Shi nashi Zhaŋ

Zliyaa dzəkən

Shi nashi Zhaŋ

nja kwa shiw

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zhaŋ ntsa ta səɗa Yesəw tsasliti na zliya na. Sa cinti Yesəw shiy ghənghən ghənghən, mbaꞌa gəzanci, tsaslitishi, kə, va tsəgha tsaslishi na. A Yesəw sənay a mbəzliy nəw tə hiɗiy sa ngəraꞌwə dalala dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən, kə. Va tsəgha ci na shi va kaa Zhaŋ ta mbəə mətsahanshi bərci.

Mbəzli ɗaŋ tərəŋw pəlahwə na sənay ghən tsa shi ɓəlakə Zhaŋ ni ghənghən ghənghən mbə zliya na, shiy nja shi nja kəlmbə ni va, ya saa dza səɗa tsa nza ghən va və mbərfəŋ. Ma kə nihwəti mbəzliy: «Ghəneɗemer mbərfəŋ ni vay, mezhizhə na ghəshi» kə ghəshi. Ma kə nihwəti ɓa na: «Shi gəzə Zhaŋ ni mbə zliya nay, a shi va mənishi ghala vəghwə tsa ci» kə ghəshi. Ma kə nihwəti mbəzli ɓa na: «Ghwəla na shi va ta məniva sahə, kwətiŋ niva, kwətiŋ niva dza ghəshiy məniva ka dzar paꞌ va kərə tsa hiɗi» kə ghəshi. Ya tsəgha nzə kiy, ntsaa sənashi slar tsa shi va tiɓaw.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 Njasa nza shəndəkə tsa Yesəw.

Vəh 2 mbaꞌa vəh 3 Zliyahi tsasli Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlməhi mbərfəŋ.

Vəh 4 Njasa nza pi mazə tsa Hyala mə ghwəmə.

Vəh 5 paꞌ tə vəh 16 Ngəraꞌwə tsaa dzəti hiɗi gwanayəy, Hyala pəlay na. Va tsəgha gəzə na kwəmaa dzəkən dimə mbərfəŋ nahə nahə tə miy nahwəti zliya, lə njasa səəkəy ngəraꞌwə ghala vəghwə tsa balamti Yesəw diməhi va. Mbaꞌa zhiniy gəzəkəə dzəkən ka kwal Hyala mbərfəŋ, shiy dzaa viy təlimə, ka tsahwəti ngəraꞌwə zhiniy səəkə ɓa. Zhini mbaꞌa gəzəkəə dzəkən nihwəti ka kwal Hyala mbərfəŋ lə həlepipi ta dəvə shi, tsahwəti ngəraꞌwə tsa vaa ɓəkə ghəshi ɓa. ngəraꞌwer vay, ta mbəə ci ɓə nəfə tsa ɓəti Hyalaa dzəkən mbəzliy zləɓa ma kwəma nzə, mbaꞌa ta mətsəhə bərci kaa mbəzli nzə nza ghəshi mbəə garəshi wəzə wəzə kwa kwal tsa nzə ɓəkəshi Hyala.

Vəh 17 paꞌ tə vəh 20 Dzəkən bərci va Hyala, ka taŋəti shiy gwanashi, dza kwa Yesəw Kəristəw ghəci saa təɗanakənshi kaa ka mbəz ci ghənghən ghənghən, lə dzəkən səəkə tsa Yesəw ta sla ngwəvə.

Vəh 21 mbaꞌa vəh 22 Dzəkən yəwən ghwəmə mbaꞌa dzəkən yəwən hiɗi, pətsa dza mbəzli Kəristəw nzəy ti.

Kwa taŋa kwəma dza məndiy sənataa dzəkən shi nashi Zhaŋ va

¹1:1 4:1; 22:6Ma zliya nay, dzəkən shi cinti Yesəw *Kəristəw kaa mbəzli ka ghəra sləni Hyala gəzə na kwəma. Hyala gəzanci na «canshi shi va» kə, ta mbə ghəshiy sənashi shiy dzaa məniva kwa kwəma jəw. Ava va tsəgha, ghwənanakə Yesəw Kəristəw *ndə kwal tsa Hyala tsa ci kaa Zhaŋ ndə ghəra sləni tsa ci ki, ta canci shi va. ²1:2 6:9Dzəghwa Zhaŋ ki mbaꞌa gəzanshi kwəma shi nashi na va gwaꞌa kaa mbəzli. Ma kə na: «Kwəmaa səəkə va Hyala na sava kataŋ, Yesəw Kəristəw gəzə na: “Kataŋ na kwəma va” kə» kə.

³1:3 14:13Ntsaa dzaa jangə zliya na, lə mbəzliy dza vaa favə kwəma mbə, mbaꞌa ghəshi ɗiti fəti tiy, vəshi na ta niva mbəzli. Sa nzanay, shiy gəzəshi va mbə zliya va gwanashi na, ndal tərmbə vici məniva tsa shi ta səəkəw.

Zhaŋ səkwə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi ghənghən ghənghən mbərfəŋ

⁴1:4 4:5Yən tsasli na zliya na, yən Zhaŋ. Kaa mbəzliy nəw Yesəw dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən mbərfəŋ tə hiɗi ka Azəy tsaslee. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Hyala, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy. Ghənzə na Hyala ghala hiɗi ghwəla ta ghava, ghənzə Hyala sana, zhini ghənzə sa dzaa səəkə diɓa. Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci safə tsa mbərfəŋ tsa va garəy kwa kwəma gəzli Mazə Hyala, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy. ⁵1:5 2:26; 7:14; 19:15; Kwəl 1:18; Ebr 9:14; 1Zhŋ 1:7Məntəŋwəy wəzə hwər Yesəw *Kəristəw mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy. Ghəci na ndə ndəgha fəti tsa kataŋ tsa, ghəci gha naa sati mbə məti, ghəci saa məni mazə dzəkən mezhizhə tə hiɗi gwanashi.

Ma Yesəw tsa vay, aa ɗimmə. Ta mbəlimmə mətiy na. Miymiy ci va shikəshi tə ghwəmməy, ghəshi mbəlantəmmə na mbə kwəma ghwəmmə jikir na. ⁶1:6 5:10; 20:4, 6; 22:5; Səvəri 19:6; 1Pi 2:9Dza na mbaꞌa zhəghətəmmə ka nici mbəzli sləwa na. Dzəghwa na mbəər mbəərətəmmə ka hwəlfə mbəzli ka mazə *ka ta Hyalaa ghəra sləni kwa kwəma Didi Hyala. Ghənzə tsəgha kiy, war Yesəw Kəristəw kə mbəzliy fal, ka fə dikəə dzəti ya paꞌ hwəmɓa. *Amin.

⁷1:7 1:13; Dani 7:13; Mt 24:30; Zhŋ 19:34, 37; 1Tes 4:17Nighə tə ghwəy, mbə səəkə na mbə kwəleɓi dzəy tə ghwəmə. Ya wa ndəy, ta nay dza na lə mətsə ci. Ya mbəzliy niy dzərəhwə va lə gwapa gwaꞌa na, war ta nay dza ghəshi. War lə wahə dza naa nza kwa mətsə hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi va kwəma ci. Ava tsəgha dza naa məniva. Amin.

⁸1:8 1:4, 8; 2:8; 4:8; 11:17; 16:5; 21:6; 22:13; Səvəri 3:14; Ezay 44:6Ma kə Hyala kwa sləkəpəy: «Yən gha na shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən dzaa kərə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa» kə. Hyala vay, və gwəramti bərci gwaꞌa gwaꞌa. Ghənzə na Hyala ghala hiɗi ghwəla ta ghava, ghənzə Hyala sana, zhini ghənzə sa dzaa səəkə diɓa.

Njasa cinti Yesəw ghən tsa ci kaa Zhaŋ

⁹1:9 22:8Yən gəzaŋwəy na kwəma na sana, yən zəməŋwəy Zhaŋ. Mbəzli kwətiŋ ni mənimmə ghwəmmə lə ghwəy tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw. Mbə sa ngəraꞌwə nzee ta kwəma ci kwərakwə, njasa sa ghwəy va, mbə səꞌwa nzee njasa səꞌwa ghwəy va. Zhini mbə mazə tsa ci ghwəmmə gwanammə diɓa. Yən nee kiy, ə niy kəsəvəra məndi mbaꞌam dzaa ndəghəyra tə nihwəti hiɗi tə jipə yam, «Patəməsə» kə məndi kaa slən tsa shi. Sa wana niy ndəghəyram tiɓay, sa zləɓavee kwəma Hyala, ka gəzə kwəmaa dzəkən Yesəw *Kəristəw kaa mbəzli. ¹⁰1:10 17:3Ma yən tə pətsa ndəghəyra məndi va fəca dəmasə kiy, mbaꞌa safə tsa Hyala səəkəy dzəkənee. Fee na, məliy gaka səəkə ləy hwəmee nja viy təlimə. ¹¹1:11 4:5Ma kə məli va ngəra na: «A Zhaŋ, ɓəvə zliya, laŋ gəta tsasli shiy, a gha tsasli shi dzee niy ciŋa, njasa dza ghaa nashi. Sa ka gha tsaslamtishiy, nza gha vəlanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi mbərfəŋ tə hiɗi ka Azəy: Kaa mbəzli mbə məlmə Efesə, lə ni mbə Səmirənə, lə shi mbə Pergam, lə shi mbə Tiyatir, lə shi mbə Sardə, lə shi mbə Filadelfi, mbaꞌa shi mbə Lawədishe» kə.

¹²1:12 Zak 4:2Dzəghwa sa gəzara na kwəma va tsəgha na, tərəɗ yən zhəghətəvara, ta nay ntsaa gəzara kwəma va. Nighə pən na, kar tə gərkəwahi mbərfəŋ, shi məntim tə tsahi mbəzə. ¹³1:13 Dani 7:13; 10:5Mbaꞌa shiy dzəghwa tə jipəjipə gərkəwahi va, waꞌi zəghwə ndə ngəri, kirip kwəbaŋ kən ghən ci paꞌ mbə hiɗi. Dza ɓiyakə məndi pəhəti kwəbaŋ tsa va sar tə hati ci lə kanda məntim tə tsahi mbəzə. ¹⁴1:14 Dani 7:9; 10:6Njəꞌwə pə gha kaa shiti mbə ghən ci na, ndəɓa ghwəpə məgapa pə gha tezlezl tsa shi. War birəw birəw birəw mətsəhi ciy məni, njasa ka ghani ghwə vaa məni. ¹⁵1:15 14:2Ma shiɗshiɗ ci na, ka mbərə nja tsahi bənɓa ꞌwar səvəri ni mbə ghwə kwa gəzla. Faꞌ pən kaa gaka zləngwər tsa məli ci na, ndəɓa gaka kwa mədzərə yam, pə gha. ¹⁶1:16 mbərfəŋ: 4:5; kafaꞌi: 2:12; 9:15; Ebr 4:12Dza na mbaꞌa kəsəvə sasərkwəhi mbərfəŋ ta dəvə kwa bəzəmə ci, mbaꞌa kafaꞌi səvəri kwa miy tsa ci, kikw kikw kikw miy ti, ka zəmə ya kwa namaɓa bəla nzə gwaꞌa. Ma pətsa mbə kwəma ci na, war ka bamə ndə, njasa ka vici vaa bamə ndə ghənzə kwa ghən. ¹⁷1:17 1:8; Dani 8:17-18Ma sa nay ya na, ɓəripə, yən məra tə pi tiɓa kwa kwəma ci, nja ntsa məti məti tsa. Dza na bəm fati dəvə kwa bəzəmə ci tə ya. Ma kə kaa ngəra na: «A Zhaŋ, ka hazləni gha ma. Yən na kwa taŋa mbə shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən kwa kərni mbə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa. ¹⁸1:18 Rm 14:9; 1Kwər 15:3-4, 25-26Yən na ntsa tə ghwəməy tsa. Ma yənəy, e niy mətira, dzəghwa mbaꞌee satira mbə məti. Tə ghwəmə dzee nza ya paꞌ hwəmɓa. A bərci vəyaa dzəkən məti lə dzəkən pətsa nza mbəreketi ti gwaꞌa. ¹⁹Ma shi nashi gha niy məniva tikəy, ə pə gha tsaslitishi. Shiy məniva ni sənzənva, lə niy taa məniva dzaa nza kwa kwəmay, ə pə gha tsaslitishi gwanashi. ²⁰Ma sasərkwəhi nashi gha ni mbərfəŋ ni ta dəvə kwa bəzəmee, ghəshi lə gərkəwahi mbərfəŋ ni ni məntim tə tsahi mbəzəy, vanta kwəma ɗi ghəshi gəzə: Sasərkwəhi mbərfəŋ ni vay, ka kwal nzə təy Hyala mbərfəŋ ta ndəghwə mbəzliy nəw Yesəw dzar mbə məlməhi mbərfəŋ ni va na niva. Ma gərkəwahi mbərfəŋ ni niy, ghəshi na mbəzliy nəw Yesəw, dzar mbə məlməhi mbərfəŋ ni va ki» kə.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Efesə

¹2:1 1:16, 20; Ef 1:1A kə ntsa va ki na: A Zhaŋ, tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Efesə. A pə gha ngəciy: Avanta kwəmaa səvəri mbə miy tsa ntsaa kəsəti sasərkwəhi mbərfəŋ ni va ta dəvə kwa bəzəmə ci, ntsaa dza mbə jipə gərkəwahi mbərfəŋ ni va ngatim tə tsahi mbəzə shamshama. ²2:2 2Kwər 11:13; 1Zhŋ 4:1«Ghwəyəy gwaꞌa gwaꞌa sənatee sləni ghəra ghwəy. E sənay mbə jihəva nza ghwəy ta ghəra sləni tərəŋw. Gwaꞌa sənatee ya njasa nza ghwəy mbə səꞌwa kwəmaa gagaŋwəy. E sənay, ghwəyəy, ka ɗi zləɓa kwəma mbəzliy məni *kwəma jikir na ghwəyəw. Ma mbəzliy ni va, *ka kwal Yesəw nza ghəy, kə ghəshi ghavə gəm tsəghay, gwaꞌa naghamti ghwəy kwəma shi, mbaꞌa ghwəy fəti ghən ta kwəma shi, “ka dzərvə na ghəshi” pə ghwəy. ³Dalala səꞌwa ghwəy kwəma. Mbə səꞌwa ngəraꞌwə nza ghwəy tə mbərkə kwəmee, kala dali ma ghwəy va səꞌwa ci.

⁴Ma nanzə ki ya tsəgha nzəy, a nahwəti kwəma tiɓa mbə nzəy tsa ghwəy kala ɗimee: Ghwəyəy, ka ɗi kwəmee ghwəy ghwəla njasaa niy ɗi ghwəy va kwataŋaw. ⁵2:5 2:16, 22; 3:3, 19Ava va tsəgha, nana kiy, zəzətim kwəma wəzəə dzəkən nzəy tsa ghwəy va kwataŋa, a ghwəy nighəti dzəghwa tə pətsa zhəyŋwəy ghwəy ləy hwəm, nza ghwəy tsa titihwə tsa ghwəy kaa Hyala, mbaꞌa ghwəy zhəghəti nzəy tsa ghwəy. Njasaa niy məni ghwəy va kwəma kwataŋay, tsəgha pə ghwəy zhiniy məni. Ma kala tsəghay, ta səəkə dzee ɓanti gərkəwa ghwəy tə pətsa nzə va. ⁶War ma kwəma nzee mbə falŋwəy ti na ghwəy ya tsəgha nzəy, war kwəma nzana va, kala ɗi zləɓa kwəma ɓənipə mbəzli *Nikwəlayitə va ghwəy. Njasa nzee va kala ɗee zləɓa gəla kwəma va kwərakwə.

⁷2:7 22:2, 14, 19; Ghava 2:8-9; 3:22; Ezhek 28:13; 31:8; Mt 13:9, 43Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra. Mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahiy, ta ɓanavəshi kwal dzee nza ghəshi ngəli ya fə kwa tsa Hyala ta zəmə. Fə dza ghəshi vaa ngəli ya nzəy, fə kwa ɓə piy kaa mbəzli na» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Səmirənə

⁸2:8 1:8, 18A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Səmirənə. A pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy ntsaa gha shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini ghəci dzaa kərə shiy gwaꞌa gwaꞌa. Ntsaa niy mətiy, mbaꞌa zhakatiy mbə məti, mbə piy ghəci nana: ⁹2:9 2Kwər 6:10; Zhk 2:5; ndə jaka tsa Hyala: 3:9; 2Kwər 11:14-15«Ghwəyəy e sənay ngəraꞌwə tsa nza ghwəy mbə. E sənata ndərma kən ghwəy gwaꞌa. Ya tsəgha nzə kiy, ghwəy na ka shiy tərəŋw ni va Hyala. Kwəma gəgəzə nihwəti mbəzli va gəmgəm naa dzəkən ghwəyəy, gwaꞌa favee diɓa. Mbəzliy gəgəzə kwəma va vay, *ka Zhəwifəə gə ghəy, kə ghəshi, mbalaa ka Zhəwifə na ghəshi kiw. Mbəzliy nəw *ndə jaka tsa Hyala na ghəshi. ¹⁰2:10 Mt 10:28; 1Kwər 9:24-25Sana sənzənvay, ta sa ngəraꞌwə dza ghwəy, əntaa ghwəy dzaa hazləni ma. Ta kasaghwa nihwəti mbəzli mbə ghwəy dza ndə jaka tsa Hyalaa dzəghwa fərshina, ta nighə kwəma ghwəy. Ta sa ngəraꞌwə dza ghwəy dza mbə hi məŋ. Ma kiy, əntaa ghwəy dzaa zlay nəw kwal tsee lə nəfə kwətiŋ ya ə bəkwəŋwəy məndi ma. Ta ndaŋwəy piy tsaa kərə ma dzee ka zhəmə ghwəy.

¹¹2:11 20:6, 14; 21:8Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə, ta kwəma ɗi safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra. Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahiy, ka dza ghəshiy məti kwa baka səɗaw» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Pergam

¹²2:12 1:16A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Pergam. Ma pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy ntsa nza kafaꞌi tsa kikw kikw miy tsa, ka zəmə ya dza kwa namaɓa bəla ci və. ¹³«Ghwəyəy, e sənay njasa nza pətsa nza ghwəy va ti sənzənva gwaꞌa. Pətsa nzəyəy ndə jaka tsa Hyala ka məni mazə tsa ci ti na sava. Ya tsəgha nzəy, mbə nəwra nza ghwəy lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ. Ya ghala vəghwə tsaa niy pəəsli mbəzli va Antipasə, ntsaa niy ni va ndə nəwŋa nzee, kə kwa kwəma mbəzli gwanashi mbə məlmə ghwəy, tə pətsa nza ndə jaka tsa Hyalay, niy zlara ghwəyəw.

¹⁴2:14 2:20; Ɓəla 24:25; 25:1-3; 31:16; 2Pi 2:15Ma nanzə ya tsəgha kiy, a nahwəti kwəma tiɓa mbə nzəy tsa ghwəy, kala ɗimee: A nihwəti mbəzli mbə ghwəy, ka nəw kwəmaa niy ɓəni *Balam va kaa mbəzli kwataŋa. Balam tsa vay, ghəci niy ɓananavə na kaa Balakə njasa ka na məni ta mbəə ngaɗambə mbəzli ka *Izərayel dzəmbə məni *kwəma jikir na. Dza na ki mbaꞌa ngaɗambəshiy dzəmbə zəmə sliw tsa ta məndi mbəri li, mbaꞌa dzəmbə məni ghwərghwər. ¹⁵Diɓay, a nihwəti mbəzli mbə ghwəy kwərakwə ka nəw shi ɓənipə mbəzli *Nikwəlayitə va. ¹⁶Ava va tsəgha, mbaꞌa pə ghwəy ɗi kwəma yay, ə pə ghwəy tsati titihwə kwa kwəma Hyala, a ghwəy zhəghəti nzəy tsa ghwəy. Ma kala tsəghay, ta səəkə dzee dzəmbə ghwəy kwa kwəma jəw ta zamti mbəzli va, lə hwa kwa badəkwəə səvəri mbə miy tsee va.

¹⁷2:17 Cem 78:23-25; Zhŋ 6:48-51; hakwə: Zak 3:9; yəwən slən: 3:12; Ezay 62:2; 65:15Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzə kaa mbəzliy nəwra. Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahi mbə kwəma vay, ta ɓanavəshi shi zəmə mbələy Hyala dzee. Sa kee dza diɓay, vəkə vəkə tatahanavəshi hakwə tsa pay tsa, sar tsasl yəwən slən tə hakwə tsa va. Slən tsa vay, ndə tiɓa dzaa sənay kala war ntsa ɓancim va ngəciw» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Tiyatir

¹⁸2:18 1:14-15A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Tiyatir. A pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy tsa Zəghwə Hyala, ntsa tsə mətsəhi ci birəw birəw nja ghwə. Ma shiɗshiɗ ci na, ka mbərə nja tsahi bənɓa ꞌwar səvəri ni mbə gəzla. ¹⁹«Ghwəyəy, e sənata sləni ghəra ghwəy gwaꞌa. E sənay njasa ɗi ghwəy mbəzli, lə njasa nəwra ghwəy lə nəfə tsa ghwəy gwanay. Ya njasa səꞌwa ghwəy kwəma. Ya njasa jahambəvaŋwəy ghwəy va mbə ghəraɗa sləni yay, cəkeꞌ sənayee. Sləni ghəra ghwəy sənzənvay, e sənay tərəŋwɓa ghənzə na kən na kwataŋa.

²⁰2:20 Ɓəla 25:1-8; 1Mezh 16:31; 2Mezh 9:22, 30; SləniKY 15:20Ma ya tsəgha nzə kiy, a nahwəti kwəma tiɓa mbə nzəy tsa ghwəy kala ɗimee. Kwal tsa ɓanavə ghwəy va kaa mali nə məndi va Zhezabel, kə məndi slən tsa nzə, ta nzəy ghənzə mbə ghwəy, ka ɓananshi kwəma dzərvə dzərvə na kaa mbəzliy ghəraɗa sləni, ta mbə ghəshiy məni ghwərghwər, ka zəmə ɗafa mbəriy, ava kwəma ɗimee. Maliy gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyalaa gee kəy, dzərvəə slaslaŋwəy na. ²¹Mbaꞌee zlanay vəghwə, ka na tsa titihwə va kwəma nzə va jikir na, a ghənzə zhəghəti nzəy tsa nzə, pən na, ɗi zlay məni ghwərghwər tsa nzə vaw. ²²Ma njana mənira na tsəgha nee kiy, avee taa sləvati tə pi, war sləmahə dza naa nza tə gəzliy həni, ka sa ngəraꞌwə tərəŋw. Mbəzli ka na vaa məni ghwərghwər tsa nzə va li shi gwanashiy, ta sa ngəraꞌwə dza ghəshi tərəŋw kwərakwə. War ghəshi dza naa tsati titihwə va ghwərghwər tsa shi va, mbaꞌa ghəshi zlay, dzee zlashi. ²³2:23 22:12; Zher 11:20Ta bakwamti ndərazhi nzə dzee dza gwanashi diɓa. Ta mbə mbəzliy nəwra gwanashiy sənay, yən na ntsaa sənata kwəma təkə ndə ngəri, lə na ɗi na mbə nəfə tsa ci ta gwaꞌa, kə ghəshi. Ghwəy gwanaŋwəyəy, ta ngaŋwəy zhəmə ghwəy dzee, kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy, njasa dza naa nza geꞌi geꞌi lə kwəma mənti ndə.

²⁴Ta na na ghwəy, ghwəy nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Tiyatirəy, zləɓavə nəw gəla shi jikirkir ni va ɓənipə mali va ghwəyəw. Ma shi nə mbəzli va va: “Shi *ndə jaka tsa Hyala mbəmbə ni” kə ghəshiy, zləɓavə niva shiy ghwəyəw. Na na ghwəyəy, nahwəti kwəma dzee gəzaŋwəy məni nzə tiɓa gar daliŋwəy ghwəyəw. ²⁵2:25 3:11War garə pə ghwəy garəŋwəy tə kwəmee wəzə wəzə mbə nəfə tsa ghwəy, ka nəw wəzə, paꞌ fəca vici dzee zhiniy zhəghəvaa zhəkə.

²⁶2:26-27 12:5; 19:15; Cem 2:8-9Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahi, ka kərkamti lə nəw kwəma ɗee vay, ta məntishi dzee ka mezhizhə kən mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. ²⁷Dikə tsa ndara Dirə vay, ghəci na sa dzee ta ɓanavəshi kwərakwə. Mezhizhə ghyanakə ghyanakə ni dza ghəshiy nza. Ta ꞌyapamti mbəzli dza ghəshiy dza, njasa ka məndi vaa ꞌyapə imbə kwakwa. ²⁸2:28 22:16Kee dza diɓay, mbaꞌee ɓanavəshi sasərkwə kwa kəɗi pi.

