Rəm

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Rəm

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma ghala vəghwə tsa tsasli Pəl zliya nay, ghəci tə hiɗi ka Kwərintə na. Ghəci mbə wə kwa mahkana wə ci. Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Rəm tsasli na zliya na. Ghala vəghwə tsa vay, hiɗi ka Rəm va niy nza hiɗiy gwəramti tə dikə tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, sa nzanay, mbə shi niy nza mazə tsaa sləkə mezhizhə tə hiɗi gwaꞌa.

Pəl dəꞌwə ghən tsa ciy, niy səəkə naa kwəmavə kwal tsaa tsəhə mbə məlmə Rəməw (15:20-24). Ya tsəgha nzə kiy, ɗaŋ na mbəzliy niy sənashi na mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə va, sa niy kwəmay na li shi tə tsahwəti pi (vəh 16). Mbə zliya na kiy, mbə gəzanshi tsəhə tsa ci mbə shi, ta nighəshi na Pəl kaa ka Rəm. Dzəghwa na diɓay, ka gəzanshi njasa nza mbəzli gwanashi jikir kwa kwəma Hyala, lə njasa mbəlitishi na lə wəzə hwər tsa nzə, kala kama tə nəw kwəma pəhəti na njasa ɓananshi nihwəti mbəzli va dzar mbə shi. Zhini na diɓay, ka gəzanshi njasa ka ghəshi nzəy mbə jakəva tsa shi ghəshi mbəzliy nəw Yesəw.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-17 Pəl gəzə kwəmaa dzəkən Yəwən kwəma wəzə na.

Vəh 1:18 paꞌ tə vəh 3 Mbəzliy kamaa ka Zhəwifə lə ka Zhəwifə gwaꞌay, mbəzli jikir ni ghəshi va Hyala. Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw na saa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa.

Vəh 4 Njasa məniy Abəraham gar dzəghwa kwəma Hyala, sa zləɓavə na kwəma gəzəkə Hyala.

Vəh 5 Tə mbərkə kwəma Adam kwəmavə mbəzli məti. Tə mbərkə Yesəw ghəshi kwəmavə mbəlishi.

Vəh 6 paꞌ tə vəh 7:1-6 Ka dza ghwəmmə nzəyəmmə mbə jikir sa nzana mbaꞌa Hyalaa məni wəzə hwər kaa ntsa jikir tsaw.

Vəh 7:7-25 Gəmgəm na kwəma pəhəti Hyalaw. Ghənzə citəmmə na gəmgəm tsa kwəma jikir na.

Vəh 8 Sləni ghəra Safə tsa Hyala mbə nefer mbəzliy nəw Yesəw.

Vəh 9 paꞌ tə vəh 11 Pəl gəzə kwəmaa dzəkən mbəli tsa ka Izərayel.

Vəh 12 paꞌ tə vəh 15 Njasa ka mbəzliy nəw Yesəw nzəy.

Vəh 16 Kwa kərni kwəma Pəl, lə səkwə mbəzli ghənghən ghənghən.

Mbaꞌa pə ghwəy ɗi favə kwəma mbə zliya ka Rəm na wəzə wəzəy, nza ghwəy jangə nəwər tsaa dzəkən Adam lə saa dzəkən kwəma pəhəti Hyala, pərɓa mbə zliyaa pərasli slən tsa shiy.

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə ka *Rəm

¹1:1 SləniKY 9:3-15; 26:16; Gal 1:15-16Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl ndə ghəra sləni tsa Yesəw *Kəristəw. Hyala harvəra na ta nza ka *ndə kwal tsa Yesəw, mbaꞌa təravəra ta dzee ta gəzə Yəwən kwəma nzə wəzə na kaa mbəzli. ²1:2 3:21; 1Pi 1:10-12Ma Kwəma wəzə na vay, a Hyala niy gəzəkə ghala mbəradzəta lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə. Dzəghwa mbaꞌa məndi tsaslambə mbə zliya nzə tsəgha. ³1:3-4 Mt 1:1; 20:30-31; SləniKY 13:33; 2Tim 2:8Kwəma vay, dzəkən Zəghwə nzə Yesəw Kəristəw Ndə sləkəmmə gəzə na kwəma. Dzar kwa ndə ngəri tsa ciy, ntsa yakəm mbə takə tsa mazə *Davitə na. ⁴Ghala pətsa zhanakati Hyala zhakati mbə məti, lə bərci Safə tsa nzə ɗewɗew tsa ki na, mbaꞌa citi nza tsa nzana ka Zəghwə nzə karkar lə bərci. ⁵1:5 11:13; 15:15-18; Gal 1:1; 2:7, 9Ava war tə mbərkə Yesəw Kəristəw pəərətəra Hyala ka ndə kwal tsa Yesəw, ta dzaa gəzə kwəma nzə kaa hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gwaꞌa gwaꞌa. A ghəshi mbəə zləɓavə kwəma nzə, ka ɗanta fəti. Ma nza ghəshi mbəə fal slən tsa Yesəw Kəristəw gwanashi tsəgha ki. ⁶Ghwəy sana sənzənvay, mbə mbəzli va nza ghwəy kwərakwə, ghwəy mbəzli harvə Hyala va ta mbə ghwəy nzaa mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Rəm.

⁷1:7 zərkə: 5:1; 15:33; 16:20; 1Kwər 7:15A səkwəŋwəy ya gwanaŋwəy tə hiɗi ka Rəm gwaꞌa gwaꞌa, ghwəy ghwəy mbəzli ɗi Hyala, shi harvə na ta nza ghwəy ka shi nzə. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Njasa ɗi Pəl dza ta nighəti mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə *Rəm

⁸1:8 16:19; 1Tes 1:8Ma kwa taŋa kwəma gəzee nana diy, ꞌwəsa nə ya kaa Hyala lə slən tsa Yesəw *Kəristəw, ta kwəma ghwəy gwanaŋwəy, sa nzana, ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa na, mbaꞌee favə tərəŋw ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw, kə məndi. ^9-101:9-10 15:23; SləniKY 19:21; Ef 1:16Ya hwəmɓa cəꞌwə yay, mbə zəzə kee nzaa dzəkən ghwəy. Mbə cəꞌwə Hyala kee nza a ghənzə mbəə ndara kwal ta tsəhə mbə ghwəy. Hyalaa kwa ndəgha fəti ta kwəma gəzee va. Hyala vay, lə nəfə tsee kwətiŋ ghərantee sləni, ka gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən zəghwə nzə kwa kwəma mbəzli. ¹¹Ta na navay, tərəŋw nzəghəree ta naŋwəy lə mətsee, nza ghwəmmə dzaa tihəhwə ni ya shi ndara *Safə tsa Hyala ɗewɗew ni, lə ghwəy, nza ghwəy mbəə kwəmavə bərci mbə nəw Yesəw. ¹²Wəzəɓa nə ya bay, ka mətsəhəra bərci ghwəy, yən na, ka mətsəhəŋwəy bərci kwərakwə, mbə ɓə tsa ɓanavə ghwəmmə nefer ghwəmmə kaa Yesəw Kəristəw, pən.

¹³1:13 1Kwər 9:19-22Va wa gəzee kwəma va tsəghay ngwarməhiray, sa nzana gar ɗaŋ səɗee yən səəkəə təkəti tsəhə mbə ghwəy. Paꞌ sənzənva ki na, a kwəmavə kwal yaw, tsəgha. Ma kwəma təfee miy tsee tiy, war mbaꞌee dzaa ghərati sləni mbə ghwəy, ka zhəghəshi nihwəti mbəzliy ka nəw Yesəw kwərakwə, njasa nzana va tsəghee kwəmavə mənti nihwəti mbəzli tə nihwəti hiɗi. ¹⁴1:14 Kwəl 3:11Sa nzanay, ghənzə na nee sləni kavəra Hyala ta dzee ta gəzə kaa ya tsamaɓa ndə ngəri. Ka dzaa gəzanshi kaa mbəzli ghwənita məhərli shi, lə kaa ni ghwənita ma məhərli shi. Ka gəzə kaa mbəzliy sənashi shiy, lə kaa niy sənashi ma gwaꞌa. ¹⁵Va tsəgha nzana, war mbə təkee dzəkən ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Rəm kwərakwə ki, ta dzee gəzaŋwəy Yəwən kwəma wəzə na na.

Bərci mbə Yəwən kwəma wəzə na

¹⁶1:16 2:9; SləniKY 13:46; 2Tim 1:8; 1Kwər 1:18, 24Ka haꞌwee ya jəw tsətsə ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliw. Sa nzanay, e sənay lə bərci Hyala na mbə tərəŋw, ta mbəlanti ntsaa dzaa zləɓavə kwəma va, ya wa ndə na. ꞌWava na tə hwəlfə mbəzli *ka Zhəwifə ka dzar paꞌ tə hwəlfə nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashi. ¹⁷1:17 3:21-30; vəh. 4; 10:4-13; Aba 2:4; Gal 3:9-12; Flp 3:9; Ebr 10:38Kwəma wəzə na vay, ghənzə cipə na kwəma mənti Hyala ta mbə ndə ngəriy dzəghwa kwəma nzə, kala hazləni mbə nəfə ci, ya wa ntsaa zləɓavə kwəma mənti Hyala, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ciy, ta mbay dza naa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni mbə nəfə ci. Ava tsəgha tsasliti məndi mbə Zliya Hyala kwərakwə, a kə məndiy:

Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay,

ghəci na saa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala

kala hazləni mbə nəfə ci.

Ghəci na saa dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma, kə məndi.

Jikir tsa məni ndə ngəri tə hiɗi

¹⁸1:18 2:5, 8; Ef 5:6; 2Tes 2:12A Hyala cikəvəri njasa satiy nəfə tsa nzə səəkə mə ghwəməə dzəkən mbəzli, va kwəma jikir tsa məməni məndi gwanay tsa ci tə hiɗi, kala ɗi fəti məndi ta kwəma nzə. Ma na sənata ghəshi kwəma wəzə na va Hyala na, mbaꞌa ghəshi biyɗamti lə na shi va *kwəma jikir na. ¹⁹1:19-20 Zhəwbə 12:9; Cem 19:2-5; SləniKY 17:27-28; 1Kwər 1:21Ta na navay, shi nza məndi gar sənashiy dzəkən Hyalay, a ghəshi sənashi. Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə canakəvərishi na. ²⁰A ghwəmmə sənay, ta na ndə ngəriy, ka mbay naa nata Hyala lə mətsə ciw. Nanzə ki, ghala ngati Hyala hiɗiy, mbaꞌa kə məndiy nighə shi mənti na, ka zəzəə dzəkən shiy, ta sənay dza məndi, ghənzə na Hyala kwətita, lə bərci na və tərəŋw kala kərə ma, kə məndi. Ava va tsəgha kiy, ka dza ghəshiy mbay zhiniy pəlavə kwal vəraslə kwa kwəma Hyala ghwəlaw. ²¹1:21 Ef 4:17-18Ta na navay, a ghəshi sənata Hyala: «Ghənzə na Hyala» kə ghəshi. Ma dza ghəshi ki na, kala fə dikə ghəshiy dzəti Hyala va, njasa təɓə na, kala mananta ꞌwəsa ghəshi ngəta, ya ta namaɓa kwəma mənti na. War ma na shi təkə kwəma na, kərakə ghəshi fəy lə təkə na dzar kwa Hyala kwəma. Dzəghwa disl məhərli shi kəəlita, kala sənata na kataŋ na kwəma ghəshi ghwəla ki. ²²1:22 1Kwər 1:19-20Ma kə ghəshi mbə zəzə kwəma shi na: «Ghəy na niy gwəramtiy sənata kwəma kən nihwəti mbəzli» kə ghəshi. Mbalaa ghəshi na hyeler mbəzliy gwəramti mbə mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. ²³1:23 Nəw 4:16-18; Cem 106:20Dzəghwa mbərəkə zlata ghəshi gələɓə ta pəraꞌwə dividivi shi kwa kwəma Hyala dikə na ndimndim na. Tapə ghəshi dzəmbəshi mbə tsəfəkwə kwa kwəma pa shi pəghəti məndi nja ke ngəri. Ta bəkwəshi ke ngəri dza ngar ki. Dza ghəshi diɓa, ka tsəfəkwə kwa kwəma ꞌyegwer, lə niy dza lə səɗa shiy, lə kwa kwəma shesher gwaꞌa.

²⁴Va tsəgha zlashi Hyala, ka nighəshi war lə mətsə, a ghəshi məməni ni shi va shi hwətəl ghəshi ta mənishi mbə nefer shi. Dzəghwa ghəshi ki tapə dzəmbəshi mbə sawa ghən tsa shi lə məməni shi haꞌwə haꞌwə ni kwa jipə shi tsəgha. ²⁵1:25 9:5Dzəghwa ghəshi mbərəkə ghəshi zlata kwəma Hyala kataŋ na, ka nəw kwəma dzərvə. Mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə tsəfəkwə, ka pəraꞌwanshi dividivi shi kaa shi ngati Hyala, mbərəkə ghəshi zlata, ghənzə Hyalaa ngati shi va, gar təɓə məndiy mananta ꞌwəsa ngəta ya hwəmɓa. *Amin.

²⁶1:26-27 1Kwər 6:9Va tsəgha zlashi Hyala, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə məməni shi səkwa hwətəl va ti shi haꞌwə haꞌwə ni ki, njana nzana tsəgha ghəshi ɗi. Dzəghwa mbərəkə miꞌi zlay həni lə zhər, ka dzashi ta məni shi təɓə ma məndiy məni. ²⁷1:27 SləniTaH 18:22; 20:13Dzəghwa zhər kwərakwə mbərəkə ghəshi zlay həni lə miꞌi, ka dzashi ta mamaw zhər tərəŋw nja ghəshi, ka həni li shi. Mbə shi va tsəgha kiy, zhərəy mənti shi haꞌwə haꞌwə ni va lə tsahwəti zal nja ghən tsa shi tsəghay, war ta favə ngəraꞌwə dza ghəshi va Hyala, ka zhəmə jikir tsa shi va daŋəramti ghəshi məhərli shi mbə məni ci.

²⁸Sa nzana kala ɗi mbəzli vaa sənata Hyala, na zlashi na tsəgha, nza məhərli shi təkə məni war shi gəmgəm ni, nza ghəshi məni shiy təɓə ma ya jəw nzə, tsəgha ki. ²⁹1:29 Gal 5:19-21; 2Tim 3:2-4Dzəghwa paf paf nefer shi tihəshi, lə təkə məni ya nimaɓa hwəlfə shi jikir ni tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa ki, ka sla mətsə ta shi va ndə, ka məni ndərəm, ka səl va ndə. Zhini ka bəkwəpə, ka həhəərə mbəzli, ka ꞌwaŋə lə mbəzli, ka ngwangwashi miy. ³⁰Ka gəzə kwəma jikir naa dzəkən nihwəti mbəzli, ka pa jaka lə Hyala, ka gwəlaŋ, ka gəzə war kwəma fəgə, ka kəli ghən tsa shi gəmshi tsəgha. War kwal tsaa ghakə məni na ꞌwarꞌwar na kwəma jikir na gwəramti na ɗi ghəshi. Ka fa kwəma ghəshi va mbəzliy yakəshiw. ³¹Ka mbə ghəshiy təravə məni na wəzə na kwəma mbə nəfə tsa shiw. Ka gəzəkə kwəma ghəshi, mbaꞌa ghəshi garəshi tə kwəma gəzəkə ghəshiw, ka ɗi nihwəti mbəzli ghəshiw, ntsa zhanshi hwər tsa shi ti tiɓa ya kwətiŋəw, tsəgha. ³²Dzəghwa mbaꞌa ghəshi sənay wəzə wəzə, ngwəvə məti na sa kən gəla mbəzliy məməni shi tsəgha ni va, va Hyala, kə ghəshi na, zhəghwa tapə ghəshi zhiniy zhimbəshi mbə məni shiy war tsəgha kwərakwə. Zhini dza ghəshi diɓa ki na, ka fal mbəzliy məni gəla shi jikir ni va tsəgha ni.

Lə kwal tsa kataŋ tsa sla Hyala ngwəvəə dzəkən mbəzli

¹2:1 Cem 50:16; Mt 7:2Ma kiy ngwarməhiraa nəw Yesəwəy, ntsaa sla ngwəvəə dzəkən gəla ntsaa məni shi tsəgha ni vay, sənay tə ghəciy, dzəkən ghən tsee slee ngwəvə va, kə. Sa ka naa nza, mbaꞌa zhiniy dzəmbəy mbə məməni gəla shi mənti ntsa ɓasə na va ngwəvəə dzəkən kwərakwə ɓa. ²A ghwəmmə sənay, Hyala ɓasə na ngwəvəə dzəkən gəla ntsaa mənti shi tsəgha ni va jikir ni, lə kwal tsa kataŋ tsa. ³Gha gha ntsaa sla ngwəvə vaa dzəkən mbəzliy mənti *kwəma jikir na va, zhini war tsəgha gha mbə məni jikir nja ghəshi kiy, ta mbəlira dzee dza va ngwəvə nee, kala dza Hyalaa kəsəyra, nə gha na? ⁴2:4 SləniKY 17:30; 2Pi 3:9, 15Naa ə nzana, ndərə gha ndərə wəzə tsa məni Hyala dikə tsa, lə wəzə hwər tsa nzə, mbaꞌa səꞌwa tsa səꞌwa na ka ndəghə, kala ɓasəŋa ngwəvə shəkəna? Ə sənay ma gha, wəzə tsa nzə va na, ta mbə ghaa tsanta titihwə ka zhəghəti nzəy tsa gha nə na, pə gha shəkəna? ⁵2:5 fəca vici məni ngwəvə: Ezay 2:11-21War dza gha na, caslakə slakə gha mənti ghən tsa gha kwa kwəma Hyala. Kala ɗi ghaa zlanay nəfə tsa gha ka tsanta titihwə va jikir tsa gha. Ghalaɓa kiy, mətsəhəə mətsəhə gha ɓə nəfə tsa Hyalaa sati, sa ɓəti naa dzəkən gha, ta tərəyŋa ghənzə lə fəti fəca dza naa məni ngwəvə. Fəca va dza Hyala citəpə ngwəvə dza naa slaa dzəkən ndə ya tsamaɓa ci, lə kwal tsa kataŋ tsa kwa kwəma mbəzli gwanashi. ⁶2:6 1Kwər 3:13-15; 2Kwər 5:10; Ef 6:8; Mt 16:27War geꞌi geꞌi lə na ci kwəma mənəhwə ndə dza Hyalaa wanci na ci zhəmə. ⁷Mbəzliy jihəva ta məni kwəma wəzə na, ta mbə Hyalaa falshi, ka fə dikəə dzəti shi, lə ka ɓanshi piyəy, ta ɓanavəshi piy tsaa kəɗi ma dza Hyala. ⁸Ma na mbəzliy zhini ghən va, kala ɗi ma zləɓa na kataŋ na kwəma, mbərəkə ghəshi zlay ghən tsa shi, ta sləkəshi na gəmgəm na va kwəmay, ta satiy dza nəfə tsa Hyala, ka ghwərvəə dzəkən shi.

⁹Ya wa ntsaa məni war kwəma jikir nay, ta sanci ngəraꞌwə dza Hyalaa dza tərəŋw dalala. ꞌWava na tə mbəzli mbə hwəlfə *ka Zhəwifə, ka dzar paꞌ tə hwəlfə nihwəti mbəzli gwanashi. ¹⁰Ma ntsaa məni na wəzə na kwəma naci kiy, war ta fanati dikə lə bama dza Hyala, zhini mbaꞌa mananati zərkə. ꞌWava na tə mbəzli mbə hwəlfə ka Zhəwifə, ka dzar paꞌ tə hwəlfə nihwəti mbəzli gwanashi. ¹¹2:11 SləniKY 10:34; Kwəl 3:25; 1Pi 1:17; Zhk 2:1Va sa nzanay, ka məni pərslə Hyala mbə nanzə kwəmaw.

¹²2:12 Mt 7:21Mbaꞌa kə mbəzliy sənata ma *kwəma pəhəti Hyala mənti kwəma jikir nay, ka dza Hyalaa slanshi na shi ngwəvə, lə kwəma pəhəti na vaw. Ma mbaꞌa kə ka Zhəwifə ghəshi shiy sənata kwəma pəhəpəhə na va mənti kwəma jikir nay, lə kwəma pəhəpəhə na va sənata ghəshi dza Hyalaa slanshi na shi ngwəvə. ¹³Ka ɓəti ndə Hyala ka ntsa slar tsa war tə sa nzana mbə fa kwəma gəzəkə kwəma pəhəti naw. Əhəŋ, war ndə nzana mbə fə ghən ta nəw kwəma pəhəpəhə na va. Ma tsəghay, ntsa slar tsa ghəci va Hyala. ¹⁴Mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ghəshi shi kama kwəma pəhəti Hyala va ta dəvə shiy, kar ghəshiy gwəravə, ka məni kwəma war nja kwəma gəzəkə kwəma pəhəti Hyala va, ya tsəgha səəkə ma ghəshiy favə kwəma va. Ghalaɓa kiy, məhərli shi mənta na ka na shi kwəma pəhəpəhə na ti shi. ¹⁵Ya namaɓa kwəma na kwəma gəzəkə Hyala mbə kwəma pəhəti nay, tsasli tsasli ghənzə mbə nefer shi. Ka civa ghənzəə dzəti ngwəla, mbə sləni ghəra ghəshi, lə təkə kwəma mbə nefer shi, sa nzana mbaꞌa ghəshi sənay tihəvəri na wəzə na, lə na jikir na kwəma. Ghala pətsa nza ghəshi mbə məni na wəzə na kwəma na, rəniki nefer shi, ma ghala pətsa ka ghəshiy mənti na jikir na kwəma na, ka ndanshi nefer shi nja ghwə. ¹⁶2:16 2:6; 1Kwər 4:5Kwəma vay, ta dzəti ngwəla dza naa dza gwaꞌa gwaꞌa, fəca dza Hyalaa sla ngwəvəə dzəkən kwemer mbəmbə ni mbə nefer mbəzli gwanashi. Ngwəvə vay, lə Yesəw *Kəristəw dza Hyala ta sla, njasa gəzəkə Yəwən kwəma wəzə na na gəzanshee kaa mbəzli.

