Tị́to

Wáraga bɨ Páwulo eké zɨ́

Tị́to

ní

Ledre gɨ ro bụ́kụ bɨ Tị́to ní

Tị́to nɨ Gịrị́gị, ṇguṇgu kóo ledre Kɨ́résịto go zɨ́a ndị́sịné sáká Páwulo kɨ́ngaya do tụ́ꞌdụ́ ngíti géyị mɨsiꞌdi e sɨmɨ bɨ Páwulo nɨ ndị́sị gámá kɨ́ úku bɨlámá ledre ꞌbɨ Kɨ́résịto Yésụ zɨ́ ꞌyị e ní. Gɨ do kacɨ́ a née zɨ́ Páwulo kása wo sɨmɨ káṇgá bɨ Kuréto ní káa do manda ꞌbɨ Kanị́sa íri.

Páwulo eké sɨmɨ wáraga ba kɨ́dí Tị́to idí gélé ꞌyị ga bɨ mɨméngị ledre eyé nɨ bɨlámáne ní gɨ ro zɨ́ye ídíye káa do manda ꞌbɨ Kanị́sa e. Zɨ́a kpá íꞌbí yata lorụ zɨ́ Tị́to káa zɨ́ bɨ nɨ ndị́sị ꞌdódo ledre zɨ́ ꞌyị e kacɨ́ ówo ledre eyé e mɨngúngúcua ní. Mɨngburoko yaꞌdá e, kará e, owụ́phɨṛangá e nda kpá kɨ́ owụ́kụlụ́ e. Odụ a zɨ́a úku ledre zɨ́ Tị́to idí ꞌdódo ledre zɨ́ ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Kɨ́résịto ní, idínɨ́ ndị́sị mbá kɨ́ mɨmbéꞌdeyé kị́éꞌdo gɨ do bɨ zɨ́ye ídíye éyị́ kị́éꞌdo.

Wáraga bɨ Páwulo eké zɨ́ Tị́to ní

¹Tị́to owụ́ ꞌbɨ amá sɨmɨ Lomo, máa Páwulo bɨ ꞌyị ꞌbɨ moko ꞌbɨ Lomo kpá ꞌyịmɨkása ꞌbɨ Kɨ́résịto Yésụ ní. ꞌBụzé Lomo kɨ́ Yésụ kasanɨ́ máa go ndéré kɨ́ ꞌdódoyéme yata ledre gɨ ro Yésụ, zɨ́ ꞌyị ga bɨ Lomo geléogụ yée go káa do mbigí ꞌyị ené e ní. Gɨ ro zɨ́ye ṇgúṇgu ledre Yésụ káa do Ngére eyé nda za kɨ́ngaya, zɨ́ye ndị́sịyé dụụ́ méngị ledre ga bɨ bi nɨ ndị́sị éme ro Lomo gɨ zɨ́ye mɨéme ní. ²Bɨlámá ꞌdódo ledre bɨ gɨ ro Yésụ née, nɨ óto ꞌyị e zɨ́ye ndị́sịyé óto komoyé kɨ́dí, maꞌdíi karanée Lomo nɨ íꞌbí trịdrị bɨ za fí ní zɨ́ye, gɨ zɨ́a Lomo maꞌdáa uku kóo go fúó kɨ́dí, ꞌyị ené e nɨyí karanée ídí kɨ́ trịdrị bɨ za fí ní. ³ꞌBụzé Lomo bɨ ꞌYị yómo ꞌyị e mbá ní, ꞌdodoogụ ledre née go sɨmɨ bɨlámá sịndị́ kadra, zɨ́a gélé máa ya máídí ndị́sị ꞌdódo ledre máa née kenée zɨ́ ꞌyị e mbá.

⁴Máéké ledre ba rị́ zɨ́yị Tị́to, áyí zɨ́ma go káa zɨ́ owụ́ bɨ gɨ sɨmɨmá ní, gɨ zɨ́a ṇgúṇgu ledre ꞌbɨ Lomo go kpá káa zɨ́ma ní.

