑lɛ cuu, ’n ɔ yiɛ Zezwii mönɩ, ’n ɔ yoo bhälɩ, ɔ lɛ: «‑Atʋ ‑ayo!» ’N ɔ yoo dlɩ gbönɩ. ⁵⁰‑Maa Zezwii lɛ naa: «’Tua, ‑na’a ’saa ‑n yiɛ nʋä, nu!» Ɔ ’nyɔɔ ‑sɩbhä ’dɩ cuu, nɩkpa ‑muë’la, ’n wa yiɛ Zezwii yɔwʋ ’dio, ’n wa yoo ’wʋ gbulo. ⁵¹‑Maa wa gbuloo ’wʋʋ, Zezwii a ‑gänɩwaa a gla’mö a nɩkpɛ ‑bhlʋ, ’n ɔ yiɛ ’ɔ ‑gbälɛɛ ’ba ’mö ‑sɛ, ’n ɔ yiɛ Lagɔbʋbɔnyɔ ’kɔdɔɔ a libhonʋnyɔɔ a ’yukwlii ‑lɛ ‑dɩ. ⁵²‑Maa Zezwii lɛ naa: «Piɛlɩ, ‑na’a ‑gbälɛɛ, fɛ ‑mä ’ba ’mö, ‑maa ‑ɔ ‑kä ɔ ’li ‑gbälɛ ’mö ’lɩbhää, ‑gbälɛ ’mö wa ’kɔɔ ’lɩbhä ɔ ’kä ’ku. ⁵³Nn bhä sɛ ‑yi nɩɩ, ’n n ‑kä a ’yɩbhää, n yi a na dɩba Lagɔ ’mö ’winɩ, ɔ ‑kaa ’wʋ yi. ’N n ‑kɔɔ a ’mö ’winɩɩ, ‑Gba ‑bhlʋ ‑kpɔ ’mö, ɔ ‑yi a Lagɔzuzuku a ‑zɩkpö ’kädɩ kʋgbä’sɔ ‑lɛmö. ⁵⁴‑Maa n ‑kä a ‑sɩbhä ’zʋʋ, wɛlɩɩ yɩ cɛlɩɛ na dɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’möö, sɛ yɩ ’kä a bhäa’a ’yli ’wlʋnɩ ’nɩ? [Sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä nɩɩ, ’saa ghölɩɩɛ dɛ’ɛ ’wuë, yɩ kä yɩ ’kä ‑sɩbhä ’wʋ ’plɩ klɩpaa.]» ⁵⁵’N Zezwii yia’aa ‑bʋbʋʋ ’mö a ‑nʋa ’yi gö. Ɔ lɛ naa: «Jɛzlʋnyɔ n glɩnɩ bhä zaa, nza a ‑su ‑gbëlie ‑nyɛ swi ’sɔ, ’n a ‑yii köbhä ‑a? Zilaa ’wuë ’mö, ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö, ‑mä n ‑wʋ a‑a ’kwädlɩ, ’n n ’cɩa a‑a nɩkpa Lagɔwɛlɩɩ, ‑maa a ‑nɩɩɛ a ‑mä köbhänɩ. ⁵⁶Nyɩasɛ yɩ’ɩɛ ‑sɩbhä ’wʋ ’plɩ, ‑maa Lagɔ ’a bhla’mö a ’möbhïlanɩwaa, ’wa bhïlawɛlɩɩ ‑yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’möö, yɩ ’kä ’yli ’wlʋnɩ a za, nza yɩ ’plɩɛ ‑sɩbhä ’wʋ.» Ɔ gbää sa’aa, ’ɔ ‑gänɩwaa ’wuë, ’n wa yoo yɔwʋ ’bhöö, ’n wa yiɛ futo.

Wa yɛ Zezwii ‑mä Zwiiföwaa a ‑zijlituwa ’kädɩɩ a ’yila ’klʋ kwä

(Maakö 14.53-65; Lwiikö 22.54-55,63-71; Zaa 18.12-14,19-24)

