Zhakə

Zliya tsasliti

Zhakə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zhakə tsaa tsasliti zliya nay, zəmbəghəy Yesəw na, kə məndi. Ma kə dəꞌwə ghən tsa ciy: «Yənəy, ndə ghəra sləni tsa Hyala mbaꞌa sa Yesəw Kəristəw nzee» kə. Ləy hwəm sa mətiy Yesəwəy, a Zhakə tsa va niy məniy ka ntsa dikə tsa kwa jipə mbəzliy nəw Yesəw mbə Zherəwzalem (nighəm mbə zliya ka kwal Yesəw vəh 15:13-21, mbaꞌa mbə Galatə 2:12).

Ghala pətsa tsasli na zliya nay, ghəci mbə Zherəwzalem na, kə məndi. Ta vəli kaa mbəzli Hyala ndanishi tə hiɗi gwanashi tsasliti na. Mbə zliya nay, dzəkən sləni dza mbəzli Kəristəw məni kaa ghən tsa shi, lə na dza ghəshiy məni kwa jipə mbəzli tikə tə hiɗi gəzə Zhakə kwəma. Mbaꞌa kəə ɗi gəzəə dzəkən kwəmay, lə shi tikə tə hiɗi ka naa pəghə, lə shi sənashi ghwəmmə, nza məndi mbəə favə shi ɗi na gəzə wəzə wəzə. Njasa pəghəti na va ghani ghwəmmə lə radzama mbə miy gədəw, mbaꞌa lə ghwə(vəh 3:3, 6), zhini mbaꞌa pəghəti nzəy tsa ghwəmmə tikə tə hiɗi lə timbətimbəə zlərhəta va tiɓata (vəh 4:14).

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-8 Gəzə kwəmaa dzəkən səꞌwa kwəma, mbaꞌa dzəkən cəꞌwə Hyala lə nəfə kwətiŋ.

Vəh 1:9-11 Gəzə kwəmaa dzəkən ndə cicikwə lə ndə shiy tsa tərəŋw tsa.

Vəh 1:12-18 Dza kwama səəkə shiy həərə ndəa?

Vəh 1:19-27 Mbaꞌa kə ndə favə gəzə kwəma Hyalay, ə kəə məni kwəma favə na va.

Vəh 2:1-13 Ka təra ghala ghwəy dzəghwa jipə mbəzli ma.

Vəh 2:14-26 Ɓə nəfə kaa Yesəw lə məni sləni wəzə nay, ka təhəva ghəshiw.

Vəh 3:1-12 Gəzə kwəmaa dzəkən ghani ndə ngəri.

Vəh 3:13-18 Gəzə kwəmaa dzəkən mbəzli ka məhərli.

Vəh 4:1-12 Njasa dza mbəzli Kəristəw nzəy kwa jipə shi.

Vəh 4:13-17 paꞌ tə Vəh 5: 1-6 Gəzə kwəma kaa ka zhəghə dəvə lə ka gəna.

Vəh 5:7-20 Njasa dza mbəzli Yesəw səꞌwa kwəma, lə njasa dza ghəshiy cəꞌwə Hyala kwa jipə shi, ka kəəti mbəzliy shikəshi kwa kwal Hyala.

Səkwəpə

¹1:1 Zhakə: Mt 13:55; SləniKY 12:17; 15:13; 21:18; 1Kwər 15:7; Gal 1:19; 2:9; 1Pi 1:1Yən tsasli na zliya na, yən yən Zhakə, ndə ghəra sləni tsa Hyala lə sa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw.

Ə səkwee mbəzli Hyala gwanashi tihəvərivashi dzar tə hiɗi gwanashi.

Njasa ka ndə səꞌwa kwəma mbə ngəraꞌwə

²1:2-3 Rm 5:3-5; 1Pi 1:6-7Ma nə ya kiy ngwarməhiray, mbaꞌa kə ngəraꞌwə kəsaŋwəy ghənghən ghənghən kiy, vəshi pə ghwəy taa vəshi. ³Sa nzanay, a ghwəy sənay, mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə nəfə tsa ghwəy kaa Hyala, paꞌ ghala pətsa dza ngəraꞌwə tsa vaa kərəy kiy, ta kwəmavə bərci dza ghwəy ta səꞌwa kwəma. ⁴Nanzə kiy, məni tə ghwəy məhərli wəzə, əntaa ghwəy dali ma, səꞌwa tə ghwəy, paꞌ tə kwa kərni ngəraꞌwə. Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəgha kiy, mbəzli Hyala kərkamti kwəma dza ghwəy nza. Shiy tiɓa gar shaŋashi ghwəy taa nza tsəgha kiw.

Ɗəw shiy va Hyala lə nəfə kwətiŋ

⁵1:5 Fir 2:6Mbaꞌa kə kwəma taŋanati bərci kaa tsahwəti ndə mbə ghwəyəy, ɗəw ghəci va Hyala, nza ghənzə canati zəzə kwəma wəzə na, nza məni. Ta canati dza na. Sa nzanay Hyala ɓanci na shiy kaa ya tsamaɓa ndə ci, lə wəzə hwər tsa nzə. Ka ini ndəw. ⁶1:6 5:13; Mt 7:7; 21:21-22; Ef 4:14Mbaꞌa kə ndəə ɗəw shiy va Hyalay, lə nəfə kwətiŋ kəə ɗəwshi. Kala məni ma ghən bakə bakə. Sa nzanay, ntsaa mənti ghən va bakə bakə ghəciy ɗəw shiy va Hyalay, yəmyəm na nəfə tsa tsava ndə lə ghərakwəli ka safə vaa tsəkwə, ka dzar li kwakə, ka dzar li kwakə. ⁷Tsa tsəgha tsa va ndəy, əntaa ghəci taa təkə na, e dzaa kwəmavə shiy mbə dəvə Ndə sləkəmmə, kə ma. ⁸Sa nzanay, aa mənti ghən tsa ci bakə bakə mbə shi məni na, kala garəy tə kwəma kwətiŋ mbə nəfə tsa ci.