Nəwti *kwəma pəhəti Hyala *ka Zhəwifə njasa gəzəkə naw

¹⁷2:17 9:4; Ezay 48:1Ghwəy ghwəy ka Zhəwifə kiy, ka Zhəwifəə gə ghəy na na ghəy, pə ghwəy. Diɓa na, mbə dəvə ghəy na kwəma pəhəti Hyala, pə ghwəy. Dzəghwa ghwəy ka vəshi tə sa nza ghwəy ka mbəzli Hyala ki. ¹⁸Gwaꞌa sənamti ghəy na ɗi Hyala kwəma, mbaꞌa ghəy sənata təra na wəzə na kwəma, sa ɓanavəŋəy kwəma pəhəti Hyala, pə ghwəy. ¹⁹2:19 Mt 15:14Ma ghwəy mbə təkə kwəma ghwəy na, ghəyəy, ka ci kwal kaa ghwəlefesli, zhini waŋ pi tsaa mbəranshi mbərə kaa mbəzli mbə kwəsli nza ghəy, pə ghwəy. ²⁰Ghəy na ka ɓəni kwəma kaa mbəzliy sənata ma kwəma, ka ɓəni kaa mbəzliy təhəshi ma mbə kwəma Hyala, sa nzana, gwaꞌa gwaꞌa kwəma pəhəti Hyala citəŋəy kwal sənata kwəma, lə na kataŋ kataŋ na ta gwaꞌa, pə ghwəy. ²¹2:21 Mt 23:3-4; Zhŋ 7:19Yaŋ, tsəgha na. Ya sa nə ghwəy, ka ɓəni kwəma kaa mbəzliy gə ghəy, pə ghwəy kiy, tawa ɓəni ma ghwəy kwəma kaa ghən tsa ghwəy kia? Ghwəy ghwəy shiy ni va, ka ghəli sa ndə gha ma, pə ghwəy kiy, tawa ghəli ghwəy kia? ²²Ka məni ghwərghwər gha ma, pə ghwəy kiy, tawa məni ghwəy kia? Ghəy dzar kwa kwəma ta mbəri teepəw, pə ghwəy kiy, tawa zhini ghwəy ɓaɓasə shi dzar mbə ciki mbəri ta zhəghə dəvə kia? ²³Ghwəy kiy, ə vəshi ghwəy sa nza *kwəma pəhəti Hyala mbə dəvə ghwəy. Dzəghwa ghwəy ki na, kala məni kwəma gəzəkə kwəma va. Ghalaɓa kiy, Hyalaa sawa ghwəy. ²⁴2:24 Ezhek 36:20Njasa tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala: «War tə mbərkə kwəma ghwəy ghwəy ka Zhəwifə sawa hwəlfə nihwəti *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə slən tsa Hyala» kə məndi.

²⁵2:25 1Kwər 7:19; Gal 5:3Ghwəy ghwəy ka Zhəwifə ghwəy shiy *slanti fəꞌyasa vay, mbaꞌa pə ghwəy nəw kwəma pəhəti Hyala na, wəzə na sla fəꞌyasa ghwəy. Ma kala nəw pə ghwəyəy, ghala mbə ghwəy lə mbəzliy slanti ma fəꞌyasa kwa kwəma Hyalaw. ²⁶2:26 Gal 5:6Mbaꞌa kə ntsaa slanti ma fəꞌyasa ɗiti fəti va Hyala, ka nəw kwəma pəhəti na wəzəy, nja ntsaa slanti fəꞌyasa dza naa nza kwa kwəma Hyala. ²⁷Ghəci ghəci saa nəw kwəma pəhəti Hyala va, ya tsəgha slanti ma na fəꞌyasa kiy, ghəci dza naa sla ngwəvəə dzəkən ghwəy. Ghwəy shiy ni va, a ghəy slanti fəꞌyasa, zhini mbə dəvə ghəy na kwəma pəhəti Hyala, pə ghwəy, kala nəw ma kwəma va ghwəy. ^28-292:28-29 9:6; Zher 4:4; Flp 3:2-3; Kwəl 2:11Shi pərikə tə ngwəlay, ka mənti ndə ghəshi ka ndə Zhəwifə tsa slar tsaw. Shi mbəɓa mbəɓa ni na shiy mənti ndə, ka ndə Zhəwifə tsa slar tsa. Ka məniy ndəə ndə ka Zhəwifə tsa slar tsa, tə sa slanti na fəꞌyasa njasa tsasliti kwəma pəhəti Hyalaw. War ntsa slanti Hyala fəꞌyasa ngəci mbə nəfə tsa ci lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa na ndə ka Zhəwifə tsa slar tsa va Hyala. Gəla tsava ndəy, va Hyala səəkə tsa ci fal, səəkə va ke ngəri naw.

¹Ya sa nzana tsəgha kiy, nama kwəma na sa taŋəti hwəlfə ka Zhəwifə va hwəlfə nihwəti mbəzli ti tsəghaa? Sa nzana mbaꞌa ghəshi *slaslanti fəꞌyasa shi kiy, wa na ni shi va shi dza ghəshiy kwəmavə mbəa? ²3:2 9:4; Cem 147:19-20Na kataŋ kataŋ nay, lə shi kwəmavə ghəshi na tiɓa mbə tərəŋw. Ma kwa taŋa shiyəy, ghala pətsaa ɓəkə Hyala kwəma nzəy, kaa ka Zhəwifə niy ɓanavəshi na. ³3:3-4 9:6; 11:29; Ɓəla 23:19; 2Tim 2:13Dzəghwa ki na, kalaa niy nəwti kwəma va nihwəti mbəzli mbə shi lə kwal tsa nzə tiɗiɗ. Əy ma pən ngəŋwəy kiy, va sa nzana kala mbə mbəzli vaa nəw kwəma Hyala va ka garəshi ti tiɗiɗ na, dzəghwa mbaꞌa Hyala dzaa bashamti garə tiɗiɗ tə sa nzə nanzə ki, nə ghwəy ki na? ⁴3:4 Cem 51:6Əhəŋ, nava tiɓa tepəw. Na na Hyalay, ta məni kwəma gəzəkə na va dza na nanzə, ya war ə mənishi mbəzli gwanashi ka ka slasla dzərvə, njasa tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala. Ma kə məndiy: «Gha kiy Hyalay, ə kə məndi sənaŋa, ka ntsaa gəzə kwəma kataŋ na. Dza ya tə ngwəvə haratəŋa ndəy, mbaꞌa gha kəsəy ntsa va lə fəti.»

⁵3:5 9:14Ya sa nzana tə mbərkə kwəma ghwəmmə jikir na məndi sənata Hyala ka ntsa slar tsa kiy, ka dza ghwəmməə ni, *kwəma jikir naa mənti Hyala ghənzə kə ɓəti nəfə ka sla ngwəvəə dzəkən ghwəmmə, va kwəma ghwəmmə va jikir na, pə ghwəmmə sa? Kwəma gəzəkee vay, njasa ka məndiy gəzə kwəma tikə tə hiɗi gəzəkee. ⁶Ma gəla nava kwəmay, ka gəzəva na tepəw. Ya sa ka Hyala garə ma tə kwəma nzə tiɗiɗəy, njaa dza naa mbəə sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi kia?

⁷Ya sa nzana tə mbərkə dzərvə slaslee məndi sənata Hyala ka ntsa slar tsa, ka fə shəndəkəə dzəti kiy, sa wana dza naa zhiniy ɓəra fəti va kwəmee va jikir naa? ⁸3:8 6:1Ma ghənzə tsəghay, wəzəɓa məməni ghwəmmə jikir na, a wəzə tsa Hyala dzəti ngwəla. Ma kə nihwəti mbəzliy, tsəgha na kwəma ɓəni ghəy kaa mbəzli, kə ghəshi, ka tsəhtsəhə lə ghəy. Ma gəla mbəzli vay, geꞌi na ɓasanshi ngwəvə va Hyala.

Ndə tiɓaa garəy kwa kwəma Hyala kala hazləni maw

⁹3:9 1:18–2:24; 3:23Ghwəmmə ghwəmmə *ka Zhəwifə kiy, kwəma na kwəma taŋəti ghwəmmə va nihwəti mbəzli ti kia? Ghənzə tiɓa teepəw! Ava ghala məcanata gəzamtee, gwanashi na mbəzli mbə hwəlfə ka Zhəwifə lə mbəzli mbə nihwəti hwəlfəhi mbə məni *kwəma jikir na kwa kwəma Hyala, pən. ¹⁰3:10-12 Cem 14:1-3War nja kwəmaa gəzəta va mbə Zliya Hyala, ma kə məndi:

Ndə tiɓa ya kwətiŋ,

ka garəy kwa kwəma Hyala kala hazləni maw.

¹¹Ndə tiɓa mbaꞌa sənata kwəmaw.

Ndə tiɓa ka pəla Hyalaw.

¹²Mbəzli gwanashi daŋərəta məhərli shi,

mbərəkə ghəshi zlay kwal.

Ndə tiɓaa məni na wəzə na kwəmaw,

ya kwətiŋ nzə na, ghəci tiɓaw.

¹³3:13 Cem 5:10; 140:4War nə ma ghəshi, ɓəŋ kə ghəshi kaa miy tsa shi

ta gəzə kwəmay, kwəmaa səəkə ləy hwər shi na,

ka zən nja pətsaa səəkə kwa kwəli bəŋwəta na.

Kwəma gəzə ghəshiy, kwəma kwa ngəɗi mbəzli.

Kwəmaa səvəri tə miy shi na, nja darə.

¹⁴3:14 Cem 10:7War kwəma bəzla lə kwəma eghwekə na,

na saa tahay nefer shi gwaꞌa tsəgha.

¹⁵3:15-17 Ezay 59:7-8War ta bəkwə mbəzli ka ghəshiy məni tsa shi kyaŋwkyaŋw.

¹⁶War liɗi kwəma lə sa ngəraꞌwə kaa mbəzli,

ka ghəshiy nza, ya kwamaɓa dza ghəshi.

¹⁷Sənay kwal nzəy lə zərkə kwa jipə shi

lə nihwəti mbəzli ghəshiw.

¹⁸3:18 Cem 36:2Ka hazləni ghəshi va Hyala ya jəw nzə ɓaw,

kə məndi mbə Zliya Hyala.

¹⁹A ghwəmmə sənay kiy, ya namaɓa kwəma gəzəkə məndi mbə zliya pəhəti Hyala va gwaꞌay, kaa ka Zhəwifə gəzə məndi. Ma tsəgha kiy, ndə tiɓa ya kwətiŋ, gar gəzəkə mənti kwəma jikir nee kwa kwəma Hyalaw, kəw. Ya ndə ka Zhəwifə na, ya kala ndə ka Zhəwifə nay, a fəti və kwa kwəma Hyala. ²⁰3:20 Zhəwbə 4:17; Cem 130:3; 143:2; Rm 4:15; Gal 2:16; 3:22Va sa nzanay, ndə tiɓa ya kwətiŋ gar mbay garəy kwa kwəma Hyala kala hazləni ma, tə sa nəwti na kwəma mbə *kwəma pəhəti naw. War ta mbə ndə ngəriy sənay, ntsa jikir tsa nzee kwa mətsə Hyala kə, na kwəma canci kwəma pəhəti Hyala, gwaꞌa tsəgha.

Njasa cikəvəri Hyala kwal mbəli tsa mbəzli

²¹3:21-22 1:2, 17A ghwəmmə sənay kiy, ndə tiɓaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni mbə nəfə ci, tə sa nəwti na kwəma pəhəti Hyalaw. Dzəghwa Hyala ki na, mbaꞌa cikəvəri yəwən kwal tsa ka ndə mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni mbə nəfə ci. Kwəmaa dzəkən yəwən kwal tsa va na sa niy gəzə məndi va mbə zliya *kwəma pəhəti Hyala, lə mbə zliya ka gəzə kwəma Hyala. ²²3:22 2:11; 3:9; 10:12; 11:32Nana kiy, ntsaa zləɓavə sləni ghərati Hyala səvəri mbə Yesəw *Kəristəw, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw na saa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala, kala hazləni mbə nəfə ci. Ya mbə hwəlfə *ka Zhəwifə na ndə, war zləɓavə ma ndə ya mbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə na ndəy, war yəmyəmshi na mbəzli va Hyala gwanashi. ²³3:23 5:2, 12; 8:18-20; Ghava 3:19Mbəzli gwanashi mənti na *kwəma jikir na va Hyala, dzəghwa mbaꞌa ghəshi shaŋay kwəmavə shəndəkə tsaa bərkəti Hyala fanatishi ta nza ghəshi mbə tsəgha ki. ²⁴3:24 5:17; Ef 2:8; Tit 3:7Ma dzəghwa Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə ki na, mbaꞌa mərshiy yatishi, tə gəm tsəgha, ta mbə ghəshiy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni ma. Tə mbərkə kwəma Yesəw Kəristəw ntsaa mbəlikəvərishi səvəri mbə dəvə kwəma shi jikir na. ²⁵3:25 miymiy: Mt 26:28; Ef 2:13; Kwəl 1:20; Ebr 9:12-14; 1Zhŋ 1:7; ShiZhŋ 1:5; 5:9; 5:1; 2Kwər 5:18-21; Ef 2:14-16; Kwəl 1:20; dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa: 1:17; 3:3-4Hyala fəy na Yesəw Kəristəw nja shi ɓəvəm ta sla kaa Hyala, mbaꞌa mətiy ta pəli jikir tsa mbəzli mbə nəfə Hyala, lə miymiy ci. Dzəghwa ya wa ntsaa zləɓavə shi mənti Hyala va tsəgha ki na, mbaꞌa məniy ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni ma. Ma mənti Hyala tsəghay, nza mbəzli mbəə sənata nza tsa nzana ka ntsa ɗewɗew tsa. Sa niy nzana, ghala mbəradzəy, kalaa niy ɓasanshi ma ngwəvə ghənzə. ²⁶War səꞌwa ghənzə niy səꞌwa jikir tsaa niy məməni ghəshi. Ma nana ki na, dza Hyala mbaꞌa ɓasanakən ngwəvə kaa Yesəw Kəristəw tə mbərkə kwəma mbəzli jikir na. Ta mbə mbəzliy sənay, ntsa ɗewɗew tsa na, ka ɗi kwəma jikir na naw, kə ghəshi. Mbaꞌa ghəshi sənay, mbəzliy zləɓavə sləni ghərati Yesəw Kəristəw va na, a ɓanavəshi kwal ta dzəghwa kwəma nzə kala hazləni ma, kə ghəshi. ²⁷3:27 3:1, 21, 31; 8:2Tsəgha kə kiy, a ghwəmmə sənay ndə tiɓa mbaꞌa dzaa garəy kwa kwəma Hyala kala hazləni ma, tə sa nəwti na kwəma pəhəti Hyalaw, pə ghwəmmə. War ntsaa zləɓavə kwəma mənti Hyala va na saa dzaa garəy kwa kwəma nzə kala hazləni ma. Ghənzə tsəgha kiy, wa na kwəma dza ndə vaa kəli ghən tsa ci, ka vəshi li kia? Ghənzə tiɓaw.

^28-293:28 Gal 2:163:29-30 3:22; 4:11-12Ta na navay, kaa ka Zhəwifə na Hyala kwətishiw, Hyala mbəzliy kamaa ka Zhəwifə na kwərakwə. Sa nzanay, mbəzliy zləɓavə kwəma mənti Hyala va na shiy dzaa garəshi kwa kwəma Hyala kala hazləni ma. Ka garəy ndə kwa kwəma nzə, tə sa nəwti ndə kwəma pəhəti na njasa təkəti ka Zhəwifə vaw. ³⁰War kwətiŋtaa Hyala. Ta zləɓavə mbəzliy dzaa yivə kwəma mənti na dza na, mbaꞌa ɓanavəshi kwal ta garə kwa kwəma nzə kala hazləni ma. Ya mbəzli mbə hwəlfə ka Zhəwifə ghəshi, ya mbəzli mbə nahwəti hwəlfə ghəshi. Ava tsəghaa nava. ³¹3:31 6:15; 8:2-4Sa nə ya va, war kaa ntsaa zləɓavə kwəma mənti Hyala va ɓanavə Hyala kwal ta garə kwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, pən kiy, ə biyɗamtee kwəma pəhəti na tsəgha na? Nava tiɓa teepəw! Na kataŋ nay, a biyɗee kwəma pəhəti Hyalaw, a zhinee mətsahanavə bərci, e gəzaŋwəy.

Shiy mənti *Abəraham ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa

¹Nighətim ya tə kwəma ndə nja Abəraham, jijimmə tsa mbəradzə sana di. Njaa niy nata ghwəy kwəmaa niy mənta lia? ²4:2 Zhk 2:21Va sa ghərati Abəraham sləni wəzə na niy ɓəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay garə kwa kwəma nzə ki na? Va nava na teepəw! Ma mbaꞌa kə tsəgha nzay, ta mbay niy dza Abəraham vəshi nza. Sa kama na tsəgha ki na, niy mbə naa vəshi kwa kwəma Hyalaw. ³4:3 Ghava 15:6; Gal 3:6; Zhk 2:23War nja kwəma gəzə Zliya Hyala va, məntəvata na, saa ni va: «Sa zləɓavə Abəraham kwəma gəzəkə Hyala ta mananci, mbaꞌa fakən məhərli ci kən, va tsəgha ɓəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa» kə.

⁴A ghwəmmə sənay, ya tsamaɓa ndə ghərati na sləniy, ta wanci zhəmə sləni ci dza məndi. Sa ka ntsa va kwəmavə zhəmə ci vay. Ka mbə məndiy ni na, shi təgəm ɓanavə məndi ntsa va, kə məndiw. ⁵Ma va Hyala nanzə kiy, tsəgha naw. Sa ghərati ndə sləni dza Hyalaa ɓəti ka ntsaa mbay dzəghwa kwəma nzəw. Ntsaa zləɓavə kwəma mənti Hyala, ghənzə saa pəli kwəma mbəzli jikir na, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci, na sa dza Hyalaa ɓəti ka ntsaa mbay garə kwa kwəma nzə.

⁶4:6-8 Cem 32:1-2Gəla kwəma va na sa gəzəkə *Davitə va mbə zliya, tə pətsa gəzə na va kwəmaa dzəkən vəshi kwəmavə ntsa nighəti Hyala ka ntsaa mbay dzəghwa kwəma nzə təgəm tsəgha, kala kama tə mbərkə sləni ghərati na. Ma kə na:

⁷Vəshi na va mbəzli pəlata Hyala kwəma shi jikir na,

dza na mbaꞌa saɗanamtishi gwanata.

⁸Vəshi na va ntsa kəsəti ma Ndə sləkəpə mbə nəfə, kə.

⁹Yaꞌ pə ghwəy ki, kwataka mbəzliy *slanti fəꞌyasa na shiy dzaa vəshi gwaꞌa tsəgha na? Əhəŋ, nava tiɓaw. Ta vəshi dza mbəzli mbə hwəlfəhi gwanashi. A ghwəy favə, kwəma gha ghwəmməə gəzə kwəmaa dzəkən, a pə ghwəmməy, sa zləɓavə Abəraham kwəma gəzəkə Hyala ta mananci, mbaꞌa fakən məhərli ci kən, va tsəgha ɓəti na ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə, pə ghwəmmə. ¹⁰Ya ghwəmməə nighə sənzənva kiy, geꞌi ghala hwəm nighəti Hyala Abəraham ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzəa? Geꞌi ghala vici slanti na fəꞌyasa na tanaa, naa ghəci ghwəla ta sla nzə? A ghwəmmə sənay nanzə kataŋ, ghala ghəci ghwəla ta *sla fəꞌyasa nighəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay garə kwa kwəma nzə. ¹¹4:11 Ghava 17:9-11; Gal 3:7; Rm 2:28-29Ma kwəma sla fəꞌyasa zhəkə Hyala vaa gəzanci kaa Abəraham ləy hwəm a ghəci slantiy, lamba nzə fati Hyala ti, ta mbə məndiy sənay nza tsa nza Abəraham kaa ntsa nzə ɓəti na gar garə kwa kwəma nzə tə mbərkə sa zləɓavə na kwəma gəzəkə na mananci, ghala kwataŋata, ghəci ghwəla ta sla fəꞌyasa. Ava tsəgha məniy Abəraham ka dəshi mbəzliy slanti ma fəꞌyasa, shiy ɓanavə nefer shi kaa Hyala, mbaꞌa Hyala ɓəti shi ka mbəzliy dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə. ¹²4:12 Mt 3:9Zhini ɓay, ghəci na dəshi mbəzliy slanti fəꞌyasa kwərakwə. Nanzə kiy, dəshi mbəzliy sla slanti fəꞌyasa gwanashi naw, əhəŋ. War dəshi niy ɓanavə nefer shi kaa Hyala kwərakwə, njasa niy nza Abəraham va, ghəci ghwəla ta sla fəꞌyasa na.

Shi dza mbəzliy yivə kwəma Hyalaa kwəmavə va Hyala

¹³4:13 Ghava 12:7; 22:17Ghala kwataŋatay, a Hyala niy gəzanci kaa Abəraham: «A Abəraham, ta zəmavəŋa ghi dzee tə hiɗi nashi gha ni gwanashi ka shi gha, ghwəy lə jijihiŋa gwaꞌa» kə niy ni. Ma gəzanci Hyala kwəma va tsəgha kiy, va sa nzana mbaꞌa ghəci nəwti *kwəma pəhəti na naw. Əhəŋ. Sa nzana mbaꞌa ghənzə Hyala sənay njasa ɓanavə Abəraham nəfə tsa ci, na ɓəti na Abəraham ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni ma. ¹⁴4:14 Gal 3:18Ma war mbaꞌa kə ndəə mbay kwəmavə shi gəzəkə Hyala ɓəpə, tə sa nəwti ndə kwəma pəhəti na nzay, gəmta niy dza kwəma nə na va, ta ndaŋa shiy dzee tə gəm, kə. Ka dza məndiy maw zləɓa ni gəzəkə na va ɓəpə shiy tə gəm nza kiw.