²⁹Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Sardə

¹3:1 1:4, 16A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəliy nəwra mbə məlmə Sardə. Ma pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy ntsa nza *Safə tsa Hyala tsa mbərfəŋ tsa və, mbaꞌa sasərkwəhi mbərfəŋ ni va mbə dəvə ci: «Ghwəyəy, e sənata sləni ghəra ghwəy gwaꞌa gwaꞌa. Nja mbəzliy kwəmavə piy pəzli ghwəy kwa kwəma mbəzli, mbalaa mbəzli bəkwə bəkwə ni nza ghwəy ki. ²Ma pə ghwəy məntiy, fərghəŋwəyəm, a ghwəy jihəkəvaŋwəy ta ɓanta bərci kaa naa tərəmbəta va bəla vəgha ghwəy. Vantaa ghənzə kərniy mətita. Sa nzanay e nata njasa nza sləni ghəra ghwəy. Mənta na kwaakwa kwa kwəma Hyala yaw. ³3:3 16:15; Mt 24:43; 1Tes 5:1-2Va tsəgha, wəzəɓa zəzəvə ghwəy na, njasa niy favə ghwəy kwəma Hyala kwataŋa, lə njasa niy zləɓavə ghwəy. Ma sa ka ghwəy zəzəvəy, nza ghwəy tsati titihwə kwa kwəma Hyala, ka zhəghəti nzəy tsa ghwəy, mbaꞌa ghwəy zlata məni *kwəma jikir na, ka nəw məni war njasa niy gha ghwəy vaa favə. Ma kala fərghə pə ghwəyəy, ta səəkə dzee, ka dza ghwəy sənata vici dzee vaa səəkə tiw. War vətəghə, dza ghwəy nara yən tsahwəra, njasa ka ndə ghəli vaa səəkəə dzakə ndə.

⁴3:4 6:11Ya tsəgha nzə kiy, a nihwəti mbəzli tiɓa mbə ghwəy, mbə məlmə Sardə, kala hway kwəbeŋer shi ghəshi lə rəɗa. Na niva mbəzliy, a ghəshi mənishi gar panshi kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni va, ma nza ghəy dza li shi kwa zəərə kwətiŋ na. ⁵3:5 Mt 10:32; zliya: 13:8; 17:8; 20:15; 21:27; Səvəri 32:32; Cem 69:29; Ezay 4:3; Lk 10:20Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahiy, ta panakənshi kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni dzam ngəshi. Ka dzee ɓanti tsa shi slən kwa zliya tsasliti məndi slən tsa mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma ya njaaɓaw. Ma sa dzee nza kwa kwəma Dirə ghəshi lə ka kwal ci gwaꞌay, ta gəzanshi dzee dza lə miy tsee: “Mbəzlee na shi ni” pən taa ni.

⁶Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Filadelfi

⁷3:7 Ezay 22:22; Mt 16:19A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Filadelfi. A pə gha ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy tsa ntsa ɗewɗew tsa kataŋ tsa. Ntsa nza shi ghwəni ciki mazə *Davitə mbə dəvə ci. Mbaꞌa kə ghwənamti piy, tsahwəti ndə tiɓa gar kalayəw. Mbaꞌa kə kalay ɓa na, ndə tiɓa gar ghwənamtiw. ⁸«Ghwəyəy, e sənata sləni ghəra ghwəy gwaꞌa gwaꞌa. E sənay ka daw bərci nza ghwəy. Dzəghwa ghwəy ya tsəgha nzəy, war mbə ɗi fəti ghwəy ta məni kwəma gəzaŋwəyee. Bazhə bazhə gəzəkəvəri ghwəy kwa kwəma mbəzli: “Mbəzli Yesəw nza ghəy” pə ghwəy. Avee ghwənamtəŋwəy miy pi. Ndə tiɓa mbaꞌa taa mbay kalayəw.

⁹3:9 2:9; Ezay 49:23; 60:14Ə gəzaŋwəy ya, ta məni nihwəti shiy dzee kaa nihwəti mbəzli mbə ghwəy, mbəzliy nəw *ndə jaka tsa Hyala va. Mbəzliy ni va ka Zhəwifə nza ghəy, kə ghəshi, ka slasla dzərvə gəm, kala kama ghəshiy ka Zhəwifə. Ta kakəvəshi dzee lə bərci, nza ghəshi səəkə ta tsəfəkwə kwa kwəma ghwəy. Ta sənay dza ghəshi, e ɗiŋwəy, kə ghəshi. ¹⁰3:10 1:9; Lk 21:19; 1Kwər 10:13; 2Pi 2:9Avanay, ta səəkə dza ngəraꞌwə tsa tərəŋw tsaa dzəkən mbəzli tə hiɗi gwanashi, ta dzəghə kwəma ndə, ya tsamaɓa ci. Na na ghwəy, ghwəy shiy ɗiti fəti va vəya, mbaꞌa ghwəy səꞌwahwə kwəma njasa niy gəzaŋwəy ya vay, ta ndəghwətəŋwəy dzee va ngəraꞌwə tsa va. ¹¹3:11 2:10, 25; 22:7, 12, 20; Zak 2:14Ndal təree ta zhəghəvaa zhəkəw. Va tsəgha, ə pə ghwəy kəsəvə kwəma favə ghwəy wəzə. Vantaa tsahwəti ndə dzaa zləghwəhwə zhəmə dzee va ta ɓəŋwəy, ghwəy miydalahi. ¹²3:12 2:17; 14:1; 21:2; 22:4; Ezhek 48:35Ma ntsaa dzaa səvəriy ka miydalay, ta mənti dzee ka shəl tsa mbə ciki Hyalee. Ka zhəkəvəriy na ghwəla ya paꞌ hwəmɓaw. Kee dzay mbaꞌee ɗahati slən tsa Hyalee mbaꞌa slən tsa məlmə nzə dikə na ti. Məlmə nzə vay, ghənzə na “Zherəwzalem ꞌwarꞌwar na”. Hyala dza naa vələkəghwa səəkə mə ghwəmə. Kee dza diɓay, mbaꞌee ɗahati tsee slən tsa ꞌwarꞌwar tsa tə ntsa va.

¹³Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Kwəma gəzə Yesəw kaa mbəzliy nəw mbə məlmə Lawədishe

¹⁴3:14 1:5; 19:11; Zhŋ 1:3; 2Kwər 1:20A kə diɓa na: Tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋaa dzəti zliya, kaa *ndə kwal tsa Hyala tsaa ndəghwə mbəzliy nəwra mbə məlmə Lawədishe. A pə gha kaa ngəciy: Vanta kwəmaa səvəri mbə miy ntsa nə məndi *Amin, kə məndi slən tsa ci. Ntsaa ndəgha fəti karkar naa dzəkən kwəma mənti Hyala, kala dzərvə kwa miy ci ya jəw. Ntsa ngati Hyala shiy gwaꞌa gwaꞌa lə dəvə ci. ¹⁵«Ghwəyəy, e sənata sləni ghəra ghwəy gwaꞌa gwaꞌa. Ghwəyəy, jahambəvaŋwəy ghwəy dzəmbə slənee gar nə ya kwəram kwəram nza ghwəy pənəw. Zlata məni nzə ghwəy gar nə ya rəniki nza ghwəy pənəw. Ava tsəgha məniŋwəy ghwəy. Jəw ɗee ghwəy tivə nahwəti kwətiŋ mbə, ka məni nee kiw. ¹⁶Ma njana məniŋwəy ghwəy ɓətəɓətə, kala jihəva maa dzəmbə sləni, kala zlata məni nzəy, ta təfəkəvəriŋwəy dzee səvəri mbə miy tsee.

¹⁷3:17 ꞌWəzh 12:9; 1Kwər 4:8Ma pə ghwəy kaa na bərkə ghwəy mbə nefer ghwəyəy: “Ghəy na na ghəy na, gwaꞌa nza ghəy, a ghəy məniŋəy. Ka shiy tərəŋw ni nza ghəy, nihwəti shi tərhashi ghəy tiɓaw” pə ghwəy. Mbalaa sənay ghwəy kiw. Ghwəy na shi barcicəkwə ni, gar zhanci hwər tsa ndə tə ghwəy. Ghwəy na ka ndərma. Diriŋ diriŋŋwəy nza ghwəy, zhini ghwəlefesli ghwəy diɓa. ¹⁸3:18 6:11; 16:15Ava va tsəgha ɗee gəzaŋwəy kwəma sana nee ki, ghwəy kə gar zləɓati. Səəkəm pavəm tsahi mbəzə riŋriŋ ni yəwamti məndi mbə ghwə vəya. Ma ghalaɓa kiy, ta məniŋwəy dza ghwəy ka mbəzli ka shiy tsərtsər ni. Ndim pavəm kwəbeŋer tezlezl tezlezl niy dzəkən ghən tsa ghwəy vəya ɓa, ta mbə ghwəy ɓanti haꞌwə tsa kən ghwəy, va sa nza ghwəy diriŋ diriŋŋwəy. Ka ghwəy dza diɓay, paꞌ ghwəy pavə ghwəꞌi mətsə vəya, ta mbə ghwəy nay pi. ¹⁹3:19 Fir 3:11-12; Ebr 12:5-6Ma yən na neyey, naɓə kee naɓə ni ya mbəzli ɗee kwəma shi, zhini ka i shi. Ma pə ghwəy mənti kiy, ə pə ghwəy tsatəra titihwə, mbaꞌa ghwəy zhəghəti nzəy tsa ghwəy, a ghwəy jihəva ta nəw kwəmee wəzə wəzə. ²⁰3:20 Mt 8:11; Zhŋ 14:23Favəm, avanɗa məgarə miy dəgha, mbə harŋwəy. Ma ntsaa favə gakee miy dəgha ci, dza na ɓəŋəꞌi ghwənamtəra dəgha ta mbee dzakəy, ta dzakə ghi tsa ci va dzee, ta dzaa nzəyŋəy li, ka zəmə shi zəmə ghəy li gwanaŋəy jakəjakə.

²¹3:21 1:6; Mt 22:44; Ebr 8:1Ma mbəzliy dzaa səvərishi ka miydalahiy, ta ɓanavəshi kwal dzee ta nzəy vəghee kwa gəzli mazə. Njasa nzee va mənzəy tə pətsa kwətiŋ tsa ghəy lə Dirə sana kwa gəzli mazə ci, sa nzee miydala.

²²Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa gəzanshi kaa mbəzliy nəwra» kə, pə gha kaa ngəshi, kə kaa ngəra.

Njasa fə məndi dikəə dzəti Hyala mə ghwəmə

¹Ma ləy hwəm kwəma gəzara na va, sa nə ya njəꞌwə, pənəy, kar tə miy dəgha ghwəni ghwəni mə ghwəmə. Ma fee ɓa na, məli ntsaa niy gəzara kwəma va, niy nza gaka məli ci, war weꞌ gaka viy təlimə mbə gəzara kwəma diɓa, a kə na: «A Zhaŋ səəmə tikə, e citəŋa kwəmaa dzaa zhiniy məniva ləy hwəm shi va» kə. ²4:2-3 5:7; Cem 11:4; 103:19War ghwəla na nzaꞌjəw *Safə tsa Hyala səəkəy dzəkənee tsəgha. Nighee na, gəzli nzəy mazə kwa mə ghwəmə tiɓa, mbaꞌa tsahwəti ndə kwa mənzəy. ³4:3 Ezhek 1:26-28Ma pətsa mbə kwəma ci na, war ka mbərə kyasə, nja shi ghaslə. Shi har məndiy «Zhasəpə, lə Sardəwan». Ma gəzli nza na va kwa na, dəzlətsəɓə ghənzə va ɓəriŋ. Ɓəriŋ tsa va na, tərəŋw ghəci təɓə kwərakwə, ka mbərə njasa ka shi ghaslə vaa nza. ⁴4:4 pəhepəhir zhər: 5:5, 8, 10; 7:11, 13; 11:16; 14:3; 19:4; Ezay 24:23; tezlezl tezlezl: 6:11Dzəghwa dəzlətsəɓə nihwəti gəzli gəzli mezhizhə bakə mətsəkə faɗəti tsəɓay nava gəzli mazə diɓa. Dərasə dərasə dərasə pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti mənzəy kwa shi. Lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni kən ghən shi. War pəərə pəərə ghaa nay ghən tsa shi gwanashi lə shi pəərə ghən mazə məntim tə tsahi mbəzə. ⁵4:5 8:5; 11:19; 16:18; 17:9; Səvəri 9:24; 19:16; Ezhek 1:13-14Ma geꞌi dzəghwa tə pətsa nza gəzli mazə va ti, tə jipəjipə tsa va na, war ə piy wampiɗi ka ndəmndəmə, ka dərazli. Mbərfəŋ gərkəwahi tiɓa kwa kwəma nzə, lə ghwə kwa shi, ngam ngam ngam. Gərkəwahi mbərfəŋ ni vay, ghəshi na safə tsa Hyala va mbərfəŋ tsa mbə nzəy kwa kwəma nzə. ⁶4:6 15:2; Ezhek 1:22; shiy piy faɗə: 5:6, 8, 11; 6:1; 7:11; 14:3; 15:7; 19:4; Ezhek 1:5-12; 10:14Mbaꞌa shiy tiɓa kwa kwəma gəzliy nzəy va, riŋriŋ, nja nighə məti, bəŋw ghəshi ndəɓa kwəfa dikə na, pə gha.

Zhini ɓa na, mbaꞌa nihwəti shiy piy tiɓa faɗə, tə jipə shi gəzli nza mazə va kwa, dzar vəgha bəla nzə faɗanata ghəshi. Ma shi va na, war mətsəhi ghaa nighəma vəgha shi gwaꞌa gwaꞌa, dzəghwa kwa hwəm tsa shi lə kwa kwəma shi. ⁷Ma pa shi va ndəə nighə shiy, tsa kwa taŋa va na, nja pa zhəl. Kwa baka na, nja pa məcar. Kwa mahkana na, nja pa ndə ngəri ghəci mbə kwəma ci. Ma kwa faɗa na, nja pa zəlikə ghənzə mbə zli tə ghwəmə. ⁸4:8 1:17; 11:17; Ezay 6:2-3; Ezhek 1:18; 10:12Ya tsamaɓa ci mbə shi va gwanashi na, war lə bəkəbəkə kwaŋ kwaŋ kwaŋ və. Paf paf paf ghaa nashi ma bəkəbəkəhi va, va mətsəhi, mbəɓa mbəɓa lə pərikə pərikəshi gwaꞌa. Ma ghəshi, ya hwəmɓa ki na, war mbə ha cəm havəghwə lə həvir gwaꞌa, kala dəkəva tiɓa, a kə ghəshiy ni na:

«Gha na Ndə sləkəpə, gha sa ɗewɗewɗew tsa,

gha na Hyalaa gwəramti tə bərci.

Gha na Hyala ghala hiɗi ghwəla ta ghava,

gha sa tə ghwəmə sana,

zhini gha saa taa səəkə ɓa» kə ghəshi.

⁹Ava war tsəgha nzəyshi shi faɗə ni va, mbə ha cəm ta fal Hyala mənzəy va kwa gəzli mazə nzə, sa tə ghwəmə va ya paꞌ hwəmɓa. Ma cəm tsa ha ghəshi vay, ta fə bama, ka fə dikəə dzəti, mbaꞌa ta mananta ꞌwəsa, ha ghəshi. ¹⁰Ghala pətsa ka shi faɗə ni vaa nza mbə ha cəm tsa va tsəgha kiy, ma pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va na, tsəfəkwə tsəfəkwə tsəfəkwə ghaa nashi ma, kwa kwəma ntsaa nzəyəy va kwa gəzli mazə ci, ka fal, ghəci saa piy ya paꞌ hwəmɓa. Mbaꞌa ghəshi palamti məgapipi pəərə ghən shiy pələyshi kwa kwəma ci. A kə ghəshi na:

¹¹4:11 Ghava 1:1, 31; ShiZhŋ 5:9, 12; 11:15, 17; 12:10; 15:3-4; 19:6«A Ntsaa sləkəŋəy, a Hyala ghəy,

gha na saa məniŋaa ndə bərci kən shiy gwanashi.

Mək nza gha ta fə shəndəkə mbəzliy dzəti gha,

ka haꞌwə tə gha.

Sa nzanay, gha ngati na shiy ya nimaɓa.

Lə ɗi gha ngatishi gha.

Gha zləɓavə na nza ghəshi tiɓa» kə ghəshi.

Kwəmaa dzəkən zliya nahayəm, mbaꞌa zəghwə təmbəkə tsa Hyala

¹5:1 10:2; Ezay 29:11; Ezhek 2:9-10; Dani 12:4, 9Zhini, sa nə ya njəꞌwə pən na, mbaꞌee nata zliya pəərə pəərə ta dəvə kwa bəzəmə ntsa kwa gəzli mazə va. Ma zliya va na, tsasli tsasli ghənzə mbəɓa mbəɓa lə pərikə pərikə gwaꞌa. Mbaꞌa məndi nahay lə dimə. Dzəghwa mbaꞌam tetekwati dimə mbərfəŋ tiy, nahay. ²Nighee na, tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala tsa dikə tsa kafəy, ka zlapə ghəci zlaŋzlaŋ, a kə na: «Wa ntsaa taa məniy gar balamti dimə tə zliya naa ghwənamti kia?» kə. ³Ma ki na, ndə tiɓa ya kwətiŋ, ya məɓa mə ghwəmə, ya tikə tə hiɗi, ya mbə mbəzliy bəkwəshi, gar balamti dimə va, ka ghwənamti zliya vaa nighəti pətsa mbəɓa kiw. ⁴Ma sa nay mee ndə kala tiɓa ya kwətiŋ, ta ghwənamti zliya va na, tapə yən dzəmbəra mbə wahə.

⁵5:5 4:4; Ghava 49:9; Mt 1:1; Rm 1:3-4; Ebr 7:14Dza ma kə tsahwəti ndə kwətiŋ ngəra mbə pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va na: «A Zhaŋ, tawa wahə gha tay? Nighətima, a ndə tiɓa. Slən tsa ciy: “Zhəl tsa mbə takə tsa ka Zhəwda, Jijiy mazə *Davitə”. War ghəci na saa məniy miydala, gar balamti dimə mbərfəŋ na va tə zliya, ka ghwənamti, ta nighə pətsa mbəɓa» kə.

⁶5:64:6-7; WahəZher: 5:9, 12; 6; 7:17; 12:11; 13:8; Ezay 53:7; Zher 11:19; Zhŋ 1:29; 1Pi 1:19; safə tsa Hyala mbərfəŋ: 4:5; Zak 3:9Ma zhinee nighə ki na, zəghwə təmbəkə tiɓa məgarə kwa jipə gəzli mazə. Tə jipəjipə pəhepəhir zhər va, lə shi faɗə ni va piy. War ma ndəə nighə zəghwə təmbəkə tsa va na, war njasa niy səəkəm pəəsləhwə. Mbərfəŋ təlimim, mbərfəŋ mətsəhi və. Ma shi mbərfəŋ ni vay, ghəshi na safə tsa Hyala mbərfəŋ tsa ghwənay naa dzəti hiɗi, ya paꞌ kwəmaɓa. ⁷5:7 4:2, 9; 5:1, 13; 6:16; 7:10, 15; 19:4; 20:11; 21:5; 1Mezh 22:19; Ezay 6:1; Ezhek 1:26-28; 10:1Dza zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa maɗiy, mbaꞌa dzaa ɓəvə zliya va ta dəvə kwa bəzəmə ntsaa nzəyəy va kwa gəzli mazə ki. ⁸5:8 8:3-4; Cem 141:2; gəzəpəli: 15:2Ma sa ɓəvə zəghwə təmbəkə tsa va zliya va na, dzəghwa shi faɗə ni va piy, ghəshi lə pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va mbaꞌa ghəshi tsətsəfəkwəshi kwa kwəma ci. Lə gəzəpəlihi ta dəvə shi. Mbaꞌa həlepipi məntim tə tsahi mbəzə gyaɗə gyaɗə hililiŋəə zən nja ꞌwərdi ti shi. Hililiŋəə zən va nja ꞌwərdi nay, ghənzə na cəꞌwə cəꞌwə mbəzli Hyala. ⁹5:9 4:11; 5:6; 7:9; 14:3; Cem 96:1Dza ghəshi ka ha cəm tsa ꞌwarꞌwar tsa, a kə ghəshi na:

«Gha na saa məniŋa gar ɓə zliya na ta balamti dimə ti va,

ka ghwənamti.

Sa nzanay, a məndi pəəslitəŋa,

mbaꞌa gha mbaranakə mbəzli kaa Hyala

lə miymiy gha va shikəshi.

Ya mbə takə ka wa na ghəshi,

ya kwəma ka waa gəzə ghəshi,

ya mbə hwəlfə ka wa na ghəshi,

ya səəkə tə hiɗi ka wa səəkə ghəshiy,

cəkeꞌ mbaranakəshi gha.

¹⁰5:10 1:6Dza gha mbaꞌa gha zhəghətishi

ka ni gha mbəzli sləwa gha.

Dzəghwa mbər gha mbəərətishi

ka hwəlfə mbəzli ka mazə,

*ka ta Hyalaa ghəra sləni kaa Hyala ghwəmmə,

mbaꞌa ta məni mazə taa nzaa dzəkən mbəzli tə hiɗi» kə ghəshi.

¹¹5:11 ndə kwal tsa Hyala: Zhəwbə 1:6; Dani 7:10; Ebr 12:22Zhinee nighə ɓa na, ka kwal Hyala mbə gaka tiɓa. Ɗaŋ tsa shi na, mbaꞌa mənti gar bələkwə bələkwə bələkwə ɗaŋ kala gar mbay ndəə mbəramtishi, dəzlətsəɓə ghəshi tsəɓay gəzli mazə tsa va, ghəshi lə shi faɗə ni va piy, mbaꞌa pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va. ¹²5:12 4:11Ka ha cəm ghəshi zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi na:

«A zəghwə təmbəkə tsaa niy pəəsliti məndi tsa,

gha na saa məniŋaa ndə bərci, kən shiy gwanashi.

A gha məniŋa gar nzaa ndə sənata kwəma,

gar nzaa ndə shiy, lə gar nzaa ndə bərci.

Gar haꞌwə ndə ya tsamaɓa ci tə gha,

ka fə dikəə dzəti gha, ka falŋa» kə ghəshi.

¹³5:13 Cem 150:6; Flp 2:10Ma zhinee fa ɓa na, shi ngati Hyala mə ghwəmə, lə ni kwakə tə hiɗi, lə ni kwaɓa kwa hiɗi, lə ni mbə yam, gwanashi mbə ha cəm, a kə ghəshi na:

«Fal ntsa mənzəy va kwa gəzli mazə ci,

ghəshi lə ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va ghwəmmə.

Haꞌwə ghwəmmə ti shi.

Ghəshi na mbəzli nza bərci və shi.

Fə shəndəkə ghwəmməə dzəti shi,

ya paꞌ hwəmɓa» kə ghəshi.

¹⁴Dzəghwa shi faɗə ni va piy: «Amin» kə ghəshi zləɓati. Ma pəhepəhir bakə mətsəkə faɗəti ni va ghalaɓa na, mətsəfəkwə gwanashi kwa kwəma ntsa mənzəy va kwa gəzli mazə ci, ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa va, ka falshi.

Kwəma zəghwə təmbəkə tsaa bali dimə tə zliya pəərəti məndi va

¹Zhini, ma sa nə ya njəꞌwə pən na, zəghwə təmbəkə tsa va maɗiy ta ghwəni zliyaa ɓəvə na va. Dzəghwa na, bal balamti kwa taŋa nahə mbə dimə mbərfəŋ na va niy nahati məndi. Mbaꞌee favə tsahwəti sə kwətiŋ mbə shi faɗə ni va piy ndəmndəməy, ndəɓa dərazli van ə pə gha: «Ca səəkə» kə. ²6:2-8 19:11, 14; Zak 1:8; 6:1-7Ma nighee na, gədəw tsa tezlezl tsa səvəriy tiɓa, lə ndə mə dallə, mbaꞌa rigi mbə dəvə ci. Dza mbaꞌa məndi panambə daghwəba miydala mbə ghən ci. Dza na ka tərə kwəshəl ghəci, ta zha ta məni miydala diɓa.

³Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa baka dimə nahati məndi va. Fee kwa baka sə ta shi faɗə ni va piy ɓa na: «Ca səəkə» kə. ⁴Mbaꞌa tsahwəti gədəw ghəməy səvəriy, lə ndə mə dallə. Mbaꞌa məndi ɓanavə kafaꞌi tsa dikə tsa. Dza mbaꞌa məndi ɓanavə bərci ta həərə mbəzli tə hiɗi gwanashi, ta mbəz ghəshi kwa jipə shi. Ka bəkwə ghən tsa shi, kala zərkə tiɓa.