Gəzə kwəmaa dzəkən ndə ndərma, lə ndə shiy

⁹1:9 2:5A ngwarməhira, a kə ndə ndərma tsa mbə nəw Yesəw *Kəristəw vəshi tərəŋw, sa nzana mbaꞌa Hyala taa kafakati. ¹⁰1:10-11 Zhəwbə 14:2; Cem 90:5-6; Ezay 40:6-81:10 5:1Ndə shiy tsa mbə nəw Yesəw kwərakwə ɓa na, a kəə vəshi tərəŋw, sa nzana mbaꞌa Hyala zhəghəkəy ləy hwəm. Nanzəy, ta mətiy dza ndə shiy njasa ka mbərə ghwə vaa ghwəlita tə gamba. ¹¹Sa ka viciy maɗita ta mbərə lə bərciy, ə ka kəslifi shiy niꞌwə. Ma mbərə ghwə ti shi na, ka shikə tsəgha. Ka nza məgəla ti ghwəlaw. Ava tsəgha dza ndə shiy nza, ghala pətsa ka na kəslimbə ghən kən kwəma shi ci, mbaꞌa dzaa mətiy, njasa ka mbərə ghwə vaa ghwəlita.

Dza kwama səəkə shiy həərə ndəə dzəmbə *kwəma jikir naa?

¹²1:12 5:11; 1Kwər 9:24-25A ngwarməhira, ə gəzaŋwəy ya, ma ntsaa səꞌwati ngəraꞌwə va ghəci kəsay, kala zhəghanavə hwəm kaa Hyalay, ə kəə vəshi tərəŋw. Sa nzana mbaꞌa kə səꞌwamti gwaꞌay, ta kwəmavə zhəmə ci dza naa dza. Ghənzə na piy tsaa kəɗi ma, sa gəzəkə Hyala va ɓanshi kaa mbəzli nzə ɗi na. ¹³1:13 Fir 19:3; 1Kwər 10:13Mbaꞌa pə gha tərəŋaa dzəmbə məni jikirəy, əntaa gha dzaa gəzə na: «Hyala məntəra na» pə gha ma. Sa nzanay shiy tiɓa gar həərəti Hyala ta məni jikirəw. Ghənzə dəꞌwə ghən tsa nzə ɓa na, ka həərə ndəw. ¹⁴1:14-15 Rm 6:19-21; 7:7-10; 1Zhŋ 2:16-17War shi təkə ndəə dzəkən shi, ka səkwa nzəghə ci ti shi, ka naa ngəɗi ndə mbə nəfə tsa ci ta məni *kwəma jikir na. ¹⁵Ma sa ka nzəghə ndə va mətsəhəta dikə ki na, irətsə ndə mbə məni kwəma jikir na ki. Dzəghwa sa ka jikir mətsəhəy na, mbaꞌa ɓanakə məti, mbaꞌa piy tsa ci zay ki.

¹⁶A ngwarməhira ɗee ni tərəŋw ni, ghənzə tsəgha kiy, əntaa ghwəy taa zəzə va Hyala səəkə bəzə kən ghəy, pə ghwəy ma. ¹⁷1:17 Ghava 1:14-18; Mt 7:11War shiy gwəramti wəzə, shi kama fəti tar bəla shi na shi vəlimmə Hyala səəkə mə ghwəmə. Ghənzə saa ngati kar vici lə tir mbaꞌa sasərkwəhi mə ghwəmə. Ta na nanzəy, ka mbəərəva na nja vici, ka səəmə, ka pəkw mbaꞌa zlaŋwəy mbə kwəsliw, war waŋ pi na gwaꞌa tsəgha na nanzə. ¹⁸1:18 Zhŋ 1:13; Rm 8:19-23; 1Pi 1:23Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə tarəvə na ndammə piy tsaa kəɗi ma səvəri mbə kwəma nzə gaga na, ta mbə ghwəmməə nzaa kwa taŋa mbə shi ngati na gwanashi.

Mbaꞌa kə ndə favə kwəma Hyalay, ə kəə məni njasa gəzəkə kwəma va

¹⁹1:19 3:2; Fir 15:1; NdəSən 7:8-9A ngwarməhira, fəti tə ghwəy ghən ta kwəma dzee na ta gəzə wəzə wəzə! Mbaꞌa kə mbəzliy gəzaŋwəy kwəmay, a pə ghwəy fati wəzə di, əntaa ghwəy dzaa dəraŋwəy ta zləɓa ma, əntaa nəfə tsa ghwəy dzaa sati taŋtaŋ diɓa ma. ²⁰Sa nzanay, ntsa satiy nəfə tsa ci na, shiy təɓanta kaa Hyalaa məni naw. ²¹1:21 Kwəl 3:8; 1Pi 2:1Va tsəgha na kiy, a pə ghwəy zhəghanavə hwəm kaa shi jikir ni mbə nefer ghwəy, zlayəm məni ndərəm kwa jipə ghwəy. Məntim ghən tsa ghwəy jəw jəw kwa kwəma Hyala, ma nza ghwəy zləɓa kwəma nzə ndaŋwəy na mbə nefer ghwəy. Sa nzanay a bərci va kwəma nzə va ta mbəlantəŋwəy.

²²1:22 2:17; Mt 7:24, 26; Rm 2:13Əntaa ghwəy taa bərkə na, war favə ma ghəy kwəma Hyalaa dzəghwa sləmə ghəyəy, gwaꞌa na tsəgha, pə ghwəy ma. A aw! Məni pə ghwəy məni shi favə ghwəy Hyala gəzəkəŋwəy mbə kwəma nzə gwaꞌa. ²³Ma ntsaa favə kwəma Hyala kwataka lə sləmə ci, kala məni may, yəm na lə ntsaa nighəti ghən tsa ci kwa nighə məti, ta nay njasa nza na. ²⁴Dzəghwa sa zhəghətəvay na na, ka dzay. Dza dəŋwəzl zamti ghən ta shi nashi na va mbə kwəma ci tsəgha nzaꞌjəw. ²⁵1:25 2:12, 24; Cem 19:8; Zhŋ 13:17; Rm 8:2; Gal 6:2Ma na ntsaa ɗi jangə shi gəzanakə *kwəma pəhəti Hyala wəzə, ka zəzəə dzəkən shi ya hwəmɓay, məniy na nja ntsaa favə kwəma va lə sləmə gwaꞌa tsəgha, nzaꞌjəw zamti ghən tiw. Ta dzaa məni kwəma favə na va dza na na naci. Ta təfanati miy dza Hyalaa dza mbə sləni ci məni na gwaꞌa. *Kwəma pəhəti Hyala va ɗewɗew na mbəlikəvərimmə na mbə dəvə *kwəma jikir na.