Gɨ zɨ́ kéyị née ní, zɨ́ma ndị́sịmá íni ini zɨ́ ꞌBụzé Lomo kpá kɨ́ Kɨ́résịto Yésụ ꞌYị yómo zée, idínɨ́ méngị bɨlámá ledre zɨ́yị, zɨ́ye íꞌbí úndru zɨ́yị, gɨ ro zɨ́yị ndị́sịyị́ bɨlámáne.

Páwulo iꞌbí moko zɨ́ Tị́to sɨmɨ kuréto

⁵Moko bɨ kóo ꞌbɨ ótoyéme moko ꞌbɨ Lomo sɨmɨ Keréto, bɨ kóo idíaká gɨ zɨ́ma ngárá sịndị́ kadra ndaá kóo zɨ́ma méngịónzó a wá ní, nɨ bɨlámáne ídí ótoyéme yée tɨ́ káa zɨ́ bɨ kóo máúku zɨ́yị ní. Ídí géléógụ ngíti géyị ꞌyị e gɨ sɨmɨ gara ga bɨ nɨyí sɨmɨyé ní, zɨ́yị óto yée káa do manda ꞌdáꞌdá zɨ́ lafúye. ⁶ꞌYị bɨ áyí gélé wo káa do manda ꞌdáꞌdá ní, mɨméngị ledre ené idí ídí bɨlámáne do komo ꞌyị e za mbá. Idí ídí dụụ́ oꞌdo ꞌbɨ kára kị́éꞌdo. Ndị́sị ené kɨ́ meꞌbené idí ídí bɨlámáne do komo ꞌyị e. Owụ́ ꞌbɨ ené e idínɨ́ kpá ídí owụ́ ga bɨ ṇguṇgunɨ́ ledre Ngére Yésụ go bɨlámáne ní, káa bɨ ꞌyị e nɨyí ndị́sị úku sínyi ịrị Lomo gɨ zɨ́ bɨsinyí mɨméngị ledre eyé ke. ⁷Gɨ zɨ́a togụ́ ꞌyị nɨ go manda ꞌdáꞌdá moko ꞌbɨ Lomo yá, ndaá ídí ꞌyị lúyú ledre wá. Ndaá kpá ídí ꞌyị bɨ ili ꞌyị e idínɨ́ ndị́sị méngị dụụ́ ledre ené ní wá. Ndaá ídí ꞌyị mbị́rị́ wá. Ndaá kpá ídí ꞌyị éwé leꞌyị́ kɨ́ ndị́sị kóyó kɨ́e kpá kɨ́ ndị́sị méngị okó wá. Ndaá ídí ꞌyị mongụ́ mɨmbéꞌde gɨ ro késị́ wá. ⁸Ndaá kpá ídí ꞌyị bɨ ꞌyị e ndịsịnɨ́ éré ꞌbe ꞌbɨ ené mɨéré gɨ zɨ́ bɨsinyí mɨméngị ledre ní wá. Idí ídí ꞌyị bɨ ꞌbú mɨméngị bɨlámá ledre nɨ doa kɨ́ngaya zɨ́ ꞌyị e za mbá ní. Zɨ́a ídíne ꞌyị bɨ ndịsị ꞌbáꞌbá roné gɨ zɨ́ bɨsinyí ledre mɨꞌbáꞌbá ní, mɨméngị ledre ené e idínɨ́ ídí mbá bɨlámáye, ndaá ídí ꞌyị lúyú ledre wá. ⁹Idí ídí ꞌyị bɨ ṇguṇgu ledre Yésụ go kɨ́ngaya tɨ́ káa zɨ́ bɨ ꞌdodonɨ́ zɨ́a ní, gɨ ro zɨ́a útúásáne ndị́sị ꞌdódoyéme ledre a do bɨlámá mɨsiꞌdiné zɨ́ ꞌyị ga bɨ ndịsịnɨ́ kála a mɨkála ní gɨ ro zɨ́ye ówoyéme a, zɨ́ye ṇgúṇgu a.

