Ləwka

Zliya Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw njasa tsasliti

Ləwka

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma Ləwka tsaa tsasliti zliya na tsay, ghəshi lə Pəl niy təwrə na ghala vəghwə tsaa niy wə Pəl dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən, mbaꞌa ghəshi niy nzəyəhwə nzəy li tə hiɗi ka Rəm. Ghəci diɓay, dəkwətər tsaa mbəzli ka zəlghwə niy nza na. (Nza ghwəy nighə mbə Kwələsə 4:14). A ɗəwhwə nzəy tsa Yesəw va mbəzli ghənghən ghənghən maɗi na ta tsasli zliya na. Va Marəy mbəghəy Yesəw ɗəwvə na kwəmaa dzəkən ya Yesəw, kə məndi. A kə məndi diɓay, ghala pətsa tsasli na zliya nay, Pəl kwa fərshina tə hiɗi ka Shezare na, kə məndi.

Kaa madigay Tiyəwfiləsə tsasliti Ləwka zliya na. Ma ntsa vay, ntsa mbə hwəlfə ka Zhəwifə naw. Zhini Ləwka dəꞌwə ghən tsa ci diɓay, hwəlfə ka Zhəwifə naw. Ləwkay, ntsa slanci hwər tsa ci ta mbəzli na. Tərəŋw ka naa gəzə kwəmaa dzəkən mbəzli kwa tsa shi kwal ni, lə dzəkən ka ndərma, lə mbəzli gwərapə gwərapəshi ni, lə ndərazhi, mbaꞌa miꞌi. Bazhə bazhə gəzə na kwəmaa dzəkən səəkə tsa Yesəw dzəti hiɗi ta mbəzli nja ghəshi ni.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 2 Nəwər tsaa dzəkən shiy mənishi ghənghən ghənghən Yesəw ghwəla ta ya, mbaꞌa dzəkən ya Yesəw.

Vəh 3 paꞌ vəh 4:1-13 Kwəmaa dzəkən Zhaŋ tsaa məni batem kaa mbəzli, mbaꞌa dzəkən həərə tsa həərəhwə ndə jakə tsa Hyala Yesəw.

Vəh 4:14 paꞌ vəh 9:1-50 Njasa ꞌwa Yesəw sləni ci mbə hiɗi ka Galile. Sa ghanay, mbaꞌa dzəmbəy mbə ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, dza na mbaꞌa jangəti kwəma mbə Zliya Hyala, dzəkən sləni dza na ta məni, njasa dza na ta canshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli kwa tsa shi kwal ni, lə kaa mbəzli mbə dəvə ndə jaka, lə njasa dza na ta mbəli mbəzli nza ngəraꞌwə kən shi (4:17-19). Dza Yesəw ki, war tsəgha ghəci mənti njasa jangəti na va.

Vəh 9:51 paꞌ tə vəh 19:1-27 Yesəw kafəy tə hiɗi ka Galile ta dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Ghəci mbə dza kwa kwal na, mbaꞌa ɓananavə shiy kaa mbəzli ghənghən ghənghən.

Vəh 19:28 paꞌ tə vəh 23:1-56 Nəwər dzəkən shiy dzaa səəkəə dzəkən Yesəw ghala vəghwə tsa nzana mbə məlmə Zherəwzalem, paꞌ va məti ci.

Vəh 24 Nəwər dzəkən səəmə tsa Yesəw kwa kwəli, lə njasa cinti Yesəw ghən tsa ci kaa mbəzli ghənghən ghənghən, lə njasa dzay naa dzəmə ghwəmə ta dzaa nzəyəy vəgha dəy.

Kwəma gəzə Ləwka kaa Tiyəwfiləsə

^1-2A Tiyəwfiləsə ntsa dikə tsa, a gha sənay ghənghən ghənghən mənəhwə Hyala shiy mbə ghəy. A nihwəti mbəzli tiɓay, mbaꞌa ghəshi nashi shi mənəhwə Hyala va lə mətsə shi ghala ghava ghəshi. Dzəghwa Hyala ki mbaꞌa ghwənashi mbəzli va, ta dza ta gəzə kwəma nzə va kaa mbəzli. Ma sa dza nihwəti mbəzli ki na, mbaꞌa ghəshi tsatsaslati shi va tə zliya, war njasa slakəshi mbəzliy nashi va. ³1:3 SləniKY 1:1Sa dzee kwərakwə kiy, mbaꞌee njəɗivə shi va wəzə va mbəzli, njasa ghava ghəshi gwanashi. Ma sa njəɗivəshee ki na, wəzə na yən tsasləghəŋashi, gha ntsee dikə tsa njasa ghakəvashi ghəshi lə njasa nəwva ghəshi, pən na sana nay gha. ⁴Ma kwəma tsasliŋee va shi va tiy, ta mbə ghaa sənay kataŋ na shi ɓanavəŋa məndi va, pə gha, nə ya.

*Ndə kwal tsa Hyalaa gəzəpə ya tsa Zhaŋ ndə mənipə *batem

⁵1:5 Abiya: 1NəMezh 24:7-19Ghala vəghwə tsaa nza *Erədə mbə məni mazə tə hiɗi ka Zhəwdey, a tsahwəti ndə ta Hyala niy nza tiɓa, Zakari, kə məndi kaa slən tsa ci. Zakari tsa vay, ndə ta Hyala tsa kwa zəərə *ka ta Hyala sləkə Abiya niy nzana. Ma mali ci na, mbə hwəhwə tsa *Araŋw, ntsa dikə tsa mbə ka ta Hyala, Elizabetə, kə məndi kaa slən tsa nzə. ⁶Kar Zakari ghəshi lə mali ci va bakanashiy, mbəzliy məni kwəma ɗi Hyala niy nza ghəshi, ka ɗi fəti ta *kwəma pəhəti Hyala lə nəfə tsa shi gwanay. ⁷Niy nza ndərazhi və shiw. Sa nzanay, jəŋa niy nza Elizabetə. Zhini diɓa ghala vəghwə tsa va na, tərəŋwshi ghəshi niy halishi bakanashi.

^8-91:9 Səvəri 30:7-8Dzəghwa vəghwə tsa dza kar Zakari kwa zəərə shi, ta ghəra sləni mbə *ciki Hyala ti, mbaꞌa səəkəy. Dza ghəshi, taꞌwə taꞌwə taꞌwə ghəshi slaslati dandərɗə, njasa sənaɓəshi ghəshi mbə məni, ta ti ntsa dza Hyalaa tsəhavə ta məni sləni mbə ciki tsa nzə, geꞌi lə tsava vəghwə. Ma sa ti ghəshi dandərɗə tsa va ki na, mbaꞌa tivə Zakari ta dza ta ndi shiy zən wəzə mbə ciki Hyala. Sa sənata Zakari tə ya na ghəra sləni va kə ki na, mbaꞌa dzay dzəmbə ciki Hyala ta ghəra sləni va. ¹⁰Ma ghəci mbə ndi shiy zən va wəzə mbəɓa na, ka cəꞌwə Hyala mbəzli gwanashi ni pərikə tə ngwəla.

¹¹War Zakari mbəɓa ki na, vətəghə ndə kwal tsa Hyala tsahwəy kwa kwəma ci. Dza gar garəy vəgha bəla kwa bəzəmə pətsa ka məndi vaa, ndi shiy zən wəzə ni kaa Hyala ti. ¹²War sa nay Zakari tsəgha na, mbaꞌa məhərli ci səəta, ka gwərgwərə ghəci va hazləni. ¹³1:13 1:60, 63Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa ngəci na: «A Zakari, ka hazləni gha ma. A Hyala zləɓati cəꞌwə gha. Avanay, ta ɓə hwər dza mali gha Elizabetə, ta yaŋa zəghwə. Sa ka na yakə zəghwə vay, Zhaŋ pə gha taa ni kaa slən tsa ci. ¹⁴Ta vəshiŋa dza gha dalala ta kwəma ci. Mbəzli ɗaŋ dza naa nza mbə vəshi, sa ka məndi yakə. ¹⁵1:15 Ɓəla 6:3; KaSlaNgw 13:4-5; Lk 7:33Zəghwə vay, ntsa dikə tsa dza naa nza mbə sləni Hyala. Ka dza naa sa ya mbezli, ya nimaɓa shi saa ghipəw. Ghala ghəci kwa hwərəy dza *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa təhay nəfə tsa ci. ¹⁶Ɗaŋ dza naa zhəghəkə məhərli ka *Izərayel, lə kwəma dza naa gəzanshi, ta zhini ghəshiy nəw Hyala kwa sləkəshi. ¹⁷1:17 Mala 3:1, 23-24; Mt 17:10-13; Mk 9:13; Zhŋ 1:21Ndə kwal tsa Ndə sləkəpə dza naa nza. Məhərli ci lə bərci ci gwaꞌay, war nja sa *ndə gəzə kwəma Hyala *Eli va mbəradzə dza naa nza. Sa ka na dzay, mbaꞌa sləkamti kwəma kwa jipə kar didihi lə ndərazhi shi, mbaꞌa jakətishi. Sa ka na dza kaa mbəzliy zhini ghən kaa Hyalay, mbaꞌa zhəghanti məhərli shi, nza ghəshi nza ka mbəzliy məni kwəma ɗi Hyala. Ava tsəgha dza naa gwəmanti nefer mbəzli wəzə wəzə ta zləɓa Ndə sləkəpə ghəshi sa naa səəkəy» kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa Zakari.

¹⁸1:18 Ghava 17:17; 18:11Ma sa favə Zakari kwəma va tsəgha, ma kə kaa ndə kwal tsa Hyala tsa va na: «Kay, njaa njaa dzee gha sənay kataŋ na kwəma va pən kia? Ava ghaa nay sənzənvay, pəhal nzee dalala, zhini tsəgha malee kwərakwə ɓa» kə. ¹⁹1:19 Dani 8:16Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va na: «Yənəy, yən na ndə kwal tsa Hyala tsa har məndiy Gabəriyel. Kwa kwəma Hyala kee nza, ka ghəranta sləni. Sanay, Hyala ghwənikəra na ta gəzaŋa kwəma, lə ta gəzaŋa Yəwən nəwər tsa wəzə tsa tsa. ²⁰Ma kwəma gəzaŋee vay, ta məniva dza na, sa ka vəghwə tsa va səəkəy. Ma nja na zləɓati ma gha kwəma vay, ta pəhəta dza ghani gha. Kala mbata ma gəzə kwəma gha, paꞌ fəca vici dza məndi vaa yakə zəghwə gəzaŋee na» kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa Zakari.

²¹Ma ghala pətsa va ki na, war mbə ndəghə Zakari mbəzliy ɓasəshi va, ta cəꞌwə Hyala pərikə. «Wa shiy mənishi nzəyəy Zakari rikərik mbə ciki tsa tsətsə shəka?» kə ghəshi. ²²Dza Zakari ki, mbaꞌa səvəriy. Ma sa səvəriy na, dzəghə kə kaa gəzanshi kwəma na, kala mbay ghəciy gəzanshi. Dza na ka paghanshi kwəma lə dividivi. Ma sa paghanshi na kwəma lə dəvə na, mbaꞌa ghəshi sənay tsəgha, shi maɗaŋa maɗaŋa ni səəkə va Hyalaa nashi na, kə ghəshi.

²³Ma sa kəɗiy vəghwə tsa slanavə məndi kaa Zakari ta ghəra sləni mbə ciki Hyala ki na, mbaꞌa dzay jighi.

²⁴Ləy hwəm hi jəw ki na, mbaꞌa mali ci Elizabetə ɓəvə hwər. Ma sa nay na ghənzə ɓəvə hwər na, mbaꞌa nzəyta kəghi tsa nzə mbə tir cifə, kala dzəti ma ngwəla. Ma kə kaa kwəma gəzə na na: ²⁵1:25 Ghava 30:23«Hyala məntəɗa na tsava wəzə hwər. Aa ɓanti haꞌwə tsa tə ya, va kwəma jiŋa kənee na» kə.

*Ndə kwal tsa Hyalaa gəzəpə ya tsa Yesəw

²⁶Ma tə kwa kwaŋa tir tsa Elizabetə lə hwər na, dza Hyala tə nahwəti vici, mbaꞌa ghwənay ndə kwal tsa nzə Gabəriyel dzəmbə məlmə Nazaretə tə hiɗi ka Galile. ²⁷1:27 Mt 1:16Ndə kwal tsa vay, kaa nahwəti zha ghwənəghə na, Marəy, kə məndi kaa slən tsa nzə. Makwa tsahwəti ndə ghənzə, *Zhezhefə, kə məndi kaa slən tsa ci, ntsa yakə məndi mbə hwəhwə tsa mazə *Davitə ghəci. ²⁸Ma sa tsəhəy ndə kwal tsa Hyala tsa va kəghi tsa kar Marəy ki, ma kə kaa ngəta na: «Avee səkwətəŋa kwajin, vəshi pə ghaa vəshi, sa nzanay, a Hyala dərnitəŋa. Kwasəbə gha na Ndə sləkəpə» kə. ²⁹Sa favə Marəy kwəma va na, mbaꞌa məhərli nzə səəta. Ma kə mbə ghən tsa nzə na: «Njaa ɗi gəla tsatsa səkwəpəə gəzə kia mbəzlia!» kə. ³⁰Ma ghənzə mbə təkə tsəgha, ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəta na: «A Marəy, ka hazləni gha ma! Hyala məntəŋa na wəzə hwər tsa nzə. ³¹1:31 Ezay 7:14; Mt 1:21; Lk 2:21; SləniKY 4:12Avanay, ta dzəghwa hwər dza gha, ta ya zəghwəə zal. Sa ka gha yakəy, Yesəw pə gha taa ni kaa slən tsa ci. ³²1:32 Ezay 9:6; 2Sam 7:16; Mt 20:30-31Ma zəghwə vay, ntsa dikə tsa dza naa nza, Zəghwə Hyala ta ghwəmə dza məndiy har. Ta fəy dza Hyala kwa sləkəpə ka mazə, njasaa niy nza jijiy Davitə va niy nza. ³³1:33 Dani 7:14Ghəci dza naa sləkə hwəlfə ka *Izərayel paꞌ kwa ndimndim. Ka dza sləkəpə tsa ciy kəɗi ka na nzaw» kə. ³⁴Ma sa favə Marəy tsəgha, ma kə kaa ndə kwal tsa Hyala tsa va na: «njaa kee mbay ɓəvə tsava hwər ki, kala səəkə ghəy nza lə zal ghala nzee kia?» kə. ³⁵1:35 Mt 1:18; Lk 4:18Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va kaa ngəta na: «*Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa dza naa səəkəy dzəkən gha, mbaꞌa bərci nzə dzaa səəkəə ləmaꞌwakənvashi kən gha nja məcakwə. Ava tsəgha dza ghaa ɓəvə hwər. Ma zəghwə dza gha va ta yay, ntsa ɗewɗew tsa dza naa nza, Zəghwə Hyala dza məndi har. ³⁶Avanay sanay, zhadəŋa Elizabetə ghənzə sa niy nə məndi va, jiŋa na, ka yakə zəghwə naw, kə məndiy, lə hwər na sənzənva. Kwa kwaŋa tir tsa nzə na, ya tsəgha naa pəhal. ³⁷1:37 Ghava 18:14; Mt 19:26; Mk 10:27; Lk 18:27A gəzaŋee, na na Hyalay, shiy tiɓa kala mbay ghənzəə məntishiw» kə. ³⁸Ma sa favə Marəy tsəgha, ma kə na: «Yənəy, sa kwa sləkəpə nzee. Məniva kwəma nzə vaa dzəkənee lə kwal tsa bərkəti na va, njasa gəzə gha va» kə. Ma sa zləɓakə Marəy tsəgha ki na, dza ndə kwal tsa Hyala tsa va, mbaꞌa dzay, zlata.

Kar Marəy lə Elizabetə

³⁹Ma ləy hwəm sa gəzəkə *ndə kwal tsa Hyala va kwəma kaa Marəy ki na, dza na mbaꞌa maɗita kyaŋwkyaŋw ta wə vəgha Elizabetə, mbə məlmə nza kar Zakari mbə. Məlmə vay, dzar mbə kəleŋer tə hiɗi ka Zhəwde niy nza na. ⁴⁰Ma sa tsəhəta na mbəɓa na, mbaꞌa dzakətaa dzakə ghi tsa Zakari, dza na ka səkwə Elizabetə ghənzə. ⁴¹War sa səkwəti Marəy Elizabetə na, mbaꞌa zəghwə nzə kafəy ta kwəfəghə kwa hwər nzə. Dzəghwa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa paf təhay nəfə tsa Elizabetə tsəgha. ⁴²Dza na ka gəzanta kwəma kaa Marəy zlaŋzlaŋ, ma kə na: «A Hyala dərnitəŋa na gha ki Marəy. Tərəŋwɓa ghaa dərniti na kaa nihwəti miꞌi gwanashi. Zəghwə dza gha va ta ya ɓay, a Hyala təfanati miy. ⁴³Wa slən tsee mbə mbəzli kwərakwə kia mbəzlee səəkəta mbəghəy Ntsaa sləkəra ta wəra wə? ⁴⁴Sənay gha na Marəy, ghala pətsa səkwəra gha vay, maɗ, zəghwə maɗiy ta kwəfəghə va vəshi tsəgha kwa hwər tsee. ⁴⁵A Marəy, vəshi na tə gha, sa nzana, mbaꞌa gha zləɓavə kwəma gəzəkəŋa Ndə sləkəpə, mbaꞌa gha sənay, ta məniva dza na, pə gha» kə.

Marəy fal Hyala kwa cəm

⁴⁶1:46-55 1Sam 2:1-10Ləy hwəm sa gəzəkə Elizabetə tsəgha na, dza Marəy ka fal Hyala kwa cəm, ma kə na:

«A falee dikə tsa Hyala kwa sləkəpə.

⁴⁷Paf təhəy nəfə tsee va vəshi, tə mbərkə Hyalaa mbəlira.

⁴⁸Sa nzanay, aa fakən məhərli nzə kənee,

yən yən kwa ghəranta sləniy zhəghəti ghən tsee jəwə.

Va tsəgha kiy, ghava na sana, paꞌ kwa ndimndiməy,

mali dərniti Hyala dza məndiy harɗa.

⁴⁹Sa nzanay, a Hyalaa gwəramti tə bərci ɗewɗew na

məntəra shi wəzə ni tərəŋw.

Ntsa ɗewɗew tsa, na slən tsa nzə.

⁵⁰1:50 Cem 103:13, 17Ya hwəmɓay, war mbə məni wəzə hwər na

kaa mbəzliy ɗanta fəti.

⁵¹1:51 Nəw 5:15; 26:8Aa mənti sləni dikə na tərəŋw lə bərci mbə dəvə nzə,

mbaꞌa ndanivəri zəzə kwəma mbəzli nza kəli ghən mbə nefer shi,

⁵²1:52 Cem 75:8; Mt 23:12; Zhk 4:6, 10mbaꞌa tsəkwəkəghwa mezhizhə kwa gəzli mazə shi,

mbaꞌa parambə mbəzliy zhəghəti ghən tsa shi jəw jəw

mbə mazə tə pətsa shi.

⁵³1:53 Cem 107:9; 34:11Aa ngangaslay mbəzli mbə mashi ni paf paf lə shi wəzə ni.

Mbaꞌa tihəti ka shiy paw dividivi shi.

⁵⁴1:54-55 Mishe 7:20; Cem 98:3; Ghava 17:7; 22:17Aa kəətitəmmə ghwəmmə hwəlfə ka *Izərayel,

ghwəmmə ka sləni nzə.

Zamti ghən na ta məni wəzə hwər tsa nzə

⁵⁵kaa *Abəraham, lə kaa ngəmmə ghwəmmə jijihiy ya hwəmɓaw.

Njasa niy gəzəkə na va məni kaa jijihimməy,

tsəgha mənimmə na wəzə hwər tsa va»

kə Marəy kaa cəm tsa nzə va.

⁵⁶Dza Marəy mbaꞌa nzəyta kəghi tsa kar Elizabetə, mbaꞌa mənti tir gar mahkan kəyɓa. Ləy hwəm ki na, mbaꞌa zhataa jighi.

Ya Zhaŋ tsaa mənipə *batem

⁵⁷Dzəghwa ki, mbaꞌa tir tsa dza Elizabetə ta ya ti səəkəy. Dza na baw yakə zəghwəə zal. ⁵⁸Ma sa yata na na, mbaꞌa ka ghalahita, lə manhita gwaꞌa favə: «A Hyala mananati wəzə hwər tsa nzə kaa Elizabetə, mbaꞌa ɓanavə zəghwə» kə məndi, dza mbaꞌa ghəshi vəshishi tərəŋw li.

⁵⁹1:59 Ghava 17:12-13Ma sa mənti zəghwə ləwma kwətiŋ ghala yakə məndi ki na, mbaꞌa məndi ɓasəshi ta *slanci fəꞌyasa lə ta fanci slən. Dza məndi ka ɗi fanci slən Zakari, nja dəy kwərakwə. ⁶⁰1:60, 63 1:13Ma kə mbəghəy na: «Awə, tsəgha dza slən tsa ciy nzaw, Zhaŋ ka məndi har» a kə. ⁶¹Ma kə mbəzliy ɓasəshi va kaa ngəta na: «Səəkə slən tsa tsəgha tsaa nza tə tsahwəti ndə mbə takə tsa ghwəy ya kwətiŋəw Elizabetəw» kə ghəshi. ⁶²Dzəghwa ghəshi ka paghanci kwəma lə dəvə kaa Zakari, dəy zəghwə va ta mbəə sənay slən tsa ɗi na məndiy fanci kaa zəghwə ci. ⁶³Dza Zakari, mbaꞌa ɗəwvə tsəm tsa fəɗiti məndi ta tsasli shiy dzəti və shi. Sa ɓanavə məndi na, dza na mbaꞌa tsaslati slən tsa zəghwə va ti. «Zhaŋ na slən tsa ci» kə. Sa jangəvə mbəzli va shi tsasliti na va na, mbaꞌa məhərli shi səəta va nava kwəma. ⁶⁴War ghwəla ki na, wərət ghani Zakari va niy pəhəta pəlita, nighəm na, ghəciy mbata gəzə kwəma wəzə. Dza na ka fal Hyala zlaŋzlaŋ. ⁶⁵Ma sa nata ka ghalahiy Zakari nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa her shi dzashi. War ə məndiy slasla kwəma zəghwə va dzar mbə məlməhi mbə kəleŋer tə hiɗi ka Zhəwde. ⁶⁶Ya wa ntsaa favə nava kwəma na, mbaꞌa ɓanavə təkə kwəma mbə nəfə tsa ci. A kə ndəə ni na: «Ta njaa dza kwəma tsava zəghwəə nza kia?» kəə ni. Ta na nava kataŋəy, a Hyala fakən dəvə nzə kən zəghwə va.

Zakariy fal Hyala kwa cəm

⁶⁷Dzəghwa Hyala lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa paf təhay nəfə tsa Zakari, dəy Zhaŋ, tapə ghəci ta gəzə kwəmaa səəkə va Hyala, ⁶⁸1:68 Cem 41:14; 72:18; 111:9; Lk 4:18-21; 7:16; 19:44ma kə na:

«ꞌWəsa nə ya kaa Hyalaa sləkəra, kaa Hyala ka *Izərayel,

sa nzana mbaꞌa fakən məhərli nzə kən shi,

ghəshi mbəzli nzə, dza na mbaꞌa mbəlitishi.

⁶⁹1:69 Cem 132:17; Mt 20:30-31Aa ghwənikəmmə ndə mbəlimmə lə bərci və tərəŋw.

Ndə mbəlimmə tsa vay, jijiy mazə *Davitə,

ndə ghəra sləni tsa Hyala mbəradzə na.

⁷⁰1:70 Rm 1:2; Ezay 9:1-6; Mishe 5:1-3Kwəma mənti Hyala vay, aa niy gəzəkə

lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə ɗewɗew ni mbəradzə.

⁷¹1:71 Cem 106:10Aa niy gəzəkə: “Ta mbəlitəŋwəy dzee mbə dəvə ka mbəz ghwəy,

lə mbə dəvə mbəzliy ɗi ma kwəma ghwəy gwanashi” kə niy ni.

⁷²1:72 Cem 106:45; 105:8-9; SləniTaH 26:42Zhini diɓa, mbaꞌa niy gəzəkə: “Ta məntəŋwəy wəzə hwər dzee”

kə niy ni kaa jijihimmə niy nza.

“Ka dzee zamti ghən ta kiri tsa slati ghwəmmə tsaw”

kə niy ni kaa ngəshi.

⁷³1:73 Ghava 22:16-18Gəzee kwəma va tsəghay, sa nzana,

mbaꞌa Hyala niy zəmanakə fəla kaa jijimmə *Abəraham,

⁷⁴1:74-75 Tit 2:12, 14ta mbəlikəvərimmə mbə dəvə ka mbəz ghwəmmə,

lə ta ndammə kwal tsaa ghəranta sləni nzə,

kala hazləni mbə nəfə ghwəmmə.

⁷⁵Mbaꞌa ta mbə ghwəmməə nza ka mbəzli ɗewɗew ni,

ka nəw kwəma lə kwal tsa nzə, ɗewɗew ghwəmmə

kwa kwəma nzə ya paꞌ hwəmɓa.

⁷⁶1:76 Mala 3:1; Mt 11:10; Mk 1:2; Lk 7:27Ta na na gha kiy, zəghwə yay,

*Ndə gəzə kwəma Hyala ta ghwəmə dza ghaa nza,

kwa kwəma Ndə sləkəpə dza ghaa dza,

ta gwəmanci kwal tsa dza naa səəkə kwa.

⁷⁷1:77 Zher 31:34Gha dza naa gəzanshi kaa mbəzli ci:

“Ta pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy dza Hyala mbə nəfə tsa nzə,

ta mbə ghwəy mbəliŋwəy” pə gha.

⁷⁸1:78 Səvəri 34:6; Ezay 60:1-2; Mala 3:20Sa nzanay, tərəŋw na wəzə hwər va Hyala ghwəmmə,

tərəŋw hwər tsa nzə zhanta ta mbəzli diɓa.

Ava va tsəgha dza waŋ pi tsa nzəə səəkə

mə ghwəmmə kaa ngəmmə,

nja waŋ tsa ka vici vaa məni ghənzə mbə səəmə.

⁷⁹1:79 Ezay 9:1, 5; 42:6-7; Mt 4:16Waŋ pi tsa vay, ghəci dza naa mbərə kaa mbəzli mbə kwəsli,

lə kaa mbəzliy hazləni va məti.

Ghəci dza naa cimmə kwal tsaa dzəvəgha Hyala,

ta mbə zərkəə nza kwa jipə ghwəmmə li»

kə Zakari kaa cəm tsa ci va.

⁸⁰Ma Zhaŋ naci ki na, war mbə kəli ghəci, ka mətsəhəva məhərli ci. Dza na mbaꞌa dzaa nzəyəy mbə gamba, kərakə lə mbəzli, paꞌ fəca vici gha naa səəkə ta ci ghən tsa ci kaa ka Izərayel ta ꞌwa sləni ci.

Ya tsa Yesəw

(Mt 1:18-25)

^1-2Ghala vəghwə tsa vay, a tsahwəti ndə niy nza tiɓa, Agwəstə kə məndi kaa slən tsa ci. Ghəci niy nza naa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi. Dzəghwa na mbaꞌa fəy Kiriniyəsə ka ngwəmna tə hiɗi ka Shiri. Ghala vəghwə tsaa nza Kiriniyəsə vaa ngwəmna ki na, dza mazə Agwəstə tə nahwəti vici, mbaꞌa gəzanshi tsasli slən tsa mbəzli tə hiɗi ka Rəm gwanashi kaa mezhizhə. Ghənzə na kwa taŋa tsasli ꞌwa məndiy tsasli tə hiɗi va. ³Ma sa gəzəkə mazə Agwəstə tsəgha ki na, dza mbəzli gwanashi ka dzashi ta tsasli slən tsa shi ki. Ya tsamaɓa ndə na, ka dzaa dzəmbə məlmə jijihiy.

^4-52:4-7 Mt 2:1; Zhŋ 7:42A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, *Zhezhefə, kə məndi kaa slən tsa ci. Dza na kwərakwə ki, ghəshi lə makwa ci Marəy, mbaꞌa ghəshi kafəshi mbə məlmə Nazaretə tə hiɗi ka Galile, ta dzəmbə məlmə Betəlehem tə hiɗi ka Zhəwde. Məlmə vay, mbə niy yakə məndi mazə *Davitə mbəradzə. Sa nzana jijiy Davitə Zhezhefə ki na, na dza ghəshi ta tsasli tsa shi slən mbəɓa. Ma Marəy ghala vici va ki na, lə hwər ghənzə niy nza.

⁶Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə məlmə Betəlehem va ki na, mbaꞌa vici ya Marəy mənta. ⁷Dzəghwa baw yakə zəghwəə zal, Cikwa tsa nzə. Sa yakə na na, dza na mbaꞌa parambə mbə kadibəl faghwa kwa pətsa ngati məndi ta shəkə gwəzən kaa gədəw. Ma kwəma faghwa na kwa pətsa va tiy, sa kama ngwəla mək mbə ciki tsa ka ka məlmə nza mbə.

Hyala ghwənikə ndə kwal tsa nzə ta gəzə kwəma kaa ka garəwa mbə makə shiy

⁸Ma ghala vici va ki na, mbaꞌa ka garəwa niy nza kwamti vəgha məlmə Betəlehem va mbə makə shiy həvir. ⁹Dza *ndə kwal tsa Hyalaa sləkəpə, vətəghə səəkəy dzəghwa kwəma shi. Dza shəndəkə tsa Ndə sləkəpə mbaꞌa səəkəy dzəkən shi, ka mbərə waŋ pi tsa nzəə dzəkən shi. Ma sa nay ghəshi tsəgha na, mbaꞌa hazləni kəsəvəshi tərəŋw tərəŋw. ¹⁰Dzəghwa ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəshi na: «Ka hazləni ghwəy ma, sa nzanay, nəwər tsa wəzə tsa na sa ɓəkəŋwəy ya. Nəwər tsa vay, saa dzaa ɓanavəshi vəshi tərəŋw kaa hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa na. ¹¹2:11 Mt 20:30-32; Zhŋ 4:42; SləniKY 5:31; 13:23; 2Pi 1:11Favə tə ghwəy, ndatsə tə vərɗi nay, a ndə mbəlipə yay tə ghwəy mbə məlmə Betəlehem, məlmə mazə Davitə. Ghəci na Ndə sləkəpə, ghəci *Kəristəw, ntsa təravə Hyala va ta mbəli mbəzli. ¹²Mbalam, a ghwəy dzaa nighəti. War kəsay ma ghwəy vərnjəꞌwə pəərə pəərə mbə kadibəl, məhəni ghəci kwa pətsa ka gədəw pərə gwəzənəy, ghəci na ki» kə.

¹³War sa gəzəkə ndə kwal tsa Hyala tsa va tsəgha na, nzaꞌjəw vərəm ka kwal Hyala mə ghwəmə mətsəhəkəvashiy dzəvəgha tsava ndə kwal tsa Hyala. Ka fal Hyala ghəshi, ma kə ghəshi na:

¹⁴2:14 Ezay 57:19; Mt 10:13, 34; Mk 9:50; Lk 1:79; 10:5-6; 12:51; 19:38, 42; 24:36; Zhŋ 4:27; SləniKY 10:36; Ef 2:14, 17«Hyala shəndəkə na na Hyala ta ghwəmə, fal ghwəmmə,

aa ɓanakəshi zərkə kaa mbəzli ɗi na tikə tə hiɗi» kə ghəshi.

Ka garəwa

¹⁵Sa falamti ka kwal Hyala va Hyala ki na, dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi kafəshi vəgha ka garəwa va, ka zhashiy zhimə ghwəmə. Ma sa zhashi ghəshi na, dza ka garəwa va, ka gəzə kwəma kwa jipə shi, a kə ghəshi na: «Ndata tsəgha na kwəma vay, dzamməm dzəmbə məlmə Betəlehem va, a ghwəmmə dzaa nashi shiy mənishi va gəzammə Ndə sləkəpə lə mətsə ghwəmmə» kə ghəshi. ¹⁶Dza ghəshi tsəgha, kafə ghəshi kafəshi, ka dza, lə diva lə diva. Dza mbaꞌa ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Betəlehem. Sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsashi kar Marəy lə Zhezhefə mbaꞌa vərnjəꞌwə tsa va, məhəni ghəci kwa pətsa ka gədəw pərə gwəzən. ¹⁷Ma sa nay ghəshi vərnjəꞌwə tsa va na, tapə ghəshi ta slanshi kwəma gəzanakəshi *ndə kwal tsa Hyala vaa dzəkən zəghwə va. ¹⁸Ya wa ntsaa favə kwəma gəzəkə ka garəwa va va na, nja maɗaŋa ghəci nata nava kwəma. ¹⁹2:19 2:51Ma Marəy nanzə ki na, war ka fə kwəma va gwanataa dzəmbə ghən nzə, ka təkə kwəmaa dzəkən wəzə. ²⁰Ghavə ka garəwa va, mbaꞌa ghəshi kafəshi, ka zhashiy jighi. Ma ghəshi mbə kwal na, war ə ghəshiy fal dikə tsa Hyala ta shi favə ghəshi va lə shi nashi ghəshi va. Sa nzana tsəgha mətsə shi nashi shi va, njasaa niy gəzanakəshi ndə kwal tsa Hyala va.

Kar *Zhezhefə lə Marəy mbaꞌa Yesəw mbə *ciki Hyala

²¹2:21 1:31Ma sa mənta ləwma kwətiŋ ghala yata Marəy ki na, mbaꞌa vici *slanci fəꞌyasa kaa zəghwə nzə mənta. Sa slanamti məndi na, mbaꞌa məndi fanati slən Yesəw. Slən tsa vay, ghəci na saa niy gəzanci *ndə kwal tsa Hyala kaa mbəghəy ta fanci ghala ghənzə ghwəla ta ɓə hwər.

²²2:22-24 SləniTaH 12; Ɓəla 18:15-16Dza Marəy mbaꞌa mənti vici faɗə mətsəkə mbə pi yam ghwə məwti, njasa gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizə kaa ka *Izərayel. Ma sa kəɗamti na pi yam ghwə ki na, mbaꞌa ghəshi ɓəvə zəghwə shi va, ka dzashiy dzəmbə ciki Hyala mbə məlmə Zherəwzalem ta fəə dzəghwa kwəma Hyala. ²³2:23 Səvəri 13:2Sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi fəy kwa kwəma Hyala, sa nzana tsəgha məndi tsasliti mbə *kwəma pəhəti Hyala. Ma kə məndi na: «Yakə ma mali kwa taŋa zəghwə nzə, zəghwəə zal kəy, tsa Hyalaa sləkəpə dza tsavaa nza» kə məndi. ²⁴Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəvə shiy vəlanavəshi kaa Hyala, sa nzana tsəgha kwəma pəhəti Məyizə gəzəkə: «Mbaꞌa kə mali kəɗita lə pi yam ghwə məwtiy, nza ghənzə dzaa ɓanavə ya ghərpəpəhi bakə, ya kwəkwər palayhi bakə kaa Hyala» kə.

Shimeyaŋw gəzə kwəmaa səəkə va Hyalaa dzəkən Yesəw

²⁵Ma ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə məlmə Zherəwzalem, Shimeyaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci. Ndə wəzə ghəci niy nza, ntsa slar tsa, ka nəw kwal Hyala lə nəfə kwətiŋ. War mbə ndəghə səəkə tsa ntsaa dzaa mbəli ka *Izərayel ghəci. Lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa mbə nəfə ci. ²⁶Mbaꞌa Safə tsa Hyala va niy gəzanci, ka dza ghaa mətiŋa kala dza mətsə ghaa nay *Kəristəw Ntsa tivə Hyalaw, kə niy ni ngəci. ²⁷Dza Safə tsa Hyala va, mbaꞌa kakə Shimeyaŋw dzəmbə *ciki Hyala. Ma ghala vəghwə tsa va na, mbaꞌa kar dəy lə mbəghəy ɓəkə Yesəw dzəmbə ciki Hyala, ta fəə dzəghwa kwəma Hyala, njasa gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizə. ²⁸Sa nay Shimeyaŋw zəghwə va ki na, mbaꞌa ɓəvə vəgha hwər tsa ci. Dza na ka məni ꞌwəsa kaa Hyala, ma kə na:

^29-302:30-31 Ezay 52:10«A Ndə sləkəpə, ꞌwəsa dalala, nana kiy,

a kwəmaa niy gəzəkə miy tsa gha va niy nza mənta,

a mətsee nay ndə mbəlipə tsa ghwənikə gha.

Nana kiy, a ghaa mbəə zlay ndə sləni tsa gha

a ghəci mətiy lə wəzə.

³¹*Ndə mbəlipə tsa va na sa garəy gha

ta mbəzli tə hiɗi gwanashi.

³²2:32 Ezay 42:6; 49:6; 46:13Ghəci na waŋ pi tsaa dzaa canshi kwal

tsaa nəwŋa kaa hwəlfə mbəzli tə hiɗi gwanashi.

Ghəci dza naa fə shəndəkəə dzəti ka *Izərayel

ghəshi mbəzli gha» kə.

³³Ma sa favə kar dəy Yesəw ghəshi lə mbəghəy kwəma gəzə Shimeyaŋw va na, nja maɗaŋa ghəshiy nata nava kwəma. ³⁴2:34 Ezay 8:14; 1Pi 2:8Dzəghwa Shimeyaŋw mbaꞌa təfanatishi miy. Zhini ma kə kaa Marəy mbəghəy Yesəw na: «Avanay zəghwə nay, Hyala təravə na ta sənay nəfə tsa ka Izərayel ghənzə. Nihwəti mbəzliy zəghwə va dza naa mbəlitishi, nihwətiy diɓa na, raꞌi ghəshi dzaa zashi, sa ka ghəshi zləɓa ma nəw ci. Zəghwə va dza naa ci shi ɗi Hyala mbəzliy məni. Ə na na nzanay, ka dza mbəzliy zləɓaw. ³⁵Ghəciy, ta cikəvəri kwəma mbəmbə na dzar mbə nefer mbəzli ɗaŋ dza naa dzəti ngwəla. Ma gha na na ghay Marəyəy, ta sa ngəraꞌwə dza ghaa dza tə kwəma zəghwə gha na. Njasa dzəramtəŋa məndi miy nəfə tsa gha lə gwapa dza ngəraꞌwə tsa tə ghaa zhəŋa» kə.

Anaa gəzə kwəmaa səəkə va Hyalaa dzəkən Yesəw

³⁶Ma ghalaɓa diɓa ki na, mbaꞌa nahwəti mali niy nza tiɓa mbə məlmə Zherəwzalem. Kwa gəzə kwəmaa səəkə va Hyala ghənzə. Ana slən tsa mali va, zha Penəwel mbə hwəlfə kar Aser ghənzə. Tərəŋw ghənzə niy halita. Ghənzə kiy, piya mbərfəŋ niy mənəhwə ghəshi lə zal tsaa niy ɓəvə na, ghənzəə zha. Dzəghwa mbaꞌa zata tsa va mətiy. ³⁷2:37 1Tim 5:5; Mt 6:16-17Ma sa mətiy zata na, dza na mbaꞌa nzəyta ka məgwəmba. Ghala vəghwə tsa vay, piya dəghəsə mətsəkə faɗəti niy nza sa nzə. Kalaa niy səvəri ghənzə mbə *ciki Hyala, war sləni Hyala ghənzəə məni havəghwə lə həvir gwaꞌa. Ka məni səwmay, ka cəꞌwə Hyala.

³⁸2:38 Ezay 52:9Dza na ki ndəs səəkəta tiɓaa dzəvəgha kar Marəy lə zata geꞌi lə vəghwə tsa va. Sa səəkəta na na, tapə ghənzə ta mananta ꞌwəsa kaa Hyala kwərakwə, dza na ka gəzanshi kwəmaa dzəkən Yesəw kaa mbəzliy ndəghə vici dza Hyalaa mbəli mbəzli mbə Zherəwzalem ti.

Kar *Zhezhefə lə zəghwə shi mbə məlmə Nazaretə

³⁹Dza kar Zhezhefə ghəshi lə Marəy ki, mbaꞌa ghəshi kəɗamti məni *kwəma pəhəti Hyalaa dzəkən zəghwə shi. Ma sa kəɗamti ghəshi məni nzə na, dza ghəshi ka zhashi lə zəghwə shiy jighi, zhimbə məlmə Nazaretə tə hiɗi ka Galile. ⁴⁰Ma zəghwə shi va naci ki na, war mbə mətsəhə kəli dikə, kwəriŋ kwəriŋ vəgha ci. Mbaꞌa Hyala fanambə məhərliy sənata kwəma tərəŋw dzəmbə ghən tsa ci. Bəm Hyala fakən dəvə nzə kən.

Yesəw mbə *ciki Hyala, ghəci lə piya məŋ lə bakə

⁴¹2:41 Səvəri 12:1-27; 23:14-17Njasa səəkə piya vay, mbə dza niy nza kar dəy lə mbəghəy Yesəw dzəmbə məlmə Zherəwzalem ta *makwaghwa Pakə. ⁴²Ma sa mənti Yesəw piya məŋ lə bakə ki na, dza ghəshi pəm ghəshi pəməvə, ka dza ta makwaghwa va li njasa sənaɓəshi ghəshi mbə məni. ⁴³Sa tsəhəshi ghəshi mbə Zherəwzalem na, ka məni makwaghwa Pakə ghəshi. Dza ki mbaꞌa Pakə kəɗita. Ma sa kəɗita Pakə na, mbaꞌa kar *Zhezhefə lə Marəy kafəshi ka zhashiy jighi nashi ki. Mbalaa mbaꞌay na Yesəw ləy hwəməy mbə məlmə Zherəwzalem. Kalaa niy fəti ghən ghəshi ta nava kwəma. ⁴⁴War dza ghəshiy dza. Ma kə ghən tsa shi na: «Dzar mbə nihwəti mbəzli nza ghəy mbə dza li shi kwa zəərə kwətiŋ na na zəghwə» kə ghəshi nashi ki. Vəghwamti ghəshi mbə dza. Ma hetihwer ki na, mbaꞌa ghəshi maɗishi ta pala dzar mbə manhiy, lə dzar mbə madigahishi. ⁴⁵Pəlaꞌ pəlaꞌ kə ghəshi na, shaŋ ghəshi ta nay. Ma sa nay ma ghəshi na, dza ghəshi ka zhəghəvaa zhimbə Zherəwzalem ta pəla mbəɓa. ⁴⁶Vəghwamti ghəshi mbə pəla ci. Ma tə kwa mahkana vici na, zhini ndəs ghəshi tsəhəshi mbə Zherəwzalem. Dza ghəshi na, Yesəw mənzəy mbə ciki Hyala, tə jipəjipə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala mbə *ka Zhəwifə. Ka fa kwemer ɓənipə ghəshi va, ka ɗəɗəw nahwəti kwəma mbə və shi ghəci. ⁴⁷Ya wa ntsaa favə gəla kwemer gəzə na va na, ka mananci maɗaŋa va na ci va hwəlfə məhərli, lə va gəla kwəma ka naa zləɓakə gwaꞌa.

⁴⁸Ma sa səəkə kar Zhezhefə lə Marəy nay na, ka mananshi maɗaŋa nava kwəma. Ma kə mbəghəy ngəci na: «A zəghwee, tawa məntəŋəy gha nana kwəma tsətsəa, tawa gwəravə ghaa dzamtəŋəy her ghəy lə dəŋa, kwəp kwəp kwəp ghəy mbə pəlaŋa kia?» kə. ⁴⁹2:49 Zhŋ 2:16Ma kə Yesəw kaa zləɓanta na: «Wa shi pəlara ghwəy ti tsəghaa? Ə sənay ma ghwəy mbə ciki tsa Dirə dzee nza ta ghəranci sləni ci pə ghwəy shəkəna?» kə. ⁵⁰Kwəma gəzəkə na va ki na, mbaꞌa səəti məhərli kar dəy ghəshi lə mbəghəy.

⁵¹2:51 2:19Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa nəwvəshi, ka zhashi ghəshiy zhimbə məlmə Nazaretə kwa zəərə shi. Ka yə fəti ghəci kaa mbəzliy yakə va, njasa ɗi ghəshi. Ma na mbəghəy nanzə ki na, war mbə fə ghən ghənzə ta shiy məniva va gwanashi. ⁵²2:52 1Sam 2:26Yesəw ki na ka mətsəhə kəli vəgha ci, ka mətsəhəva məhərliy sənata kwəmaa dzəmbə ghən tsa ci gwaꞌa. Ka təɓanta kwəma ci kaa Hyala, tsəgha kaa mbəzli kwərakwə.

Zhaŋ ndə məni *batem mbə gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli

(Mt 3:1-12; Mk 1:1-8; Zhŋ 1:19-28)

¹Ləy hwəm sa mətiy Agwəstə, mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi na, mbaꞌa məndi pəərəti tsahwəti ndəə dzəghwa pətsa ci. Tiber, kə məndi kaa slən tsa ci. Ma Tiber mbə məni kwa məŋ lə cifə piya ci mbə mazəy, Paŋwəsə Pilatə niy nza naa ngwəmna tə hiɗi ka Zhəwde. Ma *Erədə na, ka məni ngwəmna tə hiɗi ka Galile. Fəlipə, zədəy Erədə na, tə hiɗi ka Itəre lə ni ka Terakwanitə, mbaꞌa Lizaniyasə ka məni tə ni ka Abilen. ²Ghala vici vay, bakə niy nza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala mbə ka *Izərayel. Anə, kə məndi kaa slən tsa tsahwəti, Kayifə tsahwəti.

Geꞌi geꞌi lə vəghwə tsa va ki na, dza Hyala mbaꞌa gəzanta kwəma nzə kaa Zhaŋ zəghwə Zakari ghəci ghwəlay mbə gamba. ³3:3 SləniKY 13:24; 19:4; Lk 24:37Ma sa favə Zhaŋ kwəma gəzanakə Hyala va na, dza na mbaꞌa maɗiy ka dza dzar mbə məlməhi dzar miy həl Zhərdeŋ gwanashi ka gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli, ma kə na: «Tsam titihwə kwa kwəma Hyala, zhəghantim nzəy tsa ghwəy, ma nza məndi məntəŋwəy batem, nza Hyala pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy mbə nəfə tsa nzə» kə. ⁴3:4-6 Ezay 40:3-5Kwəma gəzə na vay, kərasl dzəghwata na kwa kwəmaa niy tsasliti *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala va niy nza mbə zliya ciy dzəkən Zhaŋ. Ma kə niy niy:

Ava məli ndəə gaka mbə zlapə mbə gamba. Ma kəy:

«Gwəmantim nefer ghwəy ta kaꞌwə Ndə sləkəpə,

njasa ka məndi vaa zamti kwal wəzə wəzə

ta kaꞌwə ntsa dikə tsa,

mbaꞌa ghwəy ghwənanamti nefer ghwəy wəzə wəzə.

⁵Pətsa dəɓaŋ dəɓaŋ tsa gwaꞌay, ta yəməy dza na,

cəkeꞌ dza məndiy həlɓanti kar dəlegwigwi lə hwəmer pi gwaꞌa.

Tə pətsa nza kweler hwəɗaŋə hwəɗaŋəy,

tiɗiɗ dza məndiy gəŋətishi.

Kweleriy yiɗishi gwaꞌay, ta yəmamtishi dza məndi.

⁶3:6 2:30-31; SləniKY 28:28Ya wa ndə ghalaɓa kiy, ta nay ntsa ghwənikə

Hyala ta mbəlipə dza na» kə mali va, kə niy ni.

⁷3:7 Mt 3:7; Lk 21:5-36Ma Zhaŋ mbə gəzə kwəma ci va tsəgha ki na, dza mbəzli mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashi dalala ta mbə ghəciy mananshi batem. Ma kə Zhaŋ kaa ngəshi na: «Ghwəyəy, nja shesher ndərəm ghwəy. Mbə təkə kwəma ghwəyəy, ta mbəliŋəy dza ghəy va ngwəvə Hyala va dzaa səəkə, sa ka məndi məntəŋəy batem, nə ghwəy. A ntsaa gəzaŋwəy tsəgha na kə kia? ⁸3:8 1:54-55; Mt 3:9Mbaꞌa pə ghwəy ɗi mbəliŋwəyəy, ə pə ghwəy məni sləni wəzə na gar sənay məndi a ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghwəy kataŋ kataŋ, kə məndi. Nəghətaa ghwəy taa zəzəti na: “A ghəy dzaa mbəliŋəy sa nza *Abəraham vaa jijiŋəy” pə ghwəy ma. Ma na Hyala nanzə e gəzaŋwəyəy, a bərci və ta zhəghəti ya hərezli nashi ghwəy ni ka ndərazhi Abəraham. ⁹3:9 Mt 7:19Ə gəzaŋwəy ya, ndəkwə na ngwəvə Hyala nanzə ki, njasa ka tsəꞌi vaa nza mbəzə mbəzə ta kəəsli fəhiy dzaa ya ma ya wəzə na gwanashi, ta ndəti ghwə ti shi» kə. ¹⁰Ma sa gəzəkə Zhaŋ tsəgha, ma kə mbəzliy ɓasəkəvashi va kaa ngəci na: «Njaa dza ghəy məni sana kia Zhaŋ?» kə ghəshi. ¹¹Ma kə Zhaŋ ngəshi na: «Ma pə ghwəy məntiy, ntsa nza kwəbeŋer və bakəy, ə kə tanavə tsahwəti kwətiŋ kaa ntsa kama na və. Ntsa nza shi zəmə və ɓa na, ka təhəshi ghəci lə mbəzli kama ghəshi və shi» kə.

¹²Dzəghwa ka *dəwan kwərakwə mbaꞌa ghəshi səəkəshi ta mbə Zhaŋ mananshi batem. Sa səəkəshi ghəshi na, dza ghəshi ka ɗəw kwəma va Zhaŋ, ma kə ghəshi na: «A Metər, njaa ka ghəy məni na ghəy kia?» kə ghəshi. ¹³Ma kə Zhaŋ kaa ngəshi na: «Ghwəy mbə sləni ghwəyəy, əntaa ghwəy papa shiy va mbəzli ma, war njasa gəzaŋwəy ngwəmna tsəhə shiy va mbəzli pə ghwəy dzaa tsəhəshi» kə kaa ngəshi.

¹⁴Dza ka sawji kwərakwə, mbaꞌa ghəshi səəkəshi, ka ɗəw və tsəgha ɓa, ma kə ghəshi na: «Njaa dza ghəy məni na ghəy kia?» kə ghəshi. Ma kə Zhaŋ ngəshi na: «Əntaa ghwəy zlighwə gəna va mbəzli lə bərci ma, əntaa ghwəy dzaa slasla dzərvəə dzəkən mbəzli ma. Ta na ghwəy va zhəmə waŋwəy məndi pə ghwəy vəshi» kə.

¹⁵Ya wa ndəy, mbə ndəghə səəkə tsa *Kəristəw Ntsa tivə Hyala niy nzana. Ma sa nata məndi kwəma məni Zhaŋ ki na, ghəci dza Kəristəw tsa vaa nza bərkee, kə mbəzli kaa kwəma təkə ghəshi mbə ghən shi. ¹⁶3:16 SləniKY 1:5; 11:16; 13:25; 19:2-4; Lk 4:18Ma kə Zhaŋ kaa ngəshi gwanashi ki na: «Yən na neyey, lə yam ngəri məniŋwəy ya batem. A tsahwəti ntsaa taŋətəra tə dikə tiɓa dzaa səəkə. Ntsa vay, məniree gar gələɓə ta pəli yiɗi mbə kwakwahə tsa mbə səɗa ciw. Na naciy, lə *Safə tsa Hyala, mbaꞌa lə ghwə dza naa səəkə ta məniŋwəy batem. ¹⁷Sa ka na səəkəyəy, ta məni ngwəvə dza naa dzəkən mbəzli. Ngwəvə ci vay, njasa ka ndə vaa pəhə ha lə kwakwa gaga ta dəvə ci dza naa məni. Ma sa ka na pəhamti na, mbaꞌa ɓasaghwa ha ci kwa tamə, ma davəna na mbaꞌa ndamti mbə ghwəə dzaa məti ma ya paꞌ hwəmɓa» kə Zhaŋ.