²⁶1:26 3:2, 10; Cem 34:14; 141:3Mbaꞌa kə ndə bərkəti ghən tsa ci: «Ma yən neyey, ndə nəw kwal Hyala nzee» kə, zhini ka ndagha kwəma vətəghə vətəghəy kala zəzə may, ava tsava ndə səəti ghən tsa ci. War gəməy nəw na kwal Hyala. ²⁷1:27 Cem 10:14, 18; Ezay 1:17; Mt 25:35-36Ma ntsaa nəw Didi Hyala lə nəfə ɗewɗew njasa ɗi nay, ntsaa fə ghən ta kəəti məzhətiti, lə miꞌi mbəreketi dzar mbə ngəraꞌwə tsa kən shi na. Ka ndəghwə ghən tsa ci wəzə va nzəghə shi tə hiɗi səəkəə dzəmbə nəfə tsa ci, ta məni kwəma jikir na.

Ka təra ghala ghwəy dzəmbə mbəzli ma

¹2:1 2:1-9; Nəw 1:17; 10:17; 16:19; 2NəMezh 19:7; Zhəwbə 34:19; Cem 82:2; Fir 24:23; Mt 5:45; SləniKY 10:34; Rm 2:11; 10:12; Gal 2:6; Ef 6:9; Kwəl 3:25; 1Pi 1:17A ngwarməhira, ma ghwəy ghwəy mbəzliy zləɓavə kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw, ntsa nza shəndəkə tiy, əntaa ghwəy dzaa təra ghalaa dzəmbə mbəzli ma. ²Nja pəghə shiy sənzənva: Dzəghwa mbaꞌa mbəzli səəkəshi bakə ta dzəmbə ɓasəva tsa ghwəy. Dza tsahwəti ti shi mbaꞌa pakən kwəbeŋer tərəŋw tərəŋw ni, lə jaꞌwa ka təɓə kwa dəvə ci. Ma tsahwəti na, ndə ndərma, mbaꞌa pakən kwəbaŋ tsa halihali tsa. ³Dzəghwa mbaꞌa ghwəy kaꞌwəti tsaa pakən shi tərəŋw ni va. Ma pə ghwəy na: «Ndi tikə, nzəyŋa tə pətsaa gwəramti wəzə» pə ghwəy. Ma kaa ndə ndərma tsa va na: «Garəŋa tsəgha tarɓa na na gha. Aw na, mbaꞌa gha səəkəə nzəyŋa tikə tə hiɗi» a pə ghwəy ngəci. ⁴Mbaꞌa pə ghwəy mənti tsəghay, ghalaa sava təraghwa ghwəy kwa mbəzli va ɓasa. Tsəgha kiy, aa təra ghwəy ghalaa dzəmbə mbəzli lə təkə kwəma ghwəy va gəmgəm na tikə tə hiɗi, mənta na nja təkə na Hyala kwəmaw.

⁵2:5 1:9; Lk 6:20-21; 1Kwər 1:26-28; ShiZhŋ 2:9A ngwarməhira ɗee ni tərəŋw ni, favə tə ghwəy e gəzaŋwəy kwəma. Wa Hyala təravə na mbəzli ka ndərma tə hiɗi, a ghəshi nza ka ka shiy tə zləɓa kwəma Hyala, nza ghəshi nza mbə mbəzli sləkə na, njasa niy gəzəkə na va sləkə mbəzli nzə ɗi na. ⁶Ma dza ghwəy na ghwəy ki na, mbaꞌa ghwəy ndəramti ka ndərma. Ndəɓa mbəzli nza shiy va və shi sa saŋwəy na ngəraꞌwə gəm, ka kəəsəŋwəy dzəti ngwəvə nə ya shiki? ⁷Ghəshi na ka sawa slən tsa Yesəw Kəristəw va wəzə tsa haraŋwəy Hyala li.

⁸2:8 SləniTaH 19:18; Mt 22:39; Rm 13:9A Hyala pəhəti kwəma kaa mbəzli sləkə na, saa tsaslita va mbə zliya nzə. Ma kəy: «Ɗi nihwəti mbəzli gwanashi njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə» kə. Mbaꞌa pə ghwəy kəsəvə *kwəma pəhəti na va bekir diviy, nja mbəzəkwə na va Hyala tsəgha. ⁹2:9 2:1Mbaꞌa pə ghwəy təra ghalaa dzəmbə mbəzli ta kaꞌwəshiy, jikir na tsava mənti ghwəy. A *kwəma pəhəti Hyala ndaŋwəy fəti, sa ɗiti ma ghwəy fəti ta kwəma va. ¹⁰2:10 Mt 5:19; Gal 3:10; 5:3Ya ə nəwamti ndə kwəma pəhəti Hyala gwaꞌa gwaꞌa, dza na mbaꞌa zlata nahwəti mbə kwətiŋ, kala nəwtiy, ɗiti fəti na ti gwanataw. A ngwəvə Hyala taa nza kən. ¹¹2:11 Səvəri 20:13-14Nanzəy, a Hyala gəzəkə, a kəy: «Əntaa gha məni ghwərghwər ma» kə. A kə diɓay: «Əntaa gha pəəsli ndə ma» kə. Ya ə məni ma gha ghwərghwər, mbaꞌa pə ghaa pəəsli ndəy, ɗiti fəti gha ta kwəma pəhəti na va gwanataw. Tsəgha na va Hyala. ¹²2:12 1:25Ta məni ngwəvə dza Hyalaa dzəkən ghwəmmə lə kwəma pəhəti na va mbəlikəvərimmə mbə dəvə *kwəma jikir na. Va tsəgha na kiy, məntim məhərli ta kwəma gəzə ghwəy lə ta shi məni ghwəy. ¹³2:13 Mt 5:7; 7:1; 18:32-35Sa nzanay, ka dza Hyalaa məni zhəhwər ta sla ngwəvəə dzəkən ntsaa ɗi ma məni zhəhwər ta nihwəti mbəzliw. Mbaꞌa kə ndəə məni zhəhwər ta mbəzliy, ka dza Hyala slanci ngwəvəw, ta zhəhwər dza na ti kwərakwə.