⁵Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa mahkana dimə nahati məndi va. Fee kwa mahkana sə ta shi faɗə ni va piy ɓa na: «Ca səəkə» kə. Mbaꞌa gədəw tsa ngərjəkəjəkə tsa səvəriy, lə ndə mə. Nighee na, ntsa mə va lə tasaw bərkə shiy ta dəvə ci. ⁶Ma fee na, məliy gaka, war nja məli ndə ngəri səəkə mbə shi faɗə ni va piy. Ma kə na: «A pə gha dzaa məniy, ma gəna ka ndəə kwəmavə tə sləni vəghwə tsa ci kwətiŋəy, gar pavə ha tasaw kwətiŋəy. Ma cikizl kə na, gar ta er kwətiŋ səɗa. Ma na kar in ghəshi lə tay nashiy, əntaa niva taa nza caslakə ma» kə.

⁷Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa faɗa dimə nahati məndi va. Fee kwa faɗa sə ta shi faɗə ni va piy ɓa na: «Ca səəkə» kə. ⁸6:8 Zher 14:12; Ezhek 14:21; ꞌWəzh 13:14Nighee na, gədəw tsa kwərtəhə tsa səvəriy dallə ndə mə. Məti, kə məndi kaa slən tsa ntsa va, mbaꞌa pətsa ka mbəreketiy nza ti kwasəbə. Mbaꞌa məndi ɓanavəshi bərciy dzəkən nahwəti bəla hiɗi kwətiŋ, sa təhəvərishim faɗə mbə. Nza ghəshi bakwamti mbəzli tə nava bəla hiɗi gwaꞌa lə kafaꞌi, mbaꞌa lə ma, lə zəlghwə ghənghən ghənghən, mbaꞌa lə shəkwadeshi.

⁹6:9 1:2, 9; 12:11, 17; 19:10; 20:4; 1Zhŋ 1:1-2Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa cafa dimə nahati məndi va. Njəꞌwə pən na, piy tsa mbəzliy niy bakwamti məndi tə mbərkə kwəma Hyala lə tə mbərkə sa niy gəzə ghəshi kwəma va kaa nihwəti mbəzli kala hazləni ma. Piy tsa shi va na, ta pətsa ka məndiy fə shiy ti ta ta shi kaa Hyala ghəci. ¹⁰6:10 18:24; Cem 13:2-3; Nəw 32:43; Lk 18:7Ka zlapə kwəma ghəshi zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi na: «A ntsa ghəy dikə tsa, gha na ntsa ɗewɗew tsa, gha na ndə sla ngwəvə tsa kataŋ tsa. Va tsəgha ɗəw ghəy, nighə, ndatsəma nza ghəy tikə kia? Hwəm bərkə gha ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi, a ghəshi kəsli kərhiy dzəghwa ghəy, sa bakwamtəŋəy ghəshi kia?» kə ghəshi. ¹¹6:11kwəbaŋ tsa tezlezl tsa: 3:5, 18; 4:4; 7:9, 13; 19:8, 14; Ezay 61:10Dzəghwa məndi kaa ya tsamaɓa ndə mbə shi ki, mbaꞌam ɓanavə kwəbaŋ tsa tezlezl tsa. Ma kə məndi zləɓanshi na: «Kadiwəm di, ndəghətim jəw. Ɗaŋ na nihwəti ngwarməhiŋwəy dza məndiy zhiniy bəkwə tə mbərkə sa ghəra ghəshi sləni ta Hyala njasa nza ghwəy va kwərakwə» kə məndi.

¹²6:12-13 8:5, 12; 11:13, 19; 16:18; Zhəw 2:10; Mt 24:29Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa kwaŋa dimə nahati məndi va diɓa. Dzəghwa mbaꞌa hiɗi məŋkəɗishi gwanashi, lə bərci tərəŋw tərəŋw. Njəꞌwə pə gha kaa vici na, ndəɓa ləkwəsa ngəri na pə gha ngəri tsa nzə, sa ləvəta na. Tir na, ndəɓa miymiy pə gha ghəm tsa ci. ¹³Ma sasərkwəhi tə ghwəmə na, war ka kwətəkwətiy səkwaa dzəti hiɗi, njasa ka ya daskwaa təhəta ma vaa shikə səkwa mə daskwa, safəə viy lə bərci. ¹⁴6:14 16:20; 20:11; Ezay 34:4; Ebr 1:11-12Gwəravə ghwəmə tsəgha, bətə zata, njasa ka ndə vaa paramti kəshiɗi. Dzəghwa məndi kaa dəlegwigwi ghəshi lə hiɗi dzar tə jipə yam gwaꞌa, mbaꞌa məndi ɓantishi tə pətsaa niy nza ghəshi. ¹⁵6:15 Ezay 2:10, 19, 21; 24:21Dzəghwa mbəzli gwanashi, mbaꞌa ghəshi mbəmbəshi. Mbəzli nja mezhizhə tə hiɗi, lə mbəzli dikə dikə ni sləkəpə, lə ka sawji dikə dikə ni, lə mbəzli ka ghi tərəŋw tərəŋw ni, lə ni nza bərci və shi mbəzli tərəŋw, lə mevivi mbəzli, lə ni yaya ni gwaꞌa, mbəmbəshi dzar mbə ləgwəhi dəlagwa, lə dzar ta hərezli. ¹⁶6:16 5:7; ꞌWəzh 10:8; Lk 23:30A kə ghəshi na: «A dəlegwigwi ghwəy lə hərezli ni, ngazlavam dzəkən ghəy, a ghwəy mbələyŋəy di. Nəghətaa mətsə ntsa mənzəy va kwa gəzli mazə naŋəy, lə vantaa zəghwə təmbəkə tsaa ɓəti nəfə va dzaa naŋəy. ¹⁷6:17 Zhəw 2:11; Nahwəm 1:6; Səf 1:14-18; Mala 3:2Sa nzanay, a vəghwə tsa gar ci sati nəfə tsa shi ti mənəy, ta məni ngwəvəə dzəkən mbəzli. Va tsəgha na kiy, ndə tiɓa lə bərci ghwəla mbaꞌa dzaa zhiniy mbay garə kwa kwəma shiw» kə ghəshi.

Mbəzli 144ꞌ000 (bələkwə bələkwə məŋ bələkwə, mbaꞌa faɗə mətsəkə faɗəti ghən kən) fati Hyala lamba nzə ti shi, mbə mbəzli ka *Izərayel

¹7:1 9:14-15; Zher 49:36; Dani 7:2Ma ləy hwəm nava kwəma ki, nighee na, ka kwal Hyala faɗə, garə garə dza kwa bəla slərəpəpi hiɗi faɗanashi. Ma ghala pətsa garəshi ghəshi va na, mbaꞌa ghəshi daməti safə tsa faɗə tsa va, vantaa ghəci viy, ya dzəti hiɗi, ya dzəy tə kwəfa, ya va kwəfəghə fəhi. ²Ma nighee ɓa na, tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala səəkəy kwa ghwəmə, dəmakə lamba Hyala kwa ɓəpə piy ta dəvə ci. Dza na ka zlapanshi kwəma kaa nihwəti ni faɗə ni va ka kwal Hyala, shi ɓanavəshi Hyala va bərci, ta laɗamti shi tə hiɗi, lə ni mbə yam gwaꞌa. ³7:3 9:4; 14:1, 3; 22:4; Ezhek 9:4, 6Ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzli ni, kadiwəm di, ka liɗi shi tə hiɗi, ya ni mbə yam, ya fəhi ghwəy di ma. Ndəghətim, a ghwəmmə faghwa lamba Hyala kwa dəghaŋ kwəma mbəzliy ghəranta sləni kaa Hyala ghwəmmə» kə. ⁴7:4-8 14:1, 3; 21:12-13Dzəghwa mbaꞌa məndi gəzara njasa nza ɗaŋ tsa mbəzli dza məndi va ta fə lamba Hyalaa dzəghwa dəghaŋ kwəma shi gwanashi. Ma na ɗaŋ tsa shiy: Mbəzli bələkwə bələkwə məŋ bələkwə, mbaꞌa faɗə mətsəkə faɗəti ghən kən, (144ꞌ000). Mbəzli mbə takəhi mən lə bakə ni va mbə hwəlfə ka Izərayel na ghəshi gwanashi. ^5-8Mbaꞌa məndi dzaa fati lamba Hyala tə mbəzli təravəm mbə takəhi məŋ lə bakə ni va. Ya mbə tsama takə na, mbəzli diwəy məŋ, məŋ lə bakə shi fanatishi məndi lamba. Vanay slən tsa takəhi va: Takə tsa Zhəwda, mbaꞌa sa Rəwben, mbaꞌa sa Gadə, mbaꞌa sa Aser, mbaꞌa sa Nefətali, mbaꞌa sa Manase, mbaꞌa sa Shimeyaŋw, mbaꞌa sa Levi, mbaꞌa sa Isakar, mbaꞌa sa Zabəlaŋw, mbaꞌa sa *Zhezhefə, mbaꞌa sa *Beŋzhameŋ. Tsəghaa takəhi fati məndi va lamba ti shi. Ya mbə tsamaɓa takəy, mbəzli diwəy məŋ, məŋ lə bakə na shi fanatishi məndi lamba va.

Vərəm tsaa ɓasəy səəkə mbə hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi

⁹7:9 5:9; 6:11; SləniTaH 23:40Ma ləy hwəm, sa nə ya njəꞌwə pən diɓa ki na, kar mətsee tə vərəm ndə ngəri tsaa səəkə ya kwəmaɓa na tə hiɗi, ya kwəma ka waa gəzə na, ya hwəhwə ka waɓa na, ya hwəlfə ka waɓa na. Kala gar mbay ndəə ɓəlati ɗaŋ tsa shi. Gar gar gar ghəshi gagarəshi kwa kwəma gəzli mazə va, lə kwa kwəma ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va. War lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni ghaa nashi ma kən ghən shi. Mbaꞌa kəslifi slərpə ta dividivi shi. ¹⁰7:10 5:7Dza ghəshi ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Ghwəmməy, war Hyala ghwəmmə va mənzəy kwa gəzli mazə nzə, ghəshi lə ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va na ni ghwəmmə mbəzliy mbəlitəmmə na na ghwəmmə» kə ghəshi. ¹¹7:11 4:4, 6Ma ka kwal Hyala gwanashi na, war gar gar gar ghəshi garəshi, dəzlətsəɓə ghəshi tsəɓay gəzli mazə, lə shi pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va, mbaꞌa sa shi faɗə ni va piy gwaꞌa. Dzəghwa, tsəfəkwə tsəfəkwə ghəshi tsətsəfəkwəshi, nzəŋw, nzəŋw, nzəŋw kwəma shi mbə hiɗi, kwa kwəma Hyala, Ka fal ghəshi, ¹²7:12 4:11ma kə ghəshi na:

«*Amin, tsəgha na kataŋ, Hyala ghwəmməy,

ghənzə na Hyala kwa fal məndi paꞌ kwa ndimndim,

ghənzə na Hyala shəndəkə na,

kwa sənata kwəma, lə bərci və tərəŋw.

Mananta ꞌwəsa ghwəmmə, ka haꞌwə ti.

War ghənzə na Hyalaa məni mazə paꞌ kwa ndimndim.

Amin» kə ghəshi.

¹³7:13 6:11; 7:9Ma kə tsahwəti ndə kwətiŋ mbə pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va ngəra na: «A zəghwee, mbəzli njaa ni na ni nza kwəbeŋer pay pay ni ni kən shi mbə mbəzli ni baya? Sənay gha nda kwəma səəkə ghəshi na?» kə. ¹⁴7:14 1:5; 22:14; Cem 51:9; Dani 12:1; Mt 24:21Ma pən ngəci na: «A Ndə sləkəra, a kwəma sənatee mbə kwəma va, kala war gha na saa dzaa sənay kia» pən. Ma kə ngəra na: «Ma mbəzli nashi gha niy, ghəshi na mbəzliy garəshi lə bərci kwa kwal Hyala mbə ngəraꞌwə tsa tərəŋw tsa səəkə kən shi ta kwəma Hyala. Kwəbeŋer kən shi va tezlezl tezlezl ni nashi ghay, ə yaɓantishi ghəshi mbə miymiy zəghwə təmbəkə tsa Hyala va shikəshi. ¹⁵7:15 21:3Va tsəgha nza ghəshi gar gar gar kwa kwəma gəzli Mazə Hyala, ya hwəmɓa nzə. War ka ghəra sləni ngəta mbə ciki tsa nzə, havəghwə lə həvir gwaꞌa. War mbə ndəghwə shi ntsa mənzəy va kwa gəzli mazə ki. ¹⁶7:16 Ezay 49:9-10Ma ghəshi nashi kiy, ya ma, ya ndir na, ka zhini naa ghəranshi ghwəlaw. Ya viciy, ka dza naa mbərə ta ndindishi ghwəlaw. Nihwəti shiy tiɓa dzaa ndindishi, ka sanshi ngəraꞌwə ghwəlaw. ¹⁷7:17 5:6; 21:6; Zhŋ 10:10, 11; Ezhek 34:11-16, 23-24; saɗi wahə kwa mətsə: 21:4; Cem 126:5-6; Ezay 25:8Sa nzana, ma ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va kwa jipəjipə gəzli mazəy, ghəci dza naa ndəghwəshi. Ta pəməghəshi dza naa dzəməy yaməə ɓəpə piy. Ka Hyala dza na, mbaꞌa saɗamti wahə kwa mətsə shi» kə.

Zəghwə təmbəkə mbə bali kwa mbərfaŋa nahə dimə

¹8:1 Zak 2:17; Aba 2:20Zhini zəghwə təmbəkə tsa va mbaꞌa balamti kwa mbərfaŋa dimə nahati məndi va ti. War sa nə na bal kə na, dzəghwa pətsa tə ghwəmə tsəgha, ɗekəɗekəɗekə nzəyəy. Gar minti mahkan mətsəkə, kala favə gaka nihwəti shiy ndə ya jəw nzə.

²8:2 təlimim: Zhə 6:4, 6; Mt 24:31Ma nighee na, ka kwal Hyala garəshi mbərfəŋ kwa kwəma nzə, mbaꞌa məndi ta tahanavəshi təlimim kwətiŋ kwətiŋ ngəshi.

³8:3 5:8; Səvəri 30:1, 3Dzəghwa tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa səəkə garəy vəgha pətsa ngati məndi tə tsahi mbəzə, ta ndanta shiy ti kaa Hyala. Mbaꞌa həlapə məntim tə tsahi mbəzə ta ndanta hililiŋəə zən nja ꞌwərdi kwa kaa Hyala və ta dəvə ci. Dzəghwam ɗaŋ məndi tanaghwa hililiŋə dza na va ta ndanta kaa Hyala, a ghəci ndanta tə pətsa ka məndiy ndanta shiy kaa Hyala, kwa kwəma gəzli mazə nzə va, dzavəɗə lə cəꞌwə cəꞌwə mbəzli Hyala gwanashi. ⁴Sa maɗi inəghwə tsa hililiŋə va jakə lə cəꞌwə cəꞌwə mbəzli Hyala va gwaꞌa ta dəvə ndə kwal tsa Hyala tsa məgarə va kwa kwəma Hyala ki na, ka dzəmə. ⁵8:5 4:5; 6:12-13; SləniTaH 16:12; Ezhek 10:2Dza ndə kwal tsa Hyala tsa va, mbaꞌa ɓəvə həlapəə niy nza hililiŋə va kwa, gyaɗə ghəci hənzəvə ghwə kwa, kwa pətsa ndanta na va shiy ti kaa Hyala. Sa hənzəvə na na, dza na fəyik, ndəghakəghwaa dzəti hiɗi. War sa ndəghakəghwa na na, ghavə shiy tsəgha ka dərazli, ka ndəmndəmə, ka wampiɗi. Mbaꞌa hiɗi gərgərəshi.

Njasa viy ka kwal Hyala təlimim

⁶Ghalaɓa kiy, mbaꞌa ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va, niy ɓanavəshi məndi təlimim mbərfəŋ ngəshi ta viyshi gwəmantəvashi gwaꞌa ta viy shi ki.

⁷8:7-12 9:15, 18; Ezhek 5:2, 128:7 Səvəri 9:23-25Dzəghwa kwa taŋa *ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə. Ma sa viyata na na, dza kar kwacakasla lə ghwə, mbaꞌa miymiy, dzavəɗə ghəshi shəkəkəghwavashi səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi. Ma sa təhəvərim hiɗi mahkan mbəy, dzəghwa nahwəti bəla kwətiŋ, bərkiɗə ghənzə ndita. Sa təhəvəri məndi fəhi mahkan mbə diɓa na, mbaꞌa nahwəti bəla shi kwətiŋ ndita. Gwaꞌa gwaꞌa gwəzən tsa neɓekə tsa ndantəvay.

⁸8:8 16:3-4; Səvəri 7:20, 21Dza kwa baka ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma sa viyata na na, dzəghwa məndi kaa nihwəti shiy, ndəɓa dəlagwa dikə na, pə gha ngəshi, war ka tsə ghwə səvəri mbə shi, fəyik məndi ndəghakəghwashiy dzəti kwəfa dikə na. Ma sa təhəvərim həl tsa dikə tsa mahkan mbə na, dzəghwa nahwəti bəla shi kwətiŋ mbaꞌa zhəghəta ka miymiy. ⁹Dzəghwa shiy piy mbə yam geꞌi geꞌi lə bəlaa zhəghəta va ka miymiy, cəkeꞌ ghəshi bəkwəshi kwərakwə. Tsəgha kwambəwaler liɗishi, geꞌi geꞌi lə bəla va kwərakwə ɓa.

¹⁰Dza kwa mahkana ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma sa viyata na na, ꞌwakəvə sasərkwə dikə na, war ka tsə, baram baram baram ndəɓa ghwə tə shihwə pə gha, mbaꞌa tərəkəvata səəkə mə ghwəməə dzəti kwa mahkana bəla yam kwa həleɗemer lə mətsəhi yam gwaꞌa. ¹¹8:11 Zher 8:14Slən tsa sasərkwə vay, «shi ꞌyaghwakə ni». Dzəghwa kwa mahkana bəla yam va sa təhəvərishi məndi mahkan mbə, ꞌyaghwakə ghwakə ghwakə, ghəshi mənishi. Mbaꞌa mbəzli bəkwəshi tərəŋw war sa sahwə ghəshi yam va, sa nza ghwəꞌiy bəkwə mbəzli mbə shi.

¹²8:12 6:12-13; Ezay 13:10; Ezhek 32:7-8Dza kwa faɗa ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma sa viyata na na, dza nahwəti bəla kwətiŋ mbə bəla vici mahkan, sa təhəvərim, mbaꞌa shirkwəta. Tsəgha nahwəti bəla tir kwətiŋ sa təhəvərim mahkan mbə shirkwəta diɓa, zhini tsəgha nahwəti bəla sasərkwəhi kwətiŋ sa təhəvərishim mahkan mbə diɓa. War kwəsli ghaa nata ma kwa mahkana bəla va shi va gwanashi. Ka mbərə nahwəti bəla vici kwətiŋ havəghwəw. Ka mbərə na kar tir lə sasərkwəhi həvir kwərakwəw. Tsəgha.

¹³Dzəghwa sa nə ya njəꞌwə pən na, kar tə zəlikə, dzəy tə ghwəmə, məɓa kərakə. Fee na, ghənzə mbə wa zlaŋzlaŋ, a kə na: «Waa ngəraꞌwə, waa ngəraꞌwə! Avanay sanay mahkan tərmbə nihwəti ka kwal Hyala, ta viy na shi təlimə. Ya wa ndə sa ka na viyata na ciy, ta səəkə dza ngəraꞌwəə dzəkən mbəzli tə hiɗi tərəŋw» kə.

¹9:1kəꞌwə tsa təɗəm tsa va tərəŋw tsa: 11:7; 20:1; Zhəwbə 26:6; 28:22; Lk 8:31; 2Pi 2:4Dza kwa cafa ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma nighee na, sasərkwə tərəkəvata səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi. Dza mbaꞌa məndi ɓanavə shiy ghwəni miy kəꞌwə tsa təɗəm tsa va tərəŋw tsa ta dəvə nzə. ²9:2 Ghava 19:28; Səvəri 19:18Dza sasərkwə va, ɓəŋ ghwənamti kəꞌwə tsa təɗəm tsa va ki. Ma sa ghwənamti na na, ghavə inəghwə tsəgha, takwəm kwəm kwəm səəməy kwaɓa. Ndəɓa inəghwə tsaa ndi vəꞌi, pə gha. Dzəghwa na, nzaꞌjəw, dəmbəꞌwamti vici lə pətsa dzar tə ghwəmə ta gwaꞌa. Dzəghwa zhəmbəlmbəl pi məniy. ³9:3-11 Səvəri 10:12-20Dzəghwa jər vəɗəm tsahwəy səəmə kwa kəꞌwə tsa va, səvəri mbə inəghwə tsa va. Mbaꞌa dzaa pəslambəvay mbə mbəzli tə hiɗi. Mbaꞌam ɓanaghə bərci ta ndindi mbəzli nja yiti. ⁴9:4 7:2-3Ma kə məndi kaa jər tsa va na: «A jər, mbala, ma sa ka gha tsəhəŋay, əntaa gha taa kwəfəghə nihwəti shi gəmshi ni nja gwəzən, ya fə, ya nimaɓa kəslifi shiy ma. War ndə ngəri, mbəzli kama lamba Hyala kwa dəghaŋ kwəma shi nahə nahə gwaꞌa tsəgha, pə gha dzaa sanshi ngəraꞌwə» kə məndi kaa ngəci. ⁵Nanzə kiy, ɓanavə kwal məndi kaa jər tsa va ta bakwamti mbəzli ghəciw. War ta sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzli, geꞌi geꞌi gar tir cifə ɓanavə məndi kwal gwaꞌa tsəgha. War njasa ka yiti vaa zhanci kaa ndə ghənzə nditi ndəy, war tsəgha na zhipə tsa shigə ci va ghəci nditi ndə.

⁶9:6 Zhəwbə 3:21; Zher 8:3Ghala tir tsa cifə tsa vay, ta ɗəw məti dza mbəzli tə hiɗiy dza. Ka dza mətiy ɓəshi kiw. Tərəŋw ghəshi taa maw məti na, ka hwəta məti taa nza və shi. ⁷9:7 Zhəwbə 39:19-20; Zhəw 2:4Ma pa jər tsa va ndəə nighəy, war ndəɓa gədewesli pahamti məndi ta dza ta mbəz, pə gha. Mbaꞌa shiy mbə ghən shi nja daghwəba tsa məntim tə tsahi mbəzə. Ma pətsa mbə kwəma shi ndəə nighə na, war nja pətsa mbə kwəma ndə ngəri. ⁸9:8 Zhəw 1:6Ndəɓa shiti mbə ghən miꞌi pə gha kaa shiti shi biti biti tsa shi. Ma sliꞌi shi na, war nja sliꞌi zhəl. ⁹9:9 Zhəw 2:5Dzəghwa məndi kaa pətsa sati kwa hati shi mbaꞌam pahamti lə shiy, nja rəbəci tsa tsati məndi tə tsahi. Ma ndəə fa gaka bəkəbəkəhi ci na, war njasa ka gaka məwtiti gədewesli vaa nza mbə mbahə shiy, ghəshi mbə diva ta mbəz. ¹⁰Jər tsa vay, lə shigə na ti kikw kikw kikw, njasa ka shigə yiti vaa nza. Lə shigə shi va dza ghəshiy ndindi mbəzli, ta sanshi ngəraꞌwə mbə tir cifə. ¹¹Ma mazə tsaa sləwashiy, ghəci na ndə kwal tsa kəꞌwə tsa təɗəm tsa va, tərəŋw tsa. Slən tsa mazə tsa va lə kwəma ka Ebərəy: «Abadəŋw». Lə kwəma ka *Gərekə na: «Apəliyəŋw». Ma ɗi slən tsa va gəzəy: «Ndə zapə na» ɗi na gəzə.

¹²Ava gwaꞌa kərəy kwa taŋa ngəraꞌwə naci ki. Ghwəla na tsahwəti ngəraꞌwə bakə mbə səəkə.