¹⁸Ava tsəgha niy gəzanshi Zhaŋ Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli, ka tsəhanshi səətiy dzəghwa sləmə shi lə kwəma ghənghən ghənghən ta mbə ghəshiy zhəghanti nzəy tsa shi. ¹⁹3:19-20 Mt 14:3-4; Mk 6:17-18Dza Zhaŋ tə nahwəti vici mbaꞌa gəzanakə kwəma kaa ngwəmna Erədəə dzəkən kwəma mənti na gəmgəm na. Ə niy ɓəhwə Erədə mali zədəy, Erədiyadə, kə məndi kaa slən tsa mali va. Zhini mbaꞌa niy mənti nihwəti shi gəmgəm ni ɗaŋ diɓa. Va tsəgha niy nə Zhaŋ, shi wəzə ni na shi mənti gha vaw, kə kaa ngəci. ²⁰Ma sa gəzanakə Zhaŋ kwəma va kaa Erədə tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy, dza na mbaꞌa faghwa Zhaŋ kwa fərshina. Zhini mətsəhə mətsəhəti liɗi kwəma tsəgha ki.

Zhaŋ mbə məni *batem kaa Yesəw

(Mt 3:13-17; Mk 1:9-11)

²¹3:21 5:16Zhaŋ ghwəla ta dzəghwa fərshinay, mbəzli ɗaŋ niy səəkə na və, ka mananshi batem ghəci. Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw mbaꞌa səəkəy va Zhaŋ, mbaꞌa Zhaŋ mananati batem kwərakwə. Ma Yesəw mbə cəꞌwə na, gwəravə ghwəmə tsəgha ɓəŋ ghwənita. ²²3:22 4:18; Zəghwee: Cem 2:7; Ezay 42:1; Lk 9:35; 20:13Dza *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ka səəkə mə ghwəməə dzəkən, njəꞌwə pə gha na, ndəɓa vəgha ghərpəpə, pə gha. Fa məndi na, məli ndəə gəzə kwəma səəkə mə ghwəmə, a kə na: «Gha na Zəghwee, tərəŋw ɗiŋee, mbə vəshi nzee dalala tə gha» kə.

Jijihiy Yesəw

(Mt 1:1-17)

²³Ma gha Yesəw gha sləni Hyalay, mahkan mətsəkə niy nza piya ci. Ma dəy tə bərkə nzəy, *Zhezhefə na, ma Zhezhefə na, zəghwə Eli, ²⁴Eli na, zəghwə Matatə, Matatə na, zəghwə Levi, Levi na, zəghwə Meləki, Meləki na, zəghwə Zhanay, Zhanay na, zəghwə *Zhezhefə, ²⁵Zhezhefə na, zəghwə Matatiyasə, Matatiyasə na, zəghwə Aməsə, Aməsə na, zəghwə Nahwəm, Nahwəm na, zəghwə Ezəli, Ezəli na, zəghwə Nagay. ²⁶Nagay na, zəghwə Matə, Matə na, zəghwə Matatiyasə, Matatiyasə na, zəghwə Sheməŋ, Sheməŋ na, zəghwə Zhəsəkə, Zhəsəkə na, zəghwə Zhəda, ²⁷3:27 Salatiyel: 1NəMezh 3:17; Esd 3:2Zhəda na, zəghwə Zhəwanan, Zhəwanan na, zəghwə Resa, Resa na, zəghwə Zhərəbabel, Zhərəbabel na, zəghwə Salatiyel, Salatiyel na, zəghwə Neri, Neri na, zəghwə Meləki, ²⁸Meləki na, zəghwə Adi, Adi na, zəghwə Kwasam, Kwasam na, zəghwə Eləmadam, Eləmadam na, zəghwə Er, ²⁹Er na, zəghwə Yesəw, Yesəw na, zəghwə Eliyezer, Eliyezer na, zəghwə Zhewrim, Zhewrim na, zəghwə Matatə, Matatə na, zəghwə Levi, ³⁰3:30-33 Rətə 4:18-22; 1NəMezh 2:1-14Levi na, zəghwə Shimeyaŋw, Shimeyaŋw na, zəghwə Zhəwda, Zhəwda na, zəghwə *Zhezhefə, Zhezhefə na, zəghwə Zhənam, Zhənam na, zəghwə Eliyakim, ³¹3:31 Natan: 2Sam 5:14Eliyakim na, zəghwə Meleya, Meleya na, zəghwə Mena, Mena na, zəghwə Matata, Matata na, zəghwə Natan, Natan na, zəghwə *Davitə, ³²Davitə na, zəghwə *Zhese, Zhese na, zəghwə ꞌWəbetə, ꞌWəbetə na, zəghwə Bəwazə, Bəwazə na, zəghwə Sala, Sala na, zəghwə Nashən, ³³3:33-38 Ghava 29:35; 25:19-26; 11:10-20; 5:1-32Nashən na, zəghwə Aminadabə, Aminadabə na, zəghwə Adəmin, Adəmin na, zəghwə Arni, Arni na, zəghwə Esərəm, Esərəm na, zəghwə Peresə, Peresə na, zəghwə Zhəwda, ³⁴Zhəwda na, zəghwə *Zhakwapə, Zhakwapə na, zəghwə *Izakə, Izakə na, zəghwə *Abəraham, Abəraham na, zəghwə Tera, Tera na, zəghwə Nahwər, ³⁵Nahwər na, zəghwə Serəgwə, Serəgwə na, zəghwə Rewə, Rewə na, zəghwə Pelegə, Pelegə na, zəghwə Eber, Eber na, zəghwə Shela, ³⁶Shela na, zəghwə Kaynan, Kaynan na, zəghwə Arfakəsadə, Arfakəsadə na, zəghwə Shem, Shem na, zəghwə *Nəwe, Nəwe na, zəghwə Lamekə, ³⁷Lamekə na, zəghwə Matəsalem, Matəsalem na, zəghwə Henəkwə, Henəkwə na, zəghwə Zharet, Zharet na, zəghwə Malelelə, Malelelə na, zəghwə Kaynan, ³⁸Kaynan na, zəghwə Enəsə, Enəsə na, zəghwə Setə, Setə na, zəghwə *Adam, Adam na, Zəghwə Hyala. Ava tsəgha na jijihiy Yesəw njasa nza ghəshi.

Yesəw lə ndə jaka tsa Hyalaa

(Mt 4:1-11; Mk 1:12-13)

¹4:1-2 Mt 6:16-17; Lk 4:18; Ebr 4:15Ma ləy hwəm sa mananati məndi *batem kaa Yesəw kwa həl Zhərdeŋ ki na, mbaꞌa zhəghəkəvay, paf nəfə tsa ci təhəy va *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. Dza Safə tsa va, mbaꞌa pəməghə dzəmbə gamba. ²Hi faɗə mətsəkə ghəci mənti mbə gamba va, war mbə həərə *ndə jaka tsa Hyala. Səəkə shi zəmə kwa miy ci nehem mbə hi tsa va gwanayəw. Ma lə hwəm sa kərəta vici faɗə mətsəkə na va ki na, mbaꞌa ma ꞌwati ghəranci. ³Ma kə ndə jaka tsa Hyala kaa ngəci na: «Ndata Zəghwə Hyala nza ghay, gəzanci kaa hakwə tsa, a ghəci zhəghəy ka shi zəmə, a gha zəməshi» kə. ⁴4:4 Nəw 8:3Ma kə Yesəw kaa zləɓanci na: «Ma kə kwəma tsasliti məndi mbə Zliya Hyalay: “Ka nzəyəy ndə tə hiɗi kwataka lə shi zəmə gwaꞌa tsəghaw” kə» kə Yesəw.

⁵Sa nay ndə jaka tsa Hyala shaŋ ghəci ta mbay Yesəw dza kwa nava bəla na, dza na pəm pəməghə dzəmə pətsaa gwəramti yakəyakə. Sa pəməghə na na dza na nzaꞌjəw, canamti məlməhi tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa lə mezhizhəy sləkəshi. ^6-74:6 Mt 28:18; Zhŋ 12:31Ma kə ngəci na: «War mbaꞌa pə gha tsəfəkwəŋa kwa kwəma yay, ta ndaŋa kwal tsaa sləkə məlməhi va, lə shi mbə shi va dzee, mbə dəvə gha dza ghəshiy nza gwaꞌa gwaꞌa. Sa nzana shi va gwanashiy, kaa ngəra ndarashi məndi mbə dəvee. Yən kwərakwəy, e mbay ɓanavəshi kaa ntsa ɗee ɓanci shi» kə. ⁸4:8 Nəw 6:13; 5:9Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Ma kə kwəma tsasliti məndi kwa Zliya Hyalay: “War kwa kwəma Hyala gha sləkəŋa, pə gha dzaa tsəfəkwə, war kaa ngəta pə ghaa ghəra sləni kwətita ya hwəmɓa” kə məndi» kə Yesəw.

⁹Ma sa nay ndə jaka tsa Hyala shaŋ ghəci ta mbay Yesəw dza kwa nava bəla diɓa na, dza na mbaꞌa pəməghə Yesəw dzəmbə məlmə Zherəwzalem, mbaꞌa pəməghə dzəmə ghən *ciki Hyala. Ma kə kaa Yesəw na: «Ndata Zəghwə Hyala nza ghay, ndəɓəvaa dzəghwaa dzəti hiɗi. ¹⁰4:10-11 Cem 91:11-12Sa nzanay a məndi tsasliti kwa Zliya Hyala: “Ta ghwənikə ka kwal nzə dza Hyala ta səəkə ta ndəghwəŋa” kə məndi. ¹¹Ma kə məndi diɓay: “Ma nza ghəshi kaꞌwəŋa lə dividivi shi va nəghətaa hakwə gwəlahantaa tə səɗa gha” kə məndi» kə. ¹²4:12 Nəw 6:16Ma kə Yesəw ngəci na: «A Zliya Hyala gəzəkə diɓa, a kəy: “Əntaa gha dzəghə nighə kwəma Hyala gha sləkəŋa ma” kə məndi» kə Yesəw.

¹³4:13 22:3, 31Ma sa kəɗamti ndə jaka tsa Hyala dzəghə həərə Yesəw lə tsəhwəli ghənghən ghənghən ɗaŋ tsəgha ki na, dza na, mbaꞌa dzay tə nava vici di, ta ndəghə nahwəti vici.

Yesəw gha sləni ci tə hiɗi ka Galile

(Mt 4:12-17; Mk 1:14-15)

¹⁴4:14 4:18Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dzəghwa Yesəw mbaꞌa zhəghəghəvay zhiti hiɗi ka Galile. Paf nəfə tsa ci təhəy lə bərci ɓanavə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. Dzəghwa zləŋ məlmə slən tsa ci dzay. ¹⁵War ə ghəciy ɓəni kwəma Hyala kaa mbəzli dzar mbə ceker ɓasəva *ka Zhəwifə, ka fal mbəzli gwanashi.

Zləɓati kwəma Yesəw mbəzli ka Nazaretəw

(Mt 13:53-58; Mk 6:1-6)

¹⁶Dzəghwa Yesəw mbaꞌa dzay dzəmbə məlmə Nazaretə, məlmə kəli na mbə. Ma sa səəkəta *vici dəkəva ka Zhəwifə na, dza na mbaꞌa dzəmbəy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa shi va, njasa sənaɓəy na mbə dzəmbə. Ma sa tsəhəy na, mbaꞌa garəy ta jangə Zliya Hyala. ¹⁷Dzəghwa mbaꞌa məndi vəlanavə zliya tsasliti *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala. Ma sa ɓəvə na na, mbaꞌa palamti, dza na mbaꞌa kəsata kwəma mbəɓa tsasli tsasli naa dzəkən ghən tsa ci. Kə ka jangə kwəma va, ma kə na:

¹⁸4:18-21 1:684:18-19 Ezay 61:1-2; Mt 11:5; Lk 7:224:18 1:35; 3:16, 22; 4:1, 14; 10:21; 24:49; Mt 1:18, 20; 3:11, 16; 4:1; 12:18, 28, 31-32; 28:19; Mk 1:8, 10, 12; 3:29; SləniKY 1:2, 5, 8; 2:4, 17, 18«A *Safə tsa Hyala kənee, ə tsəhavəra na ta gəzanshi

Yəwən kwəma wəzə na kaa ka ndərma.

Ə ghwənara na ta gəzanshi pəli tsa shi kaa mbəzli kwa fərshina,

lə ta ghwənanamti mətsəhi ghwəlefesli.

Zhini mbaꞌa ghwənara ta mbalamti mbəzli sanshim ngəraꞌwə.

¹⁹4:19 SləniTaH 25:10Mbaꞌa ta gəzanshi kaa mbəzli, nza ghəshi mbəə sənay,

a vəghwə tsa dza Hyalaa mbəlishi ti səəkəy» kə.

²⁰Ma sa jangamti Yesəw kwəma va tsəgha na, dza na mbaꞌa zhiniy paray zliya va. Mbaꞌa ɓanavə kaa ntsaa ghəra sləni mbə ciki ɓasəva tsa va. Ma sa ɓanavə na na, das nzəyəy mənzəy ta ɓananshi shiy. Mbəzli tiɓa ghalaɓa mbə ciki ɓasəva tsa va gwanashi na issə, ghəshi fati mətsə tə Yesəw, ka nighə. Ka ndəghə kwəma dza na ta gəzanshi. ²¹Dzəghwa ki, ma kə Yesəw ngəshi na: «Kwəshala tə zliya na na jangəhwee sənzənvay, a nava kwəma mənta ndatsə. Ghala pətsaa fa ghwəy va yən mbə jangə məniva na» kə. ²²4:22 Zhŋ 6:42Ma sa favə ghəshi kwəma gəzəkə Yesəw va na, tərəŋw ghənzə təɓanatishi gwanashi. Ma kə ghəshi na: «Kay, kwəma gagaa nava kwəma wəzə tsa nzəw, zəghwə *Zhezhefə va sasa tsəy?» kə ghəshi.

²³Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ka dza ghwəy bashəhwə gəzəkəra kwəma nja kwa fir taa nzaw. Ma dza ghwəy niy: “A ndə mbəlipə, ca mbəliti ghən tsa gha kwərakwə kəshi” dza ghwəy ni. Zhini a pə ghwəy taa ni ngəra diɓa na: “Ya gəla shiy mənəhwə gha va tə hiɗi ka Kapernahwəm, favə ghəyəy, məntishi tsəgha tikə mbə na gha na məlmə kwərakwə di” dza ghwəy ni» a kə Yesəw. ²⁴4:24 Zhŋ 4:44Zhəghwa, ma kə ngəshi diɓa na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ndə tiɓa ya kwətiŋ mbə ka gəzə kwəma Hyala mbaꞌa məndi zləɓati kwəma ci, ka fə bamaa dzəti mbə məlmə yakə məndiw. ²⁵4:25 1Mezh 17:1, 8-16Zhini diɓa e gəzaŋwəy kwagwaꞌay, mbəradzə ghala vəghwə tsa *Eli ndə gəzə kwəma Hyalay, ɗaŋ niy nza miꞌi mbəreketi tə hiɗi ka *Izərayel. Ghalaɓay, tərəŋw niy nza ma tə hiɗi va, sa niy nzəməy ma van mbə piya mahkan mbaꞌa tir kwaŋ. ²⁶Ya tsəgha niy nza miꞌi mbəreketi tə hiɗi ci va ɗaŋ mbə may, niy ghwənəghə Eli Hyalaa dzakə ghi tsa nahwəti ya kwətiŋ ti shi, ta kəəti ghəciw. War dzakə ghi tsa nahwəti mali mbəriy kama tə hiɗi shi, niy ghwənəghə na Eli. Mali vay, mbə məlmə Sarepəta niy nza na, tə hiɗi ka Shidaŋw. ²⁷4:27 2Mezh 5:1-14Ya ghala vəghwə tsa ndə Hyala Elizhe kiy, ɗaŋ niy nza ka dərna tə hiɗi ka Izərayel ghəshi ni ci hiɗi. Ya tsəgha niy nza ka dərna ɗaŋ tə hiɗi ci vay, niy mbəlanti tsahwəti Elizhe ti shi ya kwətiŋəw. War *Naaman, tsahwəti ndə dərna tsaa səəkə tə hiɗi Shiri na saa niy mbəlanti na» kə.

²⁸Ma sa favə mbəzliy ɓasəshi va mbə ciki ɓasəva tsa va kwəma gəzə Yesəw va tsəgha na, mbaꞌa nefer shi satishi gwanashi mbəɓa. ²⁹Dza ghəshi rəərə ghəshi satishi, tasl ghəshi kəsəvə Yesəw, ka mbahəə səvəri mbə məlmə, sa mbahəkəvəri ghəshi na, mbaꞌa ghəshi dzəməshi liy dzəti ɗal pətsa ləy ghəshi va məlmə shi va ti. Ta mbə ghəshiy tsəkway səəkə mə pətsa vaa dzəti ngwəla, ta məti ghəci. ³⁰Ma dza Yesəw naci ki na, liweɗ səvəriy mbə shi, ka dzay.

Yesəw ghəshi lə ntsa sanci gazlaka ngəraꞌwə

(Mk 1:21-28)

³¹Dzəghwa Yesəw mbaꞌa dzay dzəmbə məlmə Kapernahwəm, tə hiɗi ka Galile. Sa tsəhəy na mbəɓa na, dza na ka ɓəni shiy ghəci kaa mbəzli mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə fəca *vici dəkəva. ³²4:32 Mt 7:28-29Ma mbəzli tiɓa ki na, mbaꞌa shi ɓananshi na va səəvəri məhərli shi. Sa nzana lə bama ti ghəci gəzə kwəma kaa mbəzli.

³³Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə ciki ɓasəva tsa va, lə gazlaka ꞌyahəꞌyahə na mbə ghən ci. ꞌWakəvə ntsa va tsəgha tapə ta ꞌwaŋə, zlaŋzlaŋ, ma kə na: ³⁴4:34 Mk 3:11«A Yesəw, ndə ka Nazaretə tsa, ta njaa ɗi gha lə ghəya? Ta zantəŋəy səəkə gha shəkəna? Ma na neyey, e sənaŋa wəzə. Ghay, ntsa ɗewɗew tsa ghwənay Hyala nza gha!» kə. ³⁵Dza Yesəw mbaꞌa ꞌyamanakə cihə kaa gazlaka mbə ghən ntsa va va, ma kə na: «Ɗekəɗekə pə gha. Ə pə ghaa səvəri mbə ghən zal tsa, mbala kərakə» kə. Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə gazlaka va tsəgha, mbəriv fati zal tsa va tə pi tiɓa kwa kwəma mbəzli gwaꞌa. Mbaꞌa səvərita mbə ghən ntsa va. Shaŋ ta mananati shiy kaa ntsa va gar zhanci ghənzə mbə səvəri mbə ghən ci.

³⁶Ma sa nata mbəzliy nza tiɓa gwanashi nava kwəma ki na, mbaꞌa mananatishi maɗaŋa. Dza ghəshi ka gəgəzə kwəma kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Wa slən tsa na tsətsə na na kwəma kia? Njaa mbay tsatsa ndəə gəzanakə kwəma kaa gazlaka lə gwəlaŋ, dza mbaꞌa hwəta səvəri mbə ghən ndəə zlayaa?» kə ghəshi. ³⁷Dzəghwa ki war kwəma Yesəw məndiy sla tə hiɗi va gwaꞌa gwaꞌa.

Kar Yesəw lə ka zəlghwə ɗaŋ

(Mt 8:14-17; Mk 1:29-34)

³⁸Ma sa dza Yesəw na, mbaꞌa səvəriy ghalaɓa mbə ciki ɓasəva tsa va, mbaꞌa dzay dzakə ghi tsa Shimaŋw. Dzakə na na, shiy Shimaŋw tiɓa gwərapəta dalala məhəni, ndəɓa ghwə, pə gha vəgha nzə. Dza mbəzli ka cəꞌwə Yesəw a ghəci mbəlanti. ³⁹ꞌWakəvə Yesəw ki, gəlaŋ gəlaŋəy kən mali va. Dza na ka gəzanci kwəma ghəci kaa zəlghwə tsa va lə gwəlaŋ, a ghəci səvəriy mbə vəgha mali va. Sa gəzanakə Yesəw kwəma tsəgha na, dza zəlghwə tsa va mbaꞌa səvəriy mbə vəgha mali va. War ghwəla tsəgha na, nzaꞌjəw ghənzə kafəta ka dza ta ɓanshi shi zəmə.

⁴⁰Ma sa pəkwəta vici ki na, dzəghwa məndi ɓasə ɓasə məndi ɓasanakə nihwəti ka zəleghwer ghənghən ghənghən. Dzəghwa Yesəw, mbaꞌa fafanakənshi dividivi ci kwətiŋ kwətiŋ tsa shi gwaꞌa. Dza ghəshi, kwəriŋ kwəriŋ ghəshi mbəlishi gwanashi. ⁴¹4:41 Mk 3:11-12Ɗaŋ gezlekiki səvərishi mbə ghən ka gezlekiki ɗaŋaŋ mbə mbəzli va, kala ngwəmə lala ghəshi mbə səvəri. Ma kə ghəshiy ni na: «Gha na Zəghwə Hyala. Gha na Zəghwə Hyala» kə ghəshiy ni. Ka Yesəw dza na, ka naɓəshi lə gwəlaŋ. A ghəshi catavashi kala gəzə ma kwəma. Sa nzana, ma gezlekiki va na nashiy, a ghəshi sənay ghəci na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, kə ghəshi.

Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde

(Mk 1:35-39)

⁴²Ma tə way pi mekəshi na, mbaꞌa Yesəw kafəy səvəriy mbə məlmə Kapernahwəm, ka dzay dzəti gamba kərakə lə mbəzli. Dza mbəzli ɗaŋaŋ, mbaꞌa ghəshi kafəshi, ka papala, dza ghəshi ndəs ghəshi kəsay. Ma sa kəsay ghəshi tsəgha na, kala zhini ghəshiy ɗi ghəciy zlashi ta dzay ghwəla. ⁴³4:43 11:2Ma kə Yesəw kaa ngəshi naci ki na: «Wəzəɓa dzee na ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən sləkə tsa dza Hyala ta sləkə mbəzli, kaa mbəzli mbə nihwəti məlməhi kwərakwə. Sa nzanay, ghənzə na kwəma ghwənikəra Hyala ti» kə.

⁴⁴Dza na mbaꞌa dzay, ka gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli dzar mbə ceker ka *ka Zhəwifəə ɓasəva tə hiɗi ka Zhəwde.

Kwa taŋa *mbəzli ta səɗa Yesəw

(Mt 4:18-22; Mk 1:16-20)

¹Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa Yesəw səvəriy garəy tə həlbə tsa miy kwəfa *Zhenezaretə. Dza mbəzli, ɗaŋ ghəshi ɓasəkəvashiy dzəvəgha. Dza ghəshi ka tsətsəkwəva ta nza ndəkwə vəgha, ta fa kwəma Hyala gəzə na va. ²Tsaꞌ kə Yesəw na, mbaꞌa nashi kwambəwaler bakə tə pətsa va vəgha həlbə. Ə niy səəməshi ka kəəsə kərpi kwa shi, mbaꞌa ghəshi niy dzashi ta yaɓə zlekwer shi. ³Dza Yesəw ki, mbaꞌa dzay dzəghwa nahwəti kwambəwal va, sa Shimaŋw ghənzə. Ma kə ngəci na: «A Shimaŋw, katata kwambəwal gha naa jəw dzar dzəti yam di» kə kaa ngəci. Dza Shimaŋw mbaꞌa dzəghwaa katata. Mbaꞌa Yesəw nzəyəy kwa, dza na mbaꞌa ghati gəzanshi kwəma kaa mbəzli ki.

⁴5:4-9 Zhŋ 21:2-11Ma lə hwəm sa kəɗiy na lə gəzə kwəma kaa mbəzli ki, ma kə kaa Shimaŋw na: «Ca mbala, kətəghə kwambəwal gha naa dzar dzəti hwər kwəfa, nza ghwəy pəəli zlekwer ghwəy, a ghwəy ndaghashiy dzəghwa kwəfa, ta ka kərpi njasa nza ghwəy va kwa zəərə ghwəy» kə. ⁵Ma kə Shimaŋw ngəci na: «A Metər, ava ghaa nay mbə ka kərpi hi ghəy virvirvir, kəsəvə sə ghəy ya waɓaw. E ma njana nzana gha gəzəkəray, kadiw a ghəy zhiniy pəli zlekwer ghəy zhimbə kwəfa» kə. ⁶Dza ghəshi ki mbaꞌa ghəshi katatavashiy dzəti hwər, ka pəpəli zlekwer shiy dzəmbə kwəfa, ka ka kərpi. Dzəghwa tərəŋw ghəshi kavə kərpi, paꞌ ka ɗi slikwə zlekwer shi va ɗaŋ tsa kərpi. ⁷Sa nashi ghəshi tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi təhwaɗashi nihwəti madigahishi kwa nahwəti kwambəwal ta kəətishi. Ndəs niva mbəzli səəkəshi. Dza ghəshi tiɓa ki ka pa kərpiy dzəghwa kwambəwaler bakə ni va. Paf paf ghəshi tahayshi lə kərpi bakanashi, paꞌ ka ɗi ndava kwambəwaler vaa dzəmbə yam, va shəndəkə tsa kərpi, gwaꞌa tsəgha.

⁸Ma sa nay Shimaŋw Piyer tsəgha na, dza na gələɓ gələɓəy shinin ci mbə hiɗi kwa kwəma Yesəw. Ma kə kaa ghəci na: «A Ntsaa sləkəra, katantəvaŋa vəghee, sa nzanay, ndə məni *kwəma jikir na nzee» kə. ⁹Ma Shimaŋw kiy, tərəŋw niy dzashi her ci, lə mbəzli va ta gwaꞌa, va kwəma kərpi kəəsəvə ghəshi va ɗaŋ ni tsəgha. ¹⁰Ndərazhi Zhebede, kar Zhakə lə Zhaŋ kwərakwə na, tsəgha her shi dzashi. Mbəzli bakə ni vay, ghəshi lə kar Shimaŋw niy nza na mbə sləni shi kwa zəərə kwətiŋ na. Ma kə Yesəw kaa Shimaŋw ki na: «A Shimaŋw, ka dza her gha ma. Ghala ndatsə e gəzaŋay, ka zhini ghaa nzaa ndə kəəsə kərpiw. Ndə dza ta haka mbəzli səəkə ta nəwra dza ghaa nza» kə. ¹¹5:11 Mt 8:21-22Ma sa favə ghəshi tsəgha ki na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pakəmə kwambəwaler shiy dzəti həlbə. Mbərəkə ghəshi zlashi tiɓa, lə shi və shi gwaꞌa. Mbaꞌa ghəshi nəwhwə Yesəw.

Kar Yesəw lə ndə dərna

(Mt 8:1-4; Mk 1:40-45)

¹²Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa Yesəw tsəhəy mbə nahwəti məlmə. ꞌWakəvə tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa tsahwəy, war dərna vəgha ci. Dza na mbaꞌa nay Yesəw. Ma sa nay na Yesəw tsəgha na, dza na, mbaꞌa səəkəə tsəfəkwəy kwa kwəma ci, lə kwəma ci mbə hiɗi, ka pəraꞌwanci dəvə. Ma kə na: «A Ndə sləkəpə, war mbaꞌa pə ghaa ɗi sənzənvay, a ghaa mbəlantəra ɗewɗew va dərna kənee na» kə. ¹³Ma sa gəzəkə na tsəgha na, dza Yesəw, kaf kafəti dəvə ci, mbaꞌa dapay. A kə ngəci na: «E ɗi ghaa mbəliŋa, mbəliŋa kwəriŋ» kə. Nzaꞌjəw dərna va səraɓəta ti. ¹⁴5:14 SləniTaH 14:2-32; Mk 7:36; Lk 17:14A kə Yesəw kaa ngəci sa mbəliy na na: «Əntaa gha gəzə kwəma məntəŋee na ya kaa wa ma. Mbala tsərə, a gha dzaa canati ghən tsa gha njasa mbəliŋa gha kaa ndə ta Hyala. Nza gha dzaa vəliti vəli gha kaa Hyala njasa gəzəkə *Məyizə va, nza mbəzli mbəə sənay gwanashi, a gha mbəliŋa va dərna tə gha, kə ghəshi» kə.

¹⁵5:15 Mk 7:36Ma ghalaɓa ki na, war ə mbəzliy mətsəhə sla kwəma Yesəw dza kwa kwəma kwa kwəma dzar mbə mbəzli gwaꞌa. Ka mbəzliy dza na, ka ɓasəvaa səəkə ɗaŋ, ta fa kwəma ɓənipə na, lə ta mbə ghəciy mbəlitishi va zəleghwer shi. ¹⁶5:16 Mt 14:23; 26:36-46; Mk 1:35; 6:46; Lk 3:21; 6:12; 9:18, 28-29; 11:1; SləniKY 1:14; 2:42; 6:4; 12:5Ka Yesəw dza na, mbaꞌa səvəriy mbə məlmə, ka dzay dzəti gamba kərakə vəgha mbəzli, ta cəꞌwə Hyala.

Kar Yesəw lə ntsa mətita nahwəti bəla vəgha ci

(Mt 9:1-8; Mk 2:1-12)

¹⁷Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbə tsahwəti ciki. Dza *ka Farisahi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala mbə *ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi ɓasəkəvashi səəkə dzar mbə məlməhi ghənghən ghənghən tə hiɗi ka Galile, lə tə hiɗi ka Zhəwde, mbaꞌa səəkə mbə məlmə Zherəwzalem gwaꞌa. Sa səəkəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi nzəyshi vəgha Yesəw. Bərci Hyala ki na kwasəbə Yesəw ghənzə niy nza, ka mbəli ka zəlghwə ghəci lə bərci va. ¹⁸Ma ləy hwəm jəw na mbaꞌa nihwəti mbəzli ɓəkə tsahwəti ndə tə pi həni tsa ci, sa nza nahwəti bəla vəgha ci məti məti. Dza ghəshi ka pəla kwal tsaa ɓəghə dzəmbə ciki tsa va ta mbay ghəshiy fəy kwa kwəma Yesəw. ¹⁹Shaŋ ghəshi ta kwəmavə kwal gar dzəmbəshi ghəshi li, va ɗaŋ tsa mbəzliy ɓasəshi tə pətsa va. ꞌWakəvə ghəshi tsəgha tsaŋ ghəshi ɓəvə, dza taram ghəshi dzəməshi li mə ghən ciki tsa va, sa tsəti məndi nja beela. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi tsahwati kwal ti. Sa tsahwati ghəshi kwal na, mbaꞌa ghəshi vələghə ntsa va tə pi həni tsa ci dzəghwa tə jipəjipə mbəzli dzəghwa səɗa Yesəw. ²⁰5:20 7:48; Mt 9:2Ma sa sənay Yesəw a mbəzli va ndara nefer shi gwanashi, kə, ma kə kaa ntsa shaw tsa va ki na: «A madiga, a kwəma gha jikir na pəlita!» kə.

²¹War sa favə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala lə ka Farisahi nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə təkə kwəma, ma kə ghəshi mbə ghən shi na «A tsatsa ntsaa sawa Hyala tsa shəka? Wa tsava ntsaa dza vaa mbay pəlatanay kwəma ndə jikir na tiɓa kala war Hyala kwətitaa?» kə ghəshi. ²²Ma Yesəw naci ki na, gwaꞌa gwaꞌa ghəci sənata təkə kwəma mbə ghən shi. Ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzli ni, tawa tətəkə ghwəy kwemer tsətsə ni mbə nefer ghwəya? ²³Nama kwəma gwəra na ɓəlaŋ, ta ndə kə ni: “A kwəma gha jikir na pəlita” kə, lə ndə ni kaa ndə zəlghwə: “Sati garəŋa a gha dzaŋa” kəa? ²⁴5:24 Zhŋ 5:36Ma kiy, e ɗi ghwəy sənay, a bərci vəya yən Zəghwə yakə ndə ngəri tikə tə hiɗi ni, ta pəlanshi jikir tsa mbəzli, pə ghwəy» kə. Dza ma kə kaa ntsa mətita bəla vəgha ci va na: «A ntsa, avee gəzaŋa sənzənva, sati, maɗi ɓə pi həni tsa gha, mbalaa jighi» kə. ²⁵War sa gəzəkə Yesəw kwəma va na, dza ntsa va tsəgha, nzaꞌjəw satiy tə hiɗi tiɓata, kwa kwəma mbəzli va gwaꞌa. Tsaŋ ɓəvə pi həni tsa ci, ka dzay jighi. War ə ghəciy fal Hyala ghəci mbə dzay. ²⁶Ma sa nata mbəzli tiɓa va gwanashi nava kwəma na, ka mananshi maɗaŋa ghənzə. Dza ghəshi ka fal Hyala, mbaꞌa hazləni təhay nefer shi. Ma kə ghəshi mbə gəzə kwəma shi na: «Ndatsəy, a ghwəmmə nata kwəma maɗaŋa maɗaŋa na, nanzə» kə ghəshi.

Kar Yesəw lə Levi

(Mt 9:9-13; Mk 2:13-17)

²⁷Ma ləy hwəm shi va ki na, dza Yesəw mbaꞌa kafəy ta dzay. Ma ghəci mbə dzay na, mbaꞌa nay ndə *dəwan mənzəy mbə ciki sləni tsa ci. Levi, kə məndi kaa slən tsa ntsa va. Ma sa nay Yesəw ki, ma kə kaa ngəci na: «Sati, nəwra dzam» kə. ²⁸5:28 Mt 8:21-22War sa gəzanakə Yesəw tsəgha na, dza Levi pəlhəm satiy, mbərəkə zlashi shiy tiɓa gwaꞌa, ka nəw Yesəw.

²⁹5:29 Mt 9:10Dzəghwa Levi mbaꞌa pəməghə Yesəw dzakə ghi tsa ci, mbaꞌa tanati shiy tərəŋw. Ɗaŋ nihwəti ka dəwan lə nihwəti mbəzli niy səəkəshi ta zəmə shi va. Ka zəmə shiy ghəshi jakə lə kar Yesəw ki. ³⁰Ma *ka Farisahi lə mbəzliy ɓananshi *kwəma pəhəti Hyala mbə shi ki na, tsarakə ghəshi niy nza tə na shi bəla. Ma sa nashi ghəshi kar Yesəw tsəgha mbə zəmə shiy lə mbəzli va na, mbaꞌa zhanatishi kwa hwər shi. Ma kə ghəshi kaa *mbəzli ta səɗa Yesəw na: «Tawa zəmə ghwəy shiy ka sa shiy jakə lə ka dəwan mbaꞌa nihwəti mbəzliy məni sləni jikir naa?» kə ghəshi. ³¹Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «A mbəzli ni, səəkee nashi mbəzli kwəriŋ kwəriŋ vəgha ni mbə dza va dəkwətərəw, war ka zəlghwə na shi kee nashiy dza və. ³²5:32 19:10Ava va tsəgha na kiy, yən neyey, ta pəla mbəzli wəzə ni səəkə yaw, ta pəla mbəzliy məni sləni jikir na səəkəree, ta mbay ghəshiy tsa titihwə kaa Hyala, ka zhəghə nzəy tsa shi» kə.

Ka jakəva yəwən kwəma ɓənipə Yesəw lə kwəma ɓənipə *ka Zhəwifəw

(Mt 9:14-17; Mk 2:18-22)

³³5:33 Mt 6:16-17; 11:18-19; Lk 7:33-34Ma ləy hwəm sa gəzəkə Yesəw tsəgha ki, ma kə nihwəti mbəzli mbə shi kaa Yesəw na: «Mbəzli ta səɗa Zhaŋ ghəshi lə mbəzli ta səɗa *ka Farisahiy, kar ghəshiy tivə vici, ka məni səwmay ka cəꞌwə Hyala. Ya ni gha ni *mbəzli ta səɗa gha kiy, wa shiy mənishi məni ma ghəshi tsəgha, nza na war shiy ghəshiy zəmə, ka sa shiy ya hwəmɓaa?» kə ghəshi. ³⁴5:34 Mt 9:15Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «A pə ghwəy favə kwəma dzee na ta gəzaŋwəy. Mbaꞌa kə ndə harvə mbəzli ta zəmə gəzləɓə mətəpa na, mbaꞌa mbəzli va dzaa tivə vici va ka vici məni səwmay shəkəna? Ka dza ghwəy mbay makətishi va zəmə shiy, kama zal mali tsa va ghwəlay mbə shiw. ³⁵Ma kiy, a tsahwəti vəghwə dzaa səəkəy, ghala pətsa dza məndi vaa ɓanti ndə mətəpa kwa jipə shiy, ghalaɓa dza ghəshiy məni səwmay ki» kə.

³⁶Dza Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir diɓa, ma kə na: «Ndə tiɓaa sləkwə kwəbaŋ tsa yəwən tsa, ta dza ta mbəghəə dzəti tsaa haliyəw. Sa nzana, mbaꞌa kə ndə mənti tsəghay, liɗiy laɗamti ndə tsa yəwən tsa va kwəbaŋ gəməy. Zhini diɓa na, ka dza kəjer tsa yəwən tsaa jakəshi, lə tsa halihali tsaw, ta slikwəshi dza ni halihali ni shiy.

³⁷Ava tsəgha na diɓa, ndə tiɓa ka ꞌyaghwa tay tsa njəmnjəm tsaa dzəghwa ghwəlpə halihali naw. Sa nzana, mbaꞌa kə ndə mənti tsəghay, sa ka tay tsa va maɗiy ta pəsli na, ta wənəhəta dza pəhal ghwəlpə va, ka tay dza na, naꞌi shəkəy dzəti hiɗi gəm. Shi dza məndiy mənivə lə ghwəlpə va tiɓa ghwəla kiw. ³⁸Va tsəgha, ma təɓə na kiy, dzəghwa yəwən ghwəlpə təɓə na məndiy i tay tsa njəmnjəm tsa kwərakwə ki. 5:38 Ka *Izərayeləy, dzəghwa ghwəlpə yəwən na ka ghəshiy i tay tsa njəmnjəm tsa. Ni shi ghwəlpipiy, tə hwətəɓə niy mənishi ghəshi, va tsəgha ka ghəshiy slikwəshi ghəshi kə halishi, sa ka tay tsa njəmnjəm tsa maɗi ta pəsli kwa shi.³⁹Ndə tiɓa dzaa zləɓa sa tay tsa njəmnjəm tsa, sahwə ma na tsa pəslipəsli tsaw. Ta na navay, kar məndiy gəzə: “Wəzəɓa tay tsa pəslipəsli tsa na kaa tsa njəmnjəm tsa” kə məndiy ni» kə.

Gəzə kwəmaa dzəkən *vici dəkəva ka Zhəwifə

(Mt 12:1-8; Mk 2:23-28)

¹6:1 Nəw 23:25Ma tə nahwəti vici, fəca vici dəkəva ka Zhəwifə na, ka taŋə kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci dzəvəri mbə vəh alkamari. Ma ghəshi mbə dza va na, dza mbəzli ta səɗa ci va ka slərɓə alkamari va, ka zəmə. ²6:2 Səvəri 20:8-10Ma sa nashi nihwəti mbəzli mbə *ka Farisahi mbə məni tsəgha, ma kə ghəshi kaa ngəshi na: «Tawa dzəmbəŋwəy ghwəy mbə məni shi makəmmə *kwəma pəhəti Hyala va məni ghwəmmə fəca vici dəkəva kia?» kə ghəshi. ³6:3-4 1Sam 21:2-7; SləniTaH 24:5-9Ma kə Yesəw kaa ngəshi na: «Wa səəkə ghwəy jangəhwə mbə Zliya Hyalaa dzəkən kwəmaa niy mənti kar *Davitə va ghəshi lə mbəzli kwasəbə bay sa? Tə nahwəti vici sa niy ghəratishi may, ⁴təhwə niy dzəmbəy Davitə mbə *ciki Hyala, dza həŋ ɓəvə peŋ tsa ka məndi ta Hyala li, mbaꞌa zəməhwə, mbaꞌa tatahanavəshi kaa mbəzli kwasəbə va, mbaꞌa ghəshi zəməhwə kwərakwə. Ya tsəgha niy nə kwəma pəhəti Hyala, ka zəmə peŋ tsa va məndi kala war *ka ta Hyalaw kəy, niy naɓəti Davitə Hyalaw» kə. ⁵Zhini ma kə Yesəw ngəshi ɓa na: «Yən sləkə na vici dəkəva, yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə.

Kar Yesəw lə ntsa məti məti dəvə tsa

(Mt 12:9-14; Mk 3:1-6)

⁶6:6-11 Mk 2:27-28Ma fəca nahwəti *vici dəkəva diɓa na, mbaꞌa Yesəw kafəy, dzay dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Sa dzəmbəy na na, dza na ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli. Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə mbəzli va məti məti dəvə kwa bəzəmə ci. ⁷Dza *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala lə *ka Farisahi ki, war ka fə ghən ta Yesəw, ta nighə nda nza naa mbəli ntsa va fəca vici dəkəva, sa ɗi ghəshi ngali kwəmaa dzəkən ta mbə ghəshiy ɓanci fəti. ⁸Mbalaa ma Yesəw naci ki na, gwaꞌa sənata na kwəma təkə ghəshi. Dza na ki, ma kə kaa ntsa məti məti dəvə tsa va tsəgha na: «Satiŋa, a gha garəŋa tiɓa tə jipə mbəzli» kə. Pəlhəm ntsa va satiy, mbaꞌa garəy məgarə tiɓa. ⁹Ma sa garəy ntsa va ki, ma kə Yesəw kaa mbəzli tə pətsa va na: «A pənəy, njaa nə *kwəma pəhəti Hyalaa? Mənim kwəma wəzə na kaa ndə fəca vici dəkəva nə na shəkəna? Naa mənim kwəma gəmgəm na nə na? Kwal tsaa mbəlanti piy tsa ndə na sa ndammə na ta naa? Naa tsaa zamti piy tsa ci na?» kə. ¹⁰Sa gəzəkə na tsəgha na, dza na mbaꞌa fati mətsə ci ti shi gwanashi ka nighəshi. Dzəghwa ma kə kaa ntsa məti məti dəvə tsa va ki na: «A ntsa təɗi dəvə gha va» kə. Dzəghwa ntsa va mbaꞌa təɗata, war sa təɗata na na, dza dəvə ci mbaꞌa mbəlita kwəriŋ tsəgha. ¹¹6:11 Zhŋ 5:16, 18Ma sa nata nihwəti mbəzli kwəma va tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy tərəŋwəy. Dza ghəshi ka sləka kwəma kwa jipə shiy dzəkən shi dza ghəshiy məni lə Yesəw.

Kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci məŋ lə bakə ni

(Mt 10:1-4; Mk 3:13-19)

¹²6:12 5:16Dza Yesəw geꞌi ghala vəghwə tsa va, mbaꞌa dzəməy mə kəlaŋ ta cəꞌwə. Dzəghwa na virvirvir key pi ghəci hyamti mbə cəꞌwə Hyala. ¹³Ma sa kərəy pi na, dza na daꞌ harvə *mbəzli ta səɗa ci. Dzəghwa na təraꞌ, təraꞌ təraꞌ ghəci təravə mbəzli məŋ lə bakə mbə shi. Ma kə kaa ni təravə na va na: «Ghwəyəy ka kwalee nza ghwəy na ghwəy» kə kaa ngəshi. ¹⁴6:14-16 SləniKY 1:13; Zhŋ 1:40-44Avanashi sləneɗemer mbəzli va: Shimaŋw tsa fanati na slən Piyer ghəshi lə Andəre zəmbəghəy, Zhakə, Zhaŋ, Fəlipə ghəshi lə Bartelemi, ¹⁵Matiye, Təmasə, Zhakə zəghwə Alfe mbaꞌa Shimaŋw tsa har məndi: «Ndə pərslə ta hiɗi ci» ¹⁶Zhəwdə zəghwə Zhakə, mbaꞌa Zhəwdasə Isəkariyətə, ntsaa dzaa nga ɗafa ta Yesəw. Ava tsəgha ghəshi.

Yesəw lə mbəzli ɗaŋ, mbaꞌa ka zəlghwə

(Mt 4:23-25)

¹⁷Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa səkway lə mbəzli təravə na va səəkə mə kəlaŋ tsa va, mbaꞌa ghəshi səkwaa garəshi tə ngwəla. Tə pətsa va, mbəzliy nəwvə kwəma ci niy nza ɗaŋ. Tiɓa nihwəti mbəzli niy ɓasəshi diɓa. Mbəzliy səəkə tə hiɗi ka Zhəwde, lə mbə məlmə Zherəwzalem, lə mbə məlməhi tə miy həl, lə ni tə hiɗi ka Tir lə Shidaŋw. ¹⁸Gwaꞌa niy səəkə ghəshi. Ta fa kwəma ɓənipə Yesəw, mbaꞌa ta mbəə kwəmavə mbəlishi va zəleghwer shi niy ɓasətəvashi mbəzli va gwanashi. Lə mbəzli mananshi gazlakata niy səəkəshi na, mbaꞌa ghəshi mbəlishi kwərakwə. ¹⁹6:19 Mt 9:20Dzəghwa ya tsamaɓa ndə mbə mbəzliy ɓasəshi va na, war ka pəla kwal tsaa dapay, sa nzana, mbə səvəri bərci niy nza mbə vəgha ci ka mbəlishi gwanashi.

Mbəzli mbə vəshi, lə ni tə ngəraꞌwə

(Mt 5:1-12)

²⁰6:20-49 Mt 5:26:20 Zhk 2:5Dzəghwa Yesəw njəꞌwə nighəti *mbəzli ta səɗa ci. Ma kə kaa ngəshi na:

«Vəshi na tə ghwəy, ghwəy ka ndərma.

Sa nzanay, ghəy na shiy dzaa nzəy mbə mbəzli sləkə Hyala

tə pi kwəti mbə mazə tsa nzə.

²¹6:21 ShiZhŋ 7:16-17; Zher 31:25; Cem 126:5; Ezay 61:3Vəshi na tə ghwəy, ghwəy mbəzli mbə ma sənzənva.

Sa nzanay, ghwəy na shiy dzaa ngəsliŋwəy tərəŋw.

Vəshi na tə ghwəy, ghwəy mbəzli nza wahə

kwa mətsəhi ghwəy sənzənva.

Sa nzanay, ghwəy na shiy dzaa ꞌwəshi.

²²6:22 Mt 5:11; Zhŋ 16:2; SləniKY 5:41; 1Pi 4:14Mbaꞌa kə mbəzli kala ɗi mətsə ghwəy, mbaꞌam ndəghamtəŋwəy, ka tsəərəŋwəy, ka ndərəŋwəy, war tə sa nəwra ghwəy yən Zəghwə yakə Ndə ngəriy, vəshi na tə ghwəy. ²³6:23 Mt 5:12War mbaꞌa pə ghwəy nata nava kwəma mənta tsəghay, ə pə ghwəy taa vəshi ghalaɓa, ka ɓərməə dzəta ghwəmə va nava vəshi. Sa nzanay, ta ngavəŋwəy zhəmə ghwəy dza Hyala mə ghwəmə. War tsəgha niy sanshi jijihishi ngəraꞌwə kaa ka gəzə kwəma Hyala mbəradzə kwərakwə.

²⁴6:24 Mt 19:23-24; Zhk 5:1Ta səəkə dza ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy, ghwəy ka shiy.

Sa nzanay a ghwəy kwəmavə tsa ghwəy wahə tikə tə hiɗi.

²⁵6:25 1Kwər 4:8A ngəraꞌwə kən ghwəy, ghwəy mbəzli bəhəbəhə ni sənzənva.

Sa nzanay, ta dzəkən ghwəy dza maa dza.

A ngəraꞌwə kən ghwəy, ghwəy mbəzliy ꞌwəshi sənzənva.

Sa nzanay, barcicəkwə dza ghwəy nza,

war lə wahə kwa mətsə ghwəy.

²⁶6:26 Zhk 4:4; Zher 5:31Ngəraꞌwə dza naa nza kən ghwəy, mbəzli kəə gəzə war kwəma wəzə wəzə naa dzar kaɓaka ghwəy. Sa nzanay, war tsəgha niy gəzə jijihishi kwəma wəzə wəzə na dzar kwa kaɓaka ka Hyala ka dzərvə mbəradzə kwərakwə» kə.

Ɗim ka jaka ghwəy

(Mt 5:38-48; 7:12)

²⁷Zhini ma kə Yesəw diɓa na: «Na na ghwəy, ghwəy mbəzliy fa kwəma gəzee nay, ə pə ghwəy ɗi kwəma ka jaka ghwəy, mananshim kwəma wəzə na kaa mbəzliy ɗi ma mətsə ghwəy. ²⁸Mbaꞌa kə mbəzliy bazlaŋwəyəy, ə pə ghwəy təfanshi miy tsa wəzə tsa na na ghwəy. Mbaꞌa kə mbəzliy tsəərəŋwəyəy, ə pə ghwəy cəꞌwə wəzə hwər tsa Hyalaa dzəkən shi. ²⁹6:29 Rm 12:17; 1Kwər 6:7Mbaꞌa kə ndə ləkavəghaŋa dəvə vəgha ghən ghay, ə pə gha zhəghanavə nahwəti bəlaa tərmbə, a ghəci ləkəŋa vəgha diɓa. Mbaꞌa kə ndə sərəhwə ləkwəsa kən ghən tsa ghay, zlay a ghəci zhiniy sərəhwə lə ɗaŋkəci tsa kən ghay ta gwaꞌa. ³⁰Ya tsamaɓa ndə ɗəw na shiy va ghay, ɓə pə ghaa ɓancishi. Mbaꞌa kə ndə ɓəhwəŋa shi ghay, ka nə gha war gha zhanavəra shi ya, pə gha ngəci ma. ³¹Njasa ɗi ghwəy va məndiy məniŋwəy kwəma wəzə nay, war tsəgha pə ghwəy mananshi kaa mbəzli kwərakwə.

³²Ma kala tsəgha, mbaꞌa pə ghwəy ɗi war mbəzliy ɗi kwəma ghwəy gwaꞌa tsəghay, zhəmə njaa naa ndəghə ghwəy va Hyalaa? A ghwəy sənay ya mbəzliy məni *kwəma jikir nay, a ghəshiy ɗi mbəzliy ɗi kwəma shi kwərakwə. ³³Mbaꞌa pə ghwəy mananshi kwəma wəzə na, war kwataka kaa mbəzliy məniŋwəy wəzəy. Zhəmə njaa naa ndəghə ghwəy va Hyala kia? A ghwəy sənay, ya mbəzli jikir niy, tsəgha məni ghəshi kwərakwə. ³⁴Mbaꞌa pə ghwəy ɓanshi təm war kwataka kaa mbəzli sənashi ghwəy a ghəshi dzaa wavəŋwəy sa ghwəy, pə ghwəyəy. Zhəmə njaa naa ndəghə ghwəy va Hyalaa? A ghwəy sənay, ya mbəzliy məni kwəma jikir nay, war kaa nihwəti mbəzliy məni kwəma jikir na nja ghəshi, ka ghəshiy ɓə təm tsa shi, ta mbay mbəzli vaa wanshi sa shi kwərakwə. ³⁵6:35 ɓə təm kaa mbəzli: SləniTaH 25:35-36Ma na na ghwəy, ghwəy mbəzliy nəwray, ə pə ghwəy ɗi ka jaka ghwəy, mananshim kwəma wəzə na, ɓanshim təm kaa mbəzli bərkəti ma ghwəy gar kwəmavə təm və shi. Ma ghalaɓay, ta kwəmavə zhəmə dikə na dza ghwəy va Hyala ta ghwəmə, ka məniŋwəy ndərazhi nzə. Sa nzanay, Hyala na nanzə na, aa məni wəzə kaa mbəzli gwanashi. Kaa ka ndərəm lə kaa ka viniꞌwə shiy gwaꞌa. ³⁶Ə pə ghwəy məni wəzə hwər kaa mbəzli tərəŋw, njasa nza Dəŋwəy Hyala va mbə məni wəzə hwər tərəŋw kaa mbəzli kwərakwə» kə.