Páwulo iꞌbí rokoꞌbụ zɨ́ Tị́to

¹⁰Tị́to, máúku ledre née zɨ́yị kenée, gɨ zɨ́a tụ́ꞌdụ́ ngíti géyị ꞌyị e asinɨ́ kɨ́ úwú mbigí ꞌdódo ledre bɨ gɨ ro Ngére Yésụ ꞌyị yómo zée ní go, ambá ledre eyé nda yị́ ené go lá gbékpị́ ódro kɨ́ ndị́sị ṛáṛanga zɨ́ ꞌyị e. ꞌYị ga bɨ máúku ledreyé zɨ́yị née, ndaá ngíti géyị ꞌyị e sɨkala wá, kpá tɨ́ akpa Yụ́da ga kóna ukunɨ́ ledre ya yée ṇguṇgunɨ́ ledre Yésụ go káa do ngére ꞌyị yómo yée ní, oyónɨ́ sogoyé zɨ́ Yésụ née akpa ye. ¹¹Ndá ótoómo ꞌyị ṛanga ga gére née zɨ́ye ndị́sịyé ꞌdódo ledre zɨ́ ꞌyị ga bɨ ṇguṇgunɨ́ ledre Yésụ go ní wá. Bɨsinyí mɨꞌdódo ledre káa zɨ́ ga gére née, nɨ óto ꞌyị e zɨ́ye ótoómo kɨ́ lódụ́ kacɨ́ Yésụ. ꞌYị ṛanga ga gére née, ꞌdodonɨ́ eyé née mbigí ledre wá. Ndịsịnɨ́ lá gámásóꞌdo mɨsiꞌdi gɨ ro zɨ́ ꞌyị e ndị́sịyé íꞌbí késị́ zɨ́ye.

¹²Tị́to, ꞌyị ꞌbɨ Kuréto ga gére née ngúru mongụ́ ꞌyị gɨ dongaráye, nɨ nébị sɨmɨ Kuréto íri uku kóo ledreyé go ꞌdesị́ kɨ́dí, ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Kuréto ní, mongụ́ ledre eyé yị́ ené ṛanga. Nɨyí ꞌyị ga bɨ mɨmbéꞌdeyé emengụ́, yị́ eyé káa zɨ́ bangá sinyí e ní. Nɨyí kpá ꞌyị ngịdrị e, ilinɨ́ eyé méngị moko wá. Ambá ledre eyé yị́ ené lá dụụ́ anu. ¹³Máówo go kɨ́dí, ledre bɨ mongụ́ ꞌyị née uku gɨ royé ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Kuréto ní, nɨ maꞌdíi. Gɨ zɨ́ kéyị née ní, ídí ésị sị́lị́yị komoyé, idínɨ́ ótoómo ledre cayi ga gére née mbá ꞌdáꞌba, zɨ́ye ṇgúṇgu dụụ́ mbigí ledre bɨ ꞌbɨ Yésụ ní. ¹⁴Ndanɨ́ óto sómụ́ ledre eyé ndị́sị úwú ledre gɨ tara Yụ́da ga gére née wá, gɨ zɨ́a oyónɨ́ sogoyé go zɨ́ mbigí ꞌdódo ledre bɨ ꞌbɨ Yésụ ní. ¹⁵ꞌYị ga bɨ ngárá ndanɨ́ ꞌyị lúyú ledre e wá ní, bɨsinyí ledre kɨ́ bɨsinyí éyị́ ndaá ꞌbɨ ené lolụ zɨ́ye wá. ꞌYị máa yée ga bɨ ṇguṇgunɨ́ ledre Yésụ káa do Ngére eyé wá ní, mengịnɨ́ eyé éyị́ ga bɨ bi ndịsị éme ro Lomo gɨ zɨ́ye mɨéme ní kú wá. Sɨmɨ doyé nɨ yị́ ené lá rịị káa, owonɨ́ eyé dongará bɨlámá ledre kɨ́ bɨsinyí a wá, gɨ zɨ́a mɨméngị ledre eyé nɨ yị́ ené go bɨsinyíne. ¹⁶ꞌYị ṛanga máa ga gére née ndịsịnɨ́ úku ledre ya yée nɨyí go mbigí ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Lomo ní, ɨ́ꞌɨ, mɨméngị ledre eyé nɨ yị́ ené kpị́ gɨ zɨ́ ledre ga bɨ ukunɨ́ yée ní. Nɨyí nda yị́ eyé ꞌyị sógó ꞌyị e kɨ́ngaya. Erénɨ́ eyé ngịrị lorụ ꞌbɨ Lomo kpá wá. Gɨ zɨ́ kéyị née ní, utúasánɨ́ eyé méngị bɨlámá ledre wá.