¹³9:13 8:3; Səvəri 30:1-3Dza kwa kwaŋa ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə kwərakwə. Ma sa viyata nay, fee na, məli ndəə gaka səəkə dzar kwa bəla faɗə na va tə pətsa ngati məndi va kwa kwəma Hyala. Pətsa vay, tə mbəzə ngati məndi ta ndanta shiy ti kaa Hyala. ¹⁴9:14 7:1; Nəw 1:7Ma kə gaka məli va kaa kwa kwaŋa ndə kwal tsa Hyala tsaa viyata təlimə va ki na: «A ndə kwal tsa Hyala, mbala pəlashi nihwəti ka kwal faɗə ni va pəhəti məndi miy həl tsa dikə tsa va nə məndi, “Efəratə”, kə məndi kaa slən tsa ci» kə. ¹⁵9:15 8:7-12Dzəghwa məndi ki mbaꞌam pəlashi ka kwal va. Ma ghəshi faɗanashiy, Hyala niy pəhətishi na, mbaꞌa gwəməyshi, ta ghəra sləni ghəshi tə piya va, geꞌi lə tir tsa va, zhini geꞌi lə vici va, mbaꞌa geꞌi lə ler va diɓa. Sləni shiy: Səəkə ta bəkwə nihwəti mbəzli tə bəla kwətiŋ, sa təhəvərishim mahkan mbə. ¹⁶Nighee na, ka sawji ɗaŋ tərəŋw səəkəshi tiɓa mə gədəw mə gədəw. Dza mbaꞌa məndi gəzara ɗaŋ tsa shi. Ka sawji gar miliyaŋw bələkwə bələkwə bakə ghəshi (200ꞌ000ꞌ000). ¹⁷9:17 Zhəwbə 41:10-12Ma yən mbə nighə shi va nja kwa shiw kiy, mbaꞌee nashi gədewesli, lə mbəzli lə mbəzli mə shi. Ma mbəzli mə shi va na, lə kwəbeŋer rəbəci kən ghən shi. Ghəm ghəmshi tə nahwəti bəla, tə nahwəti bəla na, nja isl ghwəmə, ma tə nahwəti bəla ɓa na, nja shamshama. Ma ghəneɗemer gədewesli va na, war nja ghən zhəl. Ka səvəri ghwə lə inəghwə, mbaꞌa barəwdəw kwa miy shi. ¹⁸Dzəghwa ngəraꞌwə tsa mahkan tsa va səvəriy mbə miy gədewesli va, mbaꞌa zamti nihwəti mbəzli tə bəla hiɗi kwətiŋ sa təhəvərishim mahkan mbə. ¹⁹Gədewesli vay, mbə miy tsa shi lə mbə shigigi shi na ni shi bərci ghəra ghəshi mbəzli li shi. Ma ndəə nighə shigə shi va na, war nja shishi nja shishi, lə ghən lə ghən ti, li ka ghəshiy həəci mbəzli.

²⁰9:20-21 16:9; Səvəri 20:13-159:20 Dani 5:4, 23; Cem 135:15-17; Ezay 44:9-20Ma nihwəti mbəzliy tərəmbəshi kala bəkwəshi va ngəraꞌwə tsa mahkan tsa vay, ya tsəgha nzə na, tsa titihwə ghəshi kaa Hyala, ka zhəghəti nzəy tsa shiw. War ghwəlashi niy nza ghəshi mbə ki kihə hyeler shi, ka tsəfəkwə kwa kwəma mbəreketi ngati ghəshi tə tsahi mbəzə, lə tə tsahi bənɓa, ya ni fəɗiti məndi tə shəghwə, ya tə hərezli. Gəla shi vay, shiy nay ma pi, kala favə ma kwəma, kala mbəə dza, na ghəshi. ²¹Mbəzli va diɓay, war ghwəlashi niy nza ghəshi mbə bəbəkwə mbəzli, ka məməni mbəl, ka məməni ghwərghwər, ka ghəghəli shi mbəzli.

*Ndə kwal tsa Hyala səəkəy lə zliya jəwə ta dəvə ci

¹10:1 4:3Zhini, sa nə ya njəꞌwə pən diɓa na, ndə kwal tsa Hyala tsa diɓədiɓə tsa mbə səkwa səəkə mə ghwəmə. Vəgha ci na, lə kwəleɓi kən, mbaꞌa ɓəriŋ pəərə pəərə dzar ta ghən ci. War ndəɓa vici pə gha pətsa mbə kwəma ciy mbərə. Ma shiɗshiɗ ci na, nja ghani ghwə. ²10:2 5:1; 10:8Tasl ghəci kəsəvə zliya jəwə, ghwəni ghwəni ta dəvə ci. Dza na maɗə kəɗati səɗa kwa bəzəmə ci tə kwəfa dikə na, ma kwa zleɓi ci na, maɗə tə hiɗi. ³10:3 Zher 25:30-31; ꞌWəzh 11:10Dza na mbaꞌa ngwəmata lala zlaŋzlaŋ, ndəɓa gaka wahə zhəl, pə gha. Sa ngwəmata na lalay, dzəghwa van mbərfəŋ ghəci dərazliy, ta zləɓanci lala ci va. ⁴Ma sa kəɗita gaka dərazli van tsa va na, mbaꞌee niy gwəmantəvara, ta tsasli kwəma gəzəkə na mbə dərazli ci va. Ma fee na, məli ndə mbə gəzara kwəma səəkə mə ghwəmə, ma kə na: «A Zhaŋ əntaa gha tsasli shi gəzəkə dərazli van va ma, mbələyshi mbə nəfə gha» kə.

⁵Dzəghwa ndə kwal tsa Hyala tsaa niy nay ya va məgarə, mbaꞌa nahwəti səɗa ci tə kwəfa dikə na, mbaꞌa nahwəti tə hiɗi, kaf kafata dəvə kwa bəzəmə ciy dzəta ghwəmə. ⁶10:6 Cem 146:6; Dani 12:7; SləniKY 4:24Ka zəmə fəla ghəci lə slən tsa Hyala tə ghwəmə ya paꞌ hwəmɓa. Saa ngati ghwəmə, lə hiɗi mbaꞌa shi ti shi gwanashi. Saa mənti kwəfahi lə shi kwa shi gwaꞌa. Ma kə na: «Shi vay, ta məniva dza ghəshi, sənzənvanata. ⁷10:7 22:6; Zher 25:4; Amə 3:7-8Ma sa ka kwa mbərfaŋa ndə kwal tsa Hyala viy na ci təliməy, ma nza Hyala kərni məni kwəma nzə mbəmbə na, niy təkəti na məni nzə. Njasaa niy gəzanshi na kaa mbəzli ka ghəra sləni nzə, lə ka Hyala nzə dza na ta məni» kə.

⁸10:8-10 Ezhek 2:8–3:3Fee na, gaka məli niy favee vaa gəzara kwəma səəkə mə ghwəmə, mbə gəzara kwəma diɓa, a kə na: «A Zhaŋ, mbala ɓə zliya jəw na va ghwəni ghwəni na ta dəvə ndə kwal tsa Hyala tsa məgarə va, tə kwəfa dikə na nahwəti səɗa ci, tə hiɗi nahwəti» kə. ⁹Əŋkwa pən, mbaꞌee maɗira, «ndara zliya va» pən kaa ndə kwal tsa Hyala tsa va. Ma sa ɗəwee ki, ma kə ngəra na: «Ɓə a gha pərəhwə. Sa ghaa pərə nanzə kiy, nja mbəzəkwə dza ghaa favə njəmnjəm tsa nzə mbə miy gha. Ma sa ka gha ndahwə na, ndəɓa tsəna gha taa favə kwa hwər gha» kə. ¹⁰Dzee həŋ yən ɓəvə zliya va və ta dəvə ci. Mbaꞌee pərəhwə. War tsəgha ghənzə njasa gəzara na va ki, ndəɓa mbəzəkwə yən favə mbə miy tsee yən mbə pərə. Ma sa ndahwee na, ndəɓa tsəna yən favə kwa hwər tsee.

¹¹Dza ma kə məndi ngəra diɓa na: «A Zhaŋ, ta gəzə kwəma gəzəkə Hyalaa dzəkən nihwəti hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi ɗaŋ, lə dzəkən nihwəti hiɗi, lə mezhizhə shi gwaꞌa dza gha kaa mbəzli. Ya namaɓa ghaniy gəzə mbəzliy, ta gəzanshi kwəma gəzəkə Hyala dza gha» kə məndi kaa ngəra.

Ka gəzə kwəma Hyala bakə ni va

¹11:1 21:15Dzəghwa məndi mbaꞌam ndara gwələvə tsa ka məndiy bərkə shiy li ta dəvee, war nja gəta ghəci. A kə məndi ngəra na: «A Zhaŋ, mbala a gha dzaa bərkəti njasa nza dikə tsa *ciki Hyala, lə pətsa ka məndi vaa fə shiy ta ta Hyala ti gwaꞌa. Zhini mbaꞌa gha ɓəlati njasa nza ɗaŋ tsa mbəzliy cəꞌwə Hyala mbəɓa. ²11:2 Cem 79:1; Lk 21:24; 42 tir: 12:6, 14; 13:5; Dani 7:25; 12:7Ma nanzəy, əntaa gha dzaa bərkə ngwəlaa tərə va kwa kələm tsa va ma. Zlata tə gha nava. Sa nzanay, a Hyala ɓanavəshi tsava pi kaa hwəlfəhi mbəzli ghənghən ghənghən, ka ghəshi dzay, ka kəkəɗi məlmə Hyala ɗewɗew na mbə tir faɗə mətsəkə bakəti.

³Ta ghwənashi ka gəzə kwəmee va bakə ni dzee. Lə kwəbeŋer ka məndiy təhwəni mbəri li shi dza ghəshiy nza kən ghən shi. Ka ghəshi dza na, ka gəzə kwəmee kaa mbəzli mbə vici bələkwə bələkwə məŋ lə diwəy bakə mbaꞌa kwaŋ mətsəkə ghən kən na va» kə. ⁴11:4 Zak 4:1-3, 11-14; Zhŋ 8:17Ma ka gəzə kwəmee va bakə ni kiy, ghəshi na fəhi bakə ni va har məndiy «*ꞌWəlivə». Mbaꞌa gərkəwahi bakə ni va garəshi kwa kwəma Ntsaa sləkə shi tə hiɗi gwanashi. ⁵11:5 2Mezh 1:10; Cem 97:3; Zher 5:14War mbaꞌa kə ndəə pəla mananshi jikirəy, ta səvəri dza ghwə kwa miy shi, nza ghənzə zamti ka mbəz shi. Ava war tsəgha dza mbəzliy pəla mananshi jikirəy zashi. ⁶11:6 Səvəri 7:17-19; 1Mezh 17:1; Zhk 5:17Ma mbəzli va, ghala vəghwə tsa dza ghəshi vaa nza mbə gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzliy, a bərci taa nza və shi ta garəti van kala nzəmə ghəci. A bərci taa nza və shi ta zhəghanti yam ka miymiy diɓa. Ya hwəlfə tsamaɓa ngəraꞌwəy, a bərci taa nza və shi ta ɓəkəə dzəti hiɗi, njasa dza ghəshiy ɗi.

⁷11:7 13:1-2; 17:8Ma sa ka ghəshi kəɗamti gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli kiy, ka saa dza səɗa tsaa səəmə va səəkə kwa kəꞌwə tsa təɗəm tsa va tərəŋw tsa dzay, mbaꞌa pəsliy ti shi, ka mbəz li shi. Ka na dza na mbaꞌa bakwamtishi. ⁸11:8 Lk 13:33-34; Sədəm: Ghava 18:20; Ezay 1:10; Ezhek 16:46; Ezhipətə: Səvəri 3:16-19; 7:3-5War ɓəlahə ɓəlahə dza mbəreketi shiy nza dzar kwa kwal tsa dikə tsa mbə məlmə dikə na va. Mbə pətsaa niy daŋwavəgha məndi va Ntsaa sləkə shi vəgha tsəm. «*Ezhipətə» ya «*Sədəm» kə məndi kaa slən tsa məlmə va kwa fir. ⁹Ma mbəreketi mbəzli va vay, ta nashi dza mbəzli gwanashi dzaa tiɓa ɓəlahə ɓəlahə mbə vici mahkan mbaꞌa reeta. Ya mbə hwəlfə ka wa na ndə, ya tə hiɗi ka wa səəkə ndə, ya mbə hwəhwə ka wa yakə məndi ndə, ya kwəma ka waa gəzə ndəy, war ta nashi mbəreketi mbəzli bakə ni va dza ghəshi. Ka dza ghəshiy zləɓa məndiy lashiw. ¹⁰11:10 Zhŋ 16:20Tərəŋw dza mbəzli tə hiɗiy vəshishi, Ka ta shi zəmə, ka tsə, ka vəli, tə sa nzana mbaꞌam bakwamti mbəzli bakə ni va. Sa niy nzana tərəŋwshi mbəzli va niy sanamiyshi ngəraꞌwə lə shiy niy məni ghəshi va.

¹¹11:11 Ezhek 37:9-10Ləy hwəm sa kərəta vici mahkan na va mbaꞌa reeta kiy, dza Hyala mbaꞌa viyanambə piy tsa nzə kaa mbəreketi mbəzli bakə ni va. Ma sa tsəhəy piy tsa va mbə shi na, mbaꞌa ghəshi satishiy garəshi. Ya wa ntsaa nata nava kwəma na, mbaꞌa her ci dzashi tərəŋw. ¹²11:12 2Mezh 2:11; SləniKY 1:9Ma fa ka gəzə kwəma Hyala bakə ni va satishi mbə məti na, məli ndə mbə gəzanshi kwəma zlaŋzlaŋ səəkə mə ghwəmə, a kə na: «A mbəzli ni, ndim, səəməŋwəyəm tikə» kə. ꞌWakəvə ghəshi tsəgha, mbaꞌa ghəshi kafəshi, ka dzashiy dzəmə ghwəmə mbə timbətimbə tiɓa kwa kwəma mbəzliy ɗi ma mətsə shi va. ¹³11:13 6:12-13; Ezhek 38:19-20Ghala vəghwə tsa va diɓa na, mbaꞌa hiɗi ghati gərgərə tərəŋw. Dzəghwa bəla kwətiŋ mbə məlmə dikə na va, sa təhətim məŋ, mbaꞌa ngangazlata. Ma ghala gərgərə hiɗi vay, mbaꞌa mbəzli bələkwə bələkwə mbərfəŋ mətsəkə bəkwəshi (7ꞌ000). Ma niy bəkwəshi ma va mbəzli na, mbaꞌa her shi dzashi tərəŋw. Mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə fal Hyala dikə na mə ghwəmə.

¹⁴A kwa baka ngəraꞌwə kədiy naci. Mbə səəkə na kwa mahkana ngəraꞌwə kyaŋwkyaŋw.

Kwa kərni *ndə kwal tsa Hyala viyata na ci təlimə

¹⁵11:15 4:11; Səvəri 15:18; Cem 22:29-30; Dani 2:44; 1Kwər 15:24-28Dza kwa mbərfaŋa ndə kwal tsa Hyala tsaa viy təlimə, mbaꞌa viyata na ci təlimə. Ma fee na, məlihi mbə gəzə kwəma lə bərci lə bərci səəkə mə ghwəmə, ma kə ghəshi na: «Nana kiy, a mbəzli tə hiɗi sənay, kar Hyala kwa sləkəmmə ghəshi lə *Kəristəw tsa tivə na sləkə na mbəzli, kə ghəshi. Mazə tsa shi vay, ta kwa ndimndim na» kə ghəshi. ¹⁶11:16 4:4Ma sa gəzamti məlihi va kwəma na, dza pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va, nzəyshi tə gizli gizli mezhizhə kwa kwəma Hyala, mbaꞌa ghəshi tsətsəfəkwə shi kwa kwəma Hyala, nzəŋw nzəŋw nzəŋw kwəma shi mbə hiɗi, ka fal. ¹⁷11:17 1:8; 4:8; 15:3; 16:7; 19:6, 15; 21:22; Amə 4:13; 2Kwər 6:18Ma kə ghəshi na:

«A Hyalaa kwa sləkəpəə gwəramti tə bərci,

gha na Hyala ghala hiɗi ghwəla ta ghava,

zhini gha Hyala sana ɓa.

ꞌWəsaa məniŋa ghəy ta bərci gha,

sa nzana mbaꞌa gha fambə shiy mbə dəvə gha gwaꞌa gwaꞌa,

ka məni mazə ghaa dzəkən shi.

¹⁸11:18 19:5; Cem 2:1-5; 110:5-6Hwəlfəhi mbəzliy niy kamaa mbəzli ghay,

tərəŋw niy satiy nəfə tsa shiy dzəkən gha.

Nana kiy, a vəghwə tsa dza nəfə tsa gha

ta satiy dzəkən shi ti səəkəy.

A vəghwə tsa dza gha ta ɓasə ngwəvə tiy

dzəkən mbəzliy bəkwəshi səəkəy.

Vəghwə tsaa səəkəy vay,

mbə vəghwə tsa va dza ghaa nganshi zhəmə

kaa ka ghəra sləni gha,

mbəzli nja ka gəzə kwəma gha kaa mbəzli.

Mbə vəghwə tsa va dza ghaa nganshi zhəmə shi

kaa mbəzli gha ɗi fəti va gha gwanashi diɓa,

ya ni jəw jəw ni, ya ni dikə dikə ni gwaꞌa.

Ma na mbəzliy bəkwə mbəzli va tə hiɗiy,

kərəp, dza ghaa zamtishi» kə ghəshi.

¹⁹11:19 4:5; 6:12-13; 8:7; 15:5; Zhəwbə 38:22-23; sərndəkə sla kiri: 1Mezh 8:1, 6Ma sa kəɗishi ghəshi lə gəzə kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə *ciki Hyala tsa dikə tsa mə ghwəmə ɓəŋ ghwənamti ghən tsa ci. A *sərndəkə tsa fəy məndi shi *sla kiri tsa kar Hyala lə mbəzli kwa niy nza mbəɓa. Ya wa ndə nana ki na, mbaꞌa nay wəzə wəzə. Dza pi ka wampiɗi, ka ndəmndəmə, ka dərazli. Mbaꞌa hiɗi gərgərəshi. Tərəŋw kwacakasla nzəməkəvata səəkə mə ghwəmə.

Kwəma mali ghəshi lə sa nja kəlmbə tsa

¹12:1 Ezay 7:14; 26:17Ma nighee ɓa na, nahwəti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na təzlita dzəy tə ghwəmə. Nahwəti mali na sava təzlita na. Kwəbaŋ tsa kən na, vici. Mbaꞌa kəɗati səɗa nzə tə tir, mbaꞌam mananavə salabiy miydala tə sasərkwəhi məŋ lə bakə. ²Ma mali va ki na, lə hwər ghənzə vəghə ta ya. Ka kemahə ghənzə, ma sa zhanta zəghwə tərəŋw na, dza na ka wahə zlaŋzlaŋ.

³12:3 tsahwəti sə waꞌi kəlmbə: 12:7, 9, 13; 13:2; 16:13; 20:2; Dani 7:7, 24Zhəghwa nahwəti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na mbaꞌa təzlita dzəy tə ghwəmə diɓa. Tsahwəti sə na sava təzliy na, weꞌ kəlmbə ghəci. Ghəməy ghəci, ava dikə tsa ci. Mbərfəŋ ghəneɗemer ti. Lə dzakwə mezhizhə lə dzakwə mezhizhə mbə ghəneɗemer ci va. Mbaꞌa təlimim məŋ mbə ghəneɗemer va. ⁴12:4 Dani 8:10Dzəghwa na lə shigə ci, mbaꞌa pavə nahwəti bəla sasərkwəhi tə ghwəmə kwətiŋ sa təhəvərishim mahkan mbə. Sa pavəshi na na, mbaꞌa shəkəkəghwashiy dzəti hiɗi. Dzəghwa na mbaꞌa səəkəə garəy ndəkwə ndəkwə vəgha maliy kemahə va ta ya. Ta ndəghə səkwa tsa zəghwə nzə va. Səkway ma zəghwə vay, nza ɓəhwəə ndahwə. ⁵12:5 19:15; Cem 2:9Dzəghwa mali va, baw yakə zəghwəə zal. Saa dzaa məni Mazə tsa ghyanakə tsaa dzəkən hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa. Ma sa nə na baw kə na, nzaꞌjəw məndi ɓəhwə zəghwə vaa dzaa fəy vəgha Hyala, ghənzə kwa gəzli mazə nzə. ⁶12:6 1Mezh 17:1-7; 19:5-7; Mt 2:13; 1260 vicihi: 11:2Ma na məmə nanzə ki na, mbaꞌa hwətaa dzəmbə gamba. Mbaꞌa nzəyta mbəɓa, tə pətsa gwəmanati Hyala ta nzəy ghənzə ti. Dzəghwa ka ndəghwə Hyala, ka zəmanta shi zəmə, mbə vici bələkwə məŋ lə diwəy bakə mbaꞌa kwaŋ mətsəkə ki. (1ꞌ260)

⁷12:7 Dani 10:13; Zhəwdə 9Dzəghwa mbəz pizlə, ghay mə ghwəmə tsəgha ki, kwa jipə kar *ndə kwal tsa Hyala tsa dikə tsa mə ghwəmə, «Mishel» kə məndi kaa slən tsa ci, ghəshi lə sa nja kəlmbə tsa va. Ya wa ndə mbə shi na, lə ni ci mbəzli ta səɗa ci, lə ni ci mbəzli ta səɗa ci. ⁸Dzəghwa ndə kwal tsa Hyala tsa har məndi vaa Mishel, ghəshi lə ni ci va ka kwal Hyala, mbaꞌa ghəshi ɓanavəshi bali kaa kar sa nza kəlmbə tsa va ghəshi lə ni ci va mbəzli. Kwərec ghəshi təhəkəghwashi səəkə mə ghwəmə. Kala zhini ghəshiy kwəmavə pi gar nzəyshi ghəshi məɓa. ⁹12:9 20:2; Ghava 3:1; Ezay 14:12; 27:1; Lk 10:18; Zhŋ 12:31Dza mbaꞌa ghəshi ndəghakəghwa sa nja kəlmbə tsa va dikə tsaa dzəti hiɗi. Ghəci na shishi tsa ndimndim tsa va həhəərə mbəzli tə hiɗi gwanashi.«Mazə tsa hyeler» kə məndi kaa slən tsa ci. Zhini ɓa na: «*Ndə jaka tsa Hyala» kə məndi kaa tsahwəti slən tsa ci.

¹⁰12:10 4:11; 11:15; ɓə fəti: Zhəwbə 1:9-11; Zak 3:1Ma fee ɓa na, məli ndə mbə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə zlaŋzlaŋ, a kə na:

«Aya, nana kiy, a Hyala mbəlantəpə kataŋ!

Aa citəpə bərci mbə mazə tsa məni na.

Avanay sənzənva kiy, a *Kəristəw ntsa

tivə na cikəvəri dikə tsa bərci ci kwərakwə ɓa.

Sa nzana, ma ntsaa ɓanshi fəti va kaa

nihwəti ngwarməhimmə,

havəghwə lə həvir kwa kwəma Hyalay,

a ghəshi ndəghakəghwa səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi.

¹¹12:11 6:9; Mt 16:25; WahəZher: 5:6; 1Zhŋ 2:14; 5:4Ma ngwarməhimmə vay,

a ghəshi təɗanakən kaa sa nja kəlmbə tsa va.

Sa nzana mbaꞌa miymiy zəghwə təmbəkə shikəshi ti shi.

Zhini mbaꞌa sa gəzəhwə ghəshi kwəma Hyala kaa mbəzli.

Mbaꞌa ghəshi zləɓavə məndiy bakwamtishi,

tə mbərkə kwəma va.

¹²12:12 18:20Va tsəgha na ki,

ma ghwəmə, ghəshi lə ni məɓa shiy gwanashiy,

vəshi kə ghəshiy vəshi tərəŋw.

Ma na hiɗi ghəshi lə kwəfahi dikə dikə ni ti shi gwaꞌay,

a ngəraꞌwə kən ghwəy.

Sa nzanay, tə ghwəy səkway ndə jaka tsa Hyala,

lə nəfə lə nəfə tərəŋw.

Sa nzana mbaꞌa sənay

ndal tərmbə vici nee kwəma ta kəɗiw, kə» kə.

¹³Dzəghwa, sa sənay sa nja kəlmbə tsa va. «Yənəy, ntsa ndəgha ndəgha tsa nzee səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi nana» kəy, dza na maɗ maɗiy ta nəw maliy yakə zəghwəə zal va. ¹⁴12:14 piy mahkan mbaꞌa reeta: 11:2Ma dza məndi na, mbaꞌa məndi ɓanavə bəkəbəkəhi zəlikə dikə na kaa mali va, a ghənzə zli li shi, ta dzataa dzəmbə gamba, dzəti pətsa nzə va ta zəmanta shiy məndi mbə piya mahkan mbaꞌa reeta. Dza təhwəl, sa nja kəlmbə tsa va təhwəlata kwəfəghə mali va tə pətsa va ki. ¹⁵ꞌWakəvə shishi tsa nja kəlmbə tsa va mbaꞌa vənəhwəkə yam səəkə ləy hwər ci, nja ghərakwəli kwasəbə mali va, ta mbə ghəshiy ɓəhwə. ¹⁶Dzəghwa hiɗi mbaꞌa ghəshi yati mali va. Sa ghwənamtəvashi ghəshi, mbaꞌa ghəshi samti yaməə səəkəshi va ləy hwər shishi tsa va gwaꞌa. ¹⁷12:17 6:9; 11:7; 13:7; Dani 7:21Dzəghwa ki, tərəŋw sa nja kəlmbə tsa va ɓəti nəfəə dzəkən mali va. Dza na mbaꞌa zhəghətəvay, ta dza ta pa ghəshi lə ndərazhi mali va. Ndərazhi mali va va dza na ta pa li shiy, mbəzliy ɗi fəti ta *kwəma pəhəti Hyala, mbəzliy nəw kwəma kataŋ na va gəzəkə Yesəw, lə nəfə tsa shi gwanay.