¹⁵4:15 3:20; 5:13, 20; 7:7-13; Gal 3:19A na ntsaa nəw *kwəma pəhəti Hyalay, ta satiy dza nəfə tsa Hyalaa dzəkən, sa ka na nəwti ma wəzə. Sa nzanay, tə sa pəhəti məndi kwəma ka məndiy sənay, a məndi laɗamti kwəma, kə məndi. ¹⁶4:16 Gal 3:7Ava va tsəgha gəzəkə Hyala ɓə shi gəzəkə na va kaa mbəzliy zləɓavə kwəma nzə, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi. Ghalaɓa kiy, lə wəzə hwər tsa nzə tarəkə na vəlanshi shi va kaa mbəzli təgəm tsəgha. Ma nza ghəshi mbəə tsəhəshi va mbəzli mbə hwəlfə Abəraham gwanashi ki. Ka dza niva shiy nza war ta mbəzli pəhanavəshi Hyala kwəma nzə gwaꞌa tsəgha ghalaɓa kiw. Ya wa ntsaa zləɓavə kwəma gəzəkə Hyala va, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci nja Abərahaməy, ta kwəmavə shi va dza na. Ghalaɓa kiy, dəmmə gwanammə na Abəraham. ^17-184:17-18 Ghava 15:5; 17:4-5; 2Kwər 1:9; Ebr 11:12, 19Njasa gəzanakə Hyala va mbə zliya nzə: «A Abəraham, avee məntəŋa ka dəshi hwəlfəhi mbəzli ɗaŋ tə hiɗi» kə. Zhini ma kə ɓa na: «Ɗaŋ dza jijihiŋaa nza» kə ngəci. Sa gəzanakə Hyala tsəgha na, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala. Sa sənay na ghənzə na Hyalaa mbay zhanakati mbəzliy bəkwəshi, ya kala shiy tiɓa na, mbaꞌa harkəvərishi lə gəzə kwəma nzə, kə. Ya tsəgha niy taŋanati kwəma gəzanakə Hyala va bərci kaa Abəraham na, dza na mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, mbaꞌa fəy ghən gəzliŋə ta kwəma va. Ava tsəgha niy mənti Abəraham mbəradzə, na məniy na ka dəshi hwəlfə mbəzli ɗaŋ tə hiɗi njasa gəzanakə Hyala va.

^19-204:19-20 Ghava 17:1-6; Ebr 11:11Ghala pətsaa niy gəzanci Hyala va kwəma va kaa Abərahaməy, piya ci mənti gar bələkwə niy nza na ghalaɓa. Mbaꞌa niy sənay, aa haliy kala gar mbay ghəciy zhiniy yakə zəghwə ghwəla, kə. Dzəghwa mali ci *Sara ɓa na, jiŋa ghənzə. Ya tsəgha nzə kiy, niy kə ghəpə Abəraham ta kwəmaa niy gəzanakə Hyala vaw. War ə niy ndəghə na kala dali ma. Sa ɓanavə na nəfə tsa ci kaa Hyala, mbaꞌa kwəmavə bərci mbə nzəy tsa ci, ka fə shəndəkəə dzəti Hyala. ²¹4:21 Ghava 18:14; Lk 1:37Sa nzanay, aa niy sənay wəzə wəzə, mbaꞌa zləɓavə mbə nəfə tsa ci: «A bərci va Hyala ta mbay ghənzəə mənti shi gəzəkə na va, war njasa gəzarashi na va!» kə. ²²4:22 4:3Ava va tsəgha mənti Hyala Abəraham ka ntsaa dzaa mbay garə kwa kwəma nzə kala hazləni ma. ²³4:23-24 10:9; 15:4Kwataka ta Abəraham tsasliti məndi kwəma mbə Zliya Hyala vaw, əhəŋ. ²⁴Lə ghwəmmə ta na mbə gwaꞌa kwərakwə. Ta mbay dza naa məntəmmə ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, ghwəmmə mbəzliy ɓanavə nefer ghwəmmə va kaa Hyalaa zhanakati Ndə sləkəmmə Yesəw va mbə məti. ²⁵4:25 Ezay 53:4-5, 10; Rm 8:32-34; 1Kwər 15:17Ma Yesəwəy, Hyala zlay na a ghəci mətiy ta mbə ghəciy kəslamti kərhi kwəma ghwəmmə jikir na. Zhəghwa na ɓa, mbaꞌa zhanakati mbə məti, ta mbə ghəciy məntəmmə ka mbəzliy mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa.

Njasa Kwəmavə məndi jakəshi lə Hyala

¹5:1 3:21-30; zərkə: 3:25-26Ma nana kiy, a Hyala məntəmmə ka mbəzliy mbay dzəghwa kwəma nzə, kala hazləni tiɓa. Sa nzana mbaꞌa ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə. Mbəzli nza zərkə kwa jipə shi nza ghwəmmə lə Hyala nana tə mbərkə sləni ghərati Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw. ²5:2 zhəhwər: 6:14; 2Kwər 6:1; 12:9; Gal 1:6; 5:4; Ef 2:5-8; 1Pi 1:10-11; 4:13-14; 5:10, 12; shəndəkə: Rm 3:23; 5:2; 8:17-18; 8:17-18; 9:23; 1Kwər 2:7; 2Kwər 3:18; 4:17; Kwəl 1:27; 3:4; 1Tes 2:12; 2Tim 2:10; 1Pi 5:1Ava ghəci Yesəw tsa va ghwənamti na kwal, sa zləɓavə ghwəmmə sləni ghərati na ta mbə Hyalaa məni zhəhwər tə ghwəmmə. Sana sənzənvanay, war kwəma zhəhwər tsa vaa sa garəmmə ghwəmmə ti. Dzəghwa lə vəshi mbə nefer ghwəmmə. Sa nzana gəzliŋə ghwəmmə fəy ghən tsa ghwəmmə ta kwəmavə na ghwəmmə bəla mbə shəndəkə tsa nzə. ³5:3-5 Zhk 1:2-3, 12; 1Pi 1:5-7Zhini ɓay, war tsəgha dza vəshi ghwəmmə kərayəw. Mbə vəshi nza ghwəmmə ya mbə ngəraꞌwə nza ghwəmmə gwaꞌa. Sa nzanay a ghwəmmə sənay, a ngəraꞌwəə ɓanavə səꞌwa kwəma kaa ndə. ⁴Ləy hwəm səꞌwa kwəma na, nza ndə ꞌwəshamti shiy nighə kwəma ndə, ma sa ka ndə ꞌwəshamti shiy nighə kwəma ci kiy, ta kwəmavə bərci dza ndə mbə kwəma fəy ndə va ghən tsa ci gəzliŋə ti tsəgha ki. ⁵5:5 8:39; Cem 22:6; Ebr 6:19Ma tsəgha kiy, kwəma fəy ghwəmmə va ghən gəzliŋə ti na, ka dzaa tərəta gəmtaw. Ta na navay, a Hyala cantəmmə lə Safə tsa nzə va Ɗewɗew tsa ndammə na, njasa nza ɗi tsa va Hyala tə ghwəmmə dikə tsa ci.

⁶5:6-7 1Pi 3:18A ghwəy nay, ghala pətsaa niy nza bərci ghwəmmə daw ta mbəliti ghən tsa ghwəmməy, dzəghwa Kəristəw, geꞌi lə vəghwə tsa bərkəti Hyala mbaꞌa səəkəə mətiy ta mbəlimmə, ghwəmmə mbəzli jikir kwəma ni. ⁷A ghwəmmə sənay, ngahə na ndə ta zləɓavə məti ta kwəma tsahwəti ndə, ya ntsa ɗewɗew tsa na ntsa va. Gəjiɓa ta kwəma ntsaa məni kwəma wəzə na dza ndəə zləɓavə məti bərkee. ⁸5:8 Zhŋ 3:16Ma na Kəristəw naci kiy, aa mətiy tə ghwəmmə, ghala pətsaa niy nza ghwəmmə mbə məni *kwəma jikir na. Ava tsəgha citəmmə Hyala ɗi tsa ɗitəmmə na. ⁹5:9 1:18; 1Tes 1:10Tə mbərkə sa shəkəshi miymiy Kəristəw tə ghwəmmə kiy, dzəghwa Hyala mbaꞌa ndammə kwal tsaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. Njana nzana tsəgha kiy, a ghwəmmə sənay a Yesəw dzaa mbəlantəmmə va ɓə nəfə Hyalaa dzəkən ghwəmmə. ¹⁰5:10 2Kwər 5:18-20; Kwəl 1:20-22Ghala pətsaa niy nza ghwəmmə ka mbəzliy pa jaka lə Hyala kiy, aa niy sləkati kwəma kwa jipə ghwəmmə li dəꞌwə ghən tsa nzə, mbaꞌa jakətəmmə li, lə məti mətiy Zəghwə nzə va. Hanaɓa nana ki ghala pətsa sləkammə ghwəmmə tsa li, ka na mbəlitəmmə ma ta kwa ndimndim, tə mbərkə piy tsa piy Zəghwə nzə va shəkəna. ¹¹5:11 8:31Zhini diɓay, mbə vəshi nza ghwəmmə tə sa sləkati Hyala kwəma kwa jipə tsa ghwəmmə li, tə mbərkə Ndə sləkəmmə Yesəw kwərakwə, ghəci saa məntəmmə ka madigahita Hyala nana.

Gəzə kwəmaa dzəkən kar *Adam ghəshi lə Kəristəw

¹²5:12 Ghava 2:17; 3:19; Rm 6:21, 23; 7:9-10Sanay, səəkə tə kwəma ndə kwətiŋ ghatəvata məni *kwəma jikir naa dzəti hiɗi, Adam, kə məndi kaa slən tsa ntsa va. Sa mənti na kwəma jikir na na, dza məti mbaꞌa ghati ɓə ndə ngəri. Dzəghwa ki, mbaꞌa məti mənta ta mbəzli tə hiɗi gwanashi, sa nza ghəshi mbə məni kwəma jikir na gwanashi. ¹³5:13 4:15Maɗi Hyala ta gha ɓanci *kwəma pəhəti na kaa *Məyizə kiy, mbə məni kwəma jikir na niy nza mbəzli tə hiɗi mbəradzəshi. Ma sa niy nza Hyala ghwəla ta ɓə kwəma pəhəti naa səəkə di na, kalaa niy ɓəla ma jikir tsaa niy məməni mbəzli ghənzə ghalaɓa ki. ¹⁴5:14 1Kwər 15:21-22, 45-49Nanzə kiy, ya tsəgha nzəy, sa ghava na ghala vəghwə tsa Adam ka sar paꞌ tə tsa Məyizə va vəghwə na, war mbə bəkwə niy nza mbəzli tə hiɗi, ya tsəgha niy mənti ma ghəshi gəla na Adam va kwəma jikir na, ghəci saa nəwti ma kwəma gəzanakə Hyala.

Ma Adam kiy, aa yəməva lə ntsaa niy dza vaa səəkə. ¹⁵Nanzə kiy, ghənghən na kwəma shi tərəŋw. Na Adaməy, kwəma jikir naa mənti na, dzəghwa mbəzli ɗaŋaŋ, mbaꞌa ghəshi kwəmavə məti tə kwəma jikir na va mənti Adam, ntsa kwətiŋ tsa va. A na zhəhwər tsa mənti Hyala va tərəŋw tsa ta mbəzli dzar kwa tsahwəti ntsay, aa taŋəti na mənti Adam va kwəma. Tə mbərkə tsatsa ntsa kwətiŋ tsa tsa ghəci Yesəw *Kəristəwəy, dzəghwa Hyala mbaꞌa mənti zhəhwər tə gəm ta mbəzli ɗaŋ. ¹⁶Zhini ɓay, ka yəməva shi kwəmavə məndi mbə shi ndapə Hyala va tə gəm, lə shi kwəmavə məndi mbə kwəma jikir na va mənti ndə kwətiŋəw. Ghənghən na ghəshi. Tə mbərkə kwəma jikir na va mənti ntsa kwətiŋ tsa vay, a Hyala harati mbəzli tə ngwəvə, mbaꞌa ɓanavəshi fəti. A na wəzə hwər tsa mənti Hyala va ta mbəzli tə mbərkə Kəristəwəy, ya tsəgha mənti mbəzli kwəma jikir na ɗaŋ na, a Hyala ɓanavəshi kwal ta dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. ¹⁷5:17 məni mazə: Mt 19:28; 1Kwər 6:2-3; 2Tim 2:12; ShiZhŋ 20:4, 6Ta na navay tsəgha na, war tə mbərkə ndə kwətiŋ, sa mənti ntsa kwətiŋ tsa va kwəma jikir na bəkwə mbəzli. A na Yesəw Kəristəw, tsahwəti ntsa kwətiŋ tsa tsay, kwətita na na ci sləni mənti na, a na ci va sləni taŋəti na Adam. Tə mbərkə na ci va sləniy, a Hyala dzaa mananati wəzə hwər tsa nzə va tərəŋw tsa kaa mbəzli, mbaꞌa ɓanavəshi kwal ta dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, mbaꞌa ɓanavəshi piy tsaa kəɗi ma, ka mənishi nja mezhizhə.

¹⁸Sana kiy, a ghwəmmə nay, tə mbərkə Adam kwətiy, sa mənti na kwəma jikir na, va tsəgha ɓanavə Hyala fəti kaa mbəzli gwanashi tə hiɗi. Ava tsəgha na lə Yesəw Kəristəw kwərakwə. Tə kwəma ci kwətiy, sa mənti na sləni wəzə na ɓanavə Hyala kwal kaa mbəzli, ta dzəghwa kwəma nzə mbaꞌa ɓanavəshi piy tsaa kəɗi ma. ¹⁹Ghwəmmə kəə nighə kwəma va kiy, mbəzli ɗaŋ mənishi na ka mbəzliy məni kwəma jikir na tsəgha tə kwəma ntsa kwətiŋ tsa va ɗi ma fəti va Hyala. Tsəgha na lə Yesəw Kəristəw kwərakwə ki. Mbəzli ɗaŋ mənti Hyala ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə, kala hazləni tiɓa, tə kwəma ci kwətiy, sa ɗiti na fəti va Hyala.

²⁰5:20 4:15Ma na kwəma pəhəti Hyala vaa ɓanavə kaa Məyizəy, ta mbə jikir vəŋəy tə hiɗi pəhəti na. Dzəghwa tə pətsa vəŋəy jikirəy, tərəŋwəy Hyala mətsahay məni wəzə hwər kaa mbəzli kwərakwə ki. ²¹5:21 6:23Ghalaɓa kiy, njasa niy kwəmavə kwəma jikir na va bərci ta bəkwə mbəzliy, tsəgha dza wəzə hwər tsa Hyalaa kwəmavə bərci ta ɓə piy tsaa kəɗi ma kaa mbəzli. Sa ka na mənti mbəzli ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, tə mbərkə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw.

Mevivi kwəma jikir na nza ghwəmmə ghwəlaw

¹6:1 3:5-8, 31; 5:20Sana sənzənva kiy, nda nza tsahwəti ndə ni: «Wəzəɓa nəw ghwəmmə lə məməni *kwəma jikir na nza Hyala mbəə mətsəhə mənimmə wəzə hwər» kəa? ²6:2 6:6; 7:4Am, nava tiɓa tepəw. Sa nzanay, nja mbəzliy bəkwəshi nza ghwəmmə dzar kwa bəla məni kwəma jikir na. Ghənzə tsəgha kiy, njaa njaa ka ghwəmmə zhiniy zhamməə zhimbə məməni nzə sana diɓa kia? ³6:3-4 Gal 3:27; Kwəl 2:12; Tit 3:5; 1Pi 3:21; Mt 28:19A ghwəy sənay ghala vəghwə tsa mənimmə məndi va *bateməy, a ghwəmmə jakəmmə gwanammə lə Yesəw *Kəristəw. Ghalaɓa kiy, a ghwəmmə bəkwəmmə kwasəbə kwərakwə. ⁴6:4 2Kwər 5:14-15, 17; Gal 6:15; Kwəl 3:1-5, 10Sa bəkwəmmə ghwəmmə va kwasəbə mbə bateməy, a məndi lantəmmə li gwaꞌa, njasa zhanakati Didi Hyala va Yesəw Kəristəw mbə məti lə bərci nzə va gwəramti gwaꞌa gwaꞌay, tsəgha dza ghwəmmə gha tsahwəti yəwən nzəy kwərakwə.

⁵6:5 Flp 3:10-11Njana nzana jakə ghwəmmə kwasəbə mbə məti ciy, jakə dza ghwəmmə nza kwasəbə mbə zhakati tsa ci mbə məti kwərakwə. ⁶6:6 Gal 5:24A ghwəmmə sənay, ghala pətsa daŋwavəgha məndi va Yesəw Kəristəw vəgha tsəm ka mətiy ghəciy, ghalaɓa daŋwavəghammə Hyala vəgha tsəm lə nzəy tsa ghwəmmə va gəmgəm tsa niy nza mbaꞌa ghwəmmə bəkwəmmə kwasəbə kwərakwə, ta mbə kwəma mbə nefer ghwəmmə va jikir naa kərəta. Kala dza kwəma jikir naa sləkəmmə ghwəla. ⁷Va sa nzanay, bərci va kwəma jikir naa dzəkən ntsa məti məti tsa ghwəlaw. ⁸Njana nzana mbaꞌa ghwəmmə bəkwəmmə kwasəbə Kəristəwəy, a ghwəmmə sənay, ta piy dza ghwəmmə kwasəbə kwərakwə. ⁹6:9-10 SləniKY 2:27; Ebr 9:25-28; 1Pi 3:18A ghwəmmə sənay ki, a Yesəw Kəristəw zhakatiy mbə məti, ka zhini naa məti ghwəlaw. Bərci va məti gar zhiniy ɓəhwə ghwəlaw. ¹⁰Ghala pətsaa niy mətiy na vay, lə kwəma mbəzli jikir na mətiy na, kwətiŋ səɗa ci gwaꞌa tsəgha. Ma sa zhini na tsaa piy nana kiy, ta Hyala piy na gwaꞌa tsəgha. ¹¹6:11 Gal 2:19; 1Pi 2:24Ava tsəgha pə ghwəy nighəti ghən tsa ghwəy kwərakwə ki. Nja mbəzliy bəkwəshi ghwəy fəy ghən tsa ghwəy dzar kwa məni kwəma jikir na. Ma kwa kwəma Hyala na, ka mbəzliy piy ghwəy, tə sa nza ghwəy jakəjakə lə Yesəw Kəristəw.

¹²6:12 12:1Njana nzana tsəgha kiy, nəghətaa ghwəy dzaa zləɓa kwəma jikir naa kwəmavə bərci mbə vəgha ghwəy va dzaa mətita, ta pəməŋwəy ghənzəə dzəmbə məni kwəma mawti na ma. ¹³Ka zlatanavə ghən tsa ghwəy ghwəy kaa kwəma jikir na a ghənzə mənti vəgha ghwəy, ka sa ɓə na ta dzaa məni na ɗi na kwəma jikir na li ma. Njana nza ghwəy ka mbəzliy bəkwəshi va na tsəgha na va kwəma, zhini mbaꞌa ghwəy zhakatiŋwəy ta tsahwəti nzəyəy, war kaa Hyala pə ghwəy zlanay ghən tsa ghwəy. A ghənzə pəməŋwəy dzəghwa kwal tsaa məni na wəzə na kwəma.

¹⁴6:14 5:2; Gal 5:18; 1Zhŋ 3:6Njana nzana, tə mbərkə wəzə hwər tsa Hyala ghwəy kwəmavə kwal tsaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, kala kama tə nəw *kwəma pəhəti nay, əntaa kwəma jikir na sləwaŋwəy ma.

Zlay ghən tsa ghwəmmə ghwəmmə kaa Hyala, ta məni na wəzə na kwəma

¹⁵6:15 6:1Ghənzə tsəgha kiy, njana nzana tə mbərkə wəzə hwər tsa Hyala ghwəmmə kwəmavə kwal tsaa dzəghwa kwəma nzə, kala kama tə mbərkə *kwəma pəhəti Hyalay, a kwal va ghwəmmə ta məni *kwəma jikir na ɗi naa gəzə na? Am nava tiɓa tepəw. ¹⁶6:16 Zhŋ 8:34; 2Pi 2:19A ghwəy sənay, mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə ghən tsa ghwəy kaa ndəy, War kwəma gəzə na dza ghwəy məni, mevivi tsava ndə nza ghwəy.

Sana sənzənva, mbaꞌa pə ghwəy zlanay ghən tsa ghwəy kaa kwəma jikir nay, mevivi kwəma jikir na nza ghwəy, ta bəkwə dza ghwəy. Ma mbaꞌa pə ghwəy zlanay ghən tsa ghwəy kaa Hyalay, mevivi Hyala nza ghwəy tsəgha! Ta məntəŋwəy dza na ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. ¹⁷6:17 Zhŋ 8:32Ma kwataŋay, mevivi kwəma jikir na niy nza ghwəy. Dzəghwa ghwəy nana ki na, mbaꞌa ghwəy ɗiti fəti ta kwəma kataŋ na va ɓanavəŋwəy məndi lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ. ꞌWəsa pə ghwəmmə kaa Hyala ta kwəma va. ¹⁸6:18 1Pi 2:24Nana kiy, a Hyala mbəlikəvəriŋwəy səvəri mbə dəvə kwəma jikir na. Dzəghwa mbaꞌa ghwəy zhəghəŋwəy ka mevivi nzə, ta məni na wəzə na kwəma. ¹⁹Ma kwəma gəzəŋwəy ya na dzar kwa kwəma mava, geꞌi lə kwəma məni ndə ngəriy, ta mbə ghwəy favə, sa nza məhərli ghwəy daw ta favə kwəma nə ya. War njasa niy zlanay ghwəy va ghən tsa ghwəy gwanay kwataŋa kaa hwəlfə kwəma jikir na gwanata, ka mətsəhə zhini ghən kaa Hyala lə nava kwəmay, war tsəgha pə ghwəy ɓanavə ghən tsa ghwəy gwanay kaa Hyala, ta məni na wəzə na kwəma kwərakwə ki, a ghwəy nza ka mbəzli nzə.