⁵⁷‑Wa köbhä a‑a Zezwii, wa ‑sooo, ’n wa yoo ‑mä Lagɔbʋbɔnyɔ ’kɔdɔɔ Kayiifö a mä’a kwä. Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa ‑nyɛ Zwiiföwaa a ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ ’sɔ, wa yɩbhä ‑mä ’wlu. ⁵⁸Wa ‑wɔɔɔ ‑mä kwä dɔ’wʋʋ, Piɛlɩ ‑gä ‑mä nimïnimï ‑këë, ’n wa yiɛ ‑mä ’ligbë ’mö ghlɛ. Wa plɛɛ ‑mä, ’n ɔ yiɛ ‑mä plɛmö, ‑mä ’ligbëkʋwaa jijo’wʋ ’n ɔ yiɛ ‑mä sɛ glɩ, sɛɛ Zezwii ’a wɛlɩɩ ’kää ’wʋ bhlii, ɔ ’kä ‑sɩbhä ’ylɩmö. ⁵⁹‑Maa wa ‑nyɛ Zezwii yiɛ ‑mä Kayiifö a ’ligbë ’möö, Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ‑nyɛ ‑zijlituwa ’kädɩɩ ’sɔ, kïbhë a ‑maa ’kää Zezwii a dɛ ’zokwë glɩnɩ, ‑anyɩɩ za wa ’kɔɔ gbʋ ’wlumö ’pä wa ’kɔ ’lɩbhä ɔ ’kä ’kuu, ’mö wa tɛlɩɛ sɛ, ‑maa wa ’naa ghlɩ. ⁶⁰Nɩkpa a ‑bɛ, wa ‑sɛnɩɛ ’möö, wa ’zʋ ’wa ’kïbhïzoku Zezwii ‑gömö, ‑maa yɩ ’wuë ’mö ’kïbhë a ‑maa ’kɔɔ gbʋ köbhaa, wa ’naa ghlɩ. Wa bhïlaa ’wë ’lɩlɩlɩɩ, ’n nɩkpa ’sɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ, ⁶¹wa lɛ naa: «Nɩkpɛ nɩ, ɔ lɛ, Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ, ɔ bhɛnɩ ɔ ’kʋ wlɛ, ɔ ’kʋ ’ylɩ ta ’mö ’sɩbhänɩ.» ⁶²Wa gbää sa’aa, ’n Lagɔbʋbɔnyɔ ’kɔdɔɔ yiɛ ’wʋ ‑sɔ ’n ɔ yiɛ Zezwii nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «‑Mi’la ’wuë wa bhïlaa da’a ‑na dɛɛ, ‑nn ‑sɩɩ bhä ‑gömö ‑a?» ⁶³‑Maa Zezwii ’nɔɔ ngli pälɩ. Zaa, ɔ lɛ naa: «Lagɔ ‑ɔ ‑bhölɩ a ’nglɩ ’mö, n yɩbhamöä dɛ’ɛ nimï nɩɩ, Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ, Lagɔ ’a Yuu, mö ‑n glɩnɩ bhä ‑a? Mö ‑n ‑kä glɩnɩɩ, zligo ‑n ‑kaa ’dɩ ’nyɛ.» ⁶⁴Zezwii lɛ naa: «‑Na’bhë ‑sɩbhä ‑n gbäa’aa da’a. ‑Maa sɛ’ɛ n nʋä nɩɩ, tɛɛnɩ dɛ’ɛ, Nɩkpɛ a ’Yu, ‑mä ’mötɛɛnɩLagɔ a luukɛ ’wʋ, ɔ yi ‑mä sɛ glɩɛ mö. ‑Zlɩ ɔ ‑kä ‑mä ’bhöönɩ, zlɩ ‑kä nuë do, ɔ kä yi dɔ’wʋ ‑wʋʋ, a’bhï a yo ’ylɩmö.» ⁶⁵Ɔ gbää sa’aa, Lagɔbʋbɔnyɔ ’kɔdɔɔ, ’n ɔ yiɛ ɔnyɩ ‑banɩɩ ku ’mö ghlɛnɩ. Ɔ lɛ naa: «Sɛ ɔ nyimaa da’a Lagɔ a ’nglɩɩ, a’bhï a ’nʋ ‑sɩbhä. Zaa, wɛlɩ ‑mii ’kɔɔ gbʋ köbhaa, a‑a nɩ tia’a ‑bhlɛ sɛ tɛlɩ. ⁶⁶Zaa, sɛ a gbä bhä sɛ ‑a nɩ ’zo?» Wa ’wuë wa lɛ naa: «Ɔ kä ɔ ’kä ’ku.»

⁶⁷’N wa yia’aa Zezwii ’dɔ ’klʋ ngwla, ’n wa yoo ‑kwïli ’mö ’lɩbhä. Wa gla’mö a ‑mumuë ’n wa pɔɔ kɛ ’yukwïla ’mö, ’n wa nʋä: ⁶⁸«Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ, ‑ɔ lɩbhamöä, yɩbhlɩnɔɔ ‑n ’kɔ ’nglɩ ‑dɩ.»

Piɛlɩ yɛ Zezwii cɛlɩ

(Maakö 14.66-72; Lwiikö 22.56-62; Zaa 18.15-18,25-27)

⁶⁹‑Maa ‑lɛ a ’tɛnyɩ ’la ’wuë ’mö, Piɛlɩ ɔbhlɩ, ‑mä ’pɩwʋ, ‑mä ’ligbë ’mö, ɔ glɩ ‑mä ’yize. Ɔ glɩ ‑lɛ, Lagɔbʋbɔnyɔ ’Kɔdɔɔ a libhonʋnglɔ ‑bhlʋ, ’n ɔ yoo yɔwʋ ’dio, ɔ lɛ naa: «‑Nmö nɩ, ‑n ‑gänɩmö a Galileeyi ’la wa laa Zezwii.» ⁷⁰Nglɔ gbää sa’aa, nɩkpabhë a ’yila ’klʋ, ’n Piɛlɩ yiɛ Zezwii cɛlɩ, ɔ lɛ naa: «N’n a’bhë ’saa ‑n bhïla da’a ‑yi.» ⁷¹Ɔ gbää sa’a ’wëë, ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ‑kosu yɔwʋ ’bhöö, ‑mä ’ligbëa a ngloluë ’wʋ ’n ɔ yiɛ ‑mä mönɩ. ’N libhonʋnglɔ ‑mɔmɔɔ yo’ɛɛ yɩbhlɩnɩ. ‑Wa ‑wʋmöä ‑lɛ, ’n ɔ yuëë ’dɩ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: «Ɔ‑ɔ nɩ ’dɛɛ, ɔ ‑gänɩmö a Nazalɛɛtɩyi ’la wa laa Zezwii.» ⁷²’N Piɛlɩ yi’ɛɛ cɛlɩ, ɔ lɛ naa: «N zligo nɩɩ, nɩkpɛ ’la, n ’nɔɔ tɛkäsɛ ‑yi.» ⁷³Lɛ gwälɛ’ɛɛ ’tikïyie ’wʋ ’möö, ‑wa ‑wʋmö a‑a ‑lɛ ’n wa yiɛ Piɛlɩ yɔwʋ ’dio, wa lɛ naa: «‑Wa ‑gänɩ a‑a Galileeyi ’la a gla’mö a ‑nɔ ‑bhlʋ ‑n glɩnɩɛ ‑tiamö. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑n ‑kä bhïlaa, ɛ ’kä ‑bhɩɛ Galileyii bhïla.» ⁷⁴Ɔ lɛ: «’N n ‑kä yiodɩ ‑sɛɛ, n nɩ ’ku, ‑maa nɩkpɛ ’la, n ’nɔɔ tɛkäsɛ a’bhë ‑yi.» ‑Gba ’la ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’mö, ’n ‑kɔkɔbhɛlʋ yiɛ gbʋ. ⁷⁵Wɛlɩɩ Zezwii ’nyɔ a‑a, nɩɩ: «‑Nmö Piɛlɩ, ‑kɔkɔbhɛlʋʋ ’naa ’kä ‑bhlɛ wɛlɩ ’pä, n‑n ‑kaa ’wʋ taa cɛlɩnɩ,» ’n Piɛlɩ yiɛ ’wʋ ligbanɩ, ’n ɔ yiɛ ‑mä ’wlʋ ’n ɔ yiɛ ’mɩɔkɔslʋ ’wi.