¹⁸Dza sa nja kəlmbə tsa va ki, mbaꞌa dzaa garəy miy kwəfa dikə na.

Kwəmaa dzəkən Shəkwadeshi bakə

¹13:1 kwəfa: Dani 7:3; saa dza səɗa: 11:7; 13:11-17; 16:10; 17:3, 7-13; 19:20; Dani 7:3-8, 21, 25Zhini, ma nighee ɓa na, tsahwəti saa dza səɗa səəməy kwa kwəfa dikə na. Mbərfəŋ ghəneɗemer və, mbaꞌa təlimim məŋ dzəmdzəm mbə ghəneɗemer ci va. Ma təlimim məŋ ni va gwanashi na, war lə dzakwə mezhizhə lə dzakwə mezhizhə kwa ghən shi. Dzəghwa mbaꞌa məndi tsatsaslati kwəmaa tsəərə Hyala dzar tə ghəneɗemer va gwanashi. ²13:2 2Tes 2:9Ma yən nay saa dza səɗa tsa va kiy, sə war weꞌ dəghwava ghəci. Ma shiɗshiɗ ci na, nja shiɗshiɗ fawərə. Miy tsa ci na, nja sa zhəl. Dzəghwa sa nja kəlmbə tsa va, mbaꞌa ɓanavə nici va bərci, lə mazə tsa məni na va, lə tsa ci va dikə tsa məni na diɓədiɓə tsa gwanay, kaa saa dza səɗa tsa va ki. ³13:3 17:8Ma yən nighə tsahwəti ghən kwətiŋ mbə ghəneɗemer mbərfəŋ ni va tə saa dza səɗa tsa va na, war njasa niy səəkə məndiy kəslamti bəzhehə məndi niy pəəsləy zhini mbaꞌa zhi tsa va kəɗiy. Dzəghwa mbəzli tə hiɗi gwanashi, ka nighə nava kwəma nja maɗaŋa, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə nəw saa dza səɗa tsa va ki. ⁴13:4 Cem 89:7Dza ghəshi ka tsəfəkwə kwa kwəma sa nja kəlmbə tsa va. Tə sa nzana mbaꞌa ɓanavə bərci ci va kaa saa dza səɗa tsa va. Zhini tsəgha ghəshi tsəfəkwə kwa kwəma saa dza səɗa tsa va. A kə ghəshi na: «Wa na ntsaa dza vaa yəməva lə saa dza səɗa tsa kia? Wa ntsaa dza vaa mbəzəti mbəz li kia?» kə ghəshi.

⁵13:5-6 Dani 7:25; 11:36; 42 tir: 11:2Dzəghwa mbaꞌa məndi ɓanavə kwal kaa saa dza səɗa tsa va, ta məməni kwəma fəgə ci njasa di na. Ka tsəərə Hyala. War tsəgha ghəci dzaa məməni mbə tir faɗə mətsəkə bakə ti. (42) ⁶Dzəghwa na mbaꞌa ghati gəzə kwəma, ka gəəzə *kwəma jikir naa dzəkən Hyala, ka sawa slən tsa nzə, lə pi tsa nzəy na ti, lə mbəzli mə ghwəmə gwaꞌa. ⁷13:7 12:17Mbaꞌa məndi zhiniy ɓanavə kwal ta dza ghəciy mbəz lə mbəzli Hyala, paꞌ ka dza ghəciy zəmanavəshi bali. Dzəghwa mbaꞌa məndi zhiniy ɓanavə kwal ta məni mazəə dzəkən hwəhwə tsa mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, ya mbə hwəhwə ka wa na ghəshi, ya kwəma ka waa gəzə ghəshi, ya hwəlfə ka wa na ghəshi, ya tə hiɗi ka wa səəkə ghəshi. ⁸13:8 3:5; WahəZher: 5:6Ma mbəzli tə hiɗi gwanashiy, ka tsəfəkwə kwa kwəma saa dza səɗa tsa va. War mbəzli tsaslaghwa məndi slən tsa shi ghala hiɗi ghwəla ta ghava kwa zliya nza sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma na shiy tsəfəkwə ma kwa kwəma ci. Zliya nza sləneɗemer shi va kway, sa zəghwə təmbəkə tsa Hyala va niy paslamtim na.

⁹Ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən wəzə ta kwəma dzee na ta gəzə: ¹⁰13:10 14:12; Zher 15:2; 43:11; Lk 8:15«Ntsa bərkanati Hyala, ghay, kəsə kəsə dza məndiy kəsəhwəŋa na gha, kəy. Kataŋ dza məndiy kəsəhwə tsava ndə. Ma tsa bərkanati na, gha na na ghay, lə kafaꞌi dza məndiy pəəsliŋa kəy, war kataŋ kataŋ dza məndiy pəəsliti tsava ndə lə kafaꞌi. Ma ghənzə tsəgha kiy, wəzəɓa jihəva mbəzli Hyala na ta səꞌwa kwəma, ka ɓanavə nəfə tsa shi gwanay kaa Hyala.»

¹¹13:11 Mt 7:15Nighee ɓa na, tsahwəti kwa baka saa dza səɗa səvəriy mbə hiɗi. Mbaꞌa təlimim bakə mbə ghən ci, war ndəɓa təlimim gamə, pə gha. Ka gəzə kwəma ghəci. Ma məli ci na, nja sa kəlmbə tsa va. ¹²Bərciy nza va, va kwa taŋa saa dza səɗa tsa va na, ghəshi shi və kwərakwə. Ka məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na ghəci kwa mətsə tsa kwa taŋa va. Dza na mbaꞌa ꞌyapambə mbəzli, lə shi tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa mbə tsəfəkwə kwa kwəma tsa kwa taŋa va saa dza səɗa. Saa niy kəsləyəm va bəzhehə, dzəghwa mbaꞌa zhi tsa ci va niy kədiy. ¹³13:13 16:14; 20:8Kwa baka saa dza səɗa tsa vay, ɗaŋ mənəhwə na shi maɗaŋa maɗaŋa ni. Ka naa dzay, mbaꞌa ɓəkə ghwə səəkə mə ghwəməə dzəti hiɗi, kwa kwəma mbəzli gwanashi ¹⁴Ma sa nzana mbaꞌa məndi ɓanavə bərciy məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni va kwa kwəma tsa kwa taŋa va saa dza səɗa na, dza na tsəgha mbaꞌa ngəɗəhwə mbəzli tə hiɗi. Ma kə kaa ngəshi ki na: «A pə ghwəy məntiy: Ngatim pa shiy war weꞌ pa kwa taŋa saa dza səɗa tsa va, ta fə shəndəkəə dzəti. Saa niy kəsləy məndi va bəzhehə ya tsəgha nzə na, ka zhini ghəciy piy» kə. ¹⁵13:15-16 14:9, 11; 15:2; 16:2; 19:20; 20:4; Ezay 44:5; Dani 3:5Dzəghwa saa dza səɗa tsaa gəzə kwəma va va, mbaꞌa kwəmavə bərciy fanambə piy kaa pa saa dza səɗa tsa ngati məndi va, weꞌ tsa kwa taŋa va, pəkw ka gəzə kwəma ghəci. Ma kwəma mənti na va tsəghay, ta mbə shi ngatim vaa bəkwə mbəzliy dzaa ɗi ma tsəfəkwə kwa kwəma shi. ¹⁶Dzəghwa saa dza səɗa tsa va ki, mbaꞌa ꞌyapambə mbəzli gwanashiy dzəmbə tsasli lambaa dzəghwa dəghaŋ kwəma shi, ya tə dəvə kwa bəzəmə shi. Ya ndərazhi, ya mətikwəkwər, ya ka shiy, ya ka ndərma, ya mevivi, ya ni yaya ni mbəzli na, cəkeꞌ ꞌyapambəshi mbə tsasli lamba va. ¹⁷13:17 13:18; 15:2Ma ntsa kama lamba va tiy, ka pavə shiy naw, ka ɗələvə shiy naw, tsəgha. Lamba vay, slən tsa saa dza səɗa tsa va na. Slən tsa vay, aa tsasli va lə ɓəla shiy diɓa.

¹⁸Ma kiy, zəzə tə mbəzli kwəma wəzə. Ntsa nza məhərli mbə ghən ciy, ta sənay slən tsa saa dza səɗa tsa va va tsasliti məndi lə ɓəla shiy dza na. Ɓəla shi vay, slən tsa ndə ngəri na ghəshi: «Bələkwə bələkwə kwaŋ mbaꞌa kwaŋ mətsəkə kwaŋti ghən kən» na slən tsa va, sa tsasliti məndi lə ɓəla shiy (666).

Mbəzli Hyala mbə ha yəwən cəm, mə ghwəmə

¹14:1 22:4; kəlaŋ Shiyaŋw: Ezay 4:5; Zhəw 3:5; 144ꞌ000 mbəzli: 3:12; 7:3-4Nighee ɓa na, zəghwə təmbəkə tsa Hyala va mə garə mə ghən kəlaŋ tsa har məndiy «kəlaŋ *Shiyaŋw». Ghəshi lə mbəzli tsaslanaghwashim va slən tsa ci mbaꞌa slən tsa dəy kwa dəghaŋ kwəma shi. Mbəzli vay, mbəzli bələkwə bələkwə məŋ, bələkwə mbaꞌa faɗə mətsəkə faɗəti ghən kən, na ghəshi (144ꞌ000). ²14:2 1:15; 15:2; 19:6; Ezhek 1:24-25Ma fee na, məliy gaka səəkə mə ghwəmə, ndəɓa gaka yam kwa mədzərə yam, pə gha. Zhini gaka va diɓa na, ndəɓa dərazli van, pə gha. Ma yən fa gaka məli va na, ka təɓə fa nzə kwa sləmə, njasa ka məndi vaa yəməti zləɓa tsa gəzəpəlihi. ³14:3 4:4, 6; yəwən cəm: 5:9Ma mbəzli bələkwə bələkwə məŋ, bələkwə mbaꞌa faɗə mətsəkə faɗəti ghən kən shi ni va gwanashiy, gar gar gar ghəshi gagarəshi kwa kwəma gəzli mazə Hyala va, lə kwa kwəma shi faɗə ni va piy, mbaꞌa kwa kwəma pəhepəhir zhər va gwaꞌa. Dza ghəshi ka ha yəwən cəm. Tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa mbay hakə cəm tsa shi va, kala war ghəshi ghəshi mbəzli mbəərəkə Hyala va tikə tə hiɗi gwaꞌa tsəghaw. ⁴14:4 Zhŋ 10:4-5Na nashi ghəshi niva mbəzliy, a ghəshi ndəghwəti ghən tsa shi ɗewɗew, səəkə ghəshi dzar kwa miꞌiw. War dza dzashi kwa zəərə kwa zəərə ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa Hyala va, ya paꞌ kwəmaɓa gwaꞌa tsəgha na nashi kwəma. Na nashiy, mbəzli kar Hyala ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa nzə va na ghəshi. Ghəshi na mbəzli mbəərəkə Hyala mbə mbəzli tə hiɗi. ⁵14:5 Ezay 53:9; Səf 3:12-13Ma ghəshiy, səəkə dzərvəə səkwata tə miy shi ya kwətiŋəw. Nahwəti *kwəma jikir na dzar kwa kaɓaka shiw.

Kwəmaa dzəkən ka kwal Hyala mahkan

⁶14:6 Mt 24:14Zhini sa nə ya njəꞌwə pən na, kar tə tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala, dzəy tə ghwəmə məɓa kərakə, ghəci mbə səəkə ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na. Kwəmaa taa nzaa sa kwa ndimndim na ta mbəzli tə hiɗi gwanashi. Ta gəzanshi ghəci kaa mbəzli tə nihwəti hiɗi ghənghən ghənghən ni, ya kwəma ka waa gəzə ghəshi, ya hwəlfə ka wa na ghəshi, ya hwəhwə ka wa na gwaꞌa. ⁷14:7 Cem 146:6Dzəghwa ka gəzə kwəma ghəci kaa mbəzli zlaŋzlaŋ, a kə ngəshi na: «A mbəzli tə hiɗi gwaꞌa! Ə pə ghwəy hazləni va Hyala, ka fə shəndəkəə dzəti. Sa nzanay, a vəghwə tsa dza naa səəkə ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli kətikəvay. Ə pə ghwəy tsəfəkwə kwa kwəma nzə. Ghənzə na Hyalaa ngati ghwəmə lə hiɗi, lə kwəfahi, mbaꞌa mətsəhi yam gwanashi» kə.

⁸14:8 17:2; 18:2Dzəghwa kwa baka tsahwəti ndə kwal tsa Hyala, mbaꞌa tsahwəy tə səəbə tsa kwa taŋa va. Tapə ghəci mbə gəzə kwəma, a kə na: «Aya! Gwaꞌa na kwəma, ngazla ngazla na məlmə *Babilaŋw dikə na va. Waa ngazla ngazla na. Ghwərghwər tsa mbə məlmə Babilaŋw dikə na vay, cəkeꞌ pəslambəvay naa dzəmbə hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa. Aa ghivəri mbəzli lə ghwərghwər tsa nzə va, njasa ka tay vaa ghivəri mbəzli» kə.

⁹14:9 13:15Nighee ɓa na, tsahwəti kwa mahkana ndə kwal tsa Hyala tsahwəy tə səəbə ni bakə ni va ꞌwaa səəkə. Dza na ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Ya wa ntsaa tsəfəkwə kwa kwəma kar saa dza səɗa tsa va ghəshi lə pa ci va ngati məndi, dzəghwa mbaꞌa məndi tsaslanaghwa lamba ci, ya kwa dəghaŋ kwəma ntsa va, ya tə dəvə ciy, ¹⁰14:10 15:7; 16:1, 19; 19:20; Ghava 19:24; Cem 11:6; Zher 25:15; Ezhek 38:22; Mt 25:41ta sa ngəraꞌwə dza na va Hyala tərəŋw. Ka dza naa məni zhəhwər ti ya ceꞌ tsətsəw, sa nzanay, tərəŋw satiy nəfə tsa nzə. Ya wa ntsaa tsəfəkwə kwa kwəma saa dza səɗa tsa vay, war ta sahwə ngəraꞌwə dza na mbə ghwə, lə mbə barəwdəw, kwa kwəma ka kwal Hyala ɗewɗew ni mə ghwəmə, lə kwa kwəma zəghwə təmbəkə tsa Hyala va. ¹¹14:11 19:3; Ezay 34:10Ma inəghwə tsa ghwə sa ghəshi va ngəraꞌwə mbəy, war mbə takwəsə dza naa nza ya paꞌ hwəmɓa. Mbəzliy tsəfəkwəhwə tsəfəkwə va kwa kwəma saa dza səɗa tsa va lə kwa kwəma pa ci va ngati məndi, mbaꞌa məndi tsaslanatishi lamba ciy, ka dza ghəshiy kwəmavə dəkəva tepəw. War tsəgha dza ghəshiy nza mbə sa ngəraꞌwə, havəghwə lə həvir gwaꞌa» kə.

¹²14:12 13:10Ma na mbəzliy ɗi fəti ta *kwəma pəhəti Hyala, mbəzliy nəw Yesəw lə nəfə tsa shi gwanay ghəshi mbəzli Hyalay, ə kə ghəshiy səꞌwa kwəma.

¹³14:13 1:3; 16:15; 19:9; 20:6; 22:7, 14; Ebr 4:9-10Ma fee ɓa na, məli ndə mbə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə, a kə na: «A Zhaŋ ɓəvə gəta tsasli shiy, a gha tsasli kwəma dzee na ta gəzaŋa: Ghava na sənzənva, paꞌ ka dzar kwa kwəmay, mbəzliy zləɓavə kwəma Ndə sləkəpə, ka nəw ghəshi lə ghəra sləni paꞌ ka bəkwəshi mbəy, mbə vəshi dza ghəshiy nza» kə. Sa gəzəkə na tsəgha, ma kə *Safə tsa Hyala kaa zləɓa kwəma va na: «Yi kataŋ, tsəghaa nava. Gwaꞌa kəɗamti ghəshi sləni shi, ta dəkəva dza ghəshi va sləni ghərahwə ghəshi va tərəŋw na. Sa nzanay, mbə ci na sləni ghərahwə ghəshi va, mbəzli wəzə ni na ghəshi» kə.

Njasa dza ka kwal Hyalaa kərə shi tə hiɗi

¹⁴14:14-20 Zhəw 4:13; Mt 13:39-4014:14 1:7, 13Zhini sa nə ya njəꞌwə pən diɓa na, kar tə zhamakwa kwəleɓi dzəy tə ghwəmə zləlahə. Təzlezlezlezl ghaa nashima. Dzəghwa mbaꞌa tsahwəti sə dzəy tə zhamakwa va mənzəy war weꞌ ndə ngəri, mbaꞌa daghwəba miydala tsa məntim tə mbəzə mbə ghən ci. Mbaꞌa mbetə ta dəvə ci, ka zəmə mbetə tsa va.

¹⁵ꞌWakəvə tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala tiɓa bələhwətə səvəriy mbə *ciki Hyala. Tapə ghəci ta gəzanci kwəma zlaŋzlaŋ kaa ntsa mənzəy va dzəy tə zhamakwa kwəleɓi, a kə ngəci na: «A ntsa lə mbetə tsa, ə pə ghaa kəsli shiy nakəshi ni lə mbetə tsa gha va. Sa nzanay, a vəghwə tsaa məni shiy səəkə kwamti məniy. Ava gwaꞌa gwaꞌa nakamtəvashi shiy tə hiɗi, gar kəsli ghəshi» kə. ¹⁶Dzəghwa tsa mənzəy va ndə dzəy tə kwəleɓi zhamakwa ki, tapə mbə kəsli shi tə hiɗi lə mbetə tsa ci va. Dza na pəŋw pəŋw, kəslamtishi.

¹⁷Nighee ɓa na, tsahwəti ndə kwal tsa Hyala səvəriy mbə ciki Hyala tsa mə ghwəmə va, mbaꞌa tsa ci mbetə və kwərakwə, ka zəmə mbetə tsa va.

¹⁸Zhəghwa tsahwəti ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa səəkəy dza kwa pətsa ka məndi vaa fə shiy ti ta pəsanta shiy kaa Hyala. Ma tsava ndə kwal tsa Hyala naci kiy, ghəci sləwa na ghwə. Dzəghwa na ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ kaa ndə kwal tsa Hyala tsa lə mbetə tsaa zəmə va ta dəvə ci, a kə na: «A ndə kwal tsa Hyala tsa lə mbetə tsa ta dəvə ci, ə pə ghaa slasla ya fəhi tə veher tə hiɗi lə mbetə tsa gha tsa zəmə, sa nzanay, a ghəshi təhantəvashi gwaꞌa gwaꞌa» kə. ¹⁹14:19 19:15; Ezay 63:1-6ꞌWakəvə ndə kwal tsa Hyala tsa va, mbaꞌa slaslanti ya fəhi tə hiɗi, lə mbetə tsa ci va. Dza na mbaꞌa ɓasəvə ya fəhi va, mbaꞌa dzaa shəkaghwashi kwa tsəꞌwə tsa ka məndiy ɓasə shiy kwa ta ɓəsəshi. Sa satiy nəfə tsa Hyala va tsəgha mənti na tsəꞌwə tsa va. ²⁰Ma tsəꞌwə tsa ka məndi vaa ɓəsə shiy kway, vəgha bəla niy fəy məndi, kala kama mbə məlmə. Ma sa kəɗi məndi ya fəhi va ta mbə məndiy ɓəsə yam səvəri mbə shi ki na, dza miymiy səvəri mbə shi, war ka hwəə səəmə, ka dzəy tə ngwəla nja ghərakwəli, ka dza kərakə, gar kiləwmetər bələkwə bələkwə mahkan (300). Təɗəm tsa həl tsa kəsliti ghəshiy, gar paꞌ tə bazli ndə kwa.

Njasa dza ka kwal Hyala mbərfəŋ, ta ɓə kwa kərni ngəraꞌwə mbərfəŋ dzəti hiɗi

¹15:1 4:5; 15:7; 16:1; 17:1; 21:9Nighee diɓa na, nihwəti shiy təzlishi ꞌyahəꞌyahəshi dzəy tə ghwəmə, ka mənira maɗaŋa niva shiy tərəŋw. Shi vay, ka kwal Hyala na ghəshi mbərfəŋ. Ya wa ndə mbə shiy, lə ngəraꞌwə kwətiŋ mbə dəvə ci. Ma ngəraꞌwer mbərfəŋ ni va və shi kiy, ghəshi na kwa kərni ngəraꞌwer. Sa nzanay, li shi civa kwa kərni ɓə nəfə tsa Hyalaa dzəkən mbəzli tə hiɗi.

²15:2 4:6; 5:8; 13:15, 18; 14:2Nighee ɓa na, nihwəti shiy tiɓa, riŋriŋ ndəɓa nighə məti, bəŋw ghəshi nja kwəfa dikə na. Zhini mbaꞌa ghwə mbə shi kaɓə kaɓə. Nighee na, mbəzli tiɓa, mbəzliy mənishi ka miydalahi, sa niy zləɓa ma ghəshi tsəfəkwə kwa kwəma saa dza səɗa tsa va ghəshi lə pa ci va niy ngati məndi, zhini kalaa niy zləɓa ghəshi məndiy tsasli lamba ciy dzəti shi. Gar gar gar ghəshi gagarəshi tə shi nja nighə məti ni va. Lə gəzhəpipir ta dəvə shi, sa tahanavəshi Hyala. ³15:3-4 4:1115:3 16:5-6; 19:2; 22:12; Nəw 32:4; Cem 145:17; cəm: Səvəri 15:1; Cem 111:2; 139:14Dza ghəshi ka ha cəm tsaa niy ha *Məyizə ndə ghəra sləni tsa Hyala va. Cəm tsa va diɓay, cəm tsa ntsa har məndi vaa «Zəghwə təmbəkə» na. A kə ghəshi kaa ha cəm tsa va na:

«A Hyala kwa sləkəŋəy, saa gwəramti tə bərci gwaꞌa gwaꞌa,

a ta sləni ghəra ghay, dikə na tərəŋw, wəzə na tərəŋw,

ka taŋamti shiy gwanashi.

War lə kwal tsa nzə məni gha na gha kwəma, ya hwəmɓa.

Ya hwəmɓay, kwəma kataŋ na sa məni gha diɓa.

Gha sləkə na hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi.

⁴15:4 14:7; Cem 86:9; 98:2-3; Ezay 2:2-3; Zher 10:6-7A Ntsaa sləkəŋəy, wa tsava ntsaa dza vaa ni:

“Gar hazləni nzee va gha neyew” kəa?

Kwəma səəkə tsava ntsaa dza vaa ɗi ma

fə shəndəkəə dzəti ghaa?

Tsava ndə tiɓa ya kwətiŋəw.

Sa nzanay, gha na sa ɗewɗew tsa kwətiŋa.

Ta səəkə dza hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi gwanashi,

ta tsəfəkwə kwa kwəma gha.

Sa nzanay, a mbəzli tə hiɗi gwanashi

nata sləni ghəra gha njasa nza na lə kwal tsa nzə» kə ghəshi.

⁵15:5 11:19; Səvəri 40:34; SləniKY 7:44Nighee ɓa na, *ciki Hyala tsa mə ghwəmə ghwənantəvay. Mbaꞌa ciki Hyala tsa tsati məndi tə məgapa, niy fəy məndi shi *sla kiri tsa Hyala lə mbəzli kwa mbəɓa. ⁶15:6 1:13; Dani 10:5Nighee na, ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va nza ngəraꞌwer mbərfəŋ mbə dəvə shi, mbə səvəri, ciɗiɗiɗiɗiɗ, səəkə mbə ciki Hyala tsa va. Lə kwəbeŋer tərəŋw tərəŋw ni, tezlezl tezlezl ni kən ghən shi. Mbaꞌa məndi pəhəti kwəbeŋer va lə kanda tə mbəzə sar mbə hati shi. ⁷15:7 4:6; 14:10; 16:1Dzəghwa tsahwəti kwətiŋ mbə shi faɗə ni va piy, kwətiŋ kwətiŋ kwətiŋ ghəci tahanavəshi həlepipi kaa ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va, pəyaꞌ pəyaꞌ pəyaꞌ nəfə tsa Hyala ti shi, sa satiy naa dzəkən mbəzli. Hyala vay, mbə piy na ya paꞌ hwəmɓa. ⁸15:8 Səvəri 40:34-35; Ezay 6:4; Ezhek 44:4Dzəghwa inəghwə takwəs kwəs kwəs səəkəy mbə bərci Hyala, lə mbə shəndəkə tsa nzə, paf ghəci təhay ciki Hyala. Shaŋ ndə kaa kwal tsaa zhəmbəy dzəmbə ciki Hyala ghwəla ghala pətsa va. Paꞌ ghala pətsa dza ka kwal Hyala vaa kəɗamti məni ngəraꞌwer mbərfəŋ ni va ɓanavəshi məndi kwal ta məni shi gwaꞌa.