Ka ndərə nihwəti mbəzli ghwəy ma

(Mt 7:1-5)

³⁷6:37 Mt 6:14-15; Mk 11:25-26Zhəghwa ma kə Yesəw ngəshi ɓa na: «Ka ndərə nihwəti mbəzli ghwəy ma, ghalaɓay, ka dza Hyalaa ndərəŋwəyəw. Ka ɓə fəti ghwəy kaa nihwəti mbəzli ma, ghalaɓay, ka dza Hyalaa ɓəŋwəy fətiw. Mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy *kwəma jikir nay, ə pə ghwəy pəlay mbə nəfə tsa ghwəy, ghalaɓay, ta pəlataŋwəy kwəma ghwəy jikir na dza Hyala mbə nəfə nzə kwərakwə. ³⁸6:38 Mk 4:24Nganshim shiy kaa nihwəti mbəzli, ghalaɓay ta ngaŋwəy shiy dza Hyala kwərakwə. Mbaꞌa pə ghwəy nga shiy kaa nihwəti mbəzliy, tsəgha dza Hyala ngaŋwəy shiy, paf, ka shikə ɓəratatatə njasa ka ha vaa shikə ta tasaw. Sa nzanay, war njasa ka ghwəy vaa mananshi kaa nihwəti mbəzliy, tsəgha dza Hyalaa bərkəti ta məniŋwəy kwərakwə» kə.

³⁹6:39 Mt 15:14Dza Yesəw diɓa, mbaꞌa ɓəlanakəshi fir, ma kə na: «Ya wa ndəy aa sənay, ka mbay ghwəlfəə kəsəvə tsahwəti ghwəlfə nja ghəci ta canci kwaləw. Mbaꞌa kə kəsəvəy, bakanashi dza ghəshiy shakaghwavashi kwa kəꞌwə. ⁴⁰6:40 Mt 10:24-25Ndə ɓəni shiy tiɓa mbaꞌa taŋəti ntsaa ɓananci shiy tə sənashi shiw. Nanzə ki, mbaꞌa kə ɓənəhwə shi va wəzə gwaꞌay, yəmə dza naa nza lə ndə ɓananci shiy tsa va.

⁴¹Sa wana nighə gha kwasheɓi məzaɗi jəw ni tə mətsə zəməŋa, kala nighəvə tsəm tsa dikə tsa va gha tə mətsə ghaa? ⁴²Njaa dza ghaa mbay ni kaa zəməŋa na: “A zəmə, kadiw di e ɓantəŋa kwasheɓi məzaɗi tə mətsə gha ni jəw ni” pə gha, mbaꞌa gha zlay tsəm tsa dikə tsa va tə mətsə ghaa? Ma gha gha ntsaa ɓəti ghən tsa gha tsa ka ntsa slar tsay, a pə gha ɓanti pərɓa tsəm tsa dikə tsa va tə na gha va mətsə di na gha. Ma ghalaɓa kiy, nza gha mbay nay pi ɗiweŋ ɗiweŋ ta ɓananti kwasheɓi məzaɗi tə mətsə zəməŋa» kə.

Tə kwəma gəzə na səvəri mbə miy tsa ci ka məndiy sənay ntsa wəzə tsa, lə ntsa jikir tsa

(Mt 7:16-20; 12:33-35)

⁴³Ma kə Yesəw kaa tsahwəti fir ɓa na: «Ka mbay dəŋw fə wəzə naa yati ya gəmgəm naw. Ka mbay dəŋw fə gəmgəm naa yati ya wəzə naw. ⁴⁴Ya tsamaɓa dəŋw fəy, war tə ya ci ka məndiy sənay sa wəzə tsa na, kə məndi. Sənzənvay, ka mbay məndiy ngəlivə ya bəzakə tə gwəviɗiw. Zhini ɓay, ka mbay məndiy ngəlivə ya shəkən tə dəŋw mbəzakwaw. ⁴⁵Ava tsəgha na, ma ntsa wəzə tsay, sləni wəzə na ka naa məni, sa nzana shi wəzə ni shi mbə nəfə tsa ci. Ma tsa gəmgəm tsa ndəy, sləni gəmgəm na ghəciy məni, sa nza shi mbə nəfə tsa ciy shi gəmgəm ni. Sənay tə ghwəy, kwəmaa təhay nəfə tsa ndə na sa ka ndəə gəzə səkwa tə miy ci» kə.

Kwəmaa dzəkən ceker bakə

(Mt 7:24-27)

⁴⁶6:46-49 Mt 7:216:46 Mala 1:6Ma kə Yesəw kaa ngəshi ɓa na: «Tawa harɗa ghwəy, “A Ndə sləkəŋəy, a Ndə sləkəŋəy” pə ghwəy, kala məni kwəma ghwəy, njasa gəzaŋwəy ya? ⁴⁷Ya wa ntsaa səəkəy dzəvəghee mbaꞌa favə kwəma gəzəkee, dzəghwa na ka məni njasa gəzəkee vay, avanashi shi yəməva na li shi: ⁴⁸Yəmyəm na lə ntsaa ɗi nga ciki, laꞌ laꞌ laꞌ lati pərɓa kəꞌwə təɗəm, mbaꞌa fəti səɗa ciki tsa ci tə kəlɓa səəkə kwa hiɗi. Ma sa ngamti na na, mbaꞌa ghərakwəli səəkəta tə nahwəti vici, pəyaꞌ həl təhəy ka dəzlay ciki tsa ci va, shaŋ ghənzə ta ngəzlamti, sa ngay na wəzə tə kəlɓa. ⁴⁹Ma na ntsaa favə kwəma gəzee, kala məni kwəma favə na vay, yəmyəm na lə ntsaa ghavə vaa fəti səɗa ciki tsa ci dzəy tə hiɗi gəmshi, kala lay ya kəꞌwə jəwə, mbaꞌa ngati. Ma sa kərəy na lə ngaci, tə nahwəti viciy mbaꞌa ghərakwəli səəkəta pəyaꞌ həl təhəy, ka dəzlay ciki tsa ci va, nzaꞌjəw, gərip, ghəci ngəzlay. Kala zhiniy tərmbə ya jəw tsətsə» kə Yesəw.

Kar Yesəw lə dikə tsa ka sawji ka *Rəm bələkwə

(Mt 8:5-13)

¹7:1 Mt 7:28Sa kəɗamti Yesəw gəzə kwəma va gwanata tsəgha kaa mbəzli ki na, dza na mbaꞌa maɗiy ka dzay dzəmbə məlmə Kapernahwəm. ²Ma mbə məlmə va na, mbaꞌa tsahwəti dikə tsa ka sawji ka Rəm bələkwə niy nza tiɓa, mbaꞌa ntsaa ghəranci sləni tiɓa, tərəŋw ghəci ɗi. Dzəghwa mbaꞌa zəlghwə kəsəvə ndə ghəranci sləni tsa va dalala, tərmbə war miy nəfə ta məti.

³Ma sa tsəhəy Yesəw mbə məlmə va na, mbaꞌa dikə tsa ka sawji tsa va favə məndiy gəzə kwəma Yesəw. Dza na nzaꞌjəw harvə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə, mbaꞌa ghwənəghəshi kaa Yesəw ta dza ghəshiy cəꞌwə, a ghəci səəkə ta mbəlanamti ndə ghəra sləni tsa ci va. ⁴Dzəghwa mətikwəkwər va, mbaꞌa ghəshi maɗishi, dza ndəs ghəshi tsəhəshi va Yesəw. Sa tsəhəshi ghəshi na, dza ghəshi tapə ta cəꞌwə Yesəw dalala, ma kə ghəshi ngəci na: «Dikə tsa ka sawji ka Rəm ghwənikəŋəy na ta cəꞌwəŋa, a gha mbəlanamti ndə ghəra sləni tsa ci. Ntsa vay, jəw na wəzəw, aa təɓə ghaa kəətiti. ⁵Sa nzanay, tərəŋw ɗiti na hwəlfə ghwəmmə, ghwəmmə ka Zhəwifə. Sanay, ghəci ngatəmmə na ciki ɓasəva tsa ghwəmmə tsa» kə ghəshi.

⁶Ma sa favə Yesəw kwəma va na, dza na kaf kafəy, mbaꞌa nəwvəshi. Ma ghəshi kwa kwalshi, ghəshi ndəkwə lə ghi tsa ntsa va na, mbaꞌa dikə tsa ka sawji tsa va ghwənikə madigahiy kaa Yesəw. Bəgəm ghəshi mbə kwal lə mbəzli va. Ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «A Ndə sləkəpə, ma kə dikə tsa ka sawjiy: Ka tasə ghən tsa gha gha ma. Yənəy, mənɗee ndə gar dzakə ghi tsee gha dəꞌwə ghən tsa ghaw. ^7-8Sa kamee va mək, ɗimee tsəhə kwa kwəma gha dəꞌwə ghən tsee. Avanay sanay, a mbəzli dikə dikə ni tiɓa kənee ka sləkəra, yən kwərakwə na, lə ka sawji sləkee tiɓa. Yən kəə ɗiy, e ni: “Mbalaa dzəti pətsa tsaꞌ tsa” pən kaa ndə sawji, ka dza ghəci. Aw na: “Ndi” pən kaa tsahwəti, ka səəkə ghəci. E ni: “Məntəra sləni tsaꞌ na” pən kaa ndə ghəra sləni tsee, ka məni ghəci. Gha kwərakwə kiy, ntsa dikə tsa nza gha. Ə cəꞌwəŋee, gəzəkə kwəma lə miy tsa gha kwətiŋ, ta mbəliy dza ndə ghəra sləni tsee va va zəlghwə tsa ci, ka satiy, kə» kə ghəshi.

⁹Ma sa favə Yesəw kwəma gəzəkə dikə tsa ka sawji tsa va va tsəgha na, tapə ghəci mbə vəshiy dzəkən ntsa va. Dza na, tərəɗ zhəghəghəvay dza kwa vərəm tsa kwasəbə va. A kə kaa ngəshi na: «Ya mbə ghwəy, ghwəy mbəzli ka *Izərayeləy, səəkee kəsay ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala gwanay nja ndə ka məlmə tsa tepəw» kə. ¹⁰Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa mbəzli ghwənəghə dikə tsa ka sawji tsa va va zhəghəghəvashiy jighi ki. Dza ghəshi na, ndə ghəra sləni tsa ci va mbəliy kwəriŋ.

Yesəw zhanakati zəghwə nahwəti mali mbəri mbə məti

¹¹Ma ləy hwəm shi va ki na, mbaꞌa Yesəw kafəy, ka dzay dzəmbə nahwəti məlmə, Nayin, kə məndi slən tsa məlmə va. Mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci kwasəbə, ghəshi lə nihwəti mbəzli ɗaŋaŋ. ¹²7:12 1Mezh 17:17Ma ghəci ndəkwə ta tsəhə mbə məlmə va na, bəgəm ghəshi lə mbəri, məndiy dza ta la. Ntsaa mətiy vay, zəghwə nahwəti mali mbəri niy nza na. War kwətiŋəy niy yakə na. Ɗaŋ mbəzli mbə məlmə va niy nza kwasəbə mali va mbə ɓə mbəri tsa va. ¹³War sa nata Yesəw mali va tsəgha na, tapə hwər tsa ci ta zhanci ti. Ma kə kaa ngəta na: «A mali, ka wahə gha ma» kə. ¹⁴Dzəghwa na, kət kətəghəvay dzəvəgha mbəri tsa va, dapə dapashi shəghwə ɓə məndi mbəri tsa va ti shi. Sa dapətishi na na, dza ka ɓə mbəri, gar ghəshi garəshi. A kə Yesəw kaa mbəri tsa va na: «A məgəla, yən gəzaŋa na, satiŋa» kə. ¹⁵7:15 1Mezh 17:22-23Pəlhəm, zəghwə va satiy, das nzəyəy mənzəy, dza na ka gha gəzə kwəma tsəgha. Dza Yesəw ki, mbaꞌa ɓanavə kaa mbəghəy. ¹⁶7:16 1:68; 19:44; Ndə gəzə kwəma Hyala: Mt 16:14; 21:11, 46; 26:68; Mk 6:15; 8:28; 14:65; Lk 7:39; 9:8, 19; 22:64; 24:19; Zhŋ 4:19; 6:14; 7:40; 9:17Ma sa nata mbəzli tiɓa va gwanashi nava kwəma na, mbaꞌa her shi dzashi tərəŋw. Dza ghəshi ka fal Hyala, ma kə ghəshi na: «Kay, par nava kwəma ki. Avanay *ndə gəzə kwəma Hyala tsa dikə tsa tsahwəy dzəmbə ghwəmmə ndatsə. Hyala səəkəta na ta kəəti mbəzli nzə» kə ghəshi. ¹⁷Dza kwəma mənti Yesəw va tsəgha na, mbaꞌa pəlivərivata gwaꞌa gwaꞌa tə hiɗi ka Zhəwde, lə tə nihwəti hiɗi dzar vəgha shi gwaꞌa ki.

Kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa Zhaŋ tsaa mənipə *batem

(Mt 11:2-19)

¹⁸Ma ləy hwəm shi va ki na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa Zhaŋ tsaa mənipə batem dzaa zhananavə shi mənəhwə Yesəw va gwanashi kaa ngəci ghəci kwa fərshina. Ma sa favə Zhaŋ kwəma va tsəgha na, dza na daꞌ harvə mbəzli bakə mbə mbəzli ta səɗa ci va. ¹⁹Kə ka ghwənishi kaa Yesəw Ndə sləkəpə, ma kə kaa ngəshi na: «Mbalam ɗəwtəram kwəma va ntsa va. Ma pə ghwəy ngəciy: “Waa gha na ntsa ndəghə ghəy va dzaa səəkə ta naa? Naa, a ghəy ndəghə tsahwəti ndə na? kə Zhaŋ” pə ghwəy ngəci» kə. ²⁰Dza mbəzli va kaf ghəshi kafəshi, mbaꞌa ghəshi dzaa kəsay Yesəw. Ma kə ghəshi kaa ngəci na: «Waa Zhaŋ, ndə mənipə batem ghwənikəŋəy na va gha. Ma kəy: “Waa gha na ntsa ndəghə ghəy va dzaa səəkə ta naa? Naa, a ghəy ndəghə tsahwəti na?” kə» kə ghəshi.

²¹Ma geꞌi ghala vəghwə tsa gəzə mbəzli va va kwəma na, dza Yesəw mbaꞌa mbalamti ka zəlghwə ɗaŋ, mbəliꞌ kaa vədevəder, mbəliꞌ kaa ka gezlekiki, zhini mbaꞌa ghwənamti mətsəhi ghwəlefesli ɗaŋ. ²²7:22 4:18-19; Mt 11:5Dzəghwa, ma kə kaa mbəzli ghwənikə Zhaŋ va ki na: «Mbalam, a ghwəy dzaa gəzanci shi nashi ghwəy lə mətsəhi ghwəy, lə kwəma favə ghwəy lə slimim ghwəy kaa Zhaŋ. A ghwəy nay, aa mətsəhi ghwəlefesli ghwənishi, mbə nay pi ghəshi, vədevəder na, ka dza, mbaꞌa ka dərna mbəlishi, dza mbaꞌa slimim mədeŋesli ghwənishi, mbə favə kwəma ghəshi. Mbəzliy niy bəkwəshi na, ka zhakatishi mbə məti. Zhini, mbaꞌa Yəwən kwəma wəzə na tsəhəta kwa slimim ka cicikwə. ²³Vəshi na ta ntsaa zhəghavəra ma hwəm, sa səəkəra mee dzəghwa ma ci» kə kaa ngəshi. Dzəghwa mbəzli ghwənikə Zhaŋ va ki, ka dzashi.

²⁴Ma sa dzashi ghəshi na, tapə Yesəw ta gəzanshi kwəma Zhaŋ kaa niy ɓasəshi va mbəzli tə pətsa va, a kə kaa ngəshi na: «Sa dzaŋwəy ghwəy vaa dzəti gamba ta nighə Zhaŋəy, a ntsaa niy dza ghwəy ta nighə tay? Ta nighə dzəvəti kwəfəghə safə niy dza ghwəy nanzə ɓa na? ²⁵Naa wa na ntsaa dza ghwəy va ta nighə kia? A ghəy dzaa nay ndə lə kwəbeŋerəy gwəramti wəzə kən ghən ci, niy nə ghwəy nanzə diɓaw? Ta na ka pa kwəbeŋerəy gwəramti wəzə lə mbəzli tə wahəy, dzar kəy mezhizhə ka gəla niva mbəzliy nzəy nzəy tsa shi. ²⁶War wa na ntsaa dza ghwəy va ta nighə kia? A ghəy dzaa nighəti *ndə gəzə kwəma Hyala niy nə ghwəy nanzə ɓay? Yaŋ tsəgha na, ndə gəzə kwəma Hyala na Zhaŋ kataŋ. Ghəciy aa taŋəti nihwəti ka gəzə kwəma Hyala. ²⁷7:27 Mala 3:1; Səvəri 23:20; Mk 1:2; Lk 1:76Sa nzanay, Zhaŋ na ntsaa niy dza vaa ꞌwara kwal, saa niy tsasliti məndi va kwəmaa dzəkən kwa Zliya Hyala. Ma kə Hyala kaa kwəma gəzəkə naa dzəkənəy:

Avee taa ghwənəghə ndə kwal tsee, a ghəci ꞌwatəŋa kwal,

nza ghəci gwəmantəŋa kwal tsa dza ghaa dza kwa, kə niy ni.

²⁸Ə gəzaŋwəy ya, ndə tiɓa tə hiɗi məndi yakə ka yəməva lə Zhaŋ tə dikəw. Ya tsəgha nzə kiy, ya wa ntsa gəməy tsa zləɓavə kwəmee, ta sləkə Hyalay, dikəɓa ghəci na kaa Zhaŋ.

²⁹7:29-30 Mt 21:327:29 3:7, 12A ghwəy na, ya tsamaɓa ntsaa favə kwəma gəzəkə Zhaŋ ndə mənipə batem va, lə ka dəwanshi gwaꞌay, mbaꞌa ghəshi zləɓavə Hyalaa sləkəshi, sa nzana lə kwal ghənzə məni kwəma nzə. Mbaꞌa Zhaŋ mananatishi batem. ³⁰Ma *ka Farisahi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala nashi ki na, mbaꞌa ghəshi ndəghamti kwəma taranakəshi Hyala, kala zləɓa məni batem va Zhaŋ» kə Yesəw.

³¹Zhini ma kə diɓa na: «Mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsay, lə wa yəməva ghəshi tay? ³²Yəmyəm na ghəshi lə ndərazhiy ɓasətəvashi va tə bəghə ta tsaɓana. Dzəghwa ka ꞌwaŋanshi ꞌwaŋə nihwəti kaa nihwəti, ma kə ghəshi na: “Tawa məni ghwəy tsəgha shəka? Mbaꞌa ghwəmmə ɓasəmmə ta tsə, tapə ghəy ta viyŋwəy sherey a ghwəy tsə, pə ghəy na, a tsə ghwəyəw. Ənkwa pə ghəy, zhini ka ꞌwaŋwəy cəm civə ghəy na, a zləɓa ghwəyəw!” kə ghəshi. ³³7:33-34 Mt 9:14; Mk 2:18; Lk 5:337:33 1:15Tsəgha nza ghwəy nja ndərazhiy səəvəri nihwəti va. Sa nzanay, ndəs səəkəy Zhaŋ tsaa mənipə batem, ma mbə nzəy tsa ci na, kala zəmə ma shi wəzə ni, kala sa ma tay ghəci. Ma pə ghwəy na: “Waa ndə gazlaka na tsatsa ndə” pə ghwəy, kala zləɓa kwəma Zhaŋ ghwəy. ³⁴7:34 Mt 9:10Dzəghwa sa səəkəree, yən Zəghwə yakə ndə ngəri nee ki na, dzee ka zəmə shi zəmə, ka sa tay. Zhini ma pə ghwəy ɓa na: “Wəyəw, ndə hwər na tsatsa ndə, war shi zəmə lə tay na na ci kwəma sənata na gwaꞌa tsəgha, ka kəsə madigaa dzəti ka *dəwan lə dzar tə ka badaway gəmgəm ni” pə ghwəy, kala zləɓa ma kwəmee ghwəy ɓa. ³⁵Ya tsəgha nzə kiy, nihwəti mbəzliy zləɓavə kwəmee na a ghəshi sənay, kwəma mənti Hyala va lə sənata kwəma nzəy, kwəma lə kwal na, kə ghəshi» kə Yesəw.

Yesəw ghəshi lə Shimaŋw *ndə Farisa

³⁶7:36 11:37Ma tə nahwəti vici na, dza tsahwəti ndə Farisa, Shimaŋw kə məndi kaa slən tsa ci, daꞌ haray Yesəw dzakə ghi tsa ci ta zəmə shiy ghəshi li. Dza Yesəw mbaꞌa dzakəy dzakə ghi tsa ntsa va, dza das nzəyəy ta zəmə shi zəmə.

³⁷7:37-38 Mt 26:6-7; Mk 14:3Ma mbə məlmə va na, mbaꞌa nahwəti mali niy nza tiɓa, kwa məni *kwəma jikir na ghənzə tərəŋw. Ma sa favə mali va kəghi tsa *ndə Farisa tsa va na Yesəw mbə zəmə shiy, kə məndi na, pəlhəm kafəta, kə laŋ ɓəvə təlimə paf ꞌwərdi kwa, ka dzata liy dzakə ghi tsa va. ³⁸Tsəhə tsa tsəhə na na, mbaꞌa nzəyta lə hwəm Yesəw ndəkwə vəgha səɗa ci. Dza na ka wahə tsəgha. Ɓeɓeɓeɓeɓ ghaa nighə ma wahə kwa mətsə nzə, ka səkwaa dzəti səɗa Yesəw, cəkeꞌ ɓaslamti shiɗshiɗ Yesəw lə wahə. Kə diɓa ka saɗishi lə shiti mbə ghən nzə. Sa saɗamtishi na na, hwətəm hwətəməvəshi. Ləy hwəm ki na, dza na naꞌi naꞌi ɓaslati ꞌwərdi ti shi.

³⁹7:39 7:16Ma sa nata Shimaŋw tsaa haray Yesəw va ta zəmə shiy kwəma va tsəgha na, dza na ka təkə kwəma mbə ghən ci kwətiy, a kə na: «Ntsay, *ndə gəzə kwəma Hyala naw. Sa nzana war mbaꞌa kə niy nzaa ndə gəzə kwəma Hyala nza kataŋəy, ka dza naa bashi sənata maliy dapə na nzaw. Cəkeꞌ niy dza naa sənay, mali kwa məni kwəma jikir na na, kə nza» kə. ⁴⁰Dzəghwa Yesəw tsəgha ki, mbaꞌa maɗiy ta gəzanci kwəma, ma kə ngəci na: «A Shimaŋw, e ɗi gəzaŋa nahwəti kwəma» kə. Ma kə Shimaŋw na: «Gəzə shaa, Metər» kə.

⁴¹Ma kə Yesəw na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓa kwataŋa lə temer ci va mbəzli bakə. Mbəl bələkwə bələkwə cifə va tsahwəti. Ma va tsahwəti na, mbəl cifə mətsəkə. ⁴²7:42 Mt 18:27Ma mbəzli va bakanashi na, daw bərci shi ta wa təm tsa va. Sa nay ntsa va bərci shi daw tsəgha na, mbaꞌa zlatanavəshi gəna va, kala zhiniy ɗəw və shi bakanashi. Mbə mbəzli bakə ni va sanay, tsama ndə dza naa gwəraa ɗi kwəma ndə gəna tsa va məndi kəə ɗəw va ghaa?» kə Yesəw kaa ngəci. ⁴³Ma kə Shimaŋw kaa zləɓanci na: «Ɗiɓa ntsa zlatanavə na va gəna ɗaŋɓa ngəci dza naa ɗi kwəma ntsa va bərkee nee» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «A gha sənata kataŋ» kə.

⁴⁴7:44 Ghava 18:4; 1Tim 5:10Dzəghwa na dzar kwa bəla mali va, tərəɗ zhəghəghə kwəma ci. Ma kə kaa Shimaŋw na: «A Shimaŋw, nata mali na gha na. Avanay sanay, ndəs səəkəree dzakə ghi tsa gha, dza na nanzə ki, ɓasl ɓasl ɓaslamti shiɗshiɗee lə wahə kwa mətsə nzə, dza na mbaꞌa saɗamtishi lə shəti mbə ghən nzə. Ma gha na na ghay, tara gha ya yam ta pi shiɗshid yaw. ⁴⁵Zhini diɓay hwətəməhwəra gha ghala səəkəra yaw. Na nanzəy, ghala səəkəree dzakə ghi tsa gha tsa na, war mbə hwətəmə shiɗshiɗee na. ⁴⁶7:46 Cem 23:5Gha na na gha diɓay, varambəra in gha mbə ghən tsee ta ci kaꞌwə tsa kaꞌwətəra ghaw. Na nanzə, nanzə ki na, aa ɓaslati ꞌwərdi tə shiɗshiɗee. Nata kwəma va gha sa. ⁴⁷Va tsəgha gəzaŋee, ma shi mənti mali na niy, aa ci ghəshi ɗi tsa ɗitəra na tərəŋw. Aa ci ghəshi pəli tsa pəlay Hyala jikir tsa nzə va tərəŋw tsa diɓa. Ma na ntsa pəlanay Hyala jikir tsa ci jəwə tsətsəy, daw dza naa ɗira kwərakwə» kə Yesəw.

⁴⁸7:48 5:20; Mt 9:2; Mk 2:5Sa gəzəkə na kwəma va tsəgha ki na, dza na ka gəzanta kwəma kaa mali va, ma kə na: «A mali, avee pəlayŋa kwəma mənəhwə gha jikir na kwa hwər tsee» kə. ⁴⁹Sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dza mbəzli zəmə ghəshi va shiy li shi, tapə ghəshi ta təkə kwəma mbə ghən shi, ma kə ghəshi kwa jipə shi na: «Wa slən tsa gəla tsatsa ndə dza naa mbay pəlanay lə kwəma ndə jikir na taa?» kə ghəshi. ⁵⁰7:50 Mt 9:22Ma kə Yesəw kaa mali va naci ki na: «A mali, sa ndara gha tsa nəfə tsa gha gwanayəy, a gha mbəliŋa, mbala kwəriŋ» kə.

Nihwəti miꞌi kwasəbə Yesəw

¹Dzəghwa, ləy hwəm shi va ki na, mbaꞌa Yesəw maɗiy ka dza dzar mbə məlməhi dikə dikə ni, lə dzar mbə ni jəw jəw ni gwaꞌa. Mbaꞌa gəzanavəshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən sləkə tsa dza Hyala ta sləkə mbəzli. Ma ghalaɓa na, kwasəbə mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni niy nza, ²8:2-3 23:49, 55-56; 24:1-10; Mt 27:55-56, 61; 28:1, 8-10; Mk 15:40-41, 47; 16:1, 8ghəshi lə nihwəti miꞌiy niy mbəlanti na va gazlaka, mbaꞌa va nihwəti zəleghwer ghənghən ghənghən gwaꞌa. Avanay slən tsa miꞌi va: Marəy ka Magədala, mbərfəŋ niy tihəkəvəri Yesəw hyeler mbə ghən nzə. ³Mbaꞌa Zhanə, mali Shəwza ndə ghəra sləni kaa mazə *Erədə, mbaꞌa Səwzanə, mbaꞌa nihwəti miꞌi ghənghən ghənghən. Shi və shi niy ɓəvə ghəshi ta kəəkəəti kar Yesəw ghəshi lə mbəzli ta səɗa ci. Tsəgha niy nza ghəshi.

Ɓəli fir lə kwəma ndə sləka ha

(Mt 13:1-9; Mk 4:1-9)

⁴Dza mbəzli tə nahwəti vici ɓa, ɗaŋ ghəshi ɓasəkəvashi, səəkə mbə məlməhi ghənghən ghənghən dzəvəgha Yesəw. Ma sa nashi na mbəzli ɓasəshi tsəgha na, dza na tapə ta ɓəlanshi fir. ⁵Ma kə na: «Tə nahwəti viciy mbaꞌa tsahwəti ndə za maɗiy dzəmti ta sləka ha. Ma sa tsəhəy na na, dzəghwa na tapə ghəci ta kihwə ha va kihwə kihwə. Ma ghəci mbə kihwə ha va ki na, dzəghwa pəriŋ nahwəti ha pəpəriŋətaa dzəghwa kwal. Ma mbəzli mbə dza kwa kwal tsa va na, mbaꞌa ghəshi kaɗamti, zhini ꞌyegwer ɓa, im im im ghəshi səəkəə iməhwə. ⁶Dzəghwa nahwəti ɓa, mbaꞌa pəpəriŋətaa dzəti kwərhə. War sa pəsəta na na, nzaꞌjəw ghənzə ghwə ghwəlita, sa nzəy ma yam mbə kwərhə. ⁷Dza nahwəti diɓa mbaꞌa pəpəriŋəta dzəghwambə jipə tekesli. Ma sa pəsəta na na, tapə ghəshi ka kəli lə tekesli gwanashi, dzəghwa tekesli tisl ghəshi kəələhwə ha va kala mbə ghənzəə zhiniy kəli. ⁸8:8 Mt 11:15Ma dzəghwa nahwəti nanzə ki na, mbaꞌa dzataa dzəmbə hiɗi wəzə ni, dzəghwa na, mbaꞌa pəsəta, ka kəli kəli nzə. Ma sa kəlita na na, mbaꞌa ɓəvə hwər, mbaꞌa fəti mətsə wəzə wəzə» kə Yesəw.

Ma sa kəɗamti Yesəw gəzə kwəma va kaa mbəzli tsəgha, ma kə kaa ngəshi na: «Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən ta kwəma va!» kə.

Sa wana gəzə Yesəw kwəma kaa mbəzli kwa fira?

(Mt 13:10-17; Mk 4:10-12)

⁹Dzəghwa *mbəzli ta səɗa Yesəw tapə ghəshi ta ɗəw sləkar tsa fir tsa ɓəli na va kaa mbəzli. ¹⁰8:10 Mt 13:14-15Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Ta na na ghwəyəy, a Hyala ndaŋwəy məhərli ta sənashi shiy dzəkən sləkə tsa dza na ta sləkə mbəzli. Ma na kaa nihwəti mbəzliy, kwa fir gəzanshee kwəma. Sa nzana, ghəshi na nashiy,

lə mətsəhi və shi ta nighə pi na,

a ka nay pi ghəshiw.

Mbaꞌa slimim vəshi ta favə kwəma na,

a ka favə kwəma ghəshiw, tsəgha» kə.

Yesəw ci sləkar tsa fir tsa ɓəli na va lə sləka ha

(Mt 13:18-23; Mk 4:13-20)

¹¹Dzəghwa ma kə Yesəw ki na: «Avanɗa taa gəzaŋwəy kwəma ɗi fir tsee vaa gəzə: Ma hwəlfə vay, ghənzə na kwəma Hyala. ¹²Nefer nihwəti mbəzliy, nja kwal tsa pəriŋəta nahwəti hwəlfə ha vaa dzəghwa na. Sa ka ghəshiy favə gəzə kwəma Hyalay, ka *ndə jaka tsa Hyala səəkə mbaꞌa ɓanti kwəma va mbə nefer shi, va nəghətaa ghəshi dzaa mbəlishi, sa ka ghəshi ɓanavə nefer shi kaa kwəma va. ¹³Ma nefer nihwəti mbəzli ɓay, nja kwərhə tsa pəriŋatəvata nahwəti ha va ti na ghəshi. Gəla mbəzli vay, war favə ma ghəshi kwəma Hyala tsəgha na, nzaꞌjəw ka ghəshiy ɓanavə nefer shi lə vəshi. Ma ləy hwəm ɓa ki na, ka zlata kwəma va ghəshiy nza gar tsəhəvə hililiŋə ghənzə wəzə mbə nefer shiw, war ta vici jəwə ka ghəshiy zləɓavə gwaꞌa tsəgha. War səəkəy ma ngəraꞌwəə dzəkən shiy, ka ghəshiy dza, mbərəkə ghəshi zlata kwəmaa niy zləɓavə ghəshi va. ¹⁴8:14 1Tim 6:9-10Ma nefer nihwəti mbəzli diɓa na, nja pi ndə tekesli tsa dzəghwata nahwəti ha va mbə. Niva mbəzliy, sa ghəshiy favə kwəma Hyala na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə, ka ghəshi dza diɓa na mbaꞌa ghəshi ghati zəzə kwəmaa kən shi, lə kwəma shi tə hiɗi, mbaꞌa wəzə tsa nzəy tsa tə hiɗi. Ka niva shiy dza ki na, mbaꞌa ghəshi makəti kwəma Hyala kala zhini ghənzəə ghəra sləni mbə nefer shi. ¹⁵Ma nefer nihwəti mbəzli nashi kiy, nja hiɗi wəzə ni va dzəmbəta hwəlfə haa dzəmbə shi na. Sa favə ghəshi kwəma Hyalay, mbaꞌa ghəshi zləɓavə, dza tasl, ghəshi kəsəvə kwəma va mbə nefer shi wəzə wəzə. Ka nəw kwəma Hyala ghəshi lə kwal, ghəshi na shiy ghəra sləni wəzə na ɗi Hyala kala zlata» kə.

Ɓəli fir lə ghwə kwa gərkəwa

(Mk 4:21-25)

¹⁶8:16 11:33; Mt 5:15Zhəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «A ghwəmmə sənay, ndə tiɓa, mbaꞌa tsəꞌwaghwa ghwə kwa gərkəwa na, zhini dzəɓə dzəɓakən tasaw bərkə shiy kən, awə kə bay na, mbaꞌa mbələy dzəy ta pi həni tsa ciw. Mbaꞌa kə məndi pəhaghwa ghwə kwa gərkəway, tə pətsa ɗal tsa ka məndiy fəy, ta mbə ghənzəə mbərə, ma nza mbəzliy dzəmbə ciki nay pi waŋ. ¹⁷8:17 12:2; Mt 10:26Tsəgha na ki, ya wa shi mbəmbə niy, ta səvərishi dza ghəshiy dzəti ngwəla, ya wa kwəma ghələhwə məndi gəzə nzəy, cəkeꞌ dza məndiy sənata, zləŋ məlmə. ¹⁸8:18 Mt 25:29Va tsəgha ki, a nə ya ngəŋwəyəy, mənim məhərliy dzəkən kwəma fa ghwəy. Sa nzanay, ntsa nza nihwəti shiy və na ta mətsahanavə nihwəti shiy dza məndi. Ma na ntsa kama shiy vəy, ta zhini dza məndiy tsaləhwə ya ni jəw ni va shiy niy fə na ghən ti shi» kə.

Mbəzliy nəw kwəma Hyalay niva mbəzli na ngwarməhiy Yesəw lə mbəghəy

(Mt 12:46-50; Mk 3:31-35)

¹⁹Dza kar mbəghəy Yesəw lə ngwarməhiy, mbaꞌa ghəshi maɗishi ta dza ta nighə ci. Dza ghəshi ndəs tsəhəshi tə pətsa nza na va. Ma sa tsəhəshi ghəshi na, kala mbə ghəshiy dzar dzəvəgha Yesəw sa nza mbəzli ɗaŋshi. ²⁰Ma sa nashi mbəzli na, mbaꞌa ghəshi dzaa kəsay Yesəw. A kə məndi ngəci na: «Ava kar məŋa lə ngwarməhiŋa pərikə tə ngwəla ka ɗəwŋa ta nighətəŋa, kə ghəshi» kə məndi ngəci. ²¹8:21 11:28Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Na neyey, mbəzliy fa kwəma Hyala va, ka nəw ghəshi njasa gəzəkə nay, ghəshi na ni ya ngwarməhira, zhini ghəshi nee mərə» kə.

A bərci va Yesəw dzəkən kar safə tsa dikə tsa lə kwəfa

(Mt 8:23-27; Mk 4:35-41)

²²Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw mbaꞌa dzay dzəghwa kwambəwal ghəshi lə *mbəzli ta səɗa ci. Ma sa dzəghwashi ghəshi, a kə kaa ngəshi na: «Taŋəmmə ghwəmməə dzəvəri tsahwəti həlbə» kə. Sa gəzəkə na tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi kafəshi, ka dzashi. ²³Ma ghəshi mbə dza kwa kwambəwal na, mbaꞌa Yesəw ɓəhwə hi. War dzəghwa safə tsəgha vətəghə ghava viy lə bərci mbə tərəŋw tə yam va. Dza yam paf ghəshi təhay kwambəwal, ka ndava ghənzəə dzəmbə yam, jəw ghəshi tərmbə ta yəpəshi. ²⁴8:24 Cem 89:11Nzaꞌjəw mbəzli ta səɗa Yesəw kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw. Mbaꞌa ghəshi fərghay tə hi. Ma kə ghəshi ngəci naa: «A Metər, a Metər, gwaꞌa ghəy!» kə ghəshi. Dza Yesəw pəlhəm satiy, sa satiy na na, naɓə naɓəti kar safə, lə legweper dzəy tə ghən yam va lə bərci. Sa gəzanakəshi na kwəma na, mbaꞌa safə tsa va zlay viy, mbaꞌa yam va dəkəshi, ɗekəɗekə pi məniy tsəgha. ²⁵Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci ki na: «Wa shiy ghəraŋwəya? Kwəma kəray ni ghwəy nefer ɓanavə ghwəy kaa Hyalaa?» kə.

Sa nata mbəzli ta səɗa ci kwəma mənti Yesəw va nashi ki na, mbaꞌa hazləni ghəratishi. Ka mananshi maɗaŋa nava kwəma gwaꞌa tsəgha. Ma kə ghəshi kwa jipə shi na: «Kay, kwətiy gəla tsatsa ndə ki! Ya kar safə lə yam na a ghəshi ɗanati fəti sa gəzanakəshi na kwəma lə bərci ni!» kə ghəshi.

Kar Yesəw lə ndə gazlaka

(Mt 8:28-34; Mk 5:1-20)

²⁶Ma ləy hwəm shi va ki na, dza kar Yesəw mbaꞌa ghəshi kafəshi tə hiɗi ka Galilee taŋəshi dzəvəri tə kwəfa ka Galile. Mbaꞌa ghəshi dzətishi tə hiɗi ka Gerazeni. ^27-298:28 Mk 3:11Mbə məlmə vay, mbaꞌa tsahwəti ndə gazlaka niy nza tiɓa. Tərəŋw ghəci niy hiy mbə gazlaka ci va. Kala dza ma ghəci lə kwəbeŋer. Kala hi ma kəghi, war dzar mbə kwəlihi nzəy tsa ci gwaꞌa tsəgha. Ka sanci ngəraꞌwə ghənzə. Sa ka məndiy dza, tsa məndi tsaghwa dividivi ci lə shiɗshiɗ ci kwa dəŋw tsahi, ta mbay məndiy ndəghwəti na, ka na ghavə cəkeꞌ ngəəlivəri niva shiy na naci. Sa ka gazlaka vaa dza na, zləŋər zləŋərəghə dzar mbə gamba, war tsəgha.

Ma sa səkway Yesəw kwa kwambəwal na, mbaꞌa ndə gazlaka tsa va nay. Dza na mbaꞌa ngwəmata lala, kə ka dzar dzəmbə kwəma Yesəw. Dza na tsəfəkwə tsəfəkwəy, ka gəzə kwəma kaa Yesəw zlaŋzlaŋ, a kə na: «A Yesəw Zəghwə Hyala ta ghwəmə, ta njaa ɗi gha lə ya?» kə. Dza Yesəw ka gəzə kwəma kaa hyeler va lə bərci, a kə na: «Səvəriŋwəyəm mbə ntsa» kə. Ma kə ndə gazlaka tsa va ki na: «A cəꞌwəŋee, ka sara ngəraꞌwə gha na gha ma» kə. ³⁰Sa gəzəkə ntsa va tsəgha, ma kə Yesəw kaa ngəci ki na: «A slən tsa ghaa?» kə. Ma kə ntsa va na: «Mbəzli ɗaŋ» kə. Ɗaŋ tərəŋw niy ɓasambəvashi hyeler mbə ghən ci, va tsəgha niy gəzə na kwəma va tsəgha. ³¹Dzəghwa hyeler va tapə ta cəꞌwə Yesəw, ma kə ghəshi na: «Titihwə ka tihəŋəy gha səvəri mbə ghən ntsa, ta dza ta kalaghwaŋəy kwa kəꞌwə tsa hwərhwər tsa va ma» kə ghəshi.

³²Geꞌi tə pətsa məniva shi va vay, a garəwa ngəreder tərəŋw niy nza tiɓa. Mbə pala shi zəmə shi dzəghwa vəgha kəlaŋ. Dza hyeler va tapə ta cəꞌwə Yesəw diɓa, a kə ghəshi na: «Ndaŋəy kwal, a ghəy səvəriŋəy dzaŋəy dzəmbə ngəreder ni» kə ghəshi. Dza Yesəw mbaꞌa zlatanavəshi kwal. ³³Sa zlatanavəshi Yesəw kwal ki na, dza hyeler va shaa ghəshi səvərishi mbə ghən ntsa va, shəɓətə shəɓətambəvashi mbə ghən ngəreder va. Dza ngəreder va gəgəgəgə ghəshi kafəshi səəkə mə kəlaŋ tsa va, səəkə ghəshi naꞌi ghəshi shakatəvashi tə kwəfa. Bətə ghəshi zashi kwaɓa.

³⁴Mbəzliy niy makə ngəreder va na, tiɓa ghəshi niy nza ka nata kwəmaa məniva. Ma sa nata ghəshi na, bəvbəpə ghəshi hwəshiy dzəmbə məlmə, lə dzar mbə giwahi vəgha məlmə, mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi tsava bar kaa mbəzli. ³⁵Sa favə mbəzli nava kwəma na, kəram ghəshi maɗishi, ta dzaa nata kwəmaa mənta va. Ndəs ghəshi tsəhəshi vəgha Yesəw. Mbaꞌa ghəshi kəsay zal tsa səvərita gazlaka va mbə ghən ci mənzəy vəgha Yesəw. Mbaꞌa pakən kwəbaŋ kən ghən ci, lə məhərli ci və wəzə. Ma sa nay ghəshi tsəgha na, ka ghəranshi hazləni. ³⁶Dzəghwa mbəzliy niy nashi shi va va gwanashi njasa mənishi ghəshi, mbaꞌa ghəshi slanakəshi kaa mbəzliy səəkəshi va, njasa gha gazlaka vaa səvərita mbə ghən ntsa va. ³⁷Ma sa favə ghəshi kwəma va na, dza mbəzli mbə məlmə va gwanashi, ka cəꞌwə Yesəw a ghəci ɓarvay tə hiɗi shi, sa nzana tərəŋw ghəshi hazlənishi va nava kwəma. Mbaꞌa Yesəw zhay zhəghwa kwambəwal, ka dzay.

^38-39Dza ntsa səvərita gazlaka va mbə ghən ci, tapə ta cəꞌwə Yesəw, ma kə na: «Yaŋ pə gha, e nəwvəŋa» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «Awə, mbalaa jighi, a gha dzaa gəzanshi kwəma məntəŋa Hyala na gwanata kaa nihwəti mbəzli» kə. Sa gəzanakə Yesəw tsəgha ki na, dza ntsa va ka dzay jighi. Jighi na na, ka gəzanshi kwəma mananati Yesəw va kaa mbəzli mbə məlmə gwanashi.

Kar Yesəw lə Zhayrəsə mbaꞌa nahwəti mali səkwa miymiy kwa hwər nzə

(Mt 9:18-26; Mk 5:21-43)

⁴⁰Dzəghwa ki sa zhəghəkəvay Yesəw səəkə pəri tsahwəti həlbə na, mbaꞌa mbəzli ɓasəshi tərəŋw, sa nzana mbə ndəghə ghəshi niy nza gwanashi. Dza mbaꞌa ghəshi kaꞌwəti ki. ^41-42Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa, ntsa dikə tsa ghəci mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Zhayrəsə, kə məndi kaa slən tsa ci. Mbaꞌa zha və kwətiŋta, məŋ lə bakə piya nzə.

Dza na mbaꞌa tərəta gwərapəta tərəŋw, tərə na war miy nəfə. Dza ntsa va ndəs səəkəy dzəvəgha Yesəw. Dza na tsəfəkwə tsəfəkwəy tə shinin ci kwa kwəma Yesəw ta cəꞌwə, a kə kaa ngəci na: «Titihwə dzam dzakə ghi tsee, a gha dzaa mbəlitəra zhee nza na gwərapəta» kə. Dza Yesəw mbaꞌa zləɓavə. Kafə ghəci kafəy ta dzaa dzakə ghi tsa va. Ma ghəci mbə kwal na, war a mbəzliy nəw dishi, rəɗ rəɗ rəɗ ghəshi kwasəbə.

⁴³8:43 SləniTaH 15:25-27Mbə mbəzli va na, mbaꞌa nahwəti mali niy nza tiɓa, gwərapəta ghənzə. Piya nzə məŋ lə bakə, war mbə səkwa miymiy kwa hwər nzə. Pəŋw pəŋw ghənzə daŋəramti shi ta dəvə nzə kaa ka ciki ghwəꞌi, ta pəla mbəli ghən tsa nzə. Tərəh ntsaa mbay mbəliti. ⁴⁴8:44 Mt 9:20Dza na ki, kət kətəghəvataa dzəvəgha Yesəw zhəkə ləy hwəm ci, kə dapə, ghənzə dapay mətsəni kwəbaŋ tsa ci. War ghwəla tsəgha na, nzaꞌjəw miymiy nzə va slashi lə səkwa, mbaꞌa mbəlita. ⁴⁵Ma sa ndəŋway mali va Yesəw na, dza Yesəw ka ɗəw va mbəzli, ma kə na: «Wa ntsaa daparaa?» kə. Ya wa ndə mbə mbəzli kwasəbə va na: «Am, yən na na yaw, am, yən na na yaw, am, yən na na yaw» ghəshiy gəzə. Ma kə Piyer na: «A ntsa ghəy dikə tsa, a nava kia? Mbaꞌa gha nashi mbəzli dishi rəɗ rəɗ rəɗ kwasəbə gha na, zhini gha ka ɗəw, wa ntsaa daparaa, pə gha shəkəna?» kə. ⁴⁶Ma kə Yesəw na: «Yaŋ war a ndə dapara, sa nzanay, e favə bərci tikəvərivashi mbə ya» kə.

⁴⁷Sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dzəghwa mali va mbaꞌa sənay, a məndi sənara, ka mbələyvara yaw, kə. Dza na shəlehwə shəlehwə səəkətaa dzəvəgha Yesəw kala gwərgwərə. Kə tsəfəkwə tsəfəkwəta kwa səɗa ci. Dza na cəkeꞌ gəzanakə kwəma dapə na ti kaa Yesəw, tiɓa kwa kwəma mbəzli gwanashi. Mbaꞌa gəzanakə njasa mbəlita na va zəlghwə tsa nzə ghala dapay na va. ⁴⁸8:48 Mt 9:22Ma sa gəzəkə na tsəgha, ma kə Yesəw ngəta na: «A zhee, a gha mbəliŋa tə sa ndara gha nəfə tsa gha. Mbala lə zərkə mbə nəfə tsa gha» kə.

⁴⁹Ma Yesəw mbə gəzə kwəma va kaa mali va tsəgha na, ndəs ntsa kəghi tsa Zhayrəsə səəkəy. A kə kaa Zhayrəsə na: «A zha gha va mətita, ka maw ghaa gagay Metər ma» kə. ⁵⁰Mbaꞌa Yesəw favə kwəma gəzə ntsa va va. Ma kə kaa Zhayrəsə na: «A Zhayrəsə, ka dza her gha ma, ɓanavə nəfə tsa gha kaa Hyala gwaꞌa tsəgha, ta mbəlita dza zha gha va» kə. War a ghəshiy nəw lə kwal tsa shi.

⁵¹Dza ndəs ghəshi tsəhəshi miy dəgha Zhayrəsə ki. Dza Yesəw mbaꞌa makəti mbəzli gwanashi ni va dzakə ghi tsa va kwasəbə. Kwataka Piyer, ghəshi lə kar Zhaŋ lə Zhakə, mbaꞌa kar dəta zha va lə mbəghəta shi pəməvə na gwaꞌa tsəgha. ⁵²8:52 Zhŋ 11:11-13Ma sa dzakəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsashi nihwəti mbəzli, war a ghəshiy wahə, ka tihwəniy dzəkən zha va. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Kadiwəm, ka wahə ghwəy ma. Mətita zha naw, hiy ɓəhwə na gwaꞌa tsəgha» kə. ⁵³Ma sa favə mbəzli kwəma gəzəkə na va tsəgha na, njasa pəꞌwə na kwəma ka gazlaka ghəshiy nighə. Sa sənay ghəshi a zha va məti ta, kə ghəshi. ⁵⁴8:54 Mk 5:41Dzəghwa Yesəw naci ki, tasl kəsəvə zha va tə dəvə nzə. Ma kə kaa ngəta zlaŋzlaŋ na: «A zhee, satiŋa!» kə ⁵⁵War sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, nzaꞌjəw piy tsa nzə zhəkəy zhəmbə. Kə pəlhəm satita. Ma kə Yesəw kaa mbəzli, sa satita na na: «Ɓantam shi zəmə a ghənzə zəmə shi» kə. ⁵⁶8:56 Mk 7:36Dza nava kwəma, mbaꞌa mananatishi maɗaŋa kaa kar dəta zha va, lə mbəghəta. Ma kə Yesəw kaa ngəshi ki na: «Əntaa ghwəy dzaa gəzə kwəma na ya kaa waɓa ma» kə.

Njasa ghwəni Yesəw *mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni

(Mt 10:5-15; Mk 6:7-13)

¹9:1-6 10:1-12Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw mbaꞌa ɓasəti mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni. Dza na mbaꞌa ɓanavəshi bərci ta tihə hyeler gwanashi səvəri mbə ghən mbəzli, lə ta mbəli ka zəlghwə. ²9:2 11:2Dzəghwa na ki, mbaꞌa ghwənashi ta gəzə kwəmaa dzəkən sləkə tsa dza Hyalaa sləkə mbəzli, lə ta mbəli ka zəlghwə, ³9:3 22:35ma kə ngəshi na: «Mbalam, ghwəy kafəy, əntaa ghwəy dzaa ɓə ya waɓa ta dəvə ghwəy ma. Ya gəta, ya mbəl ta ɓə shiy, ya shi zəmə, ya gənay, əntaa ghwəy ɓə ma. Zhini ɓay, ya tsama ndə mbə ghwəy na, əntaa ghəci ɓə kwəbeŋer bakə ta dza va ma. ⁴Ya mbə namaɓa məlmə dza ghwəy tsəhəŋwəyəy, mbaꞌa kə ndə kaꞌwətəŋwəy kəghi tsa ci na, əntaa ghwəy mbəərə ghi ma. War kəghi tsa kwətiŋ tsa pə ghwəy taa nzəy paꞌ fəca dza ghwəy səvəriŋwəy mbə nava məlmə.

⁵9:5 SləniKY 13:51Mbaꞌa pə ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə, kala zləɓa fəŋwəy gwəci tsa ghwəy mbəzli mbəy, səvəriŋwəy tə ghwəy mbə nava məlmə. Ghwəy səvəriy, nza ghwəy batamti kwərbi mbə məlmə shi tə shiɗshiɗ ghwəy, ta mbə ghəshiy sənay a ghəshi mənti *kwəma jikir na, kə ghəshi» kə.

⁶Ma sa gəzanakəshi Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa mbəzli ta səɗa ci va kafəshi. Dza ghəshi ka dzar mbə məlməhi gwanashi, ka gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli, ka mbəmbəli ka zəlghwə ya kwəma kəsashi ghəshi gwaꞌa.