²⁰Ghala pətsaa niy nza ghwəy ghwəlaŋwəy mevivi kwəma jikir nay, niy nza shiy tiɓa gar iyapambəŋwəy mbə məni na wəzə na kwəmaw ²¹6:21 7:5; 8:6, 13; Zhk 1:14-15Ghala pətsaa niy məməni ghwəy va shi gəmgəm ni va ghəraŋwəy haꞌwə və shi nana kiy, wa shiy niy kwəmavə ghwəy wəzə ni mbə niva shiya? Shiy tiɓa ghwəy niy kwəmavəw. A na gəla niva shiyəy, war məti na sa ka ndəə kwəmavə mbə mənishi. ²²Ma nana kiy, a Hyala mbəlikəvəriŋwəy səvəri mbə dəvə na jikir na kwəma, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy ka mevivi nzə. Ma shi kwəmavə ghwəy wəzə ni mbə gəla tsa nza ghwəy tsa mbə nzəy nana kiy, ɗewɗew dza nzəy tsa ghwəy nza kwa kwəma Hyala. Ma ləy hwəm taa nza na, nza ghwəy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. ²³6:23 5:21Ta na nava, mbaꞌa kə ndəə məni kwəma jikir nay, ta kwəmavə məti dza ndə ka zhəmə ci. Ma dza Hyala nanzə kiy, mbaꞌa ɓanavə piy tsaa kəɗi ma təgəm kaa mbəzliy jakəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw.

Mbəzli bəkwə bəkwə ni nza ghwəmmə, dzar kwa *kwəma pəhəti Hyala

¹A ngwarməhira, ta gəzəŋwəy kwəma ɗee, dzar kwa kwəma pəhəti Hyala, sa nzana mbaꞌa ghwəy sənata gwaꞌa gwaꞌa. Ma kwəma pəhəti Hyalay, kəray ghala pətsa nza ndə tə ghwəməy, ka bərciy nza vəə dzəkən ntsa va. ²7:2 1Kwər 7:39Ya lə mali ta zaləy, a ghwəmməə mbəə nighəti kwəma va. Mbaꞌa kə zata mali tə ghwəməyəy, kwal va mali va ta ɓə tsahwəti zaləw, kə kwəma pəhəti Hyala. Ma mbaꞌa kə zata tsa va mətiyəy, nahwəti kwəma tiɓa gar zhiniy makə mali va va ɓə tsahwəti zal ghwəlaw. ³Ɗi naa gəzəy, mbaꞌa kə zata mali tə ghwəməy, dza na mbaꞌa ɓarvata ti, mbaꞌa dzaa ɓəvə tsahwəti zaləy, a nava mali mənti ghwərghwər. Ma mbaꞌa kə zata mətiyəy, nahwəti kwəma tiɓa gar zhiniy makəti ta ɓə tsahwəti zal ghwəlaw, Ya ə zhini naa ɓə tsahwəti zal ghalaɓay, ka dza məndiy har kwa ghwərghwər maliw!

⁴7:4 6:4; Gal 2:19Ava tsəgha na kwəma va lə ghwəy sana kwərakwə kia ngwarməhira. Ghwəyəy, mbəzliy bəkwəshiy gə ghwəy sana va kwəma pəhəti Hyala. Sa nzana mbaꞌa Yesəw *Kəristəw mətiy, ka mbəərəhwə məti ghwəy, Ka dza ghwəy nza mbə dəvə kwəma pəhəti Hyala ghwəlaw, mbəzli Yesəw tsaa zhakatiy va mbə məti dza ghwəy nza, ta mbə ghwəmmə məni naa təɓanta kwəma kaa Hyala. ⁵7:5 6:21Ghala pətsaa niy nza ghwəmmə mbə məni shiy njasa ɗi vəgha ghwəmməy, mbə cimmə niy nza kwəma pəhəti Hyalaa dzəkən kwəma məni ghwəmmə jikir na, mbə ci tsaa cimmə na vay, ə niy zhini naa mətsəhəmmə maw məni kwəma va. War ə *kwəma jikir na va niy tsəkwəmmə kwa kwəma kwa kwəma, ta dzəghwa kwal məti ki. ⁶7:6 6:7; 8:2-4; 2Kwər 3:6Ghalaɓa kiy, kwa dəŋw tsa kwəma pəhəti Hyala niy nza ghwəmmə. Ma nana ki na, mbaꞌa ghwəmmə mənimmə ka mbəzliy bəkwəshi və, ka mbay naa sləkəmmə ghwəlaw. Ka ghəra sləni ghwəmmə dzar kwa pəhal kwal tsaa niy tsasliti məndi va mbə kwəma pəhəti Hyalaw. Dzar kwa kwal tsa ꞌwarꞌwar tsa, njasa cimmə *Safə tsa Hyala ghəra ghwəmmə sləni nana.

Kwəma pəhəti Hyala citəpə na na jikir na kwəma

⁷7:7-13 4:157:7 Nəw 5:21; Ghava 2:16-17; 3:6Ghənzə tsəgha kiy, *kwəma jikir naa *kwəma pəhəti Hyala va dza ghwəmmə ni ki shəkəna? Am, nava tiɓa tepəw. Kala kwəma pəhəti Hyala tiɓa nzay, ka dzee sənata na jikir na kwəma nzaw. Kalaa niy gəzəkə kwəma pəhəti Hyala, ka məni mətsə gha ta sa ndə ma, kə nzay, ka dzee sənay nza na, kwəma jikir naa məni gəla shi tsəgha ni va pən nzaw. ⁸7:8 1Kwər 15:56Səvəri mbə sa nə kwəma pəhəpəhə na va: «Ka məni gha tsaꞌ ma» kə ki na, dzəghwa kwəma jikir na mbaꞌa kwəmavə bərciy dzəkənee, ta ɓəraa dzəmbə mamaw məni ya namaɓa hwəlfə kwəma jikir na. War kalaa niy nza kwəma pəhəpəhə na tiɓa nzay, ka dza məndiy sənay a kwəma jikir na tiɓa, kə məndi nzaw. Ka dza slən tsa kwəma jikir naa nza tiɓa nzaw. ⁹7:9 5:13Kwataŋa, ghala pətsaa niy sənata mee kwəma pəhəti Hyalay, ka ntsaa məni kwəma wəzə na niy nayee ghən tsee. Ma nana ghala pətsa favee tsa kwəma pəhəti Hyala na, mbaꞌa kwəma jikir na təzlita. ¹⁰7:10 SləniTaH 18:5Dzəghwa mbaꞌee mənira tsəgha, ka ndə məni kwəma jikir na. Kwəma pəhəti Hyala va kiy, nza mbəzli nza ka mbəzliy məni kwəma wəzə na, ta mbə ghəshiy piy niy pəhəti na. Dzəghwa, yən nee ki na, mbaꞌa kwəma va məntəra ka ntsa jikir tsa ta pəəslitəra. 7:10 Dzəghwa tə pətsa nə məndi va: «Ntsaa məni kwəma wəzə na» kə məndiy, «Ntsaa piy» tsasliti məndi kwa kwəma ka Gərekə. Ma tə pətsa nə məndi va: «Ndə məni kwəma jikir na» kə məndi diɓa na, «Ntsa məti məti tsa» kə ghəshi.¹¹7:11 Ghava 3:13Səvəri mbə sa nə kwəma pəhəpəhə na va: Ka məni gha tsaꞌ ma kəy, dzəghwa kwəma jikir na mbaꞌa kwəmavə bərciy dzəkənee ta həərəɗaa dzəmbə məni kwəma jikir na. Dzəghwa sa cikəvəriɗa kwəma pəhəpəhə na va, ntsa jikir tsa nza gha kə ki na, mbaꞌa kwəma jikir na va pəəslitəra. ¹²7:12 1Tim 1:8Ɗi naa gəzə kiy, kwəma pəhəpəhə na va na, Kwəmaa səəkə va Hyala na kataŋ kataŋ. Ya namaɓa kwəma gəzə məndi mbə ɓa na, kwəma Hyala kataŋ, lə kwal tsa nzə, wəzə ghənzə ta ndə ngəri.

¹³Əy, ya sa nzana tsəgha kiy, ə nzana mbaꞌa shi wəzə ni zhiniy mənishi ka shiy məntəra ka ntsa jikir tsa, ta pəəslira ki shəkəna? Am, nava tiɓa tepəw! Waa ə kwəmavə kwəma jikir na bərci səvəri mbə kwəma pəhəti Hyala va wəzə na, ta məntəra ka ntsa jikir tsa, ta pəəslira, ta mbəə kəslati slən tə kwəma jikir na. Sa ɓəvə kwəma jikir na va kwəma pəhəti Hyala va wəzə na ta pəəslira kiy, ghalaɓa cikəvəri na gəmgəm tsa nzəə dzəti ngwəla gwaꞌa gwaꞌa.

Njasa nakən kwəma mbə ndə jikir na mətsəə dzəkən ndə

¹⁴7:14 Cem 51:7A ghwəmmə sənay, ma na *kwəma pəhəti Hyalay, lə safə tsa nzə ɗewɗew tsa pəhəti na. Əy, ma na nee nee kiy, ndə ngəri nzee gwaꞌa tsəgha. Mbaꞌa *kwəma jikir na məntəra ka mava tsa nzə. ¹⁵7:15 Gal 5:17Sənay ghənee tə shi məni yaw. Sa nzana shi ɗee məni mbə nəfə tseyey, ka məni niva yaw. Ma shi ɗimee mbə nəfə tsee na, ghəshi shi mənee. ¹⁶Nay gha ki, mbaꞌee məni shiy kala kama ghəshiy shi ɗee mbə nəfə tseyey, e zləɓati kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌee ɓəti ka sa wəzə na ɗi na gəzə. ¹⁷Va tsəgha na ki, ma kwəma jikir na va kee məni kiy, yən məni naw, kwəma jikir na va mbə ya məni na kwəma va. ¹⁸7:18 Ghava 8:21; Flp 2:13E sənay karkar, yən yən ndə ngəriy, daw na bəlitee ta mənti na wəzə na va kwəma ɗi Hyala pən. Tərəŋw yən ɗi məni ni wəzə ni shiy na, a ka mbay yaa məntishiw, tsəgha. ¹⁹Ni wəzə ni va shiy ɗee məni na, ka mənishi yaw, ma ni gəmgəm ni va shiy ɗi mee məni na, ghəshi ni mənee ki ²⁰Nay gha ki yən məni shiy, kala kama ghəshiy shi ɗi yay, yən mənishi naw, kwəma jikir na va mbə ya mənishi na.

²¹Ma shi nzee mbə məni nana yən nighəy: Ghala pətsa ɗee mənti na wəzə na va kwəma, dzəghwa kap pən kəsəvə məni nzəy, kee zhiniy nighə ɓa na, yən mbə məni kwəma jikir na. ²²A na mbəɓa mbəɓa mbə nəfə tseyey, mbə ɗi nəw kwəma pəhəti Hyala nzee tərəŋw! ²³7:23 Gal 5:17; Zhk 4:1; 1Pi 2:11Ma kee nighə ɓa na, mbaꞌa nihwəti shiy mbə ya, lə bərci və shi! Ka njəghəzliva lə kwəma təkee va wəzə na mbə nəfə tsee. ꞌWakəvə niva shiy ki na mbaꞌa ghəshi mbahəhwəra, ka məntəra ka mava tsa kwəma jikir na.

^24-257:24-25 1Kwər 15:57Na nee dəꞌwə ghən tsee mbə nəfə tseyey, mbə nəw kwəma pəhəti Hyala nzee. Ma vəghee na, ka nəw kwəma jikir na. A ngəraꞌwə kənee nee ki mbəzlia! Wa ntsaa dzaa mbəlantəra va vəghee na pəməraa dzəmbə məti kia mbəzlia! War Hyala na sa dzaa mbəlantəra, səvəri mbə Yesəw *Kəristəw Ntsaa sləkəmmə! ꞌWəsa nə ya ngəta.

Nza tsa nza ndə kwa kwal Hyala tə mbərkə bərci ɓanavə *Safə tsa nzə ɗewɗew tsa

¹8:1 1:18; 5:1Nana ki ghənzə tsəghay, ntsaa jakəy lə Yesəw *Kəristəwəy, ka dza Hyalaa ɓanavə fəti ghwəlaw. ²8:2 3:27; 7:7-11Sa nzanay, ma bərci Safə tsa Hyala va ɗewɗew tsa, ɓanavə piy mbə jakəva tsa shi lə Yesəw Kəristəwəy, aa mbəlikəvəri səvəri mbə dəvə *kwəma jikir na, lə səvəri mbə dəvə məti. ³8:3 Gal 4:4; Flp 2:7-8; 2Kwər 5:21Ma na *kwəma pəhəpəhə nay, niy mbay naa ɓəkəvəri ndə mbə dəvə kwəma jikir na lə mbə dəvə mətiw. Sa nzanay, daw niy nza bərci ndə ngəri ta nəw kwəma gəzəkə na. Ma kwəma mbata ma kwəma pəhəpəhə na va kiy, a Hyala mənti nanzə ki. Zəghwə nzəə ghwənikə naa dzəti hiɗi, mbaꞌa səəkəə zhəghəy ka ndə ngəri, ka sənay njasa maw vəgha ndə ngəri kwəma jikir na, mbaꞌa mətiy tə mbərkə kwəma ghwəmmə jikir na. Ava tsəgha ɓasanakən Hyala ngwəvə kaa kwəma jikir na mbə vəgha ndə ngəri. ⁴8:4 6:22; 7:4; 13:10; Gal 5:16, 25Sa mənti na va tsəgha kiy, ta mbay ghwəmməə mənti kwəma wəzə na va ɗi kwəma pəhəti na, sa nzanay, kwəma ɗi safə tsa Hyala na sa məni ghwəmmə. Ka məni kwəma ɗi vəgha ghwəmmə ghwəmməw ⁵Ntsaa məni kwəma ɗi vəgha ciy, ta nakən mətsə dza kwəma ɗi vəgha ci vaa dzəkən məhərli ntsa va. Ma mbaꞌa kə ndəə məni kwəma ɗi Safə tsa Ɗewɗew tsa na, mbaꞌa Safə tsa ɗewɗew tsa va nakən mətsəə dzəkən məhərli ci kwərakwə. ⁶8:6 6:21; Gal 6:8Mbaꞌa kə məhərli ndə dzataa dzəkən kwəma ɗi vəgha ciy, ta kwəmavə məti dza tsava ndə. Ma mbaꞌa kə məhərli ndə dzataa dzəkən kwəma ɗi Safə tsa ɗewɗew tsa na, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma mbaꞌa zərkə dza na. ⁷Ma ntsaa fakən məhərli ciy dzəkən kwəma ɗi vəgha ciy, *ndə jaka tsa Hyala na tsava ndə, ka nəw kwəma pəhəti Hyala naw. Ka mbay nəw nzə na tala ɓaw. ⁸Ntsaa məni kwəma ɗi vəgha ciy, ka dza naa sənay məni kwəmaa təɓanta kaa Hyalaw.

⁹8:9 1Kwər 3:16Ma ghwəy ta na tsa ghwəy ghən na ghwəy kiy: Va vəgha ghwəy fa ghwəy kwəma məni ghwəyəw. Va Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa fa ghwəy kwəma. Sa nzana, mbə ghwəy Safə tsa va nzəyəy. Ma na ntsa kama Safə tsa Kəristəw mbə nəfə tsa ciy, ntsa Yesəw Kəristəw na tsava ndəw. ¹⁰8:10 Gal 2:20; 1Zhŋ 3:24Mbaꞌa kə Yesəw Kəristəw mbə nəfə tsa ghwəy, ya war tsəgha dza ghwəy ta məti tə hiɗi va kwəma jikir nay. War ta zhini dza ghwəy piy tə mbərkə Safə tsa Hyala, sa nzana mbaꞌa Hyala məntəŋwəy ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. ¹¹8:11 2Kwər 4:14War kama na kataŋ kə Safə tsa Hyalaa zhanakati Yesəw Kəristəw va mbə məti mbə nefer ghwəyəy, war ta zhanakati vəgha ghwəy va dzaa mətita dza na mbə məti kwərakwə lə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa nzəyəy mbə ghwəy!

¹²8:12 6:18Ghənzə tsəgha kiy ngwarməhiray, shiy tiɓa vəgha ghwəmmə dzaa ɗəw va ghwəmmə, ta fə kwəma ghwəmməə dzəghwa sa ɗi naw. Va Safə tsa ɗewɗew tsa dza ghwəmməə fa kwəma nana. ¹³8:13 Gal 6:8; Ef 4:22-24Ta na nava, war mbaꞌa pə ghwəy məni shi ɗi vəgha ghwəyəy, ta bəkwəŋwəy dza ghwəy. Ma mbaꞌa pə ghwəy zlanay kwal kaa Safə tsa ɗewɗew tsa a ghəci kəətiŋwəy ta pəəsliti məni shi ɗi vəgha ghwəy vay, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza ghwəy. ¹⁴8:14 1Zhŋ 2:29–3:1Ma mbəzliy fa kwəma va Safə tsa Hyala mbə nzəy tsa shi kiy, ghəshi na ndərazhi Hyala. ¹⁵8:15 Mk 14:36; Gal 4:5-7Safə tsa nzə va ndaŋwəy Hyalay, saa məntəŋwəy ka mevivi gar zhini ghwəy hazləni kwa kwəma Hyala naw! Əhəŋ. Safə tsaa məntəŋwəy ka ndərazhi nzə, ka ɓəmmə bərci ta har Hyalaa Dəmmə, A Di, gha Dəŋəy, pə ghwəmmə kaa har nzə. ¹⁶Ya Safə tsa Hyala va dəꞌwə ghən tsa ciy, ka gəzəmmə mbə nefer ghwəmmə, ndərazhi Hyala nza ghwəy, kə. ¹⁷8:17 5:12; Gal 4:7; Flp 3:10-11Njana nza ghwəmməə ndərazhi nzə kiy, war ta kwəmavə shi wəzə ni va fəyəmmə na dza ghwəmmə. Ghwəmmə lə Kəristəw dza naa kwəmashi. Mbaꞌa pə ghwəmmə mbə sa ngəraꞌwə kwasəbə kataŋəy, ta kwəmavə shəndəkə dza ghwəmmə kwasəbə kwərakwə ki.

Tsa ghwəmmə shəndəkə tsa fəy ghwəmmə ghən ti

¹⁸8:18 2Kwər 4:17Ma na ngəraꞌwer sasa ghwəmmə ni sana tikə tə hiɗi ni diy, e sənay, na navay, ya ta jəw tsətsə na: Ka dza ghəshiy yəməva lə shəndəkə tsa dza Hyala ta ɓəmməw. ¹⁹8:19 Kwəl 3:4; 1Zhŋ 3:2Ya wa shi ngati Hyalaa dzəti hiɗi sana gwaꞌa gwaꞌay, tərəŋw nzəghəshi ghəshi mbə ndəghə vici dza Hyalaa ci ndərazhi nzəə dzəti ngwəla. ²⁰8:20 Ghava 3:17-19Shi ngati Hyala vaa dzəti hiɗi gwanashiy. Aa ɓanti dəvə nzə ti shi, mbaꞌa zhəghətishi ka shi gəmshi ni. A na shi va dəꞌwə ghən tsa shiy, ə niy mawti ghəshi tsəghaw. War Hyala va sa təkəvə na na, mbaꞌa ɓanti dəvə nzə ti shi. Ya tsəgha nzə ɓa na, zamti ghən Hyala tsəgha bətə ta kwəma shi tə hiɗi kiw. Aa zhiniy ɓanavəshi shi ka ghəshi fəy ghən tsa shi gəzliŋə ti shi diɓa. ²¹Sa nzanay, ya shi ngati Hyala va na, ta mbəlantishi dza na. Ka dza ghəshiy ghwaɓə ghwəlaw. Njasa nza ndərazhi Hyala va: Ka sləkə ghən tsa shi, lə shəndəkə ti shiy, tsəgha dza shi ngati Hyala va gwanashiy nza. ²²A ghwəmmə sənay ghala ghati na, paꞌ sanay, war mbə ngəlvə na shi ngati Hyala gwanashi va ngəraꞌwə, nja maliy kemahə va ta ya zəghwə. ²³8:23 2Kwər 5:2-5Kwataka ghəshi na shi mbə ngəlvə kwətishi kiw, ya ghwəmmə ghwəmmə shi ghati Hyala va fə shəndəkə dzəti ghwəmmə, lə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa ndammə na kiy, mbə ngəlvə nza ghwəmmə mbə nefer ghwəmmə kwərakwə. Ka ndəghə vici dza Hyalaa səəkə ta kərkamti zhəghəmmə ka ndərazhi nzə, sa ka na kərniy mbəlanti vəgha ghwəmmə va ngəraꞌwə. ²⁴8:24 2Kwər 5:7; Ebr 11:1Ta na mbəliy, a Hyala mbəlantəmmə, a na nzanay, ka nay mbəli tsa mbəlimmə ghwəmmə va ghwəmmə lə mətsə nana diw. War ghən na sa fəy ghwəmmə gəzliŋə ti. Ma mbaꞌa pə ghwəmmə niy nay lə mətsə ghwəmmə nzay, ka dza ghwəmməə zhiniy fə ghən gəzliŋə ti nzaw. Sa nzanay, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa zhiniy fə ghən tsa ci gəzliŋə ta shiy tsəhəshi mbə dəvə ciw. ²⁵8:25 2Kwər 4:18Njana nashi ma ghwəmmə shi fəy ghwəmmə va ghən tsa ghwəmmə gəzliŋə ti shi diy, war ə dza ghwəmmə nəw lə ndəghə shi tsəgha.

²⁶Ya *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa kiy, mbə kəətimmə na mbə daw bərci tsa ghwəmmə, sa nzana kala sənay ghwəmmə njasa təɓə ghwəmmə cəꞌwə Hyala. Ka naa dza dəꞌwə ghən tsa ci na, ka cəꞌwə Hyala tə ghwəmmə mbəɓa mbəɓa lə gəzə kwəma mbay ma ghwəmməə gəzəkə lə miy tsa ghwəmmə. ²⁷8:27 Cem 139:1Ma Hyala nanzə ghənzə saa sənamti pətsa mbə nəfə tsa ndə gwaꞌa gwaꞌa ki na, mbaꞌa sənata kwəma ɗi Safə tsa Ɗewɗew tsa gwaꞌa. Sa nzanay kwəmaa təɓə va Hyala na sa ka Safə tsa ɗewɗew tsa vaa cəꞌwə va Hyala ta mbəzli nzə. ²⁸8:28 Zhəwbə 2:10; Ef 1:11Mbəzliy ɗi kwəma Hyala, shi harvə na ta məni kwəma ɗi nay, a ghwəmmə sənay, ya nimaɓa shiy na shiy kəsashiy, kar ghəshiy mənishi ka shi wəzə ni ti shi. ²⁹8:29 Kwəl 1:18; Ebr 1:6Sa nzana mbəzliy niy tərati Hyala kwataŋatay, mbəradzəta tarəkə na məntishi nja Zəghwə nzə va. Ma nza Zəghwə nzə va mbəə nza ka məkaji tsa kən ngwarməmə ɗaŋ ni ki. ³⁰8:30 1:7; 5:2; 2Tes 2:13-14Dzəghwa na kaa mbəzliy taranakəshi na va kwəma va ki, mbaꞌa harvəshi. Sa harvəshi na na, mbaꞌa məntishi ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. Sa məntishi na tsəgha na, dza na mbaꞌa ɓanavəshi shəndəkə tsa nzə.