Ka kwal Hyala mbərfəŋ mbə shəkə kwa kərni ngəraꞌwer dzəti hiɗi

¹16:1 15:1; Cem 69:25; Ezay 66:6; Zher 10:25Ləy hwəm ki, ma fee na, məli ndə mbə gaka zlaŋzlaŋ, səəkə mbə *ciki Hyala, mə ghwəmə. Ka gəzə kwəma ghənzə kaa ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va, ma kə na: «A ka kwal Hyala mbərfəŋ ni ni, mbalam shikəm nəfə tsa Hyala va satiy pəyaꞌ pəyaꞌ pəyaꞌ tsa mbə həlepipi dzəti hiɗi. Shikəm, sa kwa həlepipi va va mbərfaŋanavashi» kə.

²16:2 13:15; Səvəri 9:10Sa gəzəkə məli va kwəma va tsəgha na, dza kwa taŋa ndə mbə ka kwal Hyala va mbaꞌa dzaa shəkati tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəti hiɗi. Ma sa shəkati na na, ꞌwakəvə zheher jikir gaga ni ka zhipə tərəŋw, mbaꞌa ghəshi ndandaghati mbəzli nza lamba saa dza səɗa tsa va va ti shi, shiy tsəfəkwə va kwa kwəma pa ci va ngati məndi.

³16:3-4 8:8; Səvəri 7:17-21; Cem 78:44Dza kwa baka *ndə kwal tsa Hyala, mbaꞌa dzaa shəkati tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəti kwəfa dikə na. Ma sa shəkati na na, ndəɓa gwəyəm mbəri, pə gha kaa yam, sa zhəghəshi ghəshi. Dzəghwa shiy piy mbə yam va, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi gwaꞌa gwaꞌa.

⁴Dza kwa mahkana ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa dzaa shəkati tsa və nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəti yam kwa həleɗemer, lə mətsəhi yam gwaꞌa. Ma sa shəkati na na, mbaꞌa yam va mbəərəshi gwanashi ka miymiy. ⁵Fee ki na, ndə kwal tsa Hyala tsaa sləwa yam mbə fal Hyala, a kə na:

«A Hyala, war gha na Hyala kwətiŋa.

Ɗewɗew nza gha, gha na Hyala

ghala hiɗi ghwəla ta ghava,

zhini gha Hyala sana ɓa.

Ngwəvə slati gha nay, ngwəvə lə kwal tsa nzə na.

⁶16:6 17:6; 18:24; 19:2; Nəw 32:43; Cem 79:3, 10; Mt 23:35, 37Ma mbəzli tə hiɗi niy,

tərəŋw səəkə ghəshi mbə shəkə

miymiy mbəzli ghaa dzəti hiɗi,

lə shi ka gəzə kwəma gha.

Sa dza gha sanay,

mbaꞌa gha ɓanavəshi miymiy ta sashi ghəshi.

Jəw mənta kwəma va lə kwal tsa nzəw» kə.

⁷16:7 15:3Fee ki na, məli ndə mbə gəzə kwəma səəkə mə pətsa ka məndi vaa fə shiy ti ta ta Hyala, ma kə na:

«Yə kataŋ, Hyalaa gwəramti tə bərci,

dzərvə mbə na gha ngwəvəw,

lə kwal tsa nzə ka ghaa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli» kə.

⁸Dza kwa faɗa ndə kwal tsa Hyala, mbaꞌa dzaa shəkakən tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəkən vici. Ma sa shəkakən na na, dza vici ghala pətsa va ki, mbaꞌa kwəmavə kwal ta ndindi mbəzli tərəŋw tərəŋw nja ghwə. ⁹16:9 9:20-21; 16:11, 21Ya tsəgha ndindi vici mbəzli nja ghwə ki na, a ɗi tsa titihwə ghəshi kaa Hyala ka zhəghəti nzəy tsa shiw, zhini a ɗi fə shəndəkə ghəshiy dzəti Hyalaw. Dza ghəshi, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə tsətsəərə slən tsa Hyala. Sa nzana səvəri mbə bərci Hyala va ngəraꞌwə tsa sanshi ghwə va va səəkə.

¹⁰16:10 13:1-2; kwəsli: Səvəri 10:21-22; Ezay 8:22Dza kwa cafa ndə kwal tsa Hyala, mbaꞌa dzaa shəkaghwa tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapə kwa gəzli mazə saa dza səɗa tsa va. Ma sa shəkaghwa na na, ꞌwakəvə pətsa məni na va mazə ti tərkwəsl, məniy va kwəsli. War ə mbəzliy pə pərə sliꞌi shi va ngəraꞌwə tsa kən shi. ¹¹Ya tsəgha na ghəshi mbə sa ngəraꞌwə va zheher ti shi va ki na, a ɗi tsa titihwə ghəshi kaa Hyala ta zlata məni kwəma shi va jikir naw. War tsəərə na tsətsəərə ghəshi Hyala mə ghwəmə, va ngəraꞌwə tsa va.

¹²16:12 Ezay 11:15; 44:27; 46:11Dza kwa kwaŋa ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa dzaa shəkati tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapəə dzəti həl tsa dikə tsa. «Efəratə» kə məndi kaa slən tsa ci. Ma sa shəkati na na, dza həl tsa va nzaꞌjəw mbasəy, ta mbə mezhizhə tə hiɗi dza kwa ghwəməə kwəmavə kwal ta taŋə ghəshi. ¹³16:13-14 12:3; 13:1-2; Səvəri 8:2; Cem 78:45Nighee diɓa na, hyeler təzlishi tə pətsa va mahkan, war nja gwambə nja gwambə gha nashima. Tsahwəti mbə hyeler vay, səvəri mbə miy sa waꞌi kəlmbə tsa va səvəri na. Tsahwəti na, səvəri mbə miy saa dza səɗa tsa va. Ma tsahwəti tsa va na, səvəri mbə miy ndə Hyala ndə dzərvə. ¹⁴16:14 11:17; 13:13-14; 19:20; Mt 24:24; 2Tes 2:9; mbəzə: 19:11-21Hyeler va mahkanashiy, səəkə va *ndə jaka tsa Hyala səəkə ghəshi. Ka ghəshiy dzay, ka məməni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na dzar mbə mbəzli. Ka dza va mezhizhə tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, ta ɓasətishi, ta dza ta mbəz lə Hyalaa gwəramti va tə bərci gwaꞌa gwaꞌa, fəca vici dza naa ci dikə tsa nzə vaa səvəriy dzəti ngwəla.

¹⁵16:15 3:3, 18Ma kə Ndə sləkəpəy: «Favə tə ghwəy wəzə. Yənəy, war vətəghə dzee ta səəkə njasa ka ndə ghəli vaa səəkəə dzakə ndə. Ma ntsaa dzaa nzəyəy kala ɓə ma hi, lə kwəbeŋer ci kən ghənəy, lə vəshi dza naa nza. Na naciy, ka dza naa nza hasəy gar haꞌwə ghəci kwa kwəma mbəzli sa kee səəkəw» kə.

¹⁶Ma sa dza hyeler mahkan ni vaa ɓasəkə mezhizhə ki na, səəkə ghəshi rəssə ghəshi ɓasəyshi tə pətsa har məndi vaa: «Harmagedaŋw» lə kwəma ka *Ebərə.

¹⁷16:17-21 16:1; Ezay 66:6Dza kwa mbərfaŋa ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa dzaa shəkambə tsa və va nəfə tsa Hyala mbə həlapə mbə safə. Ma sa shəkambə na, fee na məli ndə mbə gaka lə bərci, səəkə mbə ciki Hyala, sa səəkə na tə pətsa nza gəzli mazə Hyala va. Ma kə na: «Waa gwaꞌa na kwəma» kə. ¹⁸16:18 4:5; 6:12-13ꞌWakəvə pi tsəgha war ka wampiɗi, ka ndəmndəmə, ka dərazli. Dzəghwa hiɗi mbaꞌa ghəshi gərgərəshi tərəŋw tərəŋw. Gəla gərgərə hiɗi vay, ghala ngati Hyala ndə ngəri na, səəkə hidiy gərgərəhwə gərgərə tsəgha tərəŋw tsa shiw. ¹⁹16:19 14:10; 18:2Ma sa gərgərəshi hiɗi tsəgha na, mbaꞌa məlmə dikə na va tsatsavərivata mahkan mbə. ꞌWakəvə məlməhi tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa ghəshi ngangazlashi. Dzəghwa Hyala mbaꞌa zhiniy zəzəvə kwəma *Babilaŋw məlmə dikə na va. Dza na mbaꞌa sanamiy ngəraꞌwə tərəŋw tərəŋw, sa nzana tərəŋw nəfə tsa nzə satiy dzəkən. ²⁰Ma hiɗiy niy nza dzar kwa jipə yam na, raꞌi ghəshi zashi. Zhini raꞌi kəleŋer kala nashi məndi ghwəla. ²¹16:21 11:19; 16:9Dzəghwa kwa cakasla dikə dikə na, ndəɓa hərambəzli ndəɓa hərambəzli, mbaꞌa nzəməkəvata səəkə mə ghwəməə dzəkən mbəzli tə hiɗi. Ma shəndəkə tsa nzə kwətiŋ məndiy bərkəy, gar reeta bəhwə ꞌwəni. Tapə mbəzli dzəmbəshi mbə tsətsəərə Hyala, sa zhanshi kwacakasla va, ka sanshi ngəraꞌwə ꞌyahəꞌyahəy.

Kwəmaa dzəkən məlmə ɓətim nja mali kwa ghwərghwər lə dzəkən saa dza səɗa

¹17:1 Zher 51:13Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dza *ndə kwal tsa Hyala kwətiŋ ta ka kwal Hyala mbərfəŋ ni va nza həlepipi mbərfəŋ və shi, ndəs səəkəy dzəvəghee, ka gəzara kwəma, a kə na: «A Zhaŋ, ndi e ciŋa njasa dza Hyala ta santa ngəraꞌwə kaa mali kwa ghwərghwər dikə na va. Kwa ghwərghwər vay, ghənzə na məlmə dikə na va ləy məndi dzəy vəgha həleɗemer ɗaŋ. ²17:2 14:8; 17:18; 18:3; Zher 51:7; Nahwəm 3:4Mezhizhə tə hiɗiy, tərəŋw səəkə ghəshi mbə məni ghwərghwər lə mali va. Zhini tsəgha ghənzə ghyamti mbəzli tə hiɗi lə ghwərghwər tsa nzə va, njasa ka tay vaa ghyamti mbəzli» kə.

³17:3 Safə tsa Hyala: 1:10; 21:10; Ezhek 8:3; 40:2; saa dza səɗa: 13:1-2War sa gəzəkə na tsəghay, nighee na safə tsa Hyala səəkəy dzəkənee, dza ndə kwal tsa Hyala tsa va mbaꞌa ɓəghəraa dzəti gamba. Ma yən mbə gamba va ki na, mbaꞌee nata mali tiɓa dallə ghənzə mə saa dza səɗa. Saa dza səɗa tsa vay, ngezhezhezh ghəci. Mbərfəŋ ghəneɗemer ti, mbaꞌa təlimim məŋ mbə shi. Dza mbaꞌa məndi tsatsaslati sləneɗemer dzar tə vəgha ci gwanata, sləneɗemer va na, shiy tsəərə Hyala ghəshi. ⁴17:4 18:3, 16; Zher 51:7; Ezhek 28:13Ma mali va nanzə ki na, mbaꞌa pakən kwədeler ka gəna tərəŋw tərəŋw ni. Dzəghwa na ghaslə ghaslə ghaslamtəvata tərəŋw, lə shi vasətim tə mbəzə, mbaꞌa nihwəti shi ghaslə tə dimə ghənghən ghənghən. Mbaꞌa həlapə mbəzə və ta dəvə nzə. Pəyaꞌ, kwəma jikirkir na ti, kwəma nja ghwərghwər tsa nzə va ka naa məni. ⁵17:5 Zher 2:20; ꞌWəzh 1:2Mbaꞌa slən kwa dəghaŋ kwəma nzə tsasli tsasli, slən kala gar sənay bazhə tsa ci mbəzli. Ma kə məndi kaa slən tsa va na: «Məlmə *Babilaŋw dikə na, mbəghəshi ka məni ghwərghwər lə ka məni kwəma rəɗa rəɗa na tə hiɗi gwaꞌa» kə məndi.

⁶17:6 16:6Ma mali va na, tərəŋwee nata ghənzə ghita sa sahwə na miymiy mbəzli Hyala bakwamti məndi, mbəzliy niy nəw Yesəw lə nəfə kwətiŋ. War sa natee tsəgha na, war ə nava kwəmaa mənɗa maɗaŋa gwaꞌa tsəgha. ⁷17:7-8 13:1-2Dzəghwa ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa ngəra na: «A Zhaŋ, tawa məniŋa kwəma va maɗaŋa shəka?» kə. Ma kə diɓa na: «Kadiw e citəŋa sləkar tsa kwəma kən mali nata gha na, lə sa kən saa dza səɗa tsa nata gha tsa ghənzə mə dallə. Saa dza səɗa tsa vay, ghəcivavay na sa nza ghən va ti mbərfəŋ, mbaꞌa təlimim məŋ. ⁸17:8 13:3; zliya: 3:5Ma saa dza səɗa tsa nay gha vay, sa tə ghwəməy tsa ka piy niy nza na. Nanay tə ghwəməy na ghwəlaw. Nanzə ki, taa nza kwa kwəma jəwəy, ta zhini dza naa piy. Ka na dza na, mbaꞌa zhəkəməy kwa kəꞌwə tsa təɗəm tsa va. Sa ka na səəməy na, ka Hyala dza mbaꞌa zamti kwa bətə. Ghala ghava hiɗiy, a Hyala niy tsaslaghwa sləneɗemer mbəzliy dzaa piy ta kwa ndimndim kwa zliya. A nihwəti mbəzli tiɓay, niy tsaslaghwa sləneɗemer shi naa dzəghwa zliya vaw. Ma sa ka mbəzli kama sləneɗemer shi va kwa zliya va nay saa dza səɗa tsa vay, maɗaŋa dza ghəshiy nata nava kwəma. Sa nzana tə ghwəmə ghəci niy nza, mbaꞌa mətiy na na, zhini kwa kwəma jəw na, ta zhəkəy ghəci dza diɓa.

⁹17:9 13:18Ka ndə gha favə shini wəzəy, war ndə nzana lə məhərli və, ka mbata təkə kwəma tərəŋw dza ndəə favəshi. Nighəti sana, ghən tsa nay gha tsa mbərfəŋ tsa tə saa dza səɗa tsay, dəlegwigwi mbərfəŋ, ghənghən ghənghən, Shi nzəyta mali va mə shi na ghəshi. Zhini, mezhizhə mbərfəŋ ghənghən ghənghən ghəshi diɓa. ¹⁰Ma nihwəti mbəzli cifə mbə mezhizhə mbərfəŋ ni vay, gwaꞌa na tsa shi vəghwə tsaa məni mazə. Kwa kwaŋa mazə naciy, ghwəlay na sana mbə məni mazə tsa ci. Ma na kwa mbərfaŋa tsaa tərmbə va naciy, ghwəla na tsa ci vəghwə tsa dza naa məni mazə ti ta səəkə. Sa ka vəghwə tsa ci va səəkəyəy, ka dza naa hiy mbə məni tsa ci va mazəw. ¹¹Ma saa dza səɗa tsaa niy nza va tə ghwəmə ka piy, zhini kala zhini ghəciy nza tə ghwəmə sana diɓay, ghəci na kwa dəghasa mazə dəꞌwə ghən tsa ci. Ghəci ɓa na, tsahwəti mazə mbə shi mbərfəŋ ni va ghəci niy nza diɓa, ta zamti Hyala dza, kwa bətə. ¹²17:12 Dani 7:7, 24Ma təlimim məŋ ni va nashi gha mbə ghən saa dza səɗa tsa vay, mezhizhə məŋ ghənghən ghənghən na ghəshi. Ghwəla na ghəshi ta səəkə ta məni mazə. Sa ka ghəshi səəkəshiy, ta kwəmavə bərci dza ghəshiy dza, ta məni mazə kwasəbə saa dza səɗa tsa va, geꞌi geꞌi gar vəghwə jəwə tsətsə gwaꞌa tsəgha. ¹³Ghəshi ghəshi mezhizhə va maŋanavashiy, kwəma kwətiŋ na na sa mbə ghən shi. Kwəma mbə ghən shiy, ghəra sləni kaa saa dza səɗa tsa va lə bərci shi gwaꞌa gwaꞌa, ta mbə ghəciy məni mazə, na kwəma mbə ghən shi. ¹⁴17:14 19:16, 19; Nəw 10:17; Cem 136:3; Dani 2:47; 1Tim 6:15Ma sa ka ghəshiy dzay, ka dza ta mbəz gwanashi lə ntsa nja zəghwə təmbəkə tsa va. Ka ntsa va dza ghəshi lə ni ci va mbəzli na, mbaꞌa ꞌwəshamti shi, sa nzana Ntsaa sləkə mbəzliy sləkəpə ghəci. Zhini ghəci mazə tsaa məni mazə dzəkən mezhizhə. Ni ci va mbəzliy nəw va lə nəfə kwətiŋəy, mbəzli təravə Hyalaa harvəshi na ghəshi» kə.

¹⁵17:15 17:1Zhini ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəra diɓa na: «A Zhaŋ, ma yam nashi gha va mali kwa ghwərghwər va mənzəy kən shiy, mbəzli ɗaŋ na ghəshi, mbəzliy səəkə tə hiɗi ghənghən ghənghən, ya hwəlfə ka wa ghəshi, ya kwəma ka waa gəzə ghəshi. ¹⁶17:16 17:2; 18:8; SləniTaH 21:9; Ezhek 23:29; ꞌWəzh 2:5Ma na təlimim məŋ ni va nashi gha, lə saa dza səɗa tsa va ta gwaꞌay, ka dza ghəshiy ɗi kwəma mali kwa ghwərghwər vaw, ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi papahwə shiy mbə dəvə nzə gwaꞌa gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi zlata diriŋta. Ka ghəshi dza diɓa na, baŋ kəsəti, ka pərə. Sa ka ghəshi pərəvəy, ka ghəshi dza kaa naa dzaa tərmbə vəgha nzə bərkiɗə ghəshi ndamti mbə ghwə. ¹⁷17:17 17:13Hyala mənti na nza kwəma kwətiŋ na mbə ghən mezhizhə məŋ ni va, ta ghəra sləni ghəshi kaa saa dza səɗa tsa va, ta mbə ghəciy məni mazə. Ma mənti Hyala kwəma va tsəghay, ta mbə mezhizhə vaa mənti kwəma ɗi na. Ma sa ka saa dza səɗa tsa va dza ki na, ka məni mazə paꞌ ghala pətsa ka kwəma gəzəkə Hyala dzəghwata kwa.

¹⁸Ma na mali nata gha va ta na tsa nzə ghən kiy, ghənzə na məlmə dikə na va, nza bərci vəə dzəkən mezhizhə tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa» kə.

Ngwəvə Hyalaa dzəkən məlmə *Babilaŋw

¹18:1-24 Ezay 13; 47; Ezhek 27Ma ləy hwəm kwəma va ki, sa nə ya njəꞌwə pən na. Tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala mbə səəkə mə ghwəmə, lə bərci və tərəŋw. War ka mbərə bama tə vəgha ci dzar tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa. ²18:2 14:8; 16:19; Ezay 13:20-22; 21:9; 34:11, 14; Zher 50:39-40; 51:8Dzəghwa na ka zlapə kwəma ghəci zlaŋzlaŋ, a kə na: «Aya, waa gwaꞌa na kwəma, a məlmə Babilaŋw dikə na va ngazlata. Gwaꞌa gwaꞌa ngazlata Babilaŋw. Nanay, pətsaa nzəy tsa hyeler zhəghəta na. Mbə ɓasəva hyeler. ꞌYegwer gəmgəm ni gwəramti mbəzliy ɗimay, mbəɓa ɓasəva ghəshi. ³18:3 17:2; 18:11-19; Ezay 23:8; Ezhek 27:22-23, 33Sa wana ngazlata məlmə Babilaŋwəy, sa nzana mbaꞌa ngaɗambə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa dzəmbə məni ghwərghwər tsa nzə va, mbaꞌa ghyamtishi li, njasa ka ndə vaa ghiy va tay. Mbaꞌa mezhizhə tə hiɗi gwanashi dzəmbəshi mbə məni ghwərghwər li. Dzəghwa tərəŋw ka zhəghə dəvə tə hiɗi mənishi ka ka shiy, tə mbərkə shi nzə va wəzə wəzə ni gwəra ndə ngəriy maw» kə.

⁴18:4 Ezay 48:20; Zher 51:45; 2Kwər 6:17Fee diɓa na nahwəti məli mbə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə, a kə na: «Na na ghwəy ghwəy ni ya mbəzliy. Səvəriŋwəyəm mbə mbəzli mbə məlmə va. Vantaa ghwəy dzaa dzəmbəŋwəy mbə məni kwəma shi va jikir na. Ka ghwəy nighə na, jakə ghwəy taa nza li shi tə ngəraꞌwə tsa shi va dza ghəshiy sa kwərakwə ɓa. ⁵18:5 Ghava 18:20Səvəriŋwəyəm mbə shi nə ya ngəŋwəy. Sa nzanay, tərəŋwəy na jikir tsa mənti mbəzli va. Zamti ghən Hyala ta kwəma shi va jikir na tepəw. ⁶18:6 Cem 137:8; Zher 50:29War ə pə ghwəy wanshi ngəraꞌwə tsa shi va kwərakwə, njasaa niy sanamiy ghəshi va kaa mbəzli. Taŋ kwəma mananati ghəshi va kaa mbəzli pə ghwəy mananshi. Bakə səɗa pə ghwəy dzaa sanamiy ngəraꞌwə tsa sanamiy ghəshi va kaa mbəzli. ⁷18:7-8 Ezay 47:8-9War ə kə məndi sanamiy shi ngəraꞌwə tərəŋw. Ka pəzli ghəshi barcicəkwə, geꞌi geꞌi lə dikə tsaa niy fati ghəshi va tə ghən tsa shi, lə wahə tsaa niy nəꞌwə ghəshi va kwərakwə. Ma kə ghəshi mbə zəzə kwəma shiy: “Ghəyəy, nja mezhizhə nza ghəy tə pətsa nza ghəy tsa, nahwəti məlməə nza va nja mali mbəri na məlmə ghəyəw. Ka dza ghəy nza ta mbəri ka ghəy nza tepəw” kə ghəshi. ⁸18:8 17:16Sa zəzə ghəshi va kwəma tsəgha nay, ava war vici kwətiŋ dza ngəraꞌwer ni gwanashiy səəkəə dzəkən shi ki. Ka səəkə zəlghwə, ka bəkwə mbəzli, zhini ka səəkə ma, dza ghəshiy səəkəə dzəmbə məlmə shi va, tə vici kwətiŋ na. Ka ghwə dza diɓa na bərkiɗə səəkəə ndamti. Sa nzana Hyala kwa sləkəpəy, Hyala dikə na. Ghənzə sla na ngwəvə vaa dzəkən shi tsəgha» kə.

⁹18:9-10 Ezhek 26:16-17; 27:30-35Ma mezhizhə tə hiɗi gwanashi niy mənəhwə ghwərghwər mbə məlmə va, ka məni wahə tsa shi mbəy, ta wahə dza ghəshiy dza sa ka ghəshi nay inəghwə takwəm kwəm kwəm məlmə va mbə ndi, mbə mbəri dza ghəshiy nza ti. ¹⁰Ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi nzəyshi kərakə kərakə sa dza ghəshiy hazlənishi va gəla tsava ngəraꞌwə tsa mbə məlmə va va. Ma kə ghəshi taa ni na: «Akya kya kya kya! Ngəraꞌwə, gwaꞌa kwəma məlmə Babilaŋw dikə na na niy nza lə bərci tərəŋw ki mbəzlea! War dza mbə ler kwətiŋ gwaꞌa tsəgha na, gwaꞌa Hyala manamti ngwəvə gha, gwaꞌa kwəma gha kərəta na? Əh əhəŋ» kə ghəshi taa ni.