Wa yɛ Zezwii ‑lɛ Pilaatɩ a ’yila ’klʋ kwä

(Maakö 15.1; Lwiikö 23.1-2; Zaa 18.28-32)

¹Zlɩ zɩɛ, ’zɔkpɔ ’pii ’mö, Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ‑nyɛ Zwiiföwaa ’a ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ ’sɔ, ’n wa yiɛ’ɛɛ ’wlu ’yɩbhä, ’n wa yiɛ Zezwii ’a wɛlɩɩ ’wlu ‑dɩ, wa lɛ naa, wa nɩ ’lɩbhɔ ɔ ’kä ’ku. ²’N wa yoo gwa, ‑gɔmla ’kɔdɔɔ Ghlɔmɛɛyii wa laa Pilaatɩ a mä’a, ’n wa yoo ‑mä kwä.

Zwidaa yɛ ɔnyɩ glɛ

(Nʋnʋlii 1.18-19)

³Zwidaa ‑ɔ plɩnuë a‑a Zezwii kä’möö, ɔ ’yɩɛ sɛ wa ‑dɩɛ Zezwii ’a wɛlɩɩ ’wlu ’ylɩmöö, ’n ɔ dlɩɩ yiɛ ’mö ’bhɛlɔ. Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ‑nyɛ Zwiiföwaa a ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ ’sɔ, fälɛgöö a glʋ ‑bhlʋ fälɛgö kʋgbä ‑kpɔ wa ’nyɔ a‑a, ’n ɔ yuënyɩɛ ‑mä kwä. ⁴Ɔ ghlɛɛ ‑mä, ɔ lɛ naa: «’A monii mɛɛ dɛ’ɛ, ‑maa n yɛ ’nyinyloli a ’kädɩ nʋ. Nɩkpɛ a ‑mɔ ‑ɔɔɔ gbʋ ‑gömö ‑kä, ’mö n plɩnanyɩɛ kä’mö.» Wa lɛ naa: «Zaa, ‑mɔ yɩ yɩlɩ bhäa’a ’wʋ ’nɩ? ‑Na ’yize a ’wʋ a ‑liɛ da’a.» ⁵Wa ’nyɔɔ sa’a ’dɩɩ, ‑mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ ’mö ’n ɔ yuëë ‑mä monii ’yli ’pä, ’n ɔ yiɛ ‑mä ’wlʋ ’n ɔ yiɛ ɔnyɩ glɛɛ mö.

⁶Zwidaa ’wlʋä ‑mä ’wëë, Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ’n wa yiɛ monii ’wʋ ’libhï, wa lɛ naa: «‑Mä Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ a monii a ‑lokwlii ’mö, ‑a ‑kä ‑mä moni nɩ ’zʋʋ, ‑a’a gböö a dɔ’wʋ, yɩ’ɩɛ nɛnɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa moni nɩ, dlu a moniɛ.» ⁷Wa ’zʋniɛ yɔwʋ ‑këë, wa lɛ naa: «Moni nɩ, ’lagblɛɛ wa laa mamanyɔɔ ’a ’lagblɛɛ, mö ‑a ’kɛɛ ’mö pɩa, nzɩɩ lɛgäwaa ‑kä mä’ä ‑a ’bhele ’kunɩ, ‑a ’kʋä ‑mä ziza.» ⁸Nza ɛ nglɩɩ pa‑aa dlu a ’lagblɛ, ’n wa lɛɛ ‑bhlɛ zɩ’ɛ ‑sɩbhä ’yize. ⁹Wɛlɩɩ Lagɔ ’a ’möbhïlanɩnyɔɔ Zelemii cɛlɩɛ a‑a ‑mä ’ɔ Lagɔbɔgʋʋ ’möö, sa’a ‑sɩbhä yɩ ’wlʋnɩɛ ’yli. Sɛ’ɛ ɔ gbä a‑a nɩɩ: Fälɛgöö a glʋ ‑bhlʋ fälɛgöö kʋgbä, ’mö wa pɩa nɩkpɛ a ‑mɔ zlɔnɩɛ ’mö a ’pɩwʋ ’mö. Moni ’la a ’zʋzʋgbʋʋ, ’mö Yizlaɛlɩ’a ngëyi ’mö a ‑nʋa ngluä ’wʋ.¹⁰’Mö wa ’libhïä ’wʋ, sɛɛ Lagɔ nyɩaa a‑a ’dɩ, ’n wa yiɛ ‑sɩbhä mamanyɔɔ ’a ’lagblɛɛ pɩa.27.9-10 Zakalii 11.12-13; Zelemii 18.2-3; 19.1-2; 32.6-15.

Pilaatɩ yɛ Zezwii nimï ’yɩbhä

(Maakö 15.2-5; Lwiikö 23.3-5; Zaa 18.33-38)

¹¹‑Mä ‑gɔmla ’kɔdɔɔ Pilaatɩ a mä’a, wa kwää ‑mä Zezwii, ’n ɔ yoo nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «‑Nmö glɩnɩ bhä Zwiiföwaa a ’bhlɩlowli?» Zezwii lɛ naa: «‑Na’bhë ‑sɩbhä ‑n gbää da’a.» ¹²Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea, wa ‑nyɛ Zwiiföwaa ’a ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ ’sɔ, ’n wa yo’ɛɛ ’kïbhïzoku ‑mimii ‑gömö ’zʋ. ‑Maa yɩ ’wuë ɔ ’niɛ gbʋ ’wʋ ‑dɩ ’lɩlɩlɩ. ¹³Sɩbhä a za Pilaatɩ lɛ naa: «’Kïbhï ’la ’wuë, wa ’bhöömöä da’a ‑gömö ’zʋä ‑n ’ni bhä ‑ngö ‑a?» ¹⁴‑Maa ɔ ’nɔɔ ngli pälɩ ’lɩlɩlɩ. Zaa, ’n yɩ yiɛ Pilaatɩ ngli yɩa.