Ɓanta nəfə kaa Hyala lə ghəra sləni wəzə nay, ka təhəva ghəshiw

¹⁴2:14 Mt 7:21; 1Zhŋ 3:17A ngwarməhira, a nə yay, ya ndə ni: Yənəy, e ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, kə, kala məni sləni gəzəkə Hyala ghəciy, ta mbəliy dza na va gəla nəfə tsa ɓanavə na va kaa Hyala tsəgha tsa na? ¹⁵2:15 Mt 25:35-36Aa nza sənzənva, mbaꞌa nihwəti ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw tiɓa, kala kwəbeŋer və shi, kala shi zəmə və shi. ¹⁶Dza sa nashi gha tsəgha, ma pə gha ngəshi na, kəətitəŋwəy Hyala, mbalam bəghəzlivam, ka zəmə shiy ngəslə ngəslə ghwəy. Mbalam nza ghwəy nza kwəriŋ, pə gha. Ghwəy inti ngwarməhiŋwəy ta shiy tsəgha ki na, wəzə na na? ¹⁷2:17 Gal 5:6, 16, 22-24; 1Zhŋ 3:18Ava war tsəgha na lə ɓanta nəfə kaa Hyala kwərakwə ki. War mbaꞌa kə ndə ni, yənəy, e ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, kə, kala məni sləni gəzəkə Hyala ghəciy, wəzə naw. Tə gəm nə na, e ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, kə. Njasa ɓanavə ma na na tsəgha.

¹⁸Ya ndə ni, a tsahwəti ndə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala. Ma tsahwəti na, ka ghəra sləni gəzəkə Hyala, kəy. Ma dzee ni kaa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci va kaa Hyalay: Citəra nda njaa ɓanavə gha nəfə tsa gha kaa Hyala, kala ghəra sləni gəzəkə na gha. Ma nzee citəŋa sləni gəzəkə Hyala ghəree, ta mbə ghaa sənay səvəri mbə sləni va, e ɓanavə nəfə tsee kaa Hyala, pə gha, dzee ni. ¹⁹2:19 Nəw 6:4; hyeler: Mt 8:29; Mk 1:24A gha zləɓavə kwəma nə məndi va kwətiŋtaa Hyala, kə məndi. Wəzəa nava, ya hyelerəy, a ghəshi zləɓavə kwəma va kwərakwə. Ghəshi na, ka gwərgwərə, ka hazləni və tərəŋw.

²⁰Ma ghay, ntsa caslakə məhərli tsa nza gha. Ka ɗi gha yən citəŋa, ndə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala gwaꞌa tsəgha, kala ghəra sləni gəzəkə Hyala ghəci na mək na tsəghaw, pən na? ²¹2:21 Ghava 22:9, 12; Rm 4:1-5, 13-16, 19-22; Ebr 11:17Zəzətiy dzəkən jijimmə *Abəraham. Tawa ɓəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni mbə nəfə cia? Sa ghərati na sləni gəzanakə Hyala na, sa ɓəvə na zəghwə ci *Izakə, ka dza ta slanti kaa Hyala. ²²Nay gha, sləni ghərati *Abəraham va na, jakə ghənzə lə nəfə tsa ci va ɓanavə na kaa Hyala kəsa. Sləni ghərati na vay, ghənzə mənti na Abəraham ka ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala kataŋ kataŋ. ²³2:23 Ghava 15:6; 2NəMezh 20:7; Rm 4:3Tsəgha ghənzə mənta nja kwəma tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala. Saa ni va: Sa zləɓavə Abəraham kwəma gəzəkə Hyala, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci, va tsəgha ɓəti Hyala ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, kə. Na har Hyala ka madigata. ²⁴Ka nay gha tsəgha kəsa, ka ndə nza ka ntsaa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓay, tə sa ɓanavə ndə nəfə tsa ci na gwaꞌa tsəghaw. Awə, lə sa məni ndə sləni gəzəkə Hyala na diɓa.

²⁵2:25 Zhə 6:17; Mt 1:5; Ebr 11:31Ava tsəgha na diɓa lə nahwəti məgwəmba kwa ghwərghwər mali nza slən tsa nzə vaa *Rahabə. Ghala vəghwə tsaa ghwənikə ka *Izərayel ka kwal shi ta nighə məlmə kar Rahabə vay, mbaꞌa mali va niy kaꞌwətishi kəghi tsa nzə wəzə. Mbaꞌa cintishi tsahwəti kwal nza ghəshi mbəlishi. Tə sləni mali va va wəzə na mənti na kaa mbəzli va ɓəti Hyala ka maliy dzaa mbay dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa.

²⁶2:26 2:17, 20War njasa ka vəgha ndə vaa nza, piy səvəriy mbə, məti məti kiy. Ava tsəgha na ɓanta nəfə kaa Hyala, kala məni sləni gəzəkə na kwasəbə. Njasa ɓanavə ma ndə nəfə tsa ci na tsəgha.

Ndəghwətim ghani ghwəy wəzə wəzə!