Njasa səy *Erədə

(Mt 14:1-12; Mk 6:14-29)

⁷9:7-9 9:19Ma ghala vəghwə tsa va ki na, cəkeꞌ ngwəmna Erədə favə kwəma məməni Yesəw va. Dzəghwa raꞌi ghəci zay va nava kwəma tsəgha. Sa nzana, ma nihwəti mbəzliy: «Wa Zhaŋ tsaa niy mənipə *batem va na sava zhəkəməy na kwa kwəli» kə ghəshi niy ni. ⁸Ma kə nihwəti na: «*Eli ndə gəzə kwəma Hyala na sava tsahwəy na» kə niva. Ma kə nihwəti ɓa na: «Waa ndə gəzə kwəma Hyala tsa mbəradzə na sava zhəkəməy na kwa kwəli» kə ghəshi. ⁹9:9 23:8Ma kə Erədə na naci ki na: «Ya gar nə ya Zhaŋ na sava pənəy, e niy slanti ghən tə Zhaŋ. Əy wa ndə na, tsatsa ntsa gəzə məndi tsa kwəmaa dzəkən tsətsə diɓa kia?» kə. Dza tapə ghəci mbə pəla kwal tsaa nay Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci ki.

Yesəw lə mbəzli bələkwə bələkwə cifə mətsəkə

(Mt 14:13-21; Mk 6:30-44; Zhŋ 6:1-14)

¹⁰9:10-17 Mt 15:32-399:10 6:13; 10:17Ma sa dza *ka kwal Yesəw mənikə sləniy niy ghwənashi Yesəw va ti ki na, mbaꞌa ghəshi zhəkəshi. Cəkeꞌ ghəshi gəzanakə shi məmənəhwə ghəshi kaa Yesəw. Dza Yesəw mbaꞌa pəməvəshi ka dzay li shiy dzəti pətsa kama mbəzli ti, ta dza nzəyshi kwətishi. Pətsa dzashi ghəshi vaa dzəti na, ndəkwə ghəci vəgha məlmə Betəsayda. ¹¹Nzaꞌjəw mbəzli ɗaŋ sənivəshi, mbaꞌa ghəshi nəwghəshi tə səəbə. Dzəghwa sa tsəhəshi ghəshi vəgha Yesəw na, mbaꞌa kaꞌwətishi lə nəfə kwətiŋ. Dza na mbaꞌa gəzanavəshi kwəma njasa dza Hyalaa sləkə mbəzli. Mbaꞌa mbalamti niy səəkəshi ta mbəli ghən tsa shi va zəlghwə.

¹²Dzəghwa mbaꞌa tihwer ꞌwati məniva, ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə bakə ni vici ndəkwə ndəkwə ta pəkw na, dza ghəshi, kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw. Ma kə ghəshi ngəci na: «Wəzəɓa ɓanavə gha kwal kaa mbəzli ni, a ghəshi ndanivaa dzashi dzar mbə məlməhi lə mbə giwahi ndəkwə ndəkwə ni, ta pala shi zəmə shi, lə pətsa dza ghəshiy hi ti gwaꞌa. Sa nzanay, gamba na pətsa nza ghwəmmə tsa ti tikə» kə ghəshi. ¹³Ma kə Yesəw ngəshi naci ki na: «Ɓanshim shi zəmə dəꞌwə ghən tsa ghwəy, a ghəshi zəməshi» kə. Ma kə ghəshi ngəci na: «Nihwəti shiy va ghəy tikə, kala war peŋ cifəy mbaꞌa kərpi bakəshiw. Mbaꞌa pə ghaa ɗi ghəy dza ta pa shi zəmə, ta ɓanshi kaa mbəzli tikə ni gwanashiy, mbə nava» kə ghəshi. ¹⁴Zhərəy niy nza tə pətsa vay, a ghəshi mənti gar bələkwə bələkwə cifə mətsəkə. Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Tihəvərim mbəzli va, a ghəshi nzəyshi, cifə mətsəkə, cifə mətsəkə, cifə mətsəkə» kə. ¹⁵Dza mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi tihəvərishi njasa gəzəkə na va, mbaꞌa mbəzli va nzəyshi gwanashi.

¹⁶Ma sa nzəyshi mbəzli ki na, dza Yesəw tsəgha, həŋ ɓəvə peŋ tsa cifə tsa va mbaꞌa kərpi bakə ni va ta dəvə ci, mbaꞌa kafata kwəma ciy dzəta ghwəmə, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ta shi zəmə va. Ma sa mananati na ꞌwəsa kaa Hyala na, dza na mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa va, mbaꞌa ɓanavə kaa mbəzli ta səɗa ci, a ghəshi tahanshi kaa mbəzli ɗaŋ ni va. Dza mbəzli ta səɗa ci həŋ həŋ ghəshi ɓəvə, ka tahanshi kaa mbəzli. ¹⁷9:17 2Mezh 4:43-44Mbaꞌa mbəzli va zəməhwə shi va gwanashi, bəhə bəhə bəhə ghəshi, mbaꞌa mbəvəli tərə. Dza məndi kaa naa tərmbəta mbəvəli ɓasə ɓasə məndi ɓasəti, gyaɗə gyaɗə ghwani məŋ lə bakə.

Piyer gəzə: «Yesəw na *Kəristəw» kə

(Mt 16:13-19; Mk 8:27-30)

¹⁸9:18 5:16Ma tə nahwəti vici ki na, mbaꞌa Yesəw dzaa nzəyəy kwətiy ka cəꞌwə Hyala. Dza mbəzli ta səɗa ci ndəs ghəshi səəkəshiy dzəvəgha. Ma sa səəkəshi ghəshi na, dza na ka ɗəw kwəma və shi, a kə na: «A ndə nzee ka mbəzliy ni baya?» kə.

¹⁹9:19 9:7-8; Lk 1:17; 7:16Ma kə ghəshi ngəci na: «Zhaŋ tsaa mənipə *batem nza gha, ka nihwəti mbəzliy ni. Nihwəti na: *Eli nza gha, kə ghəshi. Ma nihwəti ɓa na: Tsahwəti ndə mbə ka gəzə kwəma Hyala mbəradzə zhakatiy na mbə məti nza gha, kə shi» kə mbəzli ta səɗa ci. ²⁰9:20 Mt 16:16; Lk 22:67Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ya ghwəy na ghwəy kiy, wa ndə nzee ka ghwəy nia?» kə. Ma kə Piyer na: «Ghay Kəristəw nza gha, Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli» kə.

²¹9:21 9:36Ma sa gəzəkə Piyer tsəgha na, dza Yesəw mbaꞌa makətishi vantaa ghəshi dzaa gəzə kwəma va, ya kaa waɓa.

Yesəw gəzə kwəma məti ci lə zhakati tsa ci mbə məti

(Mt 16:20-28; Mk 8:30–9:1)

²²9:22 9:43-45; 17:25; 18:31-34; 24:6-7Ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci diɓa na: «Yən yən, Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta sahwə ngəraꞌwə dzee dalala. Mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, mbaꞌa *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyalay, ka dza ghəshiy ɗi mətsə yaw. Ta paslantəra dza məndi, ma sa kee mətiray, ta zhakatira dzee mbə məti, tə kwa mahkana vicee kwa kwəli» kə. ²³9:23-24 14:27; 17:33; Mt 10:38-39; Zhŋ 12:25-26; 1Pi 2:21Dzəghwa ma kə kaa mbəzli gwanashi ki na: «Mbaꞌa kə ndəə ɗi nəwray, a kə tsava ndə zlay zəzəə dzəkən tsa ci ghən, mbaꞌa zləɓavə sa ngəraꞌwə lə mətita gwaꞌa, njasa səəmə vici, ma nza ghəci nəwra. ²⁴Sa nzana, ya wa ntsaa ɗi mbəliti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta zamti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na. Ma ntsaa dzaa zamti piy tsa ci tikə tə hiɗi tə mbərkə kwəma yay, ta mbəliti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza tsava ndə. ²⁵Nay ghwəy na, ya shi tə hiɗi ni gwaꞌa gwaꞌaa kwəmavə ndə mbaꞌa piy tsa ci mə ghwəmə zay, awə na mbaꞌa yaɗamti ghən tsa ciy, shiy tiɓa ndəə ꞌwəy ti mbə kwəma va tsəghaw. ²⁶9:26 12:9; Mt 10:33; 2Tim 1:8; 2:12Mbaꞌa kə ndəə haꞌwə va ndəgha fətiy dzəkənee, ya va gəzə kwəmee kaa mbəzliy, ta haꞌwə dzee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri va ndəgha fətiy dzəkən kwərakwə, ghala vəghwə tsa dzee zhəkə mbə shəndəkə tsee lə mbə shəndəkə tsa Dirə, mbaꞌa sa ka kwal ci ɗewɗew ni mə ghwəmə. ²⁷9:27 Mt 16:28A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, a nihwəti mbəzli mbə ghwəy ghwəy mbəzli tikə niy, ka ghəshi gha bəkwə na ta nay dza ghəshi njasa dza Hyalaa sləkə mbəzli» kə.

Yesəw mə kəlaŋ lə nihwəti *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 17:1-8; Mk 9:2-8)

²⁸9:28-29 5:16Ma sa məniy hi gar dəghəsə ləy hwəm kwəma gəzəkə Yesəw va ki na, dza na mbaꞌa pəməvə kar Piyer, lə Zhaŋ mbaꞌa Zhakə. Mbaꞌa dzay li shiy dzəmə kəlaŋ ta cəꞌwə Hyala. ²⁹9:29-36 2Pi 1:16-18Sa tsəhəshi ghəshi ki na, mbaꞌa ꞌwati cəꞌwə. Ma ghəci mbə cəꞌwə na, dza pətsa mbə kwəma ci mbaꞌa zhəghəkə nahwəti pa. Ma kwəbeŋer kən ghən ci na, tezlezlezlezl ghəshi zhəghəshi, ka mbərə. ^30-319:31 9:22; 13:33Dzəghwa, vətəghə zhər bakə təzlishi tiɓa lə shəndəkə tsa mə ghwəmə kən shi. Dza ghəshi ka gəzə kwəma lə Yesəw dzəkən məti dza na va ta məti mbə məlmə Zherəwzalem, ta kərkə sləni ci niy ghwənikə Hyala ti. Zhər vay kar *Məyizə lə *Eli niy nza ghəshi. ³²9:32 Zhŋ 1:14Ma kar Piyer lə nihwəti mbəzli va ghalaɓa nashi ki na, ciŋ ciŋ ciŋ ghəshi ɓa ɓanti hi. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi fərghəshi. Sa fərghəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi nay shəndəkə tsa Yesəw, lə zhər bakə ni va nza na li shi. ³³Dza mbəzli bakə ni va ki, mbaꞌa ghəshi kafəshi ta zhashi. Ma ghəshi mbə tihəva lə Yesəw ki, ma kə Piyer kaa Yesəw na: «A Metər, jəw na wəzə ghwəmmə nzəyəmmə tə pətsaw, kadiw a ghəy daŋəti ceker mahkan. Kwətiŋ tsa gha, mbaꞌa tsa Məyizə, mbaꞌa tsa Eli» kə. Ma na Piyerəy, niy sənay ghən tsa kwəma ɗi na va gəzə naw. ³⁴Ma ghəci mbə gəzə kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə kwəleɓi tə ghwəmə zləlahə səəkəshi, zhəmakə məcakwə shi dzəkənshi kən kar Yesəw lə mbəzli bakə ni va. Ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa her shi dzashi. ³⁵9:35 3:22; Nəw 18:15Fa ghəshi na, məli Hyalaa gəzanshi kwəmaa dzəkən Yesəw səəkə mbə kwəleɓi va, ma kə na: «Favə tə ghwəy, ava ghəci na Zəghwee təravee, fam kwəma və» kə. ³⁶9:36 9:21War sa gəzamti məli Hyala kwəma na, nay ndə ghəshi tiɓa ghwəlaw, war Yesəw kwətiy. Ləy hwəm kwəma va na, gwəŋəshi mbəzli ta səɗa Yesəw niy nzəyshi, kala gəzə ma kwəma nata ghəshi va, ya kaa waɓa nzə.

Yesəw lə zəghwə nza bashakə və

(Mt 17:14-18; Mk 9:14-27)

³⁷Ma tə way pi həzlimə ki na, mbaꞌa kar Yesəw lə *mbəzli ta səɗa ci va mahkan ni səkwashi mə kəlaŋ tsa va. Ma sa səkwashi ghəshi na, dza mbəzli ɗaŋ, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəghwa kwəma Yesəw. ³⁸Dza tsahwəti ndə mbə mbəzliy ɓasəshi va, ka zlaŋə kwəma, ma kə na: «A ntsa dikə tsa, ə cəꞌwəŋee, nighətima zəghwee na, war kwətiŋəy na tsəgha vəya. ³⁹Sana kiy ndə bashakə na. Kafəy ma bashakə tsa va tiy, war ə ka naa ngwəmə lala, ka mərmərə lə bərci. Ka gha nighə na tsəkwəf kwəf kwəf gwifgwifi ta miy ci. Tərəŋw ka naa sanamiy ngəraꞌwə. ꞌYahəꞌyahə ka naa gha dəkə mbə ghən ci kafəy ma na ti. ⁴⁰Naa niy səəkəree, ka cəꞌwə mbəzli ta səɗa gha nee, a ghəshi təhamtəra bashakə tsa va mbə ghən ci, pən na, kala mbay ghəshiy tahamti» kə.

⁴¹Ma sa gəzəkə ntsa va tsəgha, ma kə Yesəw kaa mbəzli na: «Mata ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa gəmgəm niy, ɓanavə nefer ghwəy ghwəy kaa Hyalaw. Paꞌ hwəm ɗi ghwəy yən nzəyra lə ghwəy kia? Hwəm dzee kərə lə səꞌwa kwəma ghwəy kia?» kə. Sa gəzəkə na tsəgha, a kə kaa dəy zəghwə va na: «Pəməra zəghwə gha vaa səəkə tikə» kə. ⁴²Dza məndi ka dza ta pəmə zəghwə va. Ma ghəci mbə səəkə na, dza bashakə tsa va, mbeɓ fati tə pi. War a ghəciy mərmərə lə bərci. Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa gəzanakə kwəma lə bərci kaa bashakə tsa va, mbaꞌa tahamti. Dza na kwəriŋ mbəlanti zəghwə va, mbaꞌa pəmanavə kaa dəy. ⁴³9:43-45 9:21-22Ma sa nashi mbəzli tiɓa gwanashi shi va na, ka mananshi maɗaŋa, sa nata ghəshi bərci Hyala.

Yesəw zhiniy gəzəpə kwəmaa dzəkən məti ci lə zhakati tsa ci mbə məti

(Mt 17:22-23; Mk 9:30-32)

Ya wa ndə na, war mbə mananci maɗaŋa kwəma mənti Yesəw va ki. Ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci na: ⁴⁴«Kwəma dzee na ta gəzaŋwəy sanay, fə tə ghwəy ghən ti wəzə. Ma yən yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta kəsəvəra dza məndi, mbaꞌam fambəra mbə dəvə mbəzli» kə. ⁴⁵9:45 18:34Ma mbəzli ta səɗa ci nashi ki na, favə shi ɗi Yesəw gəzə ghəshiw. Mbəmbə niy nza sləkar tsa kwəma va və shi, va nəghətaa ghəshi favə shi ɗi naa gəzə. Mbə ghəranshi hazləni niy nza ta ɗəw shi va va Yesəw.

Tsama ndə na ntsa dikə tsaa?

(Mt 18:1-5; Mk 9:33-37)

⁴⁶9:46-48 22:24-26Dzəghwa *mbəzli ta səɗa Yesəw, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə ngərə ghəpə kwa jipə shi, ta mbəə sənay, nda a ntsaa gwəra dikə mbə shi. ⁴⁷Mbalaa cəkeꞌ sənata Yesəw kwəma təkə ghəshi mbə nefer shi, naci ki. Dzəghwa na kaa zəghwə jəwə pəm pəməvə, dza na mbaꞌa garəy kwa kwəma ci. ⁴⁸9:48 10:16; 22:26; Mt 10:40; 20:26-27; Mk 10:43-44; Zhŋ 13:20Ma kə kaa ngəshi na: «Nay ghwəy na, a gəzaŋwəy ya, ya wa ntsaa kaꞌwəti zəghwə jəwə nja sasa tə mbərkə kwəma yay, yən dəꞌwə ghən tsee na sa kaꞌwəti na tsəgha. Mbaꞌa kə ndə kaꞌwətəray, aa kaꞌwəti ntsaa ghwənikəra va kwərakwə. Sa nzanay ntsaa dzaa zhəghəti ghən tsa ci jəwə mbə ghwəy gwanaŋwəyəy, ghəci na ntsa dikə tsa» kə.

Tsa ghwəmmə ndə na ntsaa pa ma jaka lə ghwəmmə

(Mk 9:38-40)

⁴⁹Ma sa gəzamti Yesəw kwəma, ma kə Zhaŋ kaa ngəci na: «A Metər, a ghəy nay tsahwəti ndə ghəci mbə tihə gazlaka lə slən tsa gha. Mbaꞌa ghəy makəti na ghəy, sa kama na kwasəbə ghwəmmə» kə. ⁵⁰9:50 11:23; Mt 12:30Ma kə Yesəw ngəci na: «Zlayəm, ka makə ghwəy ma. Sa nzana, ma ntsaa kama mbə jaka lə ghwəyəy, ntsa ghwəy na tsava ndə» kə.

Mbəzli mbə nahwəti məlmə tə hiɗi ka *Samari kala zləɓa ma kaꞌwə Yesəw

⁵¹9:51 24:50-51; Mt 19:1; Mk 10:1; SləniKY 1:9Dzəghwa vici dza Yesəw ta dzay dzəmə ghwəmə ti, mbaꞌa kətikəvata. Ghala vəghwə tsa vay, dza na mbaꞌa pəhəti dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem mbə nəfə tsa ci. ⁵²9:52 10:33Sa pəhəti na tsəgha na, dza na, mbaꞌa ghwənashi ka ghwəni miy tə kwəma ci. Dza mbəzli va pəkw ghəshi dzashi, ndəs ghəshi tsəhəshi mbə nahwəti məlmə tə hiɗi ka Samari ta dzaa gwəmanati pi fə gwəci tsa Yesəw mbə. ⁵³Ma mbəzli mbə məlmə va na, kala zləɓa kaꞌwə ci ghəshi, sa nzana va dzəmbə məlmə Zherəwzalem ghəci dza. 9:53 Niy dzar ghən tsa *ka Zhəwifə lə ka Samariw. Va tsəgha niy kaꞌwə ma ka Samari mbəzliy dzar mbə hiɗi shi ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem.⁵⁴9:54 2Mezh 1:10, 12Ma sa nata *mbəzli ta səɗa Yesəw, kar Zhakə ghəshi lə Zhaŋ nava kwəma tsəgha, ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «A Ndə sləkəŋəy, ka ɗi gha ghəy cəꞌwə Hyala a ghənzə ghwənəkəghwa ghwə səəkə mə ghwəməə ndamtishi na?» kə ghəshi. ⁵⁵ꞌWakəvə Yesəw tsəgha tərəɗ, zhəghətəvay, dza kwa shi, ka naɓəshi. Ma kə ngəshi na: «A ntsaa fambəŋwəy gəla nana zəzə kwəma mbə ghən tsa ghwəya? Na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta zamti piy tsa mbəzli səəkə yaw, ta mbəlishi səəkee» kə. ⁵⁶Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə nahwəti məlmə.

Kar Yesəw lə mbəzliy ɗi nəw ci

(Mt 8:19-22)

⁵⁷Ma kar Yesəw kwa kwal mbə dza ki na, dza tsahwəti ndə tiɓa, mbaꞌa ghavə gəzanci kwəma. Ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, ta nəwŋa dzee, ya paꞌ kwəmaɓa dza ghaa dza» kə.

⁵⁸Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «A pə gha zəzəvə kwəma wəzə di, a gha sənay, ma keŋkiɗiy a ghi tsa shi və shi mbə hiɗi. ꞌYegwer ɓa na, lə tsa shi ghi ghəshi mə fə. Ma na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy tsee ghi tiɓa gar dəkətəvaree mbə kiw» kə. ⁵⁹Ma kə kaa tsahwəti ndə na: «Nəwra dzam» kə. Ma kə ntsa va na: «A Ndə sləkəpə, ndara kwal, e dzaa lamti dirə di, kee gha səəkə ta nəwŋa» kə. ⁶⁰Ma kə Yesəw ngəci na: «Zlashi mbəreketi tiɓa a ghəshi lala ghən tsa shi. Na na ghay, mbala ta gəzə njasa sləkə Hyala mbəzli» kə. ⁶¹9:61 1Mezh 19:20Ma kə tsahwəti ndə kaa Yesəw ɓa na: «Yən neyey, ta nəwŋa dzee Ntsee dikə tsa. Ma nanzə kiy, ndara kwal e dzaa səkwamti mbəzli kəghi tsee, ma nzee səəkə ta nəwŋa» kə. ⁶²9:62 11:2; Flp 3:13Ma kə Yesəw ngəci na: «Mbaꞌa kə ndə kəsəvə ngwər slay ta za, zhini mbaꞌa dzay ta nighə pətsa zhəy ləy hwəməy, ta dzay dza ngwər tsa vaa dzəvəgha bəla. Tsəgha na lə ntsaa ɗi nəwra kwərakwə, mbaꞌa kə zhiniy dzay ta zəzə shi dzəy lə hwəməy, dzəkwətəvay tsava ndə ta gəzə sləkə tsa dza Hyalaa sləkə mbəzliw» kə.

Yesəw mbə ghwəni mbəzli mbərfəŋ mətsəkə bakəti ta gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli

¹10:1-12 9:1-6Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dza Yesəw Ntsaa sləkəpə mbaꞌa təravə nihwəti mbəzli mbərfəŋ mətsəkə bakəti. Dza na mbaꞌa ghwənashi, bakə bakə bakə kwa zəərə shi, a ghəshi dza kwa kwəma kwa kwəma ci, dzar mbə məlməhi gwaꞌa gwaꞌa lə dzəti pətsa dza naa dza dəꞌwə ghən tsa ci. ²Dzəghwa, ma kə kaa ngəshi kwa fir na: «A mbəzlee, ɗaŋ shi zəmə nakamtəvashi kwamti ngar na, daw mbəzli ta ɓasəshi səəkə tə vəhəə jighi. Ghənzə tsəghay, cəꞌwə pə ghwəy cəꞌwə ndə za tsa va, a ghəci mətsəhə ghwəni nihwəti mbəzli dzəmti, ta mananci shi ci vaa səəkə» kə. ³Ma kə diɓa na: «Nana kiy satim, mbalam, aa ghwəniŋwəy ya, nja ndərazhi teŋkesli ka məndi vaa kambə mbə jipəjipə dəghwava jezlhi. ⁴10:4 22:35; 2Mezh 4:29Əntaa ghwəy dzaa ɓə ya mbəl pas tsaa ɓə gəna kwa, ya mbəl ndə dza ta wə, ya kwekweher nzə ma. Ghwəy mbə kwaləy, əntaa ghwəy səkwə mbəzli ma.

⁵10:5-6 2:14Ya tsama ghi dza ghwəy dzakəŋwəyəy: “Ndaŋwəy zərkə Hyala mbə nzəy tsa ghwəy kəykə” pə ghwəy taa ni kaa mbəzli kəyɓa ghwəy dzakə. ⁶Ma ghalaɓa, mbaꞌa kə ntsa zərkə nəfə tsa kəghi tsa vay, ta dzəkən dza zərkə tsa ɓəghə ghwəy va. Ma kala gəla tsava ndə kəyɓay, ka dza zərkə tsa gəzanshi ghwəy vaa nza kən shi ghwəlaw. ⁷10:7 1Tim 5:18; 1Kwər 9:6-14Mbaꞌa kə ndə kaꞌwətəŋwəy kəghi tsa ciy, nzəyŋwəy tə ghwəy kəyɓa. Ka zəmə shi zəmə ɓəŋwəy məndi kəyɓa, ka sa shi sa ɓəŋwəy məndi kəyɓa diɓa. Sa nzanay, mbaꞌa kə ndəə ghəra sləni na, aa təɓə məndiy nganci shi zəmə ci. Əntaa ghwəy dzaa təɗi ghi kəy pətsa gha ghwəy nzəy kəy, ta dzakə tsahwəti ghi, mbə məlmə kwətiŋ na ma.

⁸Mbaꞌa pə ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə, dza mbaꞌa məndi kaꞌwətəŋwəy mbəy, a pə ghwəy taa zəmə shi dza məndiy ɓəŋwəy mbəɓa. ⁹10:9, 11 11:2Ka zəlghwə dza ghwəy kəsashi mbəɓay, ka mbəlishi. A pə ghwəy taa ni kaa mbəzli mbə məlmə vay: “Ndəkwə ndəkwə na Hyala ta səəkə ta sləkəŋwəy” pə ghwəy taa ni ngəshi. ¹⁰Ma mbaꞌa pə ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlmə, kala zləɓa kaꞌwəŋwəy məndi mbəy. Səvəriŋwəy tə ghwəy dzəti pətsa ka məndiy ɓasəva mbəɓa. Tsaꞌ pə ghwəy taa ni ngəshiy: ¹¹10:11 SləniKY 13:51; 18:6“Ava ghəy batəyŋwəy lə kwərbi mbə məlmə ghwəy ta niy dzətishi tə shiɗshiɗ ghəy, ta mbə ghwəy sənay a ghwəy mənti *kwəma jikir na, pə ghwəy. Nanzə kiy, sənay tə ghwəy wəzə, ndəkwə ndəkwə na Hyala ta səəkə ta sləkəŋwəy” pə ghwəy taa ni ngəshi. ¹²10:12 Mt 10:15A gəzaŋwəyee, fəca dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzliy, tərəŋwɓa ngəraꞌwə tsaa dzaa nza kən mbəzli mbə nava məlmə dza naa nza kən ngəraꞌwə tsaa dzaa nza kən mbəzli mbə məlmə *Sədəm» kə Yesəw.

Ngəraꞌwə tsaa dzaa dzəkən mbəzliy ɗi ma zləɓa kwəma Yesəw

(Mt 11:20-24)

¹³10:13-14 Ezay 23:1-16Dzəghwa, ma kə Yesəw na: «Ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Kwəraziŋ lə ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Betəsayda, a ngəraꞌwə taa nza kən ghwəy. Sa nzana mbə məlmə Tir lə mbə məlmə Shidaŋw pən niy mənəhwə shi maɗaŋa maɗaŋa ni ni mənəhwee mbə ghwəy nzay, ci mbəzli mbəɓa tsəfəkwəshi, ka tsati titihwə ka zhəghanti nzəy tsa shi kwa kwəma Hyala va kwəma shi jikir na nza. ¹⁴Va tsəgha kiy, fəca dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzli na, tərəŋwɓa na ghwəy ngwəvə dza naa nza kən na mbəzli mbə məlmə Tir lə mbəzli mbə məlmə Shidaŋw. ¹⁵10:15 Ezay 14:13, 15Ghwəy ghwəy mbəzli mbə məlmə Kapernahwəm kiy, mbəzli dza məndiy kafashiy dzəta ghwəmə nza ghəy na ghəy ki nə ghwəy na, nava tiɓa teepəw. Ta dzəghwa dza ghwəy paꞌ tə pətsa nza mbəreketi» kə Yesəw.

¹⁶10:16 9:48; Mt 18:5; Mk 9:37; Zhŋ 13:20Ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci diɓa ki na: «Ya wa ntsaa fa kwəma ghwəyəy, kwəmee fa na kwərakwə. Ya wa ntsaa ɗi ma fa kwəma ghwəyəy, kwəmee ɗi ma na fa kwərakwə. Ya wa ntsaa ɗi ma fa kwəmee kwərakwə diɓa na, kwəma ntsaa ghwənara na sa ɗi ma na va fa tsəgha» kə.

Mbəzli ghwənashi Yesəw va mbərfəŋ mətsəkə bakəti ni

¹⁷10:17 9:10; Mk 6:30Dzəghwa mbəzli mbərfəŋ mətsəkə bakəti ni va niy ghwənashi Yesəw ki, mbaꞌa ghəshi zhəghəkəvashi mbə dzashi va lə vəshi. Ma kə ghəshi kaa Yesəw sa səəkəshi ghəshi na: «A Ndə sləkəpə, lə hyelershi ɗitəŋəy na fəti. Sa ka ghəy tihəshi səvəri mbə ghən mbəzli lə slən tsa ghay, ka səvəri ghəshi» kə ghəshi. ¹⁸10:18 Zhŋ 12:31; ShiZhŋ 12:9Ma kə Yesəw ngəshi na: «Tsəgha na, mbə nay *ndə jaka tsa Hyala niy nzee ghəci mbə tərə səəkə mə ghwəmə, wampiɗ, kə, nja wampiɗi van. ¹⁹10:19 Cem 91:13Favə tə ghwəy: Avee ndaŋwəy bərci ta dza ghwəy dzar tə shesher lə dzar tə yətihi, zhini ka təɗanakən bərci kaa ndə jaka tsa Hyala. Shiy tiɓa dzaa mbaŋwəyəw. ²⁰10:20 Səvəri 32:32; Flp 4:3; ShiZhŋ 3:5Nanzə kiy, ka vəshi ghwəy war tə sa ɗitəŋəy hyeler fəti ma, tə sa nzana mbaꞌa Hyala tsasliti slən tsa ghwəy mə ghwəmə pə ghwəy vəshi» kə Yesəw.

Yesəw vəshiy

(Mt 11:25-27; 13:16-17)

²¹10:21 4:18; Mt 11:25Ma geꞌi ghala vəghwə tsa səəkəshi mbəzli vaa gəzanci kwəma kaa Yesəw ki na, mbaꞌa safə tsa Hyala ɗewɗew tsa təhanay nəfə tsa Yesəw lə vəshi. Ma kə na: «A Dirə tsaa sləkə ghwəmə lə hiɗi, ꞌwəsa nə ya ngəŋa, sa nzana ma kwəmaa niy mbələy gha na va mbəzliy sənata kwəma ghəshi lə ka məhərliy, a gha canakəvərishi kaa mbəzli daw daw ni tə sənata kwəma. A Di a falŋee, sa nzana tsəgha gha ɗi» kə.

²²10:22 Mt 11:27Ma kə Yesəw kaa mbəzli ki na: «Mbə dəvee fambə Dirə shiy gwanashi. Ndə tiɓa mbaꞌa sənata kwəmee kala war Dirəw. Ndə tiɓaa sənata kwəma Dirə kala war yən yən Zəghwə ci, mbaꞌa ntsa nə ya e ɗi canati Dirə pənəw» kə.

²³Sa gəzəkə Yesəw tsəgha ki na, dza na, tərəɗ zhəghəghəvay dzar kwa mbəzli ta səɗa ci. Ma kə kaa ngəshi kwətishi na: «Vəshi na va ghwəy, sa kwəmavə ghwəy nashi shi mənti Hyala lə mətsəhi ghwəy. ²⁴10:24 1Pi 1:10-12Sa nzana e gəzaŋwəyəy, ka gəzə kwəma Hyala ɗaŋ, lə mezhizhə ɗaŋ niy ɗi na nashi shi nashi mətsəhi ghwəy ni sənzənva, kalaa niy kwəmavə nashi ghəshi. Mbə ɗi fa kwəma favə ghwəy na sənzənva ghəshi niy nza na, a kwəmavə fa nzə ghəshiw» kə.

Ɓəli fir dzəkən ndə ka *Samari tsaa məni kwəma wəzə na

²⁵10:25 18:18; Mt 19:16; Mk 10:17Ma tə nahwəti vici na, dza tsahwəti *ndə ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha Yesəw ta ngali lə kwəma. Ma kə kaa Yesəw na: «A Metər, wa shi dzee mənti, kee kwəmavə piy tsaa kəɗi maa?» kə. ²⁶Ma kə Yesəw ngəci na: «Njaa nə məndi kaa kwəma tsasliti məndi mbə kwəma pəhətəmmə Hyala ta mənia? Njaa na kwəma ka ghaa favə gha mbə jangə nzəa?» kə. ²⁷10:27 Mt 22:37, 39Ma kə ntsa va na: «A kə məndi mbə kwəma pəhəti Hyalay: “Ɗi pə ghaa ɗi Hyala gha sləkəŋa, lə nəfə tsa gha gwanay, lə bərci gha gwanashi, lə məhərli gha gwanata, mbaꞌa gha ɓanavə ghən tsa gha gwanay. Zhini diɓay, ɗi nihwəti mbəzli gwanashi njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə” kə məndi» kə.

²⁸10:28 SləniTaH 18:5; Rm 10:5; Gal 3:12; Zhŋ 13:17Ma sa zləɓakə ntsa va tsəgha ki, ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Kay, wəzə zləɓati gha kwəma va. Mbala məni war tsəgha, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza gha» kə.

²⁹Ma ntsa va na, kala ɗi ghəci kwəma vaa kəray və. Ma kə kaa Yesəw ki na: «Yaŋ, tsəgha na, sana kiy, wa na tsee ndə ghalaraa?» kə. ³⁰Ma kə Yesəw kaa zləɓanci kwa fir na: «Tə nahwəti viciy, mbaꞌa kafəy tsahwəti ndə Zhəwifə mbə məlmə Zherəwzalem ta dzaa dzəmbə məlmə Zherikwə. Ma ghəci mbə kwal na, mbaꞌa ka ghəli pəslishi ti. Dza dəꞌwə dəꞌwə ghəshi dəꞌwəti. Kwərat kwərat ghəshi səsərəhwə shiy kən ghən ci. Mbaꞌa ghəshi pahwə shi və gwanashi, ka dzashi. Tərə na war miy nəfə ta məti. ³¹Ma kwa kwəma jəw na, dza tsahwəti ndə ta Hyala tsa mbə hwəlfə kwətiŋ na li mbaꞌa dzakə dza ci kwa kwal tsa va. Mbaꞌa kəsay ntsa dəꞌwəvə ka ghəli va bəzhehə tiɓa kwa kwal. Ma sa nay na na, dza na, wəsl wəslivə kwal tsa ci, mbaꞌa zlay ntsa va tiɓa, ka dzay. ³²Ma kwa kwəma jəw ɓa na, zhəghwa tsahwəti ndə mbə hwəlfə Levi ɓa, ntsa nza ghəshi mbə hwəlfə kwətiŋ na li, mbaꞌa zhəkəy kwa kwal tsa va. Səəkə na na, mbaꞌa kəsay ntsa va war tə pətsa va bəzhehə. Ma sa nay na kwərakwə na, dza na wəsl wəslivə kwal tsa ci. Mbaꞌa zlay ntsa va tiɓa, ka dzay. ³³10:33 Samari: Mt 10:5; Lk 9:52; 17:11, 16; Zhŋ 4:9, 39-40; SləniKY 1:8; 8:1, 5, 14-17, 25; 9:31Ma kwa kwəma jəw diɓa kiy, dza tsahwəti ndə ka Samari, ndə məlmə kala kama mbə hwəlfə ci, mbaꞌa dzakə dza ci kwərakwə. Səəkə na ndəs tsəhəy vəgha ntsa va. War sa nay na naci ki na, mbaꞌa hwər tsa ci zhanati tərəŋw ti. ³⁴Dzəghwa na kət kətəghəvay dzəvəgha ntsa va. Dza na kaa zheher ti njəꞌwə njəꞌwə naghamtishi, dza na mbaꞌa mananati ghwəꞌi tə zheher va, kə ki pəərə pəərə pəərətishi. Ma sa paramtishi na na, dza na tsaŋ ɓəvə, ɗal famə mə kwantəmca ci səəkə na li. Dza na mbaꞌa dzaa fəy mbə ciki tsa ka ka məlməə nzəy mbə tə gəna, ka zəlghwə ntsa va mbəɓa. ³⁵Ma tə way pi həzlimə ki na, mbaꞌa kafəy ta dzay. Dza na mbaꞌa ɓəvə gəna gar mbəl bakə, mbaꞌa ɓanavə kaa ndə ciki tsa va. Ma kə kaa ngəci na: “A dzaree ta dza, ndi gəna na, nza gha nighəə dzəkən ntsa va. Ya ə dza gəna dza ghaa zamti mbə kwəma ciy taŋəti nanay, sa kee zhəghəkəvara mbə dzee na e taa zhanavəŋa sa gha” kə» kə Yesəw.

³⁶Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəlanci fir tsa va kaa ndə ɓənipə kwəma pəhəti Hyala va ki, ma kə kaa ngəci na: «Mbə mbəzli mahkan ni va sana kiy, tsama na ndə ghalay ntsa dəꞌwəvə ka ghəli vaa?» kə ngəci. ³⁷Ma kə ntsa va na: «Vəya na neyey, ntsaa pəərəti zheher ci va na» kə. Ma kə Yesəw ki na: «Tsəgha na, gha kwərakwə kiy, mbala, gha dzaa məni tsəgha» kə.

Yesəw kəghi tsa kar Martə lə Marəy

³⁸10:38-40 Zhŋ 11:2; 12:2-3Dzəghwa kar Yesəw ghəshi lə *mbəzli ta səɗa ci, mbaꞌa ghəshi kafəshi ta dza. Ma ghəshi mbə kwal na, mbaꞌa ghəshi kəsata nahwəti məlmə. Mbaꞌa nahwəti mali niy nza mbə məlmə va, Martə, kə məndi kaa slən tsa nzə. Dza na mbaꞌa kaꞌwətishi kəghi tsa nzə. ³⁹Martə vay, a zhaməmmə niy nza və, Marəy, kə məndi kaa slən tsa nzə. Dza Marəy nanzə kiy, paꞌ pavə pətsa nzə vəgha Ndə sləkəpə. Dərasə nzəyta war ka fa kwəma gəzə Yesəw. ⁴⁰Ma Martə nanzə ki na, war a ghənzəə tsəva lə ghəra sləni ghənghən ghənghən kwətita. Dzəghwa na, kaf kafəta, dza ndəs tsəhəta vəgha Yesəw. Ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, kwəmaa shashaŋa tiɓa mbə kwəma zhamərə na, sa zlara na tsa mbə sləni, war e tsəva mbə kwətira tsəy? Gəzanta a ghənzə kəətira» kə. ⁴¹Ma kə Yesəw kaa ngəta na: «A Martə, wa nava dzaŋa gha ta təra kwəma tsəgha ɗaŋaŋaŋ, ka tasə ghən tsa gha tərəŋw tay? ⁴²Shiy kwətiŋ na shiy gwəramti e gəzaŋa nee ki. Na na Marəyəy, a təravə bəlaa gwəramti wəzə. Zlata a ghənzə fa kwəmee» kə.

Njasa ɓəni Yesəw cəꞌwə Hyala kaa *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 6:9-13; 7:7-11)

¹11:1 5:16Ma tə nahwəti vici na, dza Yesəw ka cəꞌwə Hyala dzəghwa tə tsahwəti pi. Ma sa kəɗiy na lə cəꞌwə na, dza tsahwəti ndə kwətiŋ mbə mbəzli ta səɗa ci ka gəzanci kwəma, ma kə ngəci na: «A Ntsaa sləkəŋəy, ɓanavəŋəy cəꞌwə Hyala kwərakwə, njasa ɓananavə Zhaŋ va kaa mbəzli ta səɗa ci» kə. ²11:2mbə sləkəŋwəy na Hyala: 4:43; 9:2, 62; 10:9, 11; 17:21; 19:11; SləniKY 1:6-8; 19:8; 28:23, 31Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbaꞌa pə ghwəy cəꞌwə Hyalay. Vanta kwəma ka ghwəy gəzə:

A Dəŋəy,

a cəꞌwəŋa ghəy nza mbəzli mbəə sənay Hyala ɗewɗew na

nza gha, kə ghəshi, ka fal slən tsa gha.

Mazə nza gha, səəkə sləkəŋəy.

³11:3 12:22-32Ɓəŋəy shi zəmə gar məkəŋəy vici va vici va.

⁴Pəlataŋəy kwəma ghəy jikir na mənti ghəy.

Sa nzanay, kar ghəy pəlata na mbəzliy

məniŋəy *kwəma jikir na kwərakwə.

Ndəghwətəŋəy vantaa *ndə jaka dzaa həərətəŋəy

ta məni kwəma jikir na.

Ava tsəgha ka ghwəy ni» kə Yesəw.

⁵Zhini ma kə kaa ngəshi ɓa na: «Sənzənvay ava ndə mbə ghwəy, mbaꞌa madigay və, dzəghwa na mbə daŋkala vərɗi pəkw dzay dzakə ghi tsa madigay tsa va. Ma kə kaa ngəci sa tsəhəy na na: “A madiga, va gha səəkee, a gha ngavəra shi zəmə nzee watəŋa shi gha. ⁶A səəkəy tsahwəti madigara ta wə kəghi tsee, kala shi zəmə vəya ta ngancishi” kə. ⁷11:7-8 18:5A kə madigay tsa məhəni va kaa ngəci na: “Am, am, am! Kaa gagara gha ma! Kəəli kəəli na dəghee məcanata, məhəni ghəy lə ndərazhee gwanaŋəy. Ka mbay ya satira tə pi həni sənzənva ta ndaŋa shi vaw” kə ⁸Ya tsəgha gəzəkə na na, war ə madigay tsa vaa gagay lə cəꞌwə va ki. Mbaꞌa madigay tsa va satiy ɓanavə shi ɗəw na va gwaꞌa, sa gagay na, kala kama tə sa nza ghəshiy madiga. ⁹11:9 Mt 7:7A gəzaŋwəy ya kiy, cəꞌwəm shiy va Hyala, ta ndaŋwəyshi dza na. Pəlam shiy və, ta kwəmavəshi dza ghwəy. A pə ghwəy har, ta zləɓaŋwəy kwəma dza na. ¹⁰Sa nzana, ya wa ntsaa cəꞌwə shiyəy, ta ɓanavəshi dza məndi. Ya wa ntsaa pəla shiyəy, ta kwəmavəshi dza na. Ya wa ntsaa tsa yashiy dzakə ghiy, ta zləɓanci kwəma dza məndi. ¹¹Didi tiɓa mbə ghwəy, ka ɗəw ɗafa zəghwə ci və na, dza tsaŋ ɓəvə hakwə ka ɓanci na? Ka ɗəw kəlipə ghəci və na, nza naa ɓanavə shishi ka məjəꞌa kəlipə va na? ¹²Ya zəghwə ciy cəꞌwə slisli kwəkwəla və na, nza naa ɓanci yiti na? ¹³Ma ghwəy ghwəy mbəzli gəmgəm ni mbaꞌa ghwəy sənay ɓanshi shi wəzə ni kaa ndərazhi ghwəy na, hanaɓa Dəŋwəy tsa mə ghwəmə ka na mbay ma ɓanavə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kaa mbəzliy cəꞌwə və shəkəna?» kə.

Dza kwa pətsa səəkə bərci tihə Yesəw hyeler li shi

(Mt 12:22-30; Mk 3:20-27)

¹⁴11:14-15 Mt 9:32-34A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, mbaꞌa *hil niy pəhəti ghani ci, kala mbə ghəciy gəzə kwəma. Dzəghwa Yesəw tə nahwəti vici, mbaꞌa tihəkəvəri hil tsa va mbə ntsa va. Ma sa səvəriy hil tsa va mbə na, ka gəzə kwəma ntsa va. Sa nata mbəzli ɗaŋ ni va ɓasəshi tə pətsa va nava kwəma na, ka mananshi maɗaŋa ghənzə. ¹⁵Ma kə nihwəti mbəzli nashi ki na: «Belzhebəl, mazə tsa mbə hyeler ɓanci na bərci tihə na va nihwəti hyeler səvəri mbə ghən mbəzli li shi» kə ghəshi.

¹⁶11:16 Mk 8:11; Mt 16:1Dza nihwəti ɓa, ka pəla ngali ci lə kwəma. Ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «Mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni, ti dza ghəy gha sənay Hyala ghwənikəŋa na kataŋ, pə ghəy» kə ghəshi. ¹⁷Na na Yesəw naci ki na, gwaꞌa gwaꞌa ghəci sənata kwəma mbə ghən shi. Ma kə ngəshi na: «Mbaꞌa kə mbəzli dikə dikə ni zəmə hiɗi dzəmbəshi mbə pa jaka kwa jipə tsa shiy, ta zamti ghən tsa shi dza ghəshi. Ka ceker shi dzay, ka ngangazlavaa dzəkən nihwəti. ¹⁸Mbaꞌa kə *ndə jaka tsa Hyala dzəmbəy mbə pa lə mbəzli ciy, ta ndanivərivay dza mazə tsa ci va. Ma pə ghwəy mbə gəzə kwəma ghwəyəy, lə bərci ndara Belzhebəl tihee hyeler mbə ghən mbəzli, pə ghwəy. ¹⁹Mbaꞌa pən tihə hyeler lə bərci ndara Belzhebəl kiy, ya nihwəti mbəzli ghwəy va tihə hyeler va na, wa ntsaa ɓanshi ni shi va bərci kia? Sləni ghəra mbəzli ghwəy vay, ti ghwəy sənay, a fəti va ghwəy, pə ghwəy mbə kwəma gəzəkə ghwəy na. ²⁰11:20 17:21Ma na nee na kataŋ nay, lə bərci Hyala tihee hyeler səvəri mbə mbəzli. Ma ɗi kwəma nata ghwəy na ciŋwəyəy: Wa na Hyala ghati sləkəŋwəy, ɗi naa gəzə» kə.

²¹11:21 Ezay 49:24Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Mbaꞌa kə ndə bərci pəhətəvay wəzə lə shi mbəzə ci, ka ndəghwə ghi tsa ciy, ndə tiɓa dzaa ndəŋwashi shi ciw. ²²Ma mbaꞌa kə tsahwəti ntsaa taŋəti tə bərci səəkəy dzəkən, mbaꞌa təɗanakənəy, ta pahwə shi mbəz ci va niy vəshi na ti shi dza ntsa va. Shi dza na vaa pahwə və na, mbaꞌa tatahamtishi.

²³11:23 9:50; Mk 9:40A na neyey, ma ntsaa ni ghwəm na lə gha na yaw, kəy, ndə mbəz tsee na tsava ndə. Ntsaa kəətira ma mbə sləni yay, slənee vaa liɗi na» kə Yesəw.

Njasa ka gazlakaa zhəghəvaa zhəmbə ndə

(Mt 12:43-45)

²⁴Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Mbaꞌa kə gazlaka niy nza mbə ghən ndə, dza mbaꞌa səvəritay, a ka naa dza dza, ka təwrə dzar mbə gamba, ta pəla pətsa dza naa mbay dəkətəvata ti. Ma sa ka na dza kala kwəmavə pi ghənzəy, ka na dza mbə zəzə kwəma nzəy: “Ma ghənzə tsəgha na, wəzəɓa zharee zhəmbə ciki tsee vaa səvəri ɗee mbə” dza naa ni. ²⁵Ma sa ka na zhəghəkəvataa zhəmbə na, mbaꞌa kəsay ciki tsa va gwəma gwəma wəzə, papa ɗewɗew. ²⁶11:26 2Pi 2:20Ma sa ka gazlaka va nay pətsa mbəɓa tsəgha ki na, mbaꞌa dzaa hakakə nihwəti gezlekikiy gwəramti məni ndərəm kən mbərfəŋ, ta nzəy mbə ciki tsa va. Ma sa ka ghəshi səəkəə ki na, shirɓitə dzashiy dzəmbə ntsa va gwanashi. Dzəghwa tərəŋw gazlaka dzaa mətsəhəta va ntsa va, taŋ na kwataŋa va ki» kə.

Vəshi kataŋ na

²⁷Ma sa kəramti Yesəw gəzə kwəma va na, mbaꞌa nahwəti mali maɗita mbə jipə mbəzli tiɓa, ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ. Ma kə na: «Vəshi na ta mali səkwa gha kwa hwər nzə, mbaꞌa gha sahwə ꞌwa tə hati nzə!» kə. ²⁸11:28 8:21Ma kə Yesəw kaa zləɓanta na: «Aw kiw, mbəzliy fa kwəma Hyala va, dza ghəshi ka ɗi fəti tiy, ghəshi na shi mbə vəshi» kə.

Məndiy ɗəw shi maɗaŋa maɗaŋa ni va Yesəw

(Mt 12:38-42)

²⁹11:29-30 Mt 16:2-4; Mk 8:12; Zhŋ 6:30Ma sa ɓasətəvashi mbəzli vəgha Yesəw, a kə na: «Ma ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsay, mbəzli jikirkir ni nza ghwəy. “Mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni” pə ghwəy kaa ngəra. Na nee nee kiy, nihwəti shi maɗaŋa maɗaŋa ni dzee məntəŋwəy tiɓaw. Mək na shi maɗaŋa maɗaŋa ni va niy mənəhwə Hyala lə *Zhəwnasə. ³⁰11:30 Zhəwnasə 2:1A Hyala mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni lə Zhəwnasə, ta mbə ka *Ninivə sənay, Hyala ghwənikə na, kə ghəshi. Ta mənti shi maɗaŋa maɗaŋa ni dza Hyala lə ya kwərakwə, ta mbə ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsaa sənay, Hyala ghwənikəra na, yən Zəghwə yakə ndə ngəri, pə ghwəy. ³¹11:31 1Mezh 10:1-10Nay ghwəy na, fəca dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzliy, ta dza dza mazə maliy niy səəkəta va tə hiɗi ka Sabaa dzəti ngwəvə ghəshi lə mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa. Ta kəsəyshi dza na tə ngwəvə, sa nzana mbaꞌa niy səəkəta tə hiɗiy gwəramti kərakə, war ta favə kwəma gəzə mazə *Saləmaŋw, sa nzana tərəŋw ghəci sənata kwəma. Dzəghwa ghwəy na ghwəy ki na, kala ɗi zləɓa kwəmee ghwəy. Yən sa dikə tsa kən Saləmaŋw ngar ki. ³²11:32 Zhəwnasə 3:5Fəca vici dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzliy, ta səəkə dza mbəzli mbə məlmə ka Ninivə dzəti ngwəvə ghəshi lə mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa, ta kəsəyshi dza ghəshi tə ngwəvə. Ghəshi na nashi sa niy favə ghəshi gəzə kwəma Hyalaa dzəkən jikir tsa shi va Zhəwnasəy, a ghəshi niy tsati titihwə kaa Hyala, ka zhəghanti nzəy tsa shi. Dzəghwa ghwəy na ghwəy kiy, kala ɗi fa kwəmee ghwəy, yən tsa dikə tsa kən Zhəwnasə ngar ki» kə Yesəw.

Nzəy tsa mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw mbə waŋ pi

(Mt 5:15; 6:22-23)

³³11:33 8:16; Mk 4:21Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ndə tiɓaa tsəraghwa ghwə kwa gərkəwa, sa tsəraghwa na na, mbaꞌa mbələy, aw bay na, mbaꞌa dzəɓakən tasaw kənəw. Mə pətsa ɗal tsa ka məndiy fəy, ta mbə ghənzəə mbərə, ma nza mbəzliy dzəmbə ciki nay pi waŋ. ³⁴Məcihi ghay, nja gərkəwa tə vəgha gha na ghəshi. Mbaꞌa kə mətsəhi ghaa nay pi ɗiweŋ ɗiweŋəy, mbə waŋ pi dza vəgha ghaa nza gwanata ghalaɓa ki. Mbaꞌa kə mətsəhi gha kala nay pi ɗiweŋ ɗiweŋəy, mbə kwəsli na vəgha gha. ³⁵Ghənzə tsəgha kiy, məni tə gha məhərli, vantaa waŋ pi tsa mbə nəfə tsa gha dzaa nzaa kwəsli. ³⁶Waŋ kə pətsa mbə vəgha gha gwanay, kala tərmbə nahwəti bəla nzə mbə kwəsliy, ghalaɓa na, mbə waŋ pi dza naa nza gwanata, njasa ka gərkəwa vaa mbərəŋa waŋ tsa nzə kwərakwə» kə.