Njasa ɗitəmmə Hyala

³¹8:31-34 Ezay 50:8-98:31 Cem 118:6Nana ki njana nza Hyala dza kwa na ghwəmmə bəlay, tsahwəti ndə tiɓa gar pati jaka lə ghwəmmə ghwəlaw. ³²8:32 5:8; Zhŋ 3:16Kwa vəghwə tsa nzana lə Zəghwə nzəta Hyala zlay ma, dza na mbaꞌa ghwənikə ta səəkə ghəciy mətiy tə mbərkə kwəma ghwəmmə jikir na kiy, kala dza ghənzə mbəə ɓəmmə ya nimaɓa shiy na? ³³A ntsaa dza vaa har mbəzli təravə Hyalaa dzəti ngwəvəa? Tsava ndə tiɓaw. Hyala va dəꞌwə ghən tsa nzə gəzəkəvəri na, fəti tar kaɓakashiw, kə. ³⁴8:34 4:25; SləniKY 2:33; Ebr 7:25; 1Zhŋ 2:1A ntsaa dza vaa ɓasanakənshi ngwəvəa? A Yesəw *Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci mətiy ta kwəma shi jikir na, zhini na kaa naa gwəramti va diɓa na, mbaꞌa zhakatiy mbə məti. Sa zhakatiy nay, mbaꞌa dzaa nzəyəy vəgha Hyala, tar bəla kwa bəzəmə nzə. Ka cəꞌwə Hyala tə ghwəmmə. ³⁵8:35 2Kwər 5:14Wa niva shiy dza vaa mbay tihəvərimmə lə ɗi tsa ɗimmə Yesəw Kəristəw kia? Ya səə səvərimmə nahwəti kwəma, ya ə sammə mbəzli ngəraꞌwə, ya mbə ma nza ghwəmmə, ya mbə ndərma, ya ə səəkəta kwəma gəmgəm naa dzəkən ghwəmmə, ya ə bəkwəmmə məndiy, shiy tiɓa dzaa tihəvərimmə lə ɗi tsa ɗimmə Yesəw Kəristəwəw. ³⁶8:36 Cem 44:23; 2Kwər 4:11Ta na navay war nja kwəma tsasliti məndi va mbə zliya dza kwəma kən ghwəmməə nza. Ma kə məndiy:

A Ndə sləkəpə, ava war tə mbərkə kwəma gha

nza məndi war mbə pəla bəkwəŋwəy ya hwəmɓa.

War nja teŋkesli mbambahə məndiy

dzəti pətsa dza məndi ta slaslashi

ta həənishi məndi zhəghətəŋəy! kə məndi.

³⁷8:37 1Zhŋ 5:4-5Ya tsəgha nzə kiy, war ghwəmmə na shiy dzaa nza ka miydalahi gwaꞌa gwaꞌa. Sa dza Yesəw Kəristəw tsaa ɗimmə vaa kəətitəmmə. ³⁸8:38 Ef 1:21; 1Kwər 3:22; 15:24; 1Pi 3:22Va sa nzanay, e sənay, na navay, nihwəti shiy tiɓa mbaꞌa ghəshi dzaa tihəvərimmə lə ɗi tsa ɗimmə Hyala va səvəri mbə Yesəw Kəristəwəw. Ya bəkwə bəkwə nza ghwəmmə, ya tə ghwəməmmə nza ghwəmməy, war mbə ɗimmə dza naa nza. Ya ka kwal Hyala, ya nihwəti shi nza bərci və shi mə ghwəməy, ka təhəvərimmə ghəshi liw. Ya kwəmaa məniva sənzənva, ya naa taa məniva taa nzay, ka təhəvərimmə na liw. ³⁹8:39 5:5; Zhŋ 3:16; 2Kwər 13:13; Ef 1:4; 2:4; 1Tes 1:4; 2Tes 2:16Ya nihwəti shi ka bərciy dzar tə ghwəmə, ya ni takə takə, ya nimaɓa shi ngati Hyala gwaꞌay, ka təhəvərimmə ghəshi lə ɗi tsa ɗitəmmə Hyala va səvəri mbə Yesəw Kəristəw Ndə sləkəmməw.

Kwəmaa dzəkən hwəlfə ka *Izərayel

¹Kwəma dzee na ta gəzə sanay, kwəma kataŋ na na, ntsa mbə nəw *Kəristəw nzee, ka sla dzərvə yaw. Mbə cira na Safə tsa ɗewɗew tsa njasa nza kwəma gəzee va ka sa kataŋ na, ya nəfə tsee na, mbaꞌa zləɓavə tsəgha. ²9:2-3 Səvəri 32:32Yənəy, nja ntsa mbə mbəri nzee, ya hwəmɓa na, mbə zhəra nəfə tsee ³ta kwəma mbəzli mbə hwəlfə ghəy ghəy *ka Zhəwifə. Ngwardəhira na ghəshi. Mbaꞌa kə Hyala gar bazlantəra, ka təhəvəriɗa lə Yesəw, ta mbə ka Izərayel mbəlishi nzay, wəzə dzee favə tsəgha nza. ⁴9:4 mənti shi ka ndərazhi nzə: Səvəri 4:22; ꞌWəzh 11:1; shəndəkə: Səvəri 16:10; 24:16-17; 40:34-35; sla kiri: Ghava 17:7; Səvəri 24:7-8; kwəma pəhəti Hyala: Səvəri 20:24; mbəlanakə miy: 3:2, 4; 4:13, 17; Gal 3:6, 14Ghəshi kiy, jijihiy Izərayel na ghəshi. Hyala təravəshi na mbaꞌa məntishi ka ndərazhi nzə. Dzəghwa mbaꞌa cintishi njasa nza shəndəkə tsa nzə, dza na mbaꞌa slaghwa kiri kwa jipə shi li. Mbaꞌa ɓanavəshi *kwəma pəhəti na ngəshi, mbaꞌa cintishi njasa ka ghəshi pəraꞌwanta dəvə shi. Dza na mbaꞌa mbəlanakəshi miy tsa nzə, ta mananshi shi wəzə ni ghənghən ghənghən. ⁵9:5 15:8; Səvəri 3:6, 15; Kəristəw: Mt 1:1; Rm 1:3-4Səvəri mbə hwəlfə mbəzli yakə jijihiŋəy, ghala səəkə tə *Abəraham səvəri ghəshi. Zhini sa səəkəy Kəristəw, ta nza ka ndə ngəri ɓa na, səvəri mbə hwəlfə shi məndi yakə diɓa. Ghənzə tsəgha kiy ə pə ghwəmməə fal Hyalaa sləkə shiy gwaꞌa gwaꞌa ya hwəmɓa nzə. *Amin! 9:5 Ma kə nihwəti mbəzli kaa gəzə kwəma vay: Kəristəw tsa vay, Hyala na. Ghəci sləkə shiy gwaꞌa gwaꞌa! Ə pə ghwəmməə fal ya hwəmɓa, kə ghəshi.

⁶9:6 3:3-4; 2:28-29Ya tsəgha nzə ɓay, ə nə ya, mənti kwəma nzə va niy gəzəkə Hyala məni nzə naw pənəw, əhəŋ. Ma kwəma ɗee gəzəy, gwanashi na jijihiy Izərayel ka mbəzli Hyalaw, ɗee gəzə. ⁷9:7 Ghava 21:12; Mt 3:9Ya jijihiy Abəraham kiy, gwanashi niy nza ghəshiy jijihiy Abəraham slar slar ni njasa niy gəzanakə Hyalaw. Sa nzana ma kə Hyala niy ni ngəciy: «Mbəzli mbə hwəlfə *Izakə na shi dza məndiy har ka jijihiŋa slar slar ni» kə niy ni. ⁸9:8 Gal 3:7; 4:23Ma mbə gəzə kwəma va ghwəmməə nighə tsəgha kiy, nihwəti ndərazhi yakə Abəraham na niy mənishi ghəshi ka ndərazhi Hyalaw. War kwataka ndərazhiy niy yakə Abəraham dzar kwa kwəmaa niy gəzanakə Hyala va na jijihiy Abəraham slar ni. ⁹9:9 Ghava 18:10, 14Ma kə niy ni ngəciy: «A Abəraham, kee zhəkə geꞌi lə vəghwə tsa nza ghwəmmə tsa mbə sanay, *Sara yakə zəghwəə zal» kə niy ni.

¹⁰9:10-12 Ghava 25:21-23; Rm 11:6Kwataka sava na diɓa kiw. Tsəgha mənta na lə ihwəhwər yakə *Rebeka va ghəshi lə jijimmə Izakə ^11-12Ma kə Hyala niy ni kaa ngəciy, a tsa jəw tsa va zəghwə dzaa ɓəhwə dikə va zəmbəghəy tsa dikə tsa, kə niy ni. Ghala vəghwə tsa gəzə Hyala va kwəma va tsəghay, Rebeka ghwəla ta ya ndərazhi va niy nza na, ya gar nə ghwəmmə, sa mənti tsahwəti kwəma jikir na, mbaꞌa tsahwəti mənti na wəzə na, va tsəgha mənti na tsəgha, pə ghwəmmə. Na na Hyalay, ə gwəravə naa mənti tsəgha ta mbəə cipə njasa ka naa məni nanzə kwəma, njasa ɗi na ya hwəmɓa, ka təra ni nzə mbəzli dzar mbə mbəzli njasa ɗi na, kala kama tə sləni wəzə na mənti ghəshi. ¹³9:13 Mala 1:2-3Njasa nzana va tsəgha məndi tsasliti mbə zliya diɓaa dzəkən ihwəhwər Rebeka va. Ma kə məndi na: «*Zhakwapə na tsee, e ɗiti, mbaꞌee zlay *Ezaw» kə Hyala, kə məndi.

¹⁴9:14 3:5; Nəw 32:4Ghənzə tsəgha kiy, njaa dza ghwəmmə nia? Ka məni kwəma Hyala lə kwal tsa nzəw, dza ghwəmmə ni na? Am nava tiɓa tepəw! ¹⁵9:15 Səvəri 33:19; Mt 20:1-15Aa niy gəzanakə kaa *Məyizə ghala mbəradzəta, ma kə niy niy: «Ma yənəy, kaa ntsa ɗee məni wəzə hwər dzee məni wəzə hwər. Ta ntsa ɗee hwər tsee zhəra dza hwər tsee zhəra» kə niy ni. ¹⁶9:16 Ef 2:8Mbaꞌa kə Hyala təravə ndə, ɗi na gəzə kiy, ka nzana lə ɗi tsa ntsa va, ya tə kwəma mənti ntsa vaw, war Hyala təravə na tsəgha, lə wəzə tsa nzə, tə sa ɗi na təra ci ¹⁷9:17 Səvəri 9:16Ava tsəgha gəzəkə Hyala kaa *Farawaŋ, mazə ka *Ezhipətə mbə zliya nzə diɓa. Ma kəy: «Yən tivəŋa naa fiyŋa ka mazə, nza gha zhiniɗa ghən, ma sa ka gha zhiniɗa ghən na, nzee mbəə canshi bərcee kaa mbəzli, nza slən tsee mbəə dzantəvay tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa» kə. ¹⁸9:18 Səvəri 4:21; 7:3; 9:12; 14:4; 1Pi 2:8Ava tsəgha na na Hyala. Kaa ntsa ɗi na məni wəzə hwər ka naa məni, ntsa ɗi na mənti ka ndə zhini ghən na, mbaꞌa mənti.

Ndə tiɓaa kambə ghəpə mbə kwəma məni Hyalaw

¹⁹Sa nzana va tsəgha kiy, nda nza tsahwəti ndə ni «Ya sa nzana tsəgha na, waa shi zhini Hyalaa ɓə fəti kaa mbəzlia? Ta mbay ndəə mənti nahwəti kwəma dzəghwakən na bərkanati na va kaa ndə shəkəna?» kəy. ²⁰9:20 Ezay 29:16; 45:9Gha gha ndə ngəri tsa ngati Hyala va kanta ghəpə lə ɗəw gəla kwəma tsəgha na va kiy, wa ndə nza ghaa? Kwəma səəkə ghaa favə rəkiɗiy gəzə kaa ndə nga ghəəni: «Tawa ngatəra gha tsətsəa» kəa? ²¹9:21 Zher 18:6; 2Tim 2:20A kwal va ndə nga ghəəni ta məni shi ɗi na lə rikiɗi. Mbaꞌa kəə ɗiy, ngaꞌ ngavəri, mbaꞌa ngati shaka kwa cihwaŋwa lə tsahwəti, ma tsahwəti na, mbaꞌa ngati shaka kwa ta er gəmshi ni li.

²²9:22 2:4, 8Njasa nza ndə nga ghəəni va lə ghəəniy, ava tsəgha na Hyala lə ke ngəri kwərakwə ki. Ya njaa ɗi na məni li shiy, kwəma gha mbə kwəma nzəw. Ə ɗi na mbəzliy sənay ɓə nəfə tsa nzə, mbaꞌa cintishi bərci nzə, dzəghwa na ki ka səꞌwa kwəma mbəzli ɓəti na va nəfəə dzəkən shi, dza na ta zamtishi, war ka səꞌwa, war ka səꞌwa. ²³9:23 5:2Diɓay ə ɗi Hyala mbəzliy sənay njasa nza shəndəkə tsa nzə, dza na ta fəə dzəti ghwəmmə, ghwəmmə shi məntəmmə na va wəzə hwər. Ghala mbəradzəta niy fəyəmmə na vəgha bəla, ta fə shəndəkə tsa nzə vaa dzəti ghwəmmə. ²⁴9:24 1:16; 10:12Ghwəmmə gwanamməy, mbəzli mananatishi Hyala wəzə hwər mbaꞌa harvəshi ta nza ka shi nzəə gə ghwəmmə. Kwataka mbə hwəlfə *ka Zhəwifə harvəmmə naw, paꞌ mbə hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə harvə na mbəzli. ²⁵9:25 ꞌWəzh 2:25; 1Pi 2:10Njasa niy gəzəkə Hyala va mbə zliya tsasliti ꞌWəzhe *ndə gəzə kwəma Hyala. Ma kə niy niy:

Hwəlfə mbəzliy niy kama ka mbəzlee kwataŋay,

ta harshi dzee, ka mbəzlee.

Hwəlfə mbəzliy niy ɗimee kwəma shi kwataŋay,

ta ɗi kwəma shi dzee.

²⁶9:26 ꞌWəzh 1:10Geꞌi dzəghwa tə pətsaa niy gəzanakəshee va yən Hyala:

«Ghwəyəy, mbəzlee nza ghwəyəw!» pənəy,

ava zhəghwa tə pətsa va dzee ta harshi

yən Hyala kwa ɓəpə piy: «Ghwəyəy ndərazhee nza ghwəy!»

pən ngəshi, kə niy ni.

²⁷9:27-28 Ezay 10:22-23Ma na hwəlfə ka *Izərayeləy, a *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala gəzamti kwəma gəzanakə Hyalaa dzəkən shi gwaꞌa, ma kəy:

Ya war nja ndarghə kwa həl na mbəzli

mbə hwəlfə ka Izərayel ɗaŋ tsa shiy,

war nihwəti mbəzli jəwə gwaꞌa tsəgha

na shi dza Hyalaa mbəliti mbə shi.

²⁸Ka dza kwa sləkəpəə dzamti vəghwəw,

ta səəkə dza naa dzəti hiɗi,

ta məni shi gəzəkə na va mənishi gwanashi, kə.

²⁹9:29 Ezay 1:9Zhini ɓa na, mbaꞌa Ezay tsa va niy gəzəkə kwataŋata:

Kala sa tərəmbəy Hyalaa sləkəpə va

nza bərci vəə dzəkən shiy gwaꞌa gwaꞌa

nihwəti mbəzli mbə hwəlfə ghwəmmə jəwə nzay,

ci ghwəmmə zammə gwanammə nza,

nja mbəzli mbə məlmə ka *Sədəm

lə shi mbə məlmə ka *Gwəmər, kə niy ni.

Ka kwəmavə tsəhə ndə kwa kwəma Hyala, lə nəw *kwəma pəhəpəhə naw

³⁰9:30 10:20Mbə kwəma va tsəgha kiy, a ghwəmmə nay, ta na *mbəzliy kamaa ka Zhəwifəy, niy pəla kwal tsaa dzəghwa kwəma Hyala ghəshiw. Dzəghwa Hyala sana kiy, mbaꞌa məntishi ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, sa ɓanavə ghəshi nefer shi. ³¹9:31 10:2-3Ma hwəlfə mbəzli ka *Izərayel nashi ki na, mbə pəla kwəma pəhəti Hyala ghəshi niy nza ta nəw, nza ghəshi mbəə mənishi ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa. Sa kwəmavə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kərayshi mbə kwal. ³²9:32 4:4-5Sa wana kərayshi ghəshi kwa kwal kia? Sa niy ɓanavə ma ghəshi nefer shi kaa Hyala. Ma mbə zəzə kwəma shiy, a ghəy dzaa məniŋəy ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala tə kwəma məni ghəy, kə ghəshi niy ni. Mbaꞌa təhwəni tsatsatishi tə hakwə tsa nə məndi va hakwə tsa təhwəni, kə məndi ki. ³³9:33 Ezay 8:14; 28:16; 1Pi 2:6-8Hakwə tsa vay, a məndi gəzəkə kwəmaa dzəkən mbə zliya, ma kə məndiy: A kə Hyalay:

Avee fəy hakwə9:33 Ma hakwə tsa va, ya kəlɓa va kiy, ghəci na Yesəw Kəristəw. tsa dza mbəzliy tsa təhwəni ti

mbə məlmə *Shiyaŋw,

kəlɓa dza səɗa mbəzliy fəlaɗi dzəy ti ta ɓə tərə dza naa nza.

Ma ta nza ki, ya wa ntsaa dzaa ɓanavə nəfə tsa ciy,

ka dza naa nza hashiw, kə.

¹10:1 9:1-3A ngwarməhira, jəw ɗee ka Izərayel mbəlishiw, ghənzə na kwəma cəꞌwee va Hyala, ya hwəmɓa mbə cəꞌwee. ²10:2 SləniKY 22:3Na navay, e sənay a ghəshiy ɗi nəw Hyala tərəŋw. Ə na na nzanay, sənata kwəma ghəshi mbə ɗi nəw Hyala shi vaw. ³10:3 1:17Sənay kwal tsa cintishi Hyala kaa mbəzli ta dzəghwa kwəma nzə ghəshiw. Sa dza ghəshi na mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə pəla tsa shi kwal dəꞌwə ghən tsa shi, ta dzəghwa kwəma Hyala. Dzəghwa tsəgha ki, kala ɗi ma fəti ghəshi va Hyala ta zləɓa kwal tsa cimmə na va, ta dzəghwa kwəma nzə ghwəmmə. ⁴10:4 Gal 3:24-25Sa nzanay, mbə *Kəristəw kərkəva kwəma pəhəti Hyala. Ya wa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ciy, ta mbay dza naa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa.

Ta mbəliti mbəzliy ɓanavə nefer shi, dza Hyala gwanashi

⁵10:5 SləniTaH 18:5; Gal 3:12A *Məyizə niy tsaslitiy dzəkən njasa dza ndəə kwəmavə dzəghwa kwəma Hyala dzar kwa kwəma pəhəpəhə na. Ma kə niy niy: «Ntsaa dzaa nəwti *kwəma pəhəti Hyala va gwanatay, ta kwəmavə piy dza na tə sa nəwti na kwəma va» kə niy ni. ⁶10:6-8 Nəw 30:12-14A na dzəghwa kwəma Hyala tə sa ɓanavə ndə nəfə tsa ciy, avanta kwəma gəzəkə məndiy dzəkən mbə Zliya Hyala: «Əntaa gha dzaa təkə mbə nəfə tsa gha na, wa ntsaa dzaa dzəmə ghwəmə gar dza ghəciy harkəghwa Kəristəw məɓaa?» pə gha ma. ⁷Zhini əntaa gha zəzə ɓa na: «Wa ntsaa dzaa dzəghwa hiɗi gar dza ghəciy zhinikəmə Kəristəw səəkə kwa kwəlia?» pə gha ma. ⁸Ma kə məndi kaa kwəma tsasliti məndi mbə zliya nanzəy: Ava vəgha gha na kwəma Hyala ndəkwə ndəkwə, mbə miy tsa gha, lə mbə nəfə tsa gha na, kə məndi. Kwəma va na sa gəzə ghəy va kaa mbəzli, nə ghəy, ɓanavəm nefer ghwəy kaa Hyala pə ghəy ngəshi. ⁹10:9 1Kwər 12:3; Flp 2:11War gəzəkəvəri ma gha lə miy tsa gha tə ngwəla: «Yesəw na Ndə sləkəpə» pə gha, mbaꞌa gha zləɓati mbə nəfə tsa gha kataŋ a Hyala zhanakati mbə məti pə ghay, ta mbəlantəŋa dza Hyala. ¹⁰Mbaꞌa pə ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəwəy, ta ndammə kwal tsaa dzəghwa kwəma nzə dza Hyala. Mbaꞌa pə ghwəmmə gəzəkəvəri lə miy tsa ghwəmmə, a ghəy zləɓavə Yesəw ka Ndə sləkəŋəy, pə ghwəmmə diɓay, ta mbəlitəmmə dza Hyala. ¹¹10:11 9:33Sa nzanay, a məndi gəzəkə mbə Zliya Hyalaa dzəkən kwəma ci, ma kə məndiy: Ya wa ntsaa dzaa ɓanavə nəfə tsa ciy, ka dza naa hashiyəw, kə məndi. ¹²10:12 3:22Mbə gəzə kwəma va kiy, tərambə ghala məndi mbə *ka Zhəwifə lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifəw. Ndə sləkəpə tsa kwətiŋ tsa sləkə na mbəzli gwanashi. Ya wa ntsaa har ta kəəti ghəciy, ta kəətiti dza na, ya mbə namaɓa kwəma. ¹³10:13 Zhəw 3:5Tsəgha tsasliti məndi mbə zliya, ma kə məndiy: «Ya wa ntsaa har Ndə sləkəpə ta kəəti ghəciy, ta mbəliti dza Ndə sləkəpə» kə məndi.