Zwiiföwaa lɛ wa nɩ kʋnɩ Zezwii su ’klʋ

(Maakö 15.6-15; Lwiikö 23.13-25; Zaa 18.39–19.16)

¹⁵’Ylʋbö ’wuë ’mö, Galɛ’möwlʋfɛtɩɩ ‑kä ghlɛɛ, ‑gɔmla Pilaatɩ, ’n ɔ sɛ ’kwädlɩ nɩkpɛ ‑bhlʋ ‑jie ’mö. Nɩkpɛ a ‑mɔ nɩkpabhë gbää ɔ nɩ ‑sɛ ‑mä. ¹⁶‑Maa ‑lɛ a ’ylʋba ’la ’mö, nɩkpɛ ‑bhlʋ, nɩkpa ’wuë ‑yiɛ ’ɔ ‑lizoku ’kädɩɩ ɔ nʋä a za‑a, ɔ ‑wʋ a ‑mä ‑jie ’mö. ’Mö wa laa Balabasɩ. ¹⁷’N Pilaatɩ yiɛ nɩkpaa ‑wa suä ‑lɛ ’ligbëa nuë ’wʋ nimï ’yɩbhä, ɔ lɛ naa: «Nɩkpɛ wa laa Balabasɩ, ɔ ‑nyɛ Zezwii wa laa Puënyɔɔ Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ ’sɔ, wa ’sɔɔ a dɔ’wʋ, ‑mɔ a ’yɩbhä bhä n nɩ ‑sɛ ‑jie ’mö?» ¹⁸Nyɩasɛ Pilaatɩ ’niɛ ‑sɩbhä gbä, ‑maa ɔ ‑yi sɛ nɩɩ, Zezwii, Zwiiföwaa a ’kädɩɩ, ’yli ɔ këluëë, nza wa plɩnɔnyɩɛ kä’mö.

¹⁹Ɔ ‑wʋ Zezwii a ‑zijlea plɛ dɔ’wʋ, ’n ɔ ’lɛnglɛ yo’ɛɛ ’dɩ ’wʋ ’pä nɩɩ: «Nɩkpɛ ’la, ɔ’ɔɔ ‑lu nyima. Sabɔɔ nɩ a’bhë, ɔ za, ’nyinylɔyɛla ’käda n ghlɛɛ. Zaa, ‑sɛa ɔ wɛlɩɩ kɛ’mö.» ²⁰‑Maa ɔ ’yɩbhää nɩkpaa nimïï, Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea, wa ‑nyɛ Zwiiföwaa ’a ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ ’sɔ, ’n wa yiɛ nɩkpa ’la ’wlumö nyima, wa lɛ naa: «A nɩ gaa Balabasɩ, ɔ ’kɔ ‑jie ’mö ‑sɛ, ‑maa a nɩ ’nyɔ ’dɩ nɩɩ, Zezwii ’mö wa nɩ ’lɩbhä ɔ ’kä ’ku.» ²¹’N Pilaatɩ yi’ɛɛ ’wʋ ’sɔ ‑bʋbʋʋ nimï ’yɩbhänɩ, ɔ lɛ naa: «Nɩkpa nɩ ’sɔ ‑kpɔ a dɔ’wʋ, ‑mɔ a ’yɩbhä bhä, n nɩ ’tatinɩ ’yi?» Wa ’wuë wa lɛ naa: «Balabasɩ, mö ‑n nɩ ’tatinɩ ’yi aa!» ²²Pilaatɩ lɛ naa: «N kɩ ’nʋ, ‑maa Zezwii wa laa Kliisɩ, sɛ a gbä bhä, sɛ n nɩ ’zo ’nɩ?» Wa ’wuë wa lɛ naa: «Wa nɩ kʋnɔɔ su ’klʋ aa!»

²³’N ɔ yuëë nimï ’yɩbhä nɩɩ: «‑Lizoku ‑mi ɔ nʋ bhä ’nɩ?» ’N wa yi’ɛɛ tenyii ’mö ’kpa, wa lɛ: «Wa nɩ kʋnɔɔ su ’klʋ aa!»

²⁴Sɛɛ nɩkpa a dila sumanɩɛ sa’a tenyii ’yize, Pilaatɩ ’yɩɛ ‑sɩbhä ’ylɩmöö, ɔ ‑yi sɛ nɩɩ ɔ’ɔɔ ɔ ’kä ’wa dila ’mö ’bhɛla zaa, ’n ɔ yiɛ ’nyu ’wʋ ’libhï, wa ’wuë a ’yila ’klʋ, ’n ɔ yiɛ kɛ wɔlʋ. Ɔ lɛ naa: «Nɩkpɛ nɩ ’nɩɛ gbʋ ‑gömö ‑kä. Zaa, ’ɔ kwiee a gbʋʋ, ‑amöö ’nuaa na a ‑kä, a ’yize a ’wʋ a ‑lia‑a.»

²⁵Ɔ gbää sa’aa, wa ’wuë wa lɛ naa: «’Ɔ kwiee a gbʋʋ, ‑a ‑nyɛ ‑a’a yuëa ’sɔ, wʋ nɩ mɛanyɩ ‑gömö.» ²⁶’N Pilaatɩ yia’aa Balabasɩ ’yi ’tatinɩ. ’N ɔ yiɛ ’slʋja ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, wa nɩ ’sɛlɩ Zezwii, wa ’kɔ su ’klʋ kʋnɩɛ mö.