¹A ngwarməhira, əntaa ghwəy taa nzəghəŋwəy ta nza ɗaŋɓa ka ɓəni shiy kaa mbəzli ma, sa nzanay a ghwəy sənay, caslakəɓa ngwəvə ghwəmmə, ghwəmmə ka ɓəni shiy kaa mbəzli dza naa nza kaa nihwəti mbəzli. ²3:2-10 Cem 141:3; Fir 10:193:2 1:26Ghwəmmə ghwəmmə ke ngəriy, dalalay məməni ghwəmmə jikir lə kwal ghənghən ghənghən. War mbaꞌa kə ndə kala mbəlikə gəzə *kwəma jikir na səvəri mbə miy tsa ciy, tsava ndə na ntsaa kərkamti kwəma na. Ntsaa mbəə ndəghwəti ghən tsa ci va kwəma gəmgəm na gwanata na tsava ndə. ³3:3 Cem 32:9A ghwəmmə sənay, mbaꞌa pə ghwəmmə fanambə radzama mbə miy tsa gədəwəy, nza ghəci mbəə ɗi fəti ta ɓəmməə dzəti pətsa ɗi ghwəmmə ka naa nza. ⁴Zəzətim dzəkən kwambəwal diɓa. Ya tsəgha na dikə tərəŋwəy, lə shiy jəwə tsətsə ka ntsaa kaɓəə zhəghə dza kwa pətsa ɗi na gwaꞌa. Ya war ə səəkə safə ka zhəghə və na, war ka dzay dzəti pətsa ɗi na. ⁵Tsəgha na ghani ndə diɓa. Ghənzə na shi jəw ni tə vəgha ndə, zhini diɓa ki na, li ghwəmməə kəli ghən tsa ghwəmmə.

A ghwəmmə sənay, sa ka ndəə tsərati ghwə tə tipə jəwə tsətsəy, kar naa mətsəhəta ka ndamti gamba dikə tərəŋw. ⁶3:6 Fir 10:19; Mt 15:11, 18-19Yəmyəm na ghani nata gha va lə ghwə. Ghənzə ka naa ɓəkə kwəma jikir na kaa ndə dalala. Zhini mbaꞌa ghənzəə liɗivəri nzəy tsa ghwəmmə lə gəzə kwəma jikir na va ka naa gəzə. Kar naa liɗivəri nzəy tsa ghwəmmə, ka gha tə vici ya ghwəmmə paꞌ tə vici məti ghwəmmə. Gəzə kwəma jikir na va ghani ghwəmmə nay, va *ndə jaka tsa Hyala səəkə na. ⁷3:7 Ghava 9:2A ghwəmmə sənay a bərci va ndə ngəri ta iti dəbəkə ghənghən ghənghən. Ya shi kwamti ghyanakə ni, ya ꞌyegwerəy zli tə ghwəmə, ya shiy dza lə hwər, ya kərpi mbə yam gwaꞌay, a ndə ngəriy mbay itishi. ⁸3:8 Cem 140:4; Rm 3:13; Ef 4:29Ma na ghani nanzəy, ndə tiɓa ya kwətiŋ gar itiw. Ya njaa dzəghə ndə i nzəy, ka iva naw, sa nzanay, ghani ghwəmmə na na, shi gəmgəm ni na. Ghənzə dəꞌwə ghən tsa nzəy, darə kwa pəəsli ndə na. ⁹3:9 Ghava 1:26-27Lə ghani ghwəmmə va ka ghwəmməə fal Dəmmə tsaa sləkəpə. Zhini li ghwəmməə bazla mbəzli Hyala, shi ngati na war weꞌ ghən tsa nzə diɓa. ¹⁰Fal slən tsa Hyala, lə bazla mbəzli na, war lə ghani kwətiŋ na va gəzəva na. E gəzaŋwəy kiy ngwarməhiray, əntaa ghwəmmə məni gəla shi tsəgha ni va ma. ¹¹A ghwəmmə sənay yam wəzə ni lə yam ndezhekə niy, ka hwə ghəshi kwa kəꞌwə tsa kwətiŋ tsaw. ¹²3:12 Mt 7:16Zhini ɓay ngwarməhiray, a ghwəy sənay, ma dəŋw daskway, ka mbay naa yati ya shəkənəw, tsəgha hikəni ɓa, ka mbay naa yati ya daskwaw. Ava tsəgha na kwərakwə ki, ka mbay yam ndezhekə niy zhəghəshi ka yam wəzə niw.

Məhərliy səəkə va Hyala

¹³3:13 Rm 12:16Ndə mbə ghwəy mbaꞌa məhərli və, mbaꞌa sənata kwəma na? Mbaꞌa kə tiɓay, cikəvəri ghəci kaa mbəzli lə nzəy tsa wəzə tsa, lə ghəra sləni wəzə na, kala məni ma fəgə, war lə məhərli. ¹⁴3:14 1Kwər 3:1-3; Gal 5:20–6:4Mbaꞌa kə ndə ni: «Ndə məhərli nzee» kə, ka hərhə ghəci va nihwəti mbəzli, ka məni shiy war ta tsa ci ghən, ta mbəə taŋəti mbəzli gwaꞌa tsəghay, ghən tsa ciy fal tsava ndə tə gəm, dzərvə ciy slasla tsava ndə. ¹⁵3:15 1:5, 17Ma gəla na tsəgha na va məhərliy, məhərliy səəkə va Hyala naw. Saa səəkə mbə zəzə kwəma tikə tə hiɗi lə mbə zəzə kwəma ndə ngəri na nava, va *ndə jaka tsa Hyala səəkə nava məhərli. ¹⁶Dzəghwa tə pətsa nza hərhə kwa jipə tsa mbəzli, ya tsamaɓa ndə na, war tsa ci ghən sa təkə naa dzəkən gwaꞌa tsəghay, nihwəti shiy tiɓa ka dzava lə kwal tsa shi kwa jipə shi ghwəlaw. Ya tsamaɓa jikir na ta nza dza na tiɓa kwərakwə. ¹⁷3:17 Mt 5:48; 1Kwər 13:4-7; Gal 5:22-23; Flp 1:9-11Ma na məhərliy səəkə va Hyalay, kwətita na. Ntsaa kwəmavə gəla nava məhərliy, ɗewɗew na nəfə tsa ci. Ka gəzə kwəma zərkəə dzəghwa jipə tsa mbəzli. Kwəɗ kwəɗ nəfə tsa ci. Wəzə nzəy tsa ci lə mbəzli. Ka məni caslakə ghənəw. Ka məni zhəhwər ta nihwəti mbəzli. Ka məni sləni wəzə na. Ka təra mbəzli na ta ka ꞌwəshiw. Ka dakə mbəzli na lə gəzə kwəma pərikə tə ngwəlaw. Shiy gwəra mbə shi va gwanashi kiy, a kə ndə kwəmavə nəfə tsa ɗewɗew tsa. ¹⁸3:18 Mt 5:9Ma mbəzliy gəzə kwəma zərkəə dzəghwa jipə mbəzliy, ə ka ghəshiy jakə ghən tsa shi lə nihwəti mbəzli ta mbəə nzəyshi wəzə li shi. Na shi sləni məni ghəshi gwaꞌay, war saa vashanta nəfə tsa Hyala.