¹⁴Ya tsəgha na kwəma va kiy, njaa dza mbəzliy har ta kəətishi ghəci, ghəshi kə kala ɓanavə nefer shi kia? Njaa dza ghəshi ghaa ɓanavə nefer shi, ghəshi kə kala səəkəə favə gəzə kwəmaa dzəkən kia? Njaa dza ghəshiy ghaa favə kwəmaa dzəkən, ndə kə kala dzaa gəzanshia? ¹⁵10:15 Ezay 52:7Zhini diɓa kiy, njaa ka ndə dzaa gəzanshi kwəma va kaa mbəzli, ndi kala dzaa ghwəni ndəa? Mbaꞌa kə məndi ghwənashi mbəzli ta gəzə kwəmaa dzəkən kiy, njasa tsasliti məndi va mbə zliya dza naa nza, ma kə məndiy: «Jəw vəshi mbəzli ta mbəzliy səəkə ta gəzanshi kwəma wəzə naw» kə məndi. ¹⁶10:16 Ezay 53:1; Zhŋ 12:38Ya tsəgha nzə kiy, mbəzli gwanashi zləɓavə na Yəwən kwəma wəzə naw. Va tsəgha nə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala: «A Ndə sləkəŋəy, wa ntsaa zləɓa kwəma gəzanshi ghəy mbəzli kia? Ɗaŋ na ghəshiw» kə. ¹⁷10:17 Zhŋ 17:20Ɗi na gəzə kiy, sa ka ndəə favə kwəmaa dzəkən Yesəw, ka ndəə ɓanavə nəfə tsa ci, diɓay, ka favə kwəmaa dzəkən Yesəw ndə, kala kafəy ndə ta dzaa gəzanciw.

¹⁸10:18 Cem 19:5A na kwəma ɗəwee kiy, ə nzana kala favə gaka kwəma va ka Izərayel kataŋ shəkənaa, njaa? Tiɓaw, a ghəshi favə! Tsəgha kə məndi mbə zliya, ma kə məndiy:

A mbəzli tsəhəshi ta gəzə kwəma Hyala tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa.

A gəzə kwəma shi tsəhəta

ya tə pətsaa gwəramti kərakə tə hiɗi, kə məndi.

¹⁹10:19 Nəw 32:21; Rm 11:11A na kwəma zhinee ɗəwəy, ə fəti ma ka Izərayel ghən ta kwəma va shəkənaa, njaa? Əŋ tiɓaw, ta na navay, a ghəshi fəti ghən, ə ɗi ma ghəshi zləɓa gwaꞌa tsəgha. Sa nzanay, a Məyizə, ndə gəzə kwəma Hyala niy gəzamti ghala mbəradzəta:

A kə Hyalay, kə:

«Ta kafəkə hərhə dzee kwa hwər ghwəy

nza ghwəy hərhə va hwəlfə mbəzli gəmshi ni.

Ta ɓakati nefer ghwəy dzee dzəkən

hwəlfə mbəzliy sənata ma kwəma» kə Hyala,

kə Məyizə niy ni.

²⁰10:20 Ezay 65:1; Rm 9:30Zhini ma kə Ezay ndə gəzə kwəma Hyala diɓa, kala hazləni ma na:

A kə Hyalay: «Ma yən, yən Hyalay,

hwəlfə mbəzliy niy səəkə maa pəlahwəra na shiy nara!

Kaa mbəzliy səəkə maa cəꞌwəhwəra

cintee ghən tsee» kə Hyala, kə Ezay.

²¹10:21 Ezay 65:2Dzəghwa ma kə Hyalaa dzəkən hwəlfə ka Izərayel nashi ki na:

Yən kiy, ghala mekəshi nzee war təɗi təɗi dəvee

ta ka ꞌwə mbəzli mbə hwəlfə təravee na,

dzəghwa ghəshiy, kala ɗi ma fəti vəya,

ka zhinira ghən, kə.

Gəzə kwəmaa dzəkən hwəlfə ka *Izərayel

¹11:1 SləniKY 22:30; 2Kwər 11:22; Gal 1:13-14; Flp 3:5A na kwəma zhinee ɗəw diɓa kiy, va sa nzana tsəgha kiy, ndəghaa ndəghamti Hyala hwəlfə ka Izərayel, ni nzə va mbəzli tsəgha ki shəkəna? A pən. Am, nava tiɓa tepəw! Yən Pəl dəꞌwə ghən tseyey, ndə ka Izərayel nzee. Mbə takə tsa *Beŋzhameŋ ntsa mbə jijihiy *Abəraham yakəra məndi. ²11:2 11:29; Cem 94:14; Zher 31:37Ndəghamti Hyalaa ndəghamti hwəlfə mbəzli nzə va tsəhavə na ghala kwataŋataw. Zəzətim ya tə kwəma tsasliti məndi va mbə Zliya Hyalaa dzəkən kwəma *Eli, ghala pətsaa gəzə na kwəma kaa Hyala, ta kwəma ka Izərayel. Ma kə niy niy: ³11:3-4 1Mezh 19:10, 14, 18«A Ndə sləkəŋəy, ava gwaꞌa bakwamti ka Izərayel ka gəzə kwəma gha, mbaꞌa ghəshi ndanamti pətsa fə məndi shiy ti ta taŋa. War yən kwətira tərmbə na ka ntsaa nəw kwəma gha sana. Zhini ɓay avashi mbə pəla pəəslira kwərakwə ɓa» kə. ⁴Njaa niy nə Hyala kaa zləɓanci nanzə kia? Ma kə niy niy: «Kwətiŋa nza ghaw. Avanay sənzənvay, mbəzli diwəy diwəy mbərfəŋ mətsəkə tərmbəy ya, shiy nəw kwəmee ya hwəmɓa nzə, kala səəkə ghəshiy tsəfəkwəhwə tsəfəkwə kwa kwəma mbəri tsa har məndi vaa *Bal ta cəꞌwə ci» kə niy ni. ⁵11:5 9:27Ava tsəgha na sana sənzənva, lə tsa ghwəmmə tsa vəghwə kwərakwə ki, war mbə tərmbəy nihwəti mbəzli na Hyala, mbə hwəlfə mbəzli nzə va təravə na njasa ɗi na, lə wəzə hwər tsa nzə. ⁶11:6 4:5; Gal 3:18Lə wəzə hwər tsa nzə kə Hyala təravəshi kiy, ka dza naa nza tə sləni wəzə na mənti ghəshiw. Ma mbaꞌa kə təravəshi tə sləni mənti ghəshi nzay, zhəmə shi niy dza naa wanshi nza, ghalaɓa na ka dza məndiy ni wəzə hwər mananati Hyala kaa mbəzli, kə məndi ghwəla nzaw.

⁷Njaa ɗi kwəma va gəzə sana kia? Ɗi na gəzəy, ma kwəmaa niy nza hwəlfə ka Izərayel va mbə pala nzəy, kwəmavə ghəshiw. Mbəzli təravə Hyala mbə shi na shiy kwəmavə. Ma niy tərmbə na, mbaꞌa Hyala mənti nəfə tsa shi caslakə. ⁸11:8 Ezay 29:10; Nəw 29:3; Mt 13:14-15War tsəgha niy tsasliti məndi mbə zliya kwərakwə, ma kə məndi niy niy:

A Hyala mənti məhərli shi caslakə,

mbaꞌa gharamti mətsəhi shi va nəghətaa ghəshi nay pi.

Dza na nəꞌwə nəꞌway slimim shi,

va nəghətaa ghəshi favə kwəma,

paꞌ ghala vəghwə tsa, kə.

⁹11:9-10 Cem 69:23-24; 35:8Zhəghwa ma kə *Davitə ɓa na:

Mbaꞌa kə ghəshi ɓasəshi ta zəmə shiyəy,

ə ka ɓasəva tsa shi va dzaa mbəərəy,

ka zləkwə tsaa dzaa təməꞌwəhwəshi, ta tərə ghəshi,

ka zhəvaa ngata ta kəriŋəhwəshi.

Tsəgha kə Hyala wanavəshi na shi zhəmə.

¹⁰Ə kə mətsəhi shi ghwəlfəshi, kala nay pi ghəshi ghwəla.

Məntishi, a kwemer nza kən shi ya hwəmɓa,

mbaꞌa ghəshi dalishi va kwemer va, kə.

¹¹11:11 SləniKY 13:46; Rm 10:19Kwəma zhinee ɗəw diɓa kiy, sa ɓəhwə ka Izərayel va tərə kiy, ə dza ghəshiy nza tə pi kwa gwaꞌa shəkəna? pən. Am, nava tiɓa tepəw. Nanzə kiy, tə sa mənti ghəshi va kwəma jikir na na, mbaꞌa Hyala mbəliti hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Sa mənti Hyala va tsəghay, ta mbə ka Izərayel hərhə va nihwəti mbəzli va nə na. ¹²Ghala pətsa mənti ka Izərayel *kwəma jikir nay, dza Hyala mbaꞌa mananatishi wəzə tərəŋw kaa mbəzli tə hiɗi. Ghala pətsa tərəshi ghəshi kwa kwal Hyala na, mbaꞌa hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwəmavə təfə miy va Hyala. Mbaꞌa kə Hyalaa məni wəzə kaa nihwəti mbəzli ghala pətsa ɗi ma ka Zhəwifə fəti və kiy, hanaɓa sa ka ka Zhəwifə tsati titihwə tsa shi kaa Hyala shəkəna. Tərəŋwɓa ghalaɓa dza Hyalaa məni wəzə kaa mbəzli.

Njasa mbəliti Hyala mbəzliy kamaa ka Izərayel

¹³11:13 1:5Nana kiy, kaa ngəŋwəy ghwəy *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ɗee gəzə kwəma, sa nzana yənəy ndə kwal tsa Yesəw nzee, sa ghwəni Hyala ta dza ta gəzə kwəma Yesəw kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Mbə vəshi nzee tərəŋw ta sləni ndara na va. ¹⁴Ma ɗi yay, mbaꞌa mbəzli mbə hwəlfə ghəy ghəy ka Zhəwifə nara tsəgha. Ma sa ghəshi nara na, nza hərhə ghəranshi, nza nihwəti mbəzli mbə shi səəkə, nza Hyala mbəlitishi lə sləni ghəree va. ¹⁵Kwa vəghwə tsa nzana ghala pətsa zhəghanavə Hyala hwəm kaa ka Zhəwifə, mbaꞌa sləkati kwəma kwa jipə nzə lə nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa jakəta li shi kiy, njaa dza naa nza ghala pətsa dza Hyalaa zhiniy zləɓavə ka Zhəwifə kia? Kwəma wəzə tərəŋw dza naa nza, ta zhakatishi dza mbəzli mbə məti.

¹⁶11:16 Ɓəla 15:19-21A ghwəy sənay, ɓəvə ma ndə kwa taŋa ɗafa gha ndəə ngakəghwa, mbaꞌa ndə ɓanavə kaa Hyalay, naa tərmbə va ɗafa gwanata na, sa Hyala va ka naa nza kwərakwə. Mbaꞌa kə ndə ɓəvə dəŋw fəə ɓanavə kaa Hyala diɓay, shi nzə dza naa nza gwanashi, lə dividivi tə fə va shi kwərakwə. ¹⁷11:17 Ef 2:11-13Ma hwəlfə ka *Izərayel sənzənva kiy, nja dəŋw fə wəzə na ngwəɓəy ndə kwa tsa ci na. Dza na mbaꞌa gaꞌwamti nihwəti dividivi tə dəŋw fə va, mbaꞌa dza slaslakəŋwəy ghwəy shiy kama mbə hwəlfə ka Izərayel, nja dividivi tə fəhi kwamti gəmshi ni ghwəy, mbaꞌa tsəɓatəŋwəy dzəti dəŋw fə va, tə pətsaa nza niy slaslamti na va. Ma shi wəzə ni dza ka Izərayel kwəmavə na, mbə kwəmavəshi ghwəy gwanaŋwəy lə nihwəti ka Izərayel tsəgha ki. Sa nzana səəkə mbə dəŋw fə dividivi tə fə kwəma shi zəmə ghəshi. ¹⁸11:18 Zhŋ 4:22Ava va tsəgha kiy, gha gha dəvə fə tsəɓati məndi vay, əntaa gha dzaa vəshi, ka ꞌwəshi ni slaslamti məndi va dividivi ma. Wa na na gha va kwəma dza gha vaa zhəmbəŋa mbə vəshi lia? A gha sənay, gha kəsəti na dəŋw fəw, dəŋw fə na saa kəsətəŋa. ¹⁹Nda nza ndə ni: «A Hyala slaslamti ni va dividivi ta mbee nza kwa pətsa shi na nee, kəy». ²⁰11:20 1Kwər 10:12Yaŋ, tsəghaa nava nanzə a ghwəm sənay. Nanzə kiy, sənay tə gha ɓa, sa ɗi ma ghəshi ɓə nefer shi kaa Hyala va tsəgha slaslamtishi məndi. Ma sa nzana mbaꞌa gha ɓanavə nəfə tsa gha na gha ki na, dza na mbaꞌa tsəɓatəŋaa dzəti pətsa shi va. Mbə kwəma va kiy, əntaa gha dzaa vəshi ma. Wəzəɓa hazləni pə ghaa hazləni. ²¹Kwa vəghwə tsa nata gha Hyala, kala zlashi ka Izərayel ghəshi dividivi tə fəy, hanaɓa gha gha tsa tsəɓati məndi tsəɓə tsəɓə shəkəna? War kala ɓanavə nəfə tsa gha pə gha kaa Hyala kwərakwəy, ta təhantaa dza Hyala. ²²Nighətim njasa nza Hyala wəzə tsa nzə, zhini ka ndə ɗi ma *kwəma jikir na ghənzə diɓa. Mbəzliy shikəshi kwa kwal tsa nzə mbaꞌa ghəshi nəfayəy, ka ɗi kwəma shi na ghwəlaw. Ma kaa ngəŋwəy ghwəy nihwəti mbəzli na, mbaꞌa mənti wəzə hwər, kama nzəy tsa ghwəy war mbə wəzə hwər tsa nzə va, kala tsəghay, ta zhəghavəŋwəy hwəm dza na kwərakwə ɓa. ²³Ka Izərayel va sənzənva, war mbaꞌa kə ghəshi ɓə nefer shi kaa Hyalay, ta zhini dza Hyalaa zhanatishiy zhəti pətsaa niy nza ghəshi va ti. Sa nzanay, a bərci və ta mbəə zhanatishi. ²⁴Ghwəy ghwəy mbəzliy kamaa ka Izərayeləy, nja dividivi tə fəhi gəmshi ni kwamti nza ghwəy, dza Hyala mbaꞌa dzaa kəslikəŋwəy, mbaꞌa səəkə tsəɓatəŋwəy dzəti dividivi tə fə nzə ngwəɓəti na wəzə na. Mbaꞌa Hyalaa mbay mənti tsəgha lə ghwəy kiy, hanaɓa ka Zhəwifə, ghəshi shi nja dividivi tə fə va dəꞌwə ghən tsa nzə, ka Hyala mbay zhanaghwashi ma kwa pətsa shi shəkəna, ta mbay dza naa zhanatishi.

Njasa dza kwal mbəli tsa ka *Izərayel zhiniy gwəmay

²⁵11:25 Mt 24:14; Zhŋ 10:16A ngwarməhira, e ɗi gəzaŋwəy nahwəti kwəma sənata ma məndi, a ghwəy mbəə sənata, əntaa ghwəy dzaa dzaŋwəy dzəmbə vəshi «Nja mbəzliy tsəhwəliŋəy nza ghəy na ghəy ki» pə ghwəy taa ni ma. Ma kwəma nata ghwəy va, nahwəti bəla mbəzli ka Izərayel kala ɗi ɓə nəfə tsa shi kaa Hyalay, kwa gwaꞌa dza ghəshiy nzəyshi war tsəghaw. Sa ka mbəzli tərati Hyala mbə hwəlfəhi nihwəti *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ɓanavə nefer shi gwanashi kaa Hyalay, ta zhəghəva dza mbəzli mbə hwəlfə ka Izərayel dza ta ɓə nefer shi kaa Hyala. ²⁶11:26-27 Ezay 59:20-21; 27:9; Zher 31:33-34Ma tsəgha kiy, nza Hyala mbəlantishi gwanashi ta nza ghalaɓa, njasa gəzəkə zliya va, a kəy:

Səəkə mə dəlagwa *Shiyaŋw dza Ndə mbəlipəə səəkə.

Sa ka na səəkəyəy, ta yaɓanti jikir tsa mənti

takə tsa mbəzli yakə *Zhakwapə dza na.

²⁷Ava kwəma va dza naa nza ka *sla kiri tsa slati ghəy

kwa jipə ghəy li shi,

ghala pətsa dzee yaɓanti kwəma shi va jikir na, kə Hyala.

²⁸Mbə kwəma na, ghwəmmə kəə nighəy, a ka Izərayel mənishi ka ka jaka Hyala tə mbərkə sa zləɓati ma ghəshi Yəwən kwəma wəzə na. Mənta kwəma va tsəghay, ta mbə ghwəy ghwəy *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə mbəliŋwəy. Dza kwa nahwəti bəla diɓay, a Hyala təravəshi, mbəzli ɗiti na na ghəshi, sa nzana tsəgha ghənzə niy gəzamti kwataŋata kaa jijihishi. ²⁹11:29 3:3-4; 15:8A na Hyala war mbaꞌa kə mbəlitiy ɓanavə shiy kaa ndəy, kar naa zhinəhwəshiw. Mbaꞌa kə harvə ndəy, ka zhini naa zlay ghwəlaw. ³⁰Ma ghwəy ghwəy mbəzliy kamaa ka Zhəwifəy, niy ɗi fəti ghwəy va Hyalaw, sa dza mbəzli mbə hwəlfə ka Zhəwifə kwərakwə ki na, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə ɗi ma fəti va Hyala, dza hwər tsa nzə, mbaꞌa zhiniy ghavə zhanta tə ghwəy nana ki. ³¹Tsəgha na lə kwəma shi sana kwərakwə ki: Sənzənvay, ka ɗi fəti ghəshi va Hyalaw. Ta mbəə way, ta mbə hwər tsa Hyalaa zhanta ti shi njasa zhanati na va tə ghwəy kwərakwə. ³²11:32 3:22; Gal 3:22Ava tsəgha zlashi Hyala mbəzli gwanashiy ɗi ma fəti və, ta mbə hwər tsa nzəə zhanta ti shi gwanashi.

Dikə na Hyala tərəŋw mbə shiy gwaꞌa

³³11:33 Zhəwbə 11:7; Cem 139:17Hyala kataŋəy, kwətita na tə tsa nzə va wəzə hwər, tərəŋw na məhərli və, mbaꞌa sənata kwəma gwaꞌa gwaꞌa, Kwəmaa tsava ntsaa dza vaa sənata ngwəvə Hyala njasa sla naa? A ntsaa dza vaa sənay kwal tsa nanzə kwəma məni naa? ³⁴11:34 Zhəwbə 15:8; Ezay 40:13Tsəgha kə zliya nzə kwərakwə, ma kəy:

Wa ntsaa dzaa sənata təkə kwəma təkə Ndə sləkəpəa?

Wa ntsaa dzaa mbay canci kwəmaa?

³⁵11:35 Zhəwbə 41:3Kwəmaa tsava ntsaa səəkəə ɓanavə shiy kaa Hyala

gar wanci shi ci ghənzəa? Ghəci tiɓaw! kə.

³⁶11:36 16:27; 1Kwər 8:6Sa nzanay, səəkə və səəkə shiy gwanashi, ghənzə nighə naa dzəkən shiy gwanashi. Zhini, shi nzə shiy gwanashi diɓa.

Dzəti Hyala kə mbəzli tə hiɗiy fə shəndəkə ya paꞌ hwəmɓa nzə. *Amin!

Njasa ka ghwəmmə nza mbə nzəy tsa ghwəmmə, kwa kwal Hyala

¹12:1 6:13; 1Pi 2:5Sa nzana tsəgha kiy ngwarməhiray, ə cəꞌwəŋwəy ya, njana nzana mbaꞌa hwər tsa Hyalaa zhanta tə ghwəmmə tsəghay, ə pə ghwəy ɓanavə ghən tsa ghwəy kaa Hyala mbə dəvə nzə, mbaꞌa nzəy tsa ghwəy məniy nja shi kəsəvə məndi ta slantishi kaa Hyala, məniŋwəyəm ka shi nzə, ka təɓanta. Ava tsəgha na gəla cəꞌwə Hyala slar slar na va ghwəy. ²12:2 Ef 4:22-24; 1Tes 5:21Əntaa ghwəy dzaa nəw səəbə nzəy tsa mbəzli tikə tə hiɗi ma. Ɓanavəm kwal kaa Hyala, a ghənzə ndaŋwəy yəwən zəzə kwəma. Ghalaɓay, ta mbay dza ghwəy təra na ɗi Hyala kwəma, ka sənata na wəzə na kwəma, lə naa təɓanta kwəma, mbaꞌa kwal tsa kwəma, gwanata tsa nzə.

³12:3 1:5; Mt 20:26; 1Kwər 12:11, 28; Ef 4:17Tə mbərkə sa pəərətəra Hyala ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəwəy, vanta kwəma ɗee gəzaŋwəy: Əntaa ndə mbə ghwəy dzaa dzay ta kəli ghən tsa ci gəm ma. Əntaa ghwəy həbə kwəma kən ghwəy ma, geꞌi geꞌi njasa nza ghwəy, pə ghwəy kəray ɓəti ghən tsa ghwəy. Dzəghwa tə pətsa kəray na ghwəy va bərci ndaŋwəy Hyala mbə kwəma nzəy, tsəgha pə ghwəy kəray ɓəti ghən tsa ghwəy kwərakwə.