Yesəw lə *ka Farisahi mbaꞌa *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala

(Mt 23:1-36; Mk 12:38-40)

³⁷11:37 7:36Ma sa kəɗamti Yesəw gəzə kwəma ki na, dzəghwa tsahwəti ndə Farisa mbaꞌa harvə ta zəmə shiy kəghi tsa ci. Dzəghwa Yesəw mbaꞌa tsəhəy kəghi tsa ci va. Mbaꞌa ghəshi ghati zəmə shiy kala yaɓə dəvə Yesəw. ³⁸11:38-39 Mk 7:2-4; Mt 15:2Ma sa nay ndə Farisa tsa va Yesəw ghati zəmə shiy, kala yaɓəhwə dəvə ghəci ta zəməshi na, mbaꞌa məhərli ci səəta va nava kwəma. ³⁹Ma kə Ndə sləkəpə kaa ngəci ki na: «Ghwəy ghwəy ka Farisahiy, paf paf təhəshi nefer ghwəy va ndərəm lə va ghəli. Gwəyəy, mbəzliy gwəmanti yaɓə devəre sa shiy tsa shi va lə kwakwa tsa shi ɗewɗew pərikə tə hwəm shi, mbalaa ngərjəkəjəkə na ghəshi va rəɗa kwa hwər kwa hwər shi nza ghwəy. ⁴⁰Ghwəyəy, mbəzli kama məhərli mbə ghən shi nza ghwəy. Ma Hyalaa mənti pətsa pərikə va tə ngwəla na, kala ghənzə mənti tsa mbəɓa mbəɓa pi nə ghwəy kwərakwə shəkəna? ⁴¹11:41 12:33Wəzəɓa ɓanavə ghwəy shi kwa devəre sa yam tsa ghwəy lə shi kwa kwa zənɗafa tsa ghwəy kaa ka ndərma. Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəghay ɗewɗew dza nefer ghwəy nza kwa kwəma Hyala.

⁴²11:42 Mt 23:23; Lk 18:12A gəzaŋwəy ya, ghwəy ghwəy ka Farisahiy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Ghwəy kiy, kar ghwəy ɓə shiy kwətiŋ mbə shiy məŋ ta ɓəshi kaa Hyala. Ka ɓə shiy kwətiŋ mbə shiy məŋ, ya səvəri mbə kəslifi er jəw jəw ni wəzə ni ka ghwəy ta ghənghən ghənghən ni. Ma na nza bama ti *kwəma pəhəti Hyala na, kala ɗi nəw ghwəy. Shi ɗi kwəma pəhəti Hyalay: Ka ɗi Hyala lə nəfə kwətiŋ, ka məni kwəma lə kwal tsa nzə, ava ghənzə na kwəma nza bama ti va Hyala. Tsəgha na shi ka ghwəy məni nza ki, kala za ma ghən ta ɓə shiy kwətiŋ səvəri mbə shiy məŋ kaa Hyala diɓa. ⁴³11:43 20:46; Mk 12:38-39Ghwəy ghwəy ka Farisahiy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Sa nzanay, war tsa kwa kwəma pi nzəy ka ghwəy pəla ta nzəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə nza mbəzli mbəə naŋwəy. Jəw ɗi ghwəy məndiy səkwəŋwəy mətsəfəkwə dzar tə ləwmaw. ⁴⁴Ghwəy ghwəy ka Farisahiy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. Sa nzanay, yəmyəm nza ghwəy lə kwəli mbə hiɗi, kala mbə məndiy nata, war dza məndiy dza dzar kən kala sənata məndi» kə.

⁴⁵Ma kə tsahwəti ndə mbə ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na: «A Metər, mbə kwəma gəzə gha va tsəgha nay, lə ghəyŋəyta tsəərə gha mbə kwəma va» kə.

⁴⁶Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy kwərakwə, ghwəy ghwəy ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala! Sa nzanay, kwəma shəndəkə na taŋəti bərci mbəzli ka ghwəy ɗi ghəshiy məni. Ma ghwəy na, ka ka dəvə ghwəy kaa mbəzli ya jəw mbə nəw kwəma ghwəy vaw. ⁴⁷11:47-48 SləniKY 7:52Ghwəy ghwəy shiy gwəmanti nga kwəlihi ni wəzəə dzəkən ka gəzə kwəma Hyala bakwamti jijihiŋwəyəy, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy. ⁴⁸Sa gwəmanti ghwəy va kwəlihi vay, a ghwəy zləɓavə kwəma mənti jijihiŋwəy va ɗi na gəzə. Sa nzanay, bəkwə bakwamti jijihiŋwəy ka gəzə kwəma Hyala, sa dza ghwəy na ghwəy ki na, mbaꞌa ghwəy gwəmanti kwəlihi ka gəzə kwəma Hyala va. ⁴⁹11:49 6:13Va tsəgha niy nə Hyala ghənzə kwa sənata kwəma: “Ta ghwənanakəvəshi ka gəzə kwəmee dzee lə ka kwalee, ka ghəshi dzay, mbaꞌa ghəshi bakwamti nihwəti mbə shi, nihwəti na, mbaꞌa ghəshi sanamiyshi ngəraꞌwə” kə. ⁵⁰Ka gəzə kwəma Hyala bakwamti məndi ghala ghava hiɗi kiy, tə ghwəy ghwəy mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa dza Hyalaa kəsli kərhi tsa shi. ⁵¹11:51 Ghava 4:8-10; 2NəMezh 24:20-22Tə *Abel gha məndiy pəəsli ndə, ka sar lə bəkwəshi paꞌ tə Zakari tsa pəəsliti məndi va kwa jipə pətsa ka məndi fə shiy ti ta ta Hyala lə ciki tsa nzə. Njasa gəzaŋwəy ya va na, ta sla ngwəvə dza Hyalaa dzəkən ghwəy, ghwəy mbəzli ndatsə ni, tə mbərkə mbəzli bakwamti məndi va gwanashi.

⁵²11:52 Mt 16:19Ghwəy ghwəy ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyalay, mbə səəkə na ngəraꞌwəə dzəkən ghwəy, sa nzana mbaꞌa ghwəy ɓəhwə sənata kwəma Hyalaa dzəmbə dəvə ghwəy, mbaꞌa ghwəy kalay kwal va mbəzliy ɗi sənata kwəma va, ya ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy na sənata ghwəyəw» kə.

⁵³11:53-54 20:20Ma sa gəzamti Yesəw kwəma va ki na, dza na mbaꞌa ɓarvay tiɓa. Dza ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, ghəshi lə ka Farisahi ka ghwərvəə dzəkən tərəŋw, ka ɗəɗəw nihwəti shiy və ghənghən ghənghən, ⁵⁴ka pəla ngali ci, nda nza naa mbəlikəvəri *kwəma jikir na tə miy ci, ta mbə ghəshiy kwəmavə kwəma dza ghəshiy kəsə ti.

Yesəw yəmə shi ɓənipə *ka Farisahi lə *is

(Mt 10:26-27)

¹12:1 Mt 16:6; Mk 8:15Ma ghala pətsa va ki na, mbaꞌa mbəzli gar diwəy diwəy diwəy, ɓasəshi, ka dza tə ndə tə ndə va ɗaŋshi. Dza Yesəw mbaꞌa ghati gəzə kwəma pərɓa kaa mbəzli ta səɗa ci, ma kə na: «Ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va is tsa ka Farisahi va. Ɗi naa gəzəy, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va ngəɗipə tsa ɓəni ghəshi va kaa mbəzli. Sa ka ghəshiy dzay, mbaꞌa ghəshi ɓəti ghən tsa shi ka mbəzli slar slar ni, a tsəgha na ghəshiw. ²12:2 8:17; Mk 4:22Ya wa kwəma mbəmbə na gwaꞌay ta dzəti ngwəla dza na. Ya wa kwəma dza məndiy ghələhwə gəzə nzəy, ta sənata dza məndi. ³Va tsəgha, ya wa kwəma dza ghwəy gəzəhwə taa nza mbə kwəsliy, ta favə dza məndi havəghwə tə ngwəla. Ya wa kwəma dza ghwəy ɗahwəhwə kaa ndə mbə ciki kəəli kəəliy, ta zlapata kwəma va dza məndi mə ɗal pi pərikə tə ngwəla, ka favə məndi» kə.

Ka hazləni ghwəy va ndə ngəri ma, va Hyala pə ghwəy hazləni

(Mt 10:28-31)

⁴Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ma nə ya kaa ngəŋwəyəy madigahiray, ka hazləni ghwəy va mbəzliy dzaa mbay pəəsliti vəgha ghwəy ma. Na niva mbəzliy, nihwəti shiy tiɓa ghəshi dzaa mbay mənti dzəghwakən shi vaw. ⁵12:5 Ebr 10:31Kadiwəm, e citəŋwəy ntsa təɓə na ghwəy hazləni və. Va Hyala pə ghwəy hazləni. Ghənzə na ntsaa dzaa mbay pəəsliti ndə, zhini mbaꞌa bərci və ta zhiniy ndəghambə ntsa va mbə ghwə diɓa. Ə gəzaŋwəy ya, gəla tsava ndə na sa təɓə ghwəy hazləni və.

⁶A ghwəmmə sənay, cifə ka məndiy tanavə ꞌyegwer tiytiyhi kaa ndə tə dala bakə. Ya tsəgha nzə kiy, ka zamti ghən Hyala ta tsahwəti mbə shi ya kwətiŋəw! ⁷12:7 21:18Ghwəy kiy, ya shəti mbə ghən ghwəy gwanashi na mbəra mbəra na ghəshi, kwətiŋ kwətiŋ tsa shi gwaꞌa va Hyala. Njana nzana tsəgha kiy, ka hazləni ghwəy tepə ma. A ghwəy nay, ya njaa na ꞌyegwer ɗaŋ tsa shiy, ka zamti ghən Hyala ti shi ya kwətiŋəw, hanaɓa ghwəy ghwəy ke ngəri ki ka na zəzə maa dzəkən ghwəy na» kə Yesəw.

Ka haꞌwə ghwəy lə gəzə kwəma Yesəw kaa mbəzli ma

(Mt 10:32-33; 12:32)

⁸Zhini ma kə Yesəw ɓa na: «Ə gəzaŋwəyee, ya wa ntsaa dzaa ni: “Ndə nəw Yesəw nzee nee” kə kwa kwəma mbəzliy, ta gəzə dzee yən Zəghwə yakə ndə ngəri, kwa kwəma ka kwal Hyala kwərakwə: “Tsee ndə na tsatsa” pən. ⁹12:9 9:26; Mk 8:38Ma ntsaa dza vaa ni: “Sənay ndee Yesəw na yaw” kə kwa kwəma mbəzliy, tsəgha dzee gəzə yən Zəghwə yakə ndə ngəri kwərakwə kwa kwəma ka kwal Hyala: “Sənay tsava ndə yaw” pən.

¹⁰Ya wa ntsaa dzaa gəzəkə kwəma hwəvə hwəvə naa dzəkənee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta pəlay dza Hyala mbə nəfə nzə. Ma na ntsaa gəzakən kwəma sawaa dzəkən *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, ka dza Hyalaa pəlay tsava ndə mbə nəfə tsa nzə teepəw.

¹¹12:11-12 21:14-15; Mt 10:19-20; Mk 13:11Mbaꞌa kə məndi dzaa kəəsəghəŋwəy dzəti ngwəvə mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, ya dzəghwa kwəma mezhizhə, ya va nihwəti mbəzli dikə dikə ni ta slaŋwəy ngwəvəy, sa ka ghwəy tsəhəŋwəy na, əntaa ghwəy taa zəzə njasa dza ghwəy mənti ta mbəliŋwəy, ya kwəma dza ghwəy gəzə ma. ¹²Sa nzanay, gwaꞌa dza Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa citəŋwəy kwəma dza ghwəy gəzə ghala vici va» kə.

Fir dzəkən ndə gəna tsa kama məhərli və

¹³ꞌWakəvə tsahwəti ndə mbə mbəzliy ɓasəshi va, mbaꞌa maɗiy, ma kə kaa Yesəw na: «A Metər, gəzanci kaa zədirə a ghəci zləɓa ghəy təhə shi zəmə ghi tsa dəŋəy» kə. ¹⁴Ma kə Yesəw ngəci na: «A madiga, wa ntsaa fəyra ta sləka kwəma kən ghwəy, ya ta təhəŋwəy shi ghwəya?» kə. ¹⁵12:15 1Tim 6:9-10Dzəghwa ma kə kaa mbəzli gwanashi na: «Mənim məhərli, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va nəghətaa ghwəy məniŋwəy ka mbəzli ka ɗi gəna. Sa nzana, ya njaa na gəna ɗaŋ tsa nzə va ndəy, ka ɓanavə piy gəna va kaa ndəw» kə.

¹⁶Sa gəzəkə na kwəma va ki na, dza na mbaꞌa ɓəlanakəshi fir. Ma kə na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, ndə gəna ghəci tərəŋw. Mbaꞌa veher və. Ma sa zati na za ti shi na, tərəŋw shiy mənishi tə veher va. ¹⁷Ma sa nashi na shiy mənishi və tsəgha ki na, dza na mbaꞌa dzay dzəmbə təkə kwəma mbə ghən ci kwətiy, ma kə na: “Njaa dzee məni tay? Sanay, daw na pi vəya ta shikə shi zakee ni gwanashi” kə, war ka zəzə kwəma, war ka zəzə kwəma. Ma kə ki na: ¹⁸“Yawa kadiw na gha ki. E sənay njasa dzee mənti nana ki. A dzee bakwamti gəzhemer ya ni gwanashi, kee dza na mbaꞌee zhiniy nga ngati ni dikə dikə ni. Kee dza ki na ɓasə ɓasə ɓasaghwa shi zakee kwa shi, lə nihwəti shi vəya gwaꞌa. ¹⁹12:19-20 Cem 49:21Sa kee mənti tsəgha ki, ma pən taa ni kaa ghən tsee na, a ghən tsee! A shiy mənishi va gha dalala nana ki, ɗaŋ gəna, lə shi zəmə paf paf paf, məkəŋa ta piya gar ɗaŋ. Nana kiy, a pə ghaa dəkəva, ka zəmə shiy, ka sa shi sa, ka vəshi” kə. ²⁰Ma kə Hyala kaa ngəci na: “Gha niy ya, sa kama məhərli tsa ya jəw tsətsə mbə ghən ci! Avanay, ndatsə ndatsə, tə vərɗi ndatsə nay, ta mətiŋa dza gha. Sa ka gha mətiŋa kiy, ya shi gha ni gwanashi ɓasəti gha kaa ghən tsa gha na, wa ntsaa dza zəməshia?” kə» kə Yesəw. ²¹Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəli fir tsa va, zhəghwa ma kə na: «Ava tsəgha dza naa nza lə ntsaa kəslimbə ghən va war mbə tsəni shiy kaa ghən tsa ci, ma dza kwa kwəma Hyala na, ndə ndərma ghəci» kə.

Ka zəzə nahwəti kwəma ghwəy ma, ɓanavəm nefer ghwəy gwanay kaa Hyala

(Mt 6:25-34)

²²12:22-32 11:3Ma ləy hwəm kwəma va ki, ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci na: «Ava va tsəgha nə ya ngəŋwəy kiy, ka kəslimbə ghən ghwəy mbə zəzə kwəmaa dzəkən shi zəməə dzəghwa hwər ghwəy, ya dzəkən shiy dzəkən ghən ghwəy ma. ²³Sa nzanay, a piy tsa ndə taŋəti shi zəmə ndə. A vəgha ndə taŋəti shi pa naa dzəkən ghən ci diɓa, pən. ²⁴12:24 Cem 147:9Nashim ghaməkəhi, njasa ka ghəshiy zəmə shiy di. Ka za ghəshiw, ka məni shiy ghəshi səəkə kwamtiw, tamə və shiw, gəzəm və shiw. Ya tsəgha nzə kiy, Hyala zəmanshi na shiy. Ghwəy kiy, diməɓa tə ghwəy na kwa kwəma Hyala kən ꞌyegwer. ²⁵Mbaꞌa pə ghwəy kəslimbə ghən mbə zəzə kwəma tsəgha kiy, ka dza ghwəy mbay mətsahakən viciy dzəkən na slavəŋwəy Hyala ya jəw nzə na? Ka mbay ghwəy tepəw. ²⁶Njana nzana kala mbay ghwəy mənti na jəw na kwəma kiy, wa shiy mənishi zəzə ghwəy kwəma tərəŋw dzəkən niy tərmbə shiya? ²⁷12:27 1Mezh 10Nashim fəhiy mbərə ghwə tə gamba njasa ka ghəshiy təɓə kyasə tsa shi. Ghəshiy, kar ghəshiy mənəhwə sləniw, ka cislivə kwəbeŋer ghəshiw. Ya tsəgha nzə e gəzaŋwəyəy, ya ndə nja mazə *Saləmaŋw, ghəci saa niy nza vaa ndə shiy na, səəkə naa pakən kwəbaŋ ka təɓə nja fəhiy mbərə ghwə va tə gambaw. ²⁸12:28 Mt 14:31A ghwəy sənay, mbərə ghwə kiy, ka nzay nza naw, ka ndə nata ndatsə na kwəma gagaw, həzliməy ghənzə shəkəta, mbaꞌa ghwə dzaa ndamti. Ya tsəgha nzə kiy, kar Hyalaa ghasləti, ka təɓə wəzə. Hanaɓa ghwəy ghwəy mbəzli dza naa pakənŋwəy ma kwəbeŋerəy gwəramti wəzə ki na. Ma ghwəyəy ɓanavə nefer ghwəy ghwəy kaa Hyala gwanashiw. ²⁹Ka tasə ghən tsa ghwəy ghwəy lə papala shi dza ghwəy zəmə, lə shi dza ghwəy sa, ka zəzə, war ka zəzəə dzəkən shi ma. ³⁰Ma na gəla niva shiyəy, mbəzliy nəw ma Hyala məni shi tikə tə hiɗi na shiy tasəva lə pala niva shiy. Na na ghwəyəy, a Didi va ghwəy. Gwaꞌa sənashi na niy kama va ghwəy shiy. ³¹Wəzəɓa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Hyala na, nza ghənzə sləkəŋwəy. Ma nza Hyala ndaŋwəy niva shiy» kə.

Ghəra sləni ta shi wəzə ni mə ghwəmə

(Mt 6:19-21)

³²12:32 Ezay 41:14; Lk 22:29Ma kə Yesəw diɓa na: «A mbəzlee ni, ya kala ɗaŋ nza ghwəyəy, ka hazləni ghwəy ma. Sa nzanay, a Dəŋwəy tsa mə ghwəmə vəshiy ta ɓəŋwəy dzəti pətsa dza naa sləkə mə ghwəmə. ³³12:33 Mt 6:19; 6:20; Lk 11:41; 18:22; SləniKY 2:45; 4:34-37; Kwəl 3:1-2A gəzaŋwəy ya, mbalam pamtim səkəm tə shi va ghwəy, nza ghwəy tahanavə gəna dza ghwəy kwəmavə ti shi kaa ka ndərma. Pavəm mbəl tsaa hali ma. Ɗi naa gəzəy, ghəra sləni ta shi mə ghwəmə. Sa nzana məɓay, ka dza shi va kərəshiw, ka mbə ndə ghəliy kətəghəvay dzəvəgha shiw, ka mbə ləmaa ndəbəhwəshiw. ³⁴Sa nzana tə pətsa nza shi gha nza bama ti shiy, war tiɓa ka məhərli ghaa nza kwərakwə» kə.

Ka ghəra sləniy ɓə ma hi mbə ndəghə ntsa ghəranci ghəshi sləni

³⁵12:35-36 Mt 25:1Zhəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «Pəhətəvaŋwəyəm ta ghəra sləni ya hwəmɓa, mbaꞌa ghwəy tsəꞌwaghwa ghwə kwa gərkəwahi ghwəy, kala hi ma ghwəy. ³⁶12:36 ShiZhŋ 3:20Məniŋwəyəm nja ka ghəra sləniy ndəghə ntsa ghəranci ghəshi sləni, dzaa zhəkə mbə ɓə mali. Ya vici hwəm səəkə nay, war favə ma ghəshi har tsa ci na, ka ghwənanci dəgha. ³⁷Sa dza ntsa ghəranci ghəshi va sləniy zhəghəkəvay kəsashiy, vəshi na va ka sləni va, sa nzana mbə ndəghə səəkə tsa ci ghəshi niy nza, kala hi ma. A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ta pakən kwəbeŋer sləni ci dza ntsa va, mbaꞌa pəhantəvay ta ghəra sləni. Ka na dza na, ka harshi a ghəshi nzəyshi. Sa ghəshi nzəyshi na, ka təhanshi shi zəmə ghəci. ³⁸Mbaꞌa kə ntsa va zhəghəkəvay ya mbə daŋkala vərɗi, ya tə kwa taŋa ngələkə, səəkə na ghəshi mbə ndəghə kala ɓəhwə ma hiy, vəshi na ta niva ka sləni. ³⁹12:39 Mt 24:43Favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy wəzə. A ghwəy sənay mbaꞌa kə ndə ghi sənay vəghwə tsa dza ndə ghəliy səəkəə dzakə ghi tsa ciy, ta fə ghən dza na ti. Ka dza naa zlay kwal kaa ndə ghəli ta dzakəw. ⁴⁰12:40 Mt 24:42Va tsəgha, ma ghwəy kwərakwə kiy, gwəmatəvaŋwəyəm ya hwəmɓa. Sa nzanay, geꞌi lə vəghwə tsa təkəti ma ghwəy dzee səəkə yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə.

Ndə ghəra sləni tsa nza məhərli və, lə tsa kama məhərli və

(Mt 24:45-51)

⁴¹Ma sa gəzəkə Yesəw tsəgha, ma kə Piyer ngəci na: «A Ndə sləkəpə, kwataka kaa ngəŋəy ɓəli gha fir tsa ta naa, naa kaa mbəzli gwanashi?» kə.

⁴²12:42-44 19:17-19Ma kə Yesəw zləɓanci na: «Favə tə ghwəy, e gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən ntsa fəy məndi ta nighəə dzəkən sləni nihwəti mbəzli. Ntsaa fə ghən ta sləni ci, ka ghəra lə məhərliy, kaa ngəci dza ndə ghi tsa ghəranci na va sləniy zlatanavə ndəghwə pətsa kəghi tsa ci, nza ghəci ɓanshi shi zəmə kaa nihwəti ka sləni kəyɓa sa ka vici zəmə shiy mənta. ⁴³Ghala vəghwə tsa dza ndə ghi tsa vaa səəkə, mbaꞌa kə kəsay ndə sləni tsa ci va, ghəci mbə tsəva lə sləni gəzanci na va wəzə wəzəy, vəshi na ta tsava ndə ghəra sləni. ⁴⁴Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ta fanambə shi və gwanashi dza ntsa va mbə dəvə ndə sləni tsa ci va. ⁴⁵Ma mbaꞌa kə ndə sləni tsa va ghavə təkə mbə nəfə tsa ci: “Ka dza ntsee tsa dikə tsaa zhikə ɓəlaŋəw” kə, dza na tapə, dzəmbəy mbə didiꞌwə nihwəti ka ghəra sləni tiɓa, shiy zhər lə miꞌi gwaꞌa, war ka zəmə shi zəmə ci, ka sa shi sa, ka ghiy, ⁴⁶war ghəci mbə məni shi ci va tsəgha ki na, ka ntsa ghəranci na va sləni dza vətəghə səəkəy, fəca viciy niy bərkəti ma ndə sləni tsa va səəkə tsa ci, geꞌi lə leriy niy bərkəti ma na diɓa. Sa naa səəkə na, saꞌ saꞌ sanamiy ngəraꞌwə kaa ndə sləni tsa va tərəŋw, mbaꞌa dzaa jakayshi tə na shi kwəma lə mbəzliy kəsəvə ma sləni ci va bekir divi.

⁴⁷12:47 Zhk 4:17Ma ndə sləni tsaa sənashi shi ɗi ntsa ghəranci na sləni, dza na kala gwəmava ghəci ta sləni va, kala məni ma shi ɗi ntsa ghəranci na va sləni ghəciy, tərəŋw dza məndiy dəꞌwəti. ⁴⁸Ma na ndə sləni tsaa sənashi ma shi ɗi ntsa ghəranci na sləni, dza na mbaꞌa təvəti kwəma gar dəꞌwə məndi tiy, jəwə dza məndiy dəꞌwəvə. Ava tsəgha dza naa nza, ma ntsa ɓanavə Hyala shiy ɗaŋəy, shiy ɗaŋ dza naa ɗəw və. Ma ntsa zlanay na sləni dikə nay, tərəŋwɓa və dza naa ɗəw sləni» kə.

Tihəva na sa ɓəkə Yesəw dzəghwa jipə mbəzli

(Mt 10:34-36; 16:2-3)

⁴⁹Zhəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «Ma səəkə tsee tsay, ghwə na sa ɓəkee dzəti hiɗi. Ma tə ɗi tsee kə nzay, tsətsə na ghənzə pəhəpəhə. ⁵⁰12:50 Mk 10:38Ta sa ngəraꞌwə dzee ya njaaꞌa. Mbə hazləni na nəfə tsee tərəŋw, paꞌ fəca dza naa səəkəy dzəkənee. ⁵¹12:51 2:14Zərkəə ɓəkee kaa mbəzli nə ghwəy bay na? Awə, a gəzaŋwəy ya, waa tihə mbəzli na sa ɓəkee dzəti hiɗi. ⁵²12:52-53 14:26; 21:16; Mt 24:10; Mk 13:12Ghala ndatsə, mbaꞌa kə mbəzli kəghi tsa kwətiŋ tsa cifəy, ta tihəvərivashi dza ghəshi. Mahkan nihwəti kwa na shi bəla, ka ɓə nəfəə dzəkən ni bakə ni va, bakə nihwəti kwa na shi bəla, ka ɓə nəfəə dzəkən ni mahkan ni va. ⁵³12:53 Mishe 7:6Ka ɓə nəfə didiy dzəkən zəghwə ci, zəghwə kwərakwə na, ka ɓə nəfəə dzəkən dəy. Məməy, ka ɓə nəfəə dzəkən zha nzə, zha kwərakwə na, ka ɓə nəfəə dzəkən mbəghəta. Ma mashiy mali na, ka ɓə nəfəə dzəkən makwa nzə, makwa na, ka ɓə nəfəə dzəkən shəta» kə.

⁵⁴Dzəghwa, ma kə Yesəw kaa vərəm tsa tiɓa va kwərakwə na: «Sa ka ghwəy nashi kwəleɓi kwa ghwəməy, ta səəkə dza van, pə ghwəy ni, war ghwəla ka gha nighə na, van səəkəy kataŋ. ⁵⁵Dzəghwa ɓa, mbaꞌa pə ghwəy nay safə zhəghəkəvay səəkə ləykə ka viy dzatikəy, a fəghwə səəkəta, pə ghwəy ni, ka gha nighə na məndi mbə fəghwə kataŋ. ⁵⁶Ghwəy kiy, ka ngəɗi mbəzli lə kwəma pərikə tə ngwəla nza ghwəy. Mbaꞌa ghwəy sənay nighə pətsa mə ghwəmə lə pətsa tə hiɗi ta gəzə shiy dzaa məniva kiy, sa wana mbay ma ghwəy sənashi shi ɗi shiy məniva ni sanaa gəzəa?» kə.

Sləkatim kwəma kwa jipə ghwəy lə ndə mbəz tsa gha

(Mt 5:25-26)

⁵⁷Ma kə Yesəw ɓa na: «Wa slən tsa shiy mənishi, mbay ma ghwəy təra na təɓə məndiy məni kwəma dəꞌwə ghən tsa ghwəya? ⁵⁸Mbaꞌa kə ntsa nza ghwəy mbə həərəva liy harŋaa dzəti ngwəvəy, dzəghə tə gha sləka kwəma va ghwəy li kwa kwalŋwəy, vantaa ghəci dzaa pəmanavəŋa kaa ka sla ngwəvə, vantaa ka sla ngwəvə dzaa pəmanavəŋa kaa ka sawji, vantaa ka sawji dzaa kalaghwaŋa kwa fərshina. ⁵⁹Ghalaɓa kiy, ka dza məndiy pəlaŋa tepə, kala war sa ka gha wamti kwəma gwaꞌa gwaꞌa njasa dza məndiy slavəŋaw» kə.

Kala zhəghanti nzəy tsa ci kə ndəy, ta zamti piy tsa ci dza na

¹Ghala vəghwə tsa va ki na, dzəghwa nihwəti mbəzliy nza tə pətsa va mbaꞌa ghəshi gəzanci kwəma kaa Yesəw, ma kə ghəshi na: «A ghəy favə, a Pilatə niy bakwamti ka Galile ghəshi mbə həəni shiy kaa Hyala, dzavəɗə miymiy mbəzli va dzavəɗishi lə miymiy shi həəni ghəshi va kaa Hyala, kə məndi» kə ghəshi. ²Ma kə Yesəw zləɓanshi na: «Tərəŋwɓa ka Galile bakwamti məndi va mənti na rəɗa kən nihwəti ka Galile, va tsəgha bakwamtishim, nə ghwəy sa bərkə ghwəy na? ³13:3 Cem 7:13Tiɓaw, ghwəy kwərakwə ki, e gəzaŋwəyəy, kala zhəghanti nzəy tsa ghwəy pə ghwəy sana na, ta bəkwə dza ghwəy gwanaŋwəy nja ghəshi kwərakwə. ⁴A ghwəy niy favə, a ciki Shiləwe niy ngəzlay dzəkən mbəzli məŋ lə dəghəsə, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi, kə məndi niy ni. Tərəŋwɓa ghəshi mənti na *kwəma jikir na kən nihwəti mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem gwanashi, va tsəgha bəkwəshi ghəshi, nə ghwəy sa bərkəti ghwəy na? ⁵Tiɓaw, ghwəy kwərakwə ki, e gəzaŋwəyəy, kala zhəghanti nzəy tsa ghwəy pə ghwəy sana na, ta bəkwə dza ghwəy gwanaŋwəy nja ghəshi kwərakwə» kə.

Ɓəli fir lə bəzakə

⁶13:6 Mt 21:19; Mk 11:13Ma ləy hwəm ki na, dza Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi fir tsa, a kə na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓa, lə tsa və. Dza na ngwəɓə ngwəɓəti bəzakə kwa tsa ci va. Ma sa kəlita fə va na, dza na tə nahwəti vici mbaꞌa maɗiy ta ngəli nzə, tsəhə na na, kala kəsata ya ti. ⁷Ma kə kaa ntsaa ghəra sləni kwa tsa ci va na: “Nata fə na ghay, ndatsə mənta na gar yaw. Kwa mahkana piyee na sana mbə səəkə ta ngəli ya nzə, shaŋ ghənzə ta yati ya. Ghənzə tsəghay ɓə tsəꞌi gha kəslamti. A nava ka na nzəyta war ka kəli, ka makamti ngwəla tə za gəmtaa?” kə. ⁸13:8 2Pi 3:9, 15Ma kə ndə ghəra sləni tsa va ngəci na: “A ntsee dikə tsa, kadiw, zlata tə piya na na gha diɓa, e lamti pətsa dzar ta mətsəni nzə, ma nzee tənti məlɓə. ⁹Ghalaɓay aa ta yati ya mbə piya zhəkə va bərkee. Kala dza kəə yay, nza gha kəslamti ghalaɓa ki”» kə.

Yesəw lə nahwəti mali fəca *vici dəkəva ka Zhəwifə

¹⁰13:10-17 Mk 2:27-28Ma tə nahwəti vici dəkəva na, dza Yesəw mbaꞌa dzəmbəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Dza na ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli. ¹¹Mbaꞌa nahwəti mali niy nza tiɓa gwərapəta va *hil. Piya nzə məŋ lə dəghəsə niy mənti na lə hil tsa va mbə vəgha nzə. Cəkeꞌ hil tsa va zhighəvəri, war mə dəməhwə ghənzəə dza, kala mbay ma garə. ¹²Ma sa nata Yesəw mali va na, dza na mbaꞌa harata, ma kə ngəta na: «A mali, a gha mbəliŋa va zəlghwə tsa zhəghəŋa gha tsa və» kə. ¹³Dza na bəm fati dividivi ci tə mali va, war ghwəla tsəgha na nzaꞌjəw tiɗiɗ, mali va garəta. Tapə ghənzə mbə fal Hyala.

¹⁴13:14 Səvəri 20:9-10Ma sa nata ntsaa sləwa ciki ɓasəva tsa va nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy tərəŋw, sa mbəliti Yesəw va mali va fəca vici dəkəva. Ma kə kaa mbəzliy ɓasəshi va tə pətsa va ki na: «Vici kwaŋ na sa ka məndiy ghəra sləni ti mbə ləwma kwətiŋ. Mbaꞌa pə ghwəy ɗi mbəliŋwəy va zəlghwə tsa ghwəyəy, mbə vici kwaŋ na va ka ghwəy səəkə. Ma na vici dəkəvay, mbəli mbəzli tiɓa fəca nava viciw» kə.

¹⁵13:15-16 14:5; Mt 12:11-12Ma sa gəzəkə na tsəgha, ma kə Ndə sləkəpə ngəci na: «Ghwəyəy, mbəzliy dakə mbəzli lə kwəma pərikə tə ngwəla nza ghwəy. Ya tsamaɓa ndə mbə ghwəy na, kar pəli məcar tsa ci, ya kwantəmca ci, ta dza ta santa yam fəca vici dəkəva sa? ¹⁶13:16 jijiy Abəraham: 1:54-55, 73; 3:8; 19:9Mali na kiy, jijiy *Abəraham na, kwa məŋ lə dəghəsə na piya nzə ghala zhəghəvəri *ndə jaka tsa Hyala, shaŋ ghənzə ta mbay garə. Ya sa nzana mbə pəli dəbəkə tsa ghwəy ghwəy fəca vici dəkəva ta sanci yam kiy, hanaɓa mali na ka məndi zlata mbəli nzə fəca vici dəkəva nə ghwəy na?» kə. ¹⁷Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa haꞌwə kəəsəvə mbəzliy niy kanci ghəpə va. Ma mbəzli gwanashi ni nashi ki na, tərəŋw ghəshi vəshishi ta slənihi wəzə wəzə ni va ghərati Yesəw.

Ɓəli fir lə kwəma cizlə gwəbiri

(Mt 13:31-32; Mk 4:30-32)

¹⁸Zhəghwa ma kə Yesəw ɓa na: «A shiy tiɓa, nja sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli li shi ghəshi, ¹⁹13:19 Ezhek 17:23; Mt 13:31lə cizlə gwəbiri dzee yəməti. A ghwəy sənay, mbaꞌa kə ndə mənivə cizlə gwəbiri, mbaꞌa tsəŋwəyshi mbə za ciy, ta pəsəshi dza ghəshi, ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi kəlishi ka fə dikə na. Ka ꞌyegwer səəkə ki na, ka la ghyeghyer shi mə. Ava tsəgha na lə mazə tsa Hyala kwərakwə ki, jəwə ka naa ꞌway, ka kəli» kə.

Ɓəli fir lə kwəma *is

(Mt 13:33)

²⁰Zhini ma kə Yesəw kaa tsahwəti fir ɓa na: «A shiy tiɓa dzee yəməti sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli lə shi diɓa. ²¹13:21 Mt 13:33Yəmyəm na lə is tsa ka mali vaa tivə jəwə, mbaꞌa tambə mbə ghwəpə gar kiləw bakə mətsəkə cifəti, ka gha nighə na pifpirif ghənzə pəkəməvata gwanata. Ava tsəgha na lə mazə tsa Hyala kwərakwə ki, jəwə ka naa ꞌway, ka kəli» kə.

Gəzə kwəmaa dzəkən miy dəgha teꞌwə na

(Mt 7:13-14, 21-23)

²²Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa Yesəw taŋəhwə məlməhi ghənghən ghənghən, ta tsəhə mbə məlmə Zherəwzalem. Ghəci mbə dza dza ci vay, kala gəzə kwəma Hyala niy nza na kaa mbəzli.

²³Ma tə nahwəti vici na, dza tsahwəti ndə ka ɗəw kwəma və, a kə na: «A Metər, kwataka mbəzli jəwə na shiy dzaa mbəlishi ta naa, njaa?» kə. Ma kə Yesəw ngəshi na: ²⁴«Ə pə ghwəy jihəva ta dzakə kwa miy dəgha teꞌwə na. Sa nzanay ɗaŋ na mbəzliy dzaa dzəghə dzakə kwa miy dəgha va, kala dza ghəshiy mbay dzakə, e gəzaŋwəy nee ki.

²⁵13:25 Mt 25:11-12Kala dza pə ghwəy jihəva ta dzakə kwa miy dəgha vay, sa ka ndə ghi dza na, disl dza naa kalay dəgha ci, mbaꞌa kwəɓəlay kəyɓa kəyɓa. Ma ghwəy na ghwəy ki na, pərikəŋwəy ghwəy taa nza tə ngwəla. Ka ghwəy ghavə na, ka dəmdəmə gəzli miy dəgha. Ma pə ghwəy taa ni na: “A Metər, ghwənamtəŋəy dəgha” pə ghwəy taa ni. Ma kə taa ni ngəŋwəy naci ki na: “Ka ghwəni yaw, sənay ya nda dza kwama tsahwə ghwəyəw” kə taa ni. ²⁶Ma pə ghwəy dzaa ni ngəci ki na: “A ghəy niy zəməhwə shiy jakə lə gha, ka sa shiy lə gha. A gha niy ɓənəhwə shiy kaa mbəzli dzar kwa kweler mbə məlmə ghəy” pə ghwəy taa ni. ²⁷13:27 2Tim 2:19Zhəghwa ma kə ndə ghi tsa va dzaa ni ngəŋwəy diɓa na: “Waa sənay ya nda dza kwama tsahwə ghwəyəw, satim ɓarvaŋwəyəm vəghee gwanaŋwəy, ghwəy mbəzli ka məni kwəma jikir na ni” kə dzaa ni. ²⁸Sa ka ghwəy nashi kar Abəraham lə *Izakə, mbaꞌa *Zhakwapə, mbaꞌa ka gəzə kwəma Hyala gwanashi, ghəshi mbə Mazə tsa Hyala, ma ghwəy na, mbəzli bazlakəvəri məndiy dzəti ngwəla, e gəzaŋwəyəy, war ə dza ghwəy wahə, ka pərə sliꞌi ghwəy. ²⁹Ta səəkə dza mbəzliy dza ya paꞌ səəkə kwa ghwəmə lə njasaa dzəghwa mərkwi, lə səəkə kwa həci, lə zhəkə dzati kwa məw, ta nzəy ka zəmə shiy tə pətsa sləkə Hyala. ³⁰13:30 Mt 19:30Ghalaɓa kiy, nihwəti mbəzli mbə mbəzliy ꞌwa kwəma nanay, ka mbəzli ləy hwəm dza ghəshiy zhəghəshi. Ma nihwəti mbə mbəzli ləy hwəm sana na, ka mbəzli kwa kwəma ghəshi taa zhəghəshi ghalaɓa» kə Yesəw.

Hwər tsa Yesəw mbə zhanci ta mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem

(Mt 23:37-39)

³¹Ma ghala vəghwə tsa va ki na, dza nihwəti *ka Farisahi mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha Yesəw. Ma kə ghəshi ngəci na: «Ɓarvaŋa tikə, a gha dzaŋaa dzəti tsahwəti pi, sa nzanay, mbə pəla pəəsliŋa na mazə *Erədə» kə ghəshi ngəci. ³²Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbalam, gəzancim kaa saa tsəhwəliy va tərəŋw tsa. Ma pə ghwəy ngəciy: “Avanara mbə tihə hyeler səvəri mbə mbəzli, ka mbəli ka zəlghwə, ndatsə lə həzlimə. Ma tə kwa mahkana viciy, gwaꞌa dza slənee nza, kə ntsa va” pə ghwəy kaa ngəci» kə. ³³«Ya njaa nay, war ta nəw kwal tsee dzee, ndatsə, lə həzlimə, lə vəghwə tsa həzlimə gwaꞌa. Sa nzanay, ka təɓə na məndiy pəəsli *ndə gəzə kwəma Hyala tə tsahwəti pi kala war mbə məlmə Zherəwzaleməw» kə.

³⁴Dzəghwa ma kə Yesəw na: «A mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem, ghwəy bakwamti na ka gəzə kwəma Hyala, mbaꞌa ghwəy paꞌwamti mbəzli Hyala ghwənashi na lə hərezli, ka bakwamtishi. Ɗaŋ na səɗee mbə pəla ɓasətəŋwəy, ta ndəghwəŋwəy, njasa ka kwəkwəla vaa ɓasambə kwərtiti nzə mbə bəkəbəkə nzə. Dzəghwa kala zləɓa ma ghwəy. ³⁵13:35 Cem 118:26; Ezhek 10:18-19Ə gəzaŋwəy ya nana kiy, ta ɓanti dəvə nzə dza Hyala tə məlmə ghwəy. Ə gəzaŋwəy ya, ka zhini ghwəy nara ghwəla tepəw, paꞌ fəca dza ghwəy gəzəə dzəkənee: “Təfanati miy tsa nzə Hyala kaa ntsaa səəkə mbə slən tsa nzə ghənzə kwa sləkəpə” pə ghwəy» kə Yesəw.

Yesəw lə ndə zəlghwə

^1-214:1-6 Mk 2:27-28Ma fəca nahwəti *vici dəkəva ka Zhəwifə na, mbaꞌa Yesəw dzakəy dzakə ghi tsa tsahwəti ntsa dikə tsa mbə *ka Farisahi ta zəmə shiy. Dzəghwa tsahwəti ndə gwərapəy ghəci va zəlghwə pəpə, mbaꞌa səəkəə garəy vəgha. Ma mbəzli kəyɓa na, war ə ghəshiy fə ghən ta Yesəw, ta nighə shi dza naa məni fəcava. ³Ma sa nay Yesəw tsəgha na, dza na ka ɗəw kwəma va *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, lə va ka Farisahi, ma kə ngəshi na: «Ndapə kwal kwəma pəhəti ghwəmmə ta mbəli mbəzli fəca vici dəkəva ta naa, na kala ndapə na?» kə ngəshi. ⁴Dza mbəzli va shalal ghəshi nzəyshi, kala ɗi ma zləɓanci kwəma. Dza Yesəw ki mbaꞌa fakən dividivi ci kən ghən zal tsa va, mbaꞌa mbəlanti. Sa mbəlanti na na, mbalaa jighi, kə kaa ngəci, ka dzay ntsa va.

⁵14:5 13:15-16; Mt 12:11Zhəghwa ma kə Yesəw kaa mbəzli va ki na: «Mbaꞌa kə ndə mbə ghwəy sana lə zəghwə və, ya məcar na sa və, dzəghwa na mbaꞌa ɓaghwa tərə kwa wawərə fəca vici dəkəvay, nza ghwəy dza ta ɓəə səəmə tiɓata sa?» kə kaa ngəshi. ⁶Ma sa favə mbəzli va tsəgha na, shaŋ ghəshi ta mbay zləɓanakə kwəmaa dzəkən kwəma va, shalal, ghəshi nzəyshi.

Njasa ka gha har mbəzli ta zəmə shiy

⁷14:7 20:46Mbəzli harashim vaa dzakə ghi tsa va ta zəmə shiy na, war pətsa wəzə tsa ghəshiy təra ta nzəy ti, mbalaa na Yesəw fəti ghən ti shi. Dza na tapə dzəmbəy mbə ɓəlanshi fir ki, ma kə ngəshi na: ⁸14:8-10 Fir 25:7«Mbaꞌa kə ndə harvəŋa ta zəmə shiy mbə ɓə maliy, əntaa gha dzaa nza, tsəhəŋa ma gha na, ka nzəy tə pətsaa gwəra wəzə tsa ma. Sənay gha nda tsahwəti ndə tiɓa mbə mbəzli harashi ntsa va tərəŋwɓa ti bama kaa ngəŋaw. ⁹Ka gha nighə na ntsaa haraŋwəy va ta zəmə shiy səəkə kəsaŋa, a kə taa ni ngəŋa na: “Satiŋa zlanay tsava pi kaa ntsa” kə taa ni. Ghalaɓa ki na, lə haꞌwə lə haꞌwə dza ghaa dza ta zhiniy nzəy zhəkə ləy hwəm mbəzli ki. ¹⁰A ka gha məni ndə kə harvəŋa ta zəmə shiyəy, tsəhəŋa ma ghay, mbaꞌa gha dzaa nzəyŋa tə pətsaa kəray. Ma sa ka ntsa haraŋwəy va səəkə ki, ma kə dzaa ni ngəŋa na: “A madiga, satiŋa tikəə dzəghwa pi nzəy tsa wəzə tsa tsa” kə dzaa ni. Ma tsəgha ghalaɓa kiy, bama tərəŋw dza naa nza tə gha kwa kwəma mbəzli dza ghwəy zəmə shiy li shi gwanashi. ¹¹14:11 Mt 23:12Sa nzanay, ya wa ntsaa kəliti ghən tsa ciy, ta zhəghəti dza Hyala ka ntsa jəw tsa. Ma ntsaa zhəghəti ghən tsa ci ka ntsa jəw tsay, ta mənti dza Hyala ka ntsa dikə tsa» kə Yesəw.

¹²Dzəghwa, ma kə kaa *ndə Farisa tsaa harvə va ki na: «Mbaꞌa pə gha tati shiy ta har mbəzliy, əntaa gha haka madigahiŋa, lə ngwarməhiŋa, mbaꞌa manhiŋa, mbaꞌa ka ghalahiŋa nza shiy və shi ma. Sa nzana, mbaꞌa pə gha harvəshiy, ta harŋa dza ghəshiy dza ta zəmə shiy fəcahwəti kwərakwə. Ghalaɓay shi gha va dza ghəshiy zhanavəŋa. ¹³14:13 Nəw 14:29Mbaꞌa pə gha tati shiy ta har mbəzli ta zəmə shi mbə makwaghwa ghay, ka cicikwə, lə mbəzli məti məti vəgha ni, lə vədevəder, mbaꞌa ghwəlefesli, pə gha dzaa har. ¹⁴Ghalaɓa kiy, ta vəshi dza ghaa dza, sa nzana kala dza ghəshiy mbəə zhanavəŋa shi gha va. Ma nza Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə zhanavəŋashi geꞌi lə vici dza mbəzliy məni kwəma ɗi Hyalaa zhikəmə kwa kwəli» kə.

Ɓəli fir lə kwəma har mbəzli ta zəmə shiy mbə makwaghwa

(Mt 22:1-10)

¹⁵14:15 13:29Ma sa favə mbəzli tiɓa va mbə zəmə shiy kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha, ma kə tsahwəti ndə mbə shi kaa Yesəw na: «Vəshi na ta ntsaa dzaa zəmə shi zəmə tə pətsa sləkə Hyala sa» kə. ¹⁶Ma kə Yesəw kaa zləɓanci kwəma va lə fir na: «Favə tə gha, a tsahwəti ndə niy nza tiɓay, dza na mbaꞌa tati shi zəmə ɗaŋ tərəŋw, ta haka mbəzli ɗaŋaŋ tərəŋw ta zəməshi. ¹⁷Ma sa mənta vici zəmə shi zəmə va na, daꞌ haray ntsaa ghəranci sləni, mbaꞌa ghwənay kaa mbəzli har na va. Ma kə ngəci na: “Mbala, ma pə gha kaa mbəzli haree va ta zəmə shiyəy: Səəkəm, gwaꞌa gwaꞌa nakamtəvashi shi zəmə, pə gha ngəshi” kə. Tsəgha na, kə ndə sləni tsa va, mbaꞌa dzaa gəzanshi tsəgha. ¹⁸Ya wa ndə mbə shi gwanashi na, war kwal vəya na yaw, kwal vəya na yaw, kə ghəshi gwanashi. Ma kə kwa taŋa ndə na: “Wa e pavə za, ꞌwarꞌwar tiɓa, ta dza ta nighəti za va ɗee, ka dzee tsəhəra mbə zəmə shi zəmə vaw, titihwə ə cəꞌwəŋee, yaŋ pə gha na gha!” kə. ¹⁹Ma kə tsahwəti ɓa na: “E pavə slay ka zee, ngwər cifə, ta dza ta dzəghəshi ɗee, ka dzee tsəhəra mbə zəmə shi zəmə vaw, titihwə ə cəꞌwəŋee, yaŋ pə gha na gha!” kə. ²⁰Ma kə tsahwəti ɓa na: “Yənəy, ꞌwar ɓə mali nzee, va tsəghay, ka dzee tsəhəraw” kə.

²¹Sa favə ndə sləni tsa va kwemer shi va gwanashi na, ənkwa kə. Dza na mbaꞌa zhəghəkəvay dzəvəgha ntsa ci va dikə tsa. Səəkə na cəkeꞌ zhananavə kwemer gəgəzəkə mbəzli va va kaa ngəci. Ma sa favə ndə ghi tsa va kwəma gəzəkə mbəzli va va na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy tərəŋwəy. Ma kə kaa məgəla tsa ci va na: “Mbala dzar tə ləwmahi, lə dzar kwa kweler dzar mbə məlmə, a gha harashiɗa ka ndərma, lə mbəzli məti məti vəgha ni, lə ghwəlefesli, mbaꞌa vədevəder” kə. ²²Tsəgha na, kə ndə sləni tsa va, mbaꞌa dzaa mənti tsəgha. Dzəghwa na mbaꞌa zhikəy. Ma kə kaa ntsa ci dikə tsa na: “A ntsee dikə tsa, e harashi mbəzli va njasa gəzəkəra gha va nee, ɗaŋ səəkəshi mbəzli. Ya tsəgha nzəy, a tsahwəti pi nzəy tərmbə” kə. ²³Ma kə ndə ghi tsa va kaa ndə sləni tsa ci va na: “Mbalaa dzəghwa kweleriy dzəmti, lə dzar kwa kweler slehə slehə ni, a gha dzaa cəꞌwə mbəzli kəsashi gha gwaꞌa, ta səəkə ghəshi, ta mbə ghi tsee təhəy va mbəzli. ²⁴14:24 22:30A na mbəzliy niy ghee vaa har, kala səəkə ghəshi nashi, e gəzaŋay, ndə mbə shi ya kwətiŋ mbaꞌa dzaa tsəhəməy shi zəmee vaw” kə» kə Yesəw.

Njasa dza ndəə mənti ghəci kəə ɗi məniy ka ntsa ta səɗa Yesəw

(Mt 10:37-38)

²⁵Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa Yesəw kafəy ta dza, lə mbəzli ɗaŋ kwasəbə. Ma ghəshi mbə kwal tsəgha na, ꞌwakəvə na, tərəɗ zhəghətəvay ləy hwəm, ma kə kaa ngəshi na: ²⁶14:26 12:51-53; 18:29; Mt 10:37«Mbaꞌa kə ndəə səəkə ta nəwray, tərəŋwɓa yən kə ndə dzaa ɗi kən kar dəy, lə mbəghəy, lə mali ci, lə ndərazhi ci, mbaꞌa ngwarməhiy. Tərəŋwɓa yən kə taa ɗi ya kaa ghən tsa ci dəꞌwə ghən tsa ci. Kala tsəghay, ka mbay tsava ndəə məniy ka ntsa ta səɗa yaw. ²⁷14:27 9:23; Mt 16:24; Mk 8:34Kala kafəy kə ndə ta nəwra, mbaꞌa zləɓavə lə mətitay, ka mbay tsava ndəə məniy ka ntsa ta səɗa yaw.

²⁸A ghwəy sənay, mbaꞌa kə ndə mbə ghwəy ɗi nga ciki tsa ci sanay, a dza naa nzəyəy di, ka na dza na, mbaꞌa təkamti gəna dza naa zamti ta nga ci. Ka na dza mbaꞌa nighəti nda wəkə na gəna və ta kəɗamti sləni va. ²⁹Vantaa dzaa nza, mbaꞌa dzaa ghati fə səɗa ciki na, dza walwal kwəma gəna mananati kala dzaa mbay kərnamti. Ma sa ka mbəzli nashi niva shiy ki na, ka ghəshiy dza tapə mbə ꞌwəshi ci. Ma kə ghəshi dzaa ni na: ³⁰“Nayəm tsava ndə dia mbəzli ni, mbaꞌa niy ghati fə səɗa ciki ndəndəta na, dzəghwa kala mbay ghəciy kərnamti!” kə ghəshi dzaa ni.