Ka nza ghwəmməə mbəzliy ɗi shi tə hiɗi ma

¹4:1 Rm 7:5; 1Pi 2:11A ngwarməhira, a shiy mənishi va nza ghwəy war lə mbəz kwa jipə ghwəy, war ka həhəərəvaa? Shi səkwa hwətəl tsa mbə nefer ghwəy va ti shi, ngəɗiŋwəy vici va vici vay, ghəshi ka naa ɓəkə shi vaa dzəghwa jipə ghwəy. ²4:2 1Zhŋ 3:16Mbaꞌa ghwəy mawti nihwəti shiy na, a kwəmavəshi ghwəyəw. Ka ghwəy dza ki na, ka ɗi bakwamti nihwəti mbəzli ta kwəmavə shi va. Ka maw shiy ghwəy na, ka kwəmavəshi ghwəyəw. Va tsəgha ka ghwəy həhəərəva kwa jipə ghwəy, ka mbəz ki. Ma shiy mənishi kwəmavə ma ghwəy shi ɗi ghwəy va kiy, sa nzana, kala ɗi ghwəy ɗəwshi va Hyala, a ghənzə ɓəŋwəyshi. ³Ya ə ɗəw ghwəy shiy va Hyala, kala ɓəŋwəyshi ghənzəy, sa nzana lə zəzə kwəmaa kama wəzə na ghwəy ɗəwshi na. War ta tihə ghəzli tar tsa ghwəy ghən ghwəy ɗəwshi gwaꞌa tsəgha. Ka ini nihwəti mbəzli ti shi.

⁴4:4 Mt 6:24; Zhŋ 15:18-19; 1Zhŋ 2:15Ghwəyəy, ka nəw Hyala ghwəy lə nəfə kwətiŋəw. Sənay ghwəy, ma ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa shi tikə tə hiɗi na, *ndə jaka tsa Hyala na pə ghwəy sa? Na nava mbaꞌa kə ndəə ɗi ɓanavə nəfə tsa ci kaa shi tikə tə hiɗiy, a tsava ndə zhəghəy ndə jaka tsa Hyala. ⁵Əntaa ghwəy ɓəti kwəmaa tsaslita va mbə Zliya Hyala, nja kwəma gəmta na ma. Ma kə kwəma vay: «Ka ɗi Hyala nihwəti shiy nza mbə nefer ghwəmmə dzəghwakən Safə tsa nzə va fambə na mbə nefer ghwəmmə tepəw» kə. ⁶4:6 4:10; Fir 3:34; Mt 23:12; 1Pi 5:5Va tsəgha məntəmmə Hyala wəzə hwər tsa nzə dikə tsa, nza ghwəmmə mbəə zhəghanavə hwəm kaa shi tikə tə hiɗi. Njasa gəzəkə məndi va mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy: «Kar Hyalaa ɗi kwəma ka məməni fəgəw. Kaa mbəzliy mənti ghən tsa shi jəw jəw ka naa məni wəzə hwər tsa nzə» kə məndi.

⁷4:7 Ef 6:12; 1Pi 5:8-9Ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəy ɗi fəti va Hyala tərəŋw, ka zhananci ghən kaa ndə jaka. Ma ghalaɓay, nza hwəy kərakəə zlaŋwəy. ⁸4:8 Cem 18:21, 25; Ezay 1:16; Zak 1:2-3; Mala 3:6-7A pə ghwəy kətivaa dzəvəgha Hyala, nza ghənzə kətivaa dzəvəgha ghwəy kwərakwə. Ghwəy ghwəy mbəzliy məni jikirəy, yaɓantim *kwəma jikir na tə dividivi ghwəy. Ghwəy ghwəy shiy dakə mbəzli ni lə kwəma pərikə tə ngwəlay, ə pə ghwəy yaɓanti nefer ghwəy. ⁹4:9 Lk 6:25Cəlikwə, pə ghwəy məniŋwəy, va kwəma jikir na mənti ghwəy kwa kwəma Hyala. Wahə pə ghwəy wahə, ka təhwəni ghən tsa ghwəy. Ka ꞌwəshi ghwəy ma, ə pə ghwəy wahə, ka vəshi ghwəy ma, ə pə ghwəy tifəmə. ¹⁰4:10 4:6; 1Pi 5:6Məntim ghən tsa ghwəy jəw jəw kwa kwəma Ndə sləkəpə, ma nza kafakatəŋwəy.