’Slʋjaa yɛ Zezwii ‑di zia

(Maakö 15.16-20; Lwiikö 23.11; Zaa 19.2-3)

²⁷Pilaatɩ ’a ’slʋjaa ’n wa yiɛ Zezwii ’wʋ ’libhï, ’n wa ‑nyɔɔ yiɛ ‑mä ’ɔ ’ligbëa a jijo’wʋ ’dio. ’N wa yiɛ wa ’bhɩaslʋja ’wuë wäzɩ ’n wa yiɛ Zezwii binɩ. ²⁸’N wa yoo ’ɔ ‑banɩɩ ’mö ‑sɛ, ’n wa yoo ‑bäna ’käda ’mö päla. Sanyɩ‑na ’bhlɩlowluwaa ‑suä ’möö, a ’zɩzla. ²⁹’N wa yiɛ ‑dɛglaglipë lɩbhä ’tɩɩ, ’n wa yonyɩɛ ’wlu zʋ, ’n wa yo’ɛɛ ‑peyi luukɛ ’mö zʋ ’nglɩmönyɔ a sɛ. Wa ’zoo sa’a ’wëë, ’n wa pää ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu, ’n wa nɛpɔɔ, ’n wa nʋä: «Zwiiföwaa a ’bhlɩlowli, ‑na nyɛmʋ nɩ zumanɩ!» ³⁰’N wa ngwlɔɔ ’dɔ ’klʋ, ’n wa sɔɔ ‑peyii kä’mö, ’n wa ‑dɩnɔnyɩɛ ’wlu yɔwʋ. ³¹Wa nɛpɔɔ sa’a ’wëë, ‑bäna wa pälɔɔ a‑a ’möö, ’n wa yonyɩɛ ’mö ‑sɛ, ’n wa yoo ’ɔ ‑banɩɩ ’mö päla, ’n wa ‑nyɔɔ yia’aa mö wa ’kɔ su ’klʋ kʋnɩ.

Wa yɛ Zezwii su ’klʋ kʋnɩ

(Maakö 15.21-32; Lwiikö 23.26-43; Zaa 19.17-27)

³²Wa ‑nyɛ Zezwii ‑wʋ mö dɔ’wʋ, ’n wa ‑nyɛ nɩkpɛ ‑bhlʋ yiɛ ‑mä ’yio ’wʋ ’wʋ gbanɩ. Ɔ nglɩɛ Simɔɔ. Glɔ ‑bhlʋ wa laa Silɛɛnɩ, ‑mä a nɩkpɛɛ. Nɩkpɛ ’la ’n wa yoo ’wlumö köbhänɩ, suu wa ’kää Zezwii ’klʋ kʋnɩɩ, ’n wa yonyɩɛ sula. ³³Wa möä, ’n wa yiɛ dɛ ‑mämaa ‑bhlʋ ghlɛ. ‑Lɛ wa laa Gogotaa, mɩɩ sɛɛ zɛmö nɩɩ ’wutɔkʋ. ³⁴Wa ghlɛɛ ‑lɛ ’n wa yiɛ Zezwii nʋ ’nyɛ ɔ ’kä ’nɩmä. Nʋ ’la, ‑gwäzɩ wʋ kää ’mö. Zaa, ɔ yuä nglii, ɔ lɛ ɔ ’naa nɩmʋ. ³⁵’N wa yoa’aa ’wʋ ’libhï, ’n wa yoo ‑lɛ suu ’klʋ kʋnɩ. Wa kʋnɔɔɔ ‑lɛ ’wëë, ’n wa yiɛ ’ɔ ‑banɩɩ ‑nɩgbɩ ’wʋ ’pä wa ’kɩ dlinɩ. ³⁶Wa ’pää ‑nɩgbɩ ’wëë, ’n wa yiɛ sɛ glɩ wa ’kɔ ‑kʋ. ³⁷Suu wa kʋnɩɛ Zezwii ’klʋʋ, wʋ ghäyɩdaa, ’kïbhë ‑bhlʋ ‑a slʋnɩɛ nɩkpa ’ɔ ’lɩbhälɩbhʋʋ a zɛmöö, ’mö wa mɩanɩɛ ‑mä. Sɛ’ɛ a nʋä nɩɩ: Zezwii, Zwiiföwaa a ’bhlɩlowli. ³⁸Wa kʋnɩmö’ɛ ‑lɛ jɛzlʋwa ’sɔ ’wa swii ’klʋ. ‑Bhlʋ ‑wʋ mä’ä ɔ luukɛ ’wʋ, ‑bhlʋ ‑wʋ mä’ä ɔ kɔpɛ ’wʋ.

³⁹‑Maa dɛ wa kʋnɩɛ da’a Zezwii, nɩkpaa wa ghlɛnɩɛ ‑lɛ, wa ‑kɔɔ ’ylɩmöö, nimïla wa kplisanɔɔ, ’n wa bɩtɩɛ ’wlu, ’n wa zio ‑di, ⁴⁰’n wa nʋä: «Ee ‑la! ‑Nmö gbä’ɛ nɩɩ, ‑n yi Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ wlɛ, ‑n yi ’ylɩ ta ‑mumuu ’sɩbhänɩ, ‑n ‑kä ‑tiamö Lagɔ ’a Yuu glɩnɩɩ, ’bhöö yɩ ‑lɛ su ’klʋ, ‑n ’kä sɛ ’sibhë, ‑n ’kä ‑nanyɩ puë.» ⁴¹Sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea muë, Moyizɩ ’a Gböö a ’cɩawaa muë, ’n ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ, ‑sɩbhä wa nɛpɔmöä Zezwii. Wa lɛ naa: ⁴²«Ɔ yɛ nɩkpa a ‑bɛ puë, ‑maa ɔ’ɔɔ ɔnyɩ a puëpuu bhɛnɩ. Mɔɔ glɩnɩ’ɛ Yizlaɛlɩ a ’bhlɩlowlii, ɔ nɩ kwliɛ ‑ka ‑lɛ suu ’klʋ, ‑a ’kɔ ’ylɩmö, ‑a ’kɔ dlɩ ’wʋ ‑kä. ⁴³Ɔ lɛ Lagɔ ’mö ɔ ’tɛɛnɩ dlɩ ’n ɔ yi’ɛɛ nɩɩ, Lagɔ ’a Yuu ’mö ɔ glɩnɩɛ nʋ. Zaa, ‑a nɩ ’tatinɔɔ ‑ka ’yi, Lagɔ ‑kɔɔ puëë yii, ‑a ’kɩ ’ylɩmö.» ⁴⁴Jɛzlʋwa ’la ’sɔ ‑kpɔ wa kʋnɩmö a‑a ‑lɛ ɔ yɔwʋ swi ’klʋʋ, ‑sɩbhä wa nɛpɔmɔ’ɛɛ wabhlɩ.