³¹A ghwəy sənay tsəgha na lə mazə diɓa. Mbaꞌa kə tsahwəti mazə ɗi dza ta mbəz lə tsahwəti mazə nja ghəci sanay, das dza naa nzəyəy di, ka na dza mbaꞌa təkəti wəzə, nda nza naa nza gar kafəy lə ka sawji bələkwə bələkwə məŋ, ta dza ta mbəz lə mazə tsaa səəkə va lə ni ci ka sawji bələkwə bələkwə bakə mətsəkə. ³²Ma sa ka na nighəti, kala gar mbay ghəciy dza ta mbəz lə mazə tsa vay, ta ghwənəghə mbəzli dza naa dza kaa mazə tsa ɗi na va mbəz li ghəci kərakəy, ta cəꞌwə zərkə və, ta dəpanti mbəz tsa va. ³³Nay ghwəy kiy, tsəgha dza naa nza lə ghwəy kwərakwə. Ya tsamaɓa ndə mbə ghwəy, kala zlashi shi və gwanashi kəy, ka dza naa mbay məniy ka ntsa ta səɗeyew» kə Yesəw.

Ɓəli fir lə məzlir kama məəli mbə shi

(Mt 5:13; Mk 9:50)

³⁴Ma kə Yesəw diɓa na: «Məzlir nashiy, wəzə jəw na ghəshiw, ma mbaꞌa kə ndezhekə kərəy mbə shiy, njaa dza məndiy zhiniy zhanambə ndezhekə tsa va ghwəla kia? ³⁵14:35 Mt 11:15Naa tərmbə kiy, war a ka məndiy shəkəy pəsər tsa va dzəy tə ngwəla. Sa nzanay, ka gwəmati er ghwəlaw, wəzə na ta dzəmbə zaw. Zhini diɓa na, məniy naa məlɓəw, tsəgha.

Ma ntsa nza sləmə və ta fa kwəmay, fə tə ghəci ghən ta kwəma va!» kə Yesəw.

Ɓəli fir lə təmbəkə tsaa niy zay mbaꞌa ndə pəlavə sa ci

(Mt 18:12-14)

¹15:1-2 Mt 9:10Dzəghwa ka *dəwan ghəshi lə nihwəti mbəzliy məni *kwəma jikir na, mbaꞌa ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw ta fa kwəma gəzə na va. ²Ma sa nashi *ka Farisahi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na, tapə ghəshi ta ngwəzlimə kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Ntsay, mbə kaꞌwə mbəzli jikir ni na, ka zəmə shi zəmə li shi» kə ghəshi.

³15:3-7 Zhŋ 10:11-15Dza Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi fir tsa ki, ma kə na: ⁴15:4 Ezhek 34:11, 16«Favə tə ghwəy kwəma dzee na ta gəzə. Sənzənvay, ya ndə mbə ghwəy lə teŋkesli və bələkwə, dza tsahwəti mbə shi kwətiŋ mbaꞌa zay na, nzaꞌjəw ghəci dzaa zlashi ni məsliɗə mətsəkə məsliɗəti ni va tiɓa kaa ntsa makə ghəshi shiy li, kaf kafəy ta pəla tsaa zay va kwətiŋ tsa, ka pəla, ka pəla, paꞌ sa ka na kəsay sa ci sa. ⁵Sa ka na kəsay sa ci kiy, tərəŋw dza naa vəshiy. Ka na dza tsaŋ ɓəvə sa ci, bəm fati tə wəri, ⁶ka dzay jighi. Sa ka na tsəhəy kəghiy, ka na dza daꞌ daꞌ harashi madigahiy lə ka ghalahiy. Ma kə dzaa ni kaa ngəshi na: “A mbəzlee, vəshim kwasəbee, sa nzanay, e kwəmavə təmbəkə tsee va niy zay” kə dzaa ni» kə Yesəw.

⁷Ma sa kəramti Yesəw ɓəli fir tsa va, ma kə na: «War tsəgha dza məndiy vəshi mə ghwəmə ta ntsa jikir tsa kwətiŋ, ghəci tsati titihwə kwa kwəma Hyala. Tərəŋwɓa ti dza məndiy vəshishi kən ni məsliɗə mətsəkə məsliɗəti ni va tərmbə bərkəti ghən tsa shi ka mbəzli slar ni, kala təkə ma tsanta titihwə ghəshi kaa Hyala» kə Yesəw.

Ɓəli fir lə kwəma gənaa niy zata, zhini mbaꞌa məndi kwəmavə

⁸Zhini Yesəw ɓa, mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir, ma kə na: «A nahwəti mali niy nza lə mbəl məŋ, dzəghwa tsahwəti kwətiŋ mbaꞌa zay. Nzaꞌjəw ghənzə tsəraghwa ghwə kwa gərkəwa, ta pəla pətsa mbə ciki tsa nzə wəzə, ka pəla, ka pəla, mbaꞌa kəsay sa nzə. ⁹Ma sa kəsay nay, dza na daꞌ daꞌ harashi madigahita, lə ka ghalahita. Ma kə kaa ngəshi na: “A mbəzlee, vəshim kwasəbee, sa nzanay, e kwəmavə mbəl tsee va niy zay” kə» kə Yesəw. ¹⁰Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəli fir tsa va, ma kə diɓa na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta vəshi dza ka kwal Hyala ta ntsa jikir tsa kwətiŋ, ghəci kə tsati titihwə kaa Hyala» kə Yesəw.

Ɓəli fir dzəkən zəghwəə niy zay, mbaꞌam kwəmavə

¹¹15:11 Mt 21:28Zhəghwa ma kə Yesəw kaa tsahwəti fir ɓa na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, bakə ndərazhi və. ¹²Dzəghwa ma kə tsa jəw tsa kaa dəy tsa va na: “A di, ndara ni ya shi zəmə ghiy niy dzee zəmə mbə ghi tsa gha” kə. “Tsəgha na” kə didi tsa va, dza na mbaꞌa təhanavərishi shi və kaa ndərazhi ci va bakə ni.

¹³15:13 Fir 29:3Ma ləy hwəm hi jəw ki na, dza zəghwə jəw na va, mbaꞌa papamti səkəm tə ni ci shi zəmə ghi gwanashi. Dza na pəkw dzay lə gəna ci vaa dzəti nihwəti hiɗi kərakə. Ma sa tsəhəy na tə pətsa va na, dza na ka liɗi gəna va, war ka liɗi, war ka liɗi. Kə pəŋw laɗamti gəna va mbə məni badaway.

¹⁴Ma sa kəɗita gəna ci va gwaꞌa ki na, dzəghwa ma mbaꞌa mənta tərəŋw tə hiɗi nza na va. Mbaꞌa ndərma ghati dzəkən ki. ¹⁵Dzəghwa na, mbaꞌa dzay dzakə tsahwəti ndə mbə məlmə va, ta ɗəw sləni və. Mbaꞌa ntsa va ghwənay ta makə ngəreder ci kwamti. ¹⁶Ma ghəci mbə makəshi ki na, ka ghəranci maa nza tərəŋw. Ka ɗi kwəmavə ghəciy nza ya fəhi ka məndiy shakanshi kaa ngəreder va dzəghwa miy tsa ci na, a ka ɗi ɓanci shi məndiw.

¹⁷Dza na tə nahwəti vici, mbaꞌa dzəmbəy mbə təkə kwəmaa dzəkən nzəy tsa ci, ma kə na: “Sənzənvay, ka ghəra sləni kəghi tsa dirəy, ɗaŋshi na shi zəmə və shi, ka mbay ghəshiy zəmantishiw. Ma yən nee ki na, war ka məti va ma tikə. Əm, awə. ¹⁸Wəzəɓa zhəghəvee zhəvəgha dirə na. Ma pən dzaa ni ngəci sa kee tsəhəra vəghay, a Di, e mananati *kwəma jikir na kaa Hyala, lə kaa ngəŋa gwaꞌa. ¹⁹Nanay, mənɗee gar zhini ghaa harɗa ka zəghwə gha ghwəlaw. War mərshi ma ghaa məntəra, nja tsahwəti ndə ghəraŋa sləni gwaꞌa tsəgha, pən, dzaa ni” kə. ²⁰Ma sa təkamti na tsəgha na, dza na mbaꞌa maɗiy ta dzay dzəvəgha dəy.

Ka dza, ka dza, ka dza ghəci. Ma ghwəla ghəci mbə kwal kərakə vəgha ghi na, mbaꞌa dəy tsa va nighəvə tsəgha. Dza hwər tsa ci ka zhanci ti. Kə ka kəsli bali ta dza ta kwəmə li. Sa kwəməti ghəshi na, dza na hwətəm hwətəməvə zəghwə ci va. ²¹Ma kə zəghwə va ngəci ki na: “A di, e mananati kwəma jikir na kaa Hyala, lə kaa ngəŋa gwaꞌa. Mənɗee gar zhini ghaa harɗa ka zəghwə gha ghwəlaw” kə. ²²Ma kə didi tsa va kaa ka sləni ci na: “Mbalam kyaŋwkyaŋw a ghwəy ɓəkə ləkwəsaa gwəramti wəzə, nza ghwəy panakən, mbaꞌa ghwəy pəlakə shi kwa dəvəə səranaghwashi kwa dəvə ci, pəlaꞌ kaa kwekweher, paꞌ mbə səɗa ci. ²³Mbalam kəsəkəm kəɓə ghwəmmə va kəliti ghwəmmə, a ghwəy slanti, a ghwəmmə ta, ta zəmə ngəslə ngəslə ghwəmmə, ka vəshi tərəŋw. ²⁴15:24 Ef 2:5Sa nzana, ma zəghwee na nay ghwəyəy, nja ntsaa mətiy mbaꞌa zhiniy zhakatiy mbə məti na. Raꞌi niy zay na, dzəghwa mbaꞌee zhiniy kwəmavə see” kə. Sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa ka sləni ci manamti kwəma va gwaꞌa. Dza tsə mbaꞌa ghatəvata tərəŋw lə vəshi tsəgha ki.

²⁵Məniva shi va gwanashiy, kwamti niy nza tsa dikə tsa va zəghwə. Ma ghəci mbə səəkə, war sa kətikəvay na ndəkwə lə ghi tsa shi na, mbaꞌa favə tsa shiy, lə cəm, ka tsə məndi. ²⁶Ma sa tsəhəy na kəghi na, dza na daꞌ harvə tsahwəti ndə mbə ka sləni dəy va, ka ɗəw kwəma və: “A shiy mənishi shəka?” kə. ²⁷Ma kə ntsa va ngəci na: “Waa zəməŋa zhəkəy na, ma slanti dəŋa kəɓə kəliti ghwəmmə va, sa nzana mbaꞌa zhiniy kwəmavə sa ci kwəriŋ, va tsəgha tsə məndi, ka vəshi tərəŋw” kə.

²⁸Ma sa favə tsa dikə tsa va zəghwə kwəma va tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy, kala zləɓa dzakə ghi ghəci. Dzəghwa dəy mbaꞌa səvəriy, kə ka cəꞌwə zəghwə ci va, a ghəci dzakə ghi. ²⁹Ma kə kaa dəy na: “A di, nighətiy piya ɗaŋ na ghala nza ghwəm, war mbə məniŋa slənee, səəkee taŋəti kwəma gəzara gha ya namaɓaw. Ya tsəgha nzə kiy, səəkə ghaa kəsavəra ya ꞌwəgə ta zəməhwə shi zəmee lə vəshi ghəy lə madigahiraw. ³⁰Ma war sa səəkəy zəghwə gha na daŋəramtəŋa gəna gha mbə ghwərghwər na, mbaꞌa gha kəsəvə kəɓə kəliti ghwəmmə na, pəf gha hənənəy” kə.

³¹Ma kə dəy ngəci ki na: “A zəghwee, gha na na ghay, ghwəm na lə gha ya hwəmɓa. Ya wa shi vəya gwaꞌay, shi gha na ghəshi kwərakwə. ³²Nanzə kiy, aa təɓə ghwəm tsə, ka vəshi tərəŋw ta zəməŋa tsa. Sa nzanay, nja ntsaa mətiy va, zhini mbaꞌa zhakatiy mbə məti na. Sa nzanay, aa niy zay, dza mbaꞌee zhiniy kwəmavə, sana” kə» kə Yesəw.

Fir dzəkən ndə fə shiy tsa tsəhwəli tsəhwəli tsa

¹Dzəghwa ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci na: «A tsahwəti ndə gəna niy nza tiɓa, lə ntsa ka naa fə shi ci və ta ndəghwəshi tiɓa. Ma tə nahwəti vici na, ndəs məndi səəkəshiy gəzanci, ma kə məndi ngəci na: “A ntsa fə gha va shi gha vəə liliɗi shi gha va” kə məndi kaa ngəci. ²Ma sa favə na tsəgha na, dza na daꞌ harvə ntsa va. Ma kə kaa ngəci na: “E favə məndiy gəgəzə kwəma dzar kwa kaɓaka gha. Ca cikəvəriɗa njasa mənəhwə gha sləni gha. Na neyey, ka zhini ghaa ndəghwəra shi ya ghwəlaw” kə.

³Ma sa favə ndə fə shiy tsa va kwəma va tsəgha na, dza na ka zəzə kwəma dza naa məni, ma kə na: “Vanay ta ɓantəra ɗi ntsee tsa dikə tsa mbə fə shi ci ni. Sana kiy, njaa dzee ta məni kee ghaa kwəmavə shi zəmə kia? E dza ta za, pən na, bərci vəya gar zaw. E cəꞌwə shiy va mbəzli, pən ɓa na, kwəma haꞌwə haꞌwə na na tərəŋw diɓa” kə. ⁴Dza na mbaꞌa təkəvə nahwəti kwəma. Ma kə na: “E sənay njasa dzee mənti, madiga dzee məni tə mbəzli, ma sa ka ntsee dikə tsa ɓantəra mbə sləniy, nza mbəzli va kəsəvəra bekir dəvə taa nza kəghi tsa shi” kə. ⁵Dzəghwa na, daꞌ daꞌ haharashi mbəzliy niy ɓə ɓəhwə temer va ntsa ghəranci na va sləni gwanashi. Sa səəkəshi ghəshi na, dza na ka harshi kwətiŋ kwətiŋ. Ma kə kaa kwa taŋa ndə na: “A pənəy, shiy hwəm na təm tsa ntsee dikə tsa va ghaa?” kə. ⁶Ma kə ntsa va ngəci na: “Təm in gwaŋgwaŋ tsa dikə tsa diwəy na sa ci vəya” kə. Ma kə ndə fə shiy tsa va tsəgha ki na: “Vanta zliyaa niy tsaslati məndi va təm tsa va ti. Ca taŋtaŋ nzəyŋa tsasliti, gwaŋgwaŋ cifə mətsəkə na sa ci vəya pə gha” kə. ⁷“Ya ghay təm shiy hwəm nəwŋa ntsee dikə tsaa?” kə. Ma kə tsa va na: “Təm bəhwə ha diwəy cifə na sa ci vəya” kə. Ma kə ndə fə shiy tsa va ngəci na: “Vanta zliyaa niy tsaslati məndi va təm tsa va ti. Ca tsasliti bəhwə ha diwəy faɗə na sa ci vəya pə gha” kə.

⁸16:8 Ef 5:8Ma sa favə ndə shiy tsa va kwəma mənti ndə fə shiy tsa ci va gəmgəm tsay, mbaꞌa falti, sa nzana mbaꞌa mənti tsəhwəli mbə sləni ci va» kə Yesəw. «E gəzaŋwəyəy, a mbəzli tikə tə hiɗi taŋəti mbəzli mbə waŋ pi tsa Hyala tə tsəhwəli mbə sləni kwa jipə shi» kə.

⁹Ma kə Yesəw diɓa na: «E gəzaŋwəy nee kiy, ma gənay, shi tikə tə hiɗi na, ə pə ghwəy tahanavə gəna va ghwəy kaa mbəzli, ka məni madiga ti shi. Ma sa ka gəna ghwəy kərətay, a Hyala dzaa zləɓavəŋwəy kwa kwəma nzə mə ghwəmə.

¹⁰16:10 19:17-19; Mt 25:21-23Ma ntsaa kəsəvə ghəra sləni jəw na bekir diviy, tsəgha dza naa mbay ghərati na dikə na sləni kwərakwə. Ma ntsa ghərati sləni jəw na lə gwəfəy, tsəgha dza naa ghəra na dikə na sləni kwərakwə. ¹¹Kala mbay pə ghwəy ghərati sləni wəzə bekir divi lə gəna tikə tə hiɗi ni sənzənva kiy, njaa dza ghwəy mbay ghərati sləni lə naa gwəramti gəna dza Hyala ɓəŋwəy kia? ¹²Kala mbə pə ghwəy ghərati sləni wəzə bekir divi lə ni ndə shiy ndaŋwəy na kiy, ka dza Hyalaa ndaŋwəy ni ɗi na ɓəŋwəy shiy ka shi ghwəy ki na?

¹³Ndə ghəra sləni tiɓa, mbaꞌa dzaa mbay ghərati sləni kaa mbəzli bakə yəmyəməw. Baŋ dza naa ɗi kwəma tsahwəti, ka ndərə na tsahwəti. Ka na dza na, ka mananci sləni kaa tsahwəti lə kwal, ma kaa tsahwəti na kala məni ma lə kwal. Ava tsəgha na kwərakwə ki, ka mbay ghwəy ghərati sləni bakə bakə, ka ghəra kaa Hyala, zhini mbaꞌa ghwəy ɓanavə məhərli ghwəy kaa gənaw» kə Yesəw.

Yesəw lə *ka Farisahi

(Mt 11:12-13; 5:31-32; Mk 10:11-12)

¹⁴Ma Yesəw mbə gəzə kwəma va ki na, cəkeꞌ ka Farisahi favə. Dza ghəshi ka ꞌwəshi Yesəw, sa nza ghəshiy ka ɗi gəna. ¹⁵16:15 Mt 23:28Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ghwəyəy, a ka ghwəy kəli ghən tsa ghwəy kwa kwəma mbəzli nzam mbəə ni, mbəzli slar slar ni nza ghwəy, kə məndi. Na Hyalay, aa sənashi nefer ghwəy njasa nza ghəshi. Sa nzana, shi ka ndə ngəriy nighəti nja shi diɓədiɓə niy, shi gəmgəm ni tərəŋw na ghəshi va Hyala.

¹⁶Kwataŋay a kwəma pəhəti *Məyizə, lə zliyahi ka gəzə kwəma Hyala mbəradzə niy nza tiɓa, ghənzə na sa niy nəw mbəzli, ka sar paꞌ tə vəghwə tsa səəkəy Zhaŋ tsaa mənipə *batem. Ma sa səəkəy Zhaŋ kiy, mbə gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən njasa sləkə Hyala mbəzli nza məndi paꞌ ndatsə. Ya wa ndə ki na, mbə jihəva ghəci lə bərci ta tsəhə mbə mbəzli sləkə Hyala va. ¹⁷Ya tsəgha nzə e gəzaŋwəyəy, tiɓa na *kwəma pəhəti Hyala ghwəlata, taŋtaŋɓa ghwəmə nata ghwəy na lə hiɗi nashi ghwəy ni dza naa kəɗishi kən tamti shiy gwəra jəw ni mbə kwəma pəhəti Hyala.

¹⁸16:18 Mt 19:9; Mk 10:11-12; 1Kwər 7:10-11Ə zhinee gəzaŋwəy diɓa, ya wa ntsaa təhamti mali ci, dza na mbaꞌa ɓəvə nahwəti maliy, a ntsa va mənti ghwərghwər. Ma ntsaa dzaa ɓəhwə mali təhamti zata va diɓay, a ntsa va mənti ghwərghwər kwərakwə» kə Yesəw.

Kwəmaa dzəkən ndə shiy tsa tərəŋw tsa ghəshi lə Lazar

¹⁹Ma kə Yesəw ɓa na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, ndə shiy tsa tərəŋw tsa ghəci niy nza. Ka dza ləkwəsahi, mbaꞌa nihwəti kwəbeŋer ka gəna tərəŋw tərəŋw ni kən ghən, ka zəmə shi zəməə gwəramti wəzə ni tə hiɗi. Ya hwəmɓa na, war tə wahə nzəy tsa ci.

^20-21Dzəghwa mbaꞌa tsahwəti ndə ndərma niy nza tiɓa, Lazar, kə məndi kaa slən tsa ci. Vəgha ciy, war zheher ghənzə niy nza gwaꞌa gwaꞌa. Ka kireketiy dza na, ka səəkəə dərni zheher ci va, war tsəgha. Ka Lazar tsa vaa dza na, takwəl səəkəə həniy kwa dəgha ndə shiy tsa va, ta mbəə iməvə memir shi zəməə dzaa shikə ta miy ndə shiy tsa va.

²²Ma tə nahwəti vici ki na, dzəghwa Lazar ɓəlahə mətiy. Ma sa mətiy na na, səəkə ka kwal Hyala, tsaŋ ghəshi ɓəhwə ka dzashi liy dzəmə ghwəmə dzəti pətsa nza *Abəraham. Ma tə nahwəti vici ɓa na, dza ndə shiy tsa va ɓəlahə mətiy kwərakwə, mbaꞌa məndi lamti. ²³Ka sa ngəraꞌwə ghəci tərəŋw tə pətsa nza mbəzliy bəkwəshi. Sa nə na kafə kə kaa kwəma ci na, kar mətsə ci tə kar Abəraham lə Lazar, kərakə ghəci li shi. ²⁴Ma sa nashi na na, dza na ka zlapə kwəma, a kə na: “A Didi Abəraham, mənti zhəhwər tə ya, ghwənay Lazar a ghəci tsaməvə yam tə zəghwə dəvə ci, nza ghəci səəkəə tekwatərashi tə ghane nda nza naa məntəra rəniki jəwə. Sa nzanay, tərəŋwəy see ngəraꞌwə mbə ghwə na” kə. ²⁵Ma kə Abəraham kaa ngəci na: “A zəghwee, təkəvə nzəy tsa gha ghalaa niy nza gha tə ghwəməŋa di. Ghay, ndə gəna tsa tərəŋw tsa niy nza gha, ma Lazar na naci ghalaɓa na, war ngəraꞌwə ghəci niy sa. Nana kiy, a Hyala ɓəkəə dzətikə ta dəkə nəfə tsa ci. Ma gha nana na gha ki na, mbə sa ngəraꞌwə gha. ²⁶Ya kala na va talay, a zleha təɗəm na kwa jipə ghəy lə ghwəy. Ya ə ɗi ndə kafə tikə mbə ghəy ta dzaa dzəvəgha ghwəy sanay, ka mbay ndəə taŋəyəw. Ya mbə ghwəy ɗi ndə səvəriy dzəmbə ghəy diɓa na, ka mbay naa taŋəyəw” kə. ²⁷Zhəghwa ma kə ndə shiy tsa va na: “A Di, ghənzə tsəghay, titihwə ə cəꞌwəŋee a gha ghwənay Lazar dzakə ghi tsa dirə. ²⁸Sa nzanay, a ngwarməhira tiɓa cifə tə ghwəməshi. Sa ka na tsəhəyəy, nza ghəci dzaa gəzanshi ngəraꞌwə tsa see tsa tikə, vantaa ghəshi dzaa zhikəə dzəti pətsa nzee tsa mbə sa ngəraꞌwə kwərakwə” kə. ²⁹16:29 2Tim 3:16Ma kə Abəraham ngəci na: “A na ngwarməhiŋay, a zliya kar *Məyizə lə ka gəzə kwəma Hyala məɓa ta itishi, ə kə ghəshiy jangəshi ka fa kwəma gəzə ghəshi” kə. ³⁰Ma kə ndə shiy tsa va na: “Awə didi Abəraham, ka nza na wəkə tsəgha na ghaw. War mbaꞌa kə ntsaa niy mətiy zhəməy, mbaꞌa dzaa gəzanshiy, ta zhəghəti nzəy tsa shi dza ghəshi” kə. ³¹Ma kə Abəraham ngəci ki na: “Kala zləɓa kwəma gəzanshi kar Məyizə lə ka gəzə kwəma Hyala kə ghəshiy, ya səəkə kwa kwəli səəkəy ndə ta gəzanshi na ka dza ghəshi zləɓaw” kə» kə Yesəw.

Pəlay tə gha ntsaa məntəŋa *kwəma jikir na mbə nəfə gha

(Mt 18:6-7, 21-22; Mk 9:42)

¹Ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Ya hwəmɓa nanzəy, a shiy dzaa ngəɗiti mbəzli ta məni kwəma jikir na tiɓa. Nanzə kiy, a ngəraꞌwə dzaa nza tərəŋw kən ntsaa ngəɗi mbəzli ta məni kwəma jikir na. ²Ma ntsaa taa ngəɗi tsahwəti kwətiŋ ta mbəzliy təhəshi ma ni ndara nefer shi ta məni kwəma jikir nay, wəzəɓa pəhanaghwa məndi vəna kwa wəri ci, mbaꞌam ndəghaghwa kwa hwər kwəfa dza naa nza. Sa nzana, mbaꞌa kə ngəɗiti ndə ta zlay kwal tseyey, ngəraꞌwə dza naa nza kən. ³A gəzaŋwəy ya, məni tə ghwəy məhərliy dzəkən nzəy tsa ghwəy.

Mbaꞌa kə zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw məntəŋa kwəma jikir nay, mbala harvə a ghaa gəzanci kwəma sahə lə məhərli. Mbaꞌa kə ni: “Titihwə pəlara mbə nəfə tsa gha” kəy, pəlay tə gha mbə nəfə tsa gha. ⁴Ya a məniŋa na kwəma jikir na gar mbərfəŋ səɗa mbə vici kwətiŋ, kama na war mbə səəkə ghəci gar mbərfəŋ səɗa, ka gəzaŋa: “Titihwə pəlara mbə nəfə tsa gha” kəy, war ə pə gha dzaa pəli mbə nəfə tsa gha» kə Yesəw.

Kwəmaa dzəkən ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala

⁵17:5 6:13Ma kə *ka kwal ci kaa Yesəw na: «A Ndə sləkəpə, kəətitəŋəy, a ghəy mbəə ɓanavə nefer ghəy gwanashi kaa Hyala shi» kə ghəshi. ⁶17:6 Mt 13:31; 21:21; Mk 11:23Ma kə Ndə sləkəpə kaa ngəshi na: «War mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyala ya jəw tsətsə nja cizlə gwəbiriy, ta mbay dza ghwəy gəzə kaa dəŋw kwəkwə tsa: “Təɗamtəvaŋa tiɓa, a gha dzaa ngwəɓəyvaŋa kwa kwəfa” pə ghwəy, ta yə fəti dza na ta kwəma ghwəy» kə.

Kwəmaa dzəkən ndə ghəra sləni kaa Hyala kala zhəmə tiɓa

⁷Zhini ma kə Yesəw kaa *mbəzli ta səɗa ci ɓa na: «Favə tə ghwəy, ya ndə mbə ghwəy sana, lə ndə ghəra sləni və kəghi tsa ci, ka zanci za ntsa va, ka ndəghwanci shiy kaa ntsa va. Sa ka ndə ghəra sləni tsa va səəkəy kwamti kiy, ka dza ntsa ghəranci na va sləniy ni ngəci na, sar tikə taŋtaŋ zəmə shi zəmə, kə na? ⁸Awə, ka gəzanci na tsəgha tepəw. Ma dza naa ni ngəciy: “Səramti ni kən gha ni kwəbeŋer, mbala tatəra shi zəmə, sa ghaa tatishiy, nza gha ɓəkəra shi. Ma sa kee zəhwə ni ya shi zəmə ki na na, nza gha zəmə shiy, ka sa ni gha shi sa” dza naa ni. ⁹Sa ka ntsa va manamti sləni gəzanakə na va gwanata na, nza ntsa ci va dikə tsa mananci ꞌwəsa na? Tiɓaw.

¹⁰17:10 1Kwər 9:16-17Ava war tsəgha na lə ghwəy ghwəy mbəzli ta səɗee kwərakwə ki. Mbaꞌa pə ghwəy ghəramti sləni gəzəkəŋwəy Hyala ta məni nzə gwanatay, “Ka ghəra sləni gəmshi ni nza ghəy gwaꞌa tsəgha, sləniy niy dza ghəy ghəra na sa ghərati ghəy va” pə ghwəy dzaa ni» kə Yesəw.

Yesəw ghəshi lə ka dərna məŋ

¹¹Mbaꞌa Yesəw maɗiy ta dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma tə nahwəti vici na, dza na ka dzar kwa ghala hiɗi ka *Samari lə hiɗi ka Galile. ¹²17:12 SləniTaH 13:46Ma ghəci mbə dzəmbə nahwəti məlmə na, mbaꞌa ka dərna məŋ nay, ka səəkə ghəshi ta kwəmə li. Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi garəshi vəri kərakə li, ¹³ka zlapanci kwəma zlaŋzlaŋ. Ma kə ghəshi na: «A Yesəw, a metər, mənti zhəhwər tə ghəy» kə ghəshi.

¹⁴17:14 SləniTaH 14:2-32; Mt 8:4; Mk 1:44; Lk 5:14Ma sa nashi Yesəw, ma kə ngəshi na: «Mbalam, a ghwəy dzaa canati vəgha ghwəy kaa *ka ta Hyala» kə. Ma sa gəzanakəshi Yesəw tsəgha na, dza ka dərna va kəram ghəshi maɗishi ka dzashi. Ma ghəshi mbə kwalshi na, mbaꞌa dərna shi va kərəta.

¹⁵Ma sa nay tsahwəti mbə shi ghəci mbəliy na, kə ka fal Hyala zlaŋzlaŋ, dza na tərəɗ zhəghətəvay va Yesəw. ¹⁶17:16 10:33Səəkə na gələɓ gələɓəy, lə kwəma ci mbə hiɗi kwa kwəma Yesəw, mbaꞌa mananati ꞌwəsa. Ntsa vay, ndə məlmə na, mbə hwəhwə tsa ka Samari ghəci. ¹⁷Ma kə Yesəw ki na: «Gwanashi mbəzli məŋ ni va mbəlishi nanzə sa? Əy, kwəma dzashi ni məsliɗə ni va tərmbə shiki? ¹⁸Tərəh tsaa zəzəti səəkə ta mananta ꞌwəsa kaa Hyala mbə ghwəy war gha, gha ndə məlmə na?» kə. ¹⁹17:19 Mt 9:22«Sati mbala, a gha mbəliŋa tə sa ɓanavə gha nəfə tsa gha kaa Hyala» kə.

Shiy dzaa cipə səəkə tsa Yesəw

(Mt 24:23-28, 37-41)

²⁰Dza *ka Farisahi tapə ta ɗəw va Yesəw, ma kə ghəshi na: «Hwəm dza Hyalaa sləkə mbəzlia?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ma sləkə tsa dza Hyala ta sləkə mbəzliy, ka dza məndiy nay njasa dza naa səəkəw. ²¹17:21 11:2, 20; Mt 12:28Ka dza naa nza gar gəzə məndi: “Avanayəm pətsa sləkə Hyala mbəzli ti tikə” aw na: “Avamcim tarɓa” kə məndiw. Awə, ə gəzaŋwəy ya, ya sana sənzənvay, mbə sləkə mbəzli na Hyala» kə.

²²17:22-24 21:7-24Ma kə kaa *mbəzli ta səɗa ci ki na: «A tsahwəti vəghwə dzaa səəkəy, ka dzee nza mbə ghwəyəw. Ghalaɓay, tərəŋw dza ghwəy mawti nara yən Zəghwə yakə ndə ngəri, ya ta vici kwətiŋ nzə, ka dza ghwəy mbəə nara diw. ²³17:23-24 Mt 24:23-25; Mk 13:21-23Ma dza məndiy ni kaa ngəŋwəyəy: “A mbəzli ni, anay *Kəristəw tikə, ya avaci tarɓa” dza məndiy ni, sa ka məndi gəzaŋwəy tsəghay, əntaa ghwəy dzaa kəsli bali, ka dza kwakə, ka dza kwakə ta nighəra ma. ²⁴Sa kee səəkə yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, mbəzli gwanashi dza naa nara. War njasa ka van vaa wampiɗi dzəy tə ghwəmə, ka səəkə kwa ghwəmə paꞌ dzəghwa kwa mərkwiy, tsəgha dzee səəkə. ²⁵17:25 9:21-22Ma kiy, war pərɓa ngəraꞌwə dzee sahwə tərəŋw di, ka shi va məniva. Ka mbəzli ndatsə ni dza na, mbaꞌa ghəshi ndərantəra.

²⁶Njasa niy mənishi shiy va ghala vəghwə tsa *Nəwey, war tsəgha dza ghəshiy məniva geꞌi lə vəghwə tsa dzee səəkə ti yən Zəghwə yakə ndə ngəri kwərakwə. ²⁷Ghala vəghwə tsa vay, shiy niy zəmə mbəzli, ka sa shi sa, ka ɓəɓəli miꞌi, ka ɓə ghyehi shi kaa zhər, war tsəgha, paꞌ fəca vici dzəmbəy *Nəwe dzəmbə kwambəwal. Ma sa dzəmbəy na na, dza van mbaꞌa ghati nzəmə, ka nzəmə, war ka nzəmə kala kərə ma. Ray pətsa tə hiɗi va yam. Dza yam va kərəp ghəshi zamti mbəzli gwanashi. War kar Nəwe lə mbəzli kəghi tsa ci gwaꞌa tsəgha shiy mbəlishi.

²⁸17:28-29 Ghava 19:24-25War njasa niy mənishi shiy va ghala vəghwə tsa *Ləwtə ɓay, tsəgha dza ghəshiy məniva ghala vəghwə tsa dzee səəkə. Ghala vəghwə tsa vay, war shiy niy zəmə mbəzli, ka sa shiy, ka ɗəɗəl shiy, ka papa nihwəti, ka za shiy, ka nganga ceker, war tsəgha. ²⁹Ma tə nahwəti vici, fəca səvəri Ləwtə mbə məlmə *Sədəm ki na, dza ghwə lə barəwdəw, mbaꞌa ghəshi nzəməkəvashi səəkə mə ghwəmə. Kərəp ghəshi zamti niy niy tərmbə mbəzli mbə məlmə va gwanashi. ³⁰E gəzaŋwəyəy, ava war tsəgha dza shiy məniva ghala vəghwə tsa dzee səəkə yən Zəghwə yakə ndə ngəri.

³¹17:31 Mt 24:17-18; Mk 13:15-16Ma fəcava, mbaꞌa kə ndə mə jəba mbə tifər, mbaꞌa shi ci mbə cikiy, əntaa ghəci dzəmbə ciki tsa va ta ɓəshi ma. War ə kə dzaa hwəy gwaꞌa tsəgha. Ya kwamti dza ndəə nza mbə zay, əntaa ghəci dzaa ni: “Kadiw e zhəghəvaa jighi ta ɓəvə shi ya kəghi” kə ma. War ə kə dzaa hwəy gwaꞌa tsəgha. ³²17:32 Ghava 19:26Zəzətim dzəkən kwəma mali Ləwtə va. Sa niy naghay na pətsa ləy hwəm na, mbaꞌa niy mətita.

³³17:33 9:24; Mt 16:25; Mk 8:35Va tsəgha nə ya ngəŋwəy, ntsaa ɗi mbəlanti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta zamti tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na. Ma ntsaa dzaa zamti piy tsa ci tikə tə hiɗiy, ta kwəmavə tsa mə ghwəmə piy tsa ci dza na, pən. ³⁴Ə gəzaŋwəy ya, tə vərɗi dzee vaa səəkəy, mbəzli bakə dza naa nza tə pi həni tsa kwətiŋ tsa, ka məndi dzay, mbaꞌam səəkəə ɓəhwə tsahwəti kwətiŋ ti shi, ma tsahwəti na, mbərəkə məndi zlay. ³⁵Miꞌi bakə dza naa nza mbə hə tə vəna, ka məndi dzay, mbaꞌam səəkəə ɓəhwə nahwəti kwətiŋ ti shi, ma nahwəti na mbərəkə məndi zlata. ³⁶[Mbəzli bakə dza naa nza mbə za kwamti na, ka məndi dza na tsaŋ məni səəkə ɓəhwə tsahwəti kwətiŋ ti shi, ma tsahwəti na mbərəkə məndi zlay]» kə Yesəw.

³⁷17:37 Zhəwbə 39:30Ma sa favə mbəzli ta səɗa ci kwəma gəzəkə Yesəw va, ma kə ghəshi kaa ngəci na: «Dzəghwa tima dza niva shiy məniva kia Ndə sləkəpə?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw kaa ngəshi na: «Dzəghwa tə pətsa mətishi shiyəy tiɓa ka zliŋiŋ ɓasəva» kə.

Fir dzəkən mali mbəri ghəshi lə ndə sla ngwəvə

¹18:1 11:2; Rm 12:12; Flp 4:6; Kwəl 4:2; 1Tes 5:17Dzəghwa Yesəw mbaꞌa ɓəlanakəshi fir tsa kaa *mbəzli ta səɗa ci, ta mbə ghəshiy cəꞌwə Hyala war ka cəꞌwə, kala dali ma va cəꞌwə nzə. ²Ma kə kaa ngəshi na: «A tsahwəti ndə sla ngwəvə niy nza tiɓa mbə nahwəti məlməy, kala hazləni ma ghəci va Hyala ya jəw nzə. Na naciy, ka nighə mbəzli na nja mbəzliw. ³Dzəghwa, mbaꞌa nahwəti mali mbəri niy nza mbə məlmə va kwərakwə. War ka səəkə ghənzəə nza zhevi va ntsa va, a ghəci mananati ngwəvə nzə. Ma kəə ni ngəci na: “Ndəghatəŋəy fəti kwa jipə ghəy lə ndə jaka tsee tsa, nza gha mbəlitəra va kwəma va” kəə ni. ⁴Ndimndim mali va war mbə səəkə tsəgha, gwəŋəy ndə sla ngwəvə tsa va kala kəəti ma. Ma tə nahwəti vici na, dza na, mbaꞌa ghavə təkə kwəma mbə ghən ci, ma kə na “Ya tsəgha, hazləni mee va Hyala, kala nighə mbəzlee nja mbəzliy, ⁵18:5 11:7-8ta mananati ngwəvə mali na na dzee. Sa nzanay, war ə gagara na. Kala dza pən kəətitiy, ta səsə məhərlee dza na” kə» kə Yesəw.

⁶Ma sa kəɗamti Yesəw gəzanshi kwəma kwa fir ki, ma kə ngəshi ɓa na: «Favəm kwəma gəzəkə ndə sla ngwəvə ndə ndərəm tsa va di. Ya tsəghaa ntsa va kala nighə ndə nja ndəy, sa nzana war mbə səəkə mali va, war ka səəkə, war ka səəkə na, nay ntsa va ghwəy kəətiti sa. ⁷Ma Hyala nanzə ki na, kala dzaa kəətiti mbəzli nzə tsəhavə na, ghəshi kəə tsanta titihwə ka pəraꞌwanta dividivi, həvir lə havəghwə nə ghwəy shəkəna? Aa dzaa nzay nza ta kəətishi nə ghwəy na? ⁸Ə gəzaŋwəy ya, taŋtaŋ dza naa zləɓavə kəətishi. Ghala vəghwə tsa dzee zhəkəə dzəti hiɗi, yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, nza ya kəsashi mbəzliy ɓanavə nefer shi kataŋ kaa Hyala ki na?» kə.

Fir dzəkən *ndə Farisa ghəshi lə ndə *dəwan

⁹Dzəghwa Yesəw ka ɓəli fir kaa mbəzliy ɓəti ghən tsa shi va ka mbəzli ɗewɗew ni kwa kwəma Hyala. Kala nighə ma nihwəti mbəzli nja mbəzli. ¹⁰Ma kə na: «Tə nahwəti viciy, təhwə dzashi nihwəti mbəzli bakə dzəmbə *ciki Hyala ta cəꞌwə Hyala. Mbəzli vay, ndə Farisa tsahwəti, ndə dəwan tsahwəti. ¹¹Ma sa dzəmbəshi ghəshi na, dza ndə Farisa gar garəy, ka cəꞌwə Hyala ki, ma kə na: “A Hyala, ꞌwəsa nə ya kaa ngəŋa, sa kamee nja nihwəti mbəzli gwanashi ni, mbəzli nja ka ghəli, ka vəraslə, lə ka ghwərghwər, ya nja ndə dəwan tsa tikə tsa sənzənva. ¹²18:12 11:42; Mt 6:16-17; 23:23Yən na neyey, vici bakə kee tivə mbə ləwma kwətiŋ, ka məni səwmay. Ya nimaɓa shi vəyay, məŋ mbə kee təhəvərishi mbaꞌee ndaŋa nihwəti kwətiŋ” kə.

¹³18:13 5:8; Cem 51:3, 5Ma ndə dəwan tsa va naci ki na, dza na gar garəy kərakə, kala kafə kwəma ciy dzəta ghwəmə. Kə mbəkwə mbəkwəti nəfə tsa ci, ma kə na: “A Hyalee, titihwə mənti zhəhwər tə ya, yənəy, ntsa jikir tsa nzee” kə» kə Yesəw. ¹⁴18:14 Cem 51:19; Mt 23:12Ma sa kəɗamti Yesəw ɓəli fir ki, ma kə na: «Nay ghwəy e gəzaŋwəyəy, ma sa dzay naa jighiy, a Hyala zləɓavə cəꞌwə ci mbaꞌa pəlata kwəma ci jikir na. Ma na ndə Farisa na naciy, zləɓati na ci va kwəma Hyalaw. Sa nzana, ya wa ntsaa kəliti ghən tsa ciy, ta zhəghəti dza Hyala jəwə tsə tsə. Ya wa ntsaa zhəghəti ghən tsa ci jəwə ɓay, ta kafakati dza Hyala» kə.

Kar Yesəw lə ndərazhi jəw jəw ni

(Mt 19:13-15; Mk 10:13-16)

¹⁵Dza nihwəti mbəzli mbaꞌa ghəshi ɓanakə lə ndərazhi jəw jəw ni ta kaa Yesəw ta mbə ghəciy fakən dividivi ci kən shi ta təfanshi miy. Ma sa nashi *mbəzli ta səɗa Yesəw tsəgha na, dza ghəshi ka makə mbəzli va. ¹⁶Dzəghwa Yesəw naci ki na, mbaꞌa harashi ndərazhi vaa dzəmbə hwər ci, ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Zlashim ndərazhi jəw jəw ni va, a ghəshi sar dzəvəghee, ka makəshi ghwəy ma. Sa nzanay, gəla mbəzli nja ghəshi na shi sləkə Hyala. ¹⁷18:17 Mt 18:3Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, kala zləɓavə kə ndə Hyalaa sləkə mbə nəfə tsa ci nja zəghwə jəw nay, ka kwəmavə tsəhəy ndə tə pətsa sləkə na tepəw» kə.

Kar Yesəw lə ndə shiy tsa tərəŋw tsa

(Mt 19:16-30; Mk 10:17-31)

¹⁸18:18 10:25Ləy hwəm kwəma va ki na, dza tsahwəti ntsa dikə tsa mbə *ka Zhəwifə ndəs səəkəy va Yesəw ta ɗəw kwəma və, ma kə na: «A Metər tsa wəzə tsa, wa shi dzee mənti kee kwəmavə piy tsaa kəɗi ma tay?» kə.

¹⁹Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Sa wana nə gha, ntsa wəzə tsa, pə gha kaa ngəraa? Ndə tiɓa wəzə ghəci kala war Hyala kwətiŋtaw. ²⁰18:20 Səvəri 20:12-16Talay, a gha sənata kwəma gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala ɓasa. Ma kəy: “Ka pəla mali ndə gha ma, ka pəəsli ndə gha ma, ka ghəli gha ma, ka təɓə dzərvə ghaa dzəkən ndə ma, ə pə ghaa haꞌwə tə kar dəŋa lə məŋa” kə» kə Yesəw. ²¹Ma sa favə ntsa va tsəgha, ma kə na: «A Metər, shi ɓəlakə gha niy, gwanashi nəwamtishee ghala yən zəghwəra» kə. ²²18:22 12:33; Mt 8:21-22Ma sa favə Yesəw kwəma zləɓakə na va, ma kə kaa ngəci na: «Ma ghənzə tsəghay, shiy kwətiŋ tərə na va gha nana ta mənishi gha. Mbala pamti səkəm tə shi va gha gwanashi, a gha tahanavəshi gəna va kaa ka ndərma, nza gha səəkə ta nəwra. Ma ghalaɓa kiy, ta kwəmavə shiy gwəramti dza gha mə ghwəmə» kə.

²³War sa favə ntsa va kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha na, ka zhanci nəfə tsa ci tərəŋw, sa nzana ndə shiy tsa tərəŋw tsa ghəci. ²⁴Dzəghwa mbaꞌa Yesəw nay njasa zhanci nəfə tsa ci. Ma kə ki na: «Nay ghwəy na, ngahə na tsəhə tə pətsa sləkə Hyala va ka shiy. ²⁵Ɓəlaŋɓa ngaləwba dza naa dzəvərita kwa kwal batal cisli shiy, kən dzəti pətsa sləkə Hyala va ndə shiy» kə.

²⁶Ma sa favə mbəzli kwəma ci va tsəgha, ma kə ghəshi na: «Əy, war tsəgha kə kiy, wa ntsaa dza vaa mbəliy kia?» kə ghəshi. ²⁷18:27 Zak 8:6; Lk 1:37Ma kə Yesəw na: «Ma shi mbashi ma mbəzli vaa məntiy, kar Hyala mbay məntishi na nanzə» kə.

²⁸Ma kə Piyer na: «Ghəy sana kiy, avanay gwaꞌa gwaꞌa zlashi ghəy shi ghəy, mbaꞌa ghəy nəwvəŋa» kə. ²⁹18:29 14:26; Mt 10:37Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ə gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ya wa ntsaa zlay ghi tsa ci, ya mali ci, ya ngwarməhiy, ya mbəzliy yakə, ya ndərazhi yakə na, war ta sləkə Hyala njasa dza Hyala sləkə mbəzliy, ³⁰ta kwəmavə shiy dza na tərəŋwɓa ghəshi, kaa shi zlashi na va, mbə vəghwə tsa sənzənva tsa. Ghala vəghwə tsaa dzaa zhikə diɓay, ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma dza na» kə.

Yesəw mbə zhiniy gəzəpə kwəmaa dzəkən məti ci, lə dzəkən zhakati tsa ci mbə məti, kwa mahkana səɗa

(Mt 20:17-19; Mk 10:32-34)

³¹18:31-34 9:21-22Ma ləy hwəm kwəma va ki na, dzəghwa Yesəw mbaꞌa harvə *mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni, ma kə kaa ngəshi na: «Avanammə mbə kwal sana ta dzəmə məlmə Zherəwzaleməy, mbəɓa dza kwemerəy niy tsasliti ka Hyala mbəradzə gwanashiy dzəkənee, yən Zəghwə yakə ndə ngəriy məniva. ³²Ta fambəra dza məndi mbə dəvə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ka ghəshi dza na, ka ꞌwəshira, ka tsəərəɗa, ka tifə ndighwər dzətee. ³³Ka ghəshi dza diɓay, ka dəꞌwəra lə kwərəpə. Ma ləy hwəm ki na, ka ghəshi dza mbəh paslamtəra. Mənti mee vici bakə kwa kwəli, tə kwa mahkana viciy, ta zhikəməra dzee kwa kwəli» kə.

³⁴18:34 9:45Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəghay, shaŋ mbəzli ta səɗa ci ta favə kwəma ɗi naa gəzə, sa nzana mbaꞌa mahəzlaɗə tsa kwəma va niy mbələyvata və shi. Kala sənata ma ghəshi nda dzəkən wa gəzə Yesəw kwəma va.

Yesəw ghəshi lə ghwəlfə

(Mt 20:29-34; Mk 10:46-52)

³⁵Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa Yesəw maɗiy ta dzəmbə məlmə Zherikwə. Ma ghəci ndəkwə ta tsəhə na, mbaꞌa tsahwəti ghwəlfə niy nza mənzəy vəgha kwal mbə cəꞌwə shiy. ³⁶Ka dzar mbəzli ɗaŋ vəgha ghwəlfə tsa va. Ma sa favə na gaka səɗa mbəzli ghəshi mbə dza na, kə ka ɗəw kwəmaa mənta va mbəzli. ³⁷Ma kə məndi ngəci na: «Waa Yesəw ndə ka Nazaretə na saa dzar» kə məndi. ³⁸18:38-39 Mt 20:30-31War sa favə na tsəgha na, dza na ka zlapanci kwəma, a kə na: «A Yesəw Jijiy mazə *Davitə, mənti zhəhwər tə ya» kə.

³⁹Dzəghwa mbəzliy niy nza kwa kwəma na, ka naɓə, a kə ghəshi na: «A ghwəlfə tsa, kalay miy tsa gha va» kə ghəshi. War ə ghəciy mətsəhə zlapə kwəma, a kə na: «A Jijiy mazə Davitə, mənti zhəhwər tə ya na gha» kə.

⁴⁰Ma sa favə Yesəw tsəgha na, dza na gar garəy. Ma kə kaa mbəzli na: «Kəsəram ghwəlfə tsa vaa sar» kə. Dza mbəzli ka kəsəə dzəvəgha Yesəw. Sa kəsəghəm na, dza Yesəw ka ɗəw kwəma və, ma kə ngəci na: ⁴¹«A ntsa, a shi ɗi gha yən məntəŋa?» kə. Ma kə ghwəlfə tsa va na: «A Ndə sləkəpə, ə ɗee ghaa ghwənantəra mətsəhee ni, ta mbee nay pi» kə. ⁴²18:42 Mt 9:22Ma kə Yesəw ngəci na: «A mətsəhi gha ghwənishi, sa ndara gha nəfə tsa gha» kə. ⁴³War sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dza mətsəhi ghwəlfə tsa va, mbaꞌa ghəshi ghwənishi tiɓata ka nay pi ghəci ki. Dza na ka nəw Yesəw, war fal ghəciy fal Hyala. Mbəzliy ɓasəshi va gwanashi na, mbaꞌa ghəshi nata kwəma va. Dza ghəshi ka fal Hyala kwərakwə.

Kar Yesəw lə Zashe

¹Mbaꞌa Yesəw tsəhəy mbə məlmə Zherikwə, ka dza ghəci mbəɓa. ²Mbaꞌa tsahwəti ndə gəna niy nza tiɓa mbə məlmə va, Zashe, kə məndi kaa slən tsa ci. Dikə tsa ka *dəwan ghəci. ³Dza na ka ɗi pəla nay Yesəw ghəci ta mbəə sənay. Kaf kafəy ta nighə, shaŋ ghəci ta nay, sa nzana ɗaŋshi mbəzli, dəkwəy ghəci. ⁴Dzəghwa na bəvbəpə ghavə bali, ka dzay kwa kwəma. Dza na taram dzəməy mə fə dikə na ta mbə ghəciy nay Yesəw, sa dza na ta dzar ta fə va.

⁵Ma sa tsəhəy Yesəw ta fə va na, dza na kafə kafata kwəma ci, mbaꞌa nay Zashe məɓa. Ma kə ngəci na: «A Zashe, mbata gha, səkwa mə fə va taŋtaŋ. Ndatsəy kəghi tsa gha dzee ta fə gwəci tsee» kə. ⁶Dza Zashe ka səkwa kyaŋwkyaŋw mə fə va, mbaꞌa pəməghə dzakə ghi tsa ci, mbaꞌa kaꞌwəvə lə vəshi.

⁷19:7 Mt 9:10Ma sa nata mbəzli tiɓa gwanashi nava kwəma tsəgha na, tapə ghəshi mbə ngwəzlimə, ma kə ghəshi na: «Ntsay, kəghi tsa ndə məni *kwəma jikir na dza na ta hi» kə ghəshi. ⁸19:8 Səvəri 21:37; Ezhek 33:14-16Əy, ma na Zashe naci ki na, dza na gar garəy kwa kwəma Ndə sləkəpə, ma kə ngəci na: «A Ndə sləkəpə, ta təhəvəri shi vəya dzee bakə mbə, nzee ɓanavə nahwəti bəla kaa ka ndərma. Ya ə niy ngəɗəhwee shiy va ndə ghala pətsaa mənee dəwanəy, ta wanati gəna ci va niy ɓəhwee dzee faɗə səɗa» kə. ⁹19:9 13:16; SləniKY 16:31Ma kə Yesəw ngəci na: «Ndatsəy a Hyala mbəlitəŋa lə mbəzli kəghi tsa gha gwanashi. Sa nzana, mbaꞌa gha ɓanavə nəfə tsa gha kaa Hyala nja *Abəraham, va tsəgha nza ghaa jijiy kwərakwə. ¹⁰19:10 Ezhek 34:16; Mt 9:13; Mk 2:17; Lk 5:32; 1Tim 1:15Na nee yən Zəghwə yakə ndə ngəriy, ta pəla mbəzliy zashi, ta mbəlishi səəkəree» kə.