Bɨlámá ꞌdódo ledre emene zɨ́ ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Kɨ́résịto ní

¹Tị́to máúku zɨ́yị, káa zɨ́ bɨ ówoyéme ꞌbɨ eyị́ ledre gɨ ro Ngére Yésụ go bú ní, ídí ndị́sị ꞌdódo zɨ́ ꞌyị e dụụ́ ledre bɨ utúasá mɨútúásá bɨ ꞌbɨ Ngére Yésụ maꞌdáa ní. ²Ídí úku ledre zɨ́ mɨngburoko yaꞌdá e, idínɨ́ ndị́sị ꞌdíꞌbióyó royé gɨ sɨmɨ bɨcayi ledre e za mbá ꞌdáꞌba. Zɨ́ye ndị́sịyé méngị dụụ́ ledre ga bɨ utúasánɨ́ mɨútúásá ní. Kpá kɨ́ ꞌbúóꞌbụ́ royé mɨꞌbúóꞌbụ́, gɨ ro zɨ́ye ídíye ꞌyị óto ꞌbú ꞌyị e za mbá. Do ídíye kpá ꞌyị ụ́tụsɨmɨyé kɨ́ngaya sɨmɨ ledre e za mbá.

³Gɨ ro mɨngburoko kará e kpá kenée, ídí úku ledre zɨ́ye idínɨ́ ndị́sị méngị dụụ́ mɨméngị ledre máa yée ga bɨ nɨyí mɨútúásáye, tɨ́ toso mɨméngị ledre ꞌbɨ kará máa yée ga bɨ ṇguṇgunɨ́ ledre Ngére Yésụ go ní. Ndanɨ́ ídí ꞌyị tara sinyí zɨ́ lafúye, zɨ́ye ídíye ꞌyị ndị́sị éwé leꞌyị́ kɨ́ngaya wá. Idínɨ́ ídí ꞌyị ꞌdódo bɨlámá ledre e zɨ́ lafúye, gɨ ro zɨ́ lafúye maáge ídíye kpá ꞌyị méngị bɨlámá ledre e. ⁴Mɨngburoko kará e idínɨ́ ꞌdódo bɨlámá ledre zɨ́ owụ́kará e, gɨ ro zɨ́ owụ́kará maáge ndị́sịyé óto ꞌbú yaꞌdá ꞌbɨ eyé e, do ndị́sịyé kɨ́ lúrú bi kacɨ́ owụ́ ꞌbɨ eyé e bɨlámáne. ⁵Zɨ́ye ndị́sịyé kɨ́ ꞌbúóꞌbụ́ royé mɨꞌbúóꞌbụ́ sɨmɨ ledre e za mbá, do ídíye mbigí ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Lomo ní. Zɨ́ye ídíye kará ꞌyị úwú kúrú yaꞌdá ꞌbɨ eyé e gɨ ro zɨ́ ꞌyị e lúrútóko bɨlámá ndị́sị gɨ zɨ́ye. Kenée, utúasánɨ́ óto ꞌyị e zɨ́ye ndị́sịyé úku sínyi ledre gɨ do bi ꞌBụzé Lomo wá.

⁶Ídí ꞌdódo ledre zɨ́ owụ́ yaꞌdá e kpá kenée. Mɨndị́sịyé kɨ́ mɨméngị ledre eyé e za mbá, idí ídí bɨlámáne. ⁷Kụṛụꞌbụyị́ idí ídí zɨ́ye mongụ́ sáká éyị́. Zɨ́ye lúrútóko bɨlámá mɨméngị ledre gɨ royị́, gɨ ro zɨ́ye ndị́sịyé méngị lódụ́ a. ⁸Sɨmɨ bɨ áyí ndị́sị ꞌdódo ledre ꞌbɨ Lomo zɨ́ ꞌyị e ní, ídí ꞌdódo zaá mbigí ledre, káa bɨ ꞌyị e nɨyí lúrúꞌdófụ bi gɨ doyị́ zɨ́ye ndị́sịyé úkucáyi ledre gɨ do biyị́ ke.