¹¹Ka zhəghə dəvə tə hiɗi kwərakwəy, ta wahə dza ghəshi, mbə mbəri dza ghəshiy nza ta məlmə va ɓa. Sa kama ndə tiɓa ghwəla gar səəkə ta pa shi shi va ka ghəshiy ɗəl. ¹²18:12-13 Ezhek 27:12-24Ma shi ka ghəshi vaa ɗələy, shiy nja kar tsahi mbəzə, lə tsahiy məni gəna, lə nihwəti shi ghaslə nza dimə ti shi, lə tərmiyhi ka gəna ghənghən ghənghən, lə ləkwəsahi. Nihwəti diɓa na, shəghwə ka dimə ghənghən ghənghən. Lə shi fəɗiti məndi dzar tə sliꞌi ciw, lə tə shəghwə ka bərci, mbaꞌa ni pəsliti məndi tə tsahi mbəzə, mbaꞌa ni tə tsahi ngəri ni, mbaꞌa tə hakwə. ¹³Ka zhəghə dəvə va diɓay, kar ghəshiy ɗəl shi ka məndiy məniy dzəmbə er ta mbə ghəshiy nza wəzə, ka ɗəl ꞌwərdihi ghənghən ghənghən, lə shəghwəə zən wəzə. Ka ɗəl tay, mbaꞌa in, ka ɗəl hangway, lə ghwəpə gwaꞌa. Ka ɗəl slay, lə teŋkesli, mbaꞌa gədewesli, lə məwtiti gədewesli va shi gwaꞌa. Ka ɗəl mevivi, ka ɗəl lə piy tsa ndə ngəri ta gwaꞌa. Ka dza ndəə nza tiɓa gar səəkə ta pa shi va gwanashi va ka zhəghə dəvə va ghwəlaw. ¹⁴Ka ghəshi dza ki na, ka wahə. Ma kə ghəshi dzaa ni kaa mbəzli mbə məlmə va na: «A kia, a mbəzli mbə məlmə Babilaŋw ki. Nashimam shi mbə məlmə ghwəy ni wəzə wəzə ni niy maw ghwəy liɗishi kataŋ ki. Shiy niy nza ni va ghwəy tərəŋw ni, lə wahə tsaa niy məni ghwəy va na, raꞌi niva shiy zashi. Nək kala dza ghwəy zhiniy kwəmavəshi ghwəla ka ghwəy nza. Kay, kwətita nava kwəma ki» kə ghəshi taa ni.

¹⁵18:15 Ezay 47:15; Ezhek 27:36Mbəzliy niy zhəghə dəvə va mbaꞌa ghəshi kwəmavə shiy ka mənishi ka ka gəna tərəŋw tərəŋw ni mbə məlmə vay, kərakə kərakə kərakə dza ghəshiy nzəyshi sa dza ghəshiy hazlənishi va gəla tsava ngəraꞌwə tsa mbə məlmə va va. Ka ghəshi dza na, ka wahəə dzəkən, ta mbəri ghəshi dzaa nza ta məlmə va. ¹⁶18:16 17:4Ma kə ghəshi dzaa ni na: «Akya, kya kya kya! Ngəraꞌwə. Gwaꞌa kwəma məlmə niy nza na dikə na ki mbəzlea! Niy nzay, ndəɓa maliy pakən kwədeler ka gəna ghənghən ghənghən niy nza na. Dzəghwa tərəŋw məndi niy ghaslamti pətsa mbəɓa lə shi vasətim tə mbəzə, mbaꞌa nihwəti shi ghaslə tə dimə. ¹⁷Dzəghwa war mbə ler kwətiŋ tsətsə gwaꞌa tsəgha ki na, kwəɗəp shi mbə va ndishi ki mbəzlea!» kə ghəshi taa ni.

Ma sa ka mbəzliy kaɓə kwambəwaler lə mbəzli shi dikə dikə ni, mbaꞌa ka zhəghə dəvəə dza kwa kwambəwaler va, mbaꞌa ka dza kwa kwambəwaler gwanashi dza na, mbaꞌa ghəshi nzəyshi kərakə kərakə kərakə. ¹⁸18:18-19 Ezhek 27:28-34Ka ghəshi dzay, ka nighə məlmə va. Ma sa ka ghəshi nay inəghwə takwəm kwəm kwəm məlmə va mbə ndi na, ka ghəshi dza ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi taa ni na: «Nahwəti məlmə tiɓa ka yəməva lə məlmə dikə na naw» kə ghəshi dzaa ni. ¹⁹Ta mbəri dza ghəshiy nza ta məlmə va, ka ngərə hiɗiy dzəkən ghən shi, ka gəgəzə kwəma zlaŋzlaŋ, a kə ghəshi dzaa ni na: «Akya, ngəraꞌwə. Gwaꞌa kwəma məlmə niy nza na dikə na ki mbəzlea! Mbə məlmə na mənishi ka kwambəwaler ka mbəzli ka shiy tərəŋw ni nay gha ki mbəzlea! Dzəghwa war bərkiɗə ndita sana, war mbə ler kwətiŋ gwaꞌa tsəgha ki! Kay» kə ghəshi dzaa ni.

²⁰18:20 12:12; Zher 51:48Ma ghwəy na ghwəy ki, ghwəy mbəzli mə ghwəməy, ə pə ghwəy vəshi sa ndamti ghwə va məlmə va. Ghwəy mbəzli Hyala, lə *ka kwal Yesəw, mbaꞌa ka gəzə kwəma Hyalay, ə pə ghwəy vəshi. Sa nzanay, tə kwəma məntəŋwəy ghəshi jikir na ɓasanakənshi Hyala ngwəvə va.

²¹18:21 Zher 51:63-64Ləy hwəm kwəma va ki na, dza tsahwəti ndə kwal tsa Hyala lə bərci və mbaꞌa maɗiy, dza na cimbəŋ ɓakən hakwə nja vəna dikə na. Kə bəzləm ndəghaghwa kwa kwəfa dikə na. Ma kə na: «Ava war tsəgha, dza məndiy ndəgha məlmə Babilaŋw dikə na va nata ghwəy. War lə bərci dza məndi ndəgha. Ka dza məndiy zhiniy nata ghwəlaw. ²²18:22 Ezay 16:10; 24:8; Ezhek 26:13Ma mbəzliy niy nza va mbə məlmə Babilaŋw, ka tsa gəzhəpipir nihwəti, ka haha cemer nihwəti, ka viy sherey nihwəti, ka viy təlimə nihwətiy, ka dza məndiy favə gaka shi mbəɓa ghwəlaw. Ka dza məndiy nashi ka fəɗi shiy mbə məlmə va ghwəlaw. Ya gaka jəvəna məndi mbə hə liy, ka dza məndiy favə mbəɓa ghwəlaw. ²³18:23 Ezay 23:8; 47:12; Zher 7:34Ka zhini məndiy nay waŋ tsa ghwə kwa gərkəwa mbə məlmə va ghwəlaw. Ka məndi nzay, ka dza məndiy zhiniy favə ɓəva tsa kar mali lə zal mbə məlmə va ghwəlaw. Ma gha gha məlmə Babilaŋw kiy, ka zhəghə dəvə mbə gha niy gwəra na, mbə mbəzli ka zhəghə dəvə tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa kwataŋa. Dzəghwa mbəzli mbə gha diɓay, ka məməni shi dimədimə ni lə bərci *ndə jaka tsa Hyala. ꞌWakəvə ghəshi kaa məhərli hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi cəkeꞌ ghəshi ngəɗəhwə lə məni shi shi va» kə ndə kwal tsa Hyala tsa va.

²⁴18:24 16:6; Ezay 26:21; Zher 51:49; Ezhek 24:7-8Mbə dəvə mbəzli mbə məlmə Babilaŋw nashi Hyala miymiy ka gəzə kwəma nzə, mbaꞌa miymiy mbəzli nzə bakwamti məndi. Zhini mbaꞌa nashi miymiy mbəzli bəkwəhwəm gwanashi tə hiɗi mbə dəvə mbəzli mbəɓa diɓa. Ava va tsəgha slanakənshi na ngwəvə va tsəgha.

¹19:1 4:11Ma ləy hwəm kwəma va, fee na məlihi mbəzli mbə gaka mə ghwəmə, ndəɓa məlihi mbəzliy ɓasəshi tərəŋw, pə gha, ma kə gaka shi va na:

«Kay, faləm Ndə sləkəpə.

Hyala ghwəmməy, ghənzə na kwa mbəlipə,

zhini ghənzə sa shəndəkə na lə bərci və tərəŋw.

²19:2 15:3; 16:6; 22:12; Nəw 32:43; Cem 79:10Ngwəvə kataŋ na na nanzə ngwəvə.

Lə kwal tsa nzə ka naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli.

Njasa nzana tsa sana,

mbaꞌa ɓasanakən ngwəvə nzə kaa mali kwa ghwərghwər na.

Mali vay, gwaꞌa gwaꞌa yiɗivəri na mbəzli tə hiɗi

lə ghwərghwər tsa nzə va.

A Hyala ɓasanakən ngwəvə,

sa bakwanamti na ka ghəra sləni nzə» kə ghəshi.

³19:3 inəghwə: 14:11; Ezay 34:10Zhini ma kə ghəshi ɓa na: «Aleləwya war ə pə ghwəy fal Ndə sləkəpə. Inəghwə tsaa takwəsə tsa səəkə mbə məlmə dikə na na sa ndiva nay, ka dza naa kəɗi ya hwəmɓaw, war tsəgha dza naa takwəsə paꞌ kwa ndimndim» kə ghəshi.

⁴19:4 4:4, 6; 5:7; Cem 106:48Dzəghwa pəhepəhir zhər bakə mətsəkə faɗəti ni va, ghəshi lə shi faɗə ni va piy, tsəfəkwə tsəfəkwə ghəshi tsətsəfəkwəshi, ka fal Hyala mənzəy va tə gəzli mazə nzə, a kə ghəshi na: «*Amin, tsəgha na kataŋ, Aleləwya, fal pə ghwəy fal Hyala» kə ghəshi.

Ɓəli fir dzəkən jakəva tsa kar zəghwə təmbəkə tsa Hyala lə mbəzliy zləɓavə kwəma ci

⁵19:5 11:18; Cem 22:25; 115:13; 134:1; 135:1Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dzəghwa məli ka gaka səəkə tə pətsa nza gəzli Mazə Hyala va, a kə na:

«Waa ə pə ghwəy fal Hyala ghwəmmə,

ghwəy gwanaŋwəy ghwəy mbəzliy ghəranta sləni,

lə ghwəy mbəzliy ɗi fəti və gwaꞌa.

Ya ni jəw jəw ni mbəzli, ya ni dikə dikə ni gwaꞌay,

war ə pə ghwəy fal Hyala ghwəmmə» kə.

⁶19:6 11:17; 14:2; Cem 47:6-10; 96:7-10; Zak 14:9Zhinee fa ɓa na, məlihi mbə gaka ndəɓa məlihi mbəzliy ɓasəshi tərəŋw, pə gha. Ma gaka va diɓay, ndəɓa gaka yam kwa mədzərə, pə gha yən fa, zhini gaka va diɓa na ndəɓa dərazli van, pə gha. Ma kə kaa kwəma gəzə na na:

«Aleləwya, ə pə ghwəy fal Hyala ghwəmmə,

ghənzə gwəramti na tə bərci gwaꞌa gwaꞌa.

Sa nzanay,

war ghənzə kwətita məni na mazəə dzəkən shiy gwanashi sana.

⁷19:7 21:2Waa ə pə ghwəmmə vəshi, ka gargarə tərəŋw,

ka fə shəndəkəə dzəti Hyala.

Sa nzanay, a vəghwə tsa dza

məndiy pəhanci makwa zəghwə təmbəkə tsa Hyala va səəkəy.

Ava gwaꞌa gwaꞌa pəhantəvata makwa ci va.

⁸19:8 6:11A məndi ɓanavə kwal kaa makwa ci va

ta pakən kwəbaŋ tsa tə dimə,

ɗewɗew ghəci war ka mbərə wisl wisl wisl» kə.

Ma kwəbaŋ tsa wəzə tsa va pakən makwa va kiy, sləni wəzə wəzə na ɗi Hyala ghərati mbəzli Hyala na sava.

⁹19:914:12; Ezay 25:6; Mt 22:2; Lk 14:15-16; kwəma kataŋ na: 21:5; 22:6Ma kə tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala kaa ngəra na: «A Zhaŋ, ɓəvə gəta tsasli shiy gha a gha tsaslaghwa kwəma na kwa zliya. A pə ghay: “Ma mbəzli harashi məndi va, ta dza ghəshi ta zəmə shiy mbə pəhə makwa zəghwə təmbəkə tsa Hyala vay, vəshi na ta niva mbəzli” pə gha. Kwəma vay, kwəma kataŋ na, Hyala gəzəkəvəri na lə miy tsa nzə» kə.

¹⁰19:10 6:9; 22:8-9Ma sa favee kwəma va tsəgha na, dzee mbaꞌee tsəfəkwəra kwa kwəma ci, ta fal. Ma kə kaa ngəra na: «Am, əhəŋ Zhaŋəw, ka məni gəla niva shiy gha ma. Yən tsa nay gha tsay, ntsaa ghəranta sləni Hyala nzee kwərakwə, njasa nza gha tsa sənzənva ghwəy lə nihwəti ngwarməhiŋaa nəw Yesəw. Va tsəgha na kiy, ka tsəfəkwə gha kwa kwəmee ma, kwa kwəma Hyala pə ghaa tsəfəkwə» kə. Ma kwəma cikəvəri Yesəw vay, ghənzə na ghən tsa kwəma gəzə ka gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli.

Ntsa mə gədəw tsa pay tsa

¹¹19:11 4:1; 19:2; Cem 72:1-14; 98:9; Ezay 11:4; Ezhek 1:1-3; SləniKY 7:56Ma nighee na, ghwəmə ghwənita, mbaꞌa gədəw təzliy payəy, dallə ndə mə. Ma kə məndi kaa slən tsa ntsa mə va na: «Ntsaa məni kwəma lə kwal tsa nzə, ntsa kataŋ tsa» kə məndi. Na ci ngwəvə lə tsa ci mbəz gwaꞌay, war lə kwal njasa təɓə na na ghəshi. ¹²19:12 1:14-15; 2:17Ndəɓa ghani ghwə, pə gha kaa mətsəhi ci. Dza pəər pəər pəərti məgapa mazə tə dimə ta ghən tsa ci ɗaŋ. Mbaꞌa məndi tsaslati slən ti. Slən tsa vay, tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa sənay kala ghəci kwətiyəw. ¹³19:13, 15 Ezay 63:1-619:13 Zhŋ 1:1Dza kirip kwəbaŋ tsa dikə tsa kən ghən ci. War miymiy ghaa nay ma kwəbaŋ tsa va. Ma slən tsa ntsa va ki na: «Kwəma gəzəkə Hyala» kə məndi. ¹⁴19:14 6:2-8, 11Mbaꞌa ka sawji mə ghwəmə kwasəbə, ɗal ɗal ɗal ghəshi mə gədewesli pay pay ni. Zhini lə kwəbeŋer tə dimə kən ghən shi, pay pay shi kwəbeŋer va, ɗewɗew ghəshi ɓa. ¹⁵19:15 1:16; 2:26-27; 11:17; 14:14-20; Zher 25:30-31Dza mbaꞌa kafaꞌi səvəri kwa miy tsa ci, kikw kikw kikw ghaa nayma miy ti. Lə hwa va dza naa ꞌwəshamti mbəzliy zləɓa ma kwəma ci tə hiɗi gwaꞌa. Mazə tsa ghyanakə tsa dza naa məniy dzəkən shi. Ka na dzay, ka kəəɗishi nja ya fə ka məndi vaa kəɗi kwa tsəꞌwə, ta ɓəsə yam mbə. Ma kwəma dza na vaa məni tsəghay, ta ci nəfə tsa ɓəti Hyalaa gwəramti tə bərci gwaꞌa gwaꞌa na. ¹⁶19:16 17:14Dza məndi kaa slən tsa ci mbaꞌam tsaslatiy dzəti kwəbaŋ tsa kən ghən ci va, mbaꞌa dzar tə dərsə ci. «Mazə tsaa məni mazəə dzəkən mezhizhə gwanashi lə Ndə sləkə mbəzliy sləkəpə gwaꞌa gwaꞌa na» kə məndi kaa slən tsa va.

¹⁷19:17-18 Ezhek 39:4-5, 17-19Nighee ɓa na, tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala mə garə dzəy tə hwər vici. Dza na ka zlapə kwəma kaa slən igwə tsaa zli dzəy tə ghwəmə məɓa kərakə, a kə na: «A ꞌyegwerəy zli kərakə ni dzəy tə ghwəmə, waa ɓasəvam səəkə gwanaŋwəy ta makwaghwa məntəŋwəy Hyala. ¹⁸19:18 13:16Səəkəm, a ghwəy tsəŋwə sliw tsa tə vəgha mezhizhə tə hiɗi, lə sa ka sawji, mbaꞌa sa mbəzli shi dikə dikə ni. Səəkəm a ghwəy tsəŋwə sliw tsa tə vəgha ka zlərə gədewesli, lə gədewesli shi ta, mbaꞌa sliw tsa mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. Ya sa mbəzli yakə məndi yaya ni, ya sa ni papa ni. Ya sa mbəzli dikə dikə ni, ya sa mbəzli jəw jəw ni gwaꞌa» kə.

¹⁹19:19 17:12-14; Cem 2:2; Ezhek 38:2-9, 14-16; Zak 14:2Ma nighee ki na saa dza səɗa tsa va ghəshi lə mezhizhə tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa ka sawji shi, ghəshi ɓasəshi ta dza ta mbəz lə ntsa mə gədəw tsa pay tsa va, ghəshi lə ni ci va ka sawji kwərakwə ki. ²⁰19:2013:1-2, 13, 15; ghwə pəhatam tə barəwdəw: 14:10; 20:10, 14; 21:8; Ezay 30:33Dzəghwa mbaꞌa məndi kəəsəhwə kar saa dza səɗa tsa va, ghəshi lə ndə Hyala ndə dzərvə tsa va. Ndə Hyala ndə dzərvə tsa va na saa niy məməni shi maɗaŋa maɗaŋa ni va kwa kwəma saa dza səɗa tsa va, mbaꞌa niy ngəngəɗəhwə mbəzliy nza lamba saa dza səɗa va ti shi. Mbaꞌa mbəzliy niy tsəfəkwə va kwa kwəma pa saa dza səɗa tsa va. Ma sa kəəsəvə məndi kar saa dza səɗa tsa va, ghəshi lə ndə Hyala ndə dzərvə tsa va tsəgha ki na, mbaꞌam dzaa shəkambəshi ləməcishi mbə ghwə pəhatam tə barəwdəw. Ndəɓa kwəfa, pə gha kaa nava ghwə. ²¹Dzəghwa ntsa mə gədəw tsa pay tsa va, mbaꞌa nzərati niy tərmbə va mbəzli tə hwa mbə miy tsa ci va. Mbaꞌa ꞌyegwer tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa ɓasəkəvashi, ta tsəŋwə sliw tsa shi. Bəhə bəhə ghəshi bahantəvashi.

Kwəmaa dzəkən piya bələkwə mən (1ꞌ000)

¹20:110:1; 18:1; kəꞌwə tsa təɗəm tsa: 9:1Nighee ɓa na, tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala mbə səkwa səəkə mə ghwəmə, lə shiy ghwəni miy kəꞌwə tsa təɗəm tsa va, mbaꞌa dəŋw tsahi və ta dəvə ci. ²20:2 12:3, 9Dza na tasl dzaa kəsəti sa nja kəlmbə tsa va. Ghəci na shishi tsaa niy nza va kwataŋa, sa nə məndi va: «Mazə tsa hyeler»kə məndi, tsahwəti slən tsa ci na: «*Ndə jaka tsa Hyala» kə məndi. Ma sa kəsəvə ndə kwal tsa Hyala tsa va na, dza na mbaꞌa dzaa tsaghwa kwa dəŋw, ta məni piya ghəci bələkwə məŋ war tsatsa tsəgha. ³Ma sa tsamti na na, fiyəkə dzaa ndəghaghwa kwa kəꞌwə tsa təɗəm tsa va. Kə disl kalay kwaɓa, kap fati gwambə ti, zhini nah nahay, va nəghətaa ndə jaka tsa va taa zhiniy kwəmavə kwal tsaa zhəkə ta həərə hwəlfəhi mbəzli tə hidiy dzəmbə *kwəma jikir na diɓa. Ma sa ka na mənəhwə piya bələkwə məŋəy, ma nza məndi zhiniy pəlay taa nza ki. Ə na na nzanay, ka dza naa zhiniy nzata nza sa ka məndi pəlayəw.

⁴20:4 6:9; 13:15; Dani 7:9, 22; Lk 22:30; 1Kwər 6:2Ma ləy hwəm shi va ki, nighee na gizlgizl mezhizhə tiɓa, mənzəy mənzəy mbəzli kwa shi. Dza Hyala mbaꞌa ɓanavəshi kwal tsaa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli. Zhini diɓa na mbaꞌee nay piy tsa mbəzli bakwamti məndi, tə mbərkə sa zləɓavə ghəshi kwəma gəzəkə Yesəw, lə sa gəzanshi ghəshi kwəma Hyala kaa nihwəti mbəzli. Ghəshi na nashiy, zləɓavə tsəfəkwə ghəshi kwa kwəma saa dza səɗa tsa va, ya kwa kwəma shi mənti məndi va nja pa ciw. Niy zləɓavə ghəshi məndiy tsaslanshi lamba ci ya dzəghwa kwəma shi, ya dzəti hwər dividivi shiw. Nighee ki na, mbəzli vaa sati mbə məti shi, ka zhini ghəshiy piy. Dzəghwa ghəshi ka məni mazə kwasəbə Yesəw *Kəristəw dzəkən nihwəti mbəzli. Piya bələkwə bələkwə məŋ ghəshi mənti mbə məni mazə tsa va.

⁵Ghəshi na, kwa taŋa mbəzliy ghaa satishi mbə məti mbə mbəzliy niy bəkwəshi. Ma nihwəti mbəzliy tərmbə bəkwə bəkwə niy, war ghwəlashi dza niva mbəzliy nza ka ndəghə piya bələkwə məŋ na va. Sa ka na kərəta ki na, ma nza ghəshi sati mbə məti. ⁶20:6 1:6; 2:11Mbəzliy dza vaa gha sati mbə mətiy, vəshi na ti shi nashi. A Hyala fəyshi vəgha bəla ta nza ghəshiy mbəzli nzə. Ka dza ghəshiy zhiniy bəkwə kwa baka səɗa ghwəla na nashi kiw. Ka ghəra sləni kaa Hyala lə kaa Kəristəw dza ghəshiy nza. Piya bələkwə məŋ dza ghəshiy mənti mbə məni mazə kwasəbə Kəristəw.

Məndi bəzlambə *ndə jaka tsa Hyala mbə ghwə

⁷Ma sa ka ndə jaka tsa Hyala kəramti piya slanavə məndi va bələkwə bələkwə məŋ na war tsatsa kwa dəŋw, kwa kəꞌwə tsa təɗəm tsa vay, wərət dza məndiy pəlikəmə. ⁸20:8 13:14; Zhə 11:4; Ezhek 38:2, 10-12Ka na dza na, ka dzay ta zhiniy ngəngəɗi hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi. Hwəlfə mbəzli vay: «Ka Gwəgə lə ka Magwəgə» kə məndi kaa slən tsa shi. Ka na dza ki ɓasə ɓasəti mbəzli va ta dza ta mbəz lə Hyala. Mbəzli vay, ɗaŋ dza ghəshiy nza tərəŋw nja ndarghə kwa həl. ⁹20:9 Ɓəla 2; 2Mezh 1:10, 12; Cem 78:68; Ezhek 38:22; 39:6Nighee ki na, bəliɗiŋ ghəshi tsahwəshi, dza ghəshi ka tihəva dzar tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, dza dəzlətsəɓə, ghəshi dəzlay pətsa nza mbəzli Hyala ti, lə məlmə gwəra Hyala vaa ɗi gwaꞌa. Ma sa dəzlay ghəshi mbəzli Hyala va gwaꞌa ki na, ꞌwakəvə ghwə tsəgha ɓəratatatə nzəməkəvata səəkə mə ghwəməə dzəkən shi. Bərkiɗə ghənzə ndamtishi gwanashi. ¹⁰20:10 19:20Sar məndi kaa ndə jaka tsa Hyala va ghəci ndə ngəɗipə kwərakwə ki tasl məndi kəsəvə. Dza fiyəkə məndi ndəghatiy dzəti ghwə pəhata məndi tə barəwdəw, ndəɓa kwəfa, pə gha kaa nava ghwə. Ghwə vay, dzəmbə niy ndəghambə məndi kar saa dza səɗa tsa va ghəshi lə ndə Hyala ndə dzərvə tsa va. War tsəgha dza ghəshiy nza mbə ghwə va, ka sa ngəraꞌwə havəghwə lə həvir, paꞌ kwa ndimndim.