Fir dzəkən gənaa niy ɓanavə ndə kaa ka sləni ci ta zhəghə dəvə

(Mt 25:14-30)

¹¹19:11 11:2; SləniKY 1:6Ma mbə zəzə kwəma mbəzliy, ndal tərmbə Hyala ta səəkə ta sləkə mbəzliw, niy nə ghəshi. Sa nzana ndəkwə Yesəw niy nza ta tsəhə mbə məlmə Zherəwzalem. 19:11 Ya tsama mazə tsaa sləkə ka zhəwifəy, mbə məlmə Zherəwzalem niy məni na mazə. Va tsəgha na ki, sa niy nza Yesəw va ndəkwə ta dzəmbə məlmə vay, sa naa tsəhəy na ta məni mazə dza na niy nə ka zhəwifə. Dzəghwa Yesəw ki na, mbaꞌa ɓəlanakəshi tsahwəti fir kaa mbəzliy favə kwəma gəzəkə na va, ¹²19:12-13 Mk 13:34; SləniKY 1:11; 2:33-36ma kə ngəshi na: «A tsahwəti ntsa dikə tsa niy nza tiɓay, dza na mbaꞌa maɗiy ta dzaa dzəti hiɗi kərakə ni ta pəla mazə. Ma sa naa kwəmavəy nza ghəci zhəkəy ta nza. ¹³Dzəghwa na ghəci taa maɗi, daꞌ daꞌ harashi mbəzli məŋ mbə ka sləni ci. Sa ɓasəshi ghəshi na, dza na kaa gəna, mbəl diwəy diwəy diwəy tahanavəshi gwanashi. Ma kə kaa ngəshi na: “Mbalam zhəghəm dəvə lə gəna va paꞌ fəca vici dzee zhəkə ti” kə. Dza na pəlhəm maɗiy ka dzay. ¹⁴19:14 SləniKY 4:17; 5:28; 13:44-46; 28:25-28Mbalaa niy ɗi mətsə ci mbəzli mbə məlmə ci vaw. Ma sa dzay na na, dza ghəshi, ɓəŋ ghəshi ghwənashi mbəzli ləy hwəm ci, ta dza ghəshiy gəzanshi kaa mbəzli dza ntsa va va ta pəla mazə və shi. Ma kə mbəzli va taa ni na: “Ghəy na na ghəyəy, ka ɗi ghəy ntsa vaa məni mazəə dzəkən ghəyəw” kə ghəshi taa ni.

¹⁵Ya tsəgha nzə na, dza məndi mbaꞌam ɓanavə mazə tsa ci kaa ntsaa va naci. Mbaꞌa zhəkəy dzəti hiɗi ci ta məni mazə ki. Dza na mbaꞌa ɓasəkə ka sləni ci va tahanavəshi na gəna ghəciy dzay, ta sənashi shi mətsahakən ghəshi kən gəna va ki. ¹⁶Ma sa ɓasəshi ghəshi na, dzəghwa kwa taŋa ndə, təhwə səəkəy, ma kə na: “A Ndə sləkəra, ma gəna ndara gha va ta zhəghə dəvə liy, a mbəl diwəy diwəy məŋ mətsəhəy dzəkən” kə. ¹⁷19:17-19 12:42-44; 16:10Ma kə ntsa ci va dikə tsa ngəci na: “Wəzə tsəgha! Ndə sləni tsa wəzə tsa nza gha. Sa nzana, mbaꞌa gha ghərati sləni jəw na lə nəfə kwətiŋ. Avee ndaŋa məni mazə dzəkən məlməhi məŋ” kə. ¹⁸Dza kwa baka mbaꞌa maɗiy ta gəzə kwəma, ma kə na: “A Ndə sləkəra, ma gəna ndara gha va ta zhəghə dəvə liy, a a mbəl diwəy diwəy cifə mətsəhəy dzəkən” kə. ¹⁹Ma kə kaa tsava ɓa na: “Gha kwərakwəy, avee ndaŋa məni mazəə dzəkən məlməhi cifə” kə. ²⁰Dza tsahwəti mbaꞌa kafəy, ma kə na: “A Ndə sləkəra, avanay mbəl tsa gha diwəy tsa nee, mbə kəjer niy parambee mbələy. ²¹Ə niy ghəratəra hazləni va gha tərəŋw, sa nzanay, ntsa ghyanakə tsa nza gha. Na na ghay, shiy kamaa shi gha na, tsaŋ ka ghaa ɓəhwəshi. Shi zati ma gha na, mbaꞌa ghaa lahwəshiy nza” kə. ²²Ma kə mazə ngəci na: “Ghay ndə sləni tsa gəmgəm tsa nza gha. Tə kwəma gəzəkə miy tsa gha dzee ta məniŋa ngwəvə sənzənva. Ya sa sənay gha ntsa ghyanakə tsa nzee, shiy kama ka shi ya na, tsaŋ kee ɓəhwə shi, shi zati mee na karee lahwəshi, pə gha kiy, ²³wa shiy mənishi niy ɓanavə ma gha gənee va kaa tsahwəti ndə, a ghəci zhəghə dəvə li, ya ə dzee zhəghəkəvara tsətsə na, ma nzee ɓə see lə yam kən nzaa?” kə. ²⁴Ma sa gəzəkə na tsəgha, ma kə kaa mbəzli tiɓa na: “Ɓantim mbəl tsa diwəy tsa va və, a ghwəy jakanakən kaa ntsa nza mbəl diwəy diwəy məŋ va və!” kə. ²⁵Ma kə məndi ngəci na: “A Ndə sləkəpə, lə tsahwəti mbəl diwəy diwəy məŋ və kiy, tawa lə tsava və diɓaa?” kə məndi. ²⁶19:26 Mt 25:29Ma kə ntsa dikə tsa va na: “Favə tə ghwəy, e gəzaŋwəy, ntsaa kwəmavə shiy, dza na ka ghəra sləni ghəci li shiy, ta mətsahanavə shiy dza məndiy dzəkən shi. Ma ntsaa kwəmavə shiy va, kala zhəghə dəvə ghəci li shiy, ə dza məndi zhiniy ɓəhwə ya ni jəw ni va shiy və. ²⁷Ta na ka jakee va niy ɗi ma yən məni mazə dzəkən shiy, kəəsəkəshim a ghwəy bakwamtishi tikə kwa kwəmee” kə ntsa dikə tsa va» kə Yesəw.

Yesəw mbə dzəmbə məlmə Zherəwzalem

(Mt 21:1-11; Mk 11:1-11; Zhŋ 12:12-19)

²⁸Ma sa gəzamti Yesəw kwəma va tsəgha ki na, dza na mbaꞌa dzətiy tə kwəma mbəzli, ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem. ²⁹Dza na mbaꞌa tsəhəy ndəkwə vəgha məlmə Betəfazhe mbaꞌa vəgha məlmə Betani, vəgha kəlaŋ tsa har məndiy kəlaŋ *ꞌWəlivə. Kə tiɓa mbaꞌa ghwənashi mbəzli bakə mbə mbəzli ta səɗa ci kwa kwəma. Ma kə ngəshi na: ³⁰«Mbalam dzəmbə məlmə tarɓa va kwa kwəma ghwəy, sa ka ghwəy tsəhəŋwəy mbəy, ta kəsay zəghwə kwantəmca dza ghwəy pəhəpəhə kala səəkə ndəə nza mə, nza ghwəy pəlikəvə. ³¹Mbaꞌa kə ndəə ɗəw va ghwəy: “Tawa pəli ghwəya?” kəy, “Waa Ndə sləkəpə ɗəw na” pə ghwəy taa ni ngəci» kə Yesəw.

³²Sa gəzanakəshi Yesəw tsəgha na, dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi dzashi. Sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsata kwəma va njasa gəzanakəshi Yesəw va. ³³Dza ghəshi ka pəli kwantəmca va ki. Ma ghəshi mbə pəli, ma kə ka kwantəmca va ngəshi na: «Tawa pəli ghwəy kwantəmca va shika mbəzli ni?» kə ghəshi. ³⁴Ma kə mbəzli va ngəshi na: «Waa Ndə sləkəpə ɗəw na» kə ghəshi. Mbaꞌa ka kwantəmca ɓanavəshi kwal ta pəli nzə.

³⁵Dza mbəzli va ki, mbaꞌa ghəshi kəsəghə zəghwə kwantəmca tsa va kaa Yesəw. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi fafati kwəbeŋer shi tə hwəm kwantəmca va. Kə ghəshi ɗal ghəshi famə Yesəw mə, ³⁶19:36 2Mezh 9:13ka dza ghənzə liy dzəmbə Zherəwzalem. War ə mbəzli pəpəəli kwəbeŋer shi dzar kwa kwal, ta mbə ghəciy dza dzar ti shi. ³⁷Ka səkwa ghəci kwa kwal tsaa səəkə va mə kəlaŋ *ꞌWəlivə, mbaꞌa tsəhəy ndəkwə vəgha Zherəwzalem. Dza mbəzli kwasəbə va ɗaŋ ni gwanashi ki, ka vəshi, ka fal Hyala zlaŋzlaŋ, ta kwəma maɗaŋa maɗaŋa na va nata ghəshi ɗaŋ na. ³⁸19:38 Cem 118:26; Lk 2:14Ma kə ghəshi na:

«Təfanati miy tsa nzə Hyalaa sləkəpə kaa ntsaa səəkəy tsa,

Mazə mbə slən tsa nzə!

A zərkə səəkəy mə ghwəmə,

tə shəndəkə ghwəmmə dzəti Hyala dikə na!»

kə ghəshi.

³⁹A nihwəti *ka Farisahi niy nza mbə mbəzli va. Ma sa favə ghəshi tsəgha, ma kə ghəshi ngəci na: «A Metər, gəzanshi kaa mbəzliy nəwŋa ni, a ghəshi nzəyshi gwəŋəshi!» kə ghəshi. ⁴⁰19:40 Aba 2:11Ma kə Yesəw na: «Nay ghwəy e gəzaŋwəy na, mbaꞌa kə ghəshi nzəyshi gwəŋəshi sənzənvay, ta ngwəmə lala dza hərezliy dza ta falɗa!» kə.

Yesəw gəzə njasa dza məndi ta zanti məlmə Zherəwzalem

⁴¹19:41-44 21:20-24Dza Yesəw mbaꞌa tsəhəy vəgha məlmə Zherəwzalem. Ma sa nata na na, tapə ghəci mbə wahəə dzəkən mbəzli mbəɓa. ⁴²19:42 Nəw 32:29; Lk 2:14Ma kə na: «A mbəzli ni, mbaꞌa pə ghwəy taa nza gar zləɓa zərkə tsa ɗi Hyala ɓəŋwəy ndatsəy, a ghwəy taa mbəliŋwəy! Vanay sana kiy, mbəmbə na kwəma va va ghwəy, ka mbay ghwəy sənataw. ⁴³A gəzaŋwəy ya, a nahwəti vici ngəraꞌwə tiɓa taa səəkəə dzəkən ghwəy, ta dəzlay məlmə ghwəy dza ka mbəz ghwəy, lə shi mbəz tərəŋw ni və shi. Ka ghəshi dza na təpələꞌwə ɓasakənvashiy dzəkən ghwəy, ka ghəraŋwəy gwanaŋwəy. ⁴⁴19:44 1:68; 21:6; Mt 24:2; Mk 13:2Kərəp dza ghəshiy zantəŋwəy, lə məlmə ghwəy ta gwaꞌa. Ka dza ghəshiy zlay ya hakwə tsa tsəŋzlaməm mə tsahwəti manəy mbə məlmə vaw. Dza kwəma vaa məniva tsəghay, sa nzana ghala vəghwə tsaa niy səəkəta Hyala ta mbəliŋwəy na, kalaa niy zləɓa ghwəy» kə Yesəw.

Yesəw lə mbəzliy ɗəl shiy mbə *ciki Hyala

(Mt 21:12-17; Mk 11:15-19; Zhŋ 2:13-22)

⁴⁵Dza Yesəw mbaꞌa dzəmbəy mbə ciki Hyala. Ma sa nashi na ka zhəghə dəvə na, kə ka tihəshi səvəri mbəɓa. ⁴⁶19:46 Ezay 56:7; Zher 7:11Ma kə kaa ngəshi na: «Ma kə məndi mbə Zliya Hyalay: “Ciki tseyey, ciki tsa dza mbəzliy cəꞌwəra mbə dza naa nza” kə məndi. Ma dza ghwəy na ghwəy ki na, mbaꞌa ghwəy zhəghəti ka ləgwə ka ka ghəliy nzəy mbə» kə.

⁴⁷19:47 21:37; 22:53; Mt 26:55; Mk 14:49; Zhŋ 18:20Njasa səəkə vici va na, war tsəgha Yesəw niy nza mbə gəzə kwəma Hyala kaa mbəzli mbə ciki tsa nzə. Ma mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə na, war mbə pəla kwal tsaa pəəsli ci ghəshi. ⁴⁸19:48 20:19; 22:2Shaŋ ghəshi ta sənay njasa ka ghəshi mbəə kwəmavə kwal pəəsli ci. Va sa nzana, mbə fa kwəma ɓənipə na va mbəzli niy nza lə nəfə kwətiŋ.

Kwəma səəkə bərci ghəra Yesəw va sləni li shia?

(Mt 21:23-27; Mk 11:27-33)

¹Tə nahwəti viciy, dza Yesəw ka ɓəni Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbə *ciki Hyala. Dza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa mətikwəkwər *ka Zhəwifə tsəgha, ndəs ghəshi səəkəshiy dzəvəgha Yesəw. ²Ka ɗəw kwəma ghəshi, ma kə ghəshi na: «A Metər, gəzaŋəy, kwəma səəkə ni gha ni bərci ghəra gha sləni ghəra gha na li shi tay? Wa ntsaa ndaŋa kwal ta ghəra gəla sləni naa?» kə ghəshi. ³Ma kə Yesəw ngəshi na: «Yən kwərakwəy, ta ɗəw kwəma dzee va ghwəy kwətiŋ. E ɗi ghwəy gəzara, ⁴Hyala ghwənay na Zhaŋ ta mənipə *batem ta naa, naa mbəzli?» kə. ⁵Ma sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, dzəghwa ghəshi ka sləka kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Njaa dza ghwəmməə ni kaa nana kwəma sana kia? Mbaꞌa pə ghwəmmə ni: “Hyala ghwənay na Zhaŋ” pə ghwəmməy, “Ya sa nzana Hyala ghwənay na, tawa niy zləɓa ma ghwəy kwəma ci shiki?” dza naa ni. ⁶20:6 Mt 14:5Mbaꞌa pə ghwəmmə ni diɓa: “Mbəzli ghwənay na” pə ghwəmmə na, ka mbəzli gwanashi dza ɓa na, ka pəꞌwəmmə lə hərezli ta bəkwəmmə. Sa nzanay, gwanashi sənay məndi Zhaŋ ka *ndə gəzə kwəma Hyala» kə ghəshi. ⁷Ma sa hashishi ghəshi ki na, ꞌwakəvə ghəshi tsəgha: «Sənay ntsaa ghwənay ghəyəw» kə ghəshi. ⁸Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Ghənzə tsəghay, yən kwərakwə na, ka gəzaŋwəyee nda kwəma səəkə bərci ghəree ni sləni li shiw» kə.

Ɓəli fir lə kwəma ka sləni ka ndərəm

(Mt 21:33-46; Mk 12:1-12)

⁹20:9 Ezay 5:1-2Dzəghwa Yesəw ləy hwəm kwəma va, mbaꞌa maɗiy ta ɓəli fir lə kwəma na, ma kə kaa mbəzli tiɓa va na: «A tsahwəti ndə niy nza tiɓay, dza na ngwəɓə, ngwəɓə ngwəɓə ngwəɓəti fəhiy zəmə tə vəh tsa ci. Dza na ki, mbaꞌa pəlavə mbəzli ta ndəghwə tsa va, mbaꞌa zlata mbə dəvə shi, mbaꞌa dzay ta wə, kə dalala ghəci hiy mbə wə va. ¹⁰20:10 2NəMezh 36:15-16Mbaꞌa vici ngəli ya fəhi mənta, dza na ɓəŋ ghwənay ndə sləni tsa ci va mbəzliy ndəghwə tsa ci va, a ghəci dzaa ɓanakə na ci bəla ya fə. Ma sa tsəhəy ndə sləni tsa va na, dza ghəshi dəꞌwə dəꞌwə ghəshi dəꞌwəti ntsa va, mbaꞌa ghəshi pəlay dzay jighi tsəghay. ¹¹Ənkwa, kə ndə tsa tsa va, zhəghwa na ɓəŋ ghwənay tsahwəti ndə sləni tsa ci ɓa. ꞌWakəvə ghəshi kaa tsava ndə ɓa tasl ghəshi kəsəti. Zhəghwa ghəshi dəꞌwə dəꞌwə ghəshi dəꞌwəti tsava diɓa, tsəərə tsəərə ghəshi tsəərəti. Mbaꞌa ghəshi təhay jighi tsəghay. ¹²Yaŋ, kə ntsa va, zhini na diɓa ɓəŋ ghwənay kwa mahkana ndə. Sa tsəhəy na na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi paslanati zheher, mbaꞌa ghəshi təhamti. ¹³20:13 3:22Ma sa nata ndə tsa tsa va kwəma va tsəgha, ma kə na: “Njaa dzee mənti tay? Kadiw, e ghwənay zəghwee na ɗee tərəŋw. Sa ka ghəshi nayəy, a ghəshi dzaa haꞌwə ti” kə. Dza na ɓəŋ ghwənay. ¹⁴Dza zəghwə va mbaꞌa tsəhəy və shi ki, ma kə mbəzliy ndəghwə tsa va kwa jipə shi, sa nay ghəshi zəghwə va na: “Yawaa, avanay ndə zəmə ghi səəkəy dəꞌwə ghən tsa ci ki! Dzammə ta kəsəvə, a ghwəmmə paslamti! A tsa mbəə nza ka sa ghwəmmə kwagwaꞌa ki” kə ghəshi. ¹⁵Dza ghəshi tasl ghəshi kəsəvə, ka mbahə səəmə kwa tsa vaa dzəti ngwəla, mbaꞌa ghəshi pəəsliti» kə Yesəw.

Ma sa kəɗamti Yesəw fir tsa va, ma kə diɓa na: «Sana kiy, njaa dza ndə tsa tsa vaa məni lə mbəzli vaa? ¹⁶20:16 21:20-24Ə gəzaŋwəy ya, ta səəkə dza naa bakwamti ka ndəghwə tsa va, ka na dza na mbaꞌa ɓanavə tsa ci va kaa nihwəti ka ndəghwə tsa mbə dəvə shi» kə Yesəw.

Ma sa favə mbəzli va kwəma gəzəkə Yesəw va tsəgha, ma kə ghəshi na: «Kay, ka məniva gəla nava kwəma tsəgha teepəw» kə ghəshi. ¹⁷20:17 Cem 118:22ꞌWakəvə Yesəw njəꞌwə nighətishi, ma kə ngəshi na: «Kwəma tsasliti məndi na mbə Zliya Hyalay, wa slən tsa shi ɗi na gəzəa? Ma kə məndi kwəma vay:

Ma hakwə tsaa niy ndəghamti ka ndəɓə shiy vay,

ghəci zhini naa zhəghəy ka hakwə tsaa gwəraa jihəti ciki,

kə məndi mbə zliya. ¹⁸20:18 1Pi 2:8Ya wa ntsaa ɓati tərəə dzəti hakwə tsa vay, ta ɓəəlivərivay dza ntsa va. Ghəci kə tərakənvay kən ndə ɓa na, mbaꞌa zlərəvəri ndə» kə Yesəw.

Tsəhə ghən kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi

(Mt 22:15-22; Mk 12:13-17)

¹⁹20:19 19:48Ma sa gəzəkə Yesəw kwəma va tsəgha na, cəkeꞌ *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala fəti ghən, dzəkən ghəy ɓəli Yesəw fir tsa va, kə ghəshi. Dza ghəshi ka pəla kwal tsaa kəsə Yesəw tiɓata. Kala mbə ghəshiy kəsə, sa hazləni ghəshi va mbəzli. ²⁰20:20 11:53-54Ghalaɓay dza ghəshi ki mbaꞌa ghəshi ghati ndəghwə Yesəw ta kəsə. Kə ghəshi mbaꞌa ghəshi ghwənashi mbəzliy taa məntəvashi nja mbəzli tərəŋw tərəŋw ni. Nza ghəshi ɗəɗəw kwemer va Yesəw, ta mbə ghəshiy ngaliti, ta kəsəti mbə kwəma dza naa zləɓakə. Ə ɗi ghəshi kwəmavə kwal tsaa kəsəti ta ɓanaghə kaa ngwəmna. ²¹Ma sa tsəhəshi ghəshi vəgha Yesəw ki, ma kə ghəshi kaa ɗəw kwəma shi na: «A Metər, a ghəy sənay, shi ɓənipə gha ni lə kwəma gəzə gha gwanatay, war kwəma lə kwal na. Sa nzanay, ka nə gha kar ntsa dikə tsa na tsatsa ndə, ntsa jəw tsa na tsatsa ndə, pə gha, ka təra ghalaa dzəmbə mbəzliw. Ma ghay, kwəma Hyala na sa ka ghaa ɓananshi kaa mbəzli lə kwal tsa nzə. ²²Va tsəgha ɗi ghəy ghaa gəzaŋəy, kwal va ghwəmmə ta tsəhə ghən kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi ta naa njaa?» kə ghəshi.

²³Ma Yesəw na naci ki na, mbaꞌa sənamti tsəhwəli shi va, ma kə ngəshi na: ²⁴«Citəram dala va ghwəy tə pətsa va di. Fəətə tə dala na na sanay, fəətə wa naa? Ya slən tsa tsaslati məndi tsa tiy, slən tsa wa naa?» kə. Ma kə ghəshi na: «Fəətə mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi na, slən tsa ci sa va diɓa» kə ghəshi. ²⁵20:25 Rm 13:7Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Ma ghənzə tsəgha kiy, tsəhancim ghən tsa ci kaa mazə tsa va njasa təɓə na. Ma ni Hyala shiy na, mbaꞌa ghwəy ɓanavə shi Hyala njasa təɓə ghəshi kwərakwə» kə Yesəw.

²⁶Ma sa gəzanakəshi Yesəw tsəgha na, mbaꞌa gəla nava kwəma səəti məhərli shi, mbaꞌa ghəshi catavashi. Shaŋ ghəshi ta favə, kwəma gəmgəm na gəzəkə na tiɓa kwa kwəma mbəzli gar kəsəti ghəshi ti.

Ta zhakati dza mbəzliy bəkwəshi mbə məti

(Mt 22:23-33; Mk 12:18-27)

²⁷20:27 SləniKY 4:1-2; 23:6-8Dzəghwa nihwəti mbəzli mbə *ka Sadəsehi ndəs ghəshi səəkəə kəsay Yesəw. Ka Sadəsehi vay, ka zhakati mbəzliy bəkwəshi mbə mətiw, ka ghəshiy ni na nashi. Sa səəkəshi ghəshiy dzəvəgha Yesəw ki na, dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, ²⁸20:28 Nəw 25:5-6; Ghava 38:8ma kə ghəshi na: «A Metər, a kə *Məyizə niy ni kaa kwəma tsaslitəŋəy na ta məni ghəyəy: “Mbaꞌa kə ndə ɓəvə mali, dza na mbaꞌa mətiy zlata mali ci va, kala yakə zəghwə ghəshi liy, ə kə zəmbəghəy dzaa ɓə mali mbəri tə mali ci va, ta mbə ghəciy yanakə hwəlfə kaa zəmbəghəy tsaa mətiy va” kə niy ni. ²⁹A nihwəti mbəzli niy nza tiɓa, mbərfəŋ ghəshi ka ndərazhi ndə kwətiŋ. Dzəghwa Cikwa tsa mbə shi mbaꞌa ɓəvə mali, dza na mbaꞌa mətiy, kala yakə zəghwə ghəshi li. ³⁰Dza Zəra mbaꞌa ɓəvə mali mbəri tə mali va, kə mbaꞌa mətiy kala yakə zəghwə ghəshi li kwərakwə. Zhini Takwa ɓa tsəgha. ³¹War tsəgha, war tsəgha, pəŋw ndərazhi mbərfəŋ ni va hati ɓə mali mbəri tə mali va. Cəkeꞌ ghəshi bəkwəshi mbərfaŋanavashi, nək tsaa yakə zəghwə kwa. ³²Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa mali va mətita kwərakwə ki. ³³Sana kiy, avanay gwanashi ɓəhwə mbəzli va mali va. Fəca vici dza mbəzliy zhakati mbə məti kiy, mali tsama ndə dza naa nza mbə shi kwətiŋ kia?» kə ghəshi.

³⁴Ma kə Yesəw kaa zləɓanshi na: «Tikə tə hiɗi sənzənvay, mbə ɓəɓəva na kar zhər lə miꞌi. ³⁵Ma na zhər lə miꞌi dza Hyalaa ni, gar zhakati na nini mbəzli mbə məti ta piy mbə vəghwə tsaa dza səəkə kwa kwəma, kəy, ka dza niva mbəzliy ɓəva ghwəlaw. ³⁶20:36 1Zhŋ 3:1-2Ka dza ghəshiy zhiniy bəkwəw, yəmyəm dza ghəshiy nza lə ka kwal Hyala. Ndərazhi Hyala dza ghəshiy nza, sa nzanay, a ghəshi zhakatishi mbə məti.

³⁷20:37 Səvəri 3:2, 6Ma na kwəmaa dzəkən zhakati tsa mbəzli mbə mətiy, a Məyizə niy gəzəkə, mbəzliy bəkwəshiy, ta zhakatishi dza ghəshi mbə məti, kə. Mbə zliya ciy, aa niy tsaslitiy dzəkən ghwə mbə zhəghwə, ma mbəɓay: “Hyala kar *Abəraham, lə *Izakə, mbaꞌa *Zhakwapə” kə niy ni kaa har Hyala. ³⁸Ɗi naa gəzəy, tə ghwəməshi na mbəzliy bəkwəshi va. Sa nzanay, na na Hyala na, Hyala mbəzli bəkwə bəkwə ni naw, Hyala mbəzli tə ghwəmə mbə piy na, na nanzə. Ti piy mbəzli gwanashi» kə Yesəw.

³⁹20:39 Mk 12:32Ma sa favə ghəshi kwəma gəzəkə Yesəw va, ma kə nihwəti mbəzli mbə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala na: «A Metər, a gha gəzəkə kwəma wəzə na» kə ghəshi. ⁴⁰20:40 Mt 22:46; Mk 12:34Dzəghwa mbaꞌa ghəshi hazlənishi va zhiniy ɗəw nahwəti kwəma və.

Dikəɓa *Kəristəw na kaa mazə *Davitə

(Mt 22:41-46; Mk 12:35-37)

⁴¹20:41-44 Mt 20:30-31Ma kə Yesəw ngəshi na: «Njaa njaa ka məndi ni “Kəristəw Ntsa tivə Hyala na, jijiy mazə Davitə na” kə məndia? ⁴²20:42-43 Cem 110:1; SləniKY 2:33-35Ya Davitə dəꞌwə ghən tsa ci kiy, aa gəzəkə mbə *zliya cəm tsa ci, ma kəy:

Ma kə Hyala kwa sləkəpə, kaa Ndə sləkəray:

“Ndi nzəyŋa tə kwa bəzəmee,

⁴³paꞌ fəca dzee mənti ka mbəz gha ka mbəzli tə dəvə gha!” kə,

kə Davitə niy ni.

⁴⁴Nighətim Davitə dəꞌwə ghən tsa ci, “Ndə sləkəra” kə kaa har slən tsa Kəristəw kiy, njaa njaa ka na zhiniy nza ka jijiy kia?» kə Yesəw.

Ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy va yəmə kwəma *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala

(Mt 23:1-36; Mk 12:38-40)

⁴⁵Dzəghwa Yesəw ka gəzə kwəma kaa mbəzli ta səɗa ci kwa kwəma mbəzli ɗaŋ, ma kə kaa ngəshi na: ⁴⁶20:46 11:43; 14:7«Avee gəzaŋwəy, ya tə ghwəy ghən tsa ghwəy va yəmə kwəma məni *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala! Na nashiy war lə kwəbeŋer dikə dikə ni ka ghəshiy ɗi dza kən ghən, ta ci dikə tsa shi. Jəw ɗi ghəshi məndiy səkwəshi mətsəfəkwə dzar tə ləwmaw. War tə kwəma ka ghəshiy ɗi nzəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Mbaꞌa kə məndi harvəshi ta zəmə shiyəy, war pətsa nzəy mbəzli tə slən va ti ka ghəshiy pala ta nzəy ti. ⁴⁷Ghəshi diɓay, meꞌ meꞌ ka ghəshiy pamti shiy va miꞌi mbəreketi, zhini ka garə kə ghəshiy ni ta cəꞌwə Hyala, ka ghəshi dza na, nzaꞌ nzaꞌ nzaꞌ ghəshi nzati nza tə cəꞌwə va, ta mbə məndiy ni, ka nəw Hyala tərəŋw ni ghəshi, kə məndi. Na nashiy, ta məni ngwəvə dza Hyalaa dzəkən shi, taŋ na nihwəti mbəzli» kə Yesəw.

Mali mbəri kwa ndərma

(Mk 12:41-44)

¹21:1 2Mezh 12:10Ma Yesəw mbə *ciki Hyala na, dza na ka nighə njasa shəkə ka gəna shiy kaa Hyalaa dzəghwa sərndəkə. ²Mbaꞌa nighəvə njasa səəkəta nahwəti mali mbəri kwa ndərma kwərakwə, mbaꞌa faghwa dala bakə kwa sərndəkə tsa va. ³Ma sa naghamti Yesəw kwəma va tsəgha, ma kə ki na: «Ə gəzaŋwəy ya lə kataŋ, mali mbəri kwa ndərma nata ghwəy nay, tərəŋwɓa ghənzə faghwa na gəna kaa mbəzli tiɓa gwanashi. ⁴21:4 2Kwər 8:12Sa nzanay, nihwəti mbəzli gwanashiy, war jəwə tsətsə tivə ghəshi gəna ɓəkə ghəshi səvəri mbə nahwəti na ɗaŋ na tərmbə və shi. Ma na mali na nanzə kiy, ya tsəgha na mbə ndərma na, dza na mbaꞌa ɓasanavə shiy niy dza naa pa shiy dzəghwa hwər nzə ti shi gwanashi kaa Hyala» kə.

Ngəraꞌwə tsaa dzaa səəkə ghənghən ghənghən dzəti hiɗi ka ghəshi gha kərə

(Mt 24:1-14; Mk 13:1-13)

⁵Dzəghwa nihwəti mbəzli ka gəzə kwəmaa dzəkən *ciki Hyala tsa mbə Zherəwzalem, ma kə ghəshi kaa Yesəw na: «Kay, jəw təɓə hərezli ndəɓəti məndi ni ciki tsa li shiw, jəw ghaslamti məndi tsava cikiw, zhini mbaꞌa shi wəzə wəzə ni mbəɓa, shi ɓəkə məndi kaa Hyala ta fanta shəndəkə» kə ghəshi. Ma sa favə Yesəw məndiy gəzə kwəma va tsəgha, ma kə na: ⁶21:6 19:44«Ə gəzaŋwəy ya, mbə səəkə na tsahwəti vəghwə, ya tsəgha nay ghwəy ciki tsa va ghaslə ghaslə tsəghay, ta baꞌwamti dza məndi, ka dza ghwəy nashi hərezli tsəŋəzli tsəŋəzli ya kwətiŋ ghwəlaw» kə Yesəw.

⁷21:7-24 17:22-24Dza ghəshi ki, ka ɗəw va Yesəw, ma kə ghəshi na: «A Metər, geꞌi lə tsama vəghwə dza shi gəzə gha niy məniva tay? Tə wa dza məndiy sənay, ndal tərə shi va ta mənivaw kə məndia? Gəzaŋəy di» kə ghəshi. ⁸Ma kə Yesəw na: «Məni tə ghwəy məhərli wəzə, əntaa ghwəy dzaa zləɓa məndiy ngəɗiŋwəy ma. Sa nzanay, ɗaŋ dza nihwəti mbəzliy səəkə lə slən tsee. Ka ndə dza na: “Yən na *Kəristəw, a vəghwə səəkəy” kə. Mbaꞌa kə ndə gəzəkəŋwəy tsəghay, əntaa ghwəy dzaa zləɓa kwəma gəla tsava ndə ma.

⁹Ma sa ka ghwəy favə gaka mbəz dzar mbə məlməhi, ka zhini ghən mbəzli, kala ɗi ma fəti ta kwəma gəzə mbəzli dikə dikə ni sləkə hiɗiy, əntaa ghwəy dzaa gwərgwərə ma. Ya njaay pərɓa niva shiy dza naa gha manamtəvashi di, ta na hiɗiy, ka dza ghəshiy kərəshi taŋtaŋ ləy hwəm shi vaw. ¹⁰21:10 Mk 13:8Ə zhinee gəzaŋwəy, ka hwəhwə tsa nihwəti mbəzli dzay, ka mbəz lə hwəhwə tsa nihwəti. Ka tsahwəti mazə dza na, mbaꞌa pəlati miy tə tsahwəti, tapə ghəshi mbə mbəz ta nza. ¹¹Ta gərgərə dza hiɗiy dza tərəŋw, nza zəlghwə biyambə tsa dikə tsa shəəkəy mbəzli. Tərəŋw ma dzaa nza tə nihwəti hiɗi ghənghən ghənghən. Ta məniva dza shiy, ka dza her mbəzli və shi tərəŋw, zhini ka tsahwəva shiy cipə kwəma tərəŋw dzəy tə ghwəmə. ¹²21:12-19 Mt 10:17-22; Zhŋ 16:1-421:12 SləniKY 12:1-4; 18:12-17; veher SləniKY 24–26Ma ya tsəgha nzə, ka shi va mənivay, ta kəkəsəŋwəy dza məndiy dza, ta saŋwəy ngəraꞌwə. Ka məndi dzay həŋ ɓanavəŋwəy kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə ta ɓasə ngwəvəə dzəkən ghwəy. Ka məndi dza na, mbaꞌam kalaghwaŋwəy kwa fərshina. Ka məndi dza diɓay, ka kəkəsəŋwəy dzəghwa kwəma mezhizhə, lə dzəghwa kwəma mbəzli dikə dikə ni tə hiɗi, ta məni ngwəvə. Sa wana dza məndiy saŋwəy ngəraꞌwə tsa va tsəghay, sa nəwra ghwəy. ¹³Ma na na ghwəy ghalaɓay, kwal na sava dza ghwəy kwəmavə ta mbə ghwəy ndəgha fəti dzəkənee. ¹⁴21:14-15 12:11-12Fambə tə ghwəy kwəma dzee na ta gəzaŋwəy wəzə mbə məhərli ghwəy. Əntaa ghwəy tatasə ghən tsa ghwəy lə tətəkə: “Njaa dza ghəy mənti dza ghəy mbəliŋəya?” pə ghwəy ma. ¹⁵Sa nzanay, yən dza naa ndaŋwəy kwəma dza ghwəy gəzə ghalaɓa, lə məhərli sənata kwəma gwaꞌa. Sa ka ghwəy ɓəkəvəri na ghwəy gəzə kwəmay, ka dza ka mbəz ghwəy mbay zləɓakəŋwəy kwəma gar mbaŋwəyəw. ¹⁶21:16 Mishe 7:6; Mt 10:35; Lk 12:52-53Ya mbəzliy yakəŋwəy, ya ngwarməhiŋwəy, ya madigahiŋwəyəy ta kəəkəsəŋwəy dza mbəzli va gwanashi ta fambəŋwəy mbə dəvə mbəzli dikə dikə ni, ɗaŋ dza məndiy bakwamti nihwəti mbəzli mbə ghwəy. ¹⁷Mbəzli gwanashiy, ka dza ghəshiy ɗi mətsə ghwəy tə sa nəwra ghwəyəw. ¹⁸21:18 1Sam 14:45; Mt 10:30; Lk 12:7Ya tsəgha nzə kiy, əntaa ghwəy hazləni ma. Ya səəti mbə ghən ghwəy kwətiŋəy, ka dza naa zataw. ¹⁹21:19 ShiZhŋ 13:10Va tsəgha, jihəkəvaŋwəyəm wəzə. Ma tsəghay, ta mbəlivə piy tsa ghwəy dza ghwəy» kə Yesəw.

Yesəw gəzə njasa dza məndiy ngazlamti məlmə Zherəwzalem

(Mt 24:15-21; Mk 13:14-19)

²⁰21:20-24 19:41-44; 20:16; Mt 22:7Zhəghwa ma kə Yesəw diɓa na: «Ma sa ka ghwəy nata məlmə Zherəwzalem dəzlətsəɓə mbəzli tsəɓay lə shi mbəz və shiy, sənay tə ghwəy ghalaɓa na, ndal tərə məndi ta ngazlamtiw, pə ghwəy. ²¹Ghalaɓa kiy, ma mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde na, hwəshi tə ghəshiy dzəmbə kəlaŋ ta mbəə mbəlishi. Mbəzli mbə məlmə Zherəwzaleməy, hwəshi tə ghəshi. Ni dzar kwamtiy, əntaa ghəshi dzaa zhimbə məlmə va ma. ²²21:22 Nəw 32:35; ꞌWəzh 9:7Sa dza naa nza, ma vəghwə tsa vay, vəghwə tsa dza Hyalaa məni ngwəvəə dzəkən mbəzli ti na. Ghalaɓa dza shi tsasliti məndi mbə zliya gwanashiy məniva. ²³Ngəraꞌwə tərəŋw dza savaa nza fəcava kən miꞌi lə hwər lə miꞌi ka ndərazhi tə hwəm. Sa nzanay, tərəŋw dza ngəraꞌwə ta səəkəə dzəti hiɗi. Ta məni ngwəvə dza Hyalaa dzəkən mbəzli mbə məlmə va, sa satiy nəfə tsa nzə. ²⁴Ta bakwamtishi dza *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə lə kafaꞌi. Ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi kakasamtishi, ta nza ghəshi ka mevivi dzar mbə hwəlfəhi mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ta zləghwəhwə məlmə Zherəwzalem dza ghəshi ka sa shi, paꞌ fəca vici dza Hyalaa ɓəhwə və shi, mbaꞌa ɓanavə kaa nihwəti mbəzli» kə Yesəw.

Səəkə tsa Zəghwə yakə ndə ngəri

(Mt 24:29-31; Mk 13:14-27)

²⁵21:25 Cem 46:3-4; Mt 24:29Ma kə Yesəw diɓa na: «Sa ka hiɗi nza ndəkwə ta kərəy, ta məniva dza shiy cipə kwəma ka pəghəva tə vici, kə pəghəva tə tir, ka pəghəva tə sasərkwəhi gwaꞌa. Tərəŋw dza her hwəlfəhi mbəzli tə hiɗiy dzashi, kala dza ghəshiy sənashi ma shi ka ghəshi məni va gaka yam kwa həl lə va kwəfəghə tsa shi. ²⁶Ka shi nza bərci və shi mə ghwəmə ꞌwakəvə na, ka kwəfəghə. Ka mbəzli dzay, ka hazləni, sa ka ghəshi zəzəti kwəmaa dzaa səəkəə dzəkən mbəzli tə hiɗi. ²⁷21:27 Mt 24:30Ghalaɓa kiy, nza Zəghwə yakə ndə ngəri tsahwə, war ka nay mbəzli lə mətsə shi səəkə mbə kwəleɓi tə ghwəmə, lə bərci və tərəŋw, tsəgha shəndəkə diɓa. ²⁸Ma sa ka ghwəy nashi gəla shi tsəgha ni va ghati mənivay, heɗeheɗe kə nəfə tsa ghwəy taa nza, mbaꞌa ghwəy jihətəvaŋwəy. Sa nzanay, ndal tərə ghwəy ta mbəliŋwəy ghalaɓaw» kə Yesəw.

Yesəw ɓəli fir lə kwəma daskwa

(Mt 24:32-35; Mk 13:28-31)

²⁹Ma ləy hwəm kwəma va na, dzəghwa Yesəw diɓa ka ɓəlanshi fir. Ma kə na: «Nighəvə tə ghwəy daskwa, lə nihwəti fəhi gwaꞌa. ³⁰War nashi ma ghwəy ghəshi ghati ɗay. Gwaꞌa ka ghwəy sənay na, a vəghwə tsaa dzəmti kətikəvay, pə ghwəy. ³¹Ava tsəgha na ki, nashi ma ghwəy gəla shi ɓəlakəŋwəy ya va ghati mənivay, sənay tə ghwəy ndal tərmbə Hyala ta səəkə ta sləkə mbəzliw, pə ghwəy. ³²A gəzaŋwəy ya, ta na navay, tsəgha na, ka dza mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsaa bəkwəshi ka shi gəzaŋwəy ya ni gwanashi mənivaw. ³³Nay ghwəy na, kar ghwəmə nata ghwəy na ghəshi lə hiɗi gwaꞌay, kərəp dza ghəshiy zashi. Ma na kwəmee na nanzə kiy, ka kərə naw» kə Yesəw.

Mənim məhərli!

³⁴21:34-35 Ezay 24:17; 1Tes 5:1-3Ma kə Yesəw ɓa na: «Məni tə ghwəy məhərli tərəŋw. Əntaa ghwəy dzaa zlatanavə məhərli ghwəy kaa zəzəmə shiy lə kaa sasa shiy ghipə lə kaa məni mətsə ta mbəə kwəmavə shi tə hiɗi ma. Mbaꞌa pə ghwəy dzaa kəslimbə ghən kən niva shiyəy, vətəghə dza vici dzee vaa səəkə tiy kəsaŋwəy. ³⁵Njasa ka məndi vaa kaghwa kərpi vətəghə dzəghwa zləkwəy, ava tsəgha dzee səəkə vətəghəə dzəkən mbəzli tə hiɗi gwanashi. ³⁶21:36 Mt 24:42; ShiZhŋ 6:17Ghənzə tsəgha kiy, əntaa ghwəy ɓə hi ma, ə pə ghwəy cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa. Ta mbə ghwəy kwəmavə bərci ta mbəliŋwəy va shiy dza vaa səəkə gwanashi. Ma nza ghwəy mbə kwəmavə garəŋwəy, kwa kwəmee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri» kə.

³⁷21:37 19:47; 22:39Ava tsəgha niy ɓənipə Yesəw shiy havəghwə mbə *ciki Hyala. Ma hetihwer sa ka vərɗiy mənta na, ka dzay ta hi mə kəlaŋ tsa har məndiy kəlaŋ *ꞌWəlivə. ³⁸Ka mbəzli gwanashiy dza ki na, ka səəkə pəətə mekəshi mekəshi ta fa kwəma gəzə na va kaa mbəzli mbə ciki Hyala.

Mbəzli dikə dikə ni mbə pəla kwal tsaa kəsə Yesəw

(Mt 26:1-5; Mk 14:1-2; Zhŋ 11:45-53)

¹22:1 Səvəri 12:1-20Ma ghala pətsa va ki na, mbaꞌa vici *makwaghwa Pakə kətikəvata. Mbə makwaghwa vay, kar məndiy zəmə peŋ tsa nza *is mbəw. ²22:2 19:48Dzəghwa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala, mbaꞌa ghəshi maɗishi ta pəla kwal tsaa kəsə Yesəw, ta pəəsli ci. Mbə hazləni ghəshi va mbəzli, kala mbə ma ghəshiy kəsə ci.

Zhəwdasə mbə ɗi nga ɗafa ta Yesəw

(Mt 26:14-16; Mk 1:10-11)

³22:3 4:2, 13; 10:18; 22:31, 53Dzəghwa *ndə jaka tsa Hyala mbaꞌa dzay dzəmbə nəfə tsa Zhəwdasə, tsa har məndiy Isəkariyətə. Ndə mbə *mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə bakə ni. ⁴Dza Zhəwdasə mbaꞌa dzaa kəsashi mbəzli dikə dikə ni mbə ka ta Hyala, ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni sləwa ka ndəghwə *ciki Hyala. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli va. Njasa dza naa mbay kwəmavə ngati ɗafa ta kəsə Yesəw. ⁵Ma sa favə mbəzli va kwəma gəzanakəshi Zhəwdasə va na, mbaꞌa ghəshi vəshishi. «Ta ngavəŋa səɗa gha dza ghəy gha kə kwəmavəŋəy kwal tsaa kəsə ci» kə ghəshi. ⁶Tsəgha na, e zləɓavə, kə Zhəwdasə ka dzay. Dza na ka pəla kwal tsaa nga ɗafa ta kəsə Yesəw nja kwa mbəmbə kala dza nihwəti mbəzli gwanashi niy fəti ghən.

Yesəw mbə ghwəni *mbəzli ta səɗa ci ta ta shi dza naa zəmə mbə *makwaghwa Pakə

(Mt 26:17-25; Mk 14:12-21; Zhŋ 13:21-30)

⁷22:7 Səvəri 12:6Dzəghwa vici makwaghwa ka məndiy zəmə ma peŋ tsa nza *is mbə, mbaꞌa mənta. Ma mbə vici vay, kar məndiy həni zəghwə təmbəkə ta tsə Pakə.

⁸Dza Yesəw daꞌ harvə kar Piyer lə Zhaŋ. Ma kə ngəshi na: «Mbalam a ghwəy dzaa tatəmmə shi dza ghwəmməə zəmə mbə makwaghwa Pakə» kə. ⁹Ma kə kar Piyer ngəci na: «Kwəma ɗi gha ghəy dzaa tatəmmə shi zəmə vaa?» kə ghəshi. ¹⁰Ma kə Yesəw ngəshi na: «Mbalam, ma sa ka ghwəy tsəhəŋwəy mbə məlməy, ta kwəmay dza ghwəy lə ndə, lə tsaghwa yam və. Nza ghwəy nəw dzakə ghi tsa dza naa dza. ¹¹Ma sa ka ghwəy tsəhəŋwəy kəyɓay, ma nza ghwəy gəzanci kaa ndə ghi tsa va, ma pə ghwəy taa niy: “Metər tsa ghəy ghwənikəŋəy na. A kəy, ndara ciki tsa dza ghəy səəkə ta zəmə shiy lə mbəzli ta səɗee mbə Pakə, kə” pə ghwəy taa ni ngəci. ¹²Gəzanakə ma ghwəy tsəghay, ta citəŋwəy ciki dza na dikə mə ghən tsahwəti ciki, gwəma gwəma ghəci. Ava mbəɓa ka ghwəy dzaa tatəmmə shi dza ghwəmməə zəmə mbə Pakə ki» kə Yesəw.

¹³Tsəgha na, kə kar Piyer, mbaꞌa ghəshi maɗishi ka dzashi. Mbaꞌa ghəshi kəsashi shi va gwanashi njasa gəzanakəshi Yesəw va. Mbaꞌa ghəshi tati shi zəmə dza ghəshiy zəmə mbə Pakə.

Yesəw mbə zəmə shiy mbə *makwaghwa Pakə ghəshi lə *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 26:26-30; Mk 14:22-26; 1Kwər 11:23-25)

¹⁴22:14 6:13Ma sa mənta tihwer ki na, dza kar Yesəw lə mbəzli ta səɗa ci mbaꞌa ghəshi səəkəshiy nzəyshi, ka zəmə shiy ghəshi. ¹⁵Ma ghəshi mbə zəmə shi zəmə va, ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci va na: «Yən kiy, kwəma jəw səəkee mbə maw zəmə shi zəmə mbə Pakə ni lə ghwəy gwanaŋwəy, ka məndi gha sara ngəraꞌwəw. ¹⁶Sa gəzaŋwəy ya va tsəghay, ka dzee zhiniy zəhwə shi zəmə mbə Pakə ghwəlaw. War shi ɗi Pakə vaa gəzə cikəvərivashi gwaꞌa gwaꞌa. Ma ghalaɓa kiy, ta zəmə shi zəmə va dzee dza tə pətsa sləkə Hyala» kə. ¹⁷Ma sa gəzəkə na tsəgha na, dza na həŋ ɓəvə hwəpər tsa nza shi sa kwa, kə mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala. Ma kə kaa mbəzli ta səɗa ci na: «Ndim shi sa ni a ghwəy sa shi. ¹⁸Sa nzana, e gəzaŋwəyəy, ka zhinee sahwə shiy ghwəla kala fəca dza Hyalaa səəkə tə sləkə mbəzliw» kə.

¹⁹Zhini na ləy hwəm kwəma va, həŋ ɓəvə peŋ, dza na, mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala. Ma sa mananati na ꞌwəsa na, mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa vaa ɓanavəshi. Ma kə ngəshi na: «Ava ghənzə na vəghee va zlatee kaa məti tə ghwəy. Tsəgha pə ghwəy taa məni ta zəzəə dzəkən mətee» kə.

²⁰22:20 Səvəri 24:8; Zher 31:31; Zak 9:11; Rm 11:27; 2Kwər 3:6; Gal 4:24; Ebr 8:6; 9:12Zhini na kaa hwəpər tsa nza shi sa kwa, tsəgha ghəci mənti li sa zəməhwə ghəshi shi zəmə. Ma kə na: «Avanashim shi sa niy, ghəshi na yəwən *sla kiri tsa slati Hyala, ta zhiniy jakəva lə mbəzli lə miymiy ya ni shəkəshi tə ghwəy. ²¹22:21-23 Zhŋ 13:2, 21-30Ə gəzaŋwəy ya, avanayəm ntsaa ngati ɗafa tə ya mbə zəmə shiy kwa kwakwa tsa kwətiŋ tsa lə ya. ²²Ta na navay, yən yən Zəghwə ndə ngəri nee kiy, ta pəəslitəra dza məndi war njasa tarəkə Hyala vaa dzəkənee. Ə na na nzana nanzə kiy, tərəŋw dza ngəraꞌwəə nza kən ndə nga ɗafa tə ya tsa va» kə. ²³Ghalaɓa tsəgha ki na, dza mbəzli ta səɗa ci ka ɗəɗəw kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Wa tsaa dza va ta məni gəla nava kwəma mbə ghwəmmə kia? Tsama kia? Tsama kia?» kə ghəshi.

A ntsa dikə tsaa?

²⁴22:24-26 9:46-4822:24 Mt 18:1; Mk 9:33-34Dza *mbəzli ta səɗa Yesəw, mbaꞌa ghəshi ghavə ngərə ghəpə kwa jipə shi, ta mbəə sənay ntsaa dzaa nza dikə tsa mbə shi. ²⁵Mbaꞌa Yesəw favə ghəpə tsa shi va. Ma kə kaa ngəshi na: «Favə ghwəy na, a ghwəmmə sənay mbə məni mazə tsa shi na mezhizhəy dzəkən mbəzli tə hiɗi. Mbəzli dikə dikə niy, a ghəshiy ɗi mbəzli sləwa ghəshi vaa falshi: “Mbəzli wəzə ni nza ghwəy” kə ghəshi. ²⁶22:26 9:48; Mt 23:11; Mk 9:35Na na ghwəy na ghwəy kiy, tsəgha dza naa nzaw. Ntsa dikə tsa mbə ghwəyəy, nja ntsa jəw tsa kə taa zhəghəy. Ma ntsaa sləkəŋwəy na, mbaꞌa zhəghəy nja ndə sləni tsa ghwəy. ²⁷22:27 Zhŋ 13:4-5, 12-17Tsama ndə gwəra na dikə mbə kar ntsaa nzəyəy dərasə ka ndəghə shi zəmə, ghəshi lə tsaa ɓanci shiy ta zəməshi ghəcia? A ghwəmmə sənay, tsaa nzəyəy va ndə ta zəmə shiyəy, ghəci na sa dikə tsa. Avanay sana kiy, yən na ntsa dikə tsa mbə ghwəy. Ya tsəgha nzee ntsa dikə tsay, ndə ghəraŋwəy sləni zhəghəree. Mən tə ghwəy tsəgha kwərakwə.