Zezwii a nyɛmʋ yɛ bhɩɛ

(Maakö 15.33-41; Lwiikö 23.44-49; Zaa 19.28-30)

⁴⁵’Ylʋ ‑wʋ ’du ’mö, ’n ’yuylukwëa yiɛ bhlɩɩ ’wuë ‑gömö yi. A ‑sɛ ’gïle ta. ⁴⁶‑Maa ‑kidogïle ta ’mö a sɛ, ’n Zezwii yiɛ tenyii ’mö ’kpa, ɔ lɛ: «Eli, Eli, lɛma sabatani?27.46 Soomö 22.2.» Mɩɩ sɛɛ zɛmö nɩɩ: «‑Atʋ Lagɔ, ‑Atʋ Lagɔ, ’saa bhä n‑n ‑yii ’wʋ ylɛ?» ⁴⁷Zezwii ’kpaa ’möö, ‑wa ‑wʋmöä ‑lɛ, wa gla’mö a ‑mumuë, wa lɛ naa: «A ‑pʋnɩ ’yukwli, ‑maa ɔ wäzɩ Lagɔ a ’möbhïlanɩnyɔ Elii.» ⁴⁸Wa gla’mö a nɩkpɛ ‑bhlʋ, ’n ɔ yiɛ guë, ’n ɔ yiɛ ‑yʋkʋdudukwë kie mö, ’n ɔ yeaa ‑mä nʋʋ ‑wʋ kää nɩnɩ ’mö ’ngwa, ’n ɔ yeaa ‑peyi ’yli gwanɩ, ɔ yiɛ, ’n ɔ yiɛ Zezwii ‑peyii nuë ’wʋ ’zʋ, ɔ ’kä ‑yʋkʋdudukwëa ngʋngwanɩ, ɔ ’kä ’nɩmä. ⁴⁹‑Maa ‑muë’la lɛ nɩɩ: «’Nɩgbö, ’n Elii ‑kɔɔ ‑lɛ su ’klʋ ‑sɛɛ yii, ‑a ’kɩ ’ylɩmö.» ⁵⁰’N Zezwii yi’ɛɛ tenyii ’mö ’kpa ’n ’ɔ nyɛmʋʋ yiɛ bhɩɛ. ⁵¹‑Maa Lagɔbudu ’Kɔdʋʋ a ’kïbhëa ‑a ‑wʋä tenyii ’wlɩlɩɩ, ghlidoo ’kɔdʋʋ ‑bhlʋ muu zizaa ‑mä ’wʋ. Zezwii bhliɛ nyɛmʋ cuu, ghlidoo ’la, ’n wʋ yiɛ jijo’wʋ ’mö ghlɔnɩ ‑bioo, tɛɛnɩ ‑mä ghäyɩ ’wʋ ‑këë mä’ä zɛmö. ’N dʋdʋʋ yiɛ tɩtlɛnɩ, ’n kpayaa yiɛ ’mö ghɔlɔ, ⁵²’n lesikpï yiɛ nuë do. Bhla’mö a Lagɔnɩkpa a ‑bɛ ‑wa ’ku a‑a ’n wa yiɛ gɔlɔ, ⁵³‑zlɩ Lagɔ gälaa Zezwii, ’n ɔ yoo glu ‑sɛ ’wëë, nɩkpa ’la, ’n wa yiɛ ‑mä lesikpï ’mö ’wlʋ, ’n wa yiɛ ‑mä Zɛluzalɛɛmö glɔ ’mö plɛ, nɩkpa a ‑bɛ ’yuë ’ylɩmö.

⁵⁴’Slʋjaa ‑wa ‑kʋ a‑a Zezwii, wa ‑nyɛ ’wa ’kifii ’sɔ, wa ’yɩɛ dʋdʋʋ ‑wʋ tɩtlɛnɩɛ ‑nyɛ ’saa ’plɩɛ ’wʋ ’sɔ ’ylɩmöö, ’n nganɔ yuëë köbhä tenyii, wa lɛ naa: «Nɩkpɛ nɩ, Lagɔ ’a Yuu ’mö ɔ glɩnɩ a‑a ‑tiamö.» ⁵⁵‑Maa ’ngwlɩ a ‑bɛ ‑wa ‑gänɩmö a‑a Zezwii, ’n wa yi a‑a ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö ’bhöö, ‑wa ‑wɔɔ a‑a ’ylii, wa ‑wʋmö a ‑lɛ. Wa ’nɩgbö ’yukudɛ ’n wa ylɛɛ. ⁵⁶Wa gla’mö, Madalaa a ’ylikwii Malii mɔ, Zaakö ‑nyɛ Zɩzɛɛfʋ ’sɔ a ‑da Malii mɔ, ’n Zebedee ‑yowluwa a ‑da, wa ‑wʋmö a ‑lɛ.

Wa yɛ Zezwii a ‑gäzɛɛ ziza

(Maakö 15.42-47; Lwiikö 23.50-56; Zaa 19.38-42)

⁵⁷Zezwii ’kuä ’wë a ‑kidosɛ, nɩkpɛ ‑bhlʋ wa laa Zɩzɛɛfʋ, ’n ɔ yiɛ yi. Wʋlʋnɩnyɔ ɔ glɩnɩɛ. Glɔ ‑bhlʋ wa laa Alimatee, ‑mä a nɩkpɛɛ. Zezwii ’mö ɔ ‑gänɩmö a ’yɛɛ ɔbhlɩ. ⁵⁸Nɩkpɛ ’la, ’n ɔ yiɛ ‑mä Pilaatɩ ghlɩ, ɔ lɛ naa: «N bhiamö, n ’kä Zezwii a ‑gäzɛɛ kie mö, ’n ’kɛ ziza.» ’N Pilaatɩ yiɛ nɩkpa ’dɩ ’nyɛ, wa ’kä ‑gäzɛɛ kie mö, wa ’kɛ Zɩzɛɛfʋ yowʋ ’nyɛ. ⁵⁹Nɩkpɛ ’la, ’n ɔ yiɛ ‑gäzɛɛ ’wʋ ’libhï, ’n ɔ yee lekwi ’pɩpɛ ’pɩpɛ bibe ’tɩɩ, ⁶⁰’n ɔ yee zizaa mö. Ɔnyɩa ’a lesikpëa wa ’bhlu a‑a ‑budubheyi a sɛ ‑mä kpayi a ‑gägaa ’möö, ‑mä ɔ zizaa Zezwii a ‑gäzɛɛ. ’N ɔ yiɛ kpiyi ’kädɛ ’bhisa ’n ɔ yee ‑lɛ lesikpëa a ngloluë ’wʋ ’zʋ, ’n ɔ yiɛ ‑lɛ ‑gba ’n ɔ yiɛ mö. ⁶¹‑Maa ɔ ‑wʋä Zezwii a ‑gäzɛɛ ziza dɔ’wʋʋ, Madalaa a ’ylikwii Malii, ɔ ‑nyɛ Malii ‑mɔ’la ’sɔ, wa ‑wʋmö a ‑lɛ. Wa glɩ ‑lɛ lesikpëa yɔwʋ, ’n ɔ yee ziza.