⁹Ídí kpá ꞌdódo ledre zɨ́ owụ́kụlụ́ e. Idínɨ́ ndị́sị méngị kéyị dụụ́ kacɨ́ kúrú mɨngburoko ꞌyị eyé e, gɨ ro zɨ́ mɨngburoko ꞌyị eyé maáge ídíye kɨ́ rokinyi gɨ zɨ́ye. Ndanɨ́ ndị́sị kɨ́ tarakafa zɨ́ mɨngburoko ꞌyị eyé e wá. ¹⁰Ndanɨ́ kpá ndị́sị kɨ́ ꞌdíꞌbiúgu éyị́ e kacɨ́ mɨnbguroko ꞌyị eyé maáge wá. Idínɨ́ ídí bɨlámá ꞌyị e zɨ́ mɨngburoko ꞌyị eyé e ówo a mbá, gɨ ro zɨ́ ꞌyị e óto úndru ledre ga bɨ ndị́sị ꞌdódo yée gɨ ro ꞌBụzé Lomo bɨ ꞌYị yómo zée ní.

¹¹Gɨ zɨ́a Lomo maꞌdáa mengị bɨlámá ledre go zɨ́ ꞌyị e za mbá, zɨ́a kásaógụ bɨkéṛị́ Owụ́ ꞌbɨ ené ógụné yómo ꞌyị e za mbá. ¹²Bɨlámá ledre bɨ Lomo mengị née ofụ go. Ili zɨ́ze ótoómo ledre máa yée ga bɨ ꞌyị ga ilinɨ́ ledre ꞌbɨ Lomo wá ndịsịnɨ́ méngị yée ní za mbá ꞌdáꞌba, zɨ́ze ndị́sịzé méngị dụụ́ ledre ga bɨ utúasánɨ́ mɨútúásá ní, gɨ ro zɨ́ze ídíze mbigí ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Lomo maꞌdáa. ¹³Ndịsịzé go óto komozé gɨ ro sịndị́ kadra ꞌbɨ bɨlámá ledre bɨ nɨ ógụ méngị roné zɨ́ze, bɨ nɨ mɨndáꞌbaógụ Lomo ezé bɨ kɨ́ mongụ́ rokoꞌbụné, kɨ́ Kɨ́résịto Yésụ ꞌYị yómo zée. ¹⁴Yésụ maꞌdáa iꞌbí kóo roné do úyuné née nda gbékpị́ wá, gɨ ro yómo zée gɨ sɨmɨ umbu bɨ kóo azé úyu a ze gɨ zɨ́ lúyú ledre ezé e ní. Yomo zée gɨ ro zɨ́ze ídíze dụụ́ mbigí ꞌyị ené e, ꞌyị méngị bɨlámá ledre e.

¹⁵Tị́to, ga gére née za mbá ledre ga bɨ máíli ídí ꞌdódo yée zɨ́ ꞌyị e ní. Ídí ꞌdódo yée do bɨlámá mɨsiꞌdiné gɨ ro zɨ́ ꞌyị e lúrú rokoꞌbụ moko maꞌdáa gɨ royị́ káa bɨ nɨyí lúrúꞌdófụ bi gɨ doyị́ ke.

Bɨlámá mɨméngị ledre emene

¹Tị́to, ídí úku ledre zɨ́ ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Kɨ́résịto íri ní, idínɨ́ óto úndru ꞌyị ga bɨ sɨmɨ akúma, nɨyí kɨ́ rokoꞌbụ ꞌbɨ lúrú bi kacɨ́ káṇgá do sị́lị́ye ní. Idínɨ́ ndị́sị kéye bɨlámáne kɨ́ mɨmbéꞌdeyé kị́éꞌdo. ꞌYị ga bɨ ꞌbɨ Kɨ́résịto ní, idínɨ́ fú lá ndị́sị méngị bɨlámá ledre e kacɨ́ kadra za mbá. ²Ndanɨ́ ndị́sị kɨ́ úku sínyi ledre zɨ́ ꞌyị e wá. Idínɨ́ ndị́sị méngị zɨ́ ꞌyị e za mbá bɨlámá ledre e, zɨ́ye ndị́sịyé ꞌbúóꞌbụ́ royé zɨ́ ꞌyị e kpá mbá mɨꞌbúóꞌbụ́, zɨ́ mɨméngị ledre eyé e ídíye bɨlámáne do komo ꞌyị e za mbá.