⁴12:4-5 1Kwər 12:27Ya wa ndə mbə ghwəmmə sanay, ɗaŋ na bəla tə vəgha ci kwətiy. Ya nama bəla tə vəgha ndəy, war lə na nzə sləni na tiɓa, ⁵ava tsəgha nza ghwəmmə sana kwərakwə ki, mbəzli ɗaŋ ghənghən ghənghən nza ghwəmmə. Dzəghwa ki na, ka vəgha ndə kwətiŋ ghwəmmə mənimmə, sa jakəmmə ghwəmmə tə Kəristəw. Zhini, jakəjakə ghwəmmə gwanammə kwa jipə ghwəmmə njasa ka bəlahi tə vəgha vaa nza jakəjakə. ⁶12:6-8 1Kwər 12:4-11; 12:27–14:40; 1Pi 4:10-11Dzəghwa Hyala lə wəzə hwər tsa nzə, mbaꞌa tahavəmmə bərci ghənghən ghənghən, ta ghəranta sləni nzə. Njana məntəmmə na tsəghay, ya wa ndə na, ə kəə ghəra sləni lə nici bərci ɓanavə Hyala. Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy gəzə kwəma nzə kaa mbəzliy, njasa dza naa dzava kwa kwal Hyala, pə ghaa gəzə. Njasa ciŋa na va kwal tsaa gəzə nzə. ⁷12:7-8 SləniKY 6:1-3; 2Kwər 9:5, 7Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy kəəti mbəzliy, kəəti pə ghaa kəətishi, war njasa gəzaŋa na. Mbaꞌa kə ndaŋa bərciy ɓananshi shiy kaa mbəzliy, ɓəni pə ghaa ɓananshi njasa citəŋashi na. ⁸Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy gəzə kwəma kaa mbəzli ta mətsahanshi bərciy, ə pə ghaa gəzanshi njasa citəŋa na. Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy nga shiy kaa mbəzliy, lə nəfə kwətiŋ pə ghaa nganshi shiy. Mbaꞌa kə Hyala ndaŋa bərciy ndəghwə nihwəti mbəzliy, ndəghwə mbəzli va wəzə, lə nəfə tsa gha kwətiŋ. Mbaꞌa kə ndaŋa bərci ta kəəti mbəzli kwa tsa shi kwal niy, lə vəshi pə ghaa kəətishi.

⁹12:9 2Kwər 6:6; 8:24; 1Tim 1:5; 1Pi 1:22; 1Kwər 13:4-7Ə pə ghwəy ɗi mbəzli lə kataŋ, kala dakə ma mbəzli pərikə tə ngwəla. Ka zləɓa ghwəy ya namaɓa *kwəma jikir na ma, na wəzə na kwəma pə ghwəy maw. ¹⁰12:10 14:15; Zhŋ 13:14-15; Gal 5:13; 6:3, 10; Ef 4:2; Flp 2:2-3Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw, sa nzana ka ngwarməmə kwətiŋ ni ghwəy məniŋwəy. Ə pə ghwəy ɗi fəti kwa jipə ghwəy tərəŋw, ka nighə ya tsamaɓa ndə ci, war njasa təɗanakən tsahwəti zəmbəghəy tə dikə. ¹¹12:11 8:9; Gal 5:25; ShiZhŋ 3:15Əntaa ghwəy mar ma, ə pə ghwəy jihəvaa dzəmbə sləni. Ghəram sləni kaa Ndə sləkəpə lə nəfə kwətiŋ. ¹²12:12 5:2-3; 8:24-25; Mt 24:13, 22; Lk 18:1; 1Kwər 10:13; 1Tes 2:14Vəshi pə ghwəy vəshi, mbə ndəghə shi gəzəkə Hyala va, fəy ghwəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti shi. Ka səꞌwa kwəma, ya mbə ngəraꞌwə nza ghwəy, ka cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa nzə. ¹³12:13 Gal 6:10; Ebr 13:2Mbaꞌa kə tsahwəti mbə ghwəy, ghwəy mbəzli Hyala kala shiy vəy, ə pə ghwəy nganci shiy. Wəzə pə ghwəy kaꞌwə ka məlməə səəkə va ghwəy.

¹⁴12:14 Mt 5:44Cəꞌwəm Hyala a ghənzə təfanshi miy kaa mbəzliy saŋwəy ngəraꞌwə. Ə pə ghwəy cəꞌwə a ghənzə təfanshi miy. Əntaa ghwəy cəꞌwə a ghənzə bazlashi ma. ¹⁵12:15 Zhəwbə 30:25; 1Kwər 12:26; 2Kwər 11:29Vəshi pə ghwəy vəshi lə mbəzli nashi ghwəy mbə vəshi. Tihwənim kwasəbə mbəzli nashi ghwəy mbə tihwəni. ¹⁶12:16 Fir 3:7; 1Kwər 1:10-11, 19-20, 27-28; 8:1Sləka sləka pə ghwəy kwa jipə ghwəy mbə nzəy tsa ghwəy lə nihwəti mbəzli. Ka kəli ghən ghwəy ma. Əntaa ghwəy məni awə ta ghəra sləni, ya sləni kama vəri tiy ɓəŋwəy məndi ma. Ka nighə ghən tsa ghwəy ghwəy nja mbəzliy sənashi shiy gwaꞌa gwaꞌa ma.

¹⁷12:17 Fir 20:22; 1Kwər 6:7; 1Tes 5:15; 1Pi 3:9Mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy kwəma jikir nay, ka zhananci ghwəy lə jikir ma. War kwəma wəzə na pə ghwəy pəla məni kwa kwəma mbəzli gwanashi. ¹⁸Kama na dza kwa na ghwəy ɓəla mbaꞌa kə gar mənivay, war lə zərkə pə ghwəy kwa jipə ghwəy ya lə tsamaɓa ndə. ¹⁹12:19 Nəw 32:35; Mt 5:39A mbəzlee ni ɗee, war mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy kwəma jikir nay, əntaa ghwəy pəla zhananci lə mananci jikir kwərakwə ma. Zlatam Hyala, a ghənzə ɓə nəfəə dzəkən shi, va shi məniŋwəy ghəshi va. Sa nzanay a məndi tsasliti mbə Zliya, ma kə məndiy:

A kə Hyala kwa sləkəpəy:

«Yən dza naa waŋa shi gha tə ntsaa məntəŋa kwəma jikir na.

Yən dza naa zhananci jikir tsa məntəŋa na va» kə, kə məndi.

²⁰12:20 Fir 25:21-22; Mt 5:44Ma kə kwəma Hyala diɓay:

«Mbaꞌa kə ndə jaka tsa gha lə mayəy,

nganci shi zəmə, a ghəci zəməshi.

Mbaꞌa kə ndir ghəranciy, ɓanci yam, a ghəci sashi.

Sa ka gha mananati tsəghay, ta kəsəvə dza haꞌwə» kə.

²¹Ka zlanay kwal gha kaa kwəma jikir na ta təɗakənŋa bərci ghənzə ma. Gha kə təɗanakən bərci lə məni na wəzə na kwəma.

Ɗim fəti va mbəzli dikə dikə ni sləkə hiɗi

¹13:1-7 SləniKY 5:29; Tit 3:1; 1Pi 2:13-14; ShiZhŋ 13; 20:413:1 Fir 8:15-16Ya wa ndəy, ə kəə ɗi fəti ta kwəma gəzəkə mbəzli dikə dikə ni, sləkə hiɗi. Sa nzana, ya tsamaɓa ntsaa məni dikə tə hiɗi gwaꞌay, Hyala ɓanavə na. Ghənzə fəy na ta məni dikə dzəghwa tə pətsa nza na va. ²Va tsəgha nzana ki, ya a ntsaa zhini ghən kaa mbəzli dikə dikə niy, kwəma gəzəkə Hyalaa ɗi ma tsava ndə zləɓa. Ghalaɓa kiy, ngwəvə na sa dza naa mbahakən kən ghən ci. ³13:3 1Pi 2:14; 3:13A na ntsaa məni kwəma wəzə nay, ka dza her ci va mbəzli dikə dikə niw. War ntsaa məni kwəma gəmgəm na, na sa ka her ciy dza. Mbaꞌa pə gha kala ɗi her ghaa dza va mbəzli dikə dikə niy, məni pə ghaa məni kwəma wəzə na. Ma tsəghay, nza ghəshi falŋa. ⁴Mbəzli dikə dikə ni sləkə hiɗiy, slənia sa ghəranta ghəshi va kaa Hyala, ta kəətiŋwəy, ta məni na wəzə na kwəma. Mbaꞌa pə ghwəy ka məni kwəma gəmgəm nay, ə pə ghwəy hazləni və shi! Sa nzanay, tə gəmshi ɓanavəshi Hyala bərci və shi vaa dzəkən mbəzliw. Sa ka ghəshi vaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzliy məni *kwəma jikir nay, sləni Hyalaa ghəranta ghəshi, nzam mbəə sənay nəfə tsa ɓəti Hyalaa dzəkən mbəzliy məni kwəma gəmgəm na. ⁵13:5 2:15Ghənzə tsəgha kiy, kwataka va ngwəvə dza ghəshiy ɓasəə dzəkən ndə dza ghwəy ɗi fəti və shiw. Gaw sa sənay ghwəy mbə nefer ghwəy, kwəma lə kwal tsa nzə na, pə ghwəy, dza ghwəy gwəraa ɗaŋshi fəti.

⁶Ava va tsəgha tsəhə ghwəy ya ghən tsa tsəhə ghwəy va. Sa nzanay, Hyala fəy na mbəzli dikə dikə ni va tsəhanshi ghwəy ghən, ta mbə ghəshiy məni tsəgha. ⁷13:7 Mt 22:21Ɓə pə ghwəy ɓanshi shi nza mbəzli dikə dikə ni, sləkə hiɗi gar ɗəwshi va ghwəy. Tsəhanshim ghən tsa shi kaa ka tsəhə ghən, ka wanshi ni ka *dəwan shiy ɗəw ghəshi. Ka haꞌwə tə ntsa nzam gar haꞌwə ti, ka fə dikəə dzəti mbəzli təɓə məndiy fə dikəə dzəti shi.

Gəzə kwəmaa dzəkən ɗi nihwəti mbəzli

⁸13:8-10 Zhŋ 13:34; 1Kwər 13; 16:14; Gal 6:10Nəghətaa ndə nəwŋwəy tə təm ya kwətiŋ ma, ɗi nihwəti mbəzli kə təm tsaa dzaa tərə kən ghwəy gwaꞌa tsəgha. Sa nzana ya wa ntsaa ɗi tsahwəti ndəy, aa nəwti *kwəma pəhəti Hyala gwanata. ⁹13:9 Nəw 5:17-21; SləniTaH 19:18; Mt 22:34-40; Gal 5:14; Zhk 2:8-13Ma kwəma pəhəti Hyala va nə na:

Əntaa gha məni ghwərghwər ma.

Əntaa gha pəəsli ndə ma.

Əntaa gha ghəli ma.

Əntaa gha məni mətsə ta shi ndə ma, kə,

mbaꞌa nihwəti kwemer pəəhəti na gwaꞌay, a kwəma kwətiŋ na na jakəhwəshi, saa ni va: «Ə pə ghaa ɗi tsahwəti ndə, njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə» kə. ¹⁰Ma ntsaa ɗi nihwəti mbəzliy, ka məni kwəma gəmgəm na na kaa tsahwəti ndəw. Ɗi na gəzə kiy, mbaꞌa kə ndəə ɗi nihwəti mbəzli na, a ndə nəwti kwəma pəhəti Hyala gwanata.

Gwəmava ta ndəghə zhəkə tsa Yesəw

¹¹13:11-12 1Tes 5:5-813:11 Ef 5:14-16; 1Kwər 7:29-31Ə pə ghwəy ɗikəvaŋwəy tərəŋw, ta məni kwəma tsəgha, njana nzana mbaꞌa ghwəy sənay gəla vəghwə tsa nza ghwəmmə tsa mbə sana. Vəghwə tsa nza ghwəy geꞌi geꞌi gar fərghə tə hi tsa ghwəy mbə na sasa. Ta na navay, ndəkwə ndəkwə na vəghwə tsa dza Hyalaa səəkə ta mbəlimmə ti. Məniy na kərakə nja ghala vəghwə tsaa niy gha ghwəmmə vaa ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Hyalaw. ¹²13:12 Ef 5:11; 6:11, 13; 1Zhŋ 2:8Nanay, mbə dzata na vərɗi, tə kəɗi pi nza ghwəmmə. Ghənzə tsəgha kiy, ka zhini ghwəmməə məməni shi ka məndiy məni dzar mbə kwəsli ghwəla ma! Pəhətəvammə ghwəmmə, a ghwəmmə ɓə shi mbəz, ta dza ta tsa havəghwə mbəz nana ki. ¹³13:13 Lk 21:34; Ef 5:18Kwəma ka mbəzliy dza mbə waŋ piy məni pə ghwəmməə məni nana. Ka tsaɓana tsaɓanaa kama wəzə na ghwəmə ma. Ka ghi ghi ghən tsa ghwəmmə ghwəmmə lə shi saa ghipə ma. Əntaa ghwəmmə məni ghwərghwər ya dzar kwa nama bəla nzə ma. Ka məni miy ghwəmmə lə mbəzli ma. Ka hərhə ghwəmmə va ndə ma. ¹⁴13:14 Flp 2:5; Kwəl 3:15Ɓə pə ghwəy ɓanavə ghən tsa ghwəy kaa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw, a ghəci nzaa ntsa kən ghwəy, ka ni ghwəy shi mbəz. Ka zlatanavə kwal ghwəy kaa vəgha ghwəy ta pəməŋwəy ghənzəə dzəmbə shi gəmgəm ni va maw na ma.

Gəzə kwəmaa dzəkən mbəzliy təhəshi kwa kwal Hyala, lə mbəzliy təhəshi ma

¹14:1–15:6 1Kwər 8:1-13; 9:22; 10:23-33; Kwəl 2:16, 20-22; 1Tim 4:4-5; Ebr 13:914:1 15:7Mbaꞌa kə ndə tiɓa kala təhəy ghəci mbə kwəma Hyalay, zləɓa pə ghwəy zləɓati a ghəci nza mbə ghwəy. Əntaa ghwəy ngəngərə ghəpəə dzəkən na ci va kwəma sənata na ma. ²14:2 Dani 1:8; 1Kwər 10:25-28Tsahwəti ndəy, aa təhəy mbə kwəma Hyala, nihwəti shi zəmə tiɓa kala zəmə ghəciw. Ma tsahwəti na, war kəslifi shi zəmə na, sa təhəy ma na gar sənata kwəma. ³Əntaa tsaa təhəy va zəmə shiy gwaꞌa gwaꞌa dzaa ndərə ntsaa zəmə ma shiy va gwanashi ma. Diɓay, ntsaa zəmə ma shiy va na, əntaa ghəci dzaa ɓə fəti kaa tsaa zəməhwə shi va va ma. Sa nzanay, a Hyala zləɓavə. ⁴Wa ndə nza gha, dza ghaa dzaŋa ta ɓə fəti kaa ndə sləni tsa tsahwəti ndəa? Ya wəzə mənti na sləni ci, ya kala wəzə mənti nay, kwəma gha mbəw! War ntsa ghəranci na va sləni dza naa nighə nava ghəshi li. Ta garəy dza na wəzə wəzə mbə kwəma ci va, e gəzaŋa. Sa nzanay, a bərci va Ndə sləkəpə ta ndəghwəti va ɓə tərə ghəci.

⁵14:5 Gal 4:10Va nihwəti mbəzli mbə gəzə kwəma shiy, diɓədiɓəɓa nahwəti vici na kən nahwəti va Hyala, ka ghəshiy ni. Ma va nihwəti na, yəmyəmta na vici gwanata, ya hwəmɓa! kə ghəshi. 14:5 Kwəma gəzə Pəl va tiɓay, sa nzana mbaꞌa nihwəti vicihi niy nza tiɓa va ka Zhəwifə pərshi kən nihwəti. Vici nja vici dəkəva ka Zhəwifə, ya nihwəti vicihi ka ghəshiy məni makwaghwahi ti shi. Va tsəgha niy nza nihwəti ka Zhəwifəə nəw Yesəw ghwəlashi mbə fə diməə dzəti vicihi va. Ma kiy, wəzəɓa nzana, ya wa ndə na mbaꞌa sənay na ci va kwəma zəzə na, ka garəy ti wəzə wəzə. ⁶14:6 1Tim 4:3-5Ntsaa ni va diɓədiɓəɓa nahwəti vici na kən nihwəti kəy, dikəə fə naa dzəti Ndə sləkəpə. Tsa nza bərci va və ndə ta zəmə ghəci ya tsamaɓa sliw gwaꞌa diɓay, dikəə fə naa dzəti Ndə sləkəpə, sa nzana mbə mananta ꞌwəsa ghəci kaa Hyala ta shi zəmə na va. Ntsaa zəmə ma nihwəti shiy va, kwərakwə diɓa na, dikə ghəci fəə dzəti Ndə sləkəpə, mbə mananta ꞌwəsa ghəci kaa Hyala, tsəgha.

⁷14:7-9 2Kwər 5:14-15; Gal 2:19-20A ghwəmmə sənay, ndə tiɓa mbə ghwəmmə mbə piy tə hiɗi, ta fə dikəə dzəti ghən tsa ciw. Ndə diɓaa mətiy ta fə dikəə dzəti ghən tsa ciw. ⁸Mbaꞌa pə ghwəmmə mbə piyəy, ta fə dikəə dzəti Ndə sləkəmmə piy ghwəmmə. Mbaꞌa pə ghwəmmə bəkwəmmə ɓay, ta fə shəndəkəə dzəti Ndə sləkəmmə bəkwəmmə ghwəmmə. Ya tə ghwəmə nza ghwəmmə mbə piy, ya bəkwə bəkwə nza ghwəmmə gwaꞌay, war shi Ndə sləkəmmə Yesəw nza ghwəmmə ⁹Sa nzanay, a *Kəristəw mətiy, mbaꞌa zhakatiy mbə məti, ta mbə ghəciy nza ka Ndə sləkə mbəzliy bəkwəshi lə mbəzli tə ghwəməshi ni gwaꞌa.

¹⁰14:10 2:6Ya sa nzana tsəgha kiy, gha na na gha na, tawa ɓə gha fəti kaa zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw kia? Ya gha kiy, tawa ndərə gha zəməŋa diɓa kia? Ghwəmmə gwanammə kiy, ta dzəghwa kwəma Hyala dza ghwəmmə, ta dzəti ngwəvə. ¹¹14:11 Ezay 45:23-24Njasa tsasliti məndi va mbə Zliya, a kə məndiy:

A kə Hyalaa sləkəpəy,

«Yən gəzaŋwəy na yən Hyala kwa ɓəpə piy, lə kwa gwaꞌa gəzee,

mbəzli gwanashiy, ta səəkə dza ghəshi

ta gələɓəy shinin shi kwa kwəmee.

Ya wa ndəy, ta gəzə dza na lə miy tsa ci ngəra:

“War gha na Hyala kataŋ” kə»

kə Kwa sləkəpə, kə məndi.

¹²14:12 Gal 6:5Ɗi naa gəzə kiy, ya wa ndə na, ta gəzə kwəma dza naa dzəkən kwəma mənti ndə lə miy tsa ci kwa kwəma Hyala.

Gəzə kwəmaa dzəkən zlashi məni shiy dzaa səəti zəməŋa kwa kwal Hyala

¹³14:13 1Kwər 10:32; 1Zhŋ 2:10Njana nzana tsəgha kiy, ka zhini ghwəmməə ɓə ɓə fəti kaa ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə ma. Kwəma ka ghwəy gəzəy: Ka məni shiy dzaa səəti məhərli tsahwəti zəməŋəy ghəy, gar tərəy ghəci kwa kwal Hyalaw, ka ghwəy ni. ¹⁴14:14 14:23; Mt 15:11; SləniKY 10:15; Tit 1:15Yən sanay, tə kwəma Yesəw Ntsaa sləkəmmə garəɗee, e sənay wəzə wəzə, nihwəti shi zəmə tiɓa gəmgəm shi kwa kwəma Hyalaw, pən. Ma mbaꞌa kə tsahwəti ndə təkəti, shi gəmgəm ni na ni tsaꞌ ni va shi zəmə kwa kwəma Hyala, kəy, kataŋ dza shi vaa nza ka shi gəmgəm ni ti kwa kwəma Hyala. ¹⁵14:15 1Kwər 8:1, 11-13; 13; Gal 6:10Mbaꞌa pə gha dzaa səəti məhərli zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw lə shi zəməhwə gha kiy, ka ɗi zəməŋa tsa va ghaw, ɗi naa gəzə ki. Ta ntsa va mətiy Yesəw. Ə pə gha mənti məhərli əntaa ghəci dzaa zay tə mbərkə shi zəmə gha. ¹⁶Ya ə nza nihwəti shiy wəzə va ghay, mbaꞌa pə gha sənay ka shi gəmgəm ni dza mbəzliy ɓətishi pə ghay, wəzəɓa zlashi gha na. ¹⁷14:17 Mt 6:31-33; 1Kwər 8:8; Gal 5:22-24A na nza mbə mbəzli sləkə Hyalay, kwəma dzar kwa kwəma shi zəmə lə shi sa naw. Ka məndiy ni Hyala sləkə na mbəzli kə məndiy, tə shi məni *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa mbə nzəy tsa shi, ka canshi nəw kwəma lə kwal tsa nzə, ka ɓanshi zərkə lə vəshi. ¹⁸Mbaꞌa kə ndəə nəw *Kəristəw tsəghay, ta vəshi dza Hyala ta kwəma ci, zhini ka fal mbəzli diɓa.