Njasa dza Hyalaa ɓasə kwa kərni ngwəvə nzə

¹¹20:11 5:7; 6:14; 21:1; Cem 114:3, 7; Mt 24:35; 2Pi 3:10Nighee diɓa na, gəzli nzəy mazə tiɓa payta, dikə ghənzə. Mbaꞌa ndə kwa mənzəy. War sa ghavə kar ghwəmə lə hiɗi tsəgha na, raꞌi ghəshi zazashi tiɓa kwa kwəma ntsa kwa gəzli va, kala zhini məndiy nashi ghwəla. ¹²20:12-13 3:5; 22:12; Dani 7:9-1020:12 Səvəri 32:32Zhini nighee ɓa na mbəzliy bəkwəshi satishi mbə məti tiɓa, məgarə məgarə vəgha gəzli mazə va. Mbəzliy bəkwəshi dikə dikə ni, lə ni jəw jəw ni mbəzli gwaꞌa. Dza ɓəŋ ɓəŋ ɓəŋ məndi ghwaghwanamti zliyahi tiɓa ɗaŋ. Dza məndi mbaꞌam ghwənamti nahwəti zliya kwətiŋ diɓa. Nava zliya kiy, zliya tsaslaghwa məndi sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma kwa na. Dza Hyala ki mbaꞌa slanti ngwəvəə dzəkən mbəzliy bəkwəshi. Geꞌi geꞌi lə sləniy niy mənəhwə ghəshi tə hiɗi niy tsaslaghwa məndi kwa zliya va. ¹³Ma mbəzliy niy bəkwəshi kwa kwəfa dikə na gwanashi na, cəkeꞌ ghəshi zhikəməshi. Niy niy ɓəhwə məti niy nza tə pətsa ka mbəreketiy nza na, cəkeꞌ ghəshi zhikəshi diɓa. Dza Hyala mbaꞌa slakən ngwəvə kən shi. Ya wa ndə na, geꞌi lə sləni niy mənəhwə na tikə tə hiɗi məndi slanakən. ¹⁴20:1420:10; 1Kwər 15:26; kwa baka məti: 2:11Dzəghwa məndi kaa kar məti ghəshi lə pətsa ka mbəreketiy nza ti ki, laŋ laŋ məndi ɓəɓəvəshi, dza ꞌwapə məndi dzaa shəkambəshi mbə ghwə nja kwəfa na va. Mbəɓa na kwa baka məti dza mbəzli vaa məti gəzə məndi. ¹⁵20:15 3:5Ya wa ntsa tsaslaghwa ma məndi slən tsa ci kwa zliya nza sləneɗemer mbəzliy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma kwa na, mbaꞌa məndi ndəghambə mbə ghwə nja kwəfa na va.

Ka shi ꞌwarꞌwar ni dza Hyalaa mənti shiy gwanashi

¹21:1 21:5; Ezay 65:17; 2Pi 3:13Ma ləy hwəm shi va ki, nighee na, ghwəmə ꞌwarꞌwar na, lə ni ꞌwarꞌwar ni hiɗi təzlishi. Ma na kwa taŋa va ghwəmə ghəshi lə ni kwa taŋa va hiɗi nashi na, gwaꞌa niy zashi ghəshi. Ya kwəfahi dikə dikə ni na niy tərmbə ghəshiw. ²21:2 3:12; 19:7; 21:9–22:5; 22:17; Ezay 52:1; Mt 22:2; Gal 4:26; Ebr 11:16; 12:22Nighee diɓa na, məlmə Hyala va har məndiy Zherəwzalem ꞌwarꞌwar na təzlita, ka səkwa ghənzə səəkə mə ghwəmə, səəkə va Hyala. Məlmə vay, tərəŋw niy ghaslamti Hyala, ka təɓə tərəŋw nja maliy ghaslamtəvata va məndiy dza ta pəhə kaa zal. ³21:3 7:15; SləniTaH 26:12; Ezhek 37:26-28; Zak 2:9; 2Kwər 6:16Ma fee na, məli ndə mbə gaka, ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ səəkə tə pətsa nza gəzli mazə va, ma kə na: «Nanay, a Hyala mənti pi nzəy tsa nzə mbə jipə ke ngəri. Ta nzəy dza na mbə shi. Ke ngəriy, mbəzli nzə dza ghəshiy nza. Mbə shi dza Hyalaa nzəy dəꞌwə ghən tsa nzə. Ghənzə dza Hyala shiy nza kwətita. ⁴21:4 7:17; Ezay 26:19; 35:10Gwaꞌa dza naa saɗanamtishi wahə kwa mətsə shi. Ka dza ghəshiy zhiniy bəkwəw, ka nza təhwəni mbəri tiɓa ghwəlaw, ka dza ngəraꞌwəə kəsashi ghwəlaw. Ma niy nza shiy tiɓa kwataŋay, gwanashi dza niva shiy zashi» kə.

⁵21:55:7; 21:1; Ezay 43:19; 2Kwər 5:17; kwəma kataŋ na: 19:9Dzəghwa ma kə ntsaa nzəyəy va kwa gəzli mazə ki na: «Avanaraa məni shiy gwaꞌa gwaꞌa, ka shi ꞌwarꞌwar ni» kə. Ma kə ngəra na «A Zhaŋ ɓəvə gəta tsasli shiy, a gha tsasliti kwəma na. Sa nzana, ma kwəma nay, kwəma kataŋ na, dzərvə mbə tepəw» kə. ⁶21:6 1:8; 7:17; 22:1; Ezay 55:1; Zak 14:8; Zhŋ 7:37Zhini ma kə ngəra diɓa na: «Nay gha na, gwaꞌa na kwəma. Yən gha na shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən taa kərə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa. Zhini tə ya shiy kərkəva gwaꞌa gwaꞌa diɓa. Ya wa ntsa ghəranci ndirəy, ta tanavə yam dzee tə gəm. Yam vay, səəkə kwa mətsə yam ka ɓəpə piy dzee tanakəshi. ⁷21:7 2Sam 7:14; Ezhek 11:20Ma ntsaa dzaa məniy ka miydalay, ta ɓanavə shi va dzee. Yən yən Hyala dza naa nzaa Hyala ci. Ma ghəci kwərakwə na zəghwee. ⁸21:8 2:11; 19:20; 21:27Ma na mbəzli nja ka hazlinin lə mbəzliy ɓanavə ma nefer shi kaa Yesəw, kar ka məməni shi gəmgəm ni, lə ka bəkwə mbəzli, lə ka ghwərghwər, lə mbəzliy ɗaɗaŋə shiy, lə ka ta mbəri, mbaꞌa ka slasla dzərvə gwanashiy, na nashi na war dzəmbə ghwə nja kwəfa na va pəhata məndi tə barəwdəw dza məndiy shakambəshi. Ava ghənzə na kwa baka məti gəzə məndi va» kə.

Məlmə Zherəwzalem ꞌwarꞌwar na

⁹21:9–22:5 Ezay 54:1-1721:9 15:1Dzəghwa tsahwəti *ndə kwal tsa Hyala kwətiŋ, mbaꞌa səəkəy dzəvəghee. Ndə kwal tsa Hyala tsa vay, tsahwəti kwətiŋ ta shiy niy nza va mbərfəŋ ni na. Shiy niy nza va lə həlapə lə həlapə, pəyaꞌ pəyaꞌ pəyaꞌ, kwa kərni ngəraꞌwə tsa dza Hyala ta sa kaa mbəzli mbərfəŋ tsa kwa shi. A kə ngəra na: «A Zhaŋ, ndi e dzaa citəŋa makwa dza məndi ta pəhanci kaa zəghwə təmbəkə tsa Hyala» kə. ¹⁰21:10 17:3; Ezhek 40:2; Mt 4:8War sa gəzəkəra ndə kwal tsa Hyala tsa va kwəma va tsəgha na, mbaꞌa safə tsa Hyala ɗewɗew tsa səəkəy dzəkənee. War ghwəla ki na, laŋ ndə kwal tsa Hyala tsa va ɓəghəraa dzəmə ghən dəlagwa dikə na, yakəyakə na. Ma ghəy mə dəlagwa va na, dza na mbaꞌa citəra Zherəwzalem, məlmə Hyala ɗewɗew na, ghənzə mbə səkwa səəkə mə ghwəmə, səəkə vəgha Hyala. ¹¹21:11 21:18, 23; Ezay 60:1-3, 19; Ezhek 43:2Njəꞌwə pə gha kaa nava məlməy, war ka mbərə ghəzlizlizl nja shi ghaslə nza dimə ti shi, zhini nja nighə məti tsa mbərə viciy dzəti, ka nay ghən tsa ci ndə kwa. Shəndəkə tsa Hyala na saa mbərə va tsəgha mbə. ¹²21:12-13 7:5-8; Ghava 35:22-26; Səvəri 28:21; Ezhek 48:30-35Dzəghwa məndi dəzlətsəɓə, məndi tsəɓay məlmə va gwanata lə zlara. Diɓədiɓə məndi ndəɓəti zlara va, səətə ghənzə ta ghwəmə diɓa. Dza məŋ lə bakə məndi fəy miy dəghaa dzəmbə. Mbaꞌam fəy ka kwal Hyala məŋ lə bakə ta ndəghwə miy dəghahi va. Dza məndi kaa sləneɗemer takəhi məŋ lə bakə ni va mbə hwəlfə ka *Izərayel tsasl tsasl tsasl məndi tsatsaslati tə miy dəghahi məŋ lə bakə ni va gwanashi. ¹³Dzəghwa mahkan mahkan mahkan, məndi fəy miy dəghahi va dza kwa bəlahi məlmə va faɗanashi. Mahkan ka dzəghwa ghwəmə, mahkan ka dzəghwa həci, mahkan ka dzəmbə mərkwi, mahkan ka dzati kwa məw. Tsəgha. ¹⁴21:14 Ebr 11:10; Ef 2:20Ma hərezli fə məndi va səɗa zlara tsəɓay məndi va məlmə va li shiy, hərezli dikə dikə ni məŋ lə bakə na ghəshi. Dzəghwa məndi kaa sləneɗemer ka kwal zəghwə təmbəkə tsa Hyala va məŋ lə bakə ni, tsasl tsasl məndi tsatsaslati tə hərezli va.

¹⁵21:15 11:1; Ezhek 40:3Ma ndə kwal tsa Hyala tsaa gəzara kwəma vay, mbaꞌa gəta məntim tə tsahi mbəzə və ta dəvə ci. Gəta vay, saa bərkə shiy ghənzə. Ta dza ta bərkə dikə tsa məlmə va, lə miy dəghahi ti va mbaꞌa zlara dəzlay məndi va li dza na li. ¹⁶21:16 Ezhek 48:16-17Məlmə vay, faɗə niy nza bəlahi ti. Bəlahi va faɗanavashi na, war yəmyəm ghəshi. Dzəghwa ndə kwal tsa Hyala tsa va ki bərkə bərkanti məlmə va lə gəta mbəzə ci va. Sa bərkanti na na, mbaꞌa kəsay biti tsa nzə, kiləwmetər bələkwə bələkwə bakə mətsəkə bakəti (2ꞌ200). Tsəgha ghəci kəsay bəŋw tsa nzə, zhini tsəgha biti tsa nzəə dzəta ghwəmə diɓa. ¹⁷Dza ndə kwal tsa Hyala tsa va mbaꞌa bərkəti njasa nza biti tsa zlara tsəɓay məndi va li, ka dzəta ghwəmə kwərakwə ki. Mbaꞌa kəsay biti tsa nzə, metər mbərfəŋ mətsəkə bakəti. War njasa sənaɓəshi mbəzli mbə bərkə shiy bərkəti na shi va.

¹⁸21:18-21 21:11; Ezay 54:11-12; Ezhek 28:13Ma hərezli ndəɓəti məndi va zlara va li shiy, *hərezli ka dimə nə məndi: «Zhasəpə» kə məndi slən tsa shi, na ghəshi. Ma na məlmə va dəꞌwə ghən tsa nzəy, lə tsahi mbəzə riŋriŋ ni, ka nay ghən tsa ci ndə kwa ngati məndi. ¹⁹Dza məndi kaa səɗa zlara va məndiy fə ghaslə ghaslə məndi ghaslamti lə *hərezli nza dimə ti shi ghənghən ghənghən. Kwa taŋa hakwəy, hakwə Zhasəpə, kwa bakay, hakwə Safir, kwa mahkana na, hakwə Agatə, kwa faɗa na, hakwə Emərəwdə. ²⁰Kwa cafa na, hakwə ꞌWənikəsə, kwa kwaŋa na, hakwə Sardəwan, kwa mbərfaŋa na, hakwə Kərisəlitə, kwa dəghasa na, hakwə Bəril, kwa məsleɗa na, hakwə Twəpazə, kwa maŋa na, hakwə Kərisəpərasə, kwa məŋ lə taŋ na, hakwə Tərkwazə, kwa məŋ lə bakə ki na, hakwə Amətisətə, tsəgha na ghəshi. ²¹Ma gizlgizl miy dəghahiy dzəmbə məlmə va va məŋ lə bakə niy, nihwəti shi tə dimə niy nza ghəshi gwanashi. Pərələ, kə məndi kaa slən tsa shi va. Ma kweler dzar mbə məlmə va na, rayiyi məndi shəkakən tsahi mbəzə riŋriŋ ni kən shi, ka nay ghən tsa ci ndə kwa shi.

²²21:22 11:17Ma sa nighee pətsa mbə məlmə vay, nay *ciki Hyala tsa ngati məndi ta cəꞌwə Hyala mbee tepəw. Sa nzanay mbəɓa na kar Hyala kwa sləkəpəə gwəramti gwaꞌa gwaꞌa tə bərci, ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa nzə va, ka dza məndiy ɗi ciki Hyala ghwəlaw, ya kwəma cəꞌwə ndəy, tiɓa na ghəshi. ²³21:23 22:5; Ezay 60:1-2, 19-20; 24:23Mbə məlmə va diɓay, nashi kar vici lə tiree mbərəw. Ndə tiɓaa ɗəw mbərə tsa shi mbə məlmə vaw. Sa nzanay mbə mbərə na shəndəkə tsa Hyala mbəɓa. Ma zəghwə təmbəkə tsa nzə va na, ka məni waŋ pi nja gərkəwa. ²⁴21:24 Cem 68:30; Ezay 60:3Hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌay, waŋ pi tsa mbə məlmə va dza naa canshi kwal. Ka mezhizhə tə hiɗi dzay, ka səəkəə dzəmbə məlmə va lə dikə tsa shi ta ɓanta kaa Hyala. ²⁵21:25-26 Ezay 60:11Mbə məlmə vay, ka dza məndiy kəəli dəghaw, sa nzanay, ka dza vərɗiy nza tiɓaw. War havəghwə dza piy nza ya hwəmɓa. ²⁶War dzəmbə məlmə va dza hwəlfə mbəzli tə hiɗiy səəkə lə dikə tsa shi, lə shi wəzə ni tə hiɗi. ²⁷21:27 21:8; 22:15; Ezay 35:8; 52:1; Ezhek 44:9; 1Kwər 6:9-10; 2Pi 3:13; zliya nza sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma kwa: 3:5Nanzə kiy, shi gəmgəm ni na, ka dza ghəshiy dzəmbə məlmə vaw. Mbəzli gəmgəm ni, lə ka slasla dzərvəy, ka dzəmbəshi niva mbəzliw. War mbəzli tsaslaghwa məndi slən tsa shi kwa zliya nza sləneɗemer mbəzliy dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma na shiy dzaa tsəhə mbə məlmə va. Zliya vay, sa zəghwə təmbəkə tsa Hyala va na.

¹22:1-2 21:6; Ezhek 47:1-12Dza ndə kwal tsa Hyala tsa va ɓa, mbaꞌa citəra həl tsa nza yaməə ɓəpə piy tsaa kəɗi ma kwa. War riŋriŋ ghaa nashima. Səvəri mbə gəzli mazə kar Hyala va ghəshi lə zəghwə təmbəkə nzə va səəkə həl tsa va. ²22:2 21:21; fə:2:7Ka hwə ghəci dzəy tə jipəjipə kwal tsa mbə məlmə va. Ma dzəy vəgha həl tsa va pərikə, lə pərikə na, mbaꞌa dəŋw fəə ɓəpə piy tsaa kəɗi ma pəsəta. Dəŋw fə vay, məŋ lə bakə səɗa ka naa yahwə ya mbə piya kwətiŋ. Njasa səəkə tir va na, war mbə ya ka naa nza. Kəslifi ti vay, ghəshi na ghwəꞌiy mbəli hwəlfə mbəzli tə hiɗi.

³22:3 7:15; Zher 3:17Slən tsa shi nə Hyala, shi gəmgəm ni na nini shiy, kəy, ka kəsashi niva shiy ndə mbə məlmə vaw. Mbəɓa dza gəzli mazə kar Hyalaa nza ghəshi lə zəghwə təmbəkə tsa nzə va. Mbəzli Hyala ghəranta sləniy, mbəɓa dza ghəshiy gələɓə kwa kwəma nzə. ⁴22:4 14:1; Cem 17:15; Mt 5:8Ghəshi na nashiy, ta nata Hyala dza ghəshiy dza mbə kwəma nzə. Lə slən tsa nzə dza ghəshiy nza kwa dəghaŋ kwəma shi. ⁵22:5 1:6; 21:23; Dani 7:18, 27Ka dza vərɗiy nza tiɓa ghwəla mbə məlmə vaw. Va tsəgha kiy, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa tsərə ghwəə dzəti gərkəwa ta nighə piw. Ndə tiɓa dzaa ɗi ya mbərə tsa viciw. Sa nzanay, Hyala kwa sləkəpə dza naa mbərə waŋ pi tsa nzəə dzəkən shi mbə məlmə va. War mazə tsa shi dza ghəshiy məni tsəgha, paꞌ kwa ndimndim.

Kwəmaa dzəkən zhəkə tsa Yesəw

⁶22:6 1:1; 10:7; 19:9; SləniKY 11:27-28; 13:1Dzəghwa ki, ma kə *ndə kwal tsa Hyala tsava ngəra na: «A Zhaŋ, nay gha na, ma kwəma favə gha na gwanatay, kwəma kataŋ na, dzərvə mbə tepəw. Hyalaa sləkəpə vəli na safə tsa nzə ɗewɗew tsa səəkəə dzəkən ka gəzə kwəma nzə kaa mbəzli, ta gəzə kwəma ghəshi kaa mbəzli nzə. Ghənzə ghwənikə na ndə kwal tsa nzə ta səəkə ta canshi shiy dzaa məniva kwa kwəma jəw kaa mbəzliy ghəranta sləni nzə» kə.

⁷22:7 3:11; 22:12, 20Ma kə Yesəwəy: «A Zhaŋ, favə tə gha, yənəy, ndal təree ta zhəghəvaa zhəkəw. Mbəzliy di fəti va ta kwəma citəŋa Hyala na mbə zliya nay, vəshi na ta niva mbəzli» kə.

⁸22:8 1:9; 19:10Yən yən Zhaŋ tsaa gəzə kwəma na tsa dəꞌwə ghən tseyey, yən favə na shi va lə sləmee, mbaꞌee nashi lə mətsee ɓa. Ma sa famtee shi va, ka naghamtishi gwaꞌay, tsəfəkwə yən tsəfəkwəra kwa kwəma ndə kwal tsa Hyala tsaa citərashi va, ta fal. ⁹Dza ma kə kaa ngəra na: «Am, əhəŋ Zhaŋəw, ka məni gəla niva shiy gha ma. Yən tsa nay gha tsay, ndə ghəranta sləni Hyala nzee kwərakwə njasa nza gha tsa sana, ghwəy lə nihwəti ngwarməhiŋa mbə nəw Yesəw, ka gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli, mbaꞌa nihwəti mbəzliy ɗi fəti ta kwəma tsasliti məndi kwa zliya na. Va tsəgha na kiy, ka tsəfəkwə gha kwa kwəmee ma, kwa kwəma Hyala pə ghaa tsəfəkwə» kə kaa ngəra.

¹⁰22:10 Dani 12:4Zhini ma kə ngəra ɓa na: «A Zhaŋ, favə gha na, əntaa gha mbəə dzəkən kwəma cikəvəriŋa Hyala na, tsaslaghwa ghaa dzəghwa zliya ma. Ə pə gha dzaa ci kaa mbəzli. Sa nzanay, a vəghwə tsaa niy bərkəti Hyala va, ta məniva shi va ti kətikəvay ndəkwə ndəkwə. ¹¹22:11 Ezay 56:1; Ezhek 3:27; Dani 12:10Nana kiy, ya wa ntsaa ni war *kwəma jikir naa ɗee məni nee kəy, war ə kəə nəw lə məni kwəma ci va jikir na. Ntsaa ni war kwəma rəɗa rəɗa na ɗee məni nee kəy, war ə kəə nəw lə məni sa ci. Ma tsaa ni ndə, wəzə ɗee məni kə na, ka nəw ghəciy lə məni wəzə tsa ci. Ntsaa ni, Hyalaa nəwee lə nəfə kwətiŋ na nee kə diɓa na, war ka zhini ghəciy nəw sa ci» kə.

¹²22:12 2:23; 6:10; 15:3; 16:5-6; 19:2, 11; 20:12-13; 22:7; Cem 28:4; Fir 24:12; Zher 17:10; Mt 16:27Ma kə Yesəwəy: «A Zhaŋ, ndal təree ta zhəghəvaa zhəkəw. Lə zhəmə mbəzli dzee zhəghəvaa zhəkə. Sa kee səəkəray, ka ɓanshi zhəmə mbəzli. Ya wa ndəy, geꞌi lə sləni ghərati na dzee ɓanavə zhəmə ci. ¹³22:13 1:8Yənəy, yən gha na shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən dzaa kərə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa. Yən na kwa taŋa mbə shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini yən kwa kərni mbə shiy gwaꞌa gwaꞌa diɓa. Tə ya ghava shiy gwaꞌa gwaꞌa, zhini tə ya shiy kərkəva gwaꞌa gwaꞌa diɓa» kə.

¹⁴22:14 7:14; Cem 118:19-20; dəŋw fə:22:2Vəshi na ta mbəzliy yaɓanti kwəbeŋer shi ɗəw ɗewɗew. Ghəshi na mbəzliy dzaa kwəmavə kwal ta dzakə kwa miy dəgha məlmə va. Na na shiy, a kwal və shi ta dza ghəshiy zəmə ya fə kwa ɓəpə piy tsaa kəɗi ma. ¹⁵22:15 21:27; Ef 5:5Ma ka məni kwəma rəɗa rəɗa na ghəshi lə ka ɗaɗaŋə shiy, lə ka məni ghwərghwər, lə ka bəkwə mbəzli, lə ka ta mbəri, mbaꞌa mbəzliy maw kwəma dzərvə dzərvə na, lə ka slasla dzərvə va ɓay. War pərikəshi tə ngwəla dza niva mbəzliy nza. Ka dza ghəshiy dzəmbəshiy dzəmbə məlmə va nashi tepəw.

¹⁶22:16 1:1; 5:5; sasərkwə kwa kəɗi pi: 2:28; Ɓəla 24:17«Yən yən Yesəw dəꞌwə ghən tsee ghwənikə na ndə kwal tsee, kaa mbəzliy nəwra, ta səəkə ghəciy gəzaŋwəy kwəma kən shi va. Yən na ntsa ndəghə ghwəy va niy dza məndiy yakə mbə takə tsa mazə *Davitə. Yən diɓay, sasərkwə kwa kəɗi pi nzee» kə Yesəw.

¹⁷22:17 21:2, 6Ma kə *Safə tsa Hyala ghəshi lə makwa dza məndi va ta pəhə kaa zləɓa kwəma va na: «Yawaa, səəkə» kə ghəshi. Ya wa ntsaa favə kwəma vay, «səəkə» kə kwərakwə.

Ya wa ntsa ghəranci ndirəy, səəkə ghəci ta sa yaməə ɓə piy kaa mbəzli. War tə gəm dza məndiy tanavəshi kaa mbəzliy ɗi sa yam va.

Kwa kərni kwəma

¹⁸22:18-19 Nəw 4:2; 13:122:18 Nəw 29:19Yən yən Zhaŋ sana kiy, kwəma na sana ciŋwəy ya, a ghwəy mbəə məni məhərli wəzə. Ma ghwəy ghwəy mbəzliy favə kwəma kwa zliya na na cikəvəri Hyalay, nighə tə ghwəy. War mbaꞌa kə ndə mətsahakən nahwəti kwəma kən sa kwa zliya na nay, ta fanakən ngəraꞌwer gəzə Hyala ni kwa zliya va dza Hyala kwərakwə. ¹⁹22:19 fə: 2:7; zliya: Səvəri 32:32War mbaꞌa kə ndə tamti nahwəti kwəma ya kwətiŋ səvəri mbə kwəma cikəvəri Hyala na kwa zliya na diɓay, ta ɓanti na ci ya fə kwa ɓə piy kaa mbəzli dza Hyala. Ka dza naa kwəmavə kwal tsaa dzəmbə məlmə Hyala va gəzəkə məndi kwəmaa dzəkən kwa zliya naw.

²⁰22:20 3:11; 22:6; 1Kwər 16:22Avanta kwəma gəzəkə ntsaa ni, kataŋ na shi va gwanashi, kə. Ma kəy: «Yi kataŋ, ndal təree ta zhikəw» kə.

*Amin, tsəgha ɗi na kataŋ, ə pə ghaa zhikə Yesəw Ndə sləkəŋəy.

²¹22:21 Gal 6:18Ma ɗi nay, mbaꞌa Yesəw Ndə sləkəpə mananati wəzə hwər ya kaa tsamaɓa ndə gwaꞌa.

Amin. Ava tiɓa kəray zliya shi nashi Zhaŋ nja kwa shiw.