Əntaa ghwəmmə ndərə nihwəti ngwarməhimmə ma

¹¹4:11 Cem 101:5; 1Pi 2:1A ngwarməhira, ka zəmə mətsəni nihwəti mbəzli ghwəy ma. Ma ntsaa zəmə mətsəni mbəzli, ka ndərə shiy, tsava ndə na, dzəkən *kwəma pəhəti Hyala gəzakən na *kwəma jikir na, zhini kaa kwəma va ghəci ɓanavə fəti diɓa. Mbaꞌa kə ndəə ɓə fəti kaa kwəma pəhəti Hyala kiy, ndə ɗi fəti ta kwəma va na tsava ndə ghwəla kiw. Ndə sla ngwəvəə dzəkən məniy na ghalaɓa. ¹²4:12 Rm 14:4; 1Kwər 4:5Hyala kwətita na kwa pəhə kwəma ta nəw məndi, zhini ghənzə kwətita kwa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli. Ghənzə kwətita na sa nza bərci və gar mbay mbəlantəmmə, zhini ghənzə saa dzaa mbay zantəmmə. Gha na gha kiy, a ndə ɓəti gha ghən tsa gha, ɓanci gha fəti kaa ndə nja ghaa?

Əntaa ghwəmmə kəli ghən ma

¹³4:13-14 Fir 27:1; Lk 12:18-20Favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy wəzə di. Ghwəy ghwəy mbəzliy ni va: «Ndatsə, ya həzliməy, ta maɗi dza ghəy ta wə mbə məlmə tsaꞌ na va, ta dzaa nzəyŋəy mbə, ka mənti piya, ta zhəghə dəvə mbəɓa, nza ghəy zəməvə gəna tərəŋw» pə ghwəy niy, ¹⁴4:14 Zhəwbə 7:9-10; Cem 39:6sənashi shiy dzaa məniva həzlimə ghwəy, ghwəy shiy gəzə kwəma va tsəgha na? A ghwəy sənay nzəy tsa ghwəy tə hiɗiy, dəkwə tsətsə na, nja timbətimbəə nza va tə kəɗi van nzaꞌjəw na, mbaꞌa zata. ¹⁵4:15 SləniKY 18:21; Rm 1:10; 1Kwər 4:19; 16:7Ma niy təɓə gəzə kwəma ghwəy nzay: «Mbaꞌa kə Hyala zləɓati zlay piy tsa ghwəmmə kwəriŋəy, ta məni shi tsaꞌ ni dza ghwəmmə, ya ni tsaꞌ ni» ka ghwəy ni nza. ¹⁶4:16 1Tim 6:17; 1Zhŋ 2:16Dza ghwəy kiy, kala gəzə ma ghwəy tsəgha. Ka məni war fəgə. Ka kəli ghən tsa ghwəy lə kwəmaa səvəri mbə miy tsa ghwəy. Gəla kəli ghən tsa tsəgha tsa va kiy, kwəma gəmgəm na na.

¹⁷4:17 Lk 12:47Nay ghwəy na, mbaꞌa kə ndə sənashi məni shi wəzə ni, kala mənishi ghəciy, kwəma jikir naa mənti tsava ndə.

Məni məhərli mbəzli ka shiy, va kwəmaa dzaa dzəkən shi

¹5:1-6 Fir 15:6; Ezay 5:8-10; Amə 6:3-75:1 1:10; Lk 6:24Nana kiy, favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy wəzə, ghwəy ghwəy ka shiy. Ghatim təhwəni, ka ngəlvə va ngəraꞌwə tsaa dzaa səəkəə dzəkən ghwəy. ²5:2-3 Mt 6:19A shi ghwəy ghwaɓantəvashi. A mbərtə ndəɓamti ləkwəsahi hwəy gwaꞌa. ³Dzəghwa tsahi mbəzə va ghwəy lə gəna ghwəy na, mbaꞌa viya zəmantishi. Viya tə gəna ghwəy vay, ghənzə ciŋwəy na, ma shi ɓasəti ghwəy va gwaꞌay, shi gəmshi ni ghəshi, kə. Ta zəmanti vəgha ghwəy dza viya, njasa ka ghwə vaa ndəhwə ndə. A ghwəy sənay, mbə kwa kərni vəghwə nzam, zhini ɓa na war ghwəlaŋwəy mbə ɓasə shi ghwəy. ⁴5:4 Səvəri 3:7; SləniTaH 19:13; Zher 22:13; Mala 3:5A wanavə zhəmə mbəzliy məniŋwəy shiy səəkə kwamti ghwəyəw. Fam gaka təhwəni mbəzli va, sa ɓəti ghəshi nəfəə dzəkən ghwəy. A gaka wahə shi tsəhəta va Hyala kwa sləkəpə, sa nza bərci və ka taŋəti ya nimaɓa shiy gwaꞌa gwaꞌa. ⁵5:5 Zher 12:3; 25:34Ghwəy ka shiyəy, mbə ngwaɓaꞌa lə mbə vəshi na nzəy tsa ghwəy tikə tə hiɗi ni, ka zəmə shi ɗi ghwəy. Dza ghwəy, ndəgha ndəgha, ghwəy ndəghamtəvaŋwəy, nza Hyala slaŋwəy ngwəvə, njasa ka mbəzli vaa kəlamti kiɓiɓi ta həənishi. ⁶Dza mbaꞌa ghwəy ɓanavəshi fəti kaa mbəzliy mənti ma *kwəma jikir na, ka bakwamtishi. Ghəshi ki na, a zhiniŋwəy ghən ghəshi ya jəwəw.

A pə ghwəmməə səꞌwa kwəma, ndəkwə na Yesəw ta zhəghəvaa səəkə

⁷5:7 Zhəw 2:23; 2Pi 3:3A pə ghwəy mənti kiy ngwarməhiray, kəsətim nefer ghwəy ta səꞌwa kwəma paꞌ tə vici dza Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw zhəghəvaa səəkə. Zəzətim dzəkən ndə za di, sa ka naa tsəhwamti za kwataŋata ta ndəghə van. Sa ka van ghati nzəmə na, ka tsəŋwə hwəlfə shiy. Ka naa dza na, ka səꞌwa dali mbə kwahə za ci va. Ka ndəghə, ka ndəghə, paꞌ tə vici dza naa ɓasə shi ci vaa səəkəə jighi. ⁸5:8 Rm 13:11-12; 1Tes 5:5-8; Ebr 10:25, 37Ava tsəgha na lə ghwəy kwərakwə ki. Ə pə ghwəy səꞌwa kwəma ta ndəghə Yesəw Kəristəw. Əntaa ghwəy daliŋwəy taŋtaŋ ma, sa nzanay, ndəkwə na Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw ta zhəghəvaa səəkə.