¹⁹Ma ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəmməə pəla məni naa dzaa ɓəmmə zərkə kwəmaa dzəghwa jipə ghwəmmə mbə nzəy tsa ghwəmmə, ka məni shiy dzaa kəətitəmmə ta kəli kwa kwal Hyala ²⁰Ka liliɗi sləni ghərati Hyala ghwəy lə kwəma shi zəmə ma. Na navay, a ghwəmmə sənay, shi zəmə tiɓaa shi gəmgəm ni kwa kwəma Hyalaw. Nanzə ki, mbaꞌa kə nihwəti mbəzli dzaa səəshi kwa kwal Hyala va shi zəməhwə ghay, wəzə na ghaa zəməshiw. ²¹14:21 1Kwər 8:13Ma kwəma wəzə nay, mbaꞌa ndə zlashi shiy dzaa nza gar səəvəri tsahwəti zəmbəghəy kwa kwal Hyala, Ya sliw tsa zəmə na, ya tay na, ya nimaɓa shiy na ghəshi gwanashi. ²²A na na gha kiy, kwəma sənata gha vaa dzəkən kwəma va na, zlata sa gha mbə nəfə tsa gha kaa ghən tsa gha kwa kwəma Hyala. Vəshi na ta ntsaa nata ma fəti kən ghən tsa ci ghəci mbə məni shi sənashi na ka shi wəzə ni. ²³14:23 14:14Ma war bakə bakə kə ghən tsa ndə ta kwəma kən nihwəti shi zəmə, dza na mbaꞌa zəməhwəshi tsəghay, a fəti və kwa kwəma Hyala ghalaɓa. Sa nzanay, geꞌi lə kwəma sənata na zəmə na shi zəmə na vaw. Ya war nimaɓa shiy na shi məni ndə, bakə bakə, ghən tsa ci ta kwəma kən shi, ka mbəla mənishi ghəci tsəghay, *kwəma jikir naa mənti na kwa kwəma Hyala.

Gəzə kwəmaa dzəkən məni wəzə kaa nihwəti mbəzli

¹15:1-2 14:1-2; 1Kwər 8:1-2; 10:23-24Ghwəmmə ghwəmmə mbəzliy təhəmmə va mbə kwəma Hyalay, kəəti pə ghwəmməə kəəti ni daw daw bərci ni va mbəzli. Ka məni ghwəmmə war kwəma nata ghwəmmə wəzə va ghwəmmə ma. ²Ya wa ndə mbə ghwəmməy, ə kəə məni shiy dzaa təɓanci kaa tsahwəti ndə, ta wəzə tsa ntsa va, ta mbə ghwəmməə kəətitishi lə kəli kwa kwal Hyala. ³15:3 Cem 69:10A ghwəmmə sənay njasaa niy nza *Kəristəw tə hiɗi. Na naciy, niy pəla məni naa dzaa təɓanci kwəma naw. War nja kwəmaa tsasliti məndi va mbə zliyaa dzəkən niy mənti na, sa niy ni va:

A Hyala, tsəərəə niy tsətsəərəŋa mbəzli va vay,

yən niy səꞌwa na, kə niy ni.

⁴15:4 1Kwər 10:11; 2Tim 3:16Ya namaɓa kwəma tsaslambə məndi mbə Zliya Hyalay, ta mbə ghənzəə ɓənimmə sənata na kataŋ na kwəma na. Sa ka ghwəmmə jangə kwəma va na, nza ghənzə mətsəhəmmə bərci, ka ɓəmmə səꞌwa kwəma, ta mbə ghwəmməə fəy ghən tsa ghwəmmə gəzliŋə ta ndəghə səəkə tsa shi gəzəkə Hyala va ɓəmmə. ⁵15:5 12:16; Flp 2:2-5Kəətitəŋwəy Hyala kwa mətsəhə bərci, ka ɓə səꞌwa kwəma kaa mbəzli, nza ghwəy mbəə nza sləka sləka kwa jipə ghwəy. A ghwəy mbəə nəw səəbə kwəmaa mənəhwə Yesəw Kəristəw. ⁶Ta mbə ghwəy gwanaŋwəy fal Hyala, Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw lə miy kwətiŋ ki.

Mbəzli gwanashiy, ta fal slən tsa Hyala dza ghəshi

⁷15:7 14:1Ghənzə tsəgha kiy, ya wa ndə na, ə kəə zləɓa kwəma tsahwəti mbə nəfə tsa ci, njasa zləɓavəŋwəy *Kəristəw va. Ghwəy kə mənti tsəghay, a mbəzli taa fə shəndəkəə dzəti Hyala. ⁸15:8 Mt 15:24; SləniKY 3:25-26Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, sa səəkə Yesəw va ta kəəti *ka Zhəwifəy, ta mbəə cintishi, ka sla dzərvə Hyalaw nə na. Ta mbəə cintishi ki na, mbaꞌa səəkəə mənti shiy niy gəzanakəshi Hyala va mənishi kaa jijihishi. ⁹15:9 Cem 18:50; Rm 11:30Zhini na mbaꞌa səəkəy kəətiti hwəlfəhi nihwəti *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ɓa, nza ghəshi mbəə fal Hyala, sa mananatishi na zhəhwər njasa tsasliti məndi va mbə Zliya Hyalaa dzəkən kwəma va, ma kə məndiy:

A Hyala, va tsəgha dzee ta falŋa

mbə hwəlfə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə.

Ka fal slən tsa gha kwa cəm, ta fə gagaa dzəti gha, kə məndi.

¹⁰15:10 Nəw 32:43Zhini ma kə məndi tə Zliya Hyala diɓay:

Ghwəy mbəzliy kamaa ka Zhəwifəy,

jakayəm ghən tsa ghwəy lə mbəzli təravə Hyala,

ghwəy vəshi li shi gwanaŋwəy, kə məndi.

¹¹15:11 Cem 117:1Dza, ma kə tə tsahwəti pi ɓa na:

Faləm slən tsa Hyala kwa sləkəpə

ghwəy hwəlfəhi mbəzliy kamaa ka Zhəwifə.

Ə kə mbəzli tə hiɗi gwanashiy fə shəndəkəə dzəti, kə.

¹²15:12 Ezay 11:10Ma kə *Ezay ndə gəzə kwəma Hyalaa dzəkən Yesəw diɓa na:

Ta səəkə dza ntsa yakə məndi mbə takə tsa *Zhese.

Sa ka na səəkəyəy, ta məni mazə dza naa

dzəkən mbəzliy kamaa ka Zhəwifə.

Ti dza ghəshiy fəy ghən tsa shi gəzliŋə ta mbəlitishi ghəci, kə.

¹³15:13 5:1-2; 8:14-16, 24-28; 12:12Kəətitəŋwəy Hyalaa ni va fəyəm ghən tsa ghwəy gəzliŋə tə ya, kə kaa mbəzli. Nza ghwəy mbəə nza mbə vəshi tərəŋw, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy, sa nzana mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy. Ma ghalaɓa kiy, nza *Safə tsa Hyala ɓəŋwəy bərci ta mbə ghwəy fəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti tərəŋw.

Pəl gəzə kwəmaa dzəkən sləni ci

¹⁴A ngwarməhira, yən dəꞌwə ghən tseyey, e sənay mbəzli wəzə tərəŋw nza ghwəy. E sənay, a ghwəy sənata na kataŋ na kwəma gwanata, a ghwəy məniŋwəy gar ɓəni shiy kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy. ¹⁵15:15-16 1:5Ya tsəgha nzə kiy, dzəghwa tə tsahwəti pi na, lə bərci gəzəkəŋwəy ya kwəma mbə Zliya tsasliŋwəy ya na, sa ɗimee ghwəy za ghən ti. Sa nzana mbaꞌa Hyala ndara sləni va lə wəzə hwər tsa nzə. ¹⁶15:16 Flp 2:17Ta nzee ka ndə ghəranci sləni kaa Yesəw *Kəristəw mbə hwəlfəhi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Dzee tsaŋ yən ɓanavə ghən tsee gwanay kaa Hyala ta gəzə kwəma nzə wəzə na kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ta mbə ghəshiy ɓanavə nefer shi, ma nza ghəshi nza kwa kwəma Hyala, nja shi vəlanta məndi, ka təɓanta ghəshi, sa gwəmatishi Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. ¹⁷Sa nzana va tsəgha kiy, va tsəgha vəshee mbə slən tsa Yesəw Kəristəw lə sləni ghəratee va kaa Hyala. ¹⁸15:18 2Kwər 3:5Na neyey, nihwəti shiy tiɓa gar gəzə kwəmee dzəkən shi kala war shi ndara Kəristəw bərci ta məntishi ta mbə mbəzliy kamaa ka Zhəwifəə ɗi fəti va Hyalaw. Aa ndara bərci ta gəzanshi kwəma lə ta məni shiy ghənghən ghənghən mbə shi, səvəri mbə kwəma gəzee, lə sləni ghəratee. ¹⁹15:19 Mk 16:17; 2Kwər 12:12Mbaꞌa mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na lə shiy cipə kwəma, mbaꞌa bərci *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa cikəvərishi. Ava tsəgha kwəmavee kwal gəzanshi kwəma wəzə naa dzəkən Kəristəw gwanata kaa mbəzli dzar mbə nihwəti məlməhi. Sa ghatee mbə məlmə Zherəwzalem paꞌ tə hiɗi ka Iliri. ²⁰15:20 1Kwər 3:10-12; 2Kwər 10:15-16Dza ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na va kaa mbəzli mbə məlmə səəkə ma məndiy favə, na nee kwəmaa niy mawtee. Niy ɗee dza ta gəzə nzə tə pətsa səəkə nihwəti mbəzliy gəzəhwəw. Vantee dzaa zhiniy nahwə pətsa ghati tsahwəti ndə ghəra sləni ci ti. ²¹15:21 Ezay 52:15Ə niy ɗee yən mənti kwəmaa tsasliti məndi va mbə Zliya, nə məndi:

Ma mbəzliy niy səəkə ma məndiy gəzanshi kwəma ciy,

ta nay dza ghəshi!

Mbəzliy niy səəkə maa favə ya gaka kwəmaa dzəkənəy,

ta favə kwəmaa dzəkən dza ghəshi, kə məndi.

Pəl mbə ɗi dzaa dzəmbə məlmə *Rəm, ta wə

²²15:22-24 1:9-13Ɗaŋ səɗee səəkee mbə ɗi dza ta nighətəŋwəy ki, war kala kwəmavə kwalee nza va kwəma va. ²³Nana kiy, tərə pi ghwəla tə nini hiɗi ta ghəra sləni yaw. Njana nzana tərəŋwee mawti tsəhəra mbə ghwəy ghala piyahi ɗaŋəy, ²⁴ta tsəhəra dzee mbə ghwəy, sa kee dzaa dzəti hiɗi ka Espaŋə, nza ghwəmmə hyayvammə lə ghwəy jəw, ta mawvə ghən tsa ghwəmmə ghwəmmə. Kee maɗi ta dzaa dzəti hiɗi ka Espaŋə, nza ghwəy katara ta dza va.

²⁵15:25 SləniKY 19:21; 20:22; 24:17Ma nana diy, dzəmbə məlmə Zherəwzalem dzee ta vəlanshi shiy kaa mbəzli Hyala. ²⁶15:26 1Kwər 16:1; 2Kwər 8:1-9; Gal 2:10Sa nzanay, a mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan lə shi tə hiɗi ka Akay gəzəti kwa jipə shi, mbaꞌa ghəshi tsəhəti shiy ta kəəti ka ndərma mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem. ²⁷15:27 1Kwər 9:11Ghəshi lə ɗi tsa shi təkəti na məni tsəgha. Kwaakwa na kwəma mənti ghəshi va tsəgha kaa *ka Zhəwifə kwərakwə. Sa nzanay ka Zhəwifə kəətitishi na, ghəshi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta mbə ghəshiy kwəmavə təfə miy tsa Hyala. Wəzə na mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kəətishi lə tsəhanshi shiy kama və shi kwərakwə. ²⁸Ma sa kee tsəhəra, mbaꞌee dzaa ɓanavəshi shi tsəhəti məndi va, mbaꞌa nava sləni səəməta kwa wəree kiy, ma nzee maɗi ta dza kwa ghwəy kwa ghwəy, ta səkwətəŋwəy kee gha dza ta wə tə hiɗi ka Espaŋə ki. ²⁹E sənay, sa kee tsəhəra mbə ghwəyəy, lə təfə miy tsa Yesəw *Kəristəw dzee tsəhə mbə ghwəy tərəŋw. ³⁰15:30 2Kwər 1:11; Ef 6:18-19; Kwəl 4:3; 2Tes 3:1-2A ngwarməhira, ə cəꞌwəŋwəy ya lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw sa nzana mbaꞌa Safə tsa ɗewɗew tsa ndammə ɗiva kwa jipə ghwəmmə. Kəətiram lə cəꞌwə mbə mbəz tsa nzee tsa mbə. Cəꞌwəm Hyala tə ya. ³¹15:31 SləniKY 21:10-11; 1Tes 2:14-15Cəꞌwəm nza ghənzə ndəghwətəra vantaa mbəzliy ɗi ma nəw Yesəw mbə hiɗi ka Zhəwde sara ngəraꞌwə. Cəꞌwəm diɓa ta mbə shi dzee va ta ɓanshiy təɓanshi kaa mbəzli Hyala mbə məlmə Zherəwzalem. ³²15:32 1:7Ma tsəgha ta nza kiy, ta tsəhəra dzee mbə ghwəy lə vəshi, Hyala zləɓati. Ma nzee dəkayvara mbə ghwəy ki. ³³15:33 1Tes 5:23Nzəyta Hyalaa ɓə zərkəə dzəghwa jipə mbəzli lə ghwəy gwanaŋwəy. *Amin.

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw kwətiŋ kwətiŋ tsa shi gwaꞌa

¹16:1 SləniKY 18:18Nana kiy, e ɗi gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən zhaməmmə Febe. Sa mbə kəətipə lə ghəra sləni Yesəw mbə məlmə Keŋkəre. ²Sa ka na tsəhəta mbə ghwəyəy, kaꞌwəti tə ghwəy wəzə lə slən tsa Ndə sləkəmmə *Kəristəw. Kaꞌwəvəm njasa təɓə na va mbəzliy nəw Yesəw. Ya namaɓa kwəma dza naa ghəzlita tiy, kəəti tə ghwəy mbə. Sa nzanay, a kəəkəətəhwə nihwəti mbəzli ɗaŋ kwərakwə. Zhini mbaꞌa kəətəhwəra lə yənɗay ta yən Pəl.

³16:3 SləniKY 18:2, 18-19, 26Səkwətəra tə ghwəy kar Pərishil ghəshi lə Akilasə, mbəzli nza ghəy mbə ghəra sləni Yesəw Kəristəw li shi kwa zəərə. ⁴Ghəshi na mbəzliy niy zlay ghən tsa shi geꞌi lə nahwəti vici, war jəw ghəshi tərmbə ta bəkwəshi ta mbə ghəshiy yatəra! ꞌWəsa nə ya kaa ngəshi tərəŋw! Yən kwətira dza naa nza tə mananshi ꞌwəsa tsa va tala ɓaw, mbə mananshi ꞌwəsa na mbəzliy nəw Yesəw, kamaa *ka Zhəwifə. ⁵16:5 1Kwər 16:15, 19; Kwəl 4:15; Flm 2Səkwətəram mbəzliy nəw Yesəw vaa ɓasəva ta cəꞌwə kəghi tsa shi gwanashi!

Səkwətəram Epaynetə ntsa ɗee, ghəci na kwa taŋa ntsaa ghaa zləɓavə nəw Yesəw tə hiɗi ka Azəy. ⁶Səkwətəram Marəy, saa ghərahwə sləni va tərəŋw dalala tə ghwəy. ⁷Səkwətəram manhira wəzə, kar Andərənikwəsə, lə Zhəwnyasə, mbəzliy niy nza ghəy li shi kəəli kəəli kwa fərshina kwataŋa. Ghəshi bakanashiy, tərəŋw falshi *ka kwal Yesəw. Pərɓa ghəshi gha naa nəw Yesəw Kəristəw kaa ngəra.

⁸Səkwətəram Ampəliyatəsə, ntsa ɗee mbə slən tsa Ndə sləkəmmə. ⁹Səkwətəram ꞌWərben, ntsa nza ghwəmmə mbə ghəra sləni Kəristəw li. Zhini mbaꞌa ghwəy səkwətəra Sətakisə ntsa ɗee. ¹⁰Səkwətəram Apeləsə, ntsaa sahwə ngəraꞌwə ta kwəma Yesəw Kəristəw, saa zhəghə ma hwəm kaa Yesəw. Səkwətəram mbəzli kəghi tsa Arisətəbəl gwanashi. ¹¹Səkwətəram manɗa Herəwdiwən, mbaꞌa ghwəy səkwəti mbəzliy nəw Ndə sləkəpə kəghi tsa Narshisə gwanashi diɓa.

¹²Səkwətəram zhaməhimmə, kar Tərifenə lə Tərifəwsə, shi mbə ghəra sləni Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw. Zhini mbaꞌa ghwəy səkwəti Pershidə, nahwəti zhaməmmə ɗi ghwəmmə va, saa ghərahwə sləni Ndə sləkəpə va tərəŋw. ¹³16:13 Mk 15:21Səkwətəram Rəfəsə, ntsa təra təra tsa ta ghəranci sləni Ndə sləkəpə. Zhini mbaꞌa ghwəy səkwətəra mbəghəy, saa səəkə va mbə nighəhwəra nja zəghwə yakə na kwa hwər nzə. ¹⁴Səkwətəram kar Ashinkəritə, lə Fəlegwan, lə Hermesə, lə Patərəbasə, lə Hermasə, mbaꞌa nihwəti niy tərmbə mbəzli nza ghəshi li shi mbə nəw Yesəw gwanashi. ¹⁵Səkwətəram kar Filələgwə lə Zhəwli mbaꞌa kar Nere lə zhambəghəy, mbaꞌa kar ꞌWalimpasə ghəshi lə nihwəti mbəzli Hyala nza ghəshi li shi gwanashi.

¹⁶16:16 1Kwər 16:20; 2Kwər 13:12; 1Tes 5:26; 1Pi 5:14Səkwətim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy wəzə wəzə. Mbə səkwəŋwəy na jakəvahi mbəzliy nəw Kəristəw tikə gwanashi tsa shi kwərakwə ɓa.

Kwa kərni gəzə kwəma Pəl

¹⁷16:17 Mt 7:15; 2Tes 3:6; Tit 3:9-10; 2Zhŋ 10A ngwarməhira, ə cəꞌwəŋwəy ya, ya tə ghwəy ghən tsa ghwəy tərəŋw va mbəzliy ɗi ma vaa zləɓa shi ɓanavəŋwəy məndi va. Lə shi tsəgha ni va tihəvəri ghəshi mbəzli, ka səsə məhərli mbəzli, ka kətiva ghwəy dzəvəgha gəla niva mbəzli ma. Kərakə pə ghwəy li shi! ¹⁸16:18 Flp 3:19; Kwəl 2:4Gəla niva mbəzliy, sləni Ndə sləkəmmə *Kəristəw na sa ghəra ghəshiw. Hwər tsa shiy pəla ghəshi gwaꞌa tsəgha. Ka ghəshiy dzay, mbaꞌa ghəshi fənəy ghani kaa ndə ta ngəɗi. Tsəgha ka ghəshiy ngəɗəhwə mbəzli kwəɗ kwəɗ məhərli ni.

¹⁹16:19 1:8Ghwəy na na ghwəy kiy, gwaꞌa gwaꞌa sənay mbəzli njasa ɗi ghwəy fəti ta kwəma Ndə sləkəpə. Va tsəgha vəshiree dalala tə ghwəy ki. E ɗi ghwəy məniŋwəy ka mbəzli tsəhwəli tsəhwəli ni, ta məni na wəzə na kwəma. Kala kaɓə ma na jikir na ghwəy dzəmbə. ²⁰16:20 1:7Kwa kwəma dzaa nzay, ta zlərəvəri bərci *ndə jaka tsa nzə dza Hyalaa ɓə zərkə kaa mbəzli, mbaꞌa taa məntəŋwəy ka miydalahiy dzəkən. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw.

²¹16:21 Timəte: SləniKY 16:1Mbə səkwəŋwəy na Timəte, ntsa nza ghəy li kwa zəərə mbə ghəra sləni. Mbə səkwəŋwəy na manhira kar Ləshiyəsə, lə Zhasaŋw, mbaꞌa Səsəpater.

²²Yən yən Tertiyəsə tsasli na kwəma ɗi Pəl naa gəzaŋwəy mbə zliya na. Avee səkwətəŋwəy lə slən tsa Ndə sləkəpə tsaa jakətəmmə va kwərakwə ki.

²³16:23 Erastə: 2Tim 4:20Mbə səkwəŋwəy na Gayəsə, ntsa nzee kəghi tsa ci. Kəghi tsa ci ka mbəzliy nəw Yesəw ɓasəva ta cəꞌwə. Mbə səkwəŋwəy na Erastə, ndə kəsə gəna tsa fəy məndi mbə məlmə, mbə səkwəŋwəy zəməmmə Kartəwsə diɓa.

²⁴[Nza wəzə hwər tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw nza kən ghwəy gwanaŋwəy. *Amin!]

Pəl fal slən tsa Hyala

²⁵16:25 Ef 1:9; 3:4-5; Kwəl 1:26Ma Hyalay, a bərci və tərəŋw ta garətəŋwəy ghənzə kwa kwal tsa nzə kala ɓarva ma njasa gəzəkə kwəma wəzə na va cikəvəri Hyala kee gəzə kaa mbəzliy dzəkən Yesəw *Kəristəw. Niy nza mbəradzəy, kwəma mbəmbə na niy nza na kala sənata mbəzli ndimndimndim.

²⁶16:26 1:2, 5Ma nana kiy, mbaꞌa cikəvəriy dzəti ngwəla, dza məndi ka gəzəpə kwəmaa niy tsasliti mbəzliy gəzə kwəma Hyalaa dzəkən Yesəw Kəristəw mbəradzə. Mbaꞌa hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi gwanashi favə kwəma va, njasa niy gəzəkə Hyalaa piy va ta kwa ndimndim, nza mbəzli mbəə ɗi fəti və, sa ka ghəshi ɓanavə nefer shi.

²⁷16:27 11:36; Flp 4:19-20; 1Tim 1:17; Zhəwdə 25; ShiZhŋ 4:11Va tsəgha na kiy, ə pə ghwəmməə fal Hyala ya paꞌ hwəmɓa. Ghənzə na kwa sənata kwəma kwətita. Ghənzə Hyala kwa shəndəkə. Fal ghwəmmə tə mbərkə sləni mənti Yesəw. *Amin. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.