³Kóo ꞌdesị́, sɨmɨ bɨ kóo ngárá ṇguṇguzé aka ledre Yésụ káa do ngére ezé wá ní, ndazé ezé kóo ꞌyị komokenzị e wá, ndịsịzé kóo kála ledre ꞌbɨ Lomo mɨkála, zɨ́ze ndị́sịzé kpá méngị ledre ga bɨ Lomo ndaá kɨ́ rokinyi gɨ royé wá ní. Mongụ́ ledre ezé yị́ ené kóo lá dụụ́ méngị bɨsinyí ledre e kɨ́ ndị́sị óto bɨsinyí mɨmbéꞌdezé ro lafúze e. Gɨ zɨ́ bɨsinyí ledre ga bɨ ndịsịzé méngị yée ní, zɨ́ ꞌyị e ndị́sịyé sógó zée mɨsógó. Sɨmɨ bɨ lurúzé kenée ní, zɨ́ze kpá ndị́sịzé sógó yée. ⁴Abú kenée ndotó, sɨmɨ ledre ga gére née mbá, zɨ́ ꞌbúze kpá fú ídíne do ꞌBụzé Lomo ꞌYị yómo ꞌyị e kɨ́ngaya zɨ́a méngị bɨlámá ledre zɨ́ze, zɨ́a yómo zée. ⁵Yomo zée née, ndaá ꞌbɨ ené gɨ zɨ́a bɨ ya kɨ́dí mengịzé bɨlámá ledre ní wá, yị́ ené gɨ zɨ́ bɨlámá mɨmbéꞌdea bɨ rozé ní, zɨ́a lúguóyó lúyú ledre ezé sɨmɨ rokoꞌbụ ꞌbɨ ꞌDówụ́ne, gɨ ro zɨ́ze ídíze dụụ́ zɨ́ne, mbigí ꞌyị ené e. ⁶Lomo kasaogụ ꞌDówụ́ne zɨ́a ndị́sịné sɨmɨzé gɨ zɨ́ bɨlámá ledre bɨ Kɨ́résịto Yésụ ꞌYị yómo zée mengị zɨ́ze, zɨ́a úyuné gɨ rozé ní, ⁷gɨ ro zɨ́ze ídíze owụ́ ga bɨ ꞌbɨ Lomo ní, zɨ́ze ídíze do bi kị́éꞌdo kɨ́ ꞌBụzé Lomo maꞌdáa sɨmɨ trịdrị bɨ za fí ndị́sịzé óto komozé gɨ roa ní. ⁸Tị́to, ga gére née za mbá mbigí ledre e, idínɨ́ ídí zɨ́yị kɨ́ ledreyé owóowó. Sɨmɨ bɨ áyí go ndị́sị ꞌdódo ledre zɨ́ ꞌyị ga bɨ ṇguṇgunɨ́ ledre ꞌbɨ Lomo go ní, ledre ga bɨ za mbá máúku yée zɨ́yị ní, ídí kpá fú ndị́sị úkutátá yée zɨ́ ꞌyị e gɨ ro zɨ́ye óto sómụ́ ledre eyé mbá ndị́sị méngị bɨlámá ledre e. Bɨlámá ledre ga gére née nɨ óto yée zɨ́ye ídíye mbigí ꞌyị ga bɨ ꞌbɨ Lomo ní.