Wa yɛ Zezwii ’a lesikpëa ’slʋja nuë ’wʋ zʋ

⁶²Zlɩ ‑ka zɩɩ, ‑gwlɛnɩzlɩɛ zaa, Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea, wa ‑nyɛ Falizɩɛwaa ’sɔ, ’n wa yiɛ ‑mä Pilaatɩ ghlɩ. ⁶³Wa lɛ naa: «‑Atʋ ’kɔdɔ, ‑a’a dilaa yɛ ‑lɛ bhlinɩ nɩɩ, yionyɔ ’la ‑ɔ ’kuä ‑kido ’wʋʋ, dɛ ɔ ‑bhölɩ a‑a ‑bhlɛ, sɛ’ɛ ɔ nyɛ a‑a nɩkpa ’dɩ nɩɩ, ɔ ‑kä ’ku ’wë a ylɩ a tanɛɛ ’mö, ɔ yi gɔlɔ ɔ yi glu ’wlʋ. ⁶⁴Zaa, ’nyɛ nɩkpa ’dɩ, wa ’kä ’ɔ lesikpëa ‑kʋä mö ‑këë ylɩ ’la ta ‑kpɔ ’kä ’plɩ, nzɩɩ ’ɔ ‑gänɩwaa tɩa ɔ ‑gäzɛɛ ’wi ghlie yi ’wë, wa tɩa ɔ ’tɩtɩ bia nɩɩ ɔ yɛ gɔlɔ ɔ yɛ glu ’wlʋ. ‑Maa n‑n ’nɩa ‑sɩbhä ’zʋʋ, widɩ ’la wa ’käa’aa ‑sɩkaa ‑sɛ, sɛ yɩ ’kää nɩkpa ’wlumö nyima, ‑sɩbhä yia ’mö ’tɛɛ, ‑sɩbhä yia tɛkädɔ’wʋ ’wʋ zi.» ⁶⁵’N Pilaatɩ yuëë ’slʋja yo’wʋ ’nyɛ, ɔ lɛ naa: «Nɩkpa muëë dɛ’ɛ, wa ’kä lesikpëa ‑kʋ. A ‑kä möö, a sɛ a bhɛnɩɛ, a nɩ ‑kʋ ‑sɩbhä lesikpëa.» ⁶⁶Nɩkpa ’la ’n wa ‑nyɛ ’slʋjaa yiɛ mö. Wa möä, lesikpëa a ngloluëa ’n wa yeaa sasɛ ‑gba, ’n wa yiɛ ‑lɛ kpiyii mɩanɩ ’wë ’tɩɩ, ’n wa yiɛ ‑lɛ ɛ ’klʋ yɩblɩnɩdɛ ’zʋ, ’n wa yiɛ ’slʋjaa ’dɩ ’nyɛ wa ’ka ‑kʋ.

Zezwii yɛ glu ’wlʋ

(Maakö 16.1-8; Lwiikö 24.1-12; Zaa 20.1-10)

¹‑Gwlɛnɩzlɩɩ ’plɩɛ ’wëë, ’dimasi a ’zɔkpɔ ’pii ’mö, Madalaa a ’ylikwii Malii ‑nyɛ ɔ ’tʋɔ Malii ’sɔ, ’n wa yiɛ Zezwii a lesikpëa ’wʋ mö. ²Wa ‑wʋ ‑lɛ, wa lɛ zʋ a sɛ’ɛ cuu, ’n dʋdʋ yiɛ tenyii tɩtlɛnɩ. ’N Lagɔzuzukwë ‑bhlʋ yiɛ ‑mä ghäyɩ ’wʋ ’bhöö, ’n a yiɛ ‑lɛ lesikpëa nuë ’wʋ sɛ ’sibhë, ’n a yiɛ kpiyii ’bhisa, ’n a yee ‑lɛ ngloluë ’wʋ ‑sɛ, ’n a yee ‑gömö sɛ glɩ. ³Lagɔzuzukwë ’la, ‑n ‑kaa ’ylɩmöö, lɩ a lɩɛ ‑gbägbadɛ a ’dɛlɩ a sɛ. ’A ‑banɩɩ a ‑plaa ’möö, yɩ ’wuë yɩ ‑wʋ buuu ‑yɩsɩpupukwë a sɛ. ⁴‑Maa ’slʋjaa ‑wa ‑kʋ a‑a lesikpëa, wa ’yɩɛ ‑li ’la ’ylɩmöö, wa ’wuë nganɔ a za tɩtlɛnɩ wa tɩtlɛnɩɛ ’n wa yiɛ sɛ ’sulo, wa ’kä ‑bhɩɛ ’ku wa yɛ ’ku. ⁵‑Maa ngwlɩɩ wabhlɩ ’n Lagɔzuzukwëa yuëë ’dɩ ’nyɛ, a lɛ naa: «Nganɔ nɩ tanyɩ ’lɩbhä. N ‑yi sɛ nɩɩ, Zezwii wa kʋnɩ a‑a su ’klʋʋ, ɔ ‑gäzɛɛ, ’mö a tɛlɩɛ sɛ. ⁶Ɔ’ɔɔ mä’ä ‑wʋ, ɔ yɛ glu ’wlʋ ’wë, sɛ ɔ ’nyanyɩ a‑a ’dɩɩ. Zaa, a yi, dɛ wa ’zʋ a‑a ɔ ‑gäzɛɛ, a ’kä ‑lɛ ’ylɩmö. ⁷A nɩ mö, a nɩ ’pulo, a ’kä ’ɔ ‑gänɩwaa ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, ɔ yɛ glu ’wlʋ. ‑Maa ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö ‑mä ɔ ’kää mö, ‑mä a ’kɔɔ ghlɩnɩ. Wɛlɩ n yeanyɩ a‑a ’nyɛɛ, miɛ da’a.»

⁸Lagɔzuzukwëa ’nyʋää sa’a ’dɩ ’wë cuu, ‑sɩkaa ‑sɩkaa ’n wa yiɛ lesikpëa yɔwʋ ’bhöö, wa guë, wa ’wuë nganɔ ‑wuë ‑bhlɛ ku ’mö, ’mäna a dɔ’wʋ wa’aa’ɛ ‑sɩbhä a sɛ ‑wʋ, ’n wa yiɛ Zezwii ’a ‑gänɩwaa ’dɩ kwä. ⁹Wa ‑wʋ mö dɔ’wʋ cuu, Zezwii a’bhë ’n ɔ yuëë gbanɩɛ yi, ɔ lɛ naa: «N bhälanyɩ!» ’N wa yoo yɔwʋ ’dio, ’n wa yiɛ ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïlaladigbï glu ’pä, ’n wa yiɛ ’ɔ kplɩɩ kɛ ’wʋ köbhä ’n wa yoo ’wlu ’nyɛ. ¹⁰’N ɔ yuëë ’dɩ ’nyɛ nɩɩ: «Nganɔ nɩ tanyɩ ’lɩbhä. ‑Maa a nɩ mö a ’kä na ‑daayuë ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, wa nɩ mö ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö. ‑Mä wa ‑kaaa ’ylɩmönɩ.»

¹¹Ngwlɩɩ nɛmö ‑bhlɛ ’yio ’wʋ, ’slʋjaa ‑wa ‑kʋ a‑a lesikpëa, wa gla’mö a ‑mumuë, ’n wa yiɛ ‑mä glɔ ’mö mö, ’n wa yiɛ ‑mä Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea ghlɩ, sɛɛ wɛlɩɩ ’wuë ’plɩɛ ’wʋʋ, ’n wa yuëë ‑sɩbhä ’tɩtɩ ’nyɛ. ¹²Lagɔbʋbɔwaa a ’kifiea wa ‑nyɛ Zwiiföwaa ’a ’nɛɛnɩwa ’kädɩɩ ’sɔ, wa ’yɩbhää ’wluu, ’n wa yiɛ ‑mä moni a ‑bɛ ‑sɛ, ’n wa yee ’slʋjaa ’nyɛ. ¹³Wa lɛ naa: «A ‑kä ’tɩtɩ ‑sɛɛ, a nɩ nʋ nɩɩ: ‑A ngämö sabʋ, ’n ’ɔ ‑gänɩwaa yiɛ yi, ’n wa yiɛ ɔ ‑gäzɛɛ ’wi ghli. ¹⁴‑Maa ‑gɔmlaa ‑kɩɩ ’nʋʋ, ‑a ‑yi sɛ ‑a ’kɔ ’dɩ ’nyɛ ’n a ’naa ’kä gbʋ ghlɩɩ.» ¹⁵’N ’slʋjaa yiɛ moni ’wʋ ’libhï, sɛɛ Zwiiföwaa a ’kädɩ ’la gbä a‑a wa nɩ gbä ’tɩɩ, ’n wa yiɛ ‑sɩbhä gbä. ‑Lɛ a wɛlɩ ’la mɩɩ mlɩmanɩɛ Zwiifö‑bhölɩɩ ’wuë ‑gömö. ‑Sɩbhä wa sɩɛ ‑bhlɛ zɩ’ɛ ’yize.

Zezwii yɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ɔnyɩ ’ylimö tulanɩ

(Maakö 16.14-19; Lwiikö 24.36-51; Zaa 20.19-23)

¹⁶Zezwii ’a ‑gänɩwaa kʋgbä‑bhlʋ ‑kpɔ, sɛɛ Zezwii ’nyʋä a‑a ’dɩɩ, ‑mä Galilee‑bhölɩɩ ’mö a ‑gägaa ɔ ’pänuë a‑a, ‑mä a ’wlu, ’n wa yiɛ ‑mä mö. ¹⁷Wa ghlɛɛ ‑mä, wa lɛ zʋ a sɛ’ɛ, Zezwii ‑wʋ ‑mä. Wa ’yoo ’ylɩmöö, ’n wa yiɛ ‑lɛ ɔ dlɩ ’mö ‑kokomïladigbï glu ’pä ’n wa yoo ’wlu ’nyɛ. ‑Maa ‑sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, wa gla’mö a ‑mumuë, gʋgɔgʋgʋʋ ‑wuëë dila zɛmö. ¹⁸’N Zezwii yuëë yɔwʋ ’dio, ɔ lɛ naa: «‑Mä zlɩ ’mö, ’n mä’ä dʋdʋ ’wʋ, ‑amö Lagɔ ’nyɛɛ ’mötɛɛnɔ ‑lii ’wuë ‑gömö. ¹⁹Sɩbhä a za, a nɩ mö ‑mä ’bhlɩbhëa ’wuë ‑gömö, nɩkpa ’wuë, a nɩ ’zuuë na ‑gänɩwa ’wʋ. A nɩ wɔluë ’wlu, Dɩbaa a ’nglɩ ’mö, Yuu a ’nglɩ ’mö, ’n ’Wugɔmʋʋ ’Wlɩlɩ a ’nglɩ ’mö. ²⁰Wɛlɩɩ ’wuë n ’cɩanyɩɛ, a nɩ ’nyʋä ’dɩ wa ’kɩ ’klʋkpamö ’zʋ. ‑Maa a nɩ kɩ ’kwädlɩ dlɩ ’wʋ nɩɩ, zila ’wuë ’mö, n yeanyɩ jijo’wʋ ‑këë, ’n ’pɩwʋ ’kää ’yli bhɩɛ.»