²⁸Ghwəy kiy, war kwasəbee nza ghwəy ya hwəmɓa mbə ngəraꞌwə tsa see tsa. ²⁹Yən kwərakwəy ta ndaŋwəy məni mazə dzee, njasa ndara Dirə va məni ci. ³⁰22:30 Mt 19:28Ka zəmə shi zəmə, ka sa shi sa dza ghwəy nza kwasəbee tə pətsa kwətiŋ tsa, tə pətsa sləkee. Ka ghwəy dza na das das nzəyŋwəy kwa gəzligəzli mezhizhə, ka sla ngwəvəə dzəkən mbəzli mbə takəhi məŋ lə bakə ni va mbə hwəlfə ka *Izərayel» kə Yesəw.

Yesəw mbə gəzə vəraslə tsa dza Piyer ta vəraslə

(Mt 26:31-35; Mk 14:27-31; Zhŋ 13:36-38)

³¹22:31 22:3Ləy hwəm kwəma va, ma kə Yesəw ka Shimaŋw na: «A Shimaŋw, a Shimaŋw, a *ndə jaka tsa Hyala niy ɗəw kwal ta mbə taŋəshamətəŋwəy, njasa ka ndə vaa pəhəkəvəri davəna mbə ha. ³²22:32 Mt 16:18; Zhŋ 21:15-17Sa nighətee tsəghay dzee, mbaꞌee cəꞌwəti Hyala tə gha əntaa gha zlay nəwra. E sənay, a gha taa zlay nəwra, ma sa ka gha zhakatiŋay, nza gha mətsahanshi bərci kaa nihwəti ngwarməhiŋa mbə nəwra» kə. ³³Ma kə Piyer na: «A Ndə sləkəpə, e pəhamtəvara ta zləɓa dza kwasəbə gha, ya paꞌ kwa fərshina, ya paꞌ ka məti kwasəbə gha na nee» kə. ³⁴22:34 22:61; Mt 26:75; Mk 14:72Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «A Piyer, ə gəzamtəŋee avanay ndatsə, ka ngələkə gha way, gha zhinti gəzəə dzəkənee: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha mahkan səɗa» kə.

Kwəmaa dzəkən mbəl pas, lə mbəl tsaa dza ta wə mbaꞌa kafaꞌi

³⁵22:35 9:2-3; 10:4Zhəghwa ma kə Yesəw ngəshi na: «Ghala pətsaa niy ghwənaŋwəy ya vay, e niy gəzaŋwəy, əntaa ghwəy ɓə mbəl pas, lə mbəl wə, lə kwekweher ma, pən, niy shaŋashi shiy ghwəy na?» kə. Ma kə ghəshi na: «Awə, niy shaŋashi shiy ghəyəw» kə ghəshi ngəci.

³⁶Zhəghwa, ma kə ngəshi na: «Nana kiy, ntsa nza mbəl pas vəy, ɓəvə tə ghəci sa ci ta dza li. Mbaꞌa kə mbəl wə va ndə na, ka dza ghəci li diɓa. Kala kafaꞌi va ndəy, ə kə dzaa ɗəlamti kwəbaŋ tsa ci ta pa kafaꞌi. ³⁷22:37 Ezay 53:12Sa nzana kwəmaa niy tsasliti məndi vaa dzəkənee mbə Zliya Hyala ghala mbəradzəy, war ghənzə mənta na. Ma kə məndi niy niy: “Mbə ka məni rəɗa niy mbərambə məndi” kə məndi niy ni. Tsəgha na, ta na navay, shi tsasliti məndi vaa dzəkənee na ta məniva dza ghəshi tsəgha» kə Yesəw.

³⁸Ma sa favə mbəzli ta səɗa ci va tsəgha, ma kə ghəshi na: «A Ntsaa sləkəŋəy, avanashi kafaꞌihi tikə bakə va ghəy» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Gwaꞌa ki, wəkə na tsəgha» kə.

Njasa cəꞌwə Yesəw Hyala mə kəlaŋ *ꞌWəlivə

(Mt 26:36-46; Mk 14:32-42)

³⁹22:39-46 5:1622:39 21:37; Mt 26:30; Mk 14:26; Zhŋ 18:1Ma ləy hwəm kwəma va na, dza Yesəw mbaꞌa maɗiy dzəmə kəlaŋ ꞌWəlivə njasa sənaɓəy na mbə məni ndimndim. Mbaꞌa *mbəzli ta səɗa ci maɗishi kwasəbə kwərakwə. ⁴⁰Ma sa tsəhəshi ghəshi mə kəlaŋ ki, ma kə Yesəw kaa mbəzli ta səɗa ci va na: «Cəꞌwəm Hyala a ghənzə ndəghwəŋwəy, vantaa *ndə jaka tsa nzə ngaɗambəŋwəy mbə məni *kwəma jikir na» kə.

⁴¹War sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa katantəvay vəgha shi geꞌi geꞌi gar bəzlaghə hakwə ndəə dzəti pətsa nza na va ti li shi. Dzəghwa na ki, tsəfəkwə tsəfəkwəy tə shinin ci, ka cəꞌwə Hyala ghəci, ma kə na: ⁴²22:42 Mt 6:10; 20:22; Mk 10:38; Zhŋ 12:27-28«A Di mbaꞌa pə gha zləɓatiy, bashamti ngəraꞌwə tsa va səəkəə dzəkənee. Ma nanzə kiy, a ghənzə məniva war njasa ɗee nə yaw. War kwəmaa təɓaŋa mbə nəfə tsa gha kə taa məniva» kə. [ ⁴³Ghalaɓa tsəgha ki na, dzəghwa *ndə kwal tsa Hyala mbaꞌa səəkəy mə ghwəmə dzəvəgha ta mətsahanci bərci. ⁴⁴Yesəw kiy, mbaꞌa hazləniy va ngəraꞌwə tsa va ka gwərgwərə, sa nzana tsəgha ki na, dza na ka zhiniy mətsəhə cəꞌwə Hyala tərəŋw tərəŋw. Capə capə capə ghaa nay ma ghwətəghwətə və, war ka njəreməə dzəti hiɗi nja miymiy.]

⁴⁵Ma sa kəramti na cəꞌwə Hyala ki na, dzəghwa na pəlhəm kafəy, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha mbəzli ta səɗa ci. Səəkə na na, ghəshi tə hi va dali təkə ngəraꞌwə. ⁴⁶Səəkə na, mbaꞌa fərghashi. Ma kə ka ngəshi na: «Wa navam ɓəhwə ghwəy hi kia? Satiŋwəyəm, a ghwəy cəꞌwə Hyala a ghənzə ndəghwəŋwəy, vantaa ndə jaka tsa nzə ngaɗambəŋwəy mbə məni kwəma jikir na» kə.

Njasa kəsə məndi Yesəw

(Mt 26:47-56; Mk 14:43-50; Zhŋ 18:3-11)

⁴⁷War Yesəw mbə kərni gəzə kwəma vaa səkwa na, giɗəɗə mbəzli səəkəshi. Mbaꞌa Zhəwdasə tsahwəti ndə kwətiŋ mbə *mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə bakə ni tə kwəma shi, ka ꞌwanshi kwal. Ma sa səəkəy na na, karə ka dzar dzəvəgha Yesəw, ta səkwə njasa ka ndə vaa səkwə madigay. ⁴⁸Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «A Zhəwdasə, wa nava səkwəra ghaa nja madigaŋa sa ɗi gha nga ɗafa tə ya yən Zəghwə yakə ndə ngəri kia?» kə. ⁴⁹Ma sa nashi mbəzli kwasəbə Yesəw shiy dzaa məniva tsəgha, ma kə ghəshi kaa ngəci na: «A Ntsaa sləkəŋəy, zləɓati gha a ghəy kəəslivərishi lə kafaꞌihi ghəy ni na?» kə ghəshi. ⁵⁰War ghwəla tsəgha na, dza tsahwəti kwətiŋ mbə shi pətsə kəsləkəghwa sləmə kwa bəzəmə vəgha ghən ndə ghəra sləni kaa dikə tsa *ka ta Hyala. ⁵¹Ma kə Yesəw ngəshi ki na: «Ka məni ghwəy tsəgha ma, zlashim» kə. Dza na dap dapata sləmə zal tsa va va, mbaꞌa mbəlanamti sa ci.

⁵²Ma sa mbəliti Yesəw ntsa va, ma kə kaa mbəzli dikə dikə ni va mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni ndəghwə *ciki Hyala, mbaꞌa mətikwəkwər na: «A mbəzli ni, tawa səəkə ghwəy ta kəsəra lə kafaꞌihi mbaꞌa ghədemesli njasa nzee ndə ghəli kia? ⁵³22:53 19:47; 22:3Vici va vici va ghwəmmə niy nza lə ghwəy mbə ciki Hyala na, a kar ghwəy kəsəra ghalaɓaw. Sənay tə ghwəy, tsatsa vəghwəy, tsa ghwəy na səəkəy na ta kəsəra, vəghwə tsa dza ntsaa ghəra sləni mbə kwəsliy ci ni ci bərciy səvəri na» kə.

Vəraslə tsa Piyer

(Mt 26:57-58, 69-75; Mk 14:53-54, 66-72; Zhŋ 18:12-18, 25-27)

⁵⁴Ma sa gəzamti Yesəw kwəma va tsəgha na, dza ghəshi tasl ghəshi kəsəti. Ka pəməə dzakə ghi tsa dikə tsa *ka ta Hyala. Ghəshi mbə pəmə na, war ə Piyer nəwshi kərakə kərakə paꞌ kəghi tsa dikə tsa ka ta Hyala va ghəci nəwghəshi. ⁵⁵Mbaꞌa məndi niy pəhəy ghwə kwa tipə va, tazəl mbəzli ta ghwə va ka bəghəzli. Dza Piyer kwərakwə ki, das nzəyəy mbə shi.

⁵⁶Dza nahwəti mali kwa ghəra sləni kəghi tsa va, mbaꞌa fati mətsə tə Piyer ghəci mənzəy ta ghwə va, war ə ghənzəə nighə. Ma kə kaa mbəzli tiɓa na: «Ma zal tsay, ntsaa nza kwasəbə ntsa va na» kə. ⁵⁷Dzəghwa Piyer ka vəraslə, a kə na: «Əm, sənay tsava ndee na neyew mali naw» kə. ⁵⁸Ma ləy hwəm jəw ɓa na, dza tsahwəti ndə mbaꞌa nighəvə, ma kə ngəci ɓa na: «Gha kwərakwəy ntsay, ntsa kwasəbə mbəzli va nza gha» kə. Ma kə Piyer ɓa na: «Tiɓaw, na neyey dzar kwasəbə nzee neyew, pən ɓasa» kə. ⁵⁹Ma ləy hwəm sa nzay məndi nza gar tsahi kwətiŋ diɓa na, dza tsahwəti ndə ka gəzə kwəma diɓa, a kə na: «A ntsa nanzə na kataŋ kataŋ nay, kwasəbə ntsa va niy nza na. Sa nzanay, ndə ka Galile na kwərakwə» kə. ⁶⁰Ma kə Piyer diɓa na: «A zal tsa, sənashi gəla ni ɗi gha ni gəzə shiyee na neyew» kə.

War ghwəla Piyer kərni gəzə kwəma va səvəri tə miy ci na, mbaꞌa ngələkə way tsəgha ki. ⁶¹22:61 22:34; Mt 26:34; Mk 14:30Sa way ngələkə ki na, dza Ndə sləkəpə, tərəɗ zhəghəghə kwəma ci dzar kwa Piyer, ka nighə ghəci. Ghalaɓa ki na mbaꞌa Piyer zəzəvə kwəmaa niy gəzanakə Ndə sləkəpə va, ma kə niy ni ngəciy: «Ka ngələkə gha wa ndatsəy gha zhinti gəzə mahkan səɗa gha: “Sənay tsava ndə yaw, sənay tsava ndə yaw” pə gha» kə niy ni kaa ngəci. ⁶²Sa zəzəti Piyer kwəma mənti na va na, dza na pəlhəm satiy, mbaꞌa səvəriy tə ngwəla, ka wahə ghəci tərəŋw tərəŋw.

Məndiy sawa Yesəw, ka dəꞌwə

(Mt 26:67-68; Mk 14:65)

⁶³Ma Yesəw kwa hwər tipə dikə tsa *ka ta Hyala ki na, dza mbəzliy ndəghwə va, ka sawa, ka dəꞌwə. ⁶⁴22:64 7:16Ka ghəshiy dza, mbəkwə mbəkway kwəma ci, ka dəꞌwə. Ka ghəshi dza na ka ɗəw və, ma kə ghəshiy ni na: «Ca gəzaŋəy ntsaa ləkəŋa di?» kə ghəshiy ni. ⁶⁵Dzəghwa ghəshi, war ə ghəshi gagay ka tsətsəərə tərəŋw tərəŋw.

Yesəw kwa kwəma ka sləkə kwəma mbə *ka Zhəwifə

(Mt 26:59-66; Mk 14:55-64; Zhŋ 18:19-24)

⁶⁶Ma sa kərəy pi ki na, dzəghwa mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, mbaꞌa *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ɓasə ghəshi ɓasətəvashi. Mbaꞌa ghəshi dzaa pəməkə Yesəw dzəkwa kwəma mbəzliy sləka ka Zhəwifə. ⁶⁷22:67 9:20; Zhŋ 10:24-25Dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, ma kə ghəshi ngəci na: «Ə ɗi ghəy gha gəzaŋəy, nda gha na *Kəristəw tsa tivə Hyala» kə ghəshi. Ma kə Yesəw ngəshi na: «Ya ə gəzaŋwəy ya sanay, ka dza ghwəy ni kataŋ na pə ghwəyəw. ⁶⁸Mbaꞌa pən ni, kadiw e ɗəw kwəma va ghwəy pən ɓa na, a ka zləɓara kwəma ɗəwee va ghwəyəw. ⁶⁹22:69 Dani 7:13; Cem 110:1; SləniKY 7:56Ghava na tə ndatsəy, ta nzəy dzee, yən Zəghwə yakə ndə ngəri tə dəvə kwa bəzəmə Hyalaa kwa bərciy sləkə shiy gwaꞌa» kə. ⁷⁰22:70 Mt 26:63; Lk 1:32-35Ma sa favə ghəshi Yesəw gəzəkə tsəgha, ma kə ghəshi gwanashi na: «Zəghwə Hyala nza gha tsəna?» kə ghəshi. Ma kə Yesəw na: «Njasa gəzaŋwəy ya va na, zəghwə nzə nzee» kə.

⁷¹Ma kə ghəshi na: «Wəkə na nava tsəgha, ka ɗi mbəzli ghwəmmə, ta ndəgha fəti ta kwəma mənti na ghwəlaw. A ghwəmmə favə kwəma zləɓakəmmə na lə miy tsa ci, dəꞌwə ghən tsa ghwəmmə ɓasa. Mək na tsəgha» kə ghəshi.

Yesəw tə ngwəvə kwa kwəma ngwəmna Pilatə

(Mt 27:1-2, 11-14; Mk 15:1-5; Zhŋ 18:28-38)

¹ꞌWakəvə mbəzliy ɓasəshi va gwanashi, takwəs ghəshi satishi ka dzashi lə Yesəw, mbaꞌa ghəshi dzaa pəmanaghə kaa ngwəmna Pilatə. ²23:2 20:20-26Ma sa tsəhəshi ghəshi na, dza ghəshi ka pəꞌwə kwəma mənti na ka Pilatə ki, ma kə ghəshi na: «Ma ntsay, a ngəɗi na mbəzli ghəy ta zhini ghən. A kə kaa ngəshiy, ka tsəhanci ghən ghwəy kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi ma, kə. Ma kə mbə gəzə kwəma ci ɓa na: “Yən na *Kəristəw. Yən na mazə” kə» kə ghəshi. ³Ma sa gəzəkə ghəshi tsəgha na, dza Pilatə ka ɗəw kwəma va Yesəw, ma kə na: «Mazə tsa *ka Zhəwifə nza gha na ntsa?» kə. Ma kə Yesəw ngəci na: «Njasa gəzə gha va na» kə. ⁴Ma kə Pilatə kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala lə mbəzliy ɓasəshi va tə pətsa va gwanashi na: «A mbəzli ni, a na na yay kəsata kwəma jikir nee va ntsa gar ɓanci fəti məndiw» kə. ⁵Zhəghwa mbəzli va mətsəhə, ghəshi mətsahata gəzə kwəma va lə bərci, ma kə ghəshi na: «Ə ɓananshi na zhini ghən kaa mbəzli lə shi ɓənipə na va, səəkə tə hiɗi ka Galile ghati na shi ci va, ka dzar mbə hiɗi ka Zhəwde gwanashi, avanay tsəhəy tikə sana» kə ghəshi.

Yesəw ta ngwəvə kwa kwəma mazə *Erədə

⁶Ma sa favə Pilatə mbəzli va haməykə kwəma hiɗi ka Galile na, dza na ka ɗəw və shi, ma kə na: «Ndə ka Galile na ntsa na?» kə. ⁷23:7 3:1Ma kə mbəzli ngəci na: «Ndə ka Galile na» kə ghəshi. Ma sa favə Pilatə tsəgha na, dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli a ghəshi pəməghə kaa mazə Erədə. Sa nzanay, ghəci niy məni na mazə tə hiɗi ka Galile. Ghala vəghwə tsa va ki na, tiɓa ghəci niy nza mbə məlmə Zherəwzalem.

⁸23:8 9:9Ma sa tsəhəshi məndi lə Yesəw kwa kwəma Erədə ki na, mbaꞌa Erədə vəshiy tərəŋw. Sa niy nzana mbəradzəy ghəci niy nza mbə pəla kwal tsaa nay Yesəw, sa ka naa favə kwəma ka məndi gəzəə dzəkən. Ma kwəmaa niy bərkəti na mbə ghən ciy, nay Yesəw ghəci mbə məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na, niy ɗi na. ⁹Dza na ki ka ɗəɗəw kwemer ghəci ɗaŋ ɗaŋ va Yesəw. Kala zləɓa kwəma Yesəw ngəci ya kwətiŋ. ¹⁰Ma ghala pətsa va na, tiɓa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ghəshi lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala niy nza, war ka pəꞌwə kwəma ghəshi tərəŋw kaa Yesəw. ¹¹23:11 Mt 27:28; Mk 15:17; Zhŋ 19:2Dza kar Erədə lə ka sawji ci tapə mbə sawa Yesəw, ka sawa, ka ꞌwəshiy dzəkən. Ghavə ghəshi mbaꞌa ghəshi panakən kwəbaŋ tsa tə dimə. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pəməghə kaa Pilatə diɓa.

¹²Ma kwataŋay ka jaka niy nza kar Pilatə lə Erədə. Ma fəcava na dza nava kwəma, mbaꞌa jakayshi, mbaꞌa ghəshi mənishi ka madigahi tərəŋw ni.

Ngwəvə məti kən Yesəw

(Mt 27:15-26; Mk 15:6-15; Zhŋ 18:39–19:16)

¹³Ma sa pəmanaghəm Yesəw kaa ngwəmna Pilatə ki na, dza na mbaꞌa ɓasəti mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala lə mbəzli dikə dikə ni, mbaꞌa nihwəti mbəzli. ¹⁴Ma kə ngəshi na: «A ghwəy kəsəkə ntsa, ma pə ghwəyəy: “a ngəɗi na mbəzli ta zhini ghən” pə ghwəy. Dzəghwee kiy, mbaꞌee ɗəwhwə kwəma va və tiɓa kwa kwəma ghwəy. Kəsata fətee və ya kwətiŋ dzar kwa gəla shi gəzəkə ghwəy vaa dzar kaɓaka ciw. ¹⁵Zhini tsəgha *Erədə ɓa, shaŋ ta kəsata fəti və. Va tsəgha zhinikəvə na tikə, ma zal tsay, fəti və gar pəəsli məndiw. ¹⁶Ghənzə tsəghay, ə dzee kəkəɗiti lə ghwəɗa, nzee pəlay a ghəci dzay» kə.

[ ¹⁷Ndimndim tsa shiy nzay, səəkəta ma tsə Pakə njasa nza ghəshi va mbə sanay, kwətiŋ ka ngwəmna Pilatəə pəlanayshi ndə mbə mbəzli kwa fərshina.] ¹⁸23:18-25 SləniKY 3:13-14Sa gəzəkə Pilatə tsəgha na, dza mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə zlaŋə kwəma lə bərci gwanashi gwanashi, ma kə ghəshi na: «Pəəsliti ntsa va, a gha pəlayŋəy Barabasə» kə ghəshi. ¹⁹Barabasə tsa ɗi ghəshi va məndiy pəlanayshiy, ə niy ngaɗambə na mbəzliy dzəmbə zhini ghən, mbaꞌa niy pəəsliti ndə. Va tsəgha niy kəsaghwa məndi kwa fərshina. ²⁰Sa mawti Pilatə pəlay Yesəw na, zhəghwa na diɓa ka gəzanshi kwəma. ²¹Ma mbəzli va nashi ki na, zləɓa na Pilatə va kwəma ghəshiw. Kə ghəshi ka zlapə zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Wa daŋwavəgha, daŋwavəgha vəgha tsəm, a ghəci mətiy» kə ghəshi.

²²Ma kə Pilatə kaa ngəshi kwa mahkana gəzə kwəma ci ɓa na: «Əy wa na kwəma təvəti ntsa gar dəŋw məndiy dzəvəgha tsəm kia? Nata kwəma yəɗamti nee ya jəw gar pəəsli məndiw. Ə na na dzee dəꞌwəvə lə ghwəɗa nee, nzee pəlay a ghəci dzay» kə. ²³Ma sa favə ghəshi Pilatə zləɓanakəshi tsəgha na, zhəghwa ghəshi mətsəhə, ghəshi mətsahata gəzə kwəma zlaŋzlaŋ: «War daŋwə pə gha daŋwavəgha Yesəw tsa va vəgha tsəm» kə ghəshi. Dzəghwa na shi va kwəma tsəgha, mbaꞌa zəhwə na ngwəmna Pilatə kwəma ki. ²⁴Dza na mbaꞌa zləɓati mananshi njasa ɗi ghəshi va. ²⁵Mbaꞌa ɓanavəshi Yesəw, a ghəshi məni shi ɗi ghəshi va li, kə mbaꞌa pəlanayshi ntsa va ki. Ntsaa niy kəsaghwa məndi va kwa fərshina, sa niy ngaɗambə mbəzli mbə zhini ghən lə sa pəəsliti na ndə.

Yesəw vəgha tsəm

(Mt 27:32-44; Mk 15:21-32; Zhŋ 19:17-27)

²⁶Ma sa ɓanavəshi məndi Yesəw ki na, dza ghəshi ka dzashi li ta daŋwəə dzəvəgha tsəm. Ma ghəshi mbə kwal na, bəgəm ghəshi kwəmay lə tsahwəti ndə, Shimaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci, ndə ka Shiren ghəci. Ntsa vay mbə za za ci niy səəkə na kwamti. Sa kwəmay ghəshi li na, dza ka sawji, tasl ghəshi kəsəvə, bərəɗə ghəshi bərɗanakən tsəm tsa dza ghəshi va ta daŋwə Yesəw dzəti, a ghəci ɓə ta nəw Yesəw li.

²⁷Dzəghwa ɗaŋ mbəzli ɓasəshi, bəliɗiŋ ghaa nashi ma kwasəbə Yesəw. Mbaꞌa miꞌi kwasəbə diɓa, war ə ghəshiy tihwəni, ka pəəsli ghən tsa shi lə wahə. ²⁸Dza Yesəw tərəɗ, zhəghəghə kwəma ci dzar kwa miꞌi va, ma kə kaa ngəshi na: «A miꞌi ka Zherəwzalem, ka wahə ghwəy tə ya na nee ma. Ta tsa ghwəy ghən lə ta ndərazhi ghwəy, pə ghəy wahə! ²⁹23:29 21:23Sa nzanay, a tsahwəti vəghwə taa səəkə, vəghwə tsa vay, tərəŋw dza ngəraꞌwəə nza mbə. Ma dza məndiy ni ghala vəghwə tsa vay: “Wahə na kən jiŋa maliy yakə ma zəghwə, kala səəkə zəghwə sahwə ꞌwa tə hati nzə sa!” dza məndiy ni. ³⁰23:30 ꞌWəzh 10:8; ShiZhŋ 6:16Ma dza mbəzliy ni kaa dəlagwigwi ghalaɓay: “A dəlagwa, ngəzlakənvaŋa kən ghəy” va tsatsa ngəraꞌwə, dza ghəshiy ni. Ma kə ghəshi dzaa ni kaa hwəm pi ɓa na: “A hwəm pi, mbələyŋəy va tsatsa ngəraꞌwə shi” dza ghəshiy ni. ³¹23:31 1Pi 4:17Nighətimam kiy, kwa vəghwə tsa nzana yən tsaa məni shi ɗi Hyala ka sa ngəraꞌwee tsətsə kiy, njaa dza naa nza kən mbəzliy zləɓa ma kwəma Hyala kia?» kə Yesəw. 23:31 Lə kwəma ka Gərekəy, vanay njasa gəzəti məndi kwəma va: Ya sa nzana tsəgha məndi məni lə fə neɓekəta na kiy, njaa dza naa nza lə fə ghwəli ghwəli na kia? kə məndi.

³²Ghala pətsaa pəmə məndi va Yesəw ta pəəsliy, a məndi niy pəməvə nihwəti zhər bakə ta bəkwəshi kwasəbə Yesəw, sa hwəti niva mbəzli rəɗa tərəŋw na. ³³23:33 Ezay 53:12Ma sa tsəhəshi məndi li shi tə pətsa har məndiy «Gwalgwata», pi nja pa ghən ndə ngəri na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi daŋwavəgha Yesəw vəgha tsəm tiɓa ki. Dzəghwa daŋwə ghəshi daŋwavəgha ka hwə rəɗa bakə ni va, ya wa ndə na tə tsa ci tsəm kwərakwə. Tsahwəti na, tə kwa bəzəmə Yesəw, tsahwəti na, tə kwa zleɓi ci.

³⁴23:34 Cem 22:19; Mt 5:44; Lk 6:28; SləniKY 7:60Dzəghwa Yesəw ghəci vəgha tsəm tsa va, tapə ta cəꞌwə Hyala ta mbəzliy sanamiy ngəraꞌwə va: «A Di, yaŋ pə gha na gha, pəlashi mbə nəfə tsa gha. Sa nzanay, sənashi shi məni ghəshi ni ghəshiw» kə. Ma sa daŋwamti mbəzli va nashi ki na, mbaꞌa ghəshi tihəhwə kwəbeŋer kən ghən ci kwa jipə shi lə ti dandərɗə.

³⁵23:35-39, 39 Cem 22:8; 109:35Mbəzliy ɓasəkəvashi nashi kiy, war tiɓa ghəshi ka nighə kwəmaa məniva. Mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə na, war kwəma səna ghəshiy gəzanci. Ma kə ghəshi na: «Ndata *Kəristəw tsa, tivə Hyala na kataŋəy, ə kə mbəliti tsa ci ghən njasa mbəlanti na va nihwəti mbəzli ki!» kə ghəshi. ³⁶23:36 Cem 69:22Zhini tsəgha ka sawji gəzanci kwəma səna kwərakwə ɓa, ka sawa. Dza ghəshi kət ghəshi kətəghəvashiy dzəvəgha Yesəw, mbaꞌa ghəshi ɓanavə shi sa ndalakwə niy dzəta miy ci. Ma kə ghəshi na: ³⁷23:37-38 Mt 27:11«Ndata mazə ka Zhəwifə nza gha kataŋəy, ca mbəlanti ghən tsa gha dəꞌwə ghən tsa gha sana di» kə ghəshi.

³⁸Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi tsasliti shiy tə tsəm tə ghən Yesəw. Ma shi tsasliti ghəshi vay: «Ntsay mazə ka Zhəwifə na» kə ghəshi.

³⁹Dzəghwa tsahwəti ndə mbə ka rəɗa bakə ni va daŋwəy məndi vəgha Yesəw mbaꞌa ghavə sawa ci kwərakwə ɓa. Ma kə na: «Ə kama ghaa Kəristəw Ntsa tivə Hyala shəkəna? Ca mbəlanti ghən tsa gha, nza gha mbəlantəŋəy kwərakwə» kə.

⁴⁰Ma sa gəzəkə tsahwəti ndə rəɗa tsa va kwəma tsəgha, ma kə tsahwəti tsa va kaa ngəci na: «Tawa gəzə gha kwəma tsəgha tay. Ə hazləni ma gha va Hyala ta na. Ghwəm na na ghwəm sənzənvay, ka rəɗa nza ghwəm. Sanay fəti kwətiŋ naa ndammə məndi lə ntsa. ⁴¹Ta na na ghwəməy, kwaakwa na ngəraꞌwə tsa ghwəm tsa, sa nzanay, a ghwəm hwəti rəɗa, va tsəgha sam məndi ngəraꞌwə. Na naci kiy, rəɗa mənti na tiɓa ya jəwəw, war təgəm tsəgha sa na ngəraꞌwə» kə. ⁴²Ma sa gəzamti na kwəma va tsəgha kaa ntsa va ki, ma kə kaa Yesəw na: «A Yesəw, ma na nee neyey, zəzə tə ghaa dzəkənee fəca dza ghaa səəkə ta sləkə mbəzli gha» kə. ⁴³23:43 2Kwər 12:3Ma kə Yesəw kaa ngəci na: «Nay gha na, kwa gwaꞌa gəzaŋee, ndatsə ndatsə nay ghwəm dza naa nza lə gha tə pətsa wəzə tsa mə ghwəmə!» kə.

Njasa məti Yesəw

(Mt 27:45-56; Mk 15:33-41; Zhŋ 19:28-30)

^44-4523:44-45 Amə 8:9Ma sa mənta vici tarə kwa ghən ki na, dzəghwa tərkwəsl pi məniy ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa, paꞌ tsahi mahkan hetihwer na war tsəgha pi. ꞌWakəvə kwəmtə tsa pəhəy məndi ta təhəvəri pətsa mbə *ciki Hyala, bakə mbə sləkwəvərivay. ⁴⁶23:46 Cem 31:6; SləniKY 7:59Dzəghwa Yesəw ki, mbaꞌa gəzəy kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə na: «A Didi, avee zlatavəŋa piy tsee mbə dəvə gha» kə. Ma ləy hwəm sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa mətiy ki.

⁴⁷23:47 ntsa wəzə tsa: Mt 27:19; SləniKY 3:14; 7:52; 22:14Ghala pətsa va na, tiɓa dikə tsa ka sawji bələkwə niy nza, gwaꞌa gwaꞌa nashi shiy mənishi va. Sa nashi na na mbaꞌa dzəmbəy mbə fal Hyala. Ma kə na: «Kataŋ kataŋ niy nza zal tsaa ntsa wəzə tsa» kə.

⁴⁸Mbəzliy niy ɓasəkəvashi va ɗaŋ ni gwanashi ta nighə kwəma dzaa məniva na, mbaꞌa ghəshi nashi shiy mənishi va. Ma sa nashi ghəshi na, dza ghəshi ka dzashiy jighi, ya wa ndə mbə shi na, war lə dəvə miy nəfə ci, sa zhanshi nəfə tsa shi va nava kwəma.

⁴⁹23:49 8:2-3; Cem 38:12Ghala vəghwə tsa məniva shi va vay, tiɓa niy nza madigahiy Yesəw gwanashiy, vəri kərakə, ghəshi lə miꞌiy niy nəwvə va ghala maɗi na səəkə mbə məlmə Galile. Mbaꞌa ghəshi nashi shiy mənishi va gwanashi.

Njasa lamti məndi Yesəw

(Mt 27:57-61; Mk 15:42-47; Zhŋ 19:38-42)

^50-51A tsahwəti ndə niy nza tiɓa ghala vici vay, Zhezhefə, kə məndi kaa slən tsa ci. Ntsa mbə məlmə Arimate tə hiɗi *ka Zhəwifə ghəci niy nza. Ntsa vay ntsa wəzə tsa, ka nəw kwal Hyala wəzə, niy nza na, mbə ndəghə səəkə tsa Hyala ta sləkə mbəzli ghəci niy nza. Ntsa va diɓay, mbə ka sləka ka Zhəwifə niy nza na. Ghala pətsaa sla mbəzli nza na va mbə shi ngwəvəə dzəkən Yesəwəy, niy zləɓavə kwəmaa niy garəti nihwəti ka sla ngwəvə va na na naciw. Niy zləɓavə shi məni ghəshi va na diɓaw. ⁵²Ma sa mətiy Yesəw na, mbaꞌa dzaa kəsay ngwəmna Pilatə ta cəꞌwə kwal tsaa dza ta ɓə mbəri tsa Yesəw ta dza ta lamti. ⁵³Mbaꞌa Pilatə ɓanavə kwal. Dza na mbaꞌa dzaa ɓəkəghwa səkwa mə tsəm tsa daŋwavəgha məndi va. Dza na, laŋ ɓəvə, mbaꞌa harambə mbə bahəta wəzə na, mbaꞌa faghwa kwa kwəli niy lati məndi mbə hakwə. Kwəli vay, niy səəkə məndiy lahwə ndə kwa ya kwətiŋəw.

⁵⁴Ma ghala vəghwə tsa la na va Yesəwəy, hetihwer fəca vici ka məndiy, gwəmava ta ndəghə *vici dəkəva ka Zhəwifə niy nza na. ⁵⁵23:55-56 8:2-3Dza miꞌiy niy səəkəshi va kwasəbə Yesəw ghala səəkə tə hiɗi ka Galile, mbaꞌa ghəshi pəhay *Zhezhefə. Mbaꞌa ghəshi nata kwəli Yesəw tə pətsa nza na, lə njasa laghwa Zhezhefə mbəri tsa va kwaɓa gwaꞌa. ⁵⁶23:56 Səvəri 20:10Ma sa lamtim mbəri ki na, dza miꞌi va tərəɗ ghəshi zhəghəghəvashiy jighi. Ma sa tsəhəshi ghəshi kəghi na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pəlati in mbaꞌa wərdi, ta dza ta məsəə dzəti mbəri. Dzəghwa ghəshi fəca vici dəkəva ka Zhəwifə ki, das ghəshi nzəyshi, ka dəkəva njasa gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizə.

Njasa zhakatiy Yesəw kwa kwəli

(Mt 28:1-10; Mk 16:1-8; Zhŋ 20:1-10)

¹Ma fəca ləwmə dəmasə pəətə mekəshi mekəshi ki na, dza miꞌi va pəlhəm ghəshi maɗishi, mbaꞌa ghəshi ɓəvə shiy niy gwəmanti ghəshi va, ꞌwərdi, mbaꞌa in, ta məsəə dzəti mbəri. Dza ghəshi pəkw ghəshi dzashiy dzəti kwəli Yesəw va. ²Ma sa sa tsəhəshi ghəshi tsəgha, tsaꞌ kə ghəshi na, kwəli ghwəni ghwəni, kərakə məndi tsəkwəy hərambəzliy niy kalay məndi va kwəli li. ³Dza ghəshi təhwə ghəshi dzəmbəshiy dzəmbə kwəli va, njəꞌwə njəꞌwə kə ghəshi na, a nay mbəri tsa Yesəw Ndə sləkəpə ghəshiw. ⁴Raꞌi ghəshi zashi va nava kwəma. War ghəshi hahashi tiɓa tsəgha na, ghavə zhər bakə vətəghə ghəshi tsahwəshi vəgha shi tsəgha, lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni kən ghən shi, ka mbərə. ⁵War sa nashi miꞌi va mbəzli va tsəgha na, mbaꞌa hazləni kəəsəvəshi, nzəŋw nzəŋw nzəŋw ghəshi nzəŋwambə kwəma shi mbə hiɗi gwanashi. Ma kə zhər va ngəshi na: «A miꞌi, tawa pala ghwəy ntsa tə ghwəməy tsa mbə mbəzli bəkwə bəkwə ni shəka? ⁶24:6-7 9:21-22Ghəci tikə kwa kwəli naw. Aa zhakatiy mbə məti. Zəzəvəm kwəmaa niy gəzaŋwəy na va niy nza, ghəci ghwəlay tə hiɗi ka Galile. ⁷Ma kə niy niy: “Ta ɓanavəra dza məndi, yən Zəghwə yakə ndə ngəri kaa ka məni *kwəma jikir na, ka ghəshi dza na mbaꞌa ghəshi daŋwavəghara vəgha tsəm. Ta mətira dzee dza, ma tə kwa mahkana vicee kwa kwəli kiy, ma nzee zhakatira mbə məti” kə niy ni» kə ghəshi.

⁸Ma sa gəzanakəshi zhər va kwəma va tsəgha kaa miꞌi va na, mbaꞌa ghəshi zəzəvə kwəmaa niy gəzanakəshi Yesəw va. ^9-1024:9-11 Mk 16:10-11; Lk 8:2-3Dzəghwa mbaꞌa ghəshi ɓarvashi tə kwəli va, ka dzashi. Avanay slən tsa miꞌi va, kar Marəy ka Magədala, Zhanə, mbaꞌa Marəy mbəghəy Zhakə, mbaꞌa nihwəti miꞌiy nza kwasəbə shi, tsəgha niy nza ghəshi.

Ma sa ɓarvashi ghəshi tə kwəli va na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi kwəmaa mənta va gwanata kaa *mbəzli ta səɗa Yesəw va tərmbə məŋ lə taŋ ni, mbaꞌa kaa nihwəti mbəzli gwaꞌa. ¹¹Ma sa favə *ka kwal Yesəw va məŋ lə taŋ ni kwəma va na, njasa gəzəkə miꞌi va kwəma kama ghən ti ghəshi favə niva shiy. Kala yə kwəma miꞌi va va ghəshi.

¹²Ya tsəgha nzə ki na, dza Piyer fakatsaꞌwə satiy dəꞌwə ghən tsa ci, dza na bəvbəpə ɓəvə bali, ka dzay dzəti kwəli va. Dzəghwa na ndəs tsəhəy miy kwəli, gələɓ gələɓəy, njəꞌwə nighəti pətsa kwaɓa. War məgapaa niy gapəti məndi mbəri li gwaꞌa tsəgha sa nata na kwaɓa tə hiɗi, kala nay mbəri ghəci. Sa nata na nava kwəma tsəgha na, ꞌwakəvə na tərəɗ zhəghətəvay, mbaꞌa dzay jighi. Tərəŋw nava kwəma mananati maɗaŋa kaa ngəci.

Kwəmaa mənta kwa kwal tsaa dzəmbə məlmə Emawəsə

(Mk 16:12-13)

¹³Ma fəcavata, fəca dəmasə na, mbaꞌa nihwəti *mbəzli ta səɗa Yesəw bakə maɗishi ta dza ta wə mbə nahwəti məlmə, Emawəsə kə məndi kaa slən tsa nzə. Ma ngwəla kwa jipə məlmə va lə məlmə Zherəwzaleməy, gar kiləwmetər məŋ lə taŋ na. ¹⁴Ma ghəshi mbə kwal na, war ə ghəshiy sla kwəmaa mənta va gwanata. ¹⁵Ma ghəshi mbə sla kwəma shi va tsəgha na, dzəghwa ndəs Yesəw kəsashi. Kə ka dza ghəci li shi kwa zəərə kwətiŋ na. ¹⁶Mbə nay Yesəw ghəshi nanzə ki na, mbaꞌa shiy makətishi ta sənay ghəshi Yesəw na, kə ghəshi. ¹⁷Ma kə Yesəw ngəshi na: «Wa kwəma sla ghwəy mbə kwal shəka?» kə. Sa gəzəkə Yesəw tsəgha na, ꞌwakəvə mbəzli va tsəgha, ghərəŋ ghəshi ghərəŋəshi. ¹⁸Ma kə ntsa har məndiy Kəleyəwpasə ta mbəzli bakə ni va kaa zləɓanci na: «Kwətiŋa nza gha mbə Zherəwzalem, gha gha tsaa sənashi ma shiy mənishi ni mbəɓa ꞌwarꞌwar na?» kə. ¹⁹24:19 7:16Ma kə Yesəw ngəshi na: «Wa shiy mənishi baya mbəzlia?» kə. Ma kə ghəshi na: «Ə sənashi ma gha shi mananati məndi va kaa Yesəw, ndə ka Nazaretə shəkəna? Ghəciy, *ndə gəzə kwəma Hyala lə bərci nza na, mbaꞌa mənəhwə shi dikə dikə ni ghənghən ghənghən. Kwəma wəzə na ghənzə tərəŋw. Hyala lə mbəzli gwaꞌay, a ghəshi sənata kwəma va. ^20-2124:21 1:68; 2:38Ma sa niy nashi ghəy bərci ci va tsəghay, ghəci na sa ghwənikə Hyala va ta mbəli ka *Izərayel niy nə ghəy. Ma dza *ka ta Hyala ghəy dikə dikə ni, ghəshi lə mbəzli ghəy dikə dikə ni na, mbaꞌa ghəshi kəsəghə dzəghwa kwəma ngwəmna, mbaꞌa ghəshi slanakən ngwəvə məti. Dza ghəshi daŋwə ghəshi daŋwavəgha vəgha tsəm, mbaꞌa ghəshi pəəsliti. Avanta kwa mahkana vici na sana ndatsə ghala mənishi shi va. ²²Ma kwəmaa gwəramti vaa səəvəriŋəy kiy. A nihwəti miꞌi ka ghəy nza li shi kwa zəərə kwətiŋ na li shi kafəshi ndatsə pəətə mekəshi. Mbaꞌa ghəshi tsəhəshi tə kwəli Yesəw va ta nighə. ²³Ma dza ghəshiy, kala kəsay mbəri tsa Yesəw ghəshi kwa kwəli va. Mbaꞌa ghəshi zhəghəkəvashi. Ma kə ghəshi kaa ngəŋəy sa səəkəshi ghəshi na: “A ka kwal Hyala tsahwəshi ghəy miy kwəli va mbaꞌa ghəshi gəzaŋəy, aa zhakatiy mbə məti, mbə piy na, kə ghəshi” kə miꞌi va kaa ngəŋəy. ²⁴24:24 24:12; Zhŋ 20:3-10Ma sa favə ghəy tsəgha na, dza nihwəti mbəzli mbə ghəy, mbaꞌa ghəshi dzaa nighəkə kwəli va. Ma dza ghəshi na, war njasa gəzəkə miꞌi va va ghəshi kəsata. Kala nay mbəri tsa Yesəw ghəshi kwaɓa» kə ghəshi.

²⁵24:25-27 24:45Sa famti Yesəw kwəma shi gwanata ki, ma kə kaa ngəshi na: «Ghwəyəy mbəzli kama məhərli və shi gar fə ghən ta kwəma nza ghwəy. Bakə bakə na nefer ghwəy ta kwəma gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala mbə zliya gwanata. ²⁶Tsəgha kwəma va niy gəzəta nanzə sa? Ta sahwə ngəraꞌwə dza *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, ka shəndəkə gha dzəti, kə məndi niy ni nanzə sa?» kə. ²⁷24:27 24:44Dzəghwa na tapə, ta canshi kwəmaa gəzəkəvataa dzəkən mbə Zliya Hyala gwanata. Sa ghati na tə zliyahi *Məyizə ka sar paꞌ tə zliyahi nihwəti ka gəzə kwəma Hyala gwaꞌa.

²⁸Ma sa tsəhəshi ghəshi ndəkwə vəgha məlmə Emawəsə na, dza ghəshi vaa dzəmbə na, dza Yesəw mbaꞌa mənti njasa ɗi na dzay kərakə kən shi. ²⁹Dzəghwa mbəzli va, mbaꞌa ghəshi tətəꞌwəvə, a ghəci hi. Ma kə ghəshi ngəci na: «Nzəyŋa lə ghəy, sa nzanay, a vici dzata, ndal tərmbə vərɗi ta mənivaw» kə ghəshi. «Tsəgha na» kə Yesəw, mbaꞌa dzakəy dzakə ghi ta nzəy lə shi. ³⁰Dza ghəshi das ghəshi nzəyshi ta zəmə shiy, kə Yesəw mbaꞌa ɓəvə peŋ, mbaꞌa mənti ꞌwəsa kaa Hyala. Dza na mbaꞌa ngangavəri mbaꞌa ɓanavəshi. ³¹War sa ɓanavəshi na peŋ tsa va tsəgha na, mbaꞌa məhərli shi ghwənita. Kar ghəshi sənay na, Yesəw na sasa, kə ghəshi. Dza Yesəw ki mbaꞌa zanavəshi za tiɓa. ³²24:32 24:45Tapə ghəshi ta gəgəzə kwəma kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Ghala sa gəzam na va kwəma ka cim kwəma mbə zliya kwa kwal na, paf nefer ghwəm niy nza va vəshi sa?» kə ghəshi.

³³Dza ghəshi nzaꞌjəw ghəshi maɗishi tsəgha, ka zhəghəvaa zhəmbə Zherəwzalem. Dza ndəs ghəshi tsəhəshi, mbaꞌa ghəshi kəsashi mbəzli ta səɗa Yesəw va məŋ lə taŋ ni ɓasə ɓasə lə nihwəti mbəzli kwasəbə shi. ³⁴24:34 Mk 16:7; 1Kwər 15:4-5Ma kə mbəzliy ɓasəshi va kaa mbəzli bakə ni va tsəhəshi vəgha shi na: «A mbəzli ghəy ni, kataŋ kataŋ zhakatiy Ndə sləkəpə mbə məti. A Shimaŋw nay lə mətsə ci» kə ghəshi. ³⁵Dzəghwa, ni bakə ni va mbəzli tapə ta gəzanshi shiy mənishi li shi, ma kə ghəshi na: «Ma ghəy mbə dzaa dzəmbə məlmə Emawəsəy, a ghəy kwəmay lə Yesəw kwa kwaləy, kalaa niy sənay ghəy. Ma hetihwer sa təhavəŋəy na peŋəy, mbaꞌa ghəy sənay ghalaɓa ki» kə ghəshi.

Njasa cinti Yesəw ghən tsa ci kaa *mbəzli ta səɗa ci

(Mt 28:16-20; Mk 16:14-18; Zhŋ 20:19-23; SləniKY 1:6-8)

³⁶24:36 1Kwər 15:5; zərkə: Lk 2:14War ghwəla mbəzli bakə ni va mbə gəgəzə kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci tsəgha, tsahwə tsahwəy kwa jipə tsa shi. Ma kə kaa ngəshi na: «Nzəyəy zərkə lə ghwəy» kə. ³⁷24:37 Mt 14:26; Mk 6:49Dzəghwa mbəzli gwanashi ka gwərgwərə va hazləni, «Ndəɓa məcakwə ndə dzanakənshi na dza» a kə ghən tsa shi. ³⁸Ma kə Yesəw kaa ngəshi ki na: «Wa shiy mənishi hazləniŋwəy ghwəy shəka? Wa nava mənti ghwəy nefer ghwəy bakə bakə tsəgha nanzəa? ³⁹Waa yən na, cam nighətimam dividivee lə shiɗshiɗee gwaꞌa. Cam daparam tə vəghee nza ghwəy mbəə sənay məcakwə ndə nza yaw pə ghwəy. Sa nzanay, ya ꞌyesler, ya sliw na ghəshi mbə məcakwəw. Na nee kiy, a shi va mbə ya» kə. ⁴⁰Ma ghəci mbə gəzanshi kwəma va na, dza na mbaꞌa cintishi dividivi ci lə shiɗshiɗ ci. ⁴¹24:41-43 Zhŋ 21:5, 10; SləniKY 10:41Dza mbəzli va ka vəshi tərəŋw tərəŋw. Ka mananshi maɗaŋa nava kwəma tərəŋw. Kala mbə ghəshiy zləɓavə gəla nava kwəma di. Ma sa nighəti Yesəw tsəgha, ma kə ngəshi na: «Shi zəmə va ghwəy tikə ta na?» kə. ⁴²Dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi ɓanakə kəlipə səli səli na. ⁴³Dza Yesəw laŋ ɓəvə, mbaꞌa zəməhwə tiɓa kwa kwəma shi.

⁴⁴24:44 24:27; Zhŋ 5:39; Məyizə: SləniKY 7:9-10, 25-27, 35, 37-39; Zhŋ 5:46; ka gəzə kwəma Hyala: Ezay 52:13–53:12; ꞌWəzh 6:2; Cemer: Cem 22:69Ma kə kaa ngəshi na: «Ghala vəghwə tsaa niy nzee kwa jipə ghwəy diy, e niy gəzamtəŋwəy, shi tsasliti məndi vaa dzəkənee mbə zliya *Məyizə, lə mbə zliya ka gəzə kwəma Hyala, mbaꞌa mbə zliya cəməy, ya njaaɓay, cəkeꞌ dza ghəshiy mənishi lə ya, pən niy ni ka ngəŋwəy» kə Yesəw. ⁴⁵24:45 24:25-27, 32; Zhŋ 20:9Dza na ki, mbaꞌa kəətitishi nza məhərli shi mbəə ghwənita ta mbə ghəshiy sənashi shiy tsaslishi mbə Zliya Hyala. ⁴⁶24:46 9:21-22; Mt 26:56; Mk 14:49; 1Kwər 15:3-4; SləniKY 17:2-3; 28:23Ma kə ngəshi na: «Avantam kwəma tsasliti məndiy dzəkənee: Ya njaaɓay ta sa ngəraꞌwə dza *Kəristəw Ntsa tivə Hyala, ka mətiy. Ma tə kwa mahkana viciy, nza zhakatiy mbə məti.

⁴⁷24:47 3:3; SləniKY 1:8; 5:31; 11:18; 17:30-31; 20:21; Rm 15:19Diɓa kiy, ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na dza məndi kaa hwəlfə mbəzli ghənghən ghənghən gwaꞌa tikə tə hiɗi. Tawa dza məndiy gəzanshiy, nza ghəshi mbəə zhəghanti nzəy tsa shi. Ma nza Hyala pəlatanashi kwəma shi jikir na mbə slən tsa ci. Ma nəwər tsa vay, mbə məlmə Zherəwzalem dza məndiy gha gəzə, ka nəw paꞌ tə pətsa kəray hiɗi, kə məndi. ⁴⁸24:48-49 SləniKY 5:32; Zhŋ 15:26-2724:48 SləniKY 1:8, 22; 2:32; 3:15; 4:33; 10:39-41; 13:31Ava ghwəy na ka ndəgha fətiy dzəkən shi va kaa mbəzli. ⁴⁹24:49 4:18Sa kee dzay, mbaꞌee ghwənikəvəŋwəy *Safə tsa Hyala va niy gəzəkəŋwəy Dirə ɓəŋwəy. Ma nana diy, nzəyŋwəyəm mbə məlmə Zherəwzalem, paꞌ fəca dza Hyalaa ghwənikəŋwəy Safə tsa nzə, nza ghwəy kwəmavə bərci ta gəzə kwəmee kaa mbəzli» kə.

Njasa kafə Yesəw dzəmə ghwəmə

(Mk 16:19-20; SləniKY 1:9-11)

⁵⁰24:50-51 9:51; Mk 16:19; SləniKY 1:9; 3:21Ma sa gəzanamtishi Yesəw kwəma va tsəgha *kaa mbəzli ta səɗa ci va na, dza na pəm pəməkəvərishi mbə məlmə va, mbaꞌa dzay li shi ndəkwə dzəvəgha məlmə Betani. Ma sa tsəhəshi ghəshi tiɓa na, mbaꞌa Yesəw kafashi dividivi ci mbaꞌa təfanatishi miy. ⁵¹Ma ghəci mbə təfanshi miy tsa va na, dza na mbaꞌa təhəvərivay li shi, mbaꞌa Hyala ɓəhwəə dzəmə ghwəmə.

⁵²24:52 SləniKY 1:12; Zhŋ 14:28; 16:22Dzəghwa ghəshi nashi ki na, ka fal Hyala ghəshi mbaꞌa ghəshi maɗishi ka zhashiy zhəmbə məlmə Zherəwzalem lə vəshi mbə nefer shi tərəŋw tərəŋw. ⁵³24:53 SləniKY 2:46; 5:12Ya hwəmɓa na, war ka ɓasəva ghəshiy nza mbə *ciki Hyala, ka fal Hyala.

Ava tsəgha na Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw njasa tsasliti Ləwka ki.