⁹5:9 Mt 7:1-2A ngwarməhira, ka ngəngəlvəva ghwəy kwa jipə ghwəy ka ghən tsa ghwəy ma. Kala tsəghay ta məniŋwəy ngwəvə dza Hyala. Sanay, ndal tərə ndə məni ngwəvə ta səəkəw. ¹⁰5:10 Mt 5:12; Ebr 11:32-38A ngwarməhira, zəzəti tə ghwəy dzəkən ka gəzə kwəma Kwa sləkəpə kwataŋa. Saa niy ghwənashi Kwa sləkəpə ta gəzəpə kwəma nzəy, a ghəshi niy sahwə ngəraꞌwə ghənghən ghənghən, ya tsəgha nzə kiy, a ghəshi niy səꞌwahwə. Va tsəgha kiy, nəwəm kwal tsa shi va sana ki. ¹¹5:11 1:12; Səvəri 34:6; Zhəwbə 1:21-22; 2:10; 42:10-17A ghwəmməə mbay gəzə, mbəzli vəshi vəshi ni, təfanatishi Hyala miy na ghəshi, pə ghwəmmə sana, sa nzana mbaꞌa ghəshi səꞌwamti ngəraꞌwə tsaa niy nza kən shi. A ghwəy səəkəə favə njasa niy səꞌwahwə Zhəwbə ngəraꞌwə tərəŋw. Ma tə kwa kərni ngəraꞌwə tsa vay, a Kwa sləkəpə niy təfanati miy. Sa nzanay, Hyala na nanzə na, kwa məni zhəhwər na ta mbəzli, ka mananshi wəzə kaa mbəzli gwaꞌa.

¹²5:12 Mt 5:34-37Ngwarməhira, avanɗaa gəzaŋwəy nahwəti kwəma dikə na: Ka zəmə fəla ghwəy ma. Əntaa ghwəy zəmə fəla ya lə slən tsa Hyala, ya lə shi tə hiɗi ma. Ka zəmə fəla ghwəy ya lə nimaɓa shiy tikə tə hiɗi ma. Mbaꞌa pə ghwəy zləɓavə kwəmay: «Yə» pə ghwəy gwaꞌa tsəgha. Ma kala zləɓavə pə ghwəyəy: «Awə» pə ghwəy gwaꞌa tsəgha. Kala tsəghay, ta məniŋwəy ngwəvə dza Hyala.

A pə ghwəmməə cəꞌwə lə nəfə kwətiŋ

¹³5:13 1:5-6; SləniKY 16:25Mbaꞌa kə tsahwəti ndə mbə ghwəy mbə sa ngəraꞌwəy, cəꞌwə Hyala ghəci nza ghənzə kəətiti. Mbaꞌa kə ndə mbə ghwəy lə vəshi mbə nəfə tsa ciy, cəm tsa ci kəə ha, ka fal slən tsa Hyala. ¹⁴5:14 Mk 6:13Mbaꞌa kə ntsa shaw tsa mbə ghwəyəy, har mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw ghəci, a ghəshi səəkəə cəꞌwəti Hyala ti, mbaꞌa ghəshi varanati in lə slən tsa Ndə sləkəpə. ¹⁵5:15 Mt 9:2; Mk 16:18Ma mbaꞌa kə ghəshi cəꞌwəti Ndə sləkəpə lə nəfə kwətiŋəy, ta mbəliti ndə zəlghwə tsa va dza na, ka satiy. Ka Hyala dza na, mbaꞌa pəlata kwəma ci jikir na mənti na. ¹⁶5:16 Cem 32:3-5; 38:4-6; Fir 28:13; 1Zhŋ 1:8-9Ghənzə tsəgha kiy, tsam titihwə va kwəma ghwəy jikir na kwa jipə ghwəy. Cəꞌwəm Hyala ya ta tsamaɓa ntsa ghwəy kwərakwə, a ghənzə mbəə mbəlantəŋwəy. Favə tə ghwəy e gəzaŋwəy, mbaꞌa kə ntsa slar tsa cəꞌwəti Hyala lə nəfə kwətiŋəy, a bərci mbə cəꞌwə ci va ta mbay mənti shiy tərəŋw. ¹⁷5:17 1Mezh 17:1Təkətim dzəkən cəꞌwə *Eli va niy nza di. Ndə ngəri niy nza na nja ghwəmmə. Sa niy cəꞌwəti na Hyala lə nəfə tsa ci kwətiŋ əntaa van taa nzəməy, dzəghwa Hyala mbaꞌa garəti nzəmə van, ghala fəcava paꞌ tar piya mahkan mbaꞌa tir kwaŋ. ¹⁸5:18 1Mezh 18:42-45Ma ləy hwəm diɓay, mbaꞌa zhiniy cəꞌwəti Hyala, a van zhiniy nzəmə. Dzəghwa Hyala mbaꞌa pəlay van, mbaꞌa zhiniy ghati nzəmə ki. Ma gha məndiy zavə shiy, ka kəlishi, mbaꞌa ghəshi nakəshi.

¹⁹5:19 Gal 6:1A ngwarməhira, mbaꞌa kə tsahwəti ntsa ghwəy zlay nəw kwal tsa kataŋ tsay, a pə ghwəy zhəghəkəə dzəghwa kwal tsa ci kwataŋa. ²⁰5:20 1Pi 4:8Sənay tə ghwəy, mbaꞌa kə ndə zhəghəkə ntsaa məni *kwəma jikir na kwa kwal tsa nza na va gəmgəm tsa, ta dzəghwa kwal tsa Hyala ghəciy, a tsava ndə mbəliti piy tsa ntsa va va məti. Tə mbərkə kwəma ci vay, a Hyala dzaa pəlanay jikir tsa ntsa va, ya ɗaŋ niy nza na.

Ava tsəgha kəray gəzə kwəmee kaa ngəŋwəy, nza ghwəy nza ki.