2 KOLƐƐTƖ A ‑NƲA

’Sɔnabɔgʋʋ Pɔɔlʋ ’cɛlɩɛ ‑mä

Kolɛɛtɩ a ‑nʋa

’wʋʋ

’Bɔgʋ nɩ ’mö a wɛlɩɩ

Nɩkpa ‑mumuë ‑wa möä ‑mä Kolɛɛtɩ ’Mänatɩtɩɩ biaaa, mʋa ’nyɛɛ Zezwii ’a ‑zɩkpaa ‑a ‑wʋä ‑mä ’mö a ‑nʋa ’dɩ nɩɩ, Pɔɔlʋ ’nɩ ‑bhö Zezwii a tietienyɔ a ‑tietienyɔ. ‑Sɩbhä a za, ‑tiamö a Lagɔwɛlɩɩ ɔ ’nyʋä a‑a, wa nglu a‑a ’wʋ, ’mö wa panɩɛ ‑gömö, ’n wa ‑gänɩa’a yiowa ’la ’a wɛlɩɩ. Tɩtɩ ’la, mɩɩ ghlɩɛ Pɔɔlʋʋ. Nza ɔ ’cɛlɩɛ ’bɔgʋ nɩ Zezwii a ‑nʋa ‑wa ‑wʋä ‑mä Kolɛɛtɩ ’wʋ. ‑Mä ’wʋ ’mö, sɛ’ɛ ɔ ’nyʋä ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, Zezwii a’bhë, mɔɔ ’zooo ɔ tietienyɔ ’wʋ, nzɩɩ, ‑waaa Zwiiföwa glɩnɩɩ, ɔ ’kʋä Lagɔ ‑nyɛ Zezwii Kliisɩ ’sɔ slʋnɩ. ’Wë, ɔ ’käa’a wa ’dɩ saa ’wuë bia. ‑Sɩbhä a za, ‑mä ’Mänatɩtɩɩ a biabialibho ’la ’mö, ’klɩyɩyɛ a ‑bɛ ghïlo, ‑maa ɔ’ɔɔ Lagɔ nimï ‑sɛ. Zaa, Kolɛɛtɩ a ‑nʋa ’mö ɔ nyɛɛ ’dɩ nɩɩ, wa nɩ tɩ yiowa ’la ’a wɛlɩɩ ‑gänɩ.

Monii wa ’kää tu wa ’kä Zeluzalɛɛmö a ‑nʋa ’wʋ yii, ɛ dɔ’wʋ, sɛ’ɛ ɔ zʋëë ’dɩ ’mö nɩɩ, wa nɩ bulonɩ ’wa ‑kwätɩɩ wa ’kä ’mänasɛ ’nyɛ. ‑Maa ɔ ‑wʋ ‑mä Kolɛɛtɩ yi dɔ’wʋ ɔ ’kɛ ’wʋ ’libhï, ɔ ’kɛ ‑mä Zeluzalɛɛmö kwä. Zaa, wa nɩ ’yɩbhɛ ‑bhlɛ ’wlu.

Bhälɩwɛlɩɩ

¹‑Amö Pɔɔlʋ, ‑amö Lagɔ ‑sɛɛ ‑lɛ n ’kä Zezwii Kliisɩ a tietienyɔ glɩnɩɩ, n ‑nyɛ ‑aa ‑daayu Timotee ’sɔ, abhʋa Lagɔ a ‑nʋa, abhʋaa ‑wʋä ‑mä Kolɛɛtɩ glɔ ’mö ’n ‑mä Akayii‑bhölɩɩ ’wuë ’möö, abhʋaa ‑a pää ’bɔgʋ nɩ ’wʋ. ²‑Aa dɩba Lagɔ ‑nyɛ ‑Alowli Zezwii Kliisɩ ’sɔ, ’tɩɩglɩglɛɛ ‑nyɛ ’nyupälɩɩ ’sɔ ‑yɩ ’bhöönuëë ’möö, yɩ nɩ ghlanyɩ ’wʋ.

Pɔɔlʋ bhälɩ Lagɔ ’ɔ ngäzɩdlɩɩ a za

³‑Alowli Zezwii Kliisɩ a dɩba Lagɔ, a‑a nɩ ’ghlimanɩ ɔ ’nglɩ. ‑A ’wuë mɔɔ glɩnɩɛ ‑aa dɩba. Ɔ ’wuë ngäzɩdlɩ. Mɔɔ pää ’kwädlɩ nɩkpa swɩ nyɛmʋ ’mö. ⁴‑A’a zwɩɩ ’wuë ‑a ziɛ ’mö, mɔɔ paanyɩɛ swɩ nyɛmʋ ’mö. Nzɩɩ sɛ ɔ paanyɩɛ swɩ nyɛmʋ ’möö, nɩkpɛ ‑mɔɔ ‑kä ’zwɩ zii, zwɩ ‑mɛ ɔ yi zi dɔ’wʋ ‑wʋ ‑kë, ‑a ’kä’ɛ ‑abhlɩ ɔ swɩnyɛmʋ’möpäsɛ yɩbhlɩnɩ. ⁵Sɛɛ Kliisɩ ziɛ ‑aa za ’zwɩ tenyii, sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, ‑sɩbhä Lagɔ ghlɛnɩɛ Kliisɩ ’mö ’n ɔ paanyɩɛ swɩ nyɛmʋ ’mö tenyii. ⁶A ’käa Lagɔ ’a ’pʋpʋɛ ghlɩ a za, nza ‑a ylɔɔ. ‑A käa’ɛ a swɩnyɛmʋ’möpäsɛ yɩbhlɩnɩ, nza ‑a ziɛ ’zwɩ. ‑Mä ‑a’a ’zwɩzize ’wuë ’mö, Lagɔ ‑kanyɩ swɩ nyɛmʋ ’mö ’pää, mɩɩ ’kää ’nglɩ ‑kä, a’bhï a ’kä ’yli yɔwʋ ’tɛmanɩ, nzɩɩ a ‑kä ‑aa saa ’zwɩ zi dɔ’wʋ ‑wʋʋ, swɩ tanyɩa ’kwädlɩ yɔwʋ ’kunɩ. ⁷‑Sɩbhä a za, ‑aa dila ‑kä ’kwädlɩ a dɛ bhlinɩɩ, ’wʋ yɩ ’tɛɛ ’yize. A ‑nyɛ ‑abhʋa ’sɔ sɛ ‑a zinɩɛ ’gämö ’zwɩ a za, ‑a ‑yi sɛ nɩɩ, sɛɛ Lagɔ paanyɩɛ swɩ nyɛmʋ ’möö, ɔ yeanyɩ ‑sɩbhä swɩ nyɛmʋ ’mö ’pä.

⁸‑Atʋayuënyɩ, ‑a yɩbhä a nɩ ‑yi sɛ nɩɩ: Klɩɩ ‑a ’yɩɛ ‑mä Azii‑bhölɩɩ ’möö, ɛ’ɛɛ ‑sɩbhä a sɛ ‑wʋ, ’mö ɛ ’tɛmanɩnyɩɛ kɛ tenyii. Sɛ ‑a ’kɛ a ngli ’pʋ a’bhë, ‑a ’ni a ‑yi. ⁹‑A ‑kä a dlɩ ’pää, ‑a lɛ ‑abhlɩ nɩɩ, ‑a’a kwie a ylɩɩ yɛ a ghlɛ ’wë. ‑Lɛ a klɩ ’la, nyɩasɛ ɛ ‑nɩnyɩɛ ghlɩ, ‑maa ‑a tɩa ‑anyɩ dlɩ ’tɛɛnɩ, Lagɔ, nɩkpɛ ‑kä ’ku ’wë ‑kë ‑ɔ bhɛnɩɛ ɔ ’kɔ gälaa, ɔ ’yize mö ‑a ’kä dlɩ ’tɛɛnɩ nza ɛ ghölɩnyɩɛ. ¹⁰Mɔɔ ‑sanyɩɛ ‑lɛ a kwie ’la ngli, mɔɔ ‑kanyɩɛ ’kwädlɩ ‑sɩbhä a klɩɩ ngli ‑sɛ ’yize. ‑A ’tɛɛnɔ ‑tiamö dlɩ nɩɩ, ɔ yi ’kwädlɩ ‑sɩbhä ’zʋ. ¹¹‑A ‑yi sɛ nɩɩ, a’bhï, a yi ‑aa ’wlumö bhibhe zaa, yɩ yi ‑sɩbhä ’wʋ ’plɩ. ‑Lɛ a dɔ’wʋ, sɛɛ Lagɔ ’kää ’a bhibhewɛlɩɩ ’wʋ nglu ’n ɔ ’kää ‑aa ngäzɩdlɩ ’pä a za, nɩkpa a ‑bɛ yo ‑aa za bhälɩ.

Pɔɔlʋ yɛ ’ɔ Kolɛɛtɩ a mömɛ ’ylɩ ’wʋ ‑sɛ

¹²‑Lii ‑a kää ‑a ’kä ’mö tɛkpɔnɩ miɛ nɩɩ, ‑a’a ’mlɩwʋnuëyii ‑nɩnyɩɛ gbʋ köbha zaa, ‑a ‑yi sɛ nɩɩ, ‑a’a nɛmönɛmösaa ’wuë ’mö, gbëaa Lagɔ zʋä nɩkpɛ dlɩ zɛmöö, mö ‑a kää ’kwädlɩ ngli, ‑a’a nʋnʋlii ’wuë ’mö, ‑aa ’pä käbösɛ dlɩ, ‑aa plɛ ‑bɩɛbɩ. ‑Maa Lagɔ ‑ɔ kää nɩkpaa ’wuë a ngäzɩdlɩɩ, mɔɔ ‑sunyɩɛ zaa, ’ɔ sɛ ɔ yɩbhää, ‑sɩbhä ‑a ’zʋä nɩkpa ’wuë gla’mö. ‑Sɩbhä ‑a ’zʋmö’ɛ tenyii ‑mä a gla’mö. ‑Li ’la ’wuë ‑a ‑nʋä, ɛ’ɛ ‑bhö ‑a’a ’nɛɛnɔɔ ’mö ma, ‑maa Lagɔ ’a ngäzɩdlɩɩ ’mö ma‑a. ^13-14’Bɔgwɩɩ ‑a panyɩɛ ’wʋʋ, wɛlɩɩ ‑a cɛlɩɛ ‑mä, a zɛlɩɛ da’a ’möö, a nɩ ‑yi sɛ nɩɩ, ‑a’a sɛ ‑a pää ‑tiamö dlɩ ‑sɩbhä ma‑a, ‑maa ‑aaa dlɩpänɔ ‑mumuu ‑kä. Wɛlɩ ’la, ’kïbhë ’mö a kɩɛ abhlɩ ‑bhlɛ ’mö ’nʋnɩ, ‑maa ‑a kɩ dlɩ ’wʋ nɩɩ, a yi ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö sasɛ ’mö ’nʋ. Miɛ nɩɩ, ‑Alowli Zezwii ’a yiyizlɩɩ ‑kä ghlɛɛ, sɛ ‑a ’kää a za ɔ ’nglɩ ’ghlimanɩɩ, a yi’ɛ ‑sɩbhä ‑aa za ɔ ’nglɩ ’ghlimanɩmö.

^15-16N kɩ ‑sɩbhä dlɩ ’wʋ. ‑Sɩbhä a za n ’pä a‑a dlɩ nɩɩ, n ‑kä a mä’ä Masedʋanɩ‑bhölɩɩ ’mö yie yii, ‑mä ’a mä’a, ‑mä n ’kä a‑a tɛɛ yi ’wë, n ’kä a bhäla mä’ä Masedʋanɩ yi. N ‑kä a ’yɛ ‑mä ’bhöönɩ, n ’kä a ’yɛ ‑mä ’a mä’a yi. Nzɩɩ ’mäna ’kanyɩ a ’ki ’sɔ ’mö ’lɩbhänɩ. ‑Lɛ a dɔ’wʋ, n ‑kä a ‑mä Zwidee‑bhölɩɩ ’mö möä yii, a ‑yii a kwänɩ, n yi a ‑mä mö. ¹⁷Sa’a ‑sɩbhä n bhëgëa a‑a, ‑maa n’n‑a’a ‑sɩbhä ’zʋ. Zaa, n’n‑ä da’a ‑sɩbhä ’zʋʋ, sɛ’ɛ yɩ sɛ bhä zɛmö nɩɩ, dlɩzɛmöfoosɛ n bhëgëa a‑a, ‑sɩbhä yɩ sɛ bhä zɛmö ‑a? ‑Maa n ‑kä ’kwädlɩ ’na ‑lii bhëgëaa, sɛ n pää dlɩ cuu, ‑sɩbhä n zʋ bhä ‑a? N’n‑ä n ’kä sɛ ‑mä’la ’zʋä yi ’n n nʋ bhä nɩɩ, n yi ‑sɩbhä ’zʋ ‑a? ¹⁸Ɛ’ɛ ‑bhö ‑sɩbhä ma. Lagɔ ‑ɔ kää gbëaa a ’yize nglii, ɔ’bhë ɔ ‑yi sɛ nɩɩ, n ‑kaanyɩ ’kwädlɩ ’dɩ ’nyɛɛ, n’n‑ä mɩɩ ’sɔ ngli ‑kä. ¹⁹‑Atʋayuënyɩ, ‑amö mɔ, Silasɩ mɔ ’n Timotee, ‑a yiɛ ‑mä ’a mä’aa, Lagɔ ’a Yuu Zezwii Kliisɩ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ, ɔ dɩ ‑a ’nyanyɩɛ. ’Mö Zezwii ‑ɔnyɩɩ dɩ ‑a ’nyanyɩɛ da’aa, ɔ’bhë ’saa ɔ glɩnɩɛ ’wuë, ɛ’ɛ ‑bhö ’mökpɛnɩli, ‑maa ‑tiamö a ‑li a ’yizee. ²⁰Miɛ nɩɩ, ‑lii ’wuë Lagɔ gbä a‑a ɔ ’kä ’bhlɩbhë a dɛ ’yli ’wälanɩɩ, ‑mä Zezwii ’mö ‑mä yɩ ’wlʋnɩɛ ’yli. Zezwii mɔɔ kää ’nglɩ ‑abhʋa ɔ ‑nʋa ’wuë, a‑a nʋä nɩɩ: «Nn, miɛ!» Sa’a ‑sɩbhä ‑a ’ghlimanɩɛ Lagɔ a ’nglɩ. ²¹Ɔ’bhë, ‑a ‑nyɛ abhʋa ’sɔ, mɔɔ gälanyɩɛ Zezwii Kliisɩ ’wʋ, nzɩɩ ‑a ’käa ‑tiamö ’yli yɔwʋ ’tɛɛ. Mɔɔ ‑sanyɩɛ ‑lɛ, ²²mɔɔ zʋʋnyɩɛ ’ɔ nglɩɩ ‑gömö. Mɔɔ zʋʋnyɩɛ ’ɔ ’Wugɔmʋʋ ‑gömö, ‑li a ‑lii ɔ ‑kanyɩɛ zɩla’a ’nyɛɛ, ’mö ɔ ’fɩɛɛ ‑bhlɛ da’a ’mö. N ‑kä yio ‑kä, Lagɔ ‑yi sɛ.

²³‑Atʋayuënyɩ, n’n‑a’a ‑mä ’a mä’a Kolɛɛtɩ ’bɩwʋ yii, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa n’n‑ä ’yɩbhä n ’kanyɩ’ɛ yɔla. ²⁴‑Abhʋa Zezwii ’a tietiewaa, sɛ a ’kɔɔ ‑gänɩ a dɔ’wʋ, ‑aaa ‑kä ‑a ’kanyɩ ’wlumö köbhänɩ. ‑A ‑yi sɛ nɩɩ, ɔ’bhë ’mö a ’tɛɛnɩɛ sasɛ dlɩ zaa, ‑a yɩbhä ‑a ’kanyɩ swɩ nyɛmʋ ’mö ’pä a ’kɔ ’mänasɛ ‑gänɩ.

¹Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, n tanyɩa’ɛ ’wʋ ’sɔ swɩ yɔwʋ ’kuanɩ, nza n’n‑ä ’yɩbhä n ’kä ‑bhlɛ ‑mä ’a mä’a nimï yi. ²N ‑kaanyɩ swɩ yɔwʋ ’kuanɩɩ, ‑ɔ ‑kaa bhäa’a ’mäna ’mö päla ’nɩ? Abhʋa n ’kuanɩ a‑a swɩ yɔwʋʋ, abhʋa ’naa ‑kaa a bhä ’mäna ’mö päla ‑a? ³Zaa, n’n‑ä ’yɩbhä nɩɩ, n ‑kä ‑mä a jijo’wʋ yii, abhʋaa ‑kaa a‑a ’mäna ’mö pälaa, swɩ ‑kaa a za yɔwʋ ’kunɩ. N ‑yi sɛ nɩɩ, n ‑kä ’mäna ’mö ‑wʋʋ, mɩɩ ‑bhömanyɩɛ ’mäna ’wʋ. ’Bɔgʋʋ n ’panyɩɛ da’a ’wʋʋ, ‑sɩbhä a za n ’pʋä, ’n n ’nɩɛ ‑bhlɛ na’bhë yi. ⁴Wɛlɩɩ ‑yɩ ’plɩ a‑a da’aa, dlɩ ’mlɩ yɩ yilanɩɩ a‑a ‑tiamö tenyii. ‑Sɩbhä a za, ’bɔgʋʋ n ’panyɩɛ da’a ’wʋʋ, ’mɩɔ ‑wʋʋ lɩbhänɩ dɔ’wʋ, ’n n yuä ’cɛlɩ. N ’kanyɩ swɩ yɔwʋ ’kuanɩ a za, nza n ’nuä ‑sɩbhä ’cɛlɩ, ‑maa sɛ n ‑waanyɩɛ n ’kanyɩ ‑sɩbhä ’ylimö tulanɩ, nza n ’celuä.

‑Ɔ nʋä ’nyinyloli a nɩ ’tatinɩ ɔ ’nyinyloli a gbʋ ’yi

⁵Nɩkpɛɛ ‑ɔ nʋ a‑a da’a ‑mä a gla’mö swɩyɔwʋkuanɩlii, ‑tiamö a dɔ’wʋ, ‑amö ɔ ’nɩɛ swɩ yɔwʋ ’kuanɩ, ‑maa n ‑yi sɛ nɩɩ, a’bhï abhʋa ɔ ’kuanɩɛ swɩ yɔwʋ. ’N ɛ ’nɩ ‑bhö a ’wuë abhʋa, a gla’mö a ‑nʋä a ‑bɛ ’mö ɔ ’kuanɩɛ swɩ yɔwʋ. ⁶Nɩkpɛ ’la, a gla’mö a ‑nʋä a ‑bɛ kɔ ‑bɛ ’wʋ ’mö zlɔmanɩ zaa, yɩ ‑gäa’a kɛ. ⁷A nɩ ’tatinɩa’a ’ɔ ’nyinylolii a gbʋʋ ’yi, a nɩ ’pɔ swɩ nyɛmʋ ’mö, nzɩɩ nyɛmʋ toa ’wʋ lu, swɩ toa tenyii yɔwʋ ’kunɩ. ⁸A ‑yayaya, ’a ’zʋzʋsaa nɩ tulanɔɔ ’ylimö nɩɩ, a ‑wɔɔ. ⁹’Bɔgʋʋ n ’cɛlanyɩ a‑a ’wʋʋ, nyɩasɛ n ’nuä a ‑sɩbhä ’cɛlɩ, ‑maa n ’kanyɩ ’mö kpɔ ’na ’dɩmözʋwɛlɩɩ ’wuë a ‑kɩɩ ‑bhlɛ ’klʋkpamö zʋ ’yize, n ’kä ‑sɩbhä ’ylɩmö, nza n ’celu a‑a ‑sɩbhä. ¹⁰Miɛ abhlɩ da’a, ‑maa ‑sɩkaa a dɔ’wʋ, sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, nɩkpɛɛ ‑ɔ nyima a‑a da’a gbʋʋ, a ‑kä ’ɔ ’nyinylolii a gbʋʋ ’yi ’tatinɩɩ, ’yi n ’kʋä ’tatinɩmö. Na’bhë Zezwii Kliisɩ a ’yila ’klʋ n yɛ yɩ gbʋʋ ’yi ’tatinɩ. ¹¹Nzɩɩ Sataa ‑tɩnyɩa’a bhäla ‑gömö ‑gbälɛ, ‑maa ‑a ‑yia ’saa ɔ yɩbhä ’kwädlɩ.

Pɔɔlʋ a dlɩ klɛ Tiitɩ a za ’yli

¹²N möä ‑mä Tlʋasɩ n ’kä ‑Alowli Zezwii Kliisɩ ’a ’Mänatɩtɩɩ biaa, n ghlɛɛ ‑mä, ɔ’bhë, ’tɛnyɩ a ‑tɛnyɩ ɔ nyɩaaa n ’kä libho ’la nʋ. ¹³Ɔ nyɩa’mɛ abhlɩ ‑sɩbhä ’wë, ‑maa ‑aa ‑daayu Tiitɩ, n ’nɔɔ ‑mä Tlʋasɩ ghlɩnɩ zaa, ’na dlɩɩ, ’yli ɛ klɛɛ tenyii ‑sɩbhä a za, ’n n yiɛ ‑mä a ‑nʋa kɩnɩ cuu, ’n n yiɛ mä’ä Masedʋanɩ ‑bhölɩ ’mö yi.

Kliisɩ mɔɔ ’tɛɛ ’mö mɔɔ ’plɩɛ ’wlu

¹⁴Sɛ yɩ ’nɩ ’mö ‑wʋ ‑kë, sɛ yɩ yi ’mö ‑wʋ ‑kë, n bhälɩ Lagɔ ’yize. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa mɔɔ ‑sanyɩɛ ‑lɛ, sɛɛ ’bhlɩlowli ’kɔdɔ ‑kä’ɛ tʋ ’wlu ’plɩ ’n ɔ ‑kä’ɛ nyebhï köbhä ’n ɔ ‑suë’ɛ ’bɩwʋʋ, Zezwii ‑kanyɩ ‑sɩbhä ’kwädlɩ ’bɩwʋ ‑su, saa ’wuë sɛ ‑a biaa ’ɔ nglɩɩ nglɛ a nglɛ a sɛɛ, nɩkpa ’kä ‑sɩbhä sɛ yɩbhlɩmanɩ nɩɩ, Kliisɩ mɔɔ ’tɛɛ ’mö, mɔɔ ’plɩɛ ’wlu. ¹⁵‑Abhʋaa nyɛɛ nɩkpa Lagɔ a ’nglɩ ’mö Zezwii Kliisɩ a ’dɩɩ, nɩkpaa ‑wa ghlɩɛ Lagɔ ’a ’pʋpʋɛ oo, ‑wa ’nɛɛ ghlɩ oo, wa ’wuë a dɛ, nglɛ a nglɛ a sɛ ‑a ‑wʋä. ¹⁶‑Lɛ a nglɛ a ‑nglɛ ’la, ‑mumuë a dɛ, ’kunglɛ a ‑mɛɛ ‑lɛmöä kwiee, ’mö ɛ glɩnɩɛ. ‑Mumuë a dɛ ’pʋpʋnglɛ a ‑mɛɛ ‑lɛmöä ’pʋpʋɛɛ, ’mö ɛ glɩnɩ’ɛɛ. Lagɔ ’a libho ’la ‑wʋ kää ’nglɩ ‑gömöö, ‑ɔ mlɩnɩ bhä wʋ nʋnʋgba ’mö ’nɩ? ¹⁷‑Tiamö abhlɩ, nɩkpa ‑mumuë a ‑bɛ, wa ‑kä Lagɔ ’a wɛlɩɩ bia dɔ’wʋ ‑wʋʋ, moni wa tɛlɩniɛ ’mö sɛ. ‑Maa ‑abhʋa ‑abhlɩ, ‑a ‑kɩɩ bia dɔ’wʋ ‑wʋʋ, Kliisɩ a libho ‑a nʋä zaa, ‑aa ’pä käbösɛ dlɩ. Sɛɛ Lagɔ ‑kanyɩɛ libhoo ‑a nʋä ’wʋ ’yɩbhänɩ a za, ɔ’bhë sɛ ɔ nyɩanyɩɛ ’ɔ wɛlɩɩ, ‑sɩbhä ‑a bhïliɛ ’tɩɩ.

Mɛnɩnɔluluu a libhonʋwaa

¹N ‑kä sa’a gbää, sɛ’ɛ yɩ sɛ bhä zɛmö nɩɩ, ‑a nɩ ‑su ’bɔgwɩ nzɩɩ ‑a ’kanyɩ ‑anyɩ ’sɔ tulanɩ ‑a? ‑Maa ‑a käa bhä ‑a kä ’bɔgwɩ ‑su nzɩɩ ‑a ’kä ‑anyɩ tula sɛɛ ‑mumuë zʋä? ‑Maa a yɩbhä bhä ‑a nɩ ’yɩbhänanyɩ ‑sɩbhä a ’bɔgwɩ ‑a? ²‑Abhʋa ‑abhlɩ, ‑a’a ’bɔgʋʋ ‑wʋ tulanyɩɛ nɩkpaa, a’bhï abhʋaa. ’Bɔgʋ ’la, ‑mä ‑aa dila zɛmö ‑mä wʋ cɛlɩɛ. Nɩkpa ’wuë bhɛnɩ wa ’kʋ ’ylɩmö, nɩkpa ’wuë bhɛnɩ wa ’kʋ ’mö zɛlɩ. ³’Bɔgʋ ’la ‑a gbää a glɩnɩɛ, nɩkpaa ’wuë bhɛnɩɛ wa ’kä ’mö zɛlɩɩ, Kliisɩ a’bhë mɔɔ ’celuä, ‑abhʋa ɔ ghlɛnɩɛ ’mö ’n ɔ yuä ’cɛlɩ. ’Biikö a sɛ a ‑lu wʋ’ʋä ’mö cɛlɩnɩ, ‑maa Lagɔ ‑ɔ ‑bhölɩ ’a ’Wugɔmʋʋ mɔɔ kää ’nglɩ ’n wʋ yiɛ ’celio. Wʋ’ʋä ’kpɩ ’klʋ cɛlɩ, ‑maa nɩkpa a dila zɛmö ‑mä wʋ cɛlɩɛ.

⁴Nyɩasɛ ‑aaa ‑sɩbhä gbä, ‑maa Lagɔ a ’yila ’klʋ, ‑a kä wɛlɩ ’la dlɩ ’wʋ Zezwii Kliisɩ a bɔɔmö a za. ⁵‑Abhʋa ’ɔ tietiewaa, ‑a’bhï ‑a ‑yi sɛ nɩɩ, ‑anyɩgäsɛ ‑aaa ’ɔ libho ’la bhɛnɩ. ‑Maa ‑a ‑kʋʋ sasɛ nʋʋ, ɔ’bhë mɔɔ kää ’nglɩ. ⁶Lagɔ mɔɔ nyɩanyɩɛ ’mötɛɛnɔ a‑a yiɛ Mɛnɩnɔluluu a libhonʋwa ’zʋ. Wɛlɩ ’la, sɛ’ɛ yɩ nʋä nɩɩ: ‑Sɩkaa a dɔ’wʋ, Lagɔ, ’ɔ Gböö ‑yɩ cɛlɩɛ a ’yize, ’mö ɔ ’nɩɛ nɩkpa ’nyɛ, ‑maa ’ɔ ’Wugɔmʋʋ a’bhë ’mö ɔ zuëë ‑gömö. N nɛ naa, Gbö ’la, ’kwie yɩ lɛmöä, ‑maa Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ ɔbhlɩ, ‑bhölɩbhölɛ ɔ nyɛɛ.

⁷Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, Lagɔ ’a Gböö, ’kpɩ ’klʋ yɩ ’celioo. Lagɔ ’nyɩɛ Moyizɩ yowʋʋ, ’ɔ ’ghïlinɔɔ ’mö Moyizɩ ’yɩɛ ’ylɩmö. ’Ɔ ’ghïlinɔ ’la a za, Moyizɩ ’bhööä ‑lɛ, ’ɔ klʋʋ ’mö wʋ lɩɛ tenyii. ‑Sɩbhä a za, ɔ ’bhɩa Yizlaɛlɩ a ‑nʋa, wa’aa a bhɛnɩ, wa ’kɔ ’klʋ yɔwʋ nyɔnɔa. ‑Maa ‑sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, ‑lɛ a lɩlɛ ’la ’plɩplɩleyi ɛ glɩnɩ a‑a. Gbö ’la, ‑yɩ kää ’lɩbhälɩbhälibhoo, yɩ ‑kä ’saa ’nglɩ ’kädɩ ‑gömö ‑kä, ⁸mɛɛ kä zi’e libhoo ’Wugɔmʋʋ ’Wlɩlɩ nʋa, mʋʋ ’naa ’käa bhä ’nglɩ ’kädɩ ‑gömö ‑kä ‑a? ⁹Lagɔ ’a Gböö a libhoo ‑wʋ köbhaa nɩkpɛ gbʋ a ’nglɩ mö’ɛ, mɛɛ ’kä zi’e ’Wugɔmʋʋ ’Wlɩlɩ a libhoo ‑wʋ zlɔmanɩɛ nɩkpa Lagɔ a ’yila ’klʋ ’möö, mʋʋ ’na ’kä bhä tenyii ’nglɩ mö ‑a? ¹⁰Lagɔ ’a ’ghïlinɔɔ libho ’la tulanɩɛ ’ylimö, ‑n ‑kʋʋ ’wʋ yɩlɩɩ, ‑n yi nɩɩ Lagɔ ’a ’ghïlinɔɔ Moyizɩ ’yɩ a‑a ’ylɩmöö, wʋ’ʋä ‑lu glɩnɩ nʋ. ¹¹Bhla’mö a ‑li ’la ‑yɩ glɩnɩ a‑a ’plɩplɩlii, ‑mä yɩ ’mö, ’tikïyie ’wʋ Lagɔ ’a ’ghïlinɔɔ ’wlʋnɩ a‑a ‑mä ’yli. ‑Maa ‑sɩkaa a ‑nɩɩ ‑yɩ ’naa ’kää ’kwädlɩ ’plɩɩ, Lagɔ ’a ’ghïlinɔɔ yɩ tulanɩɛ ’ylimöö, wʋ’ʋä ‑sɩbhä a sɛ ‑wʋ.

¹²‑Li ’la, sɛ ‑a ’tɛɛniɛ tenyii dlɩ a za, ‑a ’kɩ bia a dɔ’wʋ, ‑aaa zizo, ‑maa gbëaa ‑a bhïliɛ. ¹³Moyizɩ ɔbhlɩ, ɔ ’kä a‑a nɩkpa Lagɔ ’a Gböö ’nyɛɛ yii, ’ɔ klʋʋ ‑wʋ lɩ a‑a Lagɔ ’a ’ghïlinɔɔ a za ’möö, lekwi ɔ wɛnuu a‑a ’wʋ. Lɩlɛ ’la ’plɩplɩleyi ɛ glɩnɩ a‑a zaa, ɔ ’bhɩa Yizlaɛlɩ a ‑nʋa tɩa ɛ ’wʋngïmongïmuu ’ylɩmö, nza ɔ ziza a‑a ’ɔ klʋʋ ’wʋ. ‑Maa sɛɛ Moyizɩ ’zʋ a‑a da’aa, ‑abhʋa ‑abhlɩ, ‑sɩbhä ‑a ’nɩɛ ’zʋ. ¹⁴Lekwi ’la, Moyizɩ wɛnɩ a‑a ’ɔ klʋʋ ’wʋʋ, sɛ’ɛ ɛ sɛ’ɛɛ zɛmö nɩɩ: Zwiiföwaa, wa ‑kä ’kwädlɩ Tɛkämɛnɩnɔɔ a wɛlɩɩ ’mö zɛlɩɩ, yɩ zɛmösɛsaa ’yli a ’kʋää zizaanɩ zaa, wa ’naa ’kɩ sasɛ ’mö ’nʋ. ‑Maa nɩkpɛ a ‑mɔɔ yɩbhlɩnɩɛ Kliisɩ, ɔ ’yize mɔɔ bhɛnɩɛ ɔ ’kä yɩ zɛmösɛsaa ’mö ’nʋ. ¹⁵‑Tiamö, Zwiiföwaa ‑kä ’kwädlɩ Moyizɩ ’a Gböö a ’bɔgʋʋ ’mö zɛlɩɩ, ɛ ’kä ‑bhɩɛ sɛɛ Moyizɩ wɛnɩ a‑a ’ɔ klʋʋ lekwi ’wʋʋ, ‑sɩbhä ’wa dilaa kä lekwi ’klʋ zaa, wa’a ’nʋ wʋ zɛmösɛsaa ’mö. ¹⁶‑Maa wa gla’mö a ‑mɔɔ ‑kä ‑tiamö ‑Alowli a’bhë ’yi göö, ‑lɛ a lekwi ’la bhli ɛ ’kää ɔ dɔ’wʋ bhli. ¹⁷N ‑kä dɛ’ɛ ‑Alowli nʋʋ, Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ ’mö n gaa. ’Ɔ ’Wugɔmʋ ’la, mɔɔ ‑kamö ‑gömö ’kämanɩɩ, ‑n yɛ ‑lii ’wuë a galɛ ’mö ’wlʋ. ¹⁸Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑abhʋa Zezwii a ‑nʋa, ‑a ’wuë ‑aa dɔ’wʋ, Lagɔ ’a ’ghïlinɔɔ yɛ ‑tiamö gbëdanguu bhli. ‑Mä ‑Alowli Zezwii ’mö ‑mä ‑a yɩlɩnuä ’wʋ. Sɛ ‑a yɩlɩnuä ‑mä ’wʋ ’yizee, ‑sɩbhä ‑a’a dilaa zigbonɩɛ ’kwädlɩ ’mö, a‑a ‑nyɔɔ ’wlʋmanɩɛ ’yize. ’Ɔ ’Wugɔmʋʋ mɔɔ nʋnɩɛ ‑lɛ a libho ’la ‑mä ‑a’a dilaa zɛmö.

Zezwii ’a nglɩɩ mö ‑a biaa

¹Lagɔ, ’ɔ ngäzɩdlɩ a za, mɔɔ ’zʋanyɩɛ Zezwii ’a ’Mänatɩtɩɩ a biabiawa ’wʋ. Zaa, libho ’la, a ‑kʋʋ nʋ dɔ’wʋ ‑wʋ, swɩ ’nɩ ’kunɩnyɩ yɔwʋ. ²Zʋ’wʋbhölii ’wuë nɩkpa nʋä ’wi ’möö, ‑a kɩ kɛ’mö ‑sɛ. ‑A ‑kä Lagɔ ’a ‑tiamö a wɛlɩɩ bia dɔ’wʋ ‑wʋʋ, ‑aaa nɩkpa ylʋ nʋ, ‑a ’niɛ ’mö cɩcɛ, ‑maa sɛ yɩ ‑wʋä ’tɩɩ, Lagɔ a ’yila ’klʋ, ‑sɩbhä ‑a nyɩɛ gbëaa nɩkpa. ‑Wa yɩliɛ sasɛ ’möö, mʋa yɩbhlɩmanɩɛ sɛ nɩɩ, ‑tiamö ’ɔ wɛlɩɩ mö ‑a nyɛɛ nɩkpa. ³‑Maa ’Mänatɩtɩ ’la ‑a biaa, nɩkpa ‑waaa ’yɩbhä wa ’kɩ ’wʋ nglu, ‑wa ’kää ‑sɩbhä a za ’yli bhɩɛɛ, wa ’yize mʋa nʋä nɩɩ, yɩ’ɩɛ gbëaa ’mö ‑kä. ⁴Nyɩasɛ wa’aa wɛlɩ ’la nimï ‑sɛ, ‑maa Sataa, ‑ɔ ’kämanɩɛ mä’ä ’pɩwʋ a ’yize a ‑nʋa ‑gömöö, mɔɔ ‑gbaa ’wa dilaa ’klʋ, nza wa zʋä ‑sɩbhä. ’Mänatɩtɩ ’la mɩɩ nglaa ‑tiamö nɩkpɛ ’wʋ. Kliisɩ, sɛɛ Lagɔ ‑wʋä ’tɩɩ ‑ɔ ‑wʋä ‑sɩbhää, ’ɔ ’ghïlinɔɔ ’mö yɩ ’wälanɩɛ ’yli. ⁵Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑a’a nglɩɩ, mö ‑a ’nɩɛ bia, ‑maa Zezwii Kliisɩ, ’ɔ nglɩɩ, mö ‑a biaa nɩɩ mɔɔ glɩnɩɛ ’bhlɩbhëa ’wuë a ‑lowli. ‑Maa ‑abhʋa ‑abhlɩ, ɔ za, a ’yliwʋwaa ‑a glɩnɩɛ cuu. ⁶‑Mä yɩ ’mö, Lagɔ ‑ɔ nʋ a‑a nɩɩ: Lɩlɛ nɩ ngäla ‑mä guylukwëa ’mö ’wʋʋ,4.6 Zenɛɛzɩ 1.3. ɔ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la, mɔɔ zʋʋnyɩɛ ’ɔ lɩlɛɛ dlɩ zɛmö, miɛ nɩɩ, ‑a’a dilaa ’mö ɔ ngälaa ’wʋ, a‑a yiɛ ‑mä Zezwii Kliisɩ ’mö, ’ɔ ’ghïlinɔɔ yɩbhlɩnɩ.

Pɔɔlʋ ‑nyɛ ’ɔ ‑gänɩwaa ’sɔ a yɔlɔylʋʋ

⁷‑Maa ‑abhʋaa biaa ’ɔ wɛlɩ a ‑wɛlɩ ’laa, ’fʋ a ‑lakï a ‑mii kää dɛsɛkäli ’möö, yɩ sɛ ‑a ‑wʋä. ‑Anyɩgäsɛ ‑abhʋaa ’nɩɛ ’mö ’tɛɛ. Nyɩasɛ yɩ’ɩɛ ‑sɩbhä ‑wʋ, ‑maa Lagɔ ’a libhoo a ’mötɛɛnɔɔ ‑wʋʋä yɛkanɩyi ‑kä, nɩkpaa ’wuë ’käa sɛ yɩbhlɩmanɩ nɩɩ, ‑abhʋa wʋ’ʋä ’mö ’bhöönɩ, ‑maa Lagɔ a’bhë ’mö wʋ ’bhöönɩɛ ’mö, nza yɩ ‑wʋä ‑sɩbhä. ⁸‑Sɩbhä a za, klɩɩ a kii ’wuë, mö ‑a yɩɛ ’kwädlɩ, ‑maa ‑sɩbhä yɩ ‑wʋ ’mö, nyɛmʋ ’nɩ luunyɩ ’wʋ. Dlɩpäpʋ a ‑bɛ ghölɩnyɩ, ‑aa sɛ ‑a ’kä zʋä ‑yi, ‑maa swɩ ’nɩ ’kunɩnyɩ yɔwʋ. ⁹Wa zianyɩ ’zwɩ, ‑maa Lagɔ ‑wʋnyɩ ’kwädlɩ nimï. Wa paanyɩ ’kwie ’yli a’bhë, ‑maa Lagɔ ‑sanyɩ ’kwädlɩ ‑mä. ¹⁰Sɛ wa zia a‑a Zezwii ’zwɩ ‑këë ’n wa yo a‑a glu kwää, ‑sɩbhä wa ’zʋmönyɩɛ zilaa ’wuë ’mö. Nyɩasɛ yɩ’ɩɛ ‑sɩbhä ‑wʋ, ‑maa Lagɔ ‑sɛɛ Zezwii glu a zɩkpalelea ɔ ’nyɔɔ, a ’käa ‑mä ‑aa ’mö ’ylɩmö ’yoonɩ, nza yɩ ‑wʋä ‑sɩbhä. ¹¹‑Tiamö, Zezwii a za, ‑mä ’kwie ’mö ‑mä ‑a ‑wʋä ’kwädlɩ, nzɩɩ ‑a’a kpökpaa ‑a glɩnɩɛ ’ylibhɩɛlaa, Zezwii ’a ‑bhölɩbhölɛɛ ’kä ‑mä a ’mö ’ylɩmö ’yoonɩ. ¹²Nza n gbää nɩɩ, ‑sɩkaa a dɔ’wʋ, ‑abhʋa ’ɔ tietiewaa, ‑a ‑kä ’kwädlɩ ‑mä ’kwie ’mö ‑wʋʋ, ‑sɩbhä ma‑a ’kää ’nglɩ ‑kä, nzɩɩ abhʋa abhlɩ a ’kä ’pɩwʋ mää ’naa ’kää ’yli bhɩɛ ghlɩ.

¹³Lagɔbɔgʋʋ ’mö a wɛlɩkïbhë ‑bhlʋ, sɛ’ɛ a nʋä nɩɩ: Dlɩ n ’tɛɛnɩɛ Lagɔ, nza n bhïlaa ɔ dɛ.4.13 Soomö 116.10. Dlɩtɛɛnɩtɛnɛ ’la ‑bhʋlʋ ‑kpɔ mɛɛ ‑sunyɩɛ nza swɩ ’nɩ ’kunɩnyɩɛ ’ɔ wɛlɩɩ a biabiadɔ’wʋ yɔwʋ. ¹⁴‑A kɩ dlɩ ’wʋ nɩɩ, Lagɔ ‑ɔ gälaa Zezwii ’n ɔ yoo glu ‑sɛɛ, sɛ ɔ ‑sɔɔɔ glu, ɔ ‑yinyɩ ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö ‑sɩbhä glu ‑sɛmö, nzɩɩ ‑a ‑nyɛ abhʋa ’sɔ, ɔ ‑kanyɩ ‑lɛ ɔnyɩ yɔwʋ ‑lɛ. ¹⁵Klɩɩ ’wuë ‑a yɩɛ, a za ‑a yee. ‑A’a sɛ ‑a yɩbhää, ‑sɩbhä ma‑a nɩɩ, Sɛɛ Lagɔ pää nɩkpɛ a ngäzɩdlɩɩ, saa ’wuë a nɩkpa wa nɩ yɩbhlɩnɩ ‑sɩbhä, nzɩɩ nɩkpa a ‑bɛ ’kä Lagɔ bhälɩ ɔ ’nglɩ ’kä ’ghlimanɩ.

‑Aa dila ’tɛɛ ’kwädlɩ ’wʋ

¹⁶‑Sɩbhä a za, swɩ ’nɩ ’kunɩnyɩɛ ’kwädlɩ yɔwʋ. ‑A’a kpökpaa ’yila yɩlɩɛ dɛ’ɛ ‑wʋ, a ‑wʋ abhlɩ ’yli bhɩɛ dɔ’wʋ ’yize, ‑maa ‑lii Lagɔ zʋʋnyɩɛ dlɩ zɛmöö, mɩɩ ’naa ’kää ’kwädlɩ ’yli bhɩɛ. Yɩ za, sɛɛ zila zɩɛ, ‑sɩbhä ‑a ’pɔɔ swɩ nyɛmʋ ’mö ’yize. ¹⁷Zwɩɩ ‑a ‑wʋä mä’ä ’pɩwʋ zi dɔ’wʋʋ, ’plɩplɩleyi ɛ glɩnɩɛ. ‑Li a ‑lii ɛ ‑glɛɛ gwë ‑a ’kää zɩla’a ghlɩɩ, nɛnɩ yɩ nɛnɩɛ tenyii, yɩ’ɩɛ ‑sɩbhä a sɛ ‑wʋ, mɩɩ ’naa ’kää ’kwädlɩ ’plɩ. Yɩ dɔ’wʋ zwɩɩ a’bhë ‑a ziɛ dɛ’ɛɛ, ɛ’ɛɛ ‑lu glɩnɩ. ¹⁸Mä’ä ’pɩwʋ a ‑lii ’wuë ‑a yɩlɩɛ dɛ’ɛ ’wʋʋ, yɩ yia’a ‑pa ’plɩ. ‑Maa ‑mä Lagɔ yɔwʋ a ‑nɩɩ ‑aaa ‑bhlɛ ’wʋ yɩlɩɩ, mɩɩ ’naa ’kää ’kwädlɩ ’plɩ. Zaa, ‑lii ‑yɩ yiloo dɛ’ɛ ’wʋ mö ‑a ’nɩɛ dlɩ ’wʋ ’pä, ‑maa ‑mi ‑aaa ‑bhlɛ ’wʋ yɩlɩ mö ‑a pää ’wʋ dlɩ.

¹‑A ‑yi sɛ nɩɩ, ‑a’a kpökpaa ‑a ‑suä mä’ä dʋdʋ ’wʋ, ‑a ’kä ‑bhɩɛɛ ‑gligbëë, a ‑kä ’yli bhɩɛ ’wëë, ‑budu a ‑budu nɩkpɛ ’nɩɛ ’sɩbhä ‑maa Lagɔ gïganɩɛ ’wlu, ‑wʋ ’naa ’kää ’kwädlɩ wɔlɔɔ, wʋ ‑kʋnɩnyɩ ‑mä ɔ yɔwʋ. ²‑A’a kpökpaa ‑a ‑suä ‑bhlɛ dɛ’ɛ mä’ä dʋdʋ ’wʋʋ, klɩ ‑a ’yɩnaa ’mö zaa, wi ‑a wiɛ. ‑Sɩbhä a za ‑a’a ghäyɩ ’wʋ a ‑buduu a tʋ lɩbhanyɩɛ tenyii, ‑a ’yɩbhä ‑a ’kʋ ’mö ‑bhölɩnɩ. ³N ‑a ’nɩa’a ‑mä ‑a’a kpökpalele ’la ’mö plɛɛ, ɛ ’kä ‑bhɩɛ wlu ‑a dɩ‑ɩ. ⁴‑A’a kpökpaa ‑a ‑suä dɛ’ɛɛ, klɩ ‑a ’yɩnaa ‑tiamö ’mö, ‑sɩbhä a za ’lilelea a ’tʋ lɩbhanyɩɛ. Miɛ abhlɩ ‑maa, ‑a ’kä ’ku ‑a tɩa kpökpa ’mö ‑wʋ, mö ‑a ’nɩɛ ’yɩbhä, ‑maa ‑a yɩbhää nɩɩ, ‑a’a kpökpaa ‑a glɩnɩɛ ’ylibhɩɛla ‑a ‑suä dɛ’ɛɛ, a nɩ zigbonɩ ’mö a ’kä ’lilelea ‑a ’naa ’kää ’kwädlɩ ’yli bhɩɛ ’mö yinɩ. ⁵Lagɔ a’bhë mɔɔ ’yɩbhää yɩ nɩ ’wlʋnɩ ‑sɩbhä ‑aa dɛ ’ylii, ɔ zʋʋnyɩɛ ’ɔ ’Wugɔmʋʋ ‑gömöö, ‑li a ‑lii ɔ ‑kanyɩɛ zɩla’a ’nyɛɛ, ’mö ɔ ’fɩɛɛ ‑bhlɛ da’a ’mö.

⁶Nza ‑a kää ’kwädlɩ tenyii swɩ nyɛmʋ ’mö ’yize. ‑Tiamö abhlɩ, ‑a ‑yi sɛ nɩɩ, mä’ä dʋdʋ ’wʋ a kpökpaa, ‑a ‑kaa ‑bhlɛ ‑suu, ‑aaa ‑bhlɛ ‑mä Lagɔ yɔwʋ ghlɛ. ⁷Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa Lagɔ, ‑a ’nɔ ’wʋ yɩlɩ ‑kë, ‑a ’tɛɛnɔɔ dlɩ, ⁸nza swɩ ’nɩ ’kunɩnyɩɛ yɔwʋ. ‑Tiamö abhlɩ, ‑a yɩbhä tenyii nɩɩ, ‑a’a kpökpaa ‑a ‑suä dɛ’ɛɛ, ‑a ’ka ’mö ’wlʋ nzɩɩ ‑a ’kä ‑mä ‑Alowli yɔwʋ glɩɛ mö. ⁹‑Maa ‑a yi ‑bhlɛ mä’ä ‑wʋ oo, ‑a yi ‑mä Lagɔ yɔwʋ mö oo, ‑yɩ ‑kanyɩɛ dɛsɛ miɛ nɩɩ, ‑a’a nɛmönɛmösaa nɩ nɛnɩ ’kwädlɩ Lagɔ dlɩ yɔwʋ. ¹⁰Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑zlɩ Kliisɩ ‑kä nɩkpaa ’wuë ‑zijli tuë yii, ‑a ’wuë, ‑a’a zɩkpaa ‑lɛ ɔ ’yila ’klʋ ‑lɛ a ’kää gbëdanguu bhli. ‑A’a nʋnʋlii, yɩ ‑kä nɛnɩ oo, yɩ ’nɩ nɛnɩ oo, ɔ ‑kanyɩ bhʋlʋbhlʋ yɩ ’pɛnaa ’nyɛ.

Zezwii Kliisɩ a bɔɔmö a za ‑a ‑nyɛ Lagɔ yɛ wamanɩ

¹¹‑Sɩbhä a za, ‑a ‑kä ’kwädlɩ nɩkpa ’mö ’nʋa dɔ’wʋ ‑wʋʋ, Lagɔ a nganɔ ‑wʋnyɩɛ ku ’mö ’yize. ‑A’a nʋnʋlii ’wuë yɩ’ɩɛ Lagɔ ’yli zizaanɩ. Ɔ ‑yinyɩ ’tɩɩ. N kɩ’ɛ dlɩ ’wʋ nɩɩ, a’bhï ‑mä ’a dilaa zɛmö, a ‑yimöö. ¹²‑A ’kä ‑anyɩ a ’dɩ a dɩ ‑sɛ a ‑kanyɩ ’zʋ a za, nza ‑aaa sɛ’ɛ bhïla, ‑maa sɛ ‑a nɛmöä Lagɔsɛ a ’kä ‑sɩbhä ‑yi ’yize, nzɩɩ a gla’mö a nɩkpaa ‑wanyɩ dilaa ’nɩɛ Lagɔsɛ ‑wʋ, ‑wa tɛkpɔnɩɛ ’fʋ a ‑li ’möö, wa ‑kaanyɩ ‑a’a wɛlɩ ’wʋ ’yɩbhänɩɩ, a’bhï a ’käa wa ’yila ’klʋ ‑aa ’dɩ a dɩ ‑sɛ, nza ‑a bhïlaa ‑sɩbhä. ¹³’N nɩkpa ‑kanyɩ ‑ɔɔ’nɛɛnɩwa ’mö ’wʋ ’libhïï, Lagɔ a za‑a. ’N wa ‑nɩnyɩ ‑sɩbhä ’wʋ ’libhïï, a ‑li a ‑liɛ. ¹⁴Kliisɩ ’a ‑wawʋʋ muu ‑sunyɩɛ ‑mä ‑a’a nʋnʋlii ’wuë ’mö. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑a ‑yi sɛ nɩɩ, ɔ ’yize ‑kpöö, mɔɔ ’wlʋä ɔnyɩ ’mö ’n ɔ yiɛ ‑a ’wuë a ’wlumö ’ku. Zaa, ‑a ’wuë, nɩkpa a ‑muë ‑nyɔɔ yɛ ’gämö ’kunɩ a sɛ ‑a ‑bhölɩɛ. ¹⁵Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑a ’wuë a ’wlumö ɔ ’kuä, nzɩɩ ‑a ‑käa’a ‑sɩkaa ‑bhölɩɩ, ‑anyɩ a gbʋ ‑tɩnyɩa plɛnɩ, ‑maa mɔɔ ’kuä ‑aa ’wlumö ’n ɔ yiɛ glu ’wlʋ zaa, ‑a ’kä ɔ ’yize a za ‑bhölɩ.

¹⁶‑Sɩbhä a za ‑aa ’libhïa’a nɩkpɛ kpökpasɛ ’wʋ. Bhla’mö a dɔ’wʋ, a‑a ‑kä a Kliisɩ kpökpasɛ ’wʋ ’libhïï, ‑sɩkaa a dɔ’wʋ, ‑a ’nɔɔa’a kpökpasɛ ’wʋ ’libhï. ¹⁷’Lɩlɩlɩ a dɔ’wʋ nɩkpɛ ‑kä Zezwii Kliisɩ a ‑nɔ glɩnɩɩ, Lagɔ kɔ ’wʋ ’sɔ nʋnɩ. Bhla’mö a ‑lii ’wuë yɩ yɛ ’plɩ, ɔ ’wuë ’lilolo ɔ glɩnɩa’aa. ¹⁸Lagɔ a’bhë, ɔnyɩgäsɛ mɔɔ ’wälanɩɛ ‑li ’la ’wuë ’yli, mɔɔ wamanɩnyɩɛ ɔnyɩ Zezwii Kliisɩ a bɔɔmö a za. Mɔɔ tieanyɩɛ, ‑a ’kä nɩkpaa ’wuë ’ɔ wamanɩwamanɛ a wɛlɩɩ ’nyɛ. ¹⁹Wɛlɩ ’la, sɛ’ɛ yɩ nʋä nɩɩ, Lagɔ a’bhë, Zezwii Kliisɩ a bɔɔmö a za, mɔɔ wamanɩnyɩɛ ɔnyɩ. ’N ɔ yiɛ ’bhlɩbhëa ’wuë a ’nyinylolii a gbʋʋ ’yi ’tatinɩ. ’N ɔ ‑yinyɩɛ tie, ‑a ’kä wamanɩwamanɛ ’la a wɛlɩɩ bia.

²⁰Zaa, Zezwii Kliisɩ a tietiewa ‑a glɩnɩɛ, a‑a nyɛɛ ɔ ’wlumö nɩkpa ’wuë ’dɩ nɩɩ: «Zezwii a ’nglɩ ’mö, ‑a bhianyɩ, a nɩ nglu ’wʋ a ‑nyɛ Lagɔ ’kä wamanɩ.» ‑A ‑kʋä ‑sɩbhä ’dɩ ’nyɛɛ, Lagɔ a’bhë mɔɔ wäzuëë da’a. ²¹Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, Zezwii Kliisɩ, ‑ɔɔɔ ‑bhlɛ tɛkäsɛ ’nyinyloli a ’ke ‑bhlʋ a’bhë nʋʋ, ’mö Lagɔ ’zʋä ‑a ’wuë a ’nyinylolii a gbʋʋ ‑gömö ’n ɔ yiɛ ‑aa ’wlumö ’ku, nzɩɩ ‑a ’käa ɔ bɔɔmö a za Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋ ‑kpöö ’wʋ ‑wʋ.

¹Lagɔ mɔɔ ‑wʋnyɩɛ ‑gömö, a‑a nʋä ’ɔ libhoo. Zaa, ‑bɛlɩ ‑a panyɩɛ dɛ’ɛ nɩɩ: Lagɔ ’a ngäzɩdlɩkäkʋʋ, a nɩ tu ’fʋ a ‑lu ’mö ’wʋ ’libhï. ²Lagɔ lɛ naa:

’Tɛnyɩ a ‑tɛnyɩ ’mö,

n ‑pʋnɩ ‑na’a bhibhewɛlɩ ’yukwli.

Puëpuëzlɩɩ ’mö ’n n ‑yimöä ’wʋ yi.6.2 Ezayii 49.8.

A ‑pʋnɩ ’yukwli, n nɛ naa: ‑Sɩkaa a ’tɛnyɩ ‑a ‑wʋä dɛ’ɛ ’möö, mɛɛ glɩnɩɛ ’tɛnyɩ a ’tɛnyɩɩ mɛ, mɛɛ glɩnɩɛ Lagɔ ’a puëpuëzlɩɩ.

Lagɔ a libhonʋwa ‑a glɩnɩɛ

³‑Abhʋa Zezwii ’a tietiewaa, ‑aaa ’yɩbhä nɩɩ libhoo ‑a nʋä, wa nɩ bhïla wʋ dɛ wɛlɩzoku. Zaa, dɛ ‑a ‑kä mö ‑kë, ‑aa nʋ ‑li ‑mii ’kää ’nglɩ ‑kä ’n nɩkpa ’kää Lagɔ ‑gömö panɩ. ⁴‑A yɩbhä nɩɩ, ‑a’a nɛmönɛmösaa ’wuë nɩ tulanɩ ’ylimö nɩɩ, Lagɔ a libhonʋwaa ‑a glɩnɩɛ. ‑Sɩbhä a za, klɩɩ ’wuë ‑ɛ ghölɩnyɩɛ ’mö, dlɩ ’mö ‑a ‑kpaanɩɛ ’yize. A‑a ’nɩa’a sɛ ‑a ’kä zʋ a’bhë ‑yi, ‑a’a dilaa yi ’yli klɛ dɔ’wʋ ‑wʋ ‑kë, swɩ ’nɩ ’kunɩnyɩ yɔwʋ. ⁵Wa lɩbhanyɩ, wa paanyɩ ‑jie ’mö, wa sɛ ‑aa za nɩkpa dila glu wa ‑kanyɩ tʋ kwä, ‑maa ‑li ’la ’wuë yɩ ‑nɩnyɩɛ swɩ yɔwʋ ’kuanɩ. Lagɔ ’a libhoo a za, ‑a ylɔ tenyii, zila ‑mimii ’mö ‑aa ngämö, ‑aa li ‑lu. ⁶‑A’a sɛ a nɛmöä Lagɔsɛ, sɛɛ Lagɔ kälɩnɩnyɩɛ ’kwädlɩ ’ɔ wɛlɩɩ kɛ ’klʋ, sɛ ‑a ‑kpaanɩɛ nɩkpaa ’wuë ‑gömö dlɩ ’mö, sɛ ‑a nɛnɩɛ dlɩ zɛmö, sɛɛ ’Wugɔmʋʋ ’Wlɩlɩ ‑sunyɩɛ, sɛ ‑a kää ‑tiasɛ ‑wawʋ dlɩ zɛmö, ⁷sɛ ‑a bhïlaa ’ɔ ‑tiamö a wɛlɩɩ, sɛɛ ’ɔ ’mötɛɛnɔɔ ‑wʋnyɩ ‑gömöö, ‑li ’la ’wuë mɩɩ tulanɩɛ ’ylimö nɩɩ, ɔ libhonʋwaa ‑a glɩnɩɛ ‑tiamö. ‑A’a nʋnʋlii sɛ yɩ zlɔnɩɛ ’kwädlɩ ’möö, ‑sɩbhä ma‑a gbaa ‑a’a ‑gblɩwaa nuë ’wʋ ’n ‑sɩbhä ma‑a ‑kʋnyɩɛ’ɛɛ ’wʋ. ⁸‑Mumuë zʋʋnyɩ, ‑mumuë fälanɩnyɩ ’ylimö. ‑Mumuë sɛ ‑aa ’dɩ a dɩ, ‑mumuë sɛ ‑aa ’dɩzoku. Wa ‑yinyɩ ylʋwa la ‑kë, gbëaa ’mö ‑a ‑wʋä. ⁹‑Mumuë a dɔ’wʋ ‑aaa ‑yio, ‑maa ‑a ‑yio. ‑Mä ’kwie ’mö ‑mä ‑a ‑wʋä ’kwädlɩ, ‑maa ‑a ‑bhölɩ. Wa ’yɩanyɩ ’klɩ, ‑maa ‑aa ’ku. ¹⁰Wa kälanyɩ dlɩ ’yli, ‑maa ‑a ‑wʋ ’mäna ’mö ’yize. ‑A glɩnɩ ’pʋäwa, a‑a ’zʋaa nɩkpa a ‑bɛ lɩkäwa ’wʋ. ‑Aaa ‑lu ‑kä, ‑maa ‑a kä ‑lii ’wuë.

¹¹‑Aa dlɩsɛkäwanyɩ, abhʋaa ‑wʋä ‑mä Kolɛɛtɩ, ‑a ’nanyɩɛ wɛlɩ ’yli zizanɩ ’lɩlɩlɩ, ‑maa ‑a’a dilaa ’wuë, mö ‑a kälɩnaanyɩɛ kɛ ’klʋ. ¹²‑Abhʋa ‑abhlɩ, dlɩ ’wʋ a ‑glanyɩɛ ‑tiasɛ, ‑maa abhʋa ‑aaa dlɩ ’wʋ ‑glɛ. ¹³Zaa, sɛɛ nɩkpɛ zʋ’ɛ ɔnyɩ a ’yuë ’dɩ ’möö, ‑sɩbhä n zʋanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ ’mö nɩɩ: A dɔ’wʋ, sɛ n kälɩɛ ’na dlɩɩ ’wuë ’klʋʋ, a nɩ ’zʋmö ‑sɩbhä.

A nɩ ’nɛmanɩ nɩkpaa ‑waaa Lagɔ ‑gänɩ ’wʋ

¹⁴‑Atʋayuënyɩ, nɩkpaa ‑waaa Lagɔ ‑gänɩ, ‑wa nʋä ‑li a ‑mii ’nanyɩɛ ’wʋ ‑ngwaa, a ‑nyʋä nɩ tɩ bhʋ ‑bhʋlʋ yɩ. A’bhï a ‑yi sɛ nɩɩ, sɛɛ ‑gägäzlɩ ‑nyɛ guylukwë ’nɩ mönɩ’ɛ yɔwʋʋ, ‑sɩbhä ’mözlɔnɩli ‑nyɛ ‑lizoku ’nɩ mönɩɛ yɔwʋ. ¹⁵Zezwii Kliisɩ ‑nyɛ Sataa ’sɔ wa’aa ’ki ’wʋ ‑gbɔ. Zaa, ‑ɔ ‑gänɩɛ Lagɔ ɔ’ɔɔ ‑kä ɔ ‑nyɛ ‑ɔɔɔ Lagɔ ‑gänɩ ’kä bhʋ ‑bhʋlʋ yɩ. ¹⁶Lagɔ ’a ‑buduu ‑nyɛ ’fʋ a ‑lagwɩɩ ’sɔ, yɩ’ɩɛ ’ki ’wʋ ‑gbɔ. N ‑kä Lagɔ ‑ɔ ‑bhölɩ ’a ‑buduu nʋʋ, ‑abhʋa ɔ ‑nʋa ‑abhʋa n gaaa. Lagɔ a’bhë sɛ’ɛ ɔ gbää ‑mä ’ɔ ’bɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

‑Amö Lagɔ, ‑mä wa jijo’wʋ,

‑mä n ’kää glɩ n ‑nyʋä ’kä ’wʋ‑bhlinɩ.

Na ‑nʋä wa ’kää glɩnɩ,

na ’yize, ‑amö wa ’kää wa ‑Lowli la.

¹⁷Zaa, ‑lizokunʋwaa, a nɩ ’bhöö ‑mä wa jijo’wʋ.

A ‑nyʋä nɩ tɩ bhʋ ‑bhʋlʋ yɩ.

‑Lizokuu ’wuë a nɩ ‑sɩɩ kɛ’mö.

‑Lɛ a dɔ’wʋ n yeanyɩ kɛ tula.

¹⁸N yi a dɩba glɩnɩ,

a yi na nyɩbhɛlʋyuë glɩnɩ,

a yi na nglʋyuë glɩnɩ.

‑Amö Lagɔ, ’mötɛɛnɔ ’wuë ’bhöönɩɛ ’möö,

‑amöö gbää ‑sɩbhä. 6.16‑18 Levitiikö 26.12; Ezekiɛlɩ 37.27; Ezayii 52.11; Zelemii 31.9; Ezekiɛlɩ 20.34; 2 Samiɛlɩ 7.14; Ezayii 43.6; Ozee 2.1.

¹Na dlɩsɛkäwanyɩ, wɛlɩ ’la ’wuë, ‑aa ‑liɛ. ‑Sɩbhä a za, ‑a’a nʋnʋlii ’wuë ‑nyɛ ‑a’a dlɩpäsaa ’wuë ’sɔ ‑yɩ pälanyɩɛ fɩ Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, a‑a nɩ ‑sɩɩ kɛ’mö. A‑a nɩ kä ’kwädlɩ Lagɔ a nganɔ ku ’mö. A‑a nɩ ’tɛmanɩ ’yli yɔwʋ, ‑a’a nɛmönɛmösaa ’wuë ’mö, ‑a ’kä Lagɔ a ’yize a ‑nʋä a sɛ ‑wʋ.

’Mäna yɛ Pɔɔlʋ ’lɩbhä

²‑Atʋayuënyɩ, a nɩ ‑tɩnyɩ ’a dilaa ’bɩwʋ ‑sɛ. ‑A ‑wʋ a‑a ‑mä ’a mä’aa, ‑aaa nɩkpɛ ‑bi ’wʋ plɛ, ‑aaa nɩkpɛ swɩ yɔwʋ ’kuanɩ, ‑aaa nɩkpɛ kä’mö kplɛ. ³’Naa ’kanyɩ ‑sɩbhä a za ’lʋnɩ. Sɛ’ɛ n gbä a‑a nɩɩ, dlɩ ’wʋ a ‑glaa tenyii. Zaa, ‑a yi ’ku oo, ‑a yi ‑bhölɩ oo, ’nyu ’naa ‑kanyɩ ’kwädlɩ jijo’wʋ ’plɩnɩ. ⁴N ’tɛɛnanyɩ dlɩ tenyii. ‑Mä ‑a’a ’klɩyɩyɛɛ ’wuë ’mö, ‑a kä ’kwädlɩ swɩ nyɛmʋ ’mö, ’mäna lɩbhanyɩ ’kwädlɩ tenyii.

⁵Sɛ ‑a ’maa ’kä a mä’ä Masedʋanɩ‑bhölɩɩ ’mö ghlɛɛ, ‑aaa ‑bhlɛ ’tikïyie ’wʋ nyɛpɛ. Saa ’wuë, yɔlɔylʋ ‑a ‑nyɛɛ gbanɩɛ wʋ. ‑A’a ‑gblɩwaa zumanɩ tenyii, ’n ‑mä ‑aa dila zɛmö, nganɔ a ‑bɛ ‑wʋ’ɛ mä. ⁶‑Maa nɩkpa a swɩnyɛmʋ’möpänyɔ Lagɔ, ‑mä Tiitɩ ’a yiye ’mö, mɔɔ paanyɩɛ swɩ nyɛmʋ. ⁷’Ɔ yiyee a ’yize mɛɛ ‑nɩnyɩɛ swɩ nyɛmʋ ’mö ’pä. ‑Maa ɔ möä ‑mä ’a mä’a, a’bhï sɛɛ ’a ’zʋzʋsaa ’pɔɔ swɩ nyɛmʋ ’möö, ‑sɩbhä a ’tɩtɩ ɔ nyɩanyɩɛ, mɩɩ pälanyɩɛ ’mäna ’mö. Ɔ lɛ naa: Na ’tʋ lɩbhanyɩ tenyii. A yɛ ligba zaa ’a dilaa ‑gbapö, ’n a ‑wʋʋa’a ‑sɩkaa nimï. Tɩtɩ ’la ’wuë a za ’mäna lɩbhanyɩɛ tenyii.

^8-9’Bɔgʋʋ n ’cɛlanyɩ a‑a ’wʋʋ, n ’nʋä nɩɩ, wʋ ’mö a wɛlɩɩ dlɩ ’yli yɩ sianyɩɛ, na’bhë dlɩ yɩ ‑gbapïaaa. ‑Maa ‑sɩkaa a dɔ’wʋ, yɩ ‑nɩɩa’a dlɩ ‑gbapïa, ‑maa ’mänaa ‑wʋʋa’aa ’lɩbhä dɔ’wʋ. Sɛɛ ’bɔgʋ ’la ’mö a wɛlɩɩ sianyɩ a‑a dlɩ ’ylii, ‑sɩbhä ma‑a ‑nɩɩɛ ’mäna ’wʋ ‑bhö. ‑Maa ‑sɛɛ ‑lɛ a wɛlɩ ’la ligbanyɩɛ ’n yɩ yeanyɩɛ ’mö zlɔmanɩɩ, ‑sɩbhä a za ’mäna lɩbhaaa tenyii. ‑Maa sɛ wʋ sianyɩ a‑a da’a ’ylɩya ’mö dlɩ ’ylii, Lagɔ a’bhë mɔɔ ’yɩbhɩɛ ‑sɩbhä zaa, a ‑li a ‑li wʋ ’wälanɩɛ ’yli. ¹⁰Dlɩ’ylisise Lagɔ a’bhë lɛnɩɛ nɩkpɛ ’wʋʋ, mɛɛ kää ’nglɩ ’n nɩkpɛ yɩbhlɩnɩɛ ’ɔ ‑lizokuu, ’n ɔ sɩɛ kɛ’mö ’n ɔ ghlɩɛ Lagɔ ’a ’pʋpʋɛ. Zaa, ɛ’ɛɛ ’zokwë glɩnɩ. ‑Maa mä’ä ’pɩwʋ a dlɩ’ylisise, nɩkpa ɛ kwää ’kwie ’mö. ¹¹A yɩɛ, ’a dlɩ’ylisise ’la, ’mö Lagɔ ghlɛnɩɛ ’mö ’n ɔ yiɛ ‑mä a dila zɛmö ’ɔ libhoo nʋ. Mʋʋ kää ’nglɩ ’n a yiɛ ligba a ’kä wɛlɩ ’la ku’mösusɛ ’mö plɛ, ’n a ‑yiiɛ yɔwʋ bhibhee. Wɛlɩɩ ‑yɩ ’plɩ a‑a, a’bhï a ’niɛ ‑wa ’lɩlɩlɩ, yɩ ‑bhöanyɩ nganɔ ’wʋ a’bhë. Na ’tʋ lɩbhanyɩɛ’ɛ tenyii. A ku ’mö ‑su tenyii a ’kä ‑ɔ nyima a‑a da’a wɛlɩɩ ’mö zlɔmanɩ. Sa’a ‑sɩbhä a ‑sɛɛ anyɩ gbʋ ‑gömö.

¹²Zaa, sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ’bɔgʋʋ n ’cɛlɩ a‑a, ‑ɔ nyima a‑a da’a wɛlɩɩ, ɔ za n ’nuä ’cɛlɩ, ɔ nʋä ‑lizoku ’wluu, ɔ za n ’nuä’ɛ ’cɛlɩ. ‑Maa a’bhï, Lagɔ a ’yila ’klʋ, a ’kä ’ylimö tulanɩ nɩɩ, a ‑wʋʋ nimï, nza n ’celuä. ¹³‑Sɩbhä a ’zʋä zaa, swɩ ‑kanyɩ nyɛmʋ ’mö ’pɔɔ. Miɛ abhlɩ da’a, ‑maa Tiitɩ yiɛ, ’a ’zʋzʋsaa a za ɔ ’wuë ’mäna. ‑Sɩbhä a za ’mäna ’käda lɩbhämönyɩ’ɛɛ ‑abhlɩ tenyii. ¹⁴Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ɔ ’kä a‑a ‑mä ’a mä’a möä yii, n ‑sɛnɔ a a ’dɩ a dɩ. Ɔ ghlɛɛ ‑mä, sɛ n ’nyɔ a‑a a dɛ ’dɩɩ, ‑sɩbhä ɔ ghïlanyɩɛ ‑tiamö. Zaa, sɛ n kä a‑a ’kwädlɩ ‑mä a jijo’wʋ gbëaa a ’yize nglii, ‑sɩbhä n’n‑ä a dɛ Tiitɩ yiodɩ ’nyɛ. ¹⁵Sɛ a kää Lagɔ a nganɔ ku ’mö ’n a yiɛ ɔ ’nglɩ ’mö Tiitɩ päla, ’n a yoo ’yukwli ‑pʋnɩ, sɛ a zʋä ’na wɛlɩɩ ’klʋkpamöö, ’ɔ dlɩɩ bhlinɩ ‑lɛ. ‑Sɩbhä a za, a ‑wawʋ ‑wʋ ‑wɔɔ a‑a ’kwädlɩ dlɩ zɛmöö, ’n wʋ yia’aa tenyii zumanɩ. ¹⁶Na’bhë, n ‑yi sɛ nɩɩ, ‑lii ’wuë ’mö a dɔ’wʋ n yeanyɩ dlɩ ’wʋ ‑kä. ‑Sɩbhä a za, ’mäna lɩbhaaa tenyii.

A nɩ ’nyɛ ’mänasɛ

¹‑Atʋayuënyɩ, Zezwii a ‑nʋa ‑wa ‑wʋä mä’ä Masedʋanɩ a ‑gwlɩɩ ‑gömöö, sɛɛ Lagɔ ’pʋää ’nyu ’n ɔ yiɛ ‑mä wa jijo’wʋ ’ɔ libhoo nʋnɩɩ, ‑sɩbhä a ’tɩtɩ n ’kanyɩɛ dɛ’ɛ ’nyɛ. ²’Klɩ a ‑bɛ wa ’yɩɛ ‑tiamö. ‑Maa ’wa dlɩ’wʋkänɔɔ a za ’mäna ’käda ’lɩbhʋää, ’n wa yiɛ ’yli yɔwʋ ’tɛmanɩ tenyii. ‑Sɩbhä a za, wa glɩnɩ ‑tiamö ’pʋäwa, ‑maa ’wa dlɩzɛmönanɔɔ zumanɩ wʋ zumanɩɛ. ^3-4Wa ’nʋä nɩɩ, wa ’bhɩa Lagɔgänɩwaa a ‑zɩkpöö ‑wʋ moni ’wʋ ’päpänɩ dɔ’wʋ wa ’kɛ Zeluzalɛɛmö a ‑nʋa ‑mä kwää, yɔwʋ wa bhibheaa nɩɩ, n nɩ nglu ’wʋ wa ’kä ‑lɛ a moni ’la ’wälamö klɩpaa, ‑maa yɩ ‑bhuë ‑sɩbhä ’mäna ’wʋ. ‑Amöö ’nuëë ’dɩ ’nyɛ nɩɩ, wa nɩ ’wäla moni ’la. ‑Maa wa’bhï dlɩ glu wa ghlɛɛ, ’n wa yiɛ dɛ wa kää ’nyɛ, wa ’plɩ ‑lɛ ‑gömö. Na’bhë n ’yi ‑sɩbhä ’ylɩmö. ⁵Sɛ n ’nuë a‑a ‑tɔnɩ, ‑sɩbhä wa ’zʋä. Wanyɩ wa ’nyɛɛ tɛɛ ‑Alowli Zezwii yowʋ ’wë, ’n wa ‑yinyɩɛ wanyɩ yowʋ ’nyɛ sɛɛ Lagɔ ’yɩbhɩɛ.

⁶Nza n ’nyɛɛ Tiitɩ ’dɩ nɩɩ, ɔ nɩ yi ‑mä a mä’a ’bɩwʋ klɩpaa, nzɩɩ moni a ’wluyɩbhalibo ’la ɔ tɛɛ a‑a ‑mä a jijo’wʋ, ‑a nʋä ngäzɩwa a za‑a, ɔ ’kanyɩ kwänɩ a ’kʋ zɛmö bhɩɛ. ⁷Abhʋa abhlɩ, Lagɔ ’a ’Wugɔmʋʋ ’a ’nyupälɩɩ ‑wʋanyɩ tenyii ‑gömö. A ’tɛɛnɩ Lagɔ dlɩ ’tɩɩ, ’ɔ wɛlɩɩ, a nwi sasɛ ’mö, a bhïli sasɛ, ‑lii ’wuë ’mö a dɔ’wʋ, a ‑su tenyii ku ’mö, ‑wawʋʋ n ’zʋanyɩɛ dlɩ zɛmöö, wʋ ‑zu. Zaa, monii a ’kää da’a ’nyɛ a dɔ’wʋ, ’a ngäzɩdlɩkäkʋʋ nɩ zumanɩɛ tenyii a ’kä sasɛ ’nyɛ.

⁸Sɛ’ɛ n’n‑ä nɩɩ, a kä a ’kä ‑sɩbhä ’zʋ klɩpaa nʋ. ‑Maa sɛɛ ‑muë’la ‑suä ’nyɛnyɛdɔ’wʋ ku ’möö, ‑sɩbhä a ’tɩtɩ n ’nyanyɩɛ, yɩ ’kanyɩ’ɛ abhlɩ dlɩ glu ‑sɛmö, nzɩɩ ’a ‑wawʋʋ ‑kä ‑tiamö a ‑lu glɩnɩɩ, wʋ ’kä ’ylɩmö ’yoo. ⁹A’bhï, sɛɛ ‑Alowli Zezwii Kliisɩ ’pää a ngäzɩdlɩ, a ‑yi ‑sɩbhä. Mɔɔ ‑kälɩɛ ‑lii ’wuë, ‑maa yɩ ’wuë kɛ’mö ɔ ‑sɩɩɛ ’n ɔ yiɛ mä’ä dʋdʋ ’wʋ yi, ɔ ’kä mä’ä ’pʋanyɔ a sɛ ‑wʋ, nzɩɩ ’ɔ pʋa ’la a za, ’nyupälɩɩ a ‑bɛ ’kanyɩa ’wʋ ghlɛ.

¹⁰Zaa, ’na sɛ n pää dlɩ ‑sɩbhä ma‑a nɩɩ: Moni ’la, a ‑kɛɛ ’wʋ ’päpänɩmöö, yɩ nɛnɩ a dɔ’wʋ. ’Ylʋba ‑mä’la ’mö, a nglu a‑a ’wʋ a ’kä moni ’la ’wʋ ’päpänɩ, ’n a yi a‑a ɛ ’wʋpäpänɛ tɛɛ. ¹¹Zaa, sɛ a ‑su a‑a ku ’mö ’n a yi a‑a ’wʋ ngluu, a nɩ ‑su ‑sɩbhä ku ’mö a ’kä ɛ ’wʋpäpänɛ zɛmö bhɩɛ. Sɛ a kää, ‑sɩbhä a nɩ ’nyɛ bhʋlʋbhlʋ. ¹²Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑n ‑kä ’nyɛɛ yi ‑n ‑kä ku ’mö ‑suu, yɩ nɛnɩ Lagɔ dlɩ yɔwʋ. ‑Maa ’saa nɛnɔɔ dlɩ yɔwʋ a’bhëë, miɛ nɩɩ, ‑n ‑kä ku ’mö ‑suu, dɛ ‑n kää, ’nyɛ ‑lɛ. ¹³N ‑kä a nɩ ’päpänɩ moni ’la ’wʋ nʋʋ, ɛ’ɛ ‑bhö nɩɩ n ’kanyɩ kä’mö kplɛ n ’kä ‑mumuë kwänɩ a za, ‑maa ‑a ’wuë ‑a ’kä ‑lu ‑kä, nza n gbää ‑sɩbhä. ¹⁴‑Sɩkaa a dɔ’wʋ abhʋaa kää ‑li a ‑bɛ zaa, ‑waaa ‑lu ‑kä, a kä a ’kʋä ’wʋ yi. ‑Lɛ a dɔ’wʋ a ’nɩ’ɛ abhlɩ zɩla’a ‑lu ‑kä, wa ‑kä ‑li a ‑bɛ ‑kää, wa ’kanyɩ’ɛ wabhlɩ ’wʋ yi. ‑Sɩbhä ‑a ’kää ’zʋ, nzɩɩ ‑a ’wuë, ‑a ’käa ’mö mlɩnɩ. ¹⁵Sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

‑Ɔ ’libhïä ‑bɛ, ɔ ‑nɩɩ ’nɩɛ ’wlu ’plɩ,

‑ɔ ’libhïä ’tikïyiee, ɔ’ɔɔ ‑lu bɔ.8.15 Ɛzoodɩ 16.18.

Moni a ’wluyɩbhalibhoo

¹⁶N bhälɩ Lagɔ. Mɔɔ kää ’nglɩ sɛɛ a gbʋ plɛnɩɩɛ tenyii, ’n wʋ plɛnɩmöä ‑sɩbhä ‑aa ‑daayu Tiitɩ. ¹⁷N ’nyɔɔ ’dɩ nɩɩ, n ’kɔ ’wʋ ’sɔ ‑mä ’a mä’a tienɩɩ, ɔ’bhë ɔ ‑su a ’kɩ ku ’mö ɔ ’kä ‑mä mö a dɔ’wʋ zaa, ’wʋ ɔ ngluä cuu ɔ ’kä ‑mä mö. ¹⁸‑Aa ‑daayu ‑mɔmɔɔ ’mö n tiemanyɩ’ɛɛ ’wʋ ɔ ‑nyɛ Tiitɩ ’kä yɔwʋ mönɩ. Nɩkpɛ ’la, ’ɔ sɛ ɔ nʋä Zezwii ’a ’Mänatɩtɩɩ a biabialibhoo a za, Zezwii a ‑nʋa a ‑zɩkpöö ’wuë, ɔ ’dɩ a ‑dɩ yɩ sɛɛ. ¹⁹Wa’bhï mʋa ‑sɔɔɔ, monii Zezwii a ‑nʋa ’yɩbhaa dlɩzɛmönanɩsɛ ’wluu, ‑a ‑nyɔɔ ’sɔ ‑a ’kä ’gämö mönɩ, ‑a ’kɛ ‑mä Zeluzalɛɛmö kwä. ‑A ’bhɩa Lagɔgänɩwaa ‑wa ‑wʋä ‑mä, ‑a ’kʋä ’wʋ yi, Lagɔ a ’nglɩ ’kä ’ghlimanɩ. ²⁰Moni kɔkɔmlɛ ’la a dɔ’wʋ, ‑mumuë tɩa ‑aa ’nglɩ nyima zaa, ‑aa ’yize ‑abhʋa ’naa ’kä ɛ dlinɩdlinɩlibhoo nʋ. ²¹Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑a ’kä ‑Alowli Lagɔ a ’yila ’klʋ ’mö zlɔnɩ a gbʋ a ’yize mʋʋ ‑nɩnyɩɛ plɛnɩ, ‑maa ‑a ’kä nɩkpa a ’yila ’klʋ ’mö zlɔnɩ a gbʋʋ, wʋ plɛmönyɩ’ɛ.

²²Tiitɩ ‑nyɛ ‑aa ‑daayu ‑mɔ’la ’sɔ, ‑aa ‑daayu ‑mɔmɔɔ mö ‑a ’pʋä’ɛɛ ’bɩwʋ. ‑Aa ‑daayu ’la, ‑a kɔ ‑bɛ ’wʋ ’ylɩmö nɩɩ, ku’mösusɛ ɔ nʋä Lagɔ ’a libhoo. Ɔ ‑wʋä ‑sɩkaa dɛ’ɛ ‑mä ’a mä’a yi dɔ’wʋʋ, ɔ kanyɩ dlɩ ’wʋ zaa, ɔ ‑su ku ’mö tenyii a’bhë. ²³Na ’wʋ‑bhlinɩnyɔ Tiitɩ ɔbhlɩ, ’mö n ‑nyɛɛ nʋä Lagɔ ’a libhoo ‑mä a jijo’wʋ. ‑Muë’la ’sɔ ‑kpɔ wabhlɩ, Zezwii a ‑nʋa a ‑zɩkpöö ’wuë mʋa ‑sʋää. Nɩkpa a ‑muë ’ghlimanɩɛ Kliisɩ a ’nglɩ ’mö wa glɩnɩɛ. ²⁴Zaa, sɛ a ‑waa a ’bhɩa Lagɔgänɩwaa, a nɩ tulanuë ‑sɩbhä ’ylimö. ‑Lɛ a dɔ’wʋ Zezwii a ‑nʋa a ‑zɩkpö ’wuë yi sɛ yɩbhlɩmanɩ nɩɩ, ’a ’dɩ a ‑dɩɩ ‑a ‑sɛnuë a‑a, ɛ’ɛ ‑bhö yiodɩ.

¹‑Atʋayuënyɩ, ‑a’bhɩa Lagɔgänɩwaa ‑wa ‑wʋä ‑mä Zeluzalɛɛmöö, a ’kʋä ’wʋ yimö a dɔ’wʋ, ’naa ’kanyɩa’a ‑bɛ ’wʋ ’wʋ ’cɛlɩ. ²N ‑yi sɛ nɩɩ, a’bhï a ngulu ’wʋ a ’kä ‑sɩbhä ’zʋ. ‑Sɩbhä a za n ‑sɛnɩɛ mä’ä Masedʋanɩ a ’dɩ a dɩ nɩɩ: «‑Aa ‑daayuë ‑wa ‑wʋä ‑mä Akayii‑bhölɩɩ ’möö, wa yɛ a ‑pa wabhlɩ ’ylʋba ‑mä’la ’mö ’wʋ nglu wa ’kä wa ’bhɩa ’la ’wʋ yimö.» ’A sɛ a ‑suä da’a ku ’mö n ’nyʋää ‑sɩbhä ’dɩɩ, ‑sɩbhä ma‑a sɛɛ wa gla’mö a ‑nʋä a ‑bɛ dila glu, wa ’kä ‑sɩbhä ’zʋmö. ³‑Sɩbhä a za n tieanyɩɛ ‑aa ‑daayuë ’la ta ‑kpɔ ’wʋ, ɛ tɩ ‑bhɩɛa yiodɩ n yɛ a dɔ’wʋ ‑sɛ. N yɩbhä a ’kä ’wlu ‑gïganɩ, a ’kʋä ‑kʋnɩ. ⁴N guä miɛ nɩɩ, n ‑nyɛ mä’ä Masedʋanɩ a nɩkpa ‑mumuë ’sɔ, ‑a ‑kä ‑mä ’a mä’a yɔwʋ yinɩ, ’n ‑a ‑kä lɛ ’bhöö ’lɛ a ’nɩ ’wlu ‑gïganɩɩ, ’fʋ n kanyɩɛ da’a dlɩ ’tɛɛnɩ zaa, zʋʋ ‑kaaa ’lɩbhä. A’bhï, zʋ yeanyɩ ’lɩbhämö. ⁵‑Sɩbhä a za n ’nyɛɛ ‑aa ‑daayuë ’la ’dɩ nɩɩ, wa ‑kä ’yuku ’plɩɩ, yɩ nɛnɩ. Nzɩɩ monii a gbä a‑a a ’kä ’nyɛɛ, wa ’kɛ ‑bhlɛ ’wlu ’yɩbha. ‑Lɛ a dɔ’wʋ n ‑kä lɛ ’bhöö ’lɛ ɛ ‑wʋa’a ‑lɛ ’kɩ. N yɩbhä nɩɩ, dlɩ a dlɩ ’mö a nɩ ’nyɛnɛ, ‑maa ɛ nɩ tɩ ‑bhɩɛ ’wlumö a ‑köbhänɩ.

A‑a nɩ ’nyɛnɩ Lagɔ dlɩ a dlɩ ’mö

⁶A nɩ yɩbhlɩnɩ sɛ nɩɩ: ‑Ɔ ‑glʋä ’tikïyiee, ’tikïyie ɔ dɩɛ, ‑ɔ glʋä ‑bɛɛ, ‑bɛ ɔ dɩɛ. ⁷Zaa, ‑ɔ ‑kä ’nyɛɛ yii, ɔ’bhë sɛ ɔ ’yɩbhää, ‑sɩbhä ɔ nɩ ’nyɛ. ‑Maa ’ɔ dlɩɩ nɩ tɩ ’mö ‑ki ɔ nɩ tɩ ’nyɛ, ɛ nɩ tɩ ‑bhɩɛ ’wlumö ‑ɔ ‑köbhänɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑ɔ ’nyɛɛ ’mänasɛ, mɔɔ nɛnɩɛ Lagɔ dlɩ yɔwʋ. ⁸Lagɔ a’bhë ɔ bhɛnɩ ɔ ’kanyɩ ’nyupälɩɩ a kii ’wuë ’wʋ ghäla, nzɩɩ ‑lii ’wuë ’kanyɩ ’kwädlɩ kɛ ’kplɛnɩ, a ’kɩ ’wʋ ’libhï a ’kä nɩkpa ‑li a ‑li a kii ’wuë ’wlu nʋ. ⁹Sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ ‑mä Lagɔbɔgʋʋ ’mö nɩɩ:

Yɛ’mönanɩsɛ ɔ nyɛɛ ’pʋäwa,

’ɔ dlɩzɛmönanɔɔ ’nɩɛ ’bhlenɩdɛ ‑kä.9.9 Soomö 112.9.

¹⁰Lagɔ ‑ɔ nyɛɛ glʋglʋnyɔ glʋglʋluu, ‑ɔ nyɔɔ lilee, ɔ yeanyɩ glʋglʋlii ’nyɛ, ɔ yi ‑gömö ’pä, nzɩɩ ’a yɛ’mönanɔɔ ’kä zumanɩ. ¹¹Sɛ ɔ ’kanyɩɛ kii ’wuë ’mö ’nyu ’pää, ‑sɩbhä ma‑a ’kää ’nglɩ ‑kä, a ’kä’ɛ abhlɩ dlɩzɛmönanɩsɛ nɩkpa ’nyɛmö ’yize. ‑Lɛ a dɔ’wʋ, ’a ’saa a ’nyɛɛ da’a, ‑a ‑kɩɩ ‑waaa ‑lu kä’mö ‑kä ‑mä kwää, mɩɩ ’kää ’nglɩ ‑kä wa ’kä a za Lagɔ bhälɩ. ¹²Monii ‑a ’wälaa da’aa, ɛ’ɛ ‑bhö nɩɩ ‑a ’kä ‑mä Zeluzalɛɛmö a Lagɔgänɩwaa ’wʋ yi a ’yize a za. ‑Maa ‑yɩ kää tenyii dɛsɛ a’bhë miɛ nɩɩ, ɛ za, nɩkpa a ‑bɛ yi tenyii Lagɔ bhälɩ. ¹³Wɛlɩ ’la ’mö a dɔ’wʋ, a ‑kä sasɛ Lagɔ ’klʋkpamö zʋ ’tɩɩ, ‑muë’la yi a za ɔ ’nglɩ ’ghlimanɩ. Wa yi sɛ yɩbhlɩmanɩ nɩɩ, Kliisɩ ’a ’Mänatɩtɩɩ sɛ yɩ gbää ‑sɩbhä a nɛmöä ’tɩɩ. ’A ’saa a kää, sɛ a ’nyɛmuënyɩɛ dlɩ a dlɩ ’mö ’n a ’nyɛmi’ɛ ‑sɩbhä ‑mumuëë, wa yi ‑sɩbhä ’ylɩmö, wa yi ‑sɩbhä a za Lagɔ bhälɩ. ¹⁴Lagɔ, ’nyu ɔ panyɩɛ tenyii zaa, wa yi a za Lagɔ bhibhee, a ’kä sɛ ‑yi nɩɩ wa ‑waanyɩ.

¹⁵‑A bhälɩ Lagɔ ‑ɔnyɩɩ ’nyɛnyɛlu ’nɩɛ ‑sɩbhä a sɛ ‑wʋ.

Pɔɔlʋ yɛ ’ɔ Lagɔlibhoo ’wʋ gwɩ

¹‑Amö Pɔɔlʋ, wa lɛ n ‑kä ‑mä a jijo’wʋ ‑wʋ n’n wɛlɩ ngli ‑kä, ‑maa n ‑kaanyɩ yɔwʋ ’bhöö ’wëë, ’n n bhïlaa nyɩbhɛlʋsɛ. Kliisɩ ’a dlɩwätɛɛ ‑nyɛ ’ɔ kɛgänɔɔ ’sɔ a ’nglɩ ’mö, ’dɩ ’mö n zʋanyɩɛ dɛ’ɛ nɩɩ: ²N bhianyɩ yɔwʋ, ’a nʋnʋlii nɩ tɩ ’nglɩ ‑kä n ‑kä ‑mä ’a mä’a yii, n tanyɩa yɔwʋkanɩsɛ bhïlanɩ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑wa nʋä da’a nɩɩ, nɩkpɛsɛ a ’yize ‑a nʋä ‑a’a Lagɔlibhoo, ‑sɩkaa a dɔ’wʋ ‑a ‑kä yii, yɔwʋkanɩsɛ n ’kʋä ’dɩ ’nyɛ. ³‑Tiamö abhlɩ, mä’ä dʋdʋ ’wʋ a nɩkpa ’wuë a sɛ a nɩkpɛ n glɩnɩmöä. ‑Maa ’na tʋʋ n gwɩɛ, nɩkpɛsɛ n ’nuä gwɩ. ⁴Sɛɛ nɩkpa libhïä wanyɩ a tʋgwɩnɩli ’wʋ ’n wa gwɩɛ, ‑sɩbhä n’n‑ä ’zʋ. ‑Maa Lagɔ, mɔɔ ‑wʋʋä ‑gömö, ’ɔ ’mötɛɛnɔɔ, ’mö n gwɩnɩɛ. ‑Sɩbhä a za, ‑lii ’wuë yɩ yi tenyii ’mö ’tɛɛ ‑kë, ’wlu n pïliɛ. Miɛ nɩɩ, wɛlɩɩ ’wuë ‑yɩɩɛ Lagɔsɛ ‑wʋʋ, sɛ yɩ glɩnɩɛ yio a ’yizee, ‑sɩbhä n pää ’pɩwʋ. ⁵‑Lii ’wuë bhabhawaa tɛkpɔnɩɛ ’mö ‑yɩnyɩɩ za wa’a ngluä wa ’kä Lagɔ yɩbhlɩnɩɩ, sɛ yɩ glɩnɩɛ nyɩasɛlii, ‑sɩbhä n pää ’pɩwʋ. Sa’a ‑sɩbhä n sɛɛ ‑mä nɩkpa a dila zɛmö dlɩpäsɛzokwëa ’wuë, nzɩɩ ‑a ’wuë ‑a ’kä Kliisɩ a ’yize ’klʋkpamö zʋ. ⁶Zaa, ’n a ‑käa’a ’wʋ nglu nɩɩ a yia’a ‑sɩkaa ’na wɛlɩɩ ’klʋkpamö zʋ ’tɩɩ nʋʋ, n yi yi, a gla’mö a nɩkpaa ‑waaa da’a ’yɩbhä wa ’kä ‑sɩbhä ’zʋmöö, n yuë yɔwʋkanɩsɛ ’mö zlɔmanɩ.

⁷Sɛɛ ‑lii ‑wʋä gbëaa, a nɩ ’yi ‑sɩbhä ’ylɩmö. ‑Wa tɛkpɔɔ da’a nɩɩ, mʋa glɩnɩɛ wabhlɩ Kliisɩ a ‑nʋaa, wa nɩ yɩbhlɩnɩ sɛ nɩɩ, sɛ wa gbää da’a ɔ ‑nʋä wa glɩnɩɩ, ‑sɩbhä ‑a glɩnɩmö’ɛɛ ‑abhlɩ ɔ ‑nʋä. ⁸N ‑kä’ɛ nɩɩ, sɛ n glɩnɩɛ ‑Alowli a tietienyɔ a za, ’nglɩ ’kädɩ n kää ‑gömöö, n ‑yi sɛ nɩɩ, ɛ’ɛ ‑bhö ’fʋ a tɛkpɔtɛkpʋ. ‑Maa mɔɔ nyɩaaa ‑tiamö ‑lɛ a libho ’la, n ’kanyɩ ’yukusɛ kwä a za, ‑maa ɛ’ɛ ‑bhö n ’kanyɩ nyima a za. ⁹’Bɔgwɩ n panyɩɛ wʋʋ, a nɩ tɩ ‑tɔnɩ nɩɩ, n ’kanyɩ ’wʋ ’kïla a za, nza n cɛli ‑sɩbhä. ¹⁰Sɛ’ɛ ‑mumuë nʋä nɩɩ, ’na ’bɔgwɩɩ n cɛlanyɩɛ ’wʋ ’mö a dɔ’wʋ, n ‑kä bhïlaa, ‑tiasɛ n bhïlaa, ’na wɛlɩɩ dlɩ yɩ köbhää sɛ, ‑maa n ‑kaanyɩa’a jijo’wʋ ‑wʋʋ, n’n wɛlɩ ngli ‑kä, n ‑kä bhïlaa, ’na bhïlawɛlɩɩ ’nɩ ’yli yɔwʋ ’tɛɛ. ¹¹‑Wa nʋä sa’a, mö ‑a nyɛɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: ‑A ‑kaanyɩ ’wʋ ’cɛlɩ a sɛ ‑a bhïlaa nyɩbhɛlʋsɛɛ, ‑a ‑kä ‑mä ’a mä’a yii, sɛ ‑bhʋlʋ ‑kpɔ ’la ‑sɩbhä ‑a ’kää bhïla.

¹²Nɩkpaa ‑wa zʋä da’a wanyɩ ’nglɩ ’kädɩ ‑gömöö, n ’nuëa na a ‑käpanɩ, n ’nuëë nanyɩ yɛkanɩ a’bhë. ‑Tiamö a dɔ’wʋ nɩkpa ’la ‑ɔɔ’nɛɛnɩwa ’kädɩ wa glɩnɩɛ. Wɛlɩɩ wa sɛɛ wanyɩgäsɛ ’wlumöö, yɩ za wa zʋä wanyɩ. ¹³‑Abhʋa ‑abhlɩ, ‑aaa ‑anyɩ ’fʋ a ’nglɩ möa. ‑Maa Lagɔ a’bhë mɔɔ ’zʋanyɩɛ ɔ tietiewa ’wʋ, ‑a ’kä saa ’wuë ’ɔ wɛlɩɩ bia. Libho ’la a nglɩɩ, ’mö n kää ‑gömö cuu, mö ‑a ‑wʋä nʋ dɔ’wʋ, a‑a yiɛ ‑mä ’a mä’a ghlɛ. ¹⁴Zaa, a gbʋ ‑kaa plɛnɩɩ, ɛ’ɛ ‑bhö fʋ, ‑maa ‑a’a libhoo muä. ‑Abhʋa ‑lɛmanyɩ a‑a tɛɛ Kliisɩ ’a ’Mänatɩtɩɩ. ¹⁵‑Abhʋa ‑abhlɩ, ’fʋ a ’nglɩ ‑aaa ‑anyɩ möa. ‑A’bhɩa a libhoo ‑aaa ’mö tɛkpɔnɩ. ‑Maa ‑a kɩ dlɩ ’wʋ nɩɩ, libhoo Lagɔ a’bhë nyɩanyɩɛ, ‑a tɛɛ a‑a ‑mä a jijo’wʋʋ, ‑a yu sasɛ nʋ ’yize, nzɩɩ a ’käa ‑mä Lagɔgänɩgänɛ ’mö a dɔ’wʋ ’yukusɛ mö. ¹⁶‑A ‑kä ‑mä ’a mä’a ‑a’a libhoo nʋ ’wëë, ‑mä a nimï a ‑gwlɩɩ ’mö, mää ’Mänatɩtɩɩ ’nɩɛ ‑bhlɛ ghlɛɛ, a‑a ’kä’ɛ ‑mä mö, ‑a ’kɩ ‑mä bianɩ. ‑Lɛ a dɔ’wʋ, libhoo Lagɔ ’nyɛɛ ‑mumuë ’n wa yuä nʋʋ, ‑aaa ’kʋ ’mö plɛ, ‑aaa ’kʋ ’mö tɛkpɔnɩ.

¹⁷Sɛ’ɛ yɩ cɛlɩɛ nɩɩ: ‑Ɔ ‑kä ɔ ’kä tɛkpɔ, ‑Alowli Lagɔ ’mö ɔ nɩ tɛkpɔnɩ ’mö.10.17 Zelemii 9.23‑24.¹⁸Nza n gbää nɩɩ, ‑ɔ sɛɛ ɔnyɩ a ’dɩ a dɩɩ, mɔɔ ’nɩɛ ‑tiamö ’nglɩ ‑kä, ‑maa ‑mɔ ‑Alowli zʋä, mɔɔ kää ‑tiamö ’nglɩ ‑gömö.

Pɔɔlʋ yɛ yiowaa ‑wa laa wanyɩ Zezwii a tietiewaa a dɛ bhïla

¹‑Atʋayuënyɩ, n yɩbhä a nyɩasɛ a nɩ nyɩaa ’tikïyie ’wʋ ’tɛnyɩ, n ’kä ‑ɔɔ’nɛɛnɩnyɔ a ‑li nʋ. Zaa, a nɩ nglu ’wʋ, n ’kä ‑sɩbhä ’zʋ. ²Nglʋnyinye ‑ɛ ‑wʋʋä a za ’lɩbhä dɔ’wʋʋ, nglʋnyinye a ‑mɛ ’bhöönɩ Lagɔ ’mö mɛɛ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ngluyu a ‑mɔ ’nɩɛ ‑bhlɛ nyɩbhɛlʋ yɩbhlɩnɩ a sɛ a ‑wʋä, ’n n yeanyɩɛ nyɩbhɛlʋ ‑bhlʋ ’tɩɩ ’wʋ bhibhe. Nyɩbhɛlʋ ’la, Zezwii Kliisɩ mɔɔ. ³N guä miɛ nɩɩ, sɛɛ tɩmɛ nʋ a‑a Ɛɛvö ylʋ ’n ɛ yo a‑a ’wlumö nyimaa, nɩkpa tanyɩa ‑sɩbhä ’wlumö nyima zaa, a’bhï a nɩ ’nɛmanɩ anyɩ ’wʋ, nzɩɩ Kliisɩ a ‑wawa dɔ’wʋ, ’a dilaa tɩa ’mö ‑dlinɩ. ⁴Nyɩasɛ n’n‑ä ‑sɩbhä gbä, ‑maa nɩkpɛ ‑kä yi ɔ ‑kaanyɩ käbözezwii, ‑ɔɔɔ Zezwii ‑ɔnyɩɩ ’dɩ ‑a ’nyanyɩ a‑a glɩnɩ a ’dɩ ’nyɛɛ, ɔ ‑kaanyɩ käböwugɔmʋ, ‑ɔɔɔ ’Wugɔmʋʋ ‑ɔ ‑yeanyɩ a‑a ‑gömöö glɩnɩ a ’dɩ ’nyɛɛ, ɔ ‑kaanyɩ käbömänatɩtɩ, ‑yɩɩɛ ’Mänatɩtɩɩ ‑a ’nyanyɩ a‑a glɩnɩ ’nyɛɛ, ’wʋ a ngluä nza n gbää ‑sɩbhä.

⁵’A nɩkpa ’la a laa Zezwii ’a tietiewa ’kädɩ ’kädɩɩ, wa ‑nɩɩɛ yɩ na a ‑lu ’mö zi. ⁶‑Tiamö abhlɩ, n’n‑ä ‑kamä bhïlasɛyinyɔ ’kɔdɔ glɩnɩ, ‑maa n ‑kä bhïlaa, n ‑yi ’saa n bhïla. ‑Sɩbhä n tulananyi a‑a ’kwädlɩ ’ki a ‑bɛ ’mö ’ylimö.

⁷Lagɔ ’a wɛlɩ a ‑wɛlɩɩ, ’fʋ n ’nyanyiɛ. N ‑lɛmöä sa’a nanyɩ dʋdʋ ’wʋ a ’käa abhlɩ ’pʋ a za‑a, ’nyinyloli bhä ‑a? ⁸’Na Lagɔlibhoo n nʋ a‑a ‑mä a jijo’wʋʋ, Zezwii a ‑nʋa a ‑zɩkpö ‑mimii ’mö n kplɛɛ kä’mö n ’kanyɩ ’wʋ yi a za. ⁹N ‑wʋ a‑a ‑mä a jijo’wʋ, dɛɛ n’n a‑a ‑lu kä’mö ‑kää, a gla’mö a nɩkpɛɛ ‑nɩɩɛ a ‑su. ‑Maa ‑aa ‑daayuë ‑wa ’bhöönɩ a‑a ‑mä Masedʋanɩ, mʋa yiiia a‑a ’wʋ. Kii ’wuë ’mö a dɔ’wʋ, n’n‑ä ’wʋ nglu, a gla’mö a nɩkpɛ ‑kaa ‑su, ‑sɩbhä n ’kää ’kwädlɩ ’zʋ ’yize. ¹⁰Kliisɩ ‑ɔ zʋʋʋä ’kwädlɩ ’ɔ gbëaa ngli ’yize, ɔ ’nglɩ ’mö n nyanyɩɛ dɛ’ɛ ’dɩ nɩɩ: ‑Mä Akayii‑bhölɩɩ ’wuë ’mö, nɩkpɛ ‑bhlʋ a’bhë ’naa ‑kaa ‑lɛ a nglɩ ’la ‑gömö ‑sɛ. ¹¹N ‑kä ‑sɩbhä zʋʋ, sɛ’ɛ yɩ sɛ bhä zɛmö nɩɩ, n ’nanyɩɛ ‑wa a za‑a? Lagɔ a’bhë ɔ ‑yi sɛ nɩɩ, n ‑waanyɩ.

¹²’Na sɛ n nʋä da’a Lagɔ ’a libhoo, ‑sɩbhä n ’kʋä nʋ ’yize, ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa nɩkpa ’la ‑wa tɛlɩɛ ’saa wa ’kää ’mö tɛkpɔnɩ sɛ, ‑wa nʋä nɩɩ ’na sɛ n nʋä Lagɔ ’a libhoo ‑sɩbhä wa nʋmuä, n tuëa ’tɛnyɩ ’nyɛ wa tɩa tɛkpɔ. ¹³Nɩkpa ’la, Kliisɩ a tietiewa wa’aa glɩnɩ. Ylʋplɛwa wa glɩnɩɛ. Wa nʋ ’fʋ Kliisɩ a tietiewa a ‑li, ‑maa mɔɔ ’nuë tie. ¹⁴N ‑kä ‑sɩbhä nʋʋ, yɩ nɩ tanyɩ ’fʋ ngli yɩa, ‑maa Sataa, ɔ bhɛnɩ ɔ ’kä Lagɔzuzukwë ‑a lɩɛ zɩzlɔnɩ. ¹⁵Zaa, Sataa ’a libhonʋwaa wa ‑kä ‑sɩbhä zɩzlɔnɩmö, wa ‑kä ’fʋ Lagɔ a libhonʋwa a ‑li nʋʋ, yɩ nɩ tanyɩ ngli yɩa. Nɩkpa ’la, Lagɔ yuë zɩla’a ’wa nʋnʋlii a ’pɛna ’nyɛ.

‑Lii Pɔɔlʋ tɛkpɔnɩɛ ɔbhlɩ ’möö miɛ dɛ’ɛ

¹⁶Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑bɛ nɩ ‑tɩɩ ‑ɔɔ’nɛɛnɩnyɔ ’mö ’wʋ ’libhï. ‑Maa a ‑kä a ‑kaa ‑sɩbhä ’wʋ ’libhï nʋʋ, a nɩ nglu’ɛ ’wʋ, n ’käa’a ‑sɩkaa ‑ɔɔ’nɛɛnɩnyɔ a sɛ tɛkpɔmö. ¹⁷N ‑yi abhlɩ sɛ nɩɩ, sɛ n ’kää dɛ’ɛ tɛkpɔɔ, ɛ’ɛ ‑bhö Lagɔsɛ, ‑ɔɔ’nɛɛnɩsɛɛ. ¹⁸‑Maa nɩkpaa ‑wanyɩɩ tɛkpɔtɛkpɔsaa ’nɩɛ Lagɔsɛ ‑wʋʋ, wa’aa ‑mä a gla’mö muënɩ zaa, tɛkpɔ n ’kää tɛkpɔmö. ¹⁹Abhʋa la’ɛ anyɩ ’nɛɛnɩwaa, ‑ɔɔ’nɛɛnɩwɛlɩɩ a kii ’wuë ’mö a ngluä ’wʋ. ²⁰Wa ‑kaanyɩ gasɛ ‑su, wa ‑kanyɩ kä’mö kplɛ, wa ‑kaanyɩ ’wʋ li, wa ‑kaanyɩ ’ylimö fälanɩ, wa ‑kaanyɩ ’klʋ ’pä a’bhë ‑kë, ’wʋ a ngluä. ²¹‑A ’nanyɩ ‑sɩbhä köbhää, yila ‑a gu bhä ‑a? Zʋ ’wʋ yɩ ‑bhööä. ‑Ɔɔ’nɛɛnɩnyɔ a sɛ n ’kää bhïla. ’Saa kää ’nglɩ ’n wa tɛkpɔɔ, n bhɛnɩ n ’kä wʋ za tɛkpɔmö. ²²Nɩkpa ’la, sɛ wa glɩnɩɛ Ebleewaa, ‑sɩbhä n glɩnɩmöä Ebleeyi, sɛ wa glɩnɩɛ Yizlaɛlɩ ’a ngëyii ’mö a ‑nʋä, ‑sɩbhä n glɩnɩmöä Yizlaɛlɩ a ngëyi ’mö a ‑nɔ, sɛ wa glɩnɩɛ Ablaamö a ’yuë a ’yuëë, ‑sɩbhä n glɩnɩmöä Ablaamö a ’yu a ’yu. ²³Ɛ ‑kä Kliisɩ a libhonʋwaglɩnɩzaa, zaa ‑yeeke! Mä’ä ‑mä a ’käa’a yi. A nɩ ’tatinɩɩɛ ‑ka ’yi n ’kä nɩkpɛ a ‑mɔɔ ‑nyimaa ’wlumö ’lɩlɩlɩ a sɛ bhïla. Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, ‑sɩbhä a za wa nɩ ‑kä tɛkpɔɔ, ‑amöö glɩnɩɛ ɔ libhonʋnyɔ, ‑amöö zuëë wa ’wuë ’wʋ. N ylɔ tenyii ɔ za, wa paaa ’kwädlɩ ‑jie ’mö, wa lɩbhaa, wa paaa ’kwädlɩ ’kwie ngli. ‑Li ’la ’wuë ’mö a dɔ’wʋ, n zi nɩkpa ’la ’wʋ. ²⁴Zwiiföwaa ‑kaaa ‑bhlɛ ’wʋ ngbï ’sɛlɩnɩ. Gbösɛnyɔ a sɛ, ’wʋ a glʋ ‑bhlʋ ’wʋ kʋgbä ngbï‑mʋäna wa ’sɛlɩnɩɩɛ ‑sɩbhä ‑kpli ’mö ’yize. ²⁵Ghlʋmɛɛwaa ‑kaaa ‑bhlɛ wabhlɩ ’wʋ taa ’sɛlɩnɩ. N yɛɛ ‑bhlɛ ’wʋ ‑bhlʋ ’kpɩ ’pɔɔnɩ n ’kä ’ku a za. Batoo ‑kaaa ‑bhlɛ ’nyu ’klʋ ’wʋ taa zɛmö ghɔlɔnɩ. Wʋ ghɔlɔɔ sa’aa, n ‑sɛ tɛkäsɛ ‑mä ’nyu ’mö ’ylɩ a ‑gëgëbhë. ²⁶Saa ’wuë sɛ n mönɩɛ kplɩ ’ylii, n ’yɩnɩ nyuu ‑wʋ yiee kɛ ’klɩ, n ’yɩnɩ jɛzlʋwaa kɛ ’klɩ, na ’bhɩa Zwiiföwaa ’yɩaa ’klɩ, ‑waaa Zwiiföwa glɩnɩ ’yɩaa ’klɩ. ‑Mä ‑gwlɩɩ ’mö n ’yɩnɩ ‑mä ’klɩ, mää nɩkpɛ ’nɩɛ ‑wʋ n ‑kä ‑mä ’wʋ ’tʋ, n yɩ ’klɩ, n ’yɩnɩ ‑mä gïnyɛ ’mö klɩ, nɩkpa ‑wa laa ’fʋ wanyɩ Zezwii a ‑nʋä, wa ’yɩaa ’klɩ. ²⁷Lagɔ ’a libhoo a za, yɔlɔ n yɔlɔɔ tenyii. Zila ‑mimii a ‑bɛ ’mö, n’n ngämö, ngɔmʋ lɩbhaa, ’nyutʋ lɩbhaa. ’Tɛnyɩ ‑mɛmɛɛ ’mö n’n ‑sɛ du ’lɩlɩlɩ, n’n ghlɩ ’wualu, wëtlokwë lɩbhaa. ²⁸‑Li ’la ’wuë, ’n ‑li ‑mimii a ‑bɛ mɩɩ ghölɩɩɛ ’kwädlɩ. Zilaa ’wuë ’mö Zezwii a ‑nʋa a ‑zɩkpöö ’wuë a za, dlɩ n pää tenyii. ²⁹Nɩkpɛ ‑mɔ swɩ ‑kä yɔwʋ ’kunɩ ‑kë, ɔ dlɩ n pää, ‑mɔɔ ‑kä Lagɔ ’a ’yioo ’wʋ ’bhöö, ɔ za na dlɩɩ mɛɛ siɛ ’yli.

³⁰Zaa, n ‑kä n ’kä tɛkpɔɔ, ‑lii ‑yɩnyɩ dɔ’wʋ n’n‑ä ’mötɛɛnɔ ‑kä, ’mö n ’kää ’mö tɛkpɔnɩ. ³¹‑Alowli Zezwii a dɩba Lagɔ, ɔ ‑yi sɛ nɩɩ, n’n‑ä yio ngli ‑kä. Ɔ ’nglɩ nɩ ’ghlimanɩ ’kwädlɩkwädlɩnɩ. ³²N ‑wʋ a‑a mä Damasɩ, ’bhlɩlowli Aletasɩ a zɛmö a nɩkpɛɛ, ɔ lɛ naa, ’slʋjaa nɩ ‑kʋ na za ‑glɔ a ngloluu nzɩɩ wa ‑kaa köbhä. ³³‑Maa ‑käka ’mö wa zʋʋʋä, ’kpakwëa ‑a ‑binɩɛ ‑glɔɔ, ’n wa ‑yiiɛ a ’yioki ‑bhlʋ ’mö ghälanɩ, ’n wa ‑yiiɛ ’likpï ’mö ’kwïlanɩ. Sa’a ‑sɩbhä n ’pʋ a‑a nɩkpɛ ’la ngli.

‑Lii Lagɔ tulanɩɛ Pɔɔlʋ ’ylɩmöö

¹Sɛ’ɛ n gbää nɩɩ, tɛkpɔtɛkpʋ, wʋ’ʋä abhlɩ nɩkpɛ a ‑lu a ‑lu ’mö ‑kä. ‑Maa n kä n ’kä ‑bhlɛ tɛkpɔ ’yize. Sɛɛ ‑Alowli ‑dɩɛ ’na yilaa, ’n n yiɛ ‑li ’ylɩmö, ’n sɛ ɔ tulanɩɩɛ ‑li ‑mimii ’ylimöö, ‑sɩbhä a ’tɩtɩ n ’kanyɩɛ dɛ’ɛ ’nyɛ. ²N ‑yi Zezwii a ‑nɔ ‑bhlʋ. Nɩkpɛ ’la, ’ylɩ ‑bhlʋ ’mö ’n Lagɔ yoo ’wʋ ’libhï, ‑mä ghäyɩ ghäyɩ ‑mä ɔ yɔwʋ a’bhë ’n ɔ ‑nyɔɔ yiɛ ‑mä mö. ‑Abhɩɛ ’ɔ kpökpaa ’mö ma oo, ‑abhɩɛ ‑lii ghlɔ ’ylimö oo, n ’niɛ ‑yi, Lagɔ a ’yize mɔɔ ‑yiiɛ. ‑Li ’la yɩ yɛ ’plɩ a ’ylʋbö kʋgbä‑mʋänaa dɛ’ɛ. ³Nɩkpɛ ’la ‑mä Lagɔ yɔwʋ a’bhë ‑mä ɔ mö a‑a ‑tiamö. ‑Sɩbhä n gbä’ɛ nɩɩ, ɔ’bhë mɔɔ ‑kä a ‑mä mö oo, ‑lii ‑kɔɔ a ’ylimö ghlɛ oo, n ’niɛ ‑yi, Lagɔ a ’yize mɔɔ ‑yiiɛ. ⁴‑Maa ɔ möä ‑mä, nanɩwɛlɩ a ‑mi ‑yɩɩɛ ‑sɩbhä a sɛ ‑wʋʋ, nɩkpɛ ’nɩɛ bhɛnɩ ɔ ’kä bhïlaa, ’mö ɔ ’nʋä. ⁵‑Sɩbhä a nɩkpɛ ’la ’mö n ’kää ’mö bhanɩ. N ‑kä a n ’kä tɛkpɔɔ, ‑lii ‑yinyɩɩ dɔ’wʋ n’n‑ä ’mötɛɛnɔ ‑kä, ’mö n ’kä a‑a ’mö tɛkpɔnɩ. ⁶N ‑kä a n ’kä tɛkpɔ nʋʋ, wa ’naa ‑kaa ‑ɔɔ’nɛɛnyɔ ’mö ’wʋ ’libhï. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa gbëaa n ’kä a bhïla. ‑Maa, n’n‑ä ’yɩbhä n ’kä tɛkpɔ nzɩɩ ’saa n nʋä ‑nyɛ ’saa n bhïlaa ’sɔ a za, nɩkpa tɩa nɩɩ, n glɩnɩ ’kɔdɔ n zuë ’wʋ nʋ.

⁷‑Li ’la ‑yɩɩɛ ‑sɩbhä a sɛ ‑wʋ, Lagɔ tulanɩɩɛ ’ylimöö, n tɩa yɩ za nanyɩ ’wʋ ’pä a za, gu Lagɔ ’tatinɩɛ ’yi ’n wʋ ‑yiiɛ ku ’mö bhlinɩ. Gu ’la ‑bhɩɛ zuzukwëzokwëë yɛ ‑mä Sataa kä’mö ’bhöö, ma‑a ‑wʋʋ ’lɩbhä dɔ’wʋ. ‑Maa n tɩa bha a za, nza yɩ ‑wʋä ‑sɩbhä. ⁸Wʋ za n yɛɛ ‑bhlɛ ’wʋ taa Lagɔ ’mö ’winɩ nɩɩ, ɔ nɩ ‑sa’mu ‑gömö. ⁹‑Maa sɛ’ɛ ɔ nyɩaaa ’dɩ nɩɩ: «Sɛɛ n pää ’kwädlɩ ‑na ngäzɩdlɩɩ, ‑sɩbhä nɩ ‑zunɩmö kɛ. ‑Maa ‑nanyɩgäsɛ ‑n ’nɩ ‑lu bhɛnɩɩ, ‑lɛ a dɔ’wʋ ’na ’mötɛɛnɔɔ ’kää sasɛ ‑mä ‑na ’mö ’yli ’wlʋnɩ.» Zaa, sɛɛ n’n‑ä ’na sɛ’ɛ nɩ ‑lu bhɛnɩ, ‑sɩbhä a ’yize ’mö n ’kää ’mö tɛkpɔnɩ, nzɩɩ ɔ ‑kaa ’kwädlɩ Kliisɩ ’a ’mötɛɛnɔɔ ‑gömö zʋ ’yize. ¹⁰Zaa, n ’nɩ sɛ’ɛ ‑lu bhɛnɩ oo, wa ‑yii ‑di zia oo, n yi klɩɩ a kii ’wuë ’yɩ oo, wa ‑yii ’zwɩ zia oo, n ’nɩa’a sɛ a’bhë n ’kä ’zʋä ‑yi Kliisɩ a za oo, yɩ ‑bhöö ’mäna ’wʋ ’yize. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa n ‑yi sɛ nɩɩ, dɛɛ n’n‑ä ’na sɛ’ɛ nɩ ‑lu bhɛnɩɩ, ‑lɛ Lagɔ ’zʋnɩɩɛ ’ɔ ’mötɛɛnɔɔ ‑gömö ’n n ’tɛmanɩɛ ’mö.

Pɔɔlʋ lɛ dlɩ ɔ pää tenyii Kolɛɛtɩ a ‑nʋa a za

¹¹‑Tiamö abhlɩ, ‑ɔɔ’nɛɛnɩsɛ n tɛkpɔɔ da’a, ‑maa a’bhï abhʋaa ’pänɩɩɛ ‑sɩbhä a ‑li ’wʋ. ’Lɩlɩlɩ a dɔ’wʋ, abhʋaa kä a‑a a ‑kaa nimï ’plɩ, a ’kä na ’dɩ a dɩ ‑sɛ. N ’nɩ ‑lu glɩnɩ a’bhë ‑kë, ’a nɩkpa ’la a laa Zezwii a tietiewa ’kädɩ ’kädɩɩ, wa ‑nɩɩɛ ‑lu ‑bhlʋ a’bhë ’mö zi. ¹²N ‑wʋ a‑a ‑mä a jijo’wʋʋ, sɛ n ‑kpaanɩ a‑a dlɩ ’mö tenyii, a ’yɩ ‑sɩbhä ’ylɩmö. Zɩzɛlii a kii ’wuë n ‑bhɛnɩ a‑a Lagɔ ’a ’mötɛɛnɔɔ ’möö, mɩɩ tulanɩ a‑a ’ylimö nɩɩ, Zezwii a tietienyɔ n glɩnɩɛ ‑tiamö. ¹³Zezwii a ‑nʋa a ‑zɩkpöö ’wuë a dɔ’wʋ, abhʋa n nʋ bhä ‑lizoku ’wlu ‑a? ‑Maa n ’nanyɩɛ moni ’yɩbhänɩ mɩɩ glɩnɩ bhä ‑lizoku ‑a? N ’zʋä ‑sɩbhä, ‑lizoku n ‑kä da’a nʋʋ, a ‑yaya a nɩ ’tatinɩ yɩ gbʋʋ ’yi. ¹⁴’Wʋ tanadɔ’wʋ n ’käa’aa dɛ’ɛ ‑mä ’a mä’a yinɩ. N ‑kä yii, abhʋa ’naa ‑kaa ‑su. A’bhï a gbʋʋ plɛnɩɩɛ, ‑maa ’a moni a gbʋʋ mʋʋ ‑nɩɩɛ plɛnɩ. A ‑yi sɛ nɩɩ, ’yuë ’tikïyiea mʋa ’nɩɛ wa ‑lowluwa ‑su, ‑maa ‑lowluwaa mʋa ‑suä ’yuë ’tikïyiea. ¹⁵‑Amö na a, n ngulu ’wʋ ’na ’saa n kää n ’kanyu ’mänasɛ ’nyɛ, n ngulu’ɛ ’wʋ n ’kä a za nanyɩ ’mö ’wlʋ a’bhë. Sɛ n ‑waanyɩɛ sa’a tenyii, ‑sɩbhä ma‑a kä bhä ’nglɩ nza a ‑nɩɩ ’tikïyie ’wʋ ‑wa ‑a?

¹⁶A’bhï, a ‑yi sɛ nɩɩ abhʋa ‑nɩɛ ‑su. Sɛɛ ‑mumuë nʋä nɩɩ, duladulasɛ n kplanyɩɛ kä’möö, ‑sɩbhä ma bhä ‑tiamö ‑a? ¹⁷N kanyɩ bhä tɛkäsɛ na ’wʋ‑bhlinɩnyɔ ‑bhlʋ ’wʋ tie ɔ ’kanyɩ kä’mö kplɛ ‑a? ¹⁸‑Tiamö abhlɩ, Tiitɩ ‑nyɛ ‑aa ‑daayu ‑mɔ’la ’sɔ, ‑amöö tieanyuëë ’wʋ. ‑Maa wa ghlɛɛ ‑mä, Tiitɩ kplanyɩ bhä kä’mö ‑a? N ‑nyɛ Tiitɩ ’sɔ, ‑a’a nɛmönɛmösaa ‑bhʋlʋ a glɩnɩɛ, ’na gbäpöö ’mö ɔ ‑gänɩɛ.

¹⁹‑A ‑kä ’kwädlɩ sɛ’ɛ bhïlaa, sɛ’ɛ a ’kää ‑kamä dlɩ ’pä nɩɩ, ‑a ’kanyɩa ’ylimö tulanɩ nɩɩ, ‑a’a wɛlɩɩ mɩɩ nɛnɩɛ a za, nza ‑a bhïlaa ‑sɩbhä. Ɛ’ɛ ‑bhö ‑sɩbhä a za. ‑Maa Lagɔ a ’yila ’klʋ, Kliisɩ a ’nglɩ ’mö, n ’kä ’a dlɩ’wʋkänɔɔ ’yukusɛ kwä a za‑a. ²⁰‑Maa n ‑kä ‑mä ’a mä’a yii, n guä miɛ nɩɩ, sɛɛ a’aa ‑kä a ’kä ‑wʋ, n tanyɩa ‑sɩbhä ghlɩ, nzɩɩ sɛɛ a’aa ‑wa, n tɩa’ɛ na a ‑sɩbhä ‑wʋ. N’n‑ä ’yɩbhä n ’kanyɩ ’lʋlwɛɛ ‑nyɛ ’ylikälɩkälɛ ’sɔ jijo’wʋ ghlɩ. ’Klɛwɛlɩ oo, yɔwʋvanɩvanɛ oo, ‑diziawɛlɩ oo, widɩsɛsʋ oo, bhabhʋ oo, bidibidinʋnwɛ oo, ‑li ’la ’wuë, n’n‑ä ’yɩbhä n ’kanyi jijo’wʋ ghlɩ. ²¹N gu’ɛɛ miɛ nɩɩ, n’n‑ä ’yɩbhä n ‑kä ‑mä ’a mä’a yi, zʋ ‑kaa’ɛ ‑sɩkaa a za Lagɔ a ’yila ’klʋ ’lɩbhänɩ. A gla’mö a nɩkpa a ‑bɛ ‑wa nʋ a‑a ’nyinyloli, ‑wa ’niɛ ‑bhlɛ kɛ’mö ‑sɛɛ, n’n‑ä ’yɩbhä n ’kʋä ‑mä ’wa ‑lizoku ’la ’mö ghlɩnɩ n tuëa ’wʋ ’winɩ. Zaa, sɛ wa nɛmöä bidibidi ’n ‑lii a kii ’wuë a ’tʋzokwëa ‑sunuëë ’wlumö ’n wa pälaa wanyɩ fɩ Lagɔ a ’yila ’klʋ a dɔ’wʋʋ, wa nɩ ‑sɛ ‑bhlɛ ‑sɩbhä kɛ’mö.

’Dɩmözʋwɛlɩɩ

¹’Wʋ tanadɔ’wʋ n ’käa’aa dɛ’ɛ ‑mä ’a mä’a yinɩ. Lagɔwɛlɩɩ lɛ naa: Wa ‑kä nɩkpɛ ’kïbhë ‑gömö ghlɩɩ, nɩkpa ’sɔ nɩkpa ta ‑kɩɩ ‑sɩbhä ’ylɩmömöö, wa nɩ ‑sɛnɩ ’mö yɩ ’kä ’wlu ’doo.13.1 Detlenɔɔmö 19.15.²Zaa, a gla’mö a nɩkpaa ‑wa nʋ a‑a tɛkädɔ’wʋ ’nyinyloli, wa ‑nyɛ ‑muë’la ’wuë ’sɔ, wa dɛ n bhïlaa. N ’nanyɩɛ ‑sɩkaa dɛ’ɛ jijo’wʋ ‑wʋ, ‑maa n yi a‑a ’wʋ ’sɔnadɔ’wʋ ‑mä ’a mä’a a sɛ n ’nyanyɩ a‑a ’dɩɩ, ‑sɩbhä n nyanyɩ’ɛɛ dɛ’ɛ gbëaa ’dɩ nɩɩ: N ‑käa’a ‑sɩkaa ‑mä ’wʋ tanadɔ’wʋ yii, nɩkpa ’la n yuëë yɔwʋkanɩsɛ ’dɩ ’nyɛ. ³A yɩbhä n nɩ tulananyɩ ’ylimö nɩɩ Kliisɩ bhïlanɩɩ ’mö. Zaa, n ‑wʋ yi dɔ’wʋ. Kliisɩ, ’mö ɔ ’tɛɛ. Sɛ ɔ ’tɛɛ ‑tiamö ’möö, ɔ yi ‑sɩbhä ‑mä a jijo’wʋ ’ylimö tulanɩ. ⁴‑Tiamö abhlɩ ɔ’ɔɔ ’mö ’tɛɛ nza wa kʋnɔ a‑a ‑lɛ su ’klʋ. ‑Maa ‑sɩkaa a dɔ’wʋ, Lagɔ ’a ’mötɛɛnɔɔ ’mö ɔ ‑bhölɩnɩɛ ’mö. ‑Abhʋaa ‑glɛɛ Zezwii ’wʋʋ, ‑aaa ’mö ’tɛɛ, ‑maa Lagɔ ’a ’mötɛɛnɔɔ a za ‑a ‑nyɔɔ yi ’gämö ‑bhölɩnɩ. A ’wuë a yi ‑sɩbhä ’ylɩmö.

⁵A’bhï a nɩ vɩɛ sasɛ anyɩ ’mö, ’n a ‑kä ‑tiamö Zezwii dlɩ ’wʋ ‑kä, Zezwii Kliisɩ a’bhë ’n ɔ ‑kaanyɩ ’mö ‑bhölɩnɩɩ, a ’kä ‑sɩbhä ’ylɩmö. ‑Maa ɔ’bhë ’n ɔ ’nanyɩ ’mö ‑bhölɩnɩɩ, a’aa ‑tiamö Zezwii dlɩ ’wʋ ‑kä. ⁶‑Maa ‑amö na a, n kɩ dlɩ ’wʋ, a yi ’ylɩmö nɩɩ ‑a kɔ dlɩ ’wʋ ’yize. ⁷‑A bhibhee a za Lagɔ nɩɩ, ‑lii ’wuë ‑yɩɩɛ ’mö zlɔnɩɩ, a nɩ ‑sɩɩ kɛ’mö. ‑A ‑kä ‑sɩbhä Lagɔ bhibhee, ɛ’ɛ ‑bhö nɩɩ sɛ ‑a tɛlɩ ‑anyɩ a ’nglɩ sɛ a za. Wa ‑yinyɩ nɩkpa a ‑muë ‑waaa sasɛ Lagɔ ’a libhoo nʋ ’mö ’wʋ ’libhï ‑kë. A ’kä nɩkpa a ‑muëë nʋä ’mözlɔnɩli glɩnɩ, mɩɩ ‑kanyɩɛ dɛsɛ. ⁸Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa ‑aaa bhɛnɩ ‑a ’kä Lagɔ ’a ‑tiamö a wɛlɩɩ ‑kplikpli ’yli klɛnɩ, ‑maa ‑a ’kɩ ’yukusɛ kwä a za, nza ‑a kää ’mötɛɛnɔ. ⁹A‑a ’nɩ ’mötɛɛnɔ ‑kä, ’n a ‑kä ’mötɛɛnɔ ‑kä, mɩɩ ‑bhönyɩɛ ’mäna ’wʋ. ‑A ‑kä a za Lagɔ bhibhee, ‑a ’yɩbhänɔɔ miɛ nɩɩ, ’a dlɩ’wʋkänɔɔ nɩ mö ’yukusɛ. Nzɩɩ a ’kä ’mö zlɔmanɩ. ¹⁰Nza n ‑wʋä mä’ä ’yuku ’n n cɛlanyɩɛ ’bɔgʋ nɩ ’wʋ. Ɛ’ɛ ‑bhö nyɩasɛ, ‑maa n’n‑ä ’yɩbhä nɩɩ, n ‑kä ‑mä ’a mä’a yi n ’kanyɩ yɔwʋkanɩsɛ ’mö zlɔmanɩ. N ’kä ‑Alowli Zezwii ’a ‑zɩkpöö ’mö a ‑nʋa swɩ yɔwʋ ’kätɛ nza ɔ ‑nɩɩɛ ɔ tietienyɔ ’wʋ ’zʋa, ‑maa n ’kʋä swɩ nyɛmʋ ’mö ’pä wa ’kä ’yukusɛ mö, nza ɔ tieaaa.

Bhälɩwɛlɩɩ

¹¹‑Yɩ ’kanyɩɛ ’yukwli ’mö tʋʋ miɛ nɩɩ, a nɩ ‑wʋ ’mäna ’mö, a nɩ ’tɛmanɩ ’yli yɔwʋ a ’käa sasɛ nɛmö. A nɩ ’päpänɩ swɩ nyɛmʋ ’mö. A nɩ kä dlɩ ‑bhʋlʋ, a nɩ ‑wanɩ. ‑Lɛ a dɔ’wʋ, Lagɔ, ‑wawʋ ‑nyɛ ’tɩɩglɩglɛ ’sɔ ’bhöönɩɛ ’möö, ɔ yeanyɩ ’kwädlɩ nimï ‑wʋ.

¹²A ’wuë, a nɩ gbönɩ ‑wanɩwanɩsɛ dlɩ. Zezwii a ‑nʋa ’wuë ‑wa ‑wʋä mä’ää, wa lɛ wa bhälanyɩ.

¹³‑Alowli Zezwii Kliisɩ nɩ ’pä ’kwädlɩ a ngäzɩ dlɩ, Lagɔ ’a ‑wawʋʋ nɩ ‑waanyɩ ’kwädlɩ dlɩ zɛmö, ’ɔ ’Wugɔmʋʋ nɩ ‑wʋanyɩ ’kwädlɩ ‑gömö.