⁹Tụ́ꞌdụ́ ngíti géyị ꞌyị e nɨyí bo ambá ódro eyé yị́ ené dụụ́ ꞌbɨ kangú gɨ ro ledre ga bɨ ꞌbɨ ndíkiógụ ꞌyị e do sogo káṇgá ona, zɨ́ye ndị́sịyé kɨ́ ófụ́ye gɨ ro lorụ bɨ kóo Lomo iꞌbíogụ zɨ́ Mụ́sa éké a ní. Máúku zɨ́yị Tị́to, ndá ólụ́ dongará bɨcayi ꞌyị ga gére née zɨ́se ndị́sịsé méngị bɨcayi kangú kéye wá, gɨ zɨ́a ledre ga bɨ ndịsịnɨ́ úku yée née ndanɨ́ eyé ledre ga bɨ nɨyí sáká ꞌyị e ní wá. ¹⁰ꞌYị ga bɨ ndị́sị ꞌdódo ledre zɨ́ye íri née, togụ́ ngíti ꞌyị gɨ dongaráye ili ꞌdíꞌbiógụ ledre ꞌbɨ ífi dongará ꞌyị e yá, ídí ésị́ sị́lị́yị komoa, ndaá méngị kéyị kenée wá. Togụ́ uwú wá, ídí kpá ésị ándá sị́lị́yị komoa. Gɨ do kacɨ́ a née togụ́ uwú kpá fú wá, ídí ꞌdíꞌbióyó sómụ́ ledre eyị́ gɨ roa zɨ́yị ndị́sị eyị́. ¹¹Ídí ówo a kɨ́dí, togụ́ ꞌyị nɨ go kenée ukunɨ́ ledre zɨ́a má, nɨ yị́ ené go ꞌyị bɨ sómụ́ ledre ené sinyí go mɨsínyí ní. ꞌYị e nɨyí ówo wo mbá kɨ́dí, ꞌyị née ndaá cóngó ꞌyị wá, mɨméngị ledre ené eme ené e ngụ́.

Odụ lorụ zɨ́ Tị́to

¹²Ba ngíti ledre zɨ́yị Tị́to, máíli ídí aka ngásáógụ zɨ́ma yáa ꞌdiya. ꞌDáꞌdá zɨ́yị kɨ́ ị́nyịyị́ gɨrí, mááyí aka kása ngúru ꞌyị gɨ dongará Aratéma e kɨ́ Takíka, zɨ́a ndéré ndị́sịné méngị moko do bi kacɨ́yị íri, gɨ ro zɨ́yị ógụyị́. Ndá lúꞌbú wá, sɨmɨ bɨ ngúru ꞌyị gɨ dongará ꞌyị ga gére née ogụ go íri ní, ídí geré ị́nyị ógụ, áyí ógụ ndiki máa sɨmɨ gara Nịkopólị yáa. Ídí ógụ ꞌdáꞌdá gɨ zɨ́ yana ndumu. Gɨ zɨ́a, kɨ́ ndumu ba máíli ndị́sị bi sɨmɨ Nịkopólị ore mágámá wá. ¹³Káa zɨ́ bɨ ówo bú togụ́ ꞌyị ili ndéré do ngíti bi, ili tɨ́ sáká éyị́ ní, nɨ bɨlámáne ídí sáká mongụ́ ꞌyị, Zená e kɨ́ Apólo kɨ́ éyị́ ga bɨ ilinɨ́ yée ní, gɨ zɨ́ ꞌdoꞌdó kɨ́ ndíki yée do mɨsiꞌdi ke. ¹⁴Ídí úku ledre zɨ́ ꞌyị ezé ga bɨ ꞌbɨ Kɨ́résịto sɨmɨ Kuréto íri ní, ndanɨ́ ꞌdóꞌdó kɨ́ méngị bɨlámá ledre wá. Idínɨ́ ndị́sị méngị bɨlámá ledre kacɨ́ kadra za mbá, zɨ́ ꞌyị ga bɨ ilinɨ́ sáká éyị́ ní.

¹⁵ꞌYị ga bɨ yáa ní, iꞌbínɨ́ mandá zɨ́se íri za mbá. Máíꞌbí kpá mandá zɨ́se kɨ́ ꞌyị ga bɨ íri ní mbá.

Lomo idí ídí kɨ́se kéye